Add files from ibiblio as of 2025-03-08 13:40:52HEADmain

103 files changed, 3 insertions, 27302 deletions

diff --git a/41429-0.txt b/41429-0.txt
index 831e75d..2f3cada 100644
--- a/41429-0.txt
+++ b/41429-0.txt
@@ -1,4 +1,4 @@
-*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41429 ***
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41429 ***
 
 HET LEVEN
 
@@ -8546,5 +8546,4 @@ en den zegen van zijne dagen in vrede te besluiten.
 End of the Project Gutenberg EBook of Het leven en de lotgevallen van
 Robinson Crusoe, t. 2 (of 2), by Daniel De Foe
 
-
 *** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41429 ***
diff --git a/41429-8.txt b/41429-8.txt
deleted file mode 100644
index bffeb0d..0000000
--- a/41429-8.txt
+++ /dev/null
@@ -1,8935 +0,0 @@
-The Project Gutenberg EBook of Het leven en de lotgevallen van Robinson
-Crusoe, t. 2 (of 2), by Daniel De Foe
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-
-Title: Het leven en de lotgevallen van Robinson Crusoe, t. 2 (of 2)
-
-Author: Daniel De Foe
-
-Release Date: November 21, 2012 [EBook #41429]
-
-Language: Dutch
-
-Character set encoding: ISO-8859-1
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROBINSON CRUSOE, T. 2 ***
-
-
-
-
-Produced by Anne Dreze, Annemie Arnst & Marc D'Hooghe at
-http://www.freeliterature.org (Images generously made
-available by the Hathi Trust)
-
-
-
-
-
-HET LEVEN
-
-EN
-
-DE LOTGEVALLEN
-
-VAN
-
-ROBINSON CRUSOE,
-
-DOOR
-
-DANIËL DE FOE.
-
-
-TWEEDE DEEL.
-
-OP NIEUW UIT HET ENGELSCH VERTAALD.
-
-
-TE AMSTERDAM, BIJ
-
-J.F. SCHLEIJER.
-
-1843
-
-
-
-
-HET LEVEN EN DE LOTGEVALLEN
-
-van
-
-ROBINSON CRUSOE.
-
-
-
-
-Lezers, ons gewone Engelsche spreekwoord, dat wat in het gebeente zit,
-niet uit het vleesch zal gaan, werd bij niemand meer dan bij mij
-bevestigd. Iedereen zou denken, dat na vijf en dertig jaren vol
-rampspoed en eene menigte ongelukken, zoo als zelden of nooit iemand
-ondervond, en na bijkans zeven jaren rust en welvaart in alle opzigten
-genoten te hebben; en nu ik oud was, en zoo goed als iemand zeggen mogt,
-in mijne mannelijke jaren ondervinding opgedaan te hebben, ik zeg, na
-dit alles zou men denken, dat de zucht tot zwerven, die, gelijk ik
-verhaald heb, mij aangeboren was, wel zou uitgebluscht zijn, en ik op
-mijn een en zestigste jaar weinig lust kon hebben mijn vaderland te
-verlaten en mijn leven en bezittingen op nieuw in gevaar te stellen.
-
-Wat meer is, ik had geene reden meer om buitenlandsche avonturen te
-zoeken; want ik behoefde mijne fortuin niet meer te maken. Al had ik
-tienduizend Pond St. verdiend, ik zou er niet rijker om geweest zijn,
-want ik bezat reeds genoeg voor mij en voor hen, dien ik het nalaten
-zou; en het vermeerderde nog dagelijks; want daar ik een kleine familie
-had, kon ik mijne inkomsten niet verteren, of ik had eene andere
-levenswijze moeten aannemen; zoo als een groot huishouden opzetten,
-knechts en paarden houden, gastmalen geven, en zoo voorts; dingen,
-waarvan ik geen verstand, noch lust toe had; zoodat ik slechts behoefde
-stil te zitten en te genieten wat ik had, om dit nog dagelijks onder
-mijne handen te zien aangroeijen.
-
-Dit alles maakte echter geen indruk op mij, althans niet genoeg om mij
-den lust te benemen, om weder buiten 's lands te gaan, dat eene
-aangeboren kwaal bij mij scheen te zijn; vooral maalde mij de begeerte,
-mijn eiland en de kolonie, die ik daar achtergelaten had, weder te zien,
-mij gestadig door het hoofd. Des nachts droomde ik er van, en over dag
-peinsde ik er gestadig over, tot dat mijne verbeelding zoo werd, dat ik
-in mijn slaap er over sprak. Kortom, niets kon dit mij uit het gemoed
-zetten; en het werd daardoor zelfs lastig met mij om te gaan, want ik
-kon nergens anders over spreken, maar had er, tot walgens toe, altijd
-den mond vol van.
-
-Ik heb dikwijls verstandige lieden hooren zeggen, dat al wat men lieden
-van spoken of geesten hoort verhalen, alleen zijn oorsprong heeft in
-hunne eigene sterk gespannen verbeelding; dat er geesten noch spoken
-verschijnen, maar dat men door gestadig aan afgestorvenen te denken, zoo
-ver komt van zich eindelijk te verbeelden, dat men die bij buitengewone
-gelegenheden ziet, met hun spreekt en antwoord ontvangt; terwijl alles
-slechts ijdelheid, bedrog en zelfbegoocheling is.
-
-Wat mij betreft, ik weet niet dat er spoken zijn, of dat er in de
-spookgeschiedenissen, die men hoort, iets anders dan de werking eener
-verhitte verbeeldingskracht is; maar dit weet ik, dat mijne verbeelding
-zoo gaande raakte, dat ik mij somtijds verbeelden kon op het eiland, in
-mijn oud kasteel achter het geboomte te zijn; dan zag ik mijn ouden
-Spanjaard, Vrijdags vader, en de schelmsche matrozen, die er achter
-gebleven waren; soms verbeeldde ik mij, dat ik met hen sprak; en daar
-dit niet in mijn slaap, maar als ik wakker was, gebeurde, werd ik
-eindelijk bevreesd hoe dit alles zou afloopen. Eens in mijn slaap
-verbeeldde ik mij duidelijk, dat de oude Spanjaard en Vrijdags vader mij
-de slechtheid der drie matrozen verhaalden, zij vertelden hoe deze al de
-overige Spanjaarden hadden willen vermoorden, en zij hunnen voorraad van
-levensmiddelen hadden in brand gestoken, om hen te laten verhongeren;
-dingen, waarvan ik nooit gehoord had, en die ook later bleken onwaar te
-zijn. Dit alles stond mij zoo levendig voor den geest, dat ik niet
-anders dacht of het was waarlijk zoo; ook hoe ik op de aanklagt der
-Spanjaards dit bestrafte, hen voor mij als regter daagde, en alle drie
-veroordeelde om opgehangen te worden. Wat hiervan waarheid is zal men
-later zien, hoezeer dit was, moet ik zeggen, zeer veel. Wel was er niets
-letterlijk zoo gebeurd als in mijn droom, maar toch had het slechte
-gedrag der schelmen veel overeenkomst daarmede, en zoo wel als ik hen
-naderhand gestreng wilde straffen, had ik hen toen kunnen laten
-ophangen, en zou gelijk gehad hebben, en mijn gedrag door Goddelijke en
-menschelijke wetten te regtvaardigen geweest zijn. Doch ik keer tot
-mijne geschiedenis terug.
-
-Ik had in deze gemoedsgesteldheid nu eenige jaren geleefd. Ik had geen
-genot van mijn leven; niets was er, dat mij vermaak verschafte, of dit
-werd hierdoor getemperd; zoodat mijne vrouw, die bespeurde hoezeer mijn
-hart mij derwaarts trok, mij op zekeren avond ernstig onder het oog
-bragt, hoe zij het voor een geheimen aandrang der Voorzienigheid hield,
-die besloten had, dat ik derwaarts zou gaan; en dat zij vond, dat mij
-niets hierin verhinderde dan mijne gehechtheid aan vrouw en kinderen.
-Zij zeide, dat zij, wel is waar, er niet aan denken kon van mij te
-scheiden, maar dat zij zich verzekerd hield, dat het het eerste zijn
-zou, wat ik na haren dood deed, dat zij dus, daar het des Hemels wil
-scheen te zijn, niet de eenigste hinderpaal wilde zijn. Want dat als ik
-besloten had te gaan.... Hier hield zij in verwarring op, om dat zij
-zag, dat ik met een zeer ernstig gelaat naar haar luisterde. Ik vroeg
-haar waarom zij niet voortging en zeide wat haar op het hart lag. Maar
-ik bemerkte, dat haar hart te vol was, en dat de tranen haar in de oogen
-kwamen.--"Spreek verder, mijn beste," zeide ik, "verlangt gij, dat ik
-gaan zoude?"--"Neen," zeide zij, "verre vandaar. Maar zoo gij er toe
-besloten hebt, wil ik, liever dan de eenigste hinderpaal te zijn, u
-vergezellen; want schoon het eene ontzettende onderneming voor iemand
-van uwe jaren is, zoo wil ik echter, als het zijn moet," vervolgde zij
-weenende, "u niet verlaten. Want is het des Hemels wil, dan moet gij het
-doen, en zoo de Hemel wil, dat gij gaat, zal hij mij ook sterken om u te
-vergezellen, of maken, dat ik niet langer een hinderpaal daar tegen
-ben!"
-
-Dit liefderijk gedrag mijner vrouw bragt mij een weinig tot andere
-gedachten, en ik begon over mijn voornemen na te denken. Ik beteugelde
-mijne verhitte verbeelding, en vroeg mij zelven af, wat ik, die zestig
-jaren oud was, na zulk een leven vol ongevallen en lijden, dat op zulk
-eene gelukkige wijze afgeloopen was, wat ik nog noodig had nieuwe
-gevaren te zoeken en avonturen, die alleen geschikt zijn voor jeugd en
-armoede.
-
-Bovendien overwoog ik welke nieuwe betrekkingen ik had, dat ik eene
-vrouw en een kind had, en weldra een tweede mogt verwachten; dat ik
-alles bezat wat de wereld mij verschaffen kon, en niet noodig had
-gevaren te zoeken, om eenig geld te verdienen; dat ik oud begon te
-worden, en eerder denken moest datgene, wat ik gewonnen had, te
-verlaten, dan te trachten het te vermeerderen. Met hetgeen mijne vrouw
-gezegd had, dat het de wil des Hemels zijn kon, kon ik mij niet
-vereenigen; zoodat ik na veel weifelen eindelijk mijn voornemen opgaf,
-en mij zelven daartoe overreden met de gronden, die mij voor den geest
-kwamen. Als het beste middel daartegen echter, besloot ik eenige
-bezigheden aan te vangen, die mij in het vervolg voor soortgelijke
-buitensporigheden zouden behoeden; want ik ondervond, dat dit verlangen
-mij meestal bekroop als ik niets te doen, noch iets van belang te
-wachten had.
-
-Te dien einde kocht ik een boerenplaats in het graafschap Bedford, en
-besloot mij daar neder te zetten. Er stond een klein, gemakkelijk huis
-op, en ik bevond, dat het daarbij behoorende land voor veel verbetering
-vatbaar was, iets, wat zeer met mijne neiging strookte, want land
-ontginnen, planten en bouwen was mijn lust; en daar het binnen in het
-land lag, was ik buiten allen omgang met schippers en schepen, en
-dingen, die tot andere werelddeelen betrekking hebben. Ik ging dan met
-mijn gezin mijne boerderij betrekken, kocht ploegen, eggen, een kar, een
-wagen, paarden, koeijen, schapen, en ging ijverig aan het werk, zoodat
-ik binnen een half jaar een volslagen landedelman was geworden. Mijne
-gedachten waren uitsluitend gevestigd op mijne knechts, het bouwen en
-planten, enz., en ik leidde, naar mij dacht, het aangenaamste leven,
-waartoe iemand, die altijd tot ongelukken bestemd was, in staat was.
-
-Ik bouwde mijn eigen land, behoefde geen pacht te betalen, en kon in
-alles mijn eigen hoofd volgen, bouwen of afbreken, naar ik goedvond. Wat
-ik kweekte was voor mij, wat ik verbeterde was voor mijn gezin, en toen
-al mijne neiging tot zwerven mij verlaten scheen te hebben, was er niets
-in mijn leven, dat mij kwelde. Nu meende ik tot dien staat gekomen te
-zijn, dien mijn vader mij zoo ernstig aangeraden had, die levenswijze,
-die de dichter noemt: "bevrijd van ondeugden en smarten; waar de
-ouderdom geene zorgen, de jeugd geene valstrikken kent."
-
-Maar te midden van dit geluk werd het door eene beschikking der
-Voorzienigheid mij op eens ontnomen. Deze slag trof mij, mag ik zeggen,
-tot in mijn binnenste, en deed mijn lust tot zwerven weder ontwaken, die
-mij ingeschapen zijnde, als eene ziekte met onweerstaanbare kracht mij
-weder overviel, zoo dat ik tot niets meer geschikt was. Deze slag was de
-dood mijner vrouw. Ik wil hier geene lofrede op haar houden, of hare
-deugden in het bijzonder opsommen. Zij was de steun van al mijne
-verrigtingen; het middenpunt van al mijne ondernemingen; de wijze
-raadsvrouw, die mij van de heillooze voornemens, die mij steeds door het
-hoofd maalden, wist af te houden; en die hiertoe meer deed dan mijn
-moeders tranen, mijn vaders wijze lessen, vriendenraad en mijn eigen
-gezond verstand ooit vermogten. Ik was gelukkig als ik naar hare
-smeekingen luisterde en aan hare tranen toegaf; en uiterst rampzalig en
-van alles beroofd door haren dood.
-
-Toen ik haar verloren had, was de wereld mij een walg; in mijn vaderland
-achtte ik mij evenzeer een vreemdeling als in Brazilië, toen ik daar het
-eerst aan wal stapte; en even verlaten, met uitzondering van de hulp van
-knechts, als op mijn eiland. Ik zag iedereen rondom mij bezig; de een
-zwoegde voor zijn brood, de ander verspilde zijn geld in lage
-losbandigheden of ijdele vermaken; en beide even ongelukkig, omdat zij
-hun doel niet konden bereiken; want dagelijks walgden de najagers van
-het vermaak meer van hunne genoegens, en zamelden steeds meer redenen
-tot ellende en naberouw; terwijl de arme dagelijks zwoegde om een
-schamel stuk brood te verwerven, levende in eenen gedurigen kring van
-zorg en kommer, en alleen om zooveel te verdienen, dat zij niet van
-gebrek omkwamen.
-
-Dit bragt mij mijne levenswijze en mijn koningrijk, mijn eiland, weder
-te binnen, waar ik geen meer graan kweekte, omdat ik niet meer noodig
-had; waar ik geen meer geiten aanfokte, daar ik geen meer gebruiken kon;
-waar het geld lag te beschimmelen, en naauwelijks eens in twintig jaren
-met eenen blik verwaardigd werd. Zoo ik uit deze bedenkingen het regte
-nut getrokken had, gelijk ik had moeten doen, en rede en godsdienst mij
-leerden, zouden zij mij geleerd hebben naar een volmaakter geluk te
-trachten, dan de genoegens des levens mij konden verschaffen; en dat er
-een doel van ons bestaan was, dat men aan deze zijde des grafs bereiken,
-althans er naar streven konde. Doch mijne wijze raadgeefster was
-verdwenen; ik was als een schip zonder loods, dat zich door den wind op
-goed geluk laat voortdrijven. Mijne gedachten waren steeds bij mijne
-vroegere verrigtingen en op vreemde avonturen gevestigd. De schuldelooze
-genoegens van mijn akker- en tuinbouw en huisgezin, die mij vroeger
-geheel bezig hielden, waren thans voor mij als muzijk voor een doove, en
-lekkernijen voor iemand, die geen smaak heeft. Ik besloot eindelijk
-mijne huishouding op te breken, mijn goed te verkoopen, en naar Londen
-te gaan, gelijk ik weinige maanden daarna deed.
-
-Te Londen was ik even onrustig als vroeger, de plaats beviel mij niet;
-ik had er niets te doen dan rond te slenteren, als een luiaard, van wien
-men zeggen kon, dat hij op Gods aardbodem van geen het minste nut is, en
-het iedereen onverschillig is of hij leeft of dood is. Dit was mij al
-mijn leven de onaangenaamste toestand, daar ik altijd aan een werkzaam
-leven gewoon geweest was, en dikwijls zeide ik tot mijzelven: "een lui
-leven is een ellendig leven," en waarlijk ik begreep, dat ik mijn tijd
-veel beter besteed had, toen ik zes en twintig dagen werkte, om eene
-plank te maken.
-
-In het begin van 1698 kwam mijn neef, dien ik, gelijk ik verhaald heb,
-naar zee gezonden en kapitein gemaakt had op een schip, terug van een
-reisje naar Bilbao. Hij kwam bij mij en verhaalde, dat eenige kooplieden
-van zijne kennis hem voorgesteld hadden, voor hen een reis naar
-Oost-Indië en China te doen. "En als gij nu mede wilt gaan, oom," zeide
-hij, "verbind ik mij u aan uw oud verblijf op het eiland aan land te
-zetten, want wij zullen Brazilië aandoen."
-
-Mijn neef wist niet hoe mijn zucht tot reizen weder bij mij ontwaakt
-was, en ik niets van hetgeen hij mij wilde voorslaan; doch dien zelfden
-morgen had ik, na alles overwogen te hebben, het besluit genomen van
-naar Lissabon te gaan, om met mijn ouden kapitein te raadplegen, en als
-het verstandig en uitvoerbaar was, mijn eiland weder te gaan opzoeken,
-en zien wat er van het volk daarop geworden was. Het denkbeeld streelde
-mij van de plaats te bevolken, inboorlingen van hier derwaarts over te
-brengen; en een octrooi of acte te verkrijgen, waarbij het mij wettig
-toegewezen werd; toen juist mijn neef inkwam met zijn voorslag, mij
-daarheen te brengen op zijne reis naar Oost-Indië.
-
-Ik zweeg eenigen tijd, terwijl ik hem strak aanzag. "Wie duivel heeft u
-die ongelukkige boodschap ingegeven?" vroeg ik. Mijn neef ontzette op
-deze vraag, maar ziende, dat hij er mij niet mede mishaagde, zeide hij:
-"Ik hoop, dat het geen ongelukkige voorslag zal geweest zijn, oom. Ik
-dacht, dat gij verlangde uwe nieuwe kolonie te zien, waar gij eens
-gelukkiger regeerde dan de meeste uwer broeders, de koningen en vorsten,
-in hunne rijken doen."
-
-Het voorstel strookte zoo zeer met mijn verlangen, dat ik hem met korte
-woorden zeide, dat ik mede zou gaan, als de andere kooplieden er in
-toestemden. "Maar ik beloof u niet verder dan mijn eiland mede te gaan,"
-zeide ik.--"Wel oom! ik hoop toch niet, dat gij daar zult willen
-achterblijven," hernam hij.--"Kunt gij mij op de tehuisreis niet weder
-afhalen?" hervatte ik.--"Dat zou onmogelijk zijn," zeide hij, "want de
-reeders zouden nimmer toestaan, dat een zoo rijkgeladen schip zulk een
-omweg maakte, daar misschien een, misschien drie of vier maanden mede
-konden heengaan. Bovendien, als ik schipbreuk leed," voegde hij er bij,
-"en in het geheel niet terugkeerde, zoudt gij u in denzelfden toestand
-als vroeger bevinden."
-
-Dit was verstandig gesproken, maar wij vonden er spoedig een middel op,
-namelijk om een uit elkander genomen sloepscheepje aan boord te nemen,
-dat door eenige timmerlieden, die wij zouden medenemen, op het eiland
-ineengezet, en in weinige dagen klaar kon zijn, om zee te bouwen. Ik
-bleef dan ook niet lang besluiteloos, want het verlangen van mijnen neef
-en het mijne stemden volkomen overeen. Daar aan den anderen kant mijne
-vrouw dood was, was er niemand, die mij raad kon geven dan mijne oude
-vriendin, de weduwe, die mij ernstig smeekte mijne jaren, mijne
-onbekrompen omstandigheden, de gevaren eener lange reis, en bovenal
-mijne nog zoo jonge kinderen te bedenken. Doch niets baatte; ik had zulk
-eene begeerte die reis te doen, dat ik haar zeide, dat mijn geest er zoo
-mede vervuld was, dat ik geloofde de Voorzienigheid tegen te streven,
-zoo ik te huis bleef. Zij berustte er dus in, en verleende mij hulp niet
-alleen voor mijne uitrusting, maar ook voor het schikken mijner zaken en
-de opvoeding mijner kinderen, gedurende mijne afwezigheid. Ik maakte
-mijn testament, en zoodanige beschikkingen, dat ik volmaakt gerust was,
-dat mijne kinderen na mijn dood ontvangen zouden wat hun toekwam. Hunne
-opvoeding liet ik geheel aan de weduwe over, met genoegzamen onderstand,
-om haar voor alle gebrek te vrijwaren. Dit alles verdiende zij dubbel,
-want geen moeder kon beter voor hunne opvoeding bezorgd of geschikt
-geweest zijn; en daar zij bij mijne tehuiskomst nog leefde, mogt ik haar
-daarvoor nog mijne dankbaarheid bewijzen.
-
-Mijn neef was in het begin van Januarij 1694 zeilree, en ik ging met
-Vrijdag den 8sten aan boord te Duins, hebbende behalve de sloep, eene
-groote lading van allerlei noodwendigheden voor mijne kolonie, die ik
-besloot in eenen goeden staat te verlaten, als ik ze daarin niet
-aantrof. In de eerste plaats nam ik eenige lieden mede, die ik daar als
-kolonisten wilde achterlaten, althans voor mij gedurende mijn verblijf
-aldaar laten werken, en ze achterlaten of medenemen, naar zij zouden
-verkiezen; vooral had ik twee timmerlieden, een smid, en een zeer
-handige, vlugge knaap, die eigenlijk een kuiper van beroep was, maar
-allerlei werktuigen kon maken en uitdenken. Hij was een goed
-wieldraaijer, en kon handmolens maken, om koren te malen, en kon van
-klei of hout alles maken, wat men wilde. Aan boord noemde men hem altijd
-de duizendkunstenaar.
-
-Bovendien nam ik een kleermaker mede, die als passagier naar Oost-Indië
-wilde gaan, maar naderhand er in toestemde, in mijne kolonie te blijven,
-en die, gelijk later bleek, een onontbeerlijke en vlugge knaap was in
-vele opzigten buiten zijn beroep; want de noodzakelijkheid is de moeder
-van vele kunsten.
-
-Mijne lading bestond, voor zoo ver ik onthouden heb, want ik heb er
-geene lijst meer van, uit genoegzaam linnen en ligt Engelsch laken, om
-al de Spanjaards, die ik daar verwachtte te vinden, te kleeden, en zoo
-veel als naar mijne rekening voor zeven jaren voor hen genoeg was. Als
-ik het wel heb, kostten de stoffen voor kleeding, met handschoenen,
-hoeden, kousen en schoenen daaronder begrepen, meer dan tweehonderd Pond
-St. Hieronder was ook begrepen eenige bedden, beddegoed en
-huishoudelijk goed, vooral keukengereedschappen, ketels, potten en
-pannen, enz., terwijl ik nog een honderd pond uitgaf voor ijzerwerk,
-spijkers en allerlei gereedschappen, krammen, schroeven, hengsels en al
-wat ik bedenken kon.
-
-Ik nam ook een honderd wapens, geweren en pistolen, een groote menigte
-hagel van allerlei grootte, eenige duizend ponden lood en twee koperen
-stukjes geschut, en daar ik niet wist wat er te eeniger tijd gebeuren
-kon, een honderd vaatjes kruid, met sabels en houwers, en het ijzer van
-eenige pieken en hellebaarden, zoo dat wij, om kort te gaan, een
-magazijn van allerlei goederen hadden, en ik deed mijn neef twee
-halfdek-stukjes meer medenemen dan hij noodig had, om die daar te kunnen
-laten, en zoo het noodig was daar een fort te kunnen bouwen en tegen
-allerlei vijanden te kunnen verdedigen. Ik dacht ook in het eerst, dat
-wij dit alles en nog meer zouden noodig hebben, om ons in het bezit van
-het eiland te handhaven, gelijk men in den loop van mijn verhaal zien
-zal.
-
-Op deze reis trof ik zoo veel tegenspoed niet, als ik gewoon was, en
-derhalve zal ik den lezer, die misschien naar nieuws uit mijne kolonie
-verlangt, minder ophouden; echter troffen wij bij onze uitreis eenige
-ongevallen, als slecht weder en tegenwind, dat onze reis langer maakte
-dan ik eerst gedacht had, en ik, die slechts eens in mijn leven eene
-reis gedaan had, die goed afliep, namelijk mijne eerste reis naar
-Guinea, begon te denken, dat hetzelfde onheil mij toefde, en dat ik
-geboren was om aan wal nimmer tevreden en op zee altijd ongelukkig te
-zijn.
-
-Tegenwinden sloegen ons noordwaarts heen, en wij waren verpligt te
-Galway, in Ierland, binnen te loopen, waar wij twee en twintig dagen
-moesten blijven. Wij troffen hier echter dit geluk, dat de
-levensmiddelen er zeer goedkoop en overvloedig waren, zoodat wij al dien
-tijd nimmer den scheepsvoorraad behoefden aan te spreken, maar dien nog
-vermeerderden. Ik kocht hier nog twee koeijen, die kalven moesten, met
-oogmerk, die bij een gelukkige overtogt, op mijn eiland aan wal te
-zetten, maar zij kwamen ons naderhand anders te pas.
-
-Den 5den Februarij verlieten wij Ierland, en hadden eenige dagen zwaren
-wind. Als ik het wel heb, was het den 20sten februarij, laat in den
-avond, dat de stuurman, die toen de wacht had, in de kajuit kwam, en ons
-zeide, dat hij een flikkering van vuur gezien en een schot gehoord had,
-en terwijl hij het ons verhaalde, kwam een jongen met het berigt, dat de
-bootsman een tweede gehoord had. Dit deed ons allen naar het halfdek
-gaan, waar wij eerst niets hoorden, maar eenige minuten later zagen wij
-een groot licht, en bemerkten, dat het een vreesselijke brand in de
-verte was. Onmiddellijk maakten wij allen ons bestek op, en kwamen
-daarin overeen, dat er dien kant uit, waar het vuur zigtbaar was, geen
-land zijn kon op geen vijfhonderd mijlen, want wij zagen het in het
-W.N.W. Hierop besloten wij, dat het een schip op zee moest zijn, dat in
-brand stond, en dat het, daar wij even te voren het schieten gehoord
-hadden, niet ver af zijn kon. Wij hielden er dus regt op aan, en zagen
-spoedig, dat wij vinden zouden wat het was, daar het licht steeds
-grooter werd, naarmate wij verder zeilden, schoon, daar het nevelachtig
-weder was, wij eene poos niets anders dan het licht konden zien. Na
-verloop van een half uur konden wij, daar wij vlak voor den wind
-zeilden, ofschoon die niet stevig was, toen het weder wat opklaarde,
-zien, dat het een schip was, dat midden in zee in brand stond. Hoezeer
-ik niet wist wie er op waren, trof deze ramp mij allerhevigst. Ik
-herinnerde mij mijn vroegere lotgevallen, en in welken toestand ik door
-den Portugeeschen kapitein opgenomen was, en in hoe veel beklagelijker
-toestand de arme schepsels daar aan boord moesten zijn, zoo zij niet met
-een ander schip in gezelschap zeilden. Ik gelastte dadelijk vijf schoten
-spoedig achter elkander te doen, om hun, zoo mogelijk, te kennen te
-geven, dat er hulp voor hen opdaagde, en dat zij trachten moesten zich
-in de boot te redden, want schoon wij de vlam van het schip zien konden,
-konden zij ons echter niet gewaar worden.
-
-Eenigen tijd maakten wij een bijlegger en dreven even als het andere
-schip dreef, in afwachting dat het daglicht zou doorkomen, toen
-plotseling, tot onzen grooten schrik, schoon wij dit hadden kunnen
-verwachten, het schip in de lucht vloog, en onmiddellijk, dat wil
-zeggen weinige minuten daarna, was al het vuur uit, want het wrak zonk.
-Dat was een verschrikkelijk en inderdaad bedroevend gezigt, om de arme
-menschen, die ik begreep, dat allen met het schip moesten vergaan, of in
-den uitersten angst zijn in het midden van den oceaan in hunne booten,
-die wij thans niet zien konden. Om hun echter den weg te wijzen, deed ik
-op alle plaatsen van het schip zooveel lantarens hangen als wij hadden,
-en wij bleven den geheelen nacht schoten doen, om hun te doen weten, dat
-wij niet ver af waren.
-
-Tegen acht ure des morgens ontdekten wij door onze kijkers de
-scheepsbooten, en zagen, dat er twee waren, die opgepropt met volk en
-zeer diep geladen waren. Wij bespeurden, dat zij roeiden, daar de wind
-tegen was, dat zij ons schip zagen en hun uiterste best deden, dat wij
-hen zouden zien. Wij heschen dadelijk onze vlag, ten teeken dat wij hen
-zagen, zetten meer zeil bij en hielden regt op hen aan. Binnen een half
-uur hadden wij hen bereikt en namen hen allen aan boord, ten getale van
-niet minder dan vierenzestig, mannen, vrouwen en kinderen, want er waren
-veel passagiers.
-
-Wij vernamen, dat het een Fransche koopvaarder, op de tehuisreis van
-Quebec op de rivier van Canada, was. De kapitein verhaalde ons in het
-breede het ongeluk, dat zijn schip getroffen had, hoe de brand in de
-stuurmanskamer, door achteloosheid van den stuurman ontstaan was, maar
-nadat hij hulp geroepen had, geheel gebluscht was geworden, gelijk
-iedereen gemeend had. Spoedig echter bespeurde men, dat er eenige vonken
-gevallen waren op eene plaats, waar men zoo moeijelijk bij kon komen,
-dat men die niet kon blusschen, en de brand naderhand tusschen de
-inhouten en beschotten geraakt was, vanwaar hij zich in het ruim
-verspreid en al hunne inspanningen vruchteloos gemaakt had.
-
-Er was niets anders op, dan in de booten te gaan, die tot hun geluk zeer
-groot waren, bestaande uit de barkas en eene groote boot, benevens nog
-een sloepje, dat weinig anders hun baten kon, dan om er eenig zoet water
-en proviand in te laden, nadat zij zich uit den brand gered hadden. Zij
-hadden inderdaad weinig hoop op hun behoud, toen zij zoo ver van alle
-land in deze booten gingen, alleenlijk, gelijk zij te regt aanmerkten,
-waren zij buiten gevaar van den brand, en bestond de mogelijkheid, dat
-zij op die hoogte een schip ontmoetten, dat hen opnam. Zij hadden
-zeilen, riemen en een kompas, en waren besloten naar Newfoundland koers
-te stellen, daar het eene stijve koelte uit het Z.O.t.O. woei. Zij
-hadden zooveel voorraad en water, dat als zij er niet meer van
-gebruikten, dan om voor verhongeren bewaard te blijven, zij voor twaalf
-dagen genoeg hadden, in welken tijd de kapitein zeide, dat hij gehoopt
-had, buiten slecht weder en tegenwind, de banken van Newfoundland te
-bereiken, en misschien eenige visschen tot hun voedsel te vangen, totdat
-zij het land zouden bereiken. Doch in al deze gevallen liepen zij nog
-veel gevaar, als om door storm omvergeworpen en verbrijzeld te worden,
-van regen en koude te verstijven en te bevriezen, door tegenwinden
-opgehouden te worden en van honger te sterven, dat zoo zij aldus gered
-waren geworden, dit waarlijk wel een wonder had mogen heeten.
-
-De kapitein verhaalde mij met tranen in de oogen, dat te midden hunner
-beraadslagingen, en toen iedereen alle hoop liet varen en vertwijfelen
-wilde, zij plotseling verrast werden door het hooren van een schot, door
-nog vier gevolgd; dit waren de vijf schoten, die ik had laten doen,
-zoodra wij de vlam zagen. Dit stak hun een riem onder het hart, en
-verwittigde hen, gelijk mijne bedoeling was, dat er een schip in de
-nabijheid was, om hen te hulp te komen. Op het hooren van deze schoten
-hadden zij hunne masten en zeilen gestreken, en daar het geluid voor den
-wind afkwam, besloten zij te blijven liggen tot het dag werd. Eenigen
-tijd daarna, niet meer hoorende schieten, hadden zij drie geweerschoten
-gedaan, die wij echter, daar het in den wind was, niet gehoord hadden.
-
-Eene poos daarna werden zij weder verblijd door onze lichten te zien en
-ons schieten te hooren, dat ik, gelijk ik zeide, den geheelen nacht door
-had laten doen; dit deed hun aan de riemen gaan en op ons aanroeijen,
-ten einde wij hen spoediger zouden kunnen zien, en eindelijk bemerkten
-zij tot hunne onuitsprekelijke vreugde, dat zij gezien werden.
-
-Het is mij onmogelijk de verschillende gebaren te beschrijven, de
-verrukking en opgetogenheid, waaraan deze arme geredde lieden zich
-overgaven, om hunne vreugde over hunne onverwachte redding uit te
-drukken. Droefenis en vrees zijn gemakkelijk te beschrijven; zuchten en
-tranen, snikken en eenige weinige bewegingen met hoofd en handen zijn de
-eenige wijzen, waarop zij uitgedrukt worden; maar een overmaat van
-vreugde, eene heugelijke verrassing brengt duizend buitensporigheden met
-zich. Sommigen smolten weg in tranen, anderen schreeuwden en jammerden,
-alsof zij ten diepste bedroefd waren; sommigen waren volslagen
-krankzinnig; anderen liepen stampvoetende over het schip; anderen
-handenwringende; sommigen dansten, anderen zongen, anderen lachten,
-anderen gilden; sommigen waren van de spraak beroofd en konden geen
-woord uitbrengen; sommigen waren ziek en misselijk; verscheidene vielen
-in zwijm; en eenige weinige sloegen een kruis en dankten God.
-
-Ik wil hun geen onregt doen; naderhand waren misschien zeer velen
-dankbaar; maar de eerste aandoening was hun te sterk, en zij konden die
-niet bedwingen; zij waren in zekere mate verbijsterd van zinnen, en
-slechts weinigen betoonden zich in hunne vreugde bedaard en gematigd.
-Misschien ligt hiervan de reden eensdeels in hunnen eigendommelijken
-landaard, ik bedoel den Franschen, wier geest altijd vlugger,
-hartstogtelijker en meer geneigd is, om tot uitersten over te slaan, dan
-die van andere volken. Ik ben geen wijsgeer genoeg, om de oorzaak te
-bepalen, maar nooit had ik vroeger in mijn leven zoo iets bijgewoond. De
-verrukking, waaraan zich Vrijdag, mijn trouwe wilde, overgaf, toen hij
-zijn vader in de boot aantrof, kwam er het naaste bij; en de verbazing
-van den kapitein en zijne brave medgezellen, die ik redde van de
-schurken, die hen op het eiland aan wal gezet hadden, zweemde er
-eenigzins naar; maar noch dat van Vrijdag, noch iets wat ik ooit in mijn
-leven zag, haalde er eenigzins bij.
-
-Ik moet nog opmerken, dat deze uitsporigheden zich niet alleen bij
-verschillende personen op zich zelve vertoonden; neen, dezelfde persoon
-bedreef ze achtervolgens allen, in een kort tijdsverloop. Een man, die
-het eene oogenblik sprakeloos en geheel bedwelmd en verbijsterd was,
-danste en schreeuwde het volgende oogenblik als een bezetene; een
-oogenblik daarna rukte hij zich de haren uit, scheurde zich de kleederen
-van het lijf, en vertrapte die als een krankzinnige; weinige minuten
-daarna smolt hij weg in tranen, dan werd hij flaauw en viel in zwijm, en
-zou, als men hem niet oogenblikkelijk te hulp gekomen was, binnen
-weinige minuten dood geweest zijn; en zoo ging het niet met een of twee,
-of tien, of twintig, maar het meerendeel van hen; en als ik wel heb, was
-onze doktor verpligt er meer dan dertig te aderlaten.
-
-Er bevonden zich twee priesters onder hen, een oud en een jong man, en
-wat zonderling was, de oude man was het hevigst aangedaan. Zoodra hij
-aan boord van ons schip was, en zich gered zag, viel hij als dood neder,
-terwijl er geen teeken van leven in hem te bespeuren was. Onze doctor
-diende hem dadelijk de noodige middelen toe, en was de eenigste man aan
-boord, die niet geloofde, dat hij dood was, en eindelijk deed hij hem
-eene aderlating, na zijn arm eerst gewreven te hebben, om dien te
-verwarmen. Eerst kwam het bloed bij droppels, en vloeide toen wat
-ruimer; drie minuten later sloeg de man de oogen op, en een kwartier
-daarna scheen hij volkomen hersteld. Nadat zijn arm verbonden was, liep
-hij heen en weêr, zeide, dat hij geheel hersteld was, en nam een drankje
-in, dat de doctor hem gaf. Een kwartier uurs later kwam men den doctor
-roepen, die eene in flaauwte liggende Fransche vrouw aderliet, en zeide,
-dat de priester ijlhoofdig was geworden, gelijk ook werkelijk het geval
-was. De doctor wilde hem in dien toestand niet aderlaten, maar gaf hem
-een verdoovend en slaapwekkend middel in, dat na eenigen tijd werkte, en
-den volgenden morgen ontwaakte de oude man volkomen wel en bij zijn
-volle verstand.
-
-De jonge priester was zijne hartstogten meer meester, en werkelijk een
-voorbeeld van een gelaten en bezadigd karakter. Toen hij eerst aan
-boord bij ons kwam, wierp hij zich plat op den grond neder, om God voor
-zijne bevrijding te danken, waarin ik hem ongelukkig en ontijdig
-stoorde, daar ik dacht, dat hij in flaauwte was gevallen; doch hij sprak
-bedaard, dankte mij, zeide mij, dat hij God gedankt had voor zijne
-bevrijding, en smeekte mij hem nog eenige oogenblikken ongestoord te
-laten, en dat hij na zijnen Schepper ook mij wilde dank zeggen.
-
-Het speet mij bitter, dat ik hem gestoord had, en ik liet hem niet
-alleen ongemoeid, maar zorgde ook, dat anderen dit deden. Hij bleef
-ongeveer drie minuten in dezelfde houding, kwam toen naar mij toe,
-gelijk hij gezegd had, en dankte mij met de opregtste hartelijkheid, en
-met tranen in de oogen, dat ik, naast God, hem en zoo vele andere
-ongelukkigen, het leven had gered. Ik zeide hem, dat ik hem niet
-behoefde aan te sporen, God veeleer dan mij te danken, daar ik gezien
-had, dat hij dit reeds had gedaan. Maar ik voegde er bij, dat dit
-slechts een bevel was, dat aan alle menschen door de rede en
-menschlievendheid voorgeschreven werd, en dat wij even veel reden als
-zij hadden om God te danken, dat deze ons de genade had bewezen, ons tot
-werktuigen zijner barmhartigheid te maken.
-
-Daarna keerde de jonge priester zich tot zijne landgenooten, trachtte
-hen tot bedaren te brengen, en vermaande en smeekte hen, zich aan geene
-buitensporigheden over te geven. Bij eenigen gelukte dit, doch de
-meesten hadden geenerlei magt over zichzelven. Ik heb dit vermeld, om
-dat het nuttig kan zijn voor degenen, in wier handen dit verhaal valt,
-dat zij zich voor alle uitsporige vervoering van aandoeningen wachten;
-want zoo overmaat van vreugde den mensch reeds zoo zeer buiten het
-bestier zijner rede vervoert, waartoe zal dan de overmaat van nijd, haat
-of toorn ons niet brengen? Waarlijk, ik zag hier hoe wij steeds over
-alle driften de wacht moeten houden, zoo wel bij vreugde en genoegen als
-bij droefheid en leed.
-
-Deze uitsporigheden onzer nieuwe gasten veroorzaakten den eersten dag
-eene tamelijke verwarring, maar toen zij zich naar bed hadden begeven,
-zoo goed wij hun dit in ons schip konden geven, en gerust geslapen
-hadden, gelijk de meesten hunner van afmatting deden, waren zij den
-volgenden dag geheel andere menschen.
-
-Zij lieten niet na, ons alle beleefdheid en dankbaarheid voor de hun
-bewezene diensten te betuigen; want men weet, dat de Franschen over het
-algemeen beleefd genoeg zijn. De kapitein en een der priesters kwamen
-den volgenden dag bij mij, en verzochten mij en mijnen neef, onzen
-kapitein, te spreken, en met ons te beraadslagen, hoedanig wij met hen
-zouden handelen. Eerstelijk zeiden zij, dat daar wij hun het leven gered
-hadden, al wat zij in de wereld bezaten te weinig was, om ons deze
-dienst te vergelden. De kapitein zeide, dat hij eenig geld en eenige
-zaken van waarde nog in der haast uit de vlammen had weten te redden, en
-dat, zoo wij het wilden aannemen, zij volmagt hadden, ons het aan te
-bieden; zij verzochten alleen hier of daar aan wal gezet te worden,
-vanwaar zij zoo mogelijk als passagiers naar Frankrijk zouden gaan. Mijn
-neef wilde eerst hun geld aannemen en dan beraadslagen wat met hen aan
-te vangen; maar ik bragt hem daaraf; want ik wist wat het te zeggen is,
-in een vreemd land aan wal gezet te worden, en als de Portugesche
-kapitein, die mij op zee opnam, mij zoo behandeld en voor mijne
-bevrijding mij alles afgenomen had, had ik van honger moeten sterven, of
-in Brazilië even goed slaaf zijn als in Barbarije, behalve dat ik dan
-aan geen Turk zou behooren; maar misschien is een Portugees al geen
-beter meester dan een Moor, zoo niet in sommige gevallen veel erger.
-
-Ik zeide derhalve den Franschen kapitein, dat wij hen, wel is waar, in
-zijnen nood hadden opgenomen; maar dat dit alleen onze pligt jegens
-onzen evenmensen was, en gelijk wij in denzelfden of soortgelijken
-toestand zouden verlangen gered te worden; dat wij niets voor hen gedaan
-hadden, dan hetgeen wij vertrouwden, dat zij voor ons zouden hebben
-gedaan, als wij in hun geval en zij in het onze waren geweest; dat wij
-hen opgenomen hadden om hen te redden, maar niet om hen te plunderen; en
-dat het onmenschelijk zou zijn, hun het weinige, dat zij uit den brand
-gered hadden, te ontnemen en hen dan aan wal te zetten en aan hun lot
-over te laten; dat zou zijn hen eerst van den dood te redden, om hen
-naderhand daaraan ten prooi te geven; hen uit het water te redden om
-hen aan den honger prijs te geven; en derhalve verlangde ik, dat hun
-niets het minste zou ontnomen worden. Hen aan wal te zetten, was
-inderdaad voor ons eene moeijelijke zaak, gelijk ik hun mededeelde, want
-ons schip was naar Oost-Indië bestemd, en schoon wij zeer ver westwaarts
-heen waren geslagen, hetgeen welligt de Hemel tot hun behoud aldus
-beschikt had, was het ons toch ondoenlijk, om hunnentwil onze reis te
-veranderen, en mijn neef, de kapitein, kon het niet aan de reeders
-verantwoorden, jegens welke hij verpligt was, om zijne reis naar
-Brazilië te vervolgen. Al wat ik voor hen doen kon was, ons zooveel
-mogelijk in het vaarwater te houden van naar huis gaande
-West-Indievaarders, en zoo mogelijk hun een overtogt naar Engeland of
-Frankrijk te verschaffen.
-
-Het eerste deel van mijn voorstel was zoo edelmoedig en welgemeend, dat
-zij er niet dan zeer dankbaar voor konden zijn, doch zij waren zeer
-ongerust, vooral de passagiers, vooral bij het vooruitzigt van misschien
-mede naar Oost-Indië te moeten gaan. Zij smeekten mij, dat, aangezien
-ik, voordat ik hen aantrof, zoo ver westelijk geslagen was, ik althans
-tot de banken van Newfoundland dienzelfden koers zou houden, waar ik
-waarschijnlijk wel een scheepje zou aantreffen, dat zij konden huren, om
-hen naar Canada terug te brengen.
-
-Ik beschouwde dit als een zeer billijk verzoek, en wilde dit hun gaarne
-toestemmen, want ik begreep dat al dit volk naar Oost-Indië mede te
-nemen, voor henzelven niet alleen eene onondragelijke hardigheid zijn
-zou, maar ook onze reis bemoeijelijken, door het verteren van onze
-proviand; zoodat ik het voor geene inbreuk op den vrachtbrief aanzag,
-dat een geheel onvoorzien toeval ons hiertoe dwong, en waarin wij niet
-te laken waren; want zoowel Goddelijke als menschelijke wetten eischten
-van ons, dat wij twee booten vol volk in zulk eenen ongelukkigen
-toestand niet weigerden op te nemen, en zoowel hun als onze toestand
-vereischte, dat wij hen te hunner bevrijding hier of daar aan wal
-zetten. Dus beloofde ik hen naar Newfoundland te brengen, als wind en
-weder het toelieten, en zoo niet, dat ik hen dan naar Martinique zou
-brengen.
-
-De oostenwind bleef lang aanhouden, doch met goed weder, en daar er
-reeds lang oostelijke winden geheerscht hadden, misten wij verscheidene
-gelegenheden hen naar Frankrijk te zenden, want wij praaiden
-verscheidene naar Europa bestemde schepen, waaronder twee Fransche, die
-van St. Kitts kwamen, maar zij hadden zoo lang tegen den wind moeten
-opwerken, dat zij geene passagiers durfden innemen, uit vrees van
-levensmiddelen te kort te komen voor hen en hunne passagiers. Het was
-omstreeks eene week daarna, dat wij de banken van Newfoundland
-bereikten, waar wij al onze Franschen aan boord van een bark lieten
-overgaan, die zij op zee huurden, om hen naar wal en vandaar naar
-Frankrijk te brengen, als zij aan wal genoeg levensmiddelen konden
-bekomen. Ik moet echter vermelden, dat de jonge Fransche priester, van
-wien ik gesproken heb, hoorende dat wij naar Oost-Indië gingen, ons
-verzocht aan boord te blijven, om op de kust van Coromandel aan wal
-gezet te worden. Ik gaf hiertoe gereedelijk mijne toestemming, want ik
-hield veel van den man, en niet zonder reden, gelijk in het vervolg
-blijken zal. Ook vier matrozen namen bij ons dienst, waarvan wij veel
-nut hadden.
-
-Vandaar zetten wij koers naar de West-Indiën en hielden omstreeks
-twintig dagen Z.Z.O. aan, somtijds met weinig of geen wind; toen wij
-nieuwe voorwerpen van menschlievendheid aantroffen, bijkans even
-jammerlijk als de vorige.
-
-Het was op 27° 5' N.B., den 18 Maart 1694, dat wij een zeil zagen, dat
-in onzen koers Z.Z.O. lag. Spoedig zagen wij, dat het een groot schip
-was, dat op ons aanhield, maar wisten eerst niet wat er van te denken.
-Wat naderkomende zagen wij, dat het zijne groote steng, fokkemast en
-boegspriet verloren had, en hoorden het een noodschot doen. Het weder
-was zeer goed, het woei eene bramzeilskoelte uit het N.N.W., en spoedig
-konden wij het praaijen.
-
-Wij vernamen, dat het een schip van Bristol was, op de tehuisreis, doch
-dat het weinige dagen voordat het zeilree was, door eenen vreesselijken
-storm van de reede van Barbados was weggeslagen, terwijl de kapitein en
-opperstuurman beide aan wal gegaan waren, zoodat, behalve het gevaar van
-den storm, zij slecht in staat waren het schip naar huis te brengen.
-Zij waren reeds negen weken op zee, en hadden na den orkaan nog een
-vreesselijken storm moeten doorstaan, die hen westwaarts, geheel buiten
-hun bestek, had geslagen, en waarbij zij hunne masten verloren hadden.
-Zij verhaalden ons, dat zij verwachtten de Bahamas te zien, maar toen
-weder door een zwaren N.N.W. wind, dezelfde die thans woei, naar het
-Z.O. waren geslagen, en daar zij niet anders dan de onderzeilen en eene
-soort van razeil op een noodfokkemast, dien zij opgerigt hadden, konden
-bijzetten, konden zij niet digt bij den wind liggen, maar trachtten de
-Kanarische eilanden te bereiken.
-
-Het ergste echter was, dat zij bijkans van honger gestorven waren, uit
-gebrek aan leeftogt, behalve de vermoeijenissen, die zij uitstonden; hun
-brood en vleesch was geheel op, en geen lood er meer van overig. Zij
-hadden sedert elf dagen niets genuttigd dan zoet water en een half
-vaatje meel; ook hadden zij suiker genoeg; in den beginne hadden zij
-eenige confituren gehad, doch deze waren ook op, en zij hadden nog zeven
-vaatjes rum.
-
-Aan boord waren een jongeling en zijne moeder met een dienstmeisje als
-passagiers; deze waren, denkende dat het schip reeds gereed was onder
-zeil te gaan, ongelukkig den avond voor den orkaan aan boord gegaan, en
-daar zij geen leeftogt van zichzelven meer hadden, waren zij in nog
-jammerlijker toestand dan de overigen; want de matrozen, die zelf
-zooveel gebrek leden, hadden geen medelijden met de arme passagiers, en
-deze bevonden zich in eenen toestand, wiens ellende onbeschrijfelijk is.
-
-Ik zou dit welligt niet vernomen hebben, indien de nieuwsgierigheid mij
-niet, toen de wind bedaard was, aan boord aldaar had doen gaan. De
-tweede stuurman, die thans het bevel op het schip had, was bij ons aan
-boord geweest, en vertelde mij, dat zij in de kajuit drie passagiers
-hadden, die in eenen allerjammerlijksten toestand waren. "Ik geloof
-zelfs, dat zij dood zijn," zeide hij, "want ik heb sedert twee dagen
-niets van hen gehoord, en vreesde naar hen te vernemen, want," vervolgde
-hij, "ik had niets waarmede ik hen kon laven."--Wij zochten onmiddellijk
-zooveel leeftogt voor hen bijeen, als wij missen konden, en ik had met
-mijnen neef reeds afgesproken, dat ik hen provianderen zou, al zouden
-wij ook naar Virginië of eenig deel van de Amerikaansche kust gaan, om
-voor onszelven levensmiddelen in te nemen; doch dit was niet
-noodzakelijk.
-
-Zij bevonden zich echter thans in een nieuw gevaar, namelijk dat van te
-veel te eten, zelfs van het weinige, dat wij hun gaven. De stuurman, die
-thans bevelhebber was, bragt zes man in de boot mede, maar deze arme
-lieden zagen er uit als schimmen, en waren zoo zwak, dat zij naauwelijks
-op de riemen konden zitten. De stuurman zelf was zeer ziek en half
-verhongerd, want hij verklaarde, dat hij niets boven het volk vooruit
-had gehad, en van alles gelijk aandeel met hen genomen. Ik waarschuwde
-hem, weinig te eten, maar zette hem dadelijk vleesch voor; maar bij den
-derden mond vol werd hij ongesteld en kon niet meer slikken. Onze doktor
-maakte daarop eene soep voor hem gereed, dat voedsel en geneesmiddel,
-volgens zijn zeggen, te gelijk was, en na die genuttigd te hebben, werd
-hij beter. Middelerwijl vergat ik de matrozen niet. Ik gelastte hun eten
-voor te zetten, dat de arme lieden meer verslonden dan aten; zij waren
-zoo hongerig, dat zij half waanzinnig waren en zich niet bedwingen
-konden; en twee hunner aten zoo gulzig, dat zij den volgenden morgen in
-levensgevaar waren.
-
-De ellende van deze lieden trof mij zeer, en deed mij herdenken aan het
-verschrikkelijk vooruitzigt, toen ik het eerst op het eiland kwam, waar
-ik geen mondvol eten had, en geenerlei verwachting het te zullen
-bekomen; zonder te spreken van de vrees, om door verscheurende dieren
-verslonden te worden. Maar terwijl de stuurman mij aldus den
-jammerlijken toestand van het scheepsvolk verhaalde, kon ik niet uit
-mijne gedachten zetten wat hij mij van de drie arme schepsels in de
-groote kajuit verhaald had, van de moeder, den zoon en het dienstmeisje
-namelijk, waarvan hij sedert twee of drie dagen niets gehoord had, en
-die hij, naar zijne woorden te oordeelen, scheen te bekennen, geheel
-verwaarloosd te hebben, omdat hun eigen nood zoo groot was. Ik begreep
-hieruit, dat zij hun in het geheel geen eten gegeven hadden, en dat zij
-derhalve gestorven zouden zijn, en misschien dood op den grond van de
-kajuit liggen.
-
-Terwijl ik dus den stuurman met zijn volk aan boord hield, om hen te
-verkwikken, vergat ik het uitgehongerd volk niet, dat aan boord gebleven
-was, maar liet mijn eigen boot uitzetten, en zond den stuurman en twaalf
-man daarheen, om hun een zak beschuit en vier of vijf stukken
-ossenvleesch, om te koken, te brengen. Onze doktor waarschuwde hen, het
-vleesch te laten koken terwijl zij er bij waren, en in de kombuis de
-wacht te houden, ten einde het niet raauw gegeten of voor het gaar was
-door de matrozen uit den ketel gehaald werd, en ieder man slechts een
-klein stukje te gelijk te geven. Deze voorzorgen waren het behoud van
-het volk, want anders zouden zij zich dood gegeten hebben aan hetgeen
-hun tot behoud van hun leven gegeven werd.
-
-Tevens gelastte ik den stuurman in de groote kajuit te gaan en te zien
-in welken toestand de arme personen waren; en zoo zij nog leefden, hen
-te vertroosten en zoodanige verkwikkingen te geven als zij behoefden; en
-de doktor gaf hem een pot met eenige soep, gelijk hij voor den stuurman
-had gereed gemaakt, en die hij niet twijfelde, dat hen van lieverlede op
-de been zou brengen.
-
-Ik was hiermede nog niet tevreden, maar daar ik, gelijk ik zeide,
-verlangde, het tafereel van ellende, dat ik wist, dat dit schip zou
-opleveren, met eigene oogen te zien, nam ik den stuurman of kapitein,
-gelijk wij hem thans noemden, mede en begaf mij kort daarop zelf aan
-boord. Ik vond de matrozen bijkans in oproer, om het vleesch uit den
-ketel te halen eer het gaar was. Mijn stuurman handhaafde de orde, en
-deed goede wacht aan de kombuis houden. Het volk, dat daar de wacht
-hield, was genoodzaakt, na op alle mogelijke wijzen het volk vermaand te
-hebben geduldig te zijn, het met geweld er af te houden. Hij liet echter
-eenige beschuit in het vleeschnat doopen, en gaf iedereen daarvan een
-stuk, om hunne maag tevreden te stellen, en zeide, dat hij tot hun eigen
-bestwil genoodzaakt was, hun slechts weinig te gelijk te geven. Doch
-niets baatte; en als niet ik met hun eigen bevelhebber gekomen was, en
-hun goede woorden gegeven en ook gedreigd had, hun niets meer te geven,
-zouden zij, geloof ik, met geweld in de kombuis gedrongen zijn, en het
-vleesch er uitgehaald hebben, want woorden zijn een flaauw voedsel voor
-eene hongerige maag. Echter bragten wij hen tot rede, en gaven hun de
-eerste maal slechts weinig, en langzamerhand wat meer, tot wij hen
-eindelijk verzadigden, en niemand nadeel hierbij leed.
-
-Maar de ellende van de arme passagiers in de kajuit was van een anderen
-aard, en ging die van de anderen ver te boven. Want daar het scheepsvolk
-zelf zoo weinig had, hadden zij hen in het begin zeer schraal bedeeld,
-en op het laatst geheel verwaarloosd, zoo dat zij inderdaad zes of zeven
-dagen lang in het geheel geen voedsel hadden gehad, en verscheidene
-dagen te voren zeer weinig. De arme moeder, die, volgens den stuurman,
-eene zeer welopgevoede vrouw was, had uit moederliefde, alles wat zij
-krijgen kon, zoo voor haren zoon bespaard, dat zij er eindelijk onder
-bezweken was. Toen de stuurman van ons schip in de kajuit trad, zat zij
-op den grond met den rug tegen het beschot, tusschen twee vastgesjorde
-stoelen, en haar hoofd op de borst gezonken, schoon zij nog niet geheel
-dood was. Mijn stuurman zeide al wat hij kon, om haar op te beuren en
-aan te moedigen, en stak haar met een lepel eenige bouillon in den mond.
-Zij bewoog hare lippen en hief eene hand op, maar kon niet spreken; zij
-verstond echter wat hij zeide, en gaf door teekens te kennen, dat het
-voor haar te laat was, maar wees op haar kind, als wilde zij zeggen, dat
-hij daarvoor maar moest zorgen.
-
-De stuurman, die hevig getroffen was, trachtte echter haar iets binnen
-te krijgen, en zeide, dat hij haar een paar lepels vol had doen
-doorzwelgen, schoon ik twijfel of hij hiervan zeker was. Het was echter
-te laat; zij stierf nog denzelfden nacht.
-
-De knaap, die ten koste van zijn moeders leven bewaard was gebleven, was
-nog niet zoo ver heen, maar toch lag hij in eene kooi uitgestrekt, en
-gaf naauwelijks eenig teeken van leven. Hij had een stuk van een ouden
-handschoen in zijn mond, waarvan hij het overige opgegeten had. Daar hij
-echter jong en sterker was dan zijne moeder, gaf de stuurman hem
-langzamerhand wat in, en hij begon zigtbaar te herleven, schoon hij,
-toen hij eene poos daarna twee of drie lepels te gelijk innam, zeer
-ongesteld werd en het niet kon binnenhouden.
-
-De dienstmaagd vereischte thans ook onze zorg. Zij lag digt bij hare
-meesteres op den grond, even als iemand, die door eene beroerte
-getroffen was, en lag met den dood te worstelen. Hare leden waren
-verwrongen; een harer handen was krampachtig om den poot van een stoel
-geslagen, zoo stijf, dat wij dien niet gemakkelijk konden losmaken, hare
-andere hand lag boven haar hoofd, en hare beenen stijf tegen het beschot
-der kajuit; kortom zij lag als een zieltogende; en toch was er nog een
-vonkje leven in. Niet alleen was de arme meid half dood van honger en
-verschrikt door het naderen van den dood, maar gelijk het volk ons
-naderhand verhaalde, haar hart was gebroken, toen zij twee of drie dagen
-te voren het zieltogen harer meesteres aanschouwd had, die zij teeder
-beminde. Wij wisten niet wat met de arme meid te beginnen, want toen
-onze doktor, die een man van veel kennis en groote ervaring was, haar
-met veel moeite in het leven had teruggebragt, moest hij haar onder
-zijne behandeling houden, want het scheen langen tijd, dat haar verstand
-gekrenkt was.
-
-De lezers van dit mijn geschrift moeten wel in het oog houden, dat men
-op zee bij elkander geene bezoeken aflegt, zoo als men een reisje te
-land doet, waar men soms veertien dagen achtereen op dezelfde plaats
-blijft. Het was thans wel onze zaak dit scheepsvolk in hunnen nood bij
-te staan, maar niet bij hen te blijven liggen; en schoon zij wel eenige
-dagen gelijken koers met ons wilden houden, konden wij echter geen zeil
-voeren, om gelijk met een schip te blijven, dat zijne masten verloren
-had. Daar echter hun kapitein ons verzocht hem te helpen een noodsteng
-op den grooten mast en een soort van steng op zijn fokkemast op te
-zetten, maakten wij als het ware drie of vier dagen te dien einde een
-bijlegger bij hem. Na hem daarop vijf vaten ossenvleesch, een vat spek,
-twee groote vaten beschuit, en zooveel erwten, meel en wat wij missen
-konden, gegeven te hebben, namen wij daarvoor van hen over drie vaten
-suiker, eenigen rum en eenige stukken van achten, en verlieten hen
-daarop, na op hun eigen ernstig verzoek den jongeling en de dienstmaagd
-met al hun goed bij ons aan boord te hebben genomen.
-
-De jongeling was ongeveer zeventien jaren oud, een knappe, welopgevoede,
-verstandige en zedige knaap; zeer bedroefd over het verlies zijner
-moeder; en naar het bleek had hij slechts weinige maanden geleden zijn
-vader te Barbados verloren. Hij verzocht den doktor, om zijne voorspraak
-bij mij, om hem aan boord te nemen; want hij zeide, dat de onbarmhartige
-kerels zijne moeder vermoord hadden. Dit was ook in zekeren zin de
-waarheid, want zij hadden wel een klein weinig kunnen afzonderen voor de
-arme hulpelooze vrouw, waardoor zij het leven had kunnen behouden, al
-ware het maar genoeg, dat zij niet van honger gestorven was. Maar de
-honger is een scherp zwaard, en kent vrienden noch bloedverwanten, noch
-regten; en heeft derhalve geene gewetens wroeging en is voor medelijden
-onvatbaar.
-
-De doktor zeide hem welk eene verre reis wij gingen doen, en hoe die
-hem van al zijne bloedverwanten verwijderen zou, en hem misschien even
-ongelukkig doen worden, als toen wij hem vonden, namelijk om in de
-wereld te verhongeren. Hij zeide, dat het hem onverschillig was, waar
-hij heen ging, zoo hij slechts van dat verschrikkelijk scheepsvolk
-ontslagen was; dat de kapitein (waarmede hij mij bedoelde, want hij had
-mijn neef niet gezien) hem het leven gered had, en hij was verzekerd,
-dat hij hem verder geen kwaad zou toevoegen. Wat de dienstmaagd betrof,
-ook deze, zeide hij, zou zeer dankbaar zijn, al bragten wij haar ook
-waar wij wilden. De doktor stelde mij de zaak zoo treffend voor, dat ik
-er in toestemde, en wij namen beide aan boord met al hun goederen;
-behalve elf vaten suiker, die niet overgeladen konden worden; en daar de
-jongeling er een cognossement van had, liet ik den kapitein eene
-verbindtenis teekenen, om zoodra hij te Bristol aankwam, naar zekeren
-heer Rogers, een koopman daar, te gaan, die volgens des jongelings
-zeggen, een bloedverwant van hem was, en dien een brief van mij, met al
-de goederen der overledene weduwe af te geven, hetgeen ik niet geloof,
-dat ooit gebeurd is; want ik heb nooit vernomen, dat het schip te
-Bristol aangekomen is. Waarschijnlijk is het vergaan, want het was zoo
-ontredderd en zoo ver van alle land, dat ik denk, dat het bij den
-eersten storm, waarvan het beloopen werd, moest zinken, want het was lek
-en had schade in het hol, toen wij het aantroffen.
-
-Wij waren nu op 19° 32' en hadden tot hiertoe, wat het weder betreft,
-eene niet ongunstige reis, schoon in het eerst veel tegenwinden gehad.
-Ik zal niemand lastig vallen met de geringe voorvallen van weer en wind
-en stroomingen, maar mijne geschiedenis bekortende, alleen vermelden,
-dat ik den 10den April 1695 op mijn oud verblijf, het eiland aankwam.
-Geene geringe moeite kostte het mij het terug te vinden, want daar ik
-vroeger er op kwam en vertrok van de zuid- en oostzijde, als van
-Brazilië komende, zoo kwam ik nu tusschen het vasteland en het eiland,
-en daar ik geene kaart van de kust of eenige landmerken had, kende ik
-het niet, toen ik het zag, en wist niet of ik het zag of niet.
-
-Wij kruisten een geruimen tijd rond, en deden verscheidene eilanden aan
-in den mond van de Oronoco, doch vruchteloos; alleen bespeurde ik door
-onze kustvaart, dat ik vroeger in eene groote dwaling vervallen was;
-namelijk, dat het vasteland, hetwelk ik van het eiland waarop ik woonde
-meende te zien, eigenlijk geen vast land, maar een lang eiland, of
-liever eene eilandenreeks was, die van de eene zijde van den wijden mond
-dier rivier tot aan de andere liep, en dat de wilden, die op mijn eiland
-kwamen, eigenlijk niet diegenen waren, die wij Caraïben noemen, maar
-eilandbewoners van hetzelfde ras, die wat digter dan de overige aan
-onzen kant woonden.
-
-Ik bezocht verscheidene dier eilanden vruchteloos; sommigen vond ik dat
-onbewoond waren, anderen niet. Op een derzelve trof ik eenige
-Spanjaarden aan, die ik meende dat daar hun verblijf hielden; maar toen
-ik hen sprak vernam ik, dat zij daar digtbij in eene kreek eene sloep
-hadden liggen, en dat zij hier kwamen, om zout te maken, en naar
-parelmosselen te visschen; maar zij behoorden tot het eiland Trinidad,
-dat op 10° of 11° verder noordelijk lag.
-
-Aldus het eene eiland na het andere aandoende, somtijds met ons schip,
-en somtijds met de sloep van den Franschman, dat wij een zeer geschikt
-vaartuig vonden, en met hun goedvinden achtergehouden hadden, kwam ik
-eindelijk aan de zuidzijde van mijn eiland, en herkende thans duidelijk
-waar ik was. Ik bragt dus het schip veilig ten anker, dwars voor de
-kleine kreek, waar mijne oude woning was.
-
-Zoodra ik de plaats zag, riep ik Vrijdag, en vroeg hem, of hij wist waar
-hij was. Hij zag in het rond, en, in de handen klappende, riep hij uit:
-"O ja, daar! O ja, daar!" terwijl hij naar onze oude woning wees, en
-danste en rondsprong, of hij gek geworden was, en ik had veel moeite,
-hem te beletten dat hij in zee sprong, om naar den wal te zwemmen.
-
-"Wel Vrijdag," zeide ik, "denkt gij, dat wij hier iemand zullen vinden
-of niet? Wat dunkt u, zullen wij uwen vader hier vinden?" Hij stond eene
-poos zonder te spreken, maar toen ik van zijn vader sprak, zette hij een
-treurig gelaat, en ik zag, dat hem de tranen over het gelaat liepen.
-"Wat deert u, Vrijdag," zeide ik, "zijt gij bedroefd, omdat gij
-denkelijk uw vader zult zien?"--"Neen, neen," zeide hij, het hoofd
-schuddende; "hem niet weêr zien, zal hem niet weêr zien."--"Waarom?"
-zeide ik, "hoe weet gij dat, Vrijdag?"--"O neen," zeide Vrijdag, "hij
-lang geleden gestorven; hij lang dood, hij zoo oud man is."--"Kom, het
-is nog zoo zeker niet, Vrijdag," zeide ik. "Maar zullen wij dan niemand
-anders zien?" Vrijdag had beter oogen dan ik, en hij wees naar den
-heuvel, achter mijn verblijf; en, schoon wij er nog een half uur af
-lagen, riep hij uit: "Ik zie, ik zie, ik zie veel menschen, en daar en
-daar!" Ik zag derwaarts, maar kon niets onderscheiden, zelfs niet met
-een kijker, schoon dit geloof ik, kwam door dien ik de plek niet er in
-opvangen kon, want den volgenden dag vernam ik, dat hij gelijk had
-gehad, en er vijf of zes lieden naar het schip hadden staan te zien, die
-niet wisten waar zij ons voor moesten houden.
-
-Zoodra Vrijdag mij zeide, dat hij menschen zag, deed ik de Engelsche
-vlag hijschen en drie schoten doen, om te kennen te geven, dat wij
-vrienden waren, en ongeveer een half kwartier later zagen wij rook van
-de zijde van de kreek oprijzen. Ik gelastte dadelijk de boot uit te
-zetten, nam Vrijdag mede, en eene witte of vredevlag opzettende, ging
-ik naar den wal, met den jongen priester, waarvan ik gesproken heb, wien
-ik mijne geheele levensgeschiedenis verhaald had, benevens hoe ik daar
-gewoond en wie ik daar had gelaten, en die evenzeer als ik daarheen
-verlangde. Bovendien hadden wij ongeveer zestien goed gewapende mannen
-bij ons, als er soms eenige nieuwe gasten gekomen waren, die wij niet
-kenden; doch wij hadden onze wapens niet noodig.
-
-Daar wij, toen de vloed bijkans op zijn hoogst was, aan wal gingen,
-roeiden wij de kreek in, en de eerste man, waar mijn oog op viel, was de
-Spanjaard, dien ik het leven gered had, en wiens gelaat ik dadelijk
-herkende; zijne kleeding zal ik later beschrijven. Ik gelastte, dat
-buiten mij niemand de boot zou verlaten, maar Vrijdag was niet te
-houden, want de brave jongen had zijn vader zeer in de verte gezien,
-veel verder dan mijn oog reikte, en zoo men hem niet aan wal had laten
-gaan, zou hij in zee gesprongen zijn. Naauwelijks was hij aan land, of
-hij vloog als een pijl uit den boog naar zijn vader. De hardvochtigste
-mensch zou tranen vergoten hebben bij het zien van de eerste uitbarsting
-zijner vreugde, toen hij bij zijn vader gekomen was. Hij omhelsde en
-kuste hem, streelde hem over het gelaat, nam hem in zijne armen op en
-zette hem op een boomstam en ging bij hem liggen; dan stond hij op en
-staarde hem aan, gelijk men eene vreemde schilderij zou doen, wel een
-kwartier lang; dan viel hij weder neder, streelde zijne beenen en kuste
-ze, en sprong dan weder op en bleef hem aanstaren; men zou gezegd
-hebben, dat hij betooverd was. Maar iedereen had weder moeten lagchen
-als men zag hoe hij zijne vreugde weder op eene andere wijze lucht gaf.
-In den morgen wandelde hij verscheidene uren met zijn vader langs het
-strand heen en weder, altijd hem bij de hand houdende alsof hij een kind
-was, en nu en dan kwam hij iets uit de boot voor hem halen, als een
-klomp suiker, een borrel, een beschuit of eenige andere versnapering.
-Des namiddags maakte hij weder andere grappen, want toen zette hij den
-ouden man op den grond en danste om hem heen met allerlei potsige
-gebaren, en gedurende al dien tijd sprak hij tot hem, en verhaalde hem
-eene of andere gebeurtenis van zijne reizen, en wat hem overgekomen was,
-om hem te vermaken. Kortom, zoo er bij de Christenen in ons werelddeel
-zoo veel kinderlijke liefde bestond, zou men bijkans geneigd zijn te
-zeggen, dat het vijfde gebod niet noodig was.
-
-Doch ik moet tot mijne landing terugkeeren. Ik zou nimmer eindigen als
-ik al de pligtplegingen en beleefdheden der Spanjaarden wilde vermelden.
-De eerste Spanjaard, dien ik, gelijk ik zeide, zeer goed herkende, was
-degeen wien ik het leven gered had, hij kwam met nog een naar de boot
-toe, ook met eene witte vlag; en niet alleen herkende hij mij in het
-eerst niet, maar hij had ook niet het minste denkbeeld of vermoeden, dat
-ik het zijn zou, tot ik hem toesprak. "Sennor," zeide ik in het
-Portugeesch, "kent gij mij niet?" Hij antwoordde niet, maar gaf zijn
-geweer over aan den man, die bij hem was, en iets in het Spaansch
-zeggende, dat ik niet wel verstond, kwam hij naar mij toe en omarmde
-mij, zeggende, dat het onverschoonlijk was, dat hij het gelaat niet
-herkende, dat hem eens, als dat eens engels uit den Hemel, was
-verschenen om zijn leven te redden. Hij zeide mij eene menigte
-beleefdheden, gelijk ieder welopgevoede Spanjaard altijd doen zal, en
-riep daarop dengeen, die bij hem was, en verzocht hem naar zijne makkers
-te gaan en die te roepen. Hij verzocht mij daarop naar mijn oud verblijf
-te gaan, waar hij mij weder in het bezit van mijn vorig huis zou
-stellen, en mij laten zien, dat er slechts geringe verbeteringen waren
-aangebragt. Ik ging dus met hem mede, maar ik kon helaas den weg evenmin
-vinden, alsof ik er nooit geweest was, want zij hadden zoo veel boomen
-en zoo digt bij elkander geplant, en deze waren in tien jaren zoo
-ineengegroeid, dat de plaats onbereikbaar was, behalve langs zulke
-kromme en bedekte wegen, daar alleen derzelver aanleggers den weg door
-konden vinden.
-
-Ik vroeg hem naar de reden van al deze verschansingen. Hij zeide, dat ik
-erkennen zou, dat zij noodig genoeg waren, als hij mij verhaald had wat
-zij van hunne komst op het eiland af beleefd hadden, vooral nadat zij
-het ongeluk hadden gehad van mijn vertrek te vernemen. Hij zeide, dat
-toen hij gehoord had, dat ik met een goed schip en naar mijn genoegen
-vertrokken was, hij niet dan zich kon verheugen over mijn geluk; en dat
-hij naderhand dikwijls vertrouwd had, dat hij mij den een of anderen
-tijd zou wederzien. Maar nimmer was hem in zijn leven iets zoo
-onverwachts en treurigs overgekomen als de teleurstelling, die hij in
-het eerst gevoelde, toen hij, op het eiland teruggekeerd, vernomen had,
-dat ik mij daar niet meer bevond.
-
-Wat de achtergebleven barbaren (gelijk hij ze noemde) betrof, en van
-welke hij zeide mij veel te verhalen te hebben, de Spanjaarden achtten
-zich allen veel beter onder de wilden, hoezeer zij in zoo klein getal
-waren. "En waren zij sterker in getal geweest," zeide hij, "wij zouden
-reeds lang in het vagevuur geweest zijn," terwijl hij een kruis maakte.
-"Ik hoop echter, dat het u niet mishagen zal, mijnheer," vervolgde hij,
-"als ik zeg hoe de noodzakelijkheid ons gedwongen heeft hen, tot behoud
-van ons leven, te ontwapenen, en hen, die niet tevreden waren met in
-zachtheid onze meesters te zijn, maar onze moordenaars wilden zijn, tot
-onze onderdanen te maken." Ik antwoordde, dat ik er zeer voor gevreesd
-had, toen ik hen daar achterliet, en dat niets bij mijn verlaten van het
-eiland mij meer onrust baarde dan dat zij niet teruggekomen waren;
-anders zou ik hen eerst in het bezit van alle dingen gesteld en de
-anderen in een staat van onderdanigheid achtergelaten hebben, gelijk zij
-verdienden. Doch zoo zij hen daartoe gebragt hadden, was mij dit zeer
-aangenaam, en ik er verre af hierin iets laakbaars te vinden; want ik
-wist, dat zij een hoop ontembare, weerbarstige schurken waren, die tot
-alle kwaad in staat waren.
-
-Terwijl hij dit verhaalde, kwam de man, die hij teruggezonden had, met
-nog elf anderen terug. Het was mij onmogelijk uit de kleeding, die zij
-droegen, op te maken, van welke natie zij waren, doch hij verklaarde
-alles zoo wel aan hen als aan mij. Eerst keerde hij zich tot mij, en
-naar hen wijzende, zeide hij: "Dit, mijnheer, zijn eenigen van de
-heeren, die hun leven aan u te danken hebben," en zich daarop tot hen
-keerende en op mij wijzende, deelde hij hun mede wie ik was. Waarop zij
-allen een voor een naar mij toekwamen, niet alsof zij matrozen en zulk
-volk waren en ik huns gelijken; maar als waren zij ambassadeurs van
-hoogen adel en ik een monarch of groote veroveraar. Hun gedrag was ten
-uiterste hoffelijk en verpligtend, en toch met een manhaften ernst en
-deftigheid gepaard, die hun zeer goed stond; kortom, zij waren zoo
-hoffelijk, dat ik naauwelijks wist hoedanig hunne beleefdheden te
-ontvangen, veel minder hoe ik die beantwoorden zou.
-
-De geschiedenis van hunne komst en gedrag op het eiland na mijn vertrek
-is zoo merkwaardig, en behelst zoo vele voorvallen, die het volgend deel
-mijns verhaals zal ophelderen, en in het meerendeel overeenstemmen met
-het daarvan reeds gegeven verslag, dat ik niet dan met het grootst
-genoegen die te boek stel voor hen, die na mij dit zullen lezen.
-
-Ik zal niet langer mijzelven laten optreden, ten einde niet duizendmaal:
-"ik zeide, hij zeide, ik hernam, hij hervatte," enz., te moeten herhalen,
-maar zal de gebeurtenissen mededeelen, zoo als zij achtervolgens
-geschied zijn, en mijn geheugen die bewaard heeft, uit hetgeen zij mij
-mededeelden en van hetgeen ik in mijn omgang met hen en op de plaats
-vernam.
-
-Ten einde dit zoo duidelijk mogelijk geschiede, moet ik teruggaan tot
-den staat, waarin ik het eiland verliet, en van de personen, waarvan ik
-spreken moet. Eerstelijk moet ik herhalen, dat ik Vrijdags vader en den
-Spanjaard, die ik het leven gered had, in eene groote kanoe naar het
-vasteland, waarvoor ik het toen hield, had doen oversteken, om de
-makkers van den Spanjaard, die hij achtergelaten had, te halen, ten
-einde hen voor gelijke ramp, als die hem getroffen had, te behoeden, en
-hen voor het oogenblik te hulp te komen, en ten einde wij zoo mogelijk,
-gezamenlijk een middel tot onze bevrijding zouden uitvinden.
-
-Toen ik hen wegzond had ik geenerlei vooruitzigt of eenigen meerderen
-grond om op mijne redding te hopen, dan ik twintig jaren lang gehad had,
-veel minder had ik eenig vermoeden van hetgeen kort daarop gebeurde,
-namelijk, dat een Engelsen schip het eiland zou aandoen om mij op te
-nemen; en het moest voor hen eene zeer groote verrassing zijn, toen zij
-bij hunne terugkomst niet alleen vonden, dat ik vertrokken was, maar er
-ook drie vreemdelingen aantroffen, in het bezit van al wat ik
-achtergelaten had, en dat anders hun eigendom zou geweest zijn.
-
-Het eerst waar ik naar vroeg, was naar hunne eigene lotgevallen; en ik
-verzocht hem mij een verslag te geven van zijne terugreis naar zijne
-landslieden, met de boot, toen ik hem uitgezonden had om hen te halen.
-Hij zeide, dat dit zeer eenvoudig was, want dat hun onder weg niets
-merkwaardigs gebeurd was. Zij hadden stil weder en eene effen zee gehad.
-Het was buiten kijf, zeide hij, dat zijne landslieden bovenmate verheugd
-waren hem weder te zien. (Het schijnt, dat hij de voornaamste onder hen
-was, want de kapitein van het schip, waarmede zij schipbreuk geleden
-hadden, was voor eenigen tijd gestorven). Zijne terugkomst verbaasde hen
-te meer, daar zij wisten, dat hij in de handen der wilden gevallen was,
-die, naar zij begrepen, hem zoo goed als hunne andere gevangenen zouden
-opgegeten hebben, en toen hij hun verhaalde hoe hij gered was geworden
-en thans in staat was gesteld hen vandaar te voeren, dachten zij te
-droomen, en waren, zeide hij, even verbaasd als Jozefs broeders, toen
-deze hun verhaalde wie hij was, en hoe hoog hij aan Farao's hof verheven
-was. Maar toen hij hun zijne wapens, kruid en lood en mondbehoeften liet
-zien, die hij voor hunne reis medegebragt had, kwamen zij tot
-zichzelven, juichten over hunne bevrijding en maakten zich dadelijk tot
-hun vertrek gereed.
-
-Hunne eerste zorg was thans kanoes te bekomen, en hierbij waren zij
-genoodzaakt niet al te eerlijk te werk te gaan, maar van hunne vrienden,
-de wilden, twee groote kanoes of praauwen te leenen, onder voorwendsel,
-dat zij er mede gingen visschen. Met deze vertrokken zij den volgenden
-morgen. Zij hadden ook weinig tijds noodig om zich gereed te maken, want
-zij hadden noch bagaadje, noch kleederen, noch voorraad, noch iets dan
-zij aan het lijf hadden, en geen anderen voorraad dan eenige wortelen,
-waarvan zij gewoon waren brood te maken.
-
-In het geheel waren zij drie weken afwezig, en ongelukkig voor hen had
-zich juist in dien tijd de gelegenheid voor mij opgedaan van het eiland
-te verlaten, gelijk ik in het vorig deel verhaald heb, terwijl ik er
-drie alleronbeschaamdste, weerbarstigste en verhardste schurken
-achterliet, die men ooit ergens vinden kon, en zeer tot verdriet en
-ongeluk der Spanjaarden, daar kan men op rekenen.
-
-De eenigste pligtmatige daad der schurken was, dat toen de Spanjaarden
-aan wal stapten, zij hun mijnen brief gaven, en levensmiddelen en
-goederen, gelijk ik gelast had. Ook gaven zij hun de vele geschrevene
-aanwijzingen, hoe ik gedurende mijn verblijf aldaar gehandeld had, hoe
-ik mijn brood bakte, mijne tamme geiten aanfokte, mijn koorn plantte en
-mijne druiven droogde, potten bakte, kortom, hoe ik alles deed. Dit
-geheele schriftelijke opstel gaven zij aan de Spanjaarden, waarvan twee
-vrij goed Engelsch verstonden. Ook weigerden zij in den beginne niet,
-hen met een en ander te gerijven, want zij leefden eerst in vrij goede
-verstandhouding; zij vergunden hun mede het gebruik van het huis of den
-kelder, en zoo leefden zij vrij gezellig, en de Spanjaard, die veel van
-mij afgezien had, benevens Vrijdags vader, beschikten alle
-werkzaamheden. De Engelschen deden niets anders dan het eiland
-rondzwerven, papegaaijen schieten en schildpadden vangen, en als zij des
-avonds te huis kwamen, hadden de Spanjaarden het eten voor hen gereed
-gemaakt.
-
-Hierin zouden de Spanjaards genoegen hebben genomen, als de anderen hen
-slechts ongemoeid hadden gelaten, maar dit konden zij niet van zich
-verkrijgen, en even als de hond in de fabel wilden zij noch zelf eten,
-noch het anderen laten doen. Wel waren hunne geschillen in het eerst
-beuzelachtig en niet meldenswaard, maar eindelijk barstten zij in
-openbaren oorlog uit, en deze begon met alle denkelijke woestheid en
-ruwheid, zonder oogmerk, zonder aanleiding, en inderdaad strijdig met
-alle gezond verstand, en ofschoon het eerste verhaal er van mij door de
-Spanjaarden, als het ware de aanklagers, gedaan werd, konden de kerels,
-toen ik hen daarover ondervroeg, er geen woord van ontkennen.
-
-Maar alvorens hiervan de bijzonderheden mede te deelen, moet ik iets
-vermelden, wat ik in mijn vorig verhaal vergeten heb, namelijk, dat
-juist toen wij het anker zouden ligten bij mijn vertrek, er een kleine
-twist aan boord ontstond, die ik vreesde, dat in eene tweede muiterij
-zou ontaarden. Deze werd ook niet gestild, voor dat de kapitein ons
-allen tot zijn bijstand geroepen had, hen met geweld uiteen dreef, en de
-twee weerbarstigsten in de ijzers zette; en daar deze ook aan de
-vroegere wanorde deel genomen, en zich eenige zware bedreigingen de
-tweede maal hadden laten ontvallen, dreigde hij hun in de ijzers naar
-Engeland te zullen voeren, en daar voor muiterij en afloopen van het
-schip te laten ophangen.
-
-Hoewel de kapitein dit niet ernstig meende, scheen het toch eenige
-andere matrozen bang gemaakt te hebben, en deze trachtten de overigen
-diets te maken, dat de kapitein hen met goede woorden zocht te paaijen,
-tot hij eene Engelsche haven zou bereikt hebben, en hen dan allen in de
-gevangenis zetten zou, en hun proces laten opmaken. De stuurman had dit
-vernomen en deelde het ons mede, waarop men besloot, dat ik, die nog
-altijd voor een groot man bij hen doorging, met den stuurman bij hen zou
-gaan, en het volk geruststellen en beloven, dat het verledene vergeven
-zou zijn, als zij zich gedurende de verdere reis goed gedroegen. Ik deed
-dit, en op mijn woord stelden zij zich gerust, vooral toen ik de twee
-matrozen, die in de ijzers zaten, deed ontslaan.
-
-Maar door deze muiterij hadden wij, daar de wind ook was gaan liggen,
-dien nacht voor anker moeten blijven. Den volgenden morgen vernamen wij,
-dat de twee man, die uit de boeijen waren ontslagen, ieder een geweer en
-eenige andere wapens gestolen hadden, en kruid en lood, hoeveel wisten
-wij niet, en met de pinnas naar hunne makkers aan den wal gevlugt waren.
-Op het ontdekken hiervan zond ik de groote boot met twaalf man en den
-stuurman aan wal om hen te zoeken; maar zij konden noch hen, noch een
-der overigen vinden, want allen waren in de bosschen gevlugt, toen zij
-de boot zagen naderen. De stuurman wilde eerst, om hen te straffen, alle
-aanplantingen vernielen, en al hun goed en huisraad verbranden, maar
-daar hij hiertoe geene orders had, liet hij alles zoo als het was, en
-nam alleen de pinnas weder mede.
-
-Zij waren dus thans met hun vijven, maar de drie eersten waren zoo veel
-woester, dat zij na twee of drie dagen de nieuw aangekomen ter deur
-uitwierpen en niets met hen te doen wilden hebben; het duurde lang eer
-zij zelfs bewogen konden worden hun eenig eten te geven; de Spanjaarden
-waren toen nog niet aangekomen. Toen deze aankwamen, wilden zij de drie
-Engelschen overreden hunne landslieden weder op te nemen, ten einde,
-gelijk zij zeiden, allen slechts een huisgezin zouden uitmaken, maar
-deze wilden daarvan niet hooren. Dus leefden deze twee Engelschen op
-zichzelven, en bemerkende, dat zij op hunne vlijt alleen moesten
-steunen, sloegen zij tenten op aan de noordzijde van het eiland, doch
-wat naar het westen toe, om voor de wilden bevrijd te blijven, die
-altijd op de oostzijde van het eiland aan wal stapten.
-
-Hier bouwden zij twee hutten; een om in te wonen en een om hunnen
-voorraad in te bergen, en daar de Spanjaarden hun eenig zaaikoren en
-vooral erwten geschonken hadden, zaaiden en plantten en omheinden zij,
-op de wijze als ik gedaan had, en leefden rustig voort. Hun eerste koren
-kwam juist boven den grond, en schoon de tijd hun slechts toegelaten had
-weinig om te spitten, was dit genoeg om hen te voeden, en van
-genoegzamen spijsvoorraad te voorzien. Een hunner, die aan boord
-koksmaat geweest was, was zeer behendig in het maken van soep, podding
-en soortgelijke spijzen, waartoe de rijst, melk en het weinige vleesch,
-dat zij hadden, hem in staat stelde.
-
-Terwijl zij aldus rustig voortleefden, kwamen de drie schurken, en dat
-nog wel hunne landslieden waren, bij hen, alleen uit lust om hen te
-schelden en te beschimpen. Zij zeiden, dat het eiland hun toebehoorde,
-dat de gouverneur, waarmede zij mij bedoelden, hen in het bezit er van
-gesteld had, en niemand anders er eenig regt op had, terwijl zij onder
-afgrijsselijke vloeken betuigden, dat zij op hunnen grond geene huizen
-zouden bouwen zonder er belasting voor te betalen.
-
-De twee Engelschen dachten, dat zij schertsten, en noodigden hen binnen
-te komen, om te zien welk slag van huizen zij gebouwd hadden, en hun te
-zeggen hoeveel grondrente zij daar wel voor moesten betalen. Een hunner
-voegde er lagchende bij, dat hij hoopte, zij zouden, als grondeigenaars,
-het land verbeteren en er gebouwen opzetten, en hun, volgens gewoonte,
-een langen pachttijd vergunnen, en verzocht hun een notaris te halen om
-de grondbrieven op te maken. Een der anderen zeide daarop onder veel
-vloeken en zweren, dat zij zien zouden, dat het geene gekheid was, en
-een eind weegs vandaar gaande, waar de ander een vuur aangelegd had, om
-eten te koken, nam hij een brandend stuk hout en wierp het tegen de hut,
-die binnen weinige minuten in de asch zou gelegd zijn, zoo niet de ander
-hem weggestooten, en hoewel niet zonder moeite, het vuur had uitgetrapt.
-
-De kerel werd zoo woedend, dat de ander hem wegstiet, dat hij een stuk
-hout opnam, en zoo de ander niet vlug den slag ontweken en in zijne hut
-de wijk genomen had, ware het met hem gedaan geweest. Zijn makker,
-ziende in welk gevaar zij beide waren, liep hem achterna, en een
-oogenblik daarna kwamen zij met hunne geweren terug. Degeen, op wien de
-slag gemunt was geweest, velde dengeen, die hem dien had willen
-toebrengen, met den kolf van zijn geweer neder, voor de anderen hem te
-hulp konden komen, en toen deze naderden, hielden zij hen de geweren
-voor en gelastten hen heen te gaan.
-
-De anderen hadden ook vuurwapens bij zich, maar de moedigste van de twee
-eerlijke Engelschen (gelijk ik hen voortaan noemen zal) door het gevaar
-wanhopig gemaakt, zeide, dat zij hen zouden doodschieten als zij hand of
-voet bewogen, en gelastte hen hunne wapens af te leggen. Dit laatste
-deden zij wel niet; maar de standvastigheid van de anderen bragt hen tot
-onderhandelen, en zij verlangden den gekwetste mede te nemen en te
-vertrekken; het schijnt, dat deze vrij zwaar gekwetst was. Zij hadden
-echter ongelijk, dat zij, thans de overhand hebbende, hen niet
-ontwapenden, gelijk zij hadden kunnen doen, en daarop naar de Spanjaards
-toegingen en hun verhaalden hoe de schurken hem bedreigd hadden, want
-deze drie zonnen op niets dan op wraak, en gaven toen dagelijks de
-blijken daarvan.
-
-Ik zal kleinere staaltjes hiervan niet vermelden, als het vertrappen van
-hun koorn, het doodschieten van jonge geiten en van een tamme geit, die
-de arme lieden voor verdere aanfokking hielden. Zij plaagden hen op
-dergelijke wijze nacht en dag, tot dat de twee anderen in wanhoop
-besloten hen alle drie te bevechten, bij de eerste gelegenheid de beste.
-Zij besloten te dien einde naar mijne oude woning te gaan, waar de
-Spanjaards en de drie schurken gezamenlijk woonden, ten einde de
-Spanjaards te vragen om toe te zien, dat het bij het gevecht eerlijk in
-zijn werk ging. Op een morgen voor dat de dag aanbrak, begaven zij zich
-op weg, en voor het kasteel gekomen (gelijk zij het noemden) riepen zij
-de Engelschen bij hun naam, en zeiden aan een Spanjaard, die hun
-antwoordde, dat zij hen wilden spreken.
-
-Toevallig hadden twee der Spanjaarden den vorigen dag in het bosch een
-der eerlijke Engelschen ontmoet, die zich bij hen bitter beklaagd had
-over de schandelijke behandeling, die zij van hunne landslieden
-ondergingen, hoe deze hunne aanplantingen vernield, hun koorn vertrapt
-hadden, waaraan zij zoo hard gewerkt hadden; dat zij hunne melkgeit en
-drie jongen gedood hadden, waarvan zij geheel moesten leven, en dat zoo
-de Spanjaarden hen niet bijstonden, zij van honger moesten sterven. Toen
-de Spanjaarden dien avond te huis kwamen, namen zij de vrijheid de
-Engelschen te berispen, schoon in zachte en gematigde bewoordingen, en
-vroegen hoe zij zoo wreed konden zijn jegens lieden, die hun geheel geen
-kwaad deden, en die zelf hun onderhoud trachtten te verdienen, en wie
-het zoo veel moeite had gekost hunne zaken op dien voet te brengen.
-
-Een der Engelschen antwoordde zeer barsch, wat zij daar te maken hadden;
-zij waren zonder verlof op het eiland gekomen; de grond behoorde hun
-niet. "Wel sennor," zeide een der Spanjaarden zeer bedaard, "zij moeten
-niet van honger sterven."--"Dat kunnen zij doen, wat mij betreft,"
-antwoordde de Engelschman, als een echte ruwe zeebonk, "zij mogen daar
-niet planten of bouwen."--"Wat moeten zij dan doen, sennor?" vroeg de
-Spanjaard. Een ander der woestelingen antwoordde, dat zij knechts
-moesten zijn en voor hen werken.--"Maar hoe kunt gij dat verwachten,"
-hernam de Spanjaard, "gij hebt ze niet voor geld gekocht, gij hebt geen
-regt hen tot uwe knechts te maken." De Engelschman antwoordde, dat het
-eiland hun toebehoorde, de gouverneur had het hun gegeven en niemand had
-daar iets te zeggen dan zij, en daarbij zwoer hij, dat hij telkens hunne
-nieuwe hutten zou afbranden, en dat zij er geen op hun land zouden
-zetten.
-
-"Wel, sennor," zeide de Spanjaard, "op dien grond zouden wij ook uwe
-dienstknechten zijn."--"Ja," zeide de onbeschaamde kerel, "en dat zult
-gij ook worden, eer wij met elkander afgedaan hebben." Hij doormengde
-dit gezegde met eenige afgrijsselijke vloeken. De Spanjaard echter
-lachte hierover en gaf hem geen antwoord. Dit gesprek had echter de
-Engelschen warm gemaakt; een hunner, Willem Atkins geloof ik, zeide:
-"Kom Jack, laat ons hen op een ander tijd te lijf gaan; wij zullen hun
-kasteel vernielen, zij zullen op onzen grond geene plantaadje
-aanleggen."
-
-Hierop vertrokken zij, ieder met een snaphaan, een pistool en sabel
-gewapend, terwijl zij verscheidene bedreigingen uitstieten, wat zij den
-Spanjaarden zouden doen, als er zich de gelegenheid toe aanbood. Het
-schijnt echter, dat de Spanjaarden hen niet genoeg verstonden om hunne
-bedoeling op te maken, alleen begrepen zij, dat zij verbitterd waren,
-omdat zij de twee andere Engelschen voorgesproken hadden.
-
-Waar zij heen gingen en hoe zij dien avond den tijd doorbragten, zeiden
-de Spanjaarden, wisten zij niet. Het schijnt echter, dat zij een deel
-van den nacht rondzwierven, en toen, vermoeid zijnde, gingen liggen op
-de plaats, die ik mijne buitenplaats noemde, en dat zij toen zich
-versliepen. Zij hadden namelijk besloten tot middernacht te wachten, en
-dan hunne arme landslieden, als zij sliepen, te overvallen, en gelijk
-zij naderhand bekenden, hunne hut in brand te steken, terwijl zij er in
-sliepen, en hen laten verbranden of hen dood te slaan als zij er uit
-kwamen. Daar nu de boosheid zelden gerust slaapt, is het wonder, dat zij
-niet wakker bleven.
-
-Daar echter de twee anderen ook een voornemen hadden, schoon een veel
-loffelijker dan dat om te branden en te moorden, gebeurde het, en zeer
-tot hun geluk, dat zij op, en uitgegaan waren voor de bloeddorstige
-schelmen aan hunne hutten kwamen. Toen deze daar gekomen en de bewoners
-vertrokken vonden, riep Willem Atkins, die naar het scheen de belhamel
-was: "Ha, Jack, daar is het nest, maar de vogels zijn gevlogen!" Zij
-wisten eerst niet wat zij er van denken moesten, dat zij zoo vroeg
-uitgegaan waren, en begrepen, dat de Spanjaards hen gewaarschuwd hadden;
-hierop sloegen zij de handen ineen, en zwoeren, dat zij zich op de
-Spanjaarden zouden wreken. Zoodra zij deze bloedige overeenkomst
-gesloten hadden, vielen zij op de woning der arme Engelschen aan. Zij
-staken wel niets in brand, maar braken de beide hutten stuksgewijs
-uiteen, en lieten niet den minsten stijl in den grond, zoodat men
-naauwelijks zien kon waar zij gestaan hadden. Al hun huisraad en
-goederen vernielden zij, en strooiden alles zoo in het rond, dat de arme
-lieden naderhand eenige hunner goederen een kwartier verder vonden
-liggen.
-
-Toen dit gedaan was, rukten zij al het jonge plantsoen uit, dat zij
-geplant hadden, vertrapten de heining, waardoor zij hun vee en graan
-beschermden, en kortom, vernielden en verwoestten alles zoo als
-naauwelijks eene horde Tartaren had kunnen doen.
-
-De twee Engelschen waren op dat oogenblik uitgegaan om hen op te zoeken,
-en zij hadden besloten hen te bevechten, waar zij hen ook vonden, schoon
-zij twee tegen drie waren, zoo dat er zeker bloed zou gestort zijn als
-zij elkander ontmoet hadden, want allen waren zeer kloeke en moedige
-kerels. Doch de Voorzienigheid zorgde meer, hen van elkander te houden,
-dan zij om elkander te ontmoeten, want, alsof zij voor elkander
-wegliepen, waren de twee hier, de drie waren ginder; en toen naderhand
-de twee teruggingen om hen op te zoeken, kwamen de drie aan hunne oude
-woning terug; wij zullen zien hoe verschillend zij zich gedroegen. Toen
-de drie terug kwamen, als dolle schepselen, kokende van drift, waarin
-hunne daden hen gebragt hadden, kwamen zij bij de Spanjaarden, en
-verhaalden hun, al snoevende, wat zij gedaan hadden, en een hunner trad
-naar de Spanjaards toe, als waren zij een troep kwade jongens, draaide
-een den hoed op het hoofd rond, en sloeg hem daarop er mede in het
-gelaat, zeggende: "En gij, Spaansche Jaap, zult van hetzelfde laken een
-pak hebben, als gij u voortaan niet beter gedraagt." De Spanjaard, die,
-ofschoon een stil, beleefd man, zoo moedig als een leeuw was, zag hem
-eene poos strak aan, en stapte, daar hij geen wapen in de hand had,
-daarop langzaam naar hem toe, en deed hem met een vuistslag, als een
-gedolden os, op den grond storten; waarop een van de schurken, even
-onbeschaamd, dadelijk een pistool op den Spanjaard loste. Hij miste hem,
-maar de kogel streek langs zijn hoofd, en raakte hem even aan zijn oor,
-zoo dat dit bloedde. Het zien van het bloed deed den Spanjaard gelooven,
-dat hij zwaarder gewond was, dan het geval was, en hierdoor eenigzins
-driftig geworden, want hij was tot hiertoe volkomen bedaard gebleven,
-nam hij het geweer op van den kerel, dien hij nedergeveld had, en stond
-op het punt den man, die op hem gevuurd had, dood te schieten, toen de
-andere Spanjaarden uit den kelder kwamen, hem toeriepen niet te
-schieten, tusschen beide traden en de anderen ontwapenden en bonden.
-
-Toen zij thans ontwapend waren, en bemerkten, dat zij zich ook de
-Spanjaards tot vijand hadden gemaakt, zoo wel als hunne landslieden,
-begonnen zij een toontje lager, en gaven den Spanjaards goede woorden,
-om hun de geweren terug te geven; maar de Spanjaards, in aanmerking
-genomen de veete, die er tusschen hen en hunne landslieden bestond, en
-begrijpende, dat het best ware hen van elkander te houden, zeiden, dat
-zij hun geen kwaad wilden doen, en zoo zij vreedzaam wilden leven, hen
-blijven bijstaan, gelijk zij vroeger gedaan hadden, maar dat zij er
-niet aan konden denken hunne wapens terug te geven, terwijl zij
-voornemens schenen er hunne landslieden mede te beleedigen, en zelfs
-gedreigd hadden hen allen tot slaven te maken.
-
-De schurken wilden evenmin naar rede hooren als handelen, en op deze
-weigering gingen zij heen, vloekende als dollen, en dreigende wat zij
-hen ook zonder vuurwapenen zouden doen. Maar de Spanjaards, die hunne
-bedreigingen verachtten, zeiden hun, dat zij te zorgen hadden van geen
-kwaad aan hunne plantaadjes of vee te doen, want dat zij hen anders als
-wilde beesten zouden doodschieten, waar zij hen vonden, en hen ophangen
-zoo zij hun levende in handen vielen. Wel verre van hierdoor te bedaren,
-dropen zij af, vloekende en zwerende als helsche furiën. Naauwelijks
-waren zij weg of de twee anderen kwamen, even woedend, schoon om eene
-andere reden; want toen zij, bij hunne aanplantingen gekomen, die allen,
-gelijk gezegd is, vernield en verwoest vonden, hadden zij reden genoeg
-zich te vertoornen. Zij konden naauwelijks hun verhaal doen, want de
-Spanjaards lieten hen niet aan het woord komen, en verhaalden hun
-wedervaren; en waarlijk het was opmerkelijk hoe drie menschen hier
-negentien getergd hadden, zonder straf te beloopen. De Spanjaarden
-echter verachtten hen, en na hen ontwapend te hebben, telden zij hunne
-bedreigingen weinig, maar de twee Engelschen besloten het hun te
-vergelden, wat moeite het hun ook kosten zou hen op te sporen.
-
-Maar hier kwamen de Spanjaarden ook weder tusschen beide, en zeiden hun,
-dat daar de anderen reeds ontwapend waren, zij niet konden toestemmen,
-dat zij (de twee) hen met vuurwapens vervolgden en misschien
-doodschoten. "Maar," zeide de bezadigde Spanjaard, die hun gouverneur
-was, "wij willen ons best doen, dat u geregtigheid geschiede, als gij
-het aan ons wilt overlaten, want er is geen twijfel aan of zij zullen
-terugkomen als hunne eerste drift bedaard is, daar zij zonder onzen
-bijstand niet leven kunnen, en ik beloof u, dat wij geen vrede met hen
-zullen maken zonder eene volledige voldoening aan u, en op deze
-voorwaarde hopen wij, dat gij u van alle gewelddadigheden jegens hen
-zult onthouden, anders dan ter uwer verdediging."
-
-De twee Engelschen stemden slechts met weerzin hierin toe, maar de
-Spanjaarden verzekerden dat zij het alleen deden om bloedstorting te
-voorkomen en eindelijk alles te schikken. "Want," zeide hij, "zoo veel
-zijn wij niet in getal of er is ruimte genoeg voor ons allen, en het zou
-jammer zijn zoo wij niet allen in goede vriendschap leefden." Eindelijk
-stemden zij dan toe af te wachten hoe de zaak afloopen zou, en bleven
-eenige dagen bij de Spanjaards, omdat hunne eigene woning vernield was.
-
-Ongeveer vijf dagen daarna kwamen de drie vagebonden, vermoeid van hun
-rondzwerven, en half dood van honger, daar zij bijkans alleen van
-schildpadeijeren geleefd hadden, naar het woonhuis terug, en daar zij
-den Spanjaard, die, gelijk ik zeide, de gouverneur was, met nog twee
-anderen langs de kreek zagen wandelen, kwamen zij zeer ootmoedig naar
-hen toe en smeekten op nieuw in hun huisgezin opgenomen te worden. De
-Spanjaarden ontvingen hen beleefd; maar zeiden, dat zij zoo barbaarsch
-jegens hunne landslieden, en zoo onbescheiden jegens henzelve gehandeld
-hadden, dat hij geen besluit kon nemen, zonder de twee Engelschen en
-zijne overige landslieden te raadplegen. Hij zou hen echter gaan
-opzoeken en er over spreken, en hun binnen een half uur antwoord geven.
-Zij schenen er kwaad aan toe te zijn, want toen zij een half uur moesten
-wachten, smeekten zij, dat hij hun eerst een stuk brood wilde geven;
-hetgeen hij deed, en hun tevens een stuk gekookt geitenvleesch en een
-gebraden papegaai toezond, dat zij gretig opaten, want zij waren
-uitgehongerd.
-
-Na verloop van een half uur werden zij geroepen, en nu volgde nog een
-lange onderhandeling. Hunne twee landgenooten beschuldigden hen van het
-vernielen van al wat zij bezaten, en van het voornemen hen te
-vermoorden, hetwelk zij vroeger openlijk verklaard hadden, en dus thans
-niet konden ontkennen. De Spanjaards handelden als bemiddelaars, en daar
-zij vroeger de twee Engelschen belet hadden hen te vervolgen, toen zij
-ongewapend waren, zoo gelastten zij thans de drie, dat zij de hutten van
-hunne landslieden weder zouden opbouwen, de eene even als zij geweest
-was, de andere wat grooter; ook de heiningen weder te herstellen, andere
-boomen te planten voor de uitgeroeide, het land om te spitten, om het
-weder te bezaaijen, waar zij het vernield hadden; kortom, alles zoo veel
-mogelijk in zijn vorigen staat te herstellen, want geheel kon het niet,
-daar het jaargetij voor het koorn voorbij was, en de boomen en heiningen
-eerst weder moesten groeijen.
-
-Zij voldeden hieraan gewillig, en daar men hen al dien tijd goed van
-eten voorzag, leefden zij zeer ordelijk, en de geheele bevolking begon
-weder aangenaam en genoegelijk te leven; slechts konden de drie
-Engelschen nimmer overgehaald worden om voor zichzelven te werken,
-behalve nu en dan voor eene poos, als hun dit in het hoofd kwam. De
-Spanjaarden zeiden hun echter ronduit, dat zoo zij slechts gezellig en
-in goede vriendschap wilden leven, en niets tegen het welzijn der
-volkplanting ondernemen, zij voor hen zouden werken en hen laten
-rondzwerven en luijeren zoo veel zij wilden; en nadat zij aldus een paar
-maanden zich vrij wel gedragen hadden, gaven de Spanjaards hun hunne
-wapens terug en verlof om te gaan waar zij wilden.
-
-Geen week duurde het echter of de ondankbare kerels begonnen even
-onrustig en lastig te worden. Thans echter gebeurde er iets, dat hun
-aller veiligheid in gevaar bragt, waardoor zij genoodzaakt waren alle
-bijzondere veeten te laten varen en alleen op hun lijfsbehoud te denken.
-
-Het gebeurde op een nacht, dat de Spanjaard-gouverneur, gelijk ik hem
-noemde, dat wil zeggen de Spanjaard, dien ik het leven gered had, en
-thans zoo veel als kapitein van zijne landslieden was, zeer onrustig was
-en volstrekt niet slapen kon. Hij was volkomen wel, zeide hij mij, maar
-allerlei denkbeelden kwamen hem voor den geest, van lieden die vochten
-en elkander doodsloegen, schoon hij volkomen wakker was, hoewel hij
-volstrekt den slaap niet vatten kon. Kortom, hij bleef eene poos liggen,
-maar steeds onrustiger wordende, besloot hij op te staan. Daar hun
-aantal zoo groot was, sliepen zij niet, zoo als ik, in eene hangmat,
-maar lagen op geitenvellen, waarvan zij legersteden gemaakt hadden. Als
-zij dus wilden opstaan, behoefden zij weinig anders te doen om gereed te
-zijn dan misschien schoenen en een buis aan te doen.
-
-Opgestaan zijnde, zag hij uit, maar het was zoo donker, dat hij niets
-onderscheiden kon; en bovendien belemmerden de boomen, die ik geplant
-had en nu digt ineengegroeid waren, het uitzigt, zoodat hij alleen zien
-kon, dat de sterren helder aan de lucht stonden; en geenerlei gerucht
-hoorende, keerde hij terug en ging weder liggen, maar het baatte niet,
-hij kon niet slapen, en had geen rust, want hij was in de uiterste
-onrust, zonder dat hij wist waarom.
-
-Daar hij met opstaan en heen en weder loopen eenig gedruisch had
-gemaakt, werd een ander wakker, die vroeg wie er opgestaan was. De
-gouverneur zeide hoe het met hem was. "Zegt gij zoo," zeide de ander,
-"zulk een voorgevoel is niet te verachten; er wordt zeker eenig kwaad
-gebrouwen in onze nabijheid. Waar zijn de Engelschen?" vervolgde
-hij.--"Die zijn allen in hunne hutten," zeide hij, "en rustig." Het
-schijnt, dat de Spanjaarden het grootste vertrek gehouden hadden, en de
-Engelschen afzonderlijk lieten slapen, waar zij niet bij de anderen
-konden komen. "Er is dan toch iets gaande," hernam de andere Spanjaard,
-"daarvan ben ik door mijne eigene ondervinding verzekerd. Ik houd mij
-overtuigd, dat onze ziel in betrekking staat tot bewoners eener
-onzigtbare wereld, en dat een voorgevoel ons altijd tot ons welzijn
-wordt gegeven, als wij er goed partij van weten te trekken. Kom,"
-vervolgde hij, "laat ons naar buiten gaan en eens uitzien; zoo wij niets
-vinden, dat onze bezorgdheid regtvaardigt, zal ik u eene geschiedenis
-verhalen, die u van de juistheid van mijn voorslag zal overtuigen."
-
-Zij begaven zich daarop boven op den top van den heuvel, gelijk ik
-gewoon was, maar daar zij sterk en in gezelschap en niet alleen, gelijk
-ik, waren, gebruikten zij geenszins dezelfde voorzorgen als ik, van
-langs de ladder tot halfweg te komen, en die dan op te halen en tot op
-den top te klimmen, maar zij gingen gerust en onbezorgd door het
-boschje, toen zij verrast werden door het zien van een licht als van een
-vuur, niet ver van hen af, en het hooren van menschenstemmen, niet van
-een of twee, maar van een groot aantal.
-
-Telkens als ik ontdekt had, dat er wilden op het eiland geland waren,
-was ik altijd zeer bevreesd geweest, dat zij zouden ontdekken, dat het
-eiland door iemand bewoond werd, en toen zij dit eens bemerkt hadden,
-bemerkten zij het zoo geducht, dat degeen, die er het leven afbragten,
-naauwelijks het konden navertellen, want zij verdwenen zoo schielijk
-mogelijk, en niemand, die mij gezien had, ontsnapte het, om het anderen
-mede te deelen, behalve de drie wilden bij onze laatste ontmoeting, die
-in de boot sprongen, en welke ik, gelijk ik zeide, vreesde dat naar huis
-zouden keeren en met meer hulp terugkomen. Of dit nu de oorzaak was, dat
-er zoo velen gekomen waren, dan of zij zonder iets te vermoeden er
-toevallig met hun gewoon bloeddorstig doel kwamen, konden de
-Spanjaarden, naar het schijnt, niet ontdekken. Maar hoe dit zij, het
-ware hunne zaak geweest, zich of verborgen te houden en hen in het
-geheel niet te zien, veel minder den wilden te laten zien, dat er
-bewoners op het eiland waren; of hen zoo geducht op het lijf te vallen,
-dat geen een hunner ontsnapte, hetwelk zij alleen hadden kunnen doen
-door hen van hunne booten af te snijden; maar zij hadden hiertoe geen
-tegenwoordigheid van geest genoeg, hetgeen hen voor langen tijd hunne
-rust kostte.
-
-Men kan er op aan, dat de gouverneur en zijn makker, hierdoor
-verschrikt, dadelijk terugliepen en de overigen wekten, en hun
-verhaalden in welk groot gevaar zij verkeerden, doch het was hun
-onmogelijk stil te blijven waar zij waren, maar allen liepen naar buiten
-om te zien hoe de zaken stonden. Terwijl het duister was kon dit ook
-geen kwaad, en hadden zij gelegenheid genoeg hen gade te slaan bij het
-licht van drie vuren, die zij op eenigen afstand van elkander aangelegd
-hadden. Wat de wilden daar verrigtten, wisten zij niet, en wat zij zelve
-zouden doen, evenmin; want vooreerst waren er te veel vijanden, en ten
-tweede bleven zij niet bij elkander, maar waren in verschillende
-partijen verdeeld, die op onderscheidene plaatsen aan het strand waren.
-
-De Spanjaarden werden door dit gezigt niet weinig verontrust, en daar
-zij zagen, dat de wilden gedurig langs het strand zwierven, zoo
-twijfelden zij niet of eenigen zouden ten laatste aan hunne woning of
-eenige andere plaats belanden, waar zij de sporen van bewoning zouden
-zien; en zij waren ook vol bekommering over hunne kudde geiten, daar zoo
-deze uiteengejaagd en vernield werd, het gebrek hun ten deel zouden
-vallen; dus besloten zij eerst, voor het licht werd, drie mannen af te
-zenden, namelijk twee Spanjaards en een Engelschman, om al de geiten
-naar het dal te te drijven waar de spelonk was, en ze des noods in de
-grot zelve te drijven.
-
-Zoo zij al de wilden digt bijeen en op eenigen afstand van hunne kanoes
-zagen, besloten zij hen aan te vallen, al waren er ook honderd, maar
-dit gebeurde niet, want een troep van hen was wel een half uur van de
-andere verwijderd, en deze waren, gelijk naderhand bleek, van
-verschillende volkeren. Na lang beraadslaagd en zich het hoofd gebroken
-te hebben, over hetgeen hun te doen stond, kwamen zij eindelijk overeen,
-om, terwijl het nog duister was, den ouden wilde, Vrijdags vader, op
-verspieding te laten uitgaan, ten einde, zoo mogelijk, iets te vernemen,
-waarom zij kwamen, wat zij voornemens waren te doen, en wat dies meer
-is. De oude man begreep dit spoedig, en na zich geheel ontkleed te
-hebben, gelijk meest al de wilden waren, ging hij heen. Na verloop van
-een paar uur kwam hij terug, zeggende, dat hij, zonder ontdekt te
-worden, onder hen geweest was, dat er twee partijen waren en van
-verschillende natiën, die in oorlog geweest waren, en elkander een
-grooten slag in hun eigen land hadden geleverd, waarbij van weerszijden
-verscheidene gevangenen gemaakt waren. Nu waren zij toevallig op
-hetzelfde eiland gekomen om van hunne gevangenen een feestmaal te
-houden, maar dit zamentreffen op dezelfde plaats had al hunne vreugde
-vergald; zij waren zeer verwoed en zoo nabij elkander, dat zij elkander
-waarschijnlijk weder zouden bevechten, zoodra het dag werd. Hij had
-echter niet bemerkt, dat zij eenig vermoeden hadden, dat er buiten hen
-nog iemand op het eiland zich bevond. Naauwelijks had hij zijn verhaal
-geëindigd, of aan het ongewone rumoer konden zij hooren, dat de twee
-kleine legers weder in een bloedig gevecht waren.
-
-Vrijdags vader gebruikte al zijne welsprekendheid om hen te overreden,
-dat zij zich verbergen zouden en niet laten zien. Hij zeide, dat dit het
-veiligste was, en dat zij niets behoefden te doen dan zich stil te
-houden; de wilden zouden elkander onderling ombrengen, en dan zouden de
-overblijvenden heengaan; gelijk ook werkelijk zoo gebeurde. Maar het was
-hem onmogelijk hen hiertoe over te halen, vooral de Engelschen; bij deze
-had de nieuwsgierigheid zoo ver de overhand boven de voorzigtigheid, dat
-zij volstrekt het gevecht moesten zien. Echter gebruikten zij toch de
-voorzorg van er niet openlijk heen te gaan, uit hunne woning, maar zij
-gingen dieper het bosch in en plaatsten zich zoo, dat zij veilig het
-gevecht konden aanzien, zonder, naar zij geloofden, gezien te kunnen
-worden; het schijnt echter, dat de wilden hen zagen, gelijk later
-blijken zal.
-
-Het gevecht was zeer hevig, en als men de Engelschen gelooven mag,
-bemerkten zij, dat er eenige mannen onder waren van groote dapperheid,
-onwrikbaren moed en zeer bedreven in het bestieren van het gevecht. Het
-gevecht duurde twee uren, zeiden zij, voor zij konden gissen, welke
-partij het onderspit zou delven; maar toen begon de troep, die het
-digtst bij onze woning was, te verflaauwen, en na eene poos namen
-eenigen de vlugt. Dit verwekte weder groote bekommering bij ons volk,
-dat eenigen in het boschje zouden vlugten voor hunne woning, om zich
-daarin te verbergen, en hierdoor onwillekeurig de plaats ontdekken, en
-de vervolgers uit dien hoofde, als zij hen najoegen, insgelijks. Hierop
-besloten zij gewapend binnen den muur te blijven, en als er een het
-boschje indrong, dien zoo mogelijk te dooden, ten einde niemand zou
-terugkeeren om het bekend te maken. Zij gelastten ook dit te doen met
-de sabels of geweerkolven, en niet op hen te schieten, uit vrees dat het
-schot de aandacht mogt trekken der overigen.
-
-Gelijk zij verwachtten, zoo gebeurde het; drie man van de verslagen
-troep namen de vlugt, staken de kreek over en liepen regt op hunne
-woning aan, om zich in het boschje te verbergen. De verspieder, die
-buiten stond, gaf hun hiervan kennis, tevens met het aangename berigt,
-dat de overwinnaars hen niet vervolgden, en niet gezien hadden waarheen
-zij gevlugt waren. Hierop wilde de Spaansche gouverneur, een zeer
-menschlievend man, niet toelaten, dat de drie vlugtelingen gedood
-werden, maar drie man achter den heuvel omzendende, gelastte hij hun hen
-achterop te gaan en gevangen te nemen, gelijk ook geschiedde. Het
-overschot der overwonnenen vlugtte naar hunne kanoes en stak in zee; de
-overwinnaars trokken terug en vervolgden hen weinig of niet, maar gingen
-bijeenstaan en hieven tweemaal een luid geschreeuw aan, waardoor zij
-naar het scheen victorie riepen, en hiermede was het gevecht geëindigd.
-Denzelfden dag, des namiddags te drie uren, begaven zij zich ook in
-hunne kanoes. Aldus zagen de Spanjaards hun eiland weder van hen
-bevrijd; hun angst was voorbij, en verscheidene jaren achtereen vernamen
-zij niets van de wilden.
-
-Nadat allen vertrokken waren, kwamen de Spanjaarden uit hunnen
-schuilhoek, en de plaats van het gevecht overziende, vonden zij daar
-tweeëndertig dooden liggen, sommigen waren met groote, lange pijlen
-gedood, waarvan verscheiden nog in hun ligchaam staken, maar de meesten
-waren afgemaakt met die groote houten zwaarden, waarvan zij nog zestien
-of zeventien op de plek vonden, en even veel bogen en eene menigte
-pijlen. Deze zwaarden waren groote, onbehouwen dingen, en men moest zeer
-veel kracht hebben om ze te kunnen zwaaijen. De meesten hadden dan ook
-het hoofd verbrijzeld en verscheidene armen of beenen gebroken, zoodat
-het bleek, dat zij met de uiterste verwoedheid gevochten hadden. Al die
-zij vonden waren dood, want of zij blijven bij hunnen vijand tot zij hem
-geheel afgemaakt hebben, of zij nemen al hunne gekwetsten, als er nog
-eenig leven in is, mede.
-
-Deze gebeurtenis bragt onze Engelschen voor eene poos tot bedaren, want
-het gezigt van het gevecht had hen met afschuw vervuld, en deszelfs
-uitslag scheen allen allerverschrikkelijkst, vooral bij de bedenking,
-dat zij den een of anderen tijd in handen dier wezens konden vallen, die
-hen niet alleen als vijanden zouden dooden, maar hen slagten om hen op
-te eten, gelijk wij het vee doen. En zij verklaarden mij, dat het
-denkbeeld, om als ossen- of schapenvleesch opgegeten te worden, schoon
-het te verwachten was dat dit ook eerst na hunnen dood zou plaats
-grijpen, hun zoo afschuwelijk voorkwam, dat zij er van walgden, en niet
-konden eten, als zij er slechts aan dachten, zoodat het verscheidene
-weken duurde eer zij weder tot zichzelven kwamen. Gelijk ik zeide,
-maakte dit zelfs de drie Engelschen eene geruime poos handelbaar; die al
-dien tijd zeer gezellig leefden en medewerkten; zij plantten, zaaiden,
-oogstten, en begonnen zich aan het leven aldaar te gewennen; maar eene
-poos daarna gedroegen zij zich weder zoo, dat zij niet weinig onrust
-verwekten.
-
-Zij hadden, gelijk ik gezegd heb, drie gevangenen gemaakt, en daar dit
-jonge, sterke mannen waren, hadden zij hen tot dienstboden gemaakt, en
-lieten hen voor hen werken, hetgeen vrij wel ging. Zij behandelden hen
-echter niet, gelijk ik mijn Vrijdag, namelijk, dat zij hen eerst
-voorstelden hoe zij hun het leven gered hadden; en hen dan onderrigtten
-in de eerste beginselen der wijsheid en godsdienst, hen beschavende, en
-door zachte taal en goede behandeling aan zich verbindende; maar gelijk
-zij hun iederen dag voedsel gaven, zoo gaven zij hun ook iederen dag
-werk, en hielden hen daarmede genoeg bezig. Maar iets misten zij,
-namelijk, dat zij hen zouden bijstaan en voor hen hun leven wagen,
-gelijk mijn Vrijdag, die niet minder aan mij verknocht was, dan mijn
-vleesch aan mijn gebeente.
-
-Doch om verder te gaan; daar nu allen goede vrienden waren (want het
-algemeene gevaar had hen schielijk verzoend), begonnen zij over hunne
-omstandigheden te beraadslagen. Het eerst wat hun voor den geest kwam
-was, dat daar zij zagen, dat de wilden bijzonder dat gedeelte van het
-eiland bezochten, en er op hetzelve meer afgelegene en verborgen plekken
-waren, die voor hunne manier van leven even geschikt waren, en zelfs
-blijkbaar voordeeliger gelegen, of zij niet liever van woning zouden
-veranderen, en eene andere plaats voor hunne plantaadje, en vooral ter
-bewaring van hun vee en graan, zouden kiezen. Na lange overwegingen
-besloten zij echter hunne woning niet te verplaatsen, omdat zij den een
-of anderen tijd nog iets van hunnen gouverneur verwachtten te hooren,
-waarmede zij mij bedoelden, en als ik iemand anders zou zenden om hen te
-zoeken, zou ik hem zeker dien kant aanduiden, en als deze daar de plaats
-vernield vond, zou hij besluiten, dat de wilden hen vermoord hadden, of
-dat zij vertrokken waren, en zoo zou hun onderstand hun niet toekomen.
-Zij besloten echter hun graan en vee in het dal te brengen, waarin mijne
-spelonk was, waar het land voor weiland en bouwen even geschikt, en naar
-het scheen in overvloed was. Bij nader overweging maakten zij in dit
-besluit echter eenige verandering, namelijk een deel van hunne kudde
-daarheen te voeren en een deel van hun graan daar te bouwen, en zoo een
-gedeelte te behouden, als het andere mogt vermeld worden. Aan eene daad
-van voorzigtigheid deden zij ook zeer verstandig, namelijk, dat zij de
-drie wilden, die zij gevangen hadden genomen, nimmer iets toevertrouwden
-van de plantaadje of het vee, dat zij in het dal nahielden, veel minder
-van de spelonk, die zij in geval van nood als eene veilige schuilplaats
-beschouwden, en waarheen zij ook de twee vaatjes buskruid bragten, die
-ik hun bij mijn vertrek toegezonden had.
-
-Zij besloten hierom niet van woonplaats te veranderen, maar daar ik die
-zorgvuldig eerst met een muur en daarna door boomen verborgen had, en
-zij nu ten volle overtuigd waren, dat hunne veiligheid er geheel van
-afhing, dat niemand hen ontdekte, gingen zij aan het werk om die nog
-meer te bedekken. Terwijl ik op een afstand van den ingang van mijn
-verblijf boomen had geplant, of liever stekken, die thans tot boomen
-opgeschoten waren, zoo gingen zij op gelijke wijze te werk en vulden het
-overige van die plek aan tot aan de zijde van de kreek, waar ik mijne
-vlotten aan wal bragt, ja zelfs tot in de bedding, die met hoogwater
-onder liep, en lieten er geene landingplaats of eenig spoor, dat die er
-geweest was. Daar, gelijk ik vroeger zeide, deze stekken van zeer welig
-groeijend hout waren, en zij veel grooter en zwaarder dan ik kozen en ze
-zeer digt bijeen plaatsten, was het na drie of vier jaren zoo digt
-gegroeid, dat men op geringen afstand niets van de plantaadje zien kon.
-De door mij geplante boomen waren thans zoo dik, dat men ze niet met de
-hand omspannen kon, en daar tusschen hadden zij jong hout geplant,
-zoodat het een paalwerk was geworden, dat ondoordringbaar was, behalve
-voor een leger, sterk genoeg om het geheel te doen vallen. Het was zoo
-digt, dat een hond er niet door had kunnen dringen.
-
-Doch dit was hun niet genoeg, zij deden hetzelfde rondom den geheelen
-heuvel, en lieten geen anderen uitgang open dan langs de ladder, die
-tegen den heuvel geplaatst, halverwege opgehaald en waarmede dan de top
-beklommen moest worden. Als dus de ladder weggehaald was, kon niemand
-bij hen komen, die niet vliegen of tooveren kon. Dit was zeer goed
-bedacht, en kwam hun naderhand zeer te pas; een bewijs voor mij, dat de
-Voorzienigheid der menschen raadslagen bestuurt, en zoo wij oplettender
-naar hare stem luisterden, houd ik mij overtuigd, dat wij vele
-ongevallen zouden voorkomen, waaraan onze achteloosheid ons thans
-blootstelt. Doch ik keer tot mijn verhaal terug.
-
-Zij leefden vervolgens twee jaren volkomen rustig en zonder bezoek van
-wilden. Op een ochtend hadden zij echter een valsch alarm, dat hun
-grooten schrik aanjoeg; want eenige Spanjaarden, die vroeg in den morgen
-uitgegaan waren, aan de westzijde van het eiland, waar ik nimmer ging,
-uit vrees van ontdekt te worden, zagen met verbazing ongeveer twintig
-kanoes met Indianen, die op het strand aanhielden. Zij haastten zich
-naar huis om hunne makkers te waarschuwen, en bleven dien geheelen dag
-en den volgenden in huis, en gingen alleen des nachts op verkenning uit.
-Zij kwamen ditmaal echter met den schrik vrij; want waar de wilden ook
-gingen, zij landden niet op het eiland.
-
-Daarna hadden zij weder oneenigheid met de drie Engelschen. Een dezer,
-een alleronrustigste kerel, werd woedend, omdat een van de drie slaven,
-die zij, gelijk ik verhaald heb, bezaten, iets niet goed deed, wat hij
-hem belastte, en deze welligt niet begreep. Hij haalde een bijl uit zijn
-gordel, die hij bij zich droeg en viel op den armen wilde aan, niet om
-hem te bestraffen, maar om hem dood te slaan. Een van de Spanjaards, die
-daar in de nabijheid was, en zag hoe hij den wilde een onmenschelijke
-houw met de bijl toebragt, die op het hoofd gemikt was, maar hem in den
-arm trof, zoodat hij meende dat zijn arm afgehouwen was, liep naar hem
-toe, verzocht hem den armen man niet te vermoorden, en trad tusschen hem
-en den wilde, om verdere mishandelingen te voorkomen. De kerel, hierdoor
-nog woedender geworden, deed eene houw naar den Spanjaard, en zwoer hem
-zoo wel als den wilde te zullen doodslaan. De Spanjaard ontweek den
-slag, en velde den aanvaller neder met eene spade, die hij in de hand
-had, want hij was op het veld aan het werk. Een ander Engelschman schoot
-zijn makker te hulp, en deed den Spanjaard nederstorten, en toen kwamen
-weder twee Spanjaarden hunnen landgenoot te hulp, terwijl de derde
-Engelschman hen aanviel. Zij hadden geen van allen geweren of andere
-wapens dan hunne gereedschappen bij zich, behalve de derde Engelschman,
-die eene oude roestige sabel droeg, waarmede hij de beide Spanjaarden
-wondde. Dit gevecht bragt de geheele bevolking op de been, en toen er
-meer hulp gekomen was namen zij de drie Engelschen gevangen. De eerste
-vraag was thans wat met hen te doen. Zij waren zoo dikwijls oproerig
-geweest, en zoo kwaadaardig, vermetel en tot leegloopen geneigd, dat zij
-niet wisten wat met hen te beginnen, want het was gevaarlijk met hen om
-te gaan, zij bekreunden er zich niet aan hoe zij iemand aanvielen,
-zoodat het niet veilig was met hen te leven.
-
-De Spanjaard gouverneur hield hun dit alles voor, en zeide ronduit, dat,
-zoo zij zijne landslieden waren, hij hen allen zou laten ophangen; want
-alle wetten en alle regeerders zijn tot de veiligheid der maatschappij,
-en degenen, die voor dezelve gevaarlijk zijn, behooren daaruit geweerd
-te worden; maar, daar zij Engelschen waren en zij aan de edelmoedigheid
-van een Engelschman allen hun tegenwoordig behoud en hunne bevrijding te
-danken hadden, wilde hij zoo zacht mogelijk jegens hen te werk gaan en
-hen aan het oordeel van de twee andere Engelschen, hunne landslieden,
-overlaten.
-
-Een van de twee eerlijke Engelschen stond op en zeide, dat zij
-verzochten hiervan ontslagen te zijn. "Want," zeide hij, "naar mijne
-overtuiging zouden wij hen tot de galg moeten verwijzen." Hierop
-verhaalde hij hoe Willem Atkins, een van de drie, voorgeslagen had, dat
-al de vijf Engelschen zich vereenigen zouden, om al de Spanjaards in
-hunnen slaap om te brengen. Toen de Spaansche gouverneur dit hoorde,
-vroeg hij aan Atkins: "Hoe, sennor Atkins, zoudt gij ons allen willen
-vermoorden? Wat hebt gij daarop aan te merken?" De verharde schurk wel
-verre van het te ontkennen, zeide, dat het de waarheid was, en voegde
-er met afgrijsselijke vloeken bij, dat hij het nog doen zou, den een of
-ander tijd. "Maar sennor Atkins," vervolgde de Spanjaard, "wat hebben
-wij u gedaan, dat gij ons zoudt willen vermoorden? en wat zoudt gij
-winnen door ons te vermoorden? en wat moeten wij doen om u te beletten,
-dat gij ons vermoordt? Moeten wij u dooden of door u vermoord worden?
-Waarom wilt gij ons noodzaken een van beide te kiezen?" vervolgde de
-Spanjaard zeer bedaard en glimlagchende.
-
-Sennor Atkins werd echter zoo woedend, dat de Spanjaard er nog mede
-spotte, dat men meende, dat zoo hij niet ongewapend geweest en door drie
-man vastgehouden was, hij beproefd zou hebben den Spanjaard in aller
-bijzijn te vermoorden. Dit uitsporig gedrag noodzaakte hen ernstig na te
-denken wat hun te doen stond. De twee Engelschen en de Spanjaard, die
-den armen slaaf gered hadden, waren van oordeel, dat zij een van de
-drie, tot een voorbeeld voor de overigen, moesten ophangen, met name
-hij, die tweemaal met zijne bijl een moord had willen begaan, en
-misschien er een begaan had, want de arme wilde was in zulk een
-gevaarlijken toestand, dat men niet dacht, dat hij er van zou opkomen.
-
-Doch de Spaansche gouverneur zeide nogmaals neen. Een Engelschman had
-hun allen het leven gered, en nimmer zou hij er in toestemmen een
-Engelschman het leven te benemen, al had hij de helft van hen vermoord,
-ja, hij zeide, al werd hij zelf door een Engelschman vermoord, en hij
-kon nog slechts eenige woorden spreken, zouden deze zijn, dat men hem
-vergiffenis moest schenken. Hierop stond hij zoo bepaald, dat er niet
-tegen in te brengen viel, en gelijk een raad tot genade gewoonlijk de
-overhand behoudt als hij ernstig aangedrongen wordt, stemden zij allen
-er in toe. Maar nu moest men bedenken hoe men hen zou beletten hun
-voorgenomen misdadig opzet te volvoeren, want allen, ook de gouverneur,
-kwamen hierin overeen, dat zij voor gevaar van hunnen kant moesten
-beveiligd worden. Na eenige beraadslagingen kwam men overeen,
-eerstelijk, dat zij ontwapend en hun noch geweer noch sabel, kruid noch
-lood, noch eenig wapen toegestaan zou worden, en dat zij uit het
-gezelschap verjaagd zouden worden, en op zichzelven, waar en hoedanig
-zij konden, zouden leven; maar dat geen der overigen, hetzij Spanjaarden
-of Engelschen, met hen omgaan, hen toespreken, of iets met hen
-uitstaande zou hebben; dat het hun verboden zou worden binnen een
-zekeren afstand te komen van de plaats, waar de overigen woonden; en dat
-zoo zij eenige wanorde pleegden, als rooven, branden, of iets van de
-veldvruchten, gebouwen, heiningen of vee, vernielen of dooden mogten,
-zij zonder genade zouden sterven, en men hen zou doodschieten, waar men
-hen aantrof.
-
-De gouverneur, een allermenschlievendst man, overdacht dit vonnis eene
-poos, en keerde zich daarop tot de twee eerlijke Engelschen, zeggende:
-"Gij moet echter bedenken, dat het lang duren zal eer zij zelf graan
-geoogst of vee gefokt hebben, en zij moeten niet van honger omkomen;
-wij moeten hun dus voorraad geven." Hij zorgde daarop, dat hun
-genoegzaam graan verstrekt werd voor acht maanden en om te zaaijen;
-binnen welken tijd zij eenig graan zelf konden telen; tevens zouden zij
-ontvangen zes melkgeiten, vier bokken en zes jonge geitjes, zoowel ter
-aanfokking als om van te leven; en men hun werktuigen geven om den
-veldarbeid te verrigten, en zes bijlen, een boor, een zaag en
-dergelijke; maar deze werktuigen zouden zij niet verkrijgen zonder
-vooraf plegtig te zweren, dat zij met dezelve geen der Spanjaarden of
-hunne landslieden eenig kwaad zouden doen.
-
-Aldus werden zij uit de maatschappij gezet, om voor zichzelve te zorgen.
-Zij vertrokken norsch en met weerzin; want zij wilden noch blijven, noch
-heengaan, maar daar hier geen tusschenweg was, vertrokken zij, zeggende,
-dat zij eene plek gingen zoeken, waar zij op zichzelven konden wonen en
-werken; eenige levensmiddelen werden hun medegegeven, maar geen wapens.
-
-Vier of vijf dagen later kwamen zij terug om eenige levensmiddelen te
-halen, en den gouverneur te zeggen waar zij hunne tenten opgeslagen en
-eene plek gronds afgestoken hadden om hutten te bouwen en eene
-plantaadje aan te leggen. Het was inderdaad eene zeer geschikte plek,
-aan het N. O. einde van het eiland, ongeveer op de plek, waar ik
-gelukkig belandde op mijne eerste reis, toen ik naar zee gedreven was,
-in mijne dwaze onderneming om het eiland rond te varen. Hier bouwden zij
-twee knappe hutten, in den smaak van mijne eerste woning, tegen de
-helling van een heuvel, waar eenige boomen reeds aan drie kanten
-stonden, zoodat de plek, door er eenige bij te planten, spoedig, zonder
-scherp nazoeken, niet meer te vinden zou zijn. Zij verzochten om eenige
-gedroogde geitenvellen om op te slapen en zich mede te dekken, die hun
-gegeven werden, en nadat zij beloofd hadden geen kwaad te doen aan de
-overigen of hunne plantaadjen, gaf men hun bijlen en ander gereedschap,
-zooveel men missen kon, eenige erwten, graan en rijst om te zaaijen, en
-kortom alles wat zij noodig hadden, behalve wapens en kruid en lood.
-
-Aldus afgescheiden leefden zij ongeveer zes maanden, en hadden hunnen
-eersten oogst binnengehaald, schoon die weinig was, daar zij slechts
-een klein stuk gronds bebouwd hadden. Zij hadden ook, daar zij de
-geheele plantaadje eerst moesten aanleggen, volop werk, en toen zij
-planken en potten en dergelijke zouden maken, konden zij het in het
-geheel niet klaren, en toen het regensaizoen kwam, liep al hun graan
-gevaar van te verrotten, omdat zij geen kelder hadden, om het in droog
-te houden. Dit maakte hen wat gedweeër; dus kwamen zij de Spanjaards
-smeeken hen te helpen, hetgeen deze gewillig deden, en in vier dagen
-voor hen eene groote spelonk delfden, in de zijde van de heuvel, groot
-genoeg om hun koorn en andere goederen in te bewaren. Het was echter
-slechts een gebrekkige bergplaats, vergeleken bij mijn kelder, vooral
-zoo als die nu was, want de Spanjaarden hadden dien veel vergroot en er
-verscheidene nieuwe vertrekken bij gemaakt.
-
-Ongeveer drie vierendeel jaars hierna, haalden de drie schelmen zich
-weder iets anders in het hoofd, dat met de vroegere schurkerij, door hen
-begaan, hun onheil genoeg berokkende, en bijkans den geheelen ondergang
-der kolonie bewerkt had. Onze drie knapen begon het werkzame leven, dat
-zij, en dat zonder hoop op verbetering in hunne omstandigheden, leidden,
-naar het schijnt, te vervelen; en zij vatten het plan op om een reis te
-maken naar het vasteland, vanwaar de wilden kwamen, om te zien of zij
-daar onder de inboorlingen niet eenige gevangenen konden maken en naar
-huis brengen, ten einde deze het zwaarste werk voor hen verrigtten.
-
-Dit ontwerp was niet zoo kwaad overlegd, maar deze kerels deden niets
-zonder daarbij kwaad te bedoelen; als ik mijn gevoelen zeggen mag,
-schenen zij onder 's Hemels vloek te liggen. Het was gewis een blijkbare
-straf voor hunne moordzucht en muiterij, die hen in hunnen toestand
-bragt, en daar zij niet de minste wroeging betoonden, maar er nieuwe
-snoodheden bijvoegden, zoo als het kwetsen van een armen slaaf, omdat
-hij niet begreep, of misschien niet verstond wat hem gelast werd, en wel
-zoodanig, dat hij al zijn leven verminkt bleef, en dat in eene plaats,
-waar geen geneeskundige hulp te vinden was; en wat nog het ergste was,
-het moorddadig opzet, of beter gezegd, den voorgenomen moord, gelijk
-het was, zoowel als hun openlijk erkend voornemen, om al de Spanjaards
-in koele bloede te vermoorden als zij in slaap waren. Doch ik keer tot
-mijn verhaal terug.
-
-De drie kerels kwamen op een morgen naar de Spanjaards toe, en
-verzochten zeer gedwee hen eens te mogen spreken. De Spanjaards waren
-bereid te hooren wat zij te zeggen hadden, hetgeen hierop neerkwam.
-Langer zoo te leven, verveelde hen. Zij waren niet vlug genoeg om te
-maken wat zij noodig hadden, en zagen wel in, dat zij zonder hulp van
-gebrek zouden omkomen, maar zoo de Spanjaards hun een van de kanoes
-wilden geven, waarmede zij op het eiland gekomen waren, en genoegzame
-wapens en kruid en lood, om zich te verdedigen, zouden zij naar het
-vasteland oversteken en hunne fortuin zoeken, en hen zoo van den last
-bevrijden, hun van meer voorraad te voorzien.
-
-De Spanjaarden waren wel blijde, dat zij van hen ontslagen zouden raken,
-maar stelden hun toch eerlijk voor hoe zij zeker hun verderf in den mond
-liepen, en zeiden, dat zij daar zooveel ongemakken hadden moeten
-verduren, dat zij, zonder profeten te zijn, hen konden voorspellen te
-verhongeren of vermoord te zullen worden, en verzochten hen hierover na
-te denken.
-
-Zij antwoordden vrij norsch, dat zij zeker verhongeren zouden als zij op
-het eiland bleven, want zij konden niet werken en wilden niet werken;
-dus mogt het even zoo goed elders gebeuren; wierden zij vermoord dan was
-het met hen gedaan; vrouwen noch kinderen zouden hen beweenen; kortom,
-zij drongen er sterk op aan, en verklaarden, dat zij vertrekken zouden,
-hetzij men hun wapens wilde geven of niet. De Spanjaards zeiden daarop
-zeer goedhartig, dat als zij volstrekt gaan wilden, zij niet naakt en
-bloot en zonder verdedingsmiddelen behoefden te gaan, en hoewel zij
-slecht hunne vuurwapens konden missen, daar zij zelfs voor zich niet
-genoeg hadden, zouden zij hun twee geweren, eene pistool, eene sabel en
-drie bijlen medegeven, waaraan zij huns oordeels genoeg hadden.
-
-Zij namen dit aanbod aan, en nadat men hen voor eene maand van brood
-voorzien had, en van zooveel geitenvleesch als zij konden eten, zoo lang
-het goed bleef; een groote mand vol rozijnen, een jonge geit om te
-slagten en een groote pot met zoet water, ondernamen zij moedig in hunne
-kanoe de reis over zee, waar die ten minste veertig (Eng.) mijlen breed
-was. De boot was zeker groot en had zeer goed vijftien of twintig man
-kunnen bevatten, en dus zwaar genoeg voor hen om te besturen; maar daar
-de wind en het getij hun gunstig was, ging het zeer goed. Zij hadden van
-een langen staak een mast gemaakt en een zeil van vier groote gedroogde
-geitenvellen, dat hen snel genoeg deed voortuitgaan. De Spanjaards
-riepen hun achterna: _Buen viago_, en niemand dacht, dat hij hen ooit
-weder zou zien.
-
-Dikwijls zeiden de Spanjaarden tegen elkander en de twee achtergebleven
-eerlijke Engelschen: hoe rustig en genoegelijk leven wij thans, nu die
-drie onruststokers weg zijn. Dat zij ooit weder zouden komen, daaraan
-dachten zij het minst, doch twintig dagen na hun vertrek zag een der
-Engelschen, die op het veld arbeidde, in de verte drie vreemde gestalten
-naar zich toekomen, waarvan twee geweren op den schouder hadden. Weg
-liep de Engelschman alsof hij dol was, en kwam geheel ontzet bij den
-Spaanschen gouverneur, zeggende, dat zij verloren waren, want er waren
-vreemdelingen op het eiland, hij wist niet wie. Na eenig nadenken zeide
-de Spanjaard: "Wat meent gij, dat gij niet weet wie. Het zijn toch zeker
-wilden?"--"Neen, neen," zeide de ander, "zij hebben kleederen en
-wapens."--"Welnu," zeide de Spanjaard, "waarvoor vreest gij dan? Zijn
-het geen wilden, dan zijn het vrienden, want geen Christennatie op de
-wereld is er, die ons anders dan goed zou doen."
-
-Terwijl zij spraken kwamen de drie Engelschen nader, en het bosch voor
-de woning intredende, riepen zij hun toe. Zij herkenden de stemmen en
-alle verwondering van dien aard hield dus op. Maar nu waren zij over
-iets anders verwonderd, namelijk hoe het kwam, dat men hen terugzag.
-Weldra waren zij aangekomen, en op de vraag, waar zij geweest waren, en
-wat zij uitgerigt hadden, verhaalden zij in korte woorden hunne geheele
-reis, namelijk, hoe zij in minder dan twee dagen het land ontdekt
-hadden, doch bij hunne nadering het volk op de been en gereed vindende
-hen met boog en pijl te bevechten, durfden zij niet aan wal gaan, maar
-zeilden zes of zeven uren noordwaarts, tot zij aan eene groote opening
-kwamen, waaraan zij bespeurden, dat het land, dat zij van ons eiland
-gezien hadden, niet het vasteland, maar ook een eiland was. In de
-opening gekomen, zagen zij een ander eiland regts van hen, in het
-noorden, en nog verscheidene in het westen. Besloten hebbende ergers te
-landen, hielden zij op een der westelijke eilanden aan, en stapten
-moedig aan wal. Zij vonden het volk vriendschappelijk; men gaf hun
-verscheidene wortelen en gedroogden visch, en ontving hen zeer
-welwillend, zoo wel vrouwen als mannen voorzagen hen vlijtig van
-levensmiddelen, en bragten die een groot eind weegs ver, op het hoofd.
-Zij bleven daar vier dagen, en vroegen door teekens, zoo goed zij
-konden, wat slag van volk elders op de eilanden woonde. Men gaf hun te
-kennen, dat overal woest en kwaad volk woonde, dat menscheneters waren;
-zij echter aten nimmer menschenvleesch, behalve van in den oorlog
-gemaakte gevangenen, dan hielden zij van deze een groot gastmaal. De
-Engelschen vroegen wanneer zij zulk een feestmaal zouden houden, en zij
-antwoordden, twee manen later, door op de maan te wijzen en dan twee
-vingers op te steken; en dat hun groote koning thans tweehonderd
-gevangenen gemaakt had, en dat zij die vet maakten voor het volgende
-feest. De Engelschen schenen zeer verlangend om deze gevangenen te zien,
-maar de wilden begrepen hunne meening verkeerd, en dachten, dat zij
-eenigen van hen verlangden om zelf op te eten. Zij wezen dus eerst naar
-de ondergaande en dan naar de opgaande zon, om te beduiden, dat zij den
-volgenden morgen met zonsopgang hun eenigen zouden brengen, en den
-volgenden morgen kwamen zij met vijf vrouwen en elf mannen aan, en gaven
-die aan de Engelschen om op reis mede te nemen, even als wij in een
-zeehaven ossen en koeijen zouden brengen om een schip te provianderen.
-
-Hoe ruw en woest de Engelschen ook waren, maakte dit gezigt toch diepen
-indruk op hen, en zij wisten niet wat zij zouden doen; de gevangenen te
-weigeren, ware de grofste beleediging geweest, die zij den wilden hadden
-kunnen aandoen, en wat zij er mede beginnen zouden wisten zij niet. Zij
-besloten echter, na eenig beraad, hen aan te nemen, en gaven wederkeerig
-aan de wilden, die hen gebragt hadden, een hunner bijlen, een ouden
-sleutel, een mes en zes of zeven kogels, welke laatsten hen bijzonder
-schenen te bevallen, schoon zij er niets mede konden doen. Daarop werden
-de arme gevangenen gebonden en door de wilden in de boot gebragt.
-
-De Engelschen waren verpligt zoo spoedig mogelijk te vertrekken, anders
-zouden de gevers van dit geschenk zeker verwacht hebben, dat zij er den
-volgenden morgen een paar van geslagt en misschien de gevers ten
-maaltijd er op genoodigd hadden. Zij namen dus afscheid met alle
-vriendschapsbetuigingen, die mogelijk waren tusschen menschen, waarvan
-de een geen woord verstond wat de ander zeide, staken van wal en kwamen
-terug naar het eerste eiland, waar zij aan wal stapten en acht der
-gevangenen in vrijheid stelden, daar zij er te veel hadden. Onder weg
-trachtten zij met hunne gevangenen te spreken, maar zij konden hun niets
-aan het verstand brengen; wat zij ook zeiden, of deden of gaven, uit
-alles begrepen zij, dat hun oogmerk was hen te vermoorden. Eerst maakten
-zij hen los, maar zij gilden hierbij verschrikkelijk, vooral de vrouwen,
-alsof zij het mes reeds in hunne keel gevoelden, want zij besloten
-dadelijk, dat hunne banden alleen losgesneden werden om hen ter dood te
-brengen. Gaven zij hun iets te eten, het was even zoo, dat begrepen zij
-was uit vrees, dat zij vermageren zouden en niet vet genoeg worden om
-geslagt te worden. Zagen zij een hunner slechts aan, zij begrepen
-dadelijk, dat het was om te zien of hij de vetste of beste was om te
-slagten, ja, nadat zij hen overgevoerd hadden, en goed behandelden,
-verwachtten zij nog elk oogenblik, dat zij tot voedsel voor hunne nieuwe
-meesters moesten strekken.
-
-Nadat de drie zwervers dit verhaal hunner lotgevallen gedaan hadden,
-vroegen de Spanjaarden, waar de wilden waren, die zij medegebragt
-hadden, en vernemende, dat zij die aan wal en in een hunner hutten
-gebragt hadden, en eenige levensmiddelen voor hen kwamen vragen, begaven
-de Spanjaarden en Engelschen, dat wil zeggen de geheele kolonie, zich
-derwaarts om hen te zien, en Vrijdags vader ging mede. In de hut
-gekomen, vonden zij hen allen gebonden zitten; want toen zij hen aan wal
-gebragt hadden, hadden zij hen gebonden, opdat zij niet met de boot
-zouden ontsnappen; dus zaten zij daar, allen geheel naakt. Eerstelijk
-drie mannen, kloeke, welgebouwde kerels, van dertig of vijfendertig jaar
-oud, en vijf vrouwen, waarvan twee tusschen de dertig en veertig, en
-twee vier of vijfentwintig jaar oud konden zijn; de vijfde was een rank,
-welgemaakt meisje van zestien of zeventien jaar. De vrouwen zagen er in
-vorm en trekken niet kwaad uit, buiten hare bruine kleur, en twee van
-haar zouden, als zij blank geweest waren, zelfs in Engeland voor
-schoonheden zijn doorgegaan, daar zij een zeer bevallig gelaat en zedig
-voorkomen hadden, vooral toen zij later gekleed en opgeschikt waren,
-gelijk zij het noemden, schoon haar opschik waarlijk weinig beteekende,
-doch hierover nader.
-
-Dit gezigt was eenigzins stuitend voor de Spanjaards, die, om hun regt
-te doen wedervaren, mannen van het braafste gedrag en van het
-bezadigdste gemoed, en in het bezit van de volmaaktste opgeruimdheid
-waren, die ik ooit ontmoet heb, en vooral waren zij allerzedigst van
-aard, gelijk blijken zal. Het was voor hen een stuitend gezigt, zeg ik,
-drie mannen en vijf vrouwen, geheel naakt, gebonden, en in den
-jammerlijksten toestand, waarin een menschelijk wezen vervallen kan, te
-zien, namelijk van elk oogenblik te verwachten als gemeste kalveren naar
-buiten gesleept, den hals afgesneden en opgegeten te worden. Zij zeiden
-dus tot den ouden Indiaan, Vrijdags vader, dat hij naar binnen zou gaan,
-en eerst zien of hij een hunner kende, en vervolgens of hij hen verstaan
-kon. Zoodra de oude man inkwam, beschouwde hij hen een voor een, maar
-kende hen niet, ook kon hij zich door woorden, noch door teekens aan hen
-doen verstaan, behalve aan eene vrouw. Dit was echter voldoende, om hen
-te berigten, dat de lieden, in wier handen zij gevallen waren,
-Christenen waren; dat deze het eten van menschenvleesch verfoeiden, en
-zij er op rekenen konden niet gedood te zullen worden. Zoodra zij
-hiervan verzekerd waren, legden zij zoo veel vreugde aan den dag, en op
-zulke vreemde en zonderlinge wijzen, dat het niet te beschrijven was,
-want zij waren, naar het schijnt, van verschillende natiën.
-
-Daarop werd de vrouw, die tot tolk diende, gelast hen te vragen, of zij
-als dienstboden wilden werken voor de lieden, die hen medegebragt hadden
-om hun het leven te redden. Allen begonnen te dansen van blijdschap, en
-daarop nam de een dit, de ander dat op, wat voor de hand lag, en droeg
-het op de schouders, om te kennen te geven, dat zij wel wilden werken.
-
-De gouverneur, die begreep, dat het verblijf van vrouwen onder hen
-somwijlen tot onaangenaamheden, en misschien tot twist en bloedstorting
-aanleiding zou kunnen geven, vroeg aan de drie mannen, wat zij met deze
-vrouwen voor hadden, en hoe zij haar wilden beschouwen, als dienstboden
-of als huisvrouwen. "Als beide," antwoordde een der Engelschen dadelijk.
-De gouverneur antwoordde: "Daarin wil ik u niet tegengaan; gij zijt de
-meester daaromtrent te handelen zoo als gij wilt; maar ik acht het
-billijk om twist en tweedragt tusschen u te vermijden, en ik verlang het
-alleen om die reden, dat zoo iemand uwer een dezer vrouwen tot zijne
-huisvrouw neemt, hij er slechts eene zal nemen, en dat, schoon wij u
-niet in den echt kunnen verbinden, zij echter als uwe wettige vrouw
-beschouwd wordt, zoo lang gij op dit eiland blijft althans." Allen
-achtten dit zoo billijk, dat zij er zonder aarzelen in toestemden.
-
-Daarop vroegen de Engelschen of de Spanjaarden ook eenige wilden nemen,
-doch allen zeiden neen. Sommigen zeiden, dat zij in Spanje vrouwen
-hadden, anderen, dat zij geene Heidin tot vrouw begeerden, en allen
-verklaarden, dat zij er niets mede wilden uitstaan hebben; waarlijk, een
-voorbeeld van deugd, zoo als ik op al mijne reizen niet meer ontmoet
-heb. Aan den anderen kant nam ieder der vijf Engelschen eene vrouw, en
-zoo begonnen zij eene nieuwe levenswijze, want de Spanjaarden en
-Vrijdags vader bleven mijn oud verblijf bewonen, dat zij van binnen
-aanmerkelijk vergroot hadden; de drie slaven, die zij in het gevecht der
-wilden hadden gevangen genomen, woonden bij hen; en zij verzorgden de
-geheele kolonie bijkans, daar zij de overigen met levensmiddelen en
-bijstand, waar dit noodig was, ondersteunden.
-
-Maar het zonderlingste was hoe vijf zulke onrustige en onhandelbare
-kerels het schikten omtrent de vrouwen, en dat twee van hen niet
-dezelfde vrouw verkozen, vooral daar twee of drie van haar
-ontegenzeggelijk veel fraaijer dan de andere waren. Doch zij namen een
-goed middel te baat, om daaromtrent allen twist te voorkomen; want zij
-plaatsten de vijf vrouwen in eene hut, en gingen allen in eene andere
-hut, en toen lootten zij wie het eerst kiezen zou. Degeen, wien dit te
-beurt viel, ging alleen naar de hut, waar de arme naakte schepsels
-waren, en koos daar eene uit. Het was echter opmerkelijk, dat hij, die
-het eerst kiezen mogt, degeen nam, die men voor de leelijkste en oudste
-van de vijf hield, hetgeen de anderen niet weinig vermaakten, en zelfs
-de Spanjaards schaterden van lagchen. Maar de man had beter dan zij
-bedacht, dat vlijt en werkzaamheid hen het meest baatten, en zij was,
-wat dat betreft, de beste vrouw van allen.
-
-Toen de arme vrouwen zagen, dat zij zoo op eene rij gesteld en een voor
-een uit de hut gehaald werden, nam de angst bij haar weder de overhand,
-en zij geloofden met zekerheid, dat zij thans geslagt zouden worden.
-Toen dus de Engelsche matroos inkwam en eene van haar medenam, begonnen
-allen jammerlijk te krijten, en namen van haar een zoo droevig afscheid,
-dat de hardvochtigste mensch er door had moeten getroffen worden; ook
-konden de Engelschen haar niet beduiden, dat zij niet dadelijk vermoord
-zouden worden, voor zij Vrijdags vader in de hut hadden gezonden, die
-haar te kennen gaf, dat de vijf lieden, die haar een voor een uit de hut
-gehaald hadden, haar tot vrouw namen. Toen dit afgeloopen en de angst
-der vrouwen wat bedaard was, gingen hare mannen aan het werk en de
-Spanjaarden kwamen om hen te helpen, en binnen weinige uren hadden zij
-voor ieder eene nieuwe hut of tent opgeslagen om afzonderlijk te
-bewonen, want degenen, die zij hadden, waren reeds vol met hunne
-gereedschappen, huisraad en levensmiddelen. De drie slechte Engelschen
-hadden zich verst af, en de twee goede digter bij, doch beide aan de
-noordzijde des eilands nedergezet, zoo dat zij als te voren gescheiden
-waren. Aldus was mijn eiland op drie plaatsen bevolkt en kon men zeggen,
-dat er drie dorpen op ontstaan waren.
-
-Nu verdient het wel hier vermeld te worden, dat, gelijk het dikwijls in
-de wereld gebeurt (zonder dat ik zeggen kan waarom de Goddelijke
-wijsheid het dus beschikt), dat de twee brave lieden de kwaadste wijven
-hadden, en dat de drie schurken, die naauwelijks een strop waard waren,
-die alleen geboren schenen om zichzelven en anderen kwaad te doen, drie
-knappe, vlijtige, zorgvuldige, schrandere vrouwen hadden; niet dat de
-twee andere boosaardig van karakter waren, want alle vijf waren zeer
-onderdanige, zachtaardige schepsels, veeleer slavinnen dan huisvrouwen;
-maar zij waren niet even schrander, vlug van begrip of even zindelijk en
-net.
-
-Nog moet ik aanmerken tot eer der werkzaamheid, en schande van een
-traag, achteloos en onverschillig karakter, dat toen ik op het eiland
-kwam en de verschillende bouwingen en verbeteringen der onderscheidene
-kleine kolonies naging, de twee Engelschen de andere drie zoo ver
-vooruit waren, dat het niet bij elkander te vergelijken was. Zij hadden
-wel beide even veel grond voor koorn ontgind als zij noodig hadden, want
-mijns inziens schreef de natuur voor niet meer graan te bouwen dan zij
-noodig hadden, maar het onderscheid in de behandeling van het land, de
-omheiningen, kortom in alles viel bij den eersten opslag ieder in het
-oog.
-
-De twee Engelschen hadden om hunne hutten eene ontelbare menigte jonge
-boompjes gezet, zoodat men, daar komende, niets dan een bosch zag, en
-schoon hunne plantaadje tweemaal vernield was, eens door hunne
-landslieden en eens door de wilden, gelijk wij later zullen hooren, was
-alles weder in een bloeijenden toestand; zij hadden wijngaarden geplant
-en geleid, schoon zij nimmer te voren die gezien hadden, en hunne
-druiven waren uitstekend. Zij hadden ook in het digtste van het bosch
-eene schuilplaats gemaakt, en schoon daar geen natuurlijke spelonk was,
-hadden zij er met ontzettenden arbeid eene gemaakt, waar, toen het
-eiland in onrust was, hunne vrouwen en kinderen eenige veilige
-schuilplaats vonden; zij hadden door ontelbare stekken en takken te
-planten van een hout, dat, gelijk ik zeide, zoo welig groeide, een
-ondoordringbaar bosch gemaakt, behalve op eene plaats, waar zij aan de
-buitenzijde konden overklimmen, en dan een hun bekend pad moesten
-volgen.
-
-De drie schurken, gelijk ik hen te regt noemde, schoon zij thans veel
-beschaafder waren door hunne nieuwe huishouding, vergeleken bij vroeger,
-en niet meer zoo twistziek, omdat zij er niet zoo veel gelegenheid toe
-hadden; bleven toch altijd eene eigenschap van een bedorven karakter
-behouden, namelijk hunne luiheid. Het is waar, zij bouwden graan en
-maakten heiningen, maar nimmer werden Salomo's woorden meer bevestigd
-dan bij hen: "ik ging den akker des luijaards voorbij en hij was vol
-doornen," want toen de Spanjaarden naar hun graan kwamen zien, was het
-op verscheidene plaatsen door het onkruid verstikt, er waren
-onderscheidene gaten in de heining, waar de wilde geiten doorgedrongen
-en het graan afgegeten hadden. Hier en daar waren wel eenige dorre
-takken gestoken om hen buiten te houden, maar dit was de put dempen toen
-het kalf verdronken was. Op de plantaadje der anderen daarentegen scheen
-alles gezegend en voorspoedig te zijn, er was geen onkruid onder hun
-graan, geen gat in hunne heining, en ook zij bevestigden, dat de hand
-des vlijtigen rijk maakt. Want alles stond welig te groeijen, zij hadden
-overvloed binnen en buiten 's huis, meer tam vee en meer gereedschappen
-dan de anderen, en toch meer genoegen en uitspanningen.
-
-Wel waren de vrouwen der drie Engelschen binnen 's huis zeer handig en
-net, en na van een der Engelschen, die, gelijk ik gezegd heb, koksmaat
-was geweest, op de Engelsche wijze te hebben leeren koken, maakten zij
-zeer goed het eten voor hunne mannen gereed, hetgeen de beide anderen
-niet aan het verstand gebragt kon worden, doch hier deed de gewezen
-koksmaat het zelf. De drie Engelschen echter zwierven rond om
-schildpadeijeren te zoeken, vogels te vangen, en te visschen; kortom,
-zij deden alles behalve werken, en het ging hun dan ook daarnaar. De
-vlijtigen leefden genoegelijk en in overvloed, en de tragen bekrompen en
-in armoede, gelijk het over het algemeen, geloof ik, de geheele wereld
-doorgaat.
-
-Maar thans kom ik tot eene gebeurtenis, geheel verschillende van hetgeen
-hen of mij ooit gebeurd was, en de oorzaak hiervan was als volgt.
-
-Op een vroegen morgen kwamen vijf of zes kanoes met wilden aan land,
-ongetwijfeld met het oude oogmerk van hunne gevangenen te verslinden.
-Doch de Spanjaarden waren thans met zulk een gebeurtenis zoo gemeenzaam
-geworden, dat zij er zich niet zoo om bekommerden als ik; maar daar de
-ervaring hun geleerd had, dat het alleen hunne zaak was verborgen te
-blijven, en dat de wilden, zoo zij slechts niets van hen bespeurden,
-stilletjes zouden vertrekken na hun oogmerk volvoerd te hebben, ik zeg,
-dit wetende, gaven zij slechts kennis hiervan aan al de bewoners, zich
-binnen 's huis te houden, en plaatsen alleen een verspieder om hun te
-berigten als de booten weder in zee staken. Dit was ongetwijfeld zeer
-verstandig, maar een onvoorzien toeval verijdelde al hunne maatregelen,
-en maakten den wilden bekend, dat er bewoners op het eiland waren,
-hetwelk bijkans de geheele kolonie ten ondergang bragt. Nadat de kanoes
-met de wilden vertrokken waren, kwamen de Spanjaards weder buiten, en de
-nieuwsgierigheid dreef sommigen aan naar de plaats te gaan, die zij
-verlaten hadden. Hier vonden zij, tot hunne groote verrassing, drie
-achtergebleven wilden, die gerust op den grond lagen te slapen;
-waarschijnlijk waren zij, overladen na hun onmenschelijk feest, als
-beesten in slaap gevallen, en hadden niet willen opstaan toen de anderen
-vertrokken, of zij hadden in het bosch gezworven en waren eerst
-teruggekomen toen hunne makkers reeds weg waren.
-
-De Spanjaarden zagen vreemd op en wisten niet wat zij doen wilden. De
-gouverneur was bij hen en men vroeg zijn gevoelen, maar hij zeide het
-niet te weten, want slaven hadden zij genoeg, en om hen van kant te
-maken, daar had niemand lust toe. Hij verhaalde mij naderhand, dat hij
-er niet aan had kunnen denken om onschuldig bloed te vergieten, want zij
-hadden noch hun zelven, noch hun eigendom eenig leed gedaan, en zij
-hadden dus geen regt hen van het leven te berooven.
-
-Ter eere van deze Spanjaards moet ik hier aanmerken, dat hoe
-verschrikkelijk ook de verhalen der Spaansche gruwelen in Mexico en Peru
-zijn mogen, ik nimmer zeventien menschen bij eenige natie ontmoet heb,
-die zoo algemeen zedig, matig, deugdzaam, opgeruimd en hoffelijk waren
-als deze Spanjaards; in hun geheele karakter lag geen zweem van
-wreedheid, of barbaarschheid, of woeste hartstogten, en toch waren het
-allen mannen van grooten moed en dapperheid. Hunne gematigdheid was
-gebleken in het verduren van de schandelijke bejegeningen der
-Engelschen, en hunne regtvaardigheid en menschelijkheid bleek in het
-hier vermelde geval met de wilden. Na eenig beraad besloten zij zich nog
-eene poos verborgen te houden, tot zoo mogelijk deze drie lieden
-heengingen; maar toen herinnerden zij zich, dat zij geen vaartuig
-hadden, en dat, zoo zij het eiland rondzwierven, zij zeker ontdekken
-zouden, dat het bewoond was. Derhalve keerden zij terug waar de drie
-mannen lagen te slapen, en besloten hen te wekken en gevangen te maken,
-gelijk zij deden. De wilden waren uiterst bevreesd toen zij aangegrepen
-en gebonden werden, en bevreesd te zijn, dat zij geslagt en opgegeten
-zouden worden, want het schijnt dat deze lieden denken, dat men overal,
-even als zij, menschenvleesch eet; doch zij werden hieromtrent spoedig
-gerust gesteld en weggevoerd.
-
-Het was zeer gelukkig, dat zij hen niet naar het kasteel, ik meen naar
-mijne oude woning tegen den heuvel, bragten, maar naar mijn landhuis,
-waar de meeste veldarbeid, als geiten hoeden, koorn bouwen, enz., te
-verrigten viel, en naderhand voerden zij hen naar de woning der twee
-Engelschen. Hier werden zij aan het werk gezet, schoon men weinig voor
-hen te doen had, en hetzij door achteloos opzigt over hen, of dat men
-meende, dat zij hen niet konden ontvlugten, althans een hunner liep weg,
-en in het bosch gerakende, hoorde men nimmer meer van hem. Men begreep
-echter met reden, dat het hem kort daarop gelukte naar zijn land terug
-te keeren, met eenige wilden, die drie of vier weken later met hunne
-kanoes aan den wal kwamen, om hun gewoon feest te vieren, en binnen twee
-dagen vertrokken. Dit denkbeeld bekommerde hen niet weinig, want zij
-begrepen niet zonder reden, dat zoo deze man weder behouden bij zijne
-landgenooten kwam, hij hun zeker verhalen zou, dat er lieden op het
-eiland waren, en tevens hoe weinig en zwak zij waren; want, gelijk ik
-zeide, men had dezen wilde, en dit was zeer gelukkig, nimmer gezegd hoe
-velen er op het eiland waren of waar zij woonden, ook had hij nimmer een
-geweer zien afschieten; veel minder had hij een hunner schuilplaatsen
-leeren kennen, zoo als de grot in het dal of de nieuwe spelonk, die de
-twee Engelschen gemaakt hadden.
-
-Het eerste blijk, dat deze man zijn volk van hen kennis had gegeven,
-was, dat ongeveer twee maanden daarna, zes kanoes, ieder met zeven, acht
-tot tien wilden er in, langs de noordzijde van het eiland kwamen
-roeijen, waar zij vroeger nimmer kwamen, en een uur na zonsopgang op
-eene geschikte landingplaats aan wal stapten, een kwartier van de woning
-der twee Engelschen, waar de vlugteling geweest was. De Spaansche
-gouverneur zeide, dat zoo zij allen daar op de plek waren geweest, het
-gevaar zoo groot niet geweest zou zijn, want dan, zeide hij, zou geen
-enkele wilde het ontkomen zijn. Maar nu was de kans al te ongelijk; twee
-man tegen vijftig. Gelukkig hadden de beide mannen hen ontdekt, toen zij
-nog eene mijl ver in zee waren, dus ongeveer een uur voor zij landden,
-en daar zij een kwartier van hunne woningen aan wal stapten, duurde het
-nog eenigen tijd voor zij bij hen waren. Daar zij nu veel reden hadden
-zich verraden te achten, was het eerst wat zij deden, de twee
-achtergebleven slaven te binden, en hen door twee van de drie mannen,
-die zij met hunne vrouwen medegebragt hadden, en hen, naar het schijnt,
-zeer getrouw waren, naar hunne schuilplaats in het bosch te doen
-brengen, waarvan ik gesproken heb, met al wat zij verder konden
-medevoeren, en daar lieten zij de twee slaven, aan handen en voeten
-gebonden, voor 's hands liggen.
-
-Daarop ziende, dat de wilden allen geland waren en regt naar hunnen kant
-toekwamen, openden zij de heiningen, waarin de melkgeiten gehouden
-werden, dreven haar allen naar buiten, en lieten ze los het bosch
-inloopen, om de wilden in den waan te brengen, dat het wilde geiten
-waren; maar de Indiaan, die bij hen was, was te sluw en had hen, naar
-het schijnt, van alles onderrigt, want zij gingen regt op hun verblijf
-aan. Nadat de twee arme, verschrikte Engelschen hunne vrouwen en
-goederen in veiligheid gebragt hadden, zonden zij den anderen slaaf van
-de drie, die met de vrouwen gekomen was, en die toevallig bij hen was,
-ijlings naar de Spanjaarden, om hen hiervan te verwittigen en te hulp te
-roepen, daarop namen zij hunne geweren en kruid en lood mede, en
-trokken terug naar de plaats, waar hunne vrouwen waren, doch bleven op
-eenigen afstand, om zoo mogelijk de wilden te blijven gadeslaan.
-
-Zij waren niet ver gegaan of zij konden van een hoogen grond het
-legertje van hunne vijanden regt op hunne woningen zien afgaan, en een
-oogenblik later hunne woningen en al hun huisraad in lichtelaaije vlam
-staan, tot hunne bittere smart en spijt, want zij leden een groot en
-voor eenigen tijd onherstelbaar verlies. Zij bleven eene poos stand
-houden, tot zij de wilden als verscheurende dieren zagen rondzwerven,
-alles vernielende en nazoekende om buit te maken, en vooral naar
-menschen zoekende, waarvan zij, gelijk thans duidelijk bleek, kennis
-droegen. Dit ziende, achtten de twee Engelschen zich niet langer veilig
-waar zij stonden, daar waarschijnlijk sommige wilden, en misschien een
-te groote overmagt, hunnen kant heen zouden komen. Dus trokken zij een
-half kwartier verder terug, hopende, dat hoe verder zij gingen, hoe meer
-zij zich verspreiden zouden. Zij hielden stand aan het begin van een
-zeer digt begroeid deel van het bosch, en waar een ouden, zeer grooten
-en hollen boomstam stond, en in dezen boom gingen zij staan en besloten
-af te wachten wat er verder gebeuren zou.
-
-Niet lang daarna kwamen twee wilden regt op hen aan, alsof zij wisten,
-dat zij hier stonden en hen kwamen aanvallen, en kort achter hen zagen
-zij er nog drie aankomen, en nog vijf op eenigen afstand, die allen
-denzelfden weg hielden; terwijl in de verte nog zeven of acht
-rondzwierven, want zij liepen overal als jagers, die het wild opzoeken.
-De arme kerels wisten zelf niet of zij stand houden of de vlugt nemen
-zouden. Na een oogenblik beraad begrepen zij, dat als de wilden de
-landstreek zoo afliepen, voor er bijstand kwam opdagen, zij misschien
-hunne schuilplaats in het bosch zouden ontdekken, en dan was alles
-verloren; dus besloten zij stand te houden, en als er voor hen te veel
-kwamen, boven in den boom te klimmen, waaruit zij zich, zoo zij niet
-door vuur aangevallen werden, dachten te kunnen verdedigen, zoo lang hun
-kruid en lood zou strekken, al vielen ook al de wilden, die geland
-waren, wier aantal omstreeks vijftig bedroeg, hen aan. Daarna
-beraadslaagden zij of zij op de twee voorsten wilden schieten, of de
-drie volgende afwachten, en op deze vuren; waardoor de twee voorsten en
-de vijf laatsten gescheiden zouden zijn. Eindelijk besloten zij de twee
-voorsten te laten gaan, ten ware dezen hen in den boom ontdekten of
-aanvielen. Zij deden dit echter niet, maar gingen een weinig ter zijde
-naar een ander gedeelte van het bosch, doch de drie en de vijf achter
-hen kwamen regt op den boom aan, als wisten zij, dat de Engelschen daar
-waren.
-
-Toen deze hen zoo regt op hen zagen afkomen, besloten zij, daar zij
-achter elkander liepen, dat slechts een te gelijk zou schieten, en
-misschien kon het eerste schot hen alle drie treffen. Daarom deed de een
-vier of vijf kogels op zijn geweer, en daar hij uit een gat in den boom
-een goed mikpunt had, legde hij aan zonder gezien te worden, wachtende
-tot zij omtrent dertig schreden van hem af waren, zoodat hij niet missen
-kon. Terwijl de wilden naderden zagen zij duidelijk, dat een van de
-drie de wilde was, die van hen was weggeloopen. Beide herkenden hem
-duidelijk, en besloten, dat hij, zoo mogelijk, niet zou ontsnappen, al
-zouden zij beide vuren, dus hield de ander zijn geweer gereed, om, zoo
-hij niet bij het eerste schot viel, hem ook een kogel toe te zenden.
-Maar de eerste was een te goed schutter, om hem te missen, en daar de
-wilden digt achter elkander gingen, trof hij twee van hen. De eerste
-ontving een kogel in het hoofd en was dadelijk dood; de tweede, die de
-weggeloopen wilde was, stortte met een kogel in den buik neder, doch was
-niet dood, en de derde had een schampschot in den schouder, misschien
-van denzelfden kogel, die den ander door het lijf was gegaan, en daar
-hij, schoon ligt gewond, allerhevigst verschrikt was, viel hij akelig
-schreeuwende en gillende op den grond.
-
-De vijf achtersten, meer verschrikt van het schot, dan gevaar ziende,
-stonden eerst stil; want het schot weergalmde in het bosch, en de echo's
-herhaalden het, en de vogels vlogen met een geweldig gekrijsch van alle
-kanten op, even als het was toen ik het eerste schot deed, dat misschien
-daar ooit, zoo lang het eiland geweest was, gevallen was. Toen echter
-alles weder stil werd, gingen zij, niet wetende wat er gebeurd was,
-onbezorgd verder, tot zij aan de plaats kwamen, waar hunne makkers zich
-in een toestand bevonden, die jammerlijk genoeg was. En hier stonden de
-arme onwetende schepselen, weinig bevroedende, dat hun hetzelfde onheil
-boven het hoofd hing, allen over den gewonde gebogen, en vroegen
-waarschijnlijk hoe hij zoo gekwetst kwam. Het is te denken, dat hij
-zeide, dat een bliksemstraal en daarop gevolgde donderslag der goden
-deze twee gedood en hem gewond had; dat is, zeg ik, te denken, want
-gelijk zij niemand in hunne nabijheid gezien hadden, zoo ook hadden zij
-nimmer iets van een geweerschot gehoord, en geenerlei besef, dat men
-menschen met vuur en kogels op een afstand dooden konde. Ware het
-anders, dan zouden zij niet zoo gerust bij hunne makkers gestaan hebben,
-zonder voor zichzelven een gelijk lot te vreezen.
-
-Ofschoon het de beide Engelschen, gelijk zij mij naderhand verklaarden,
-aan het hart ging, dat zij zoo veel arme schepsels, die zelfs geenerlei
-besef van hun gevaar hadden, moesten dooden, besloten zij echter, daar
-zij hen nu allen in hunne magt hadden, en de eerste weder geladen had,
-thans beide vuur te geven, en kwamen overeen op wie ieder mikken zou,
-waarna zij vier hunner doodden, of althans zwaar kwetsten, de vijfde,
-ofschoon niet gewond, viel van schrik met de overigen op den grond, zoo
-dat zij hen allen ziende vallen, dachten, dat zij allen gedood waren. In
-deze meening stapten onze twee mannen moedig uit den boom alvorens zij
-weder geladen hadden, hetgeen zeer onverstandig was; en zij zagen vreemd
-op, toen zij op de plek komende, niet minder dan vier wilden nog in
-leven vonden, en daarvan twee ligt en een geheel niet gekwetst. Dit
-dwong hen de kolf van hun geweer te gebruiken; en eerst maakten zij den
-weggeloopen wilde van kant, die de oorzaak van al het onheil was, en een
-ander, die in de knie gekwetst was. Toen kwam de wilde, die ongekwetst
-was, en knielde voor hen neder met opgeheven handen, en maakte onder een
-jammerlijk misbaar allerlei teekens om zijn leven te sparen; schoon zij
-geen woord konden verstaan van al wat hij zeide.
-
-Zij gelastten hem echter door teekens, dat hij aan den voet van een boom
-daar in de nabijheid zou gaan zitten, en een der Engelschen bond met een
-stuk touw, dat hij toevallig in zijn zak had, hem de beenen stijf bijeen
-en de handen op zijn rug, en daarop lieten zij hem liggen, en volgden
-ijlings de twee voorste achterna, vreezende, dat deze of anderen den weg
-naar hunnen schuilhoek in de bosschen zouden vinden, waar hunne vrouwen
-en hunne weinige bezittingen verborgen waren. Eens kregen zij hen beide
-in het gezigt, schoon op een grooten afstand. Zij hadden echter het
-genoegen hen een vallei te zien doortrekken, die naar den zeekant liep,
-geheel den tegenovergestelden weg van dien, die naar hunne spelonk
-leidde, waar zij voor vreesden. Hieromtrent gerust gesteld, keerden zij
-naar den boom terug, waar zij hunnen gevangene gelaten hadden.
-Waarschijnlijk was deze door zijne makkers verlost, want hij was weg, en
-de twee einden touw, waarmede hij gebonden was geweest, lagen aan den
-voet des booms.
-
-Zij waren thans even ongerust als te voren; niet wetende hoe nabij of
-hoe sterk de vijand was; dus besloten zij zich naar de plaats te
-begeven, waar hunne vrouwen waren, om te zien of alles wel was, en haar,
-die zeker zeer in angst moesten zijn, gerust te stellen; want schoon de
-wilden hare landgenooten waren, waren zij echter doodelijk bang voor
-hen, misschien omdat zij hen zoo goed kenden. Daar gekomen, bespeurden
-zij, dat de wilden in het bosch en zelfs zeer nabij de plek waren
-geweest, doch die niet gevonden hadden; want zij was inderdaad niet te
-ontdekken, daar de boomen er zoo digt stonden, ten ware de personen, die
-het zochten, door anderen, die de plek kenden, geleid werden, hetgeen
-hier het geval niet was. Zij vonden dus alles wel, behalve dat de
-vrouwen in doodsangst waren. Terwijl zij hier waren, hadden zij het
-genoegen van zeven Spanjaarden tot hunnen bijstand te zien aankomen; de
-andere tien met hunne slaven en den ouden Vrijdag, ik meen Vrijdags
-vader, waren gezamenlijk naar de buitenplaats vertrokken, om het graan
-en het vee, dat daar bewaard werd, te verdedigen, in geval de wilden aan
-dien kant mogten komen; maar zij kwamen zoo ver niet. Met de zeven
-Spanjaards kwam een van de wilden, die zij, gelijk ik verhaald heb,
-vroeger gevangen hadden gemaakt, alsmede de wilde, dien de Engelschen
-aan handen en voeten gebonden bij den boom hadden gelaten, want zij
-waren dien kant afgekomen, hadden de zeven dooden gezien en den
-gevangene losgemaakt en medegenomen. Zij waren echter genoodzaakt hem
-weder te binden, gelijk zij ook de twee gedaan hadden, die
-achtergebleven waren, toen de derde weggeloopen was.
-
-Deze gevangenen waren thans een last voor hen, en zij waren zoo bang,
-dat zij ontsnappen zouden, dat zij overwogen of het niet volstrekt
-noodig was hen tot zelfbehoud te dooden. De Spaansche gouverneur wilde
-echter hiertoe zijne toestemming niet geven, maar gelastte, dat zij uit
-de voeten, naar mijne oude spelonk gebragt en daar bewaard zouden
-blijven, met twee Spanjaarden bij hen, om hen te bewaken en voedsel te
-geven. Dit geschiedde, en men bond hun handen en voeten voor dien nacht.
-
-Toen de Spanjaarden aankwamen, waren de Engelschen zoo moedig geworden,
-dat zij niet langer zich vergenoegen konden met daar te blijven, maar
-met vijf Spanjaarden begaven zij zich op weg, gewapend met vier geweren
-en eene pistool, en twee duchtige knuppels, om de wilden op te zoeken.
-Eerst kwamen zij aan den boom, waar de wilden lagen, die zij gedood
-hadden, maar het was gemakkelijk te zien, dat daar nog eenige wilden
-geweest waren, want zij hadden getracht hunne dooden mede te voeren, en
-twee een goed eind weegs voortgesleept, doch het toen opgegeven. Vandaar
-begaven zij zich naar de hoogte, waarop zij eerst gestaan hadden, en
-hunne plantingen hadden zien vernielen, en nog het verdriet hadden
-eenigen rook te zien oprijzen, maar nergens zagen zij hier eenige
-wilden. Zij besloten toen, echter met alle mogelijke behoedzaamheid,
-voort te trekken tot aan hunne vernielde plantaadje. Doch even voor dat
-zij die bereikten, kwamen zij in het gezigt van het strand, en zagen
-duidelijk al de wilden in hunne kanoes scheep gaan, om te vertrekken.
-
-Het speet hun eerst, dat zij hen thans niet bereiken konden, om hun nog
-een afscheidsgroet te geven, doch over het geheel waren zij thans wel
-tevreden van hen ontslagen te zijn.
-
-De arme Engelschen waren thans voor de tweede maal geruïneerd, en al
-hunne aanplantingen vernield. Al de overigen besloten hen te helpen
-bouwen en van het noodige te voorzien. Hunne drie landslieden, die tot
-hiertoe nog niet de minste neiging betoond hadden om iets goeds te doen,
-kwamen thans, zoodra zij het hoorden (want daar zij ver oostwaarts
-woonden, hadden zij er niets van gehoord voor dat alles afgeloopen was),
-en boden hunne hulp en bijstand aan, en werkten verscheidene dagen
-ijverig mede om hunne hutten weder op te bouwen en hen van het noodige
-te voorzien, en zoo werden zij in korten tijd weder in hunnen vorigen
-staat gezet.
-
-Ongeveer twee dagen later hadden zij het genoegen drie van de kanoes der
-wilden aan strand te zien spoelen, en op eenigen afstand van daar twee
-verdronken lieden, waaruit zij met grond vermoedden, dat hun op zee een
-storm overvallen had, die hen had doen omslaan, want het woei den nacht
-na hun vertrek zeer hard. Schoon echter eenigen verongelukt waren, zoo
-ontsnapten er van hen genoeg om de overigen te verwittigen zoo wel van
-hetgeen zij verrigt als hetgeen hun overkomen was; en hen tot eene
-andere soortgelijke onderneming aan te sporen, welke zij, naar het
-scheen, besloten te beproeven met genoegzame magt om alles te veroveren
-wat zij ontmoetten; want uitgezonderd hetgeen de eerste man hen van
-bewoners verhaald had, konden zij daarvan weinig mededeelen, want zij
-hadden geen mensch gezien, en daar de man, die dat verhaald had, gedood
-was, hadden zij niemand om dit te bevestigen.
-
-Het duurde vijf of zes maanden, dat zij niets verder van de wilden
-hoorden, in welken tijd de onzen begonnen te hopen, dat zij hun vorig
-onheil niet vergeten of dat zij de hoop op een beteren uitslag hadden
-opgegeven. Plotseling echter werden zij overvallen door eene geduchte
-vloot van niet minder dan acht en twintig kanoes vol wilden, met bogen
-en pijlen, groote knuppels, houten zwaarden en dergelijk krijgstuig
-gewapend, en deze ware zoo vol volk, dat onze bewoners er door in de
-grootste verlegenheid geraakten. Daar zij met den avond en aan de
-oostelijkste zijde van het eiland aan wal kwamen, hadden de onzen den
-geheelen nacht om te overleggen wat zij doen zouden. In de eerste
-plaats, wetende dat vroeger al hunne veiligheid daarin bestond, dat zij
-onopgemerkt bleven, en dit thans te meer het geval was, nu het getal
-hunner vijanden zoo groot was, besloten zij eerstelijk de twee hutten,
-die voor de Engelschen gebouwd waren, te slechten, en hunne geiten naar
-de oude spelonk te drijven; omdat zij onderstelden, dat de wilden
-regtstreeks daarheen zouden trekken zoodra het dag werd, om het oude
-werk van vernielen te hervatten, schoon zij thans twee mijlen vandaar
-geland waren.
-
-Vervolgens dreven zij al de geiten, die zij hadden, naar mijne
-buitenplaats, gelijk ik die noemde, die aan de Spanjaards behoorde, en
-lieten zoo min mogelijk ergens een spoor van bewoners, en vroeg in den
-morgen vatten zij met al hunne strijdmagt post bij de plantaadje der
-twee mannen om hen af te wachten. Het gebeurde gelijk zij vermoed
-hadden; de nieuwaangekomenen lieten hunne kanoes aan het oosteinde van
-het eiland, en kwamen langs het strand regt op de plaats aan, ten
-getalle van tweehonderd en vijftig, naar de onzen gissen konden. Ons
-leger was slechts klein, maar wat nog erger is, zij hadden geen wapens
-genoeg voor hen allen. Hunne geheele strijdmagt was naar het scheen als
-volgt zamengesteld; eerstelijk uit manschappen:
-
-/$
-  17 Spanjaarden.
-  5 Engelschen.
-  1 oude Vrijdag, of Vrijdags vader.
-  3 slaven met de vrouwen medegebragt, die zeer getrouw bleken te zijn.
-  3 andere slaven, die bij de Spanjaards woonden.
-$/
-
-Om deze te wapenen hadden zij:
-
-/$
-  11 geweren.
-  5 pistolen.
-  3 jagtgeweren.
-  5 geweren, of jagtgeweren, die door mij aan de oproerige
-  matrozen ontnomen waren.
-  2 sabels.
-  3 oude hellebaarden.
-$/
-
-Aan hunne slaven gaven zij geene geweren, maar deze hadden ieder een
-hellebaard of een langen stok met een ijzeren spits aan het einde, en
-eene bijl op zijde; ook ieder van de onzen had eene bijl. Twee van de
-vrouwen wilden volstrekt deel aan het gevecht nemen, en zij hadden boog
-en pijlen, die de Spanjaards den wilden ontnomen hadden bij het eerste
-gevecht, dat ik vermeld heb, waar de Indianen gezamenlijk vochten; deze
-vrouwen hadden bijlen ook.
-
-De Spaansche gouverneur, van wien ik zoo dikwijls gesproken heb, voerde
-het opperbevel, en Willem Atkins, die schoon een vreesselijke snoodaard,
-tevens een allermoedigste kerel was, voerde onder hem het bevel. De
-wilden kwamen aanrukken als leeuwen, en wat het ergste was, de onzen
-hadden geen voordeel van het terrein, behalve dat Willem Atkins, die
-thans uitermate veel nut deed, met zes man achter eenige struiken, als
-eene soort van voorpost geplaatst was, met bevel eenigen te laten
-voorbijtrekken, en dan midden onder hen te vuren, en dadelijk daarop
-achter een boschje om te trekken, en zoo achter de Spanjaards te komen,
-die allen door eenige digte boomen beschermd werden.
-
-Toen de onzen aankwamen, liepen de wilden allen bij hoopen rond te
-zwerven, zonder eenige orde, en Willem Atkins liet ongeveer vijftig
-hunner voorbijtrekken; toen ziende, dat de overigen digt opeengedrongen
-naderden, gelastte hij drie van zijn volk vuur te geven, nadat zij ieder
-zes of zeven kogels, zoo groot als groote pistoolkogels, op hun geweer
-gedaan hadden. Hoeveel zij doodden of wondden wisten zij niet, maar de
-verwarring en verbaasdheid onder de wilden was onbeschrijfelijk, die
-allerhevigst ontstelden op het hooren van zulk een geraas, en hunne
-makkers gedood zagen en anderen gekwetst, zonder dat zij iemand zagen,
-die het deed; waarop Willem Atkins, te midden van hunnen schrik, met de
-drie anderen in den digtsten hoop vuurde, en in minder dan eene minuut
-gaven de drie anderen, die inmiddels weder geladen hadden, hun nogmaals
-de laag.
-
-Zoo Willem Atkins met zijn volk dadelijk, na vuur gegeven te hebben, was
-teruggetrokken, zoo als hem gelast was; of zoo de overigen daar vlak bij
-geweest waren, om een aanhoudend vuur te geven, zouden zij de wilden
-geheel verslagen hebben, want de schrik, die onder hen heerschte,
-ontstond voornamelijk daaruit, dat zij geloofden door hunne goden met
-donder en bliksem gedood te worden, omdat zij niemand zagen. Maar Willem
-Atkins deed hun de krijgslist ontdekken, door stand te houden om weder
-te laden. Eenige wilden, die op een afstand waren, hadden hen ontdekt en
-kwamen van achteren op hen aan, en schoon Atkins en zijn volk ook twee
-of drie malen op hen vuurden, en terwijl hij zoo spoedig hij kon
-terugtrok, ongeveer twintig van hen doodde, wondden zij echter Atkins
-zelf en doodden een der Engelschen met hunne bogen, gelijk zij naderhand
-een Spanjaard deden en een der met de vrouwen gekomen Indiaansche
-slaven. Deze slaaf was een dappere kerel en vocht allerwoedendst,
-terwijl hij vijf hunner met eigen hand doodde, zonder ander wapen dan
-zijn piek en een bijl.
-
-Ons volk, dat thans hard bedrongen werd, daar Atkins gewond en twee
-anderen gedood waren, trok terug naar eene hoogte in het bosch; ook de
-Spanjaarden trokken terug na hun driemaal de laag te hebben gegeven;
-want hun aantal was zoo groot en zij waren zoo verwoed, dat schoon meer
-dan vijftig hunner gedood en nog meer gewond waren, zij echter tot vlak
-bij de onzen doordrongen, zonder het gevaar te ontzien, en eene wolk van
-pijlen afschoten, en men merkte op, dat hunne gekwetsten, die door hunne
-wonden niet geheel buiten gevecht gesteld waren, als razenden vochten.
-
-Toen ons volk aftrok, lieten zij den Spanjaard en den Engelschman, die
-gedood waren, achter; en toen de wilden hen vonden, mishandelden zij
-hunne lijken gruwelijk, door hen met hunne knuppels en houten zwaarden,
-als echte wilden armen en beenen en hoofden te verbrijzelen. Doch
-bespeurende, dat ons volk vertrokken was, schenen zij niet voornemens
-hen te vervolgen, maar sloten een kring, dat naar het scheen, hunne
-gewoonte was, en hieven tweemaal een gejuich aan, ten teeken van
-victorie. Waarna zij verscheidene hunner zagen nedervellen en van
-bloedverlies sterven.
-
-De Spaansche gouverneur had zijn kleine troep op eene hoogte
-bijeengetrokken. Atkins, ofschoon gewond, wilde oprukken en gezamenlijk
-de wilden op het lijf vallen. Maar de Spanjaard zeide: "Sennor Atkins,
-gij ziet hoe hunne gewonden vechten; laat hen in rust tot morgen, dan
-zullen al die gekwetsten stijf en pijnlijk van hunne wonden en zwak van
-bloedverlies zijn, en dan zullen wij met minder te doen hebben." Deze
-raad was goed, maar Willem Atkins zeide vrolijk: "Dat is waar, sennor,
-maar dat zal ik ook zijn, en daarom wilde ik nu op hen af, nu ik nog
-warm ben."--"Wel, sennor Atkins," zeide de Spanjaard, "gij hebt u dapper
-gekweten en u deel verrigt; wij zullen voor u vechten als gij niet voort
-kunt; maar ik denk dat het best is tot morgen te wachten." Dus bleven
-zij wachten.
-
-Maar daar het helder maanlicht was, en zij bespeurden, dat de wilden
-in groote wanorde om hunne dooden en gekwetsten heen zwierven, met een
-groot rumoer waar zij lagen, besloten zij naderhand hen gedurende den
-nacht te overvallen, vooral als zij in staat zouden zijn hen slechts
-eene laag te geven, alvorens ontdekt te worden. Hiertoe vonden zij eene
-schoone gelegenheid, want een der twee Engelschen, nabij wiens woning
-het gevecht begonnen was, voerde hen tusschen de bosschen en het
-westelijk strand door, en vervolgens zuidwaarts keerende, kwamen zij
-nabij den digtsten hoop wilden, zoodat, alvorens zij gezien werden, acht
-hunner onder hen schoten en eene vreesselijke slagting aanrigtten. Eene
-halve minuut daarna gaven acht anderen vuur op hen, en door hun schroot
-werden ook eene menigte gedood en gewond, en al dien tijd waren zij niet
-in staat te zien wie hen aanviel of waarheen zij vlugten moesten. Zoo
-spoedig zij konden laadden de Spanjaards weder, en verdeelden zich
-daarop in drie hoopen, en besloten hen alle op hetzelfde oogenblik op
-het lijf te vallen. Ieder troep bestond uit acht personen, dat is vier
-en twintig te zamen, waarvan twee en twintig mannen en twee vrouwen,
-die, om dit ter loops aan te merken, verwoed vochten.
-
-Zij verdeelden de vuurwapens, hellebaarden en pieken gelijkelijk onder
-iedere troep. Zij wilden de vrouwen achter laten blijven, maar deze
-zeiden, dat zij met hare mannen in den dood wilden gaan. Na aldus hun
-legertje verdeeld te hebben, kwamen zij van onder het geboomte te
-voorschijn en rukten op den vijand aan, terwijl zij zoo hard schreeuwden
-als zij konden. De wilden stonden allen opeen, doch waren in de uiterste
-verwarring, daar zij ons volk van drie kanten te gelijk hoorden
-schreeuwen. Zij zouden gevochten hebben, zoo zij hen gezien hadden, en
-zoodra zij in hun gezigt kwamen, werden eenige pijlen op hen gelost en
-de oude Vrijdag gewond, schoon niet gevaarlijk. Doch de onzen gaven hun
-geen tijd, maar drie maal op hen aanvallende, gaven zij hun drie maal de
-laag en vielen daarop aan met de geweerkolven, sabels, pieken en bijlen,
-en sloegen daarmede zoo in het rond, dat de wilden een jammerlijk gehuil
-en gegil aanhieven, en naar alle kanten heen vlugtten om hun leven te
-redden.
-
-De onzen waren vermoeid van het moorden; zij hadden in de beide
-gevechten ongeveer honderd en tachtig gedood of zwaar gewond; de
-overigen vlugtten, geheel verbijsterd, door de bosschen en over de
-heuvels, zoo snel hunne voeten hen dragen konden; en daar de onzen zich
-weinig moeite gaven om hen na te zetten, bereikten zij allen gezamenlijk
-het strand, waar zij geland waren en hunne kanoe's lagen. Doch hunne
-rampen waren nog niet geëindigd, want dien avond kwam er uit zee een
-geweldige storm op, zoodat zij onmogelijk in zee konden steken, ja daar
-de storm den geheelen nacht aanhield, waren hunne kanoe's, toen de eb
-begon, zoo hoog op het strand geslagen, dat zij er niet dan met de
-grootste moeite weder konden afgebragt worden, en eenigen er van waren
-zelfs tegen de kust of tegen elkander verbrijzeld.
-
-De onzen, schoon verheugd over hunne overwinning, genoten dien nacht
-echter weinig rust; maar na eenige ververschingen genuttigd te hebben,
-besloten zij naar de plaats te trekken waar de wilden heen gevlugt
-waren, om te zien hoe zij thans gesteld waren. Dit bragt hen natuurlijk
-weder over de plaats van het gevecht, waar zij verscheidene van die arme
-schepsels vonden, die nog niet geheel dood waren en toch geen hoop op
-herstel meer hadden; dit was voor een edelmoedig gemoed een treurig
-gezigt, want een waarlijk groot man, schoon door de wet des oorlogs
-verpligt zijn vijand te vernielen, schept toch in zijn ongeluk geen
-behagen. Zij behoefden hieromtrent echter geene bevelen te geven, want
-hunne eigene wilden, die in hunne dienst stonden, maakten deze arme
-schepsels met hunne bijlen af. Eindelijk kregen zij de plaats in het
-gezigt, waar het rampzalig overschot van het leger der wilden gelegerd
-was; dat uit nog een honderd man scheen te bestaan; zij zaten meestal op
-den grond, met het hoofd tusschen de handen.
-
-Toen de onzen op een paar geweerschoten afstand van hen gekomen waren,
-gelastte de Spaansche gouverneur twee schoten met los kruid te doen. Dit
-deed hij, om uit hun voorkomen op te maken, wat men van hen te wachten
-had, namelijk of zij nog moeds genoeg bezaten om te vechten, of dat zij
-door hunne nederlaag geheel ontmoedigd waren, ten einde hij
-diensvolgens zou kunnen handelen. Deze krijgslist gelukte. Naauwelijks
-hadden de wilden het eerste schot gehoord, of zij sprongen in de grootst
-mogelijke verwarring op de been, en toen de onzen zich snel naar hen toe
-begaven, liepen allen gillende en huilende weg, met eene soort van
-gillend gekrijsch, dat ons volk niet verstond en nimmer te voren gehoord
-had, en zoo liepen zij over de heuvels landwaarts in. Eerst wenschten de
-onzen, dat het weder meer bedaard geweest was, en zij allen in zee waren
-gestoken, maar daarbij bedachten zij niet, dat dit waarschijnlijk
-aanleiding zou gegeven hebben, dat zij in zoo grooten getale terug waren
-gekomen, dat zij onwederstaanbaar waren, of althans, dat zij zoo sterk
-en zoo dikwijls terugkwamen, dat het eiland er geheel door verwoest
-worden en zij van honger sterven zouden. Willem Atkins, die in weerwil
-van zijne wond altijd bij hen geweest was, gaf thans den besten raad,
-hij stelde voor van hun tegenwoordig voordeel partij te trekken, de
-wilden van hunne kanoe's af te snijden, en hun zoo de mogelijkheid
-ontnemen van wederom tot onheil des eilands terug te komen.
-
-Lang beraadslaagden zij hierover, en sommigen waren er tegen, uit vrees,
-dat de rampzaligen naar de bosschen zouden vlugten en daar in wanhoop
-blijven leven; en dan zouden zij jagt op hen moeten maken als op wilde
-beesten, bevreesd zijn van buiten's huis te gaan, hunne velden steeds
-afgestroopt, hun tam vee gestolen vinden, en kortom in de grootste
-armoede voortaan moeten leven. William Atkins voerde daarentegen aan,
-dat het beter was met honderd mannen, dan met honderd natiën te doen te
-krijgen, dat zij niet alleen de kanoe's vernielen, maar ook de menschen
-moesten uitroeijen, of zelf door hen uitgeroeid worden. In een woord hij
-bewees hun zoo duidelijk, dat het noodig was, dat zij er allen in
-toestemden; dus begonnen zij dadelijk de kanoes te vernielen, en eenig
-droog hout van een dooden boom nemende, trachtten zij er eenigen van in
-brand te steken, maar zij waren zoo nat, dat zij niet wilden branden.
-Het vuur beschadigde haar echter zoo, dat zij geen zee konden bouwen.
-Toen de Indianen zagen, wat er gebeurde, kwamen eenige hunner het bosch
-uitstuiven, en de onzen naderende, knielden zij neder en riepen: _Oa,
-oa, waremokoa_! en eenige andere woorden in hunne taal, waarvan niemand
-iets verstond, doch uit hunne droevige gebaren en gejammer kon men
-duidelijk opmaken, dat zij smeekten hunne booten te sparen, en dat zij
-vertrekken wilden en nimmer terugkomen.
-
-Doch de onzen waren thans overtuigd, dat hun zelfbehoud en dat der
-kolonie hun geen anderen weg openliet, dan dit volk te beletten weder
-naar hun land terug te keeren; daar zij begrepen, dat zoo slechts een
-hunner in zijn land terugkeerde om zijnen landslieden het voorgevallene
-mede te deelen, het met de kolonie gedaan was. Zij gaven hun dus te
-kennen, dat zij geene genade te wachten hadden, en vernielden al die
-kanoes, welke de storm nog gespaard had. Op dit gezigt hieven de wilden
-in het bosch een afgrijsselijk geschreeuw aan, dat de onzen duidelijk
-hoorden, waarna zij als onzinnigen in het rond liepen, zoodat de onzen
-eerst niet wisten, wat met hun te doen.
-
-De Spanjaards met al hunne voorzigtigheid bedachten ook niet, dat,
-terwijl zij deze lieden tot het uiterste bragten, zij goede wacht over
-hunne plantaadjen moesten houden, want schoon zij hun vee weggedreven
-hadden en de Indianen hunne voornaamste bewaarplaats daarvan niet
-vonden, namelijk mijn oud kasteel aan den heuvel of de spelonk in het
-dal, hadden zij echter mijne plantaadje aan mijn lusthuis ontdekt, en
-het gewas en de afsluitingen geheel vernield, het graan vertrapt, de
-wijngaarden uitgeroeid, terwijl de druiven bijkans rijp waren, en de
-onzen eene onberekenbare schade toegebragt, zonder er zelf eenig
-voordeel van te hebben. Schoon de onzen hen altijd het hoofd konden
-bieden, konden zij hen echter niet vervolgen of jagt op hen maken, en
-terwijl zij de onzen te vlug ter been waren als deze een enkelen hunner
-aantroffen, durfden deze echter ook niet alleen uitgaan, uit vrees van
-door een aantal hunner omsingeld te worden. Gelukkig hadden zij geene
-wapens, want zij hadden wel bogen maar geen pijlen noch middelen om die
-te maken, en ander wapentuig hadden zij niet.
-
-Groot en inderdaad beklagelijk was het gebrek, dat zij leden, maar te
-gelijk werden de onzen tot strenge maatregelen tegen hen genoopt, want
-schoon hun bergplaats bewaard was, waren hunne velden vernield en
-verwoest. Hun eenigste toevlugt was thans hunne kudde, die zij in het
-dal bij de spelonk hielden, en eenig graan, dat daar groeide, benevens
-de plantaadje van Willem Atkins en zijn makker, waarvan de ander gedood
-was door een pijl, die hem in het hoofd getroffen had. Het was
-opmerkelijk, dat dit dezelfde woestaard was, die den armen slaaf met
-zijne bijl gewond, en naderhand voorgeslagen had al de Spanjaards te
-vermoorden. Hun toestand scheen mij thans slimmer dan de mijne ooit was,
-nadat ik het eerst de halmen graan en rijst ontdekt, en eenig koorn
-gewonnen en tam vee gekregen had; want nu hadden zij als het ware
-honderd wolven op het eiland, die alles vernielden wat in hun bereik
-kwam, schoon zij hen zelven niet bereiken konden.
-
-Het eerst wat zij besloten was, hen zoo mogelijk verder naar het
-zuidoost einde van het eiland te drijven, opdat, zoo er meer wilden op
-het eiland kwamen, deze hen niet zouden vinden, vervolgens, dat zij hen
-dagelijks zouden bestooken, en zoo veel dooden als zij konden, tot hun
-getal wat afgenomen was en zij hen konden temmen, wanneer zij hun koorn
-zouden geven en leeren hoe zij dit aankweeken en van hunnen veldarbeid
-leven konden. Te dien einde vervolgden en verschrikten zij hen zoodanig
-met hunne geweren, dat als een na weinige dagen op een Indiaan schoot,
-deze, als hij niet getroffen was, van schrik nederstortte; en zij waren
-zoo vreesselijk beangst, dat zij zich steeds verder verwijderden, tot
-eindelijk de onzen hen volgden en schier alle dagen eenigen doodden of
-wondden; waarop zij zich zoo in holen en bosschen verscholen, dat zij
-schier van honger vergingen, en eenigen vond men naderhand dood in het
-bosch zonder eenige wond, die alleen van honger gestorven waren.
-
-Toen de onzen dit gewaar werden ging het hun aan het hart, en gevoelden
-zij diep medelijden met hen, vooral de Spaansche gouverneur, die de
-edelmoedigste man was, dien ik ooit in mijn leven aangetroffen heb. Hij
-sloeg voor, er zoo mogelijk een gevangen te nemen en hem hun voornemen
-te doen begrijpen, zoo dat hij het zijnen landslieden kon mededeelen, en
-trachten hen tot het aannemen van voorwaarden aan te manen, waardoor zij
-in het leven konden blijven en geen kwaad meer doen. Het duurde eenigen
-tijd voor men er een magtig kon worden, en eindelijk werd een, die zeer
-verzwakt en half dood van honger was, gevangen genomen. Hij was eerst
-norsch, en wilde eten noch drinken, maar toen hij zag, dat hij goed
-behandeld werd en men hem geen kwaad deed, werd hij eindelijk
-handelbaar.
-
-Daarop liet men den ouden Vrijdag tot hem gaan, die veel met hem sprak,
-en hem zeide hoe goed men het met hen allen voorhad, dat zij hun niet
-alleen in het leven wilden sparen, maar ook een deel van het eiland
-geven om op te wonen, mits zij beloofden, dat zij binnen hunne grenzen
-bleven en den anderen geen kwaad deden; en dat zij hun graan zouden
-geven om aan te kweeken en er brood van te maken, en eenig brood om
-thans van te leven, en de oude Vrijdag zeide den wilde, dat hij aan
-zijne landslieden dit moest mededeelen en hooren wat zij er van zeiden,
-terwijl hij verzekerde, dat zoo zij dit niet dadelijk aannamen, zij
-allen uitgeroeid zouden worden.
-
-De rampzaligen, die geheel gedwee waren geworden, en wier getal tot op
-zevenendertig was gesmolten, namen dadelijk den voorslag aan, en
-smeekten om eenig voedsel; waarop twaalf Spanjaarden en twee Engelschen,
-goed gewapend, met drie slaven en den ouden Vrijdag zich naar de plaats
-begaven, waar zij waren. De drie slaven droegen eene groote menigte
-brood en eenige uit rijst gebakken en in de zon gedroogde koeken en drie
-levende geiten. Men gelastte hun op de zijde van een heuvel te gaan
-zitten, gelijk zij deden, en met veel dankbaarheid de levensmiddelen
-opaten en in het vervolg hunne beloften ten stiptste nakwamen; want
-behalve als zij om levensmiddelen of onderrigting kwamen vragen,
-overschreden zij nimmer hunne grenzen, maar woonden binnen dezelve toen
-ik op het eiland kwam en hen ging opzoeken.
-
-Men had hun geleerd graan te kweeken, brood te maken, tamme geiten te
-fokken en die te melken. Het ontbrak hun slechts aan vrouwen, anders
-zouden zij spoedig een volk geworden zijn. Hun was een strook lands
-aangewezen, die aan de achterzijde door hooge heuvels omringd was, en
-van voren zich tot aan zee aan den zuidoosthoek des eilands, uitstrekte.
-Zij hadden land genoeg, en het was zeer goed en vruchtbaar, want het was
-ongeveer eene halve mijl breed en eene mijl lang. De onzen leerden hun
-houten spaden te maken, gelijk ik gedaan had, en gaven hun twaalf bijlen
-en drie of vier messen, en zij leefden zoo onderworpen en onschuldig als
-mogelijk was. Hierna genoot de kolonie ten aanzien der wilden eene
-volkomene rust, tot ik hen ongeveer twee jaren later weder bezocht; wel
-kwamen nu en dan eenige kanoes met wilden, om hun barbaarsch gastmaal te
-houden, maar daar zij tot onderscheidene natiën behoorden, en misschien
-van degenen, die vroeger kwamen, noch van hun oogmerk iets gehoord
-hadden, zochten zij nimmer naar hen, en zouden hen ook, al hadden zij
-het gedaan, moeijelijk gevonden hebben.
-
-Ik heb thans, geloof ik, een volledig verslag geleverd van hetgeen hun
-tot aan mijne terugkomst wedervoer, althans alles wat meldenswaardig
-was. De Indianen of wilden waren bijzonder door hen beschaafd, en
-dikwijls gingen zij hen bezoeken, echter was het den Indianen op
-doodstraffe verboden bij hen te komen, omdat zij hunne inrigtingen niet
-weder verraden wilden hebben.
-
-Iets was zeer opmerkelijk, namelijk, dat zij de Indianen manden leerden
-vlechten, maar dat deze hunne meesters spoedig te boven gestreefd waren,
-want zij maakten van teenen de alleraardigste dingen, als manden, zeven,
-vogelkooijen, enz., zoo wel als stoelen, voetbankjes, rustbanken en eene
-menigte dergelijke dingen, en waren zeer vernuftig in dat werk, toen zij
-eerst den slag er van hadden.
-
-Mijne komst was hun uiterst welkom, want wij voorzagen hen van messen,
-scharen, schoppen, spaden, houweelen en alles wat zij van dien aard
-noodig hadden. Met deze werktuigen waren zij zoo handig, dat zij zich
-zeer aardige hutten of woningen bouwden, die zij even als mandenwerk
-geheel met rijs omvlochten, hetgeen zeer aardig bedacht was en
-allervreemdst stond, maar eene uitmuntende beschutting was, zoo wel
-tegen de hitte als tegen allerlei ongedierte; en de blanken waren er zoo
-mede ingenomen, dat zij den wilden verzochten dit ook voor hen te doen,
-zoodat toen ik de twee Engelsche kolonies ging bezoeken, deze op een
-afstand naar een aantal bijenkorven geleken, en Willem Atkins, die zich
-thans zeer werkzaam, nuttig en gematigd gedroeg, had zelf voor zich eene
-tent van teenen gevlochten, waarvan men de weergade wel nimmer gezien
-zal hebben. De buitenste omvang daarvan was honderd en twintig schreden,
-gelijk ik meette; de muren waren in twee en dertig vakken of paneelen
-zoo digt als eene mand gevlochten, verdeeld, en zeer sterk en omtrent
-zeven voet hoog. In het midden stond een andere muur van niet wel twee
-en twintig schreden in omvang, maar sterker en in achthoekigen vorm
-gebouwd, en op de acht hoeken stonden zeer sterke palen, op welke acht
-stutten, die het hoogopgaande dak droegen, rustten; en dat alles zeer
-sterk in elkander gevoegd, ofschoon hij geene bouten en slechts weinige
-ijzeren banden had, die hij ook zelf gesmeed had uit het oude ijzer, dat
-ik achtergelaten had. Inderdaad toonde deze knaap vrij wat
-scherpzinnigheid in vele dingen, waarvan hij geene kennis had. Hij had
-voor zich eene smidse met een houten blaasbalk gemaakt. Hij had
-houtskool gebrand, om daar te stooken, en hij maakte uit een van de
-ijzeren koevoeten een tamelijk goed aanbeeld om op te smeden. Op deze
-wijze had hij verscheidene dingen gemaakt, maar vooral haken en banden,
-bouten en hengsels. Maar om tot zijn huis terug te keeren; nadat hij het
-dak van zijne binnenste tent bevestigd had, dekte hij dit met gevlochten
-teenen, en deze weder zoo netjes met rijstenstroo, en daarover groote
-boombladen, die den gevel bedekten, dat zijn huis zoo droog was of het
-met pannen of leijen gedekt was. Hij bekende echter, dat de wilden het
-vlechtwerk voor hem gedaan hadden.
-
-Van deze binnensten tot aan den buitensten muur liep eene soort van
-afdak rondom denzelven geheel en al, en lange latten liepen van de twee
-en dertig vakken naar de hoofdstijlen van het binnenste huis, zijnde
-eene breedte van omtrent twintig voet, zoo dat er tusschen den
-binnensten en buitensten muur eene soort van wandeling was van twintig
-voet breed. De binnenste tent was met soortgelijk, maar veel fijner
-vlechtwerk afgedeeld in zes vertrekken, zoodat hij zes kamers
-gelijkvloers daarin had, en in ieder dezer kamers was eerst eene deur,
-die in den hoofdingang van de groote tent uitkwam, en eene tweede deur,
-die in den rondloopenden gang of ruimte tusschen de beide muren uitkwam,
-zoodat deze ruimte ook in zes vakken afgescheiden was, die niet alleen
-tot een wijkplaats, maar ook tot berging van voorraad van het gezin
-strekte. Deze zes kamers besloegen echter den geheelen omvang van den
-buitensten omgang niet, en het overige was verdeeld als volgt. Bij het
-inkomen van de deur van het geheele gebouw zag men voor zich een regte
-gang, die naar de deur van de binnenste tent geleidde, maar aan
-weerszijden was een gevlochten beschot met eene deur er in, door welke
-men kwam eerst in eene groote kamer of schuur van twintig voet breed en
-dertig voet lang, en door deze in eene andere, die niet wel zoo lang
-was, zoodat er in de buitenste ruimte tien knappe kamers waren; in zes
-van welke men niet dan door de binnenste vertrekken kon komen, en die
-tot slaap- of bergplaatsen voor de verschillende kamers van het
-binnenste verblijf verstrekten; en vier groote schuren, of hoe men ze
-noemen wil, die in elkander liepen, twee aan weerszijden van den ingang,
-die naar de binnenste tent voerde.
-
-Zulk een meesterstuk van vlechtwerk is, geloof ik, nergens ter wereld
-meer gezien, noch een huis of tent, die sneller zamengesteld of zoo
-gebouwd was. In deze groote bijenkorf leefden drie huisgezinnen,
-namelijk Willem Atkins en zijn makker; de ander was gedood, maar zijne
-vrouw bleef met drie kinderen over; en de beide anderen aarzelden
-volstrekt niet om de laatsten van alles hun aandeel te geven, namelijk
-van melk, graan, druiven en als zij een geit geslagt of een schildpad
-gevonden hadden. Allen leefden dus vrij wel, schoon het waar was, dat
-zij niet zoo vlijtig waren als de andere twee Engelschen, gelijk ik
-reeds gezegd heb.
-
-Eene zaak mag ik echter niet verzwijgen, namelijk wat de godsdienst
-betreft, geloof ik niet, dat zij daar ooit aan dachten; wel herinnerden
-zij elkander dikwijls genoeg, dat er een God was, door op de gewone
-wijze der matrozen zijn naam al vloekende te misbruiken. De arme,
-onwetende Indiaansche vrouwen trokken er ook geen voordeel van, dat zij
-met Christenen, gelijk zij heetten, leefden; want daar zij zelf weinig
-van godsdienst wisten, waren zij geheel onbekwaam een woord over God of
-godsdienst te wisselen. De eenigste aanwinst, die de vrouwen door hun
-toedoen verkregen hadden, was, dat zij redelijk wel Engelsch hadden
-leeren spreken, en al de kinderen, die zij hadden, dat ongeveer twintig
-bedroeg, spraken ook Engelsch, schoon in den beginne zeer gebroken,
-even als hunne moeders. Geen van deze kinderen was ouder dan zes jaren,
-toen ik bij hen kwam; want het was niet veel langer dan zeven jaren
-geleden, dat zij deze vijf Indiaansche dames van elders gehaald hadden;
-maar zij waren allen zeer vruchtbaar, en hadden allen kinderen, de een
-meer, de ander minder. Ik geloof, dat de vrouw van den gewezen koksmaat
-van haar zesde kind zwanger was; en de moeders waren allen een goed slag
-van stille, bedaarde, nijvere en zedige schepsels, zeer behulpzaam voor
-elkander, magtig gehoorzaam en eerbiedig jegens hunne meesters, want ik
-kan niet zeggen hunne mannen; en haar ontbrak niets dan onderrigt in de
-Christelijke godsdienst, en een wettig huwelijk, hetwelk beide later
-gelukkig door mijn toedoen tot stand kwam, althans ten gevolge van mijne
-komst aldaar.
-
-Na aldus een verslag van de kolonie in het algemeen gegeven te hebben,
-en vrij uitvoerig van mijne vijf weggeloopen Engelschen, moet ik iets
-zeggen van de Spanjaarden, die het voornaamste deel van de bevolking
-uitmaakten, en wier geschiedenis ook belangrijks genoeg opleverde.
-
-Veel heb ik met hen gesproken over hunne omstandigheden, toen zij onder
-de wilden leefden. Zij verhaalden mij rondborstig, dat zij geene
-bewijzen konden geven van hunne vlijt of vernuft aldaar; dat zij daar
-eene handvol arme, ongelukkige, neerslagtige lieden waren, dat zoo zij
-hulpmiddelen bij de hand gehad hadden, zij toch zoo aan de wanhoop
-overgegeven waren, en zoo verplet door hunne ongelukken, dat zij aan
-niets dan aan den dood zouden gedacht hebben. Een hunner, een ernstig en
-zeer verstandig man, zeide, dat hij overtuigd was, dat zij ongelijk
-hadden; dat het geen mensch paste zich door het ongeluk geheel te laten
-ter nederslaan, maar dat men altijd dien bijstand moest trachten te
-verwerven, die ons verstand ons zoo wel voor het oogenblik als voor het
-vervolg aanbiedt. Hij zeide mij, dat neerslagtigheid de onverstandigste
-eigenschap is, die er ter wereld bestaat, want dat deze alleen op het
-verledene ziet, dat gewoonlijk onmogelijk herdaan of herroepen kan
-worden; maar geen oog op de toekomst vestigt, en zich niet toelegt op
-iets wat tot redding kan strekken, maar het ongeluk veeleer verzwaart
-dan herstelt; waarbij hij een Spaansch spreekwoord aanvoerde, dat,
-schoon ik het niet letterlijk mededeelen kan, zoo veel beteekende als:
-"treurigheid in het ongeluk verdubbelt het ongeluk." Vervolgens putte
-hij zich uit in loftuitingen over al de kleine verbeteringen, die ik in
-mijne eenzaamheid had tot stand gebragt, en hoe ik een toestand, die in
-den beginne op zichzelve veel erger dan de hunne was, duizendmaal
-gelukkiger gemaakt had dan de hunne was, zelfs nu zij allen bij elkander
-waren. Hij zeide, het was opmerkelijk, dat Engelschen in het ongeluk
-meer tegenwoordigheid van geest aan den dag leggen dan eenige andere
-natie, die hij ooit ontmoet had; dat hunne landgenooten en de Portugezen
-het minst geschikt waren om met tegenspoeden te worstelen; want dat in
-gevaren, na de eerste mislukte pogingen, zij dadelijk het hoofd in den
-schoot legden en zich aan de wanhoop overgaven, zonder meer om redding
-te denken.
-
-Ik zeide hem, dat hun geval en het mijne aanmerkelijk verschilde; dat
-zij schipbreuk hadden geleden zonder eenige noodwendigheden of voedsel,
-of hoop op hun onderhoud te hebben. Wel is waar had ik het treurige
-ongeval van geheel alleen te zijn, maar de toevoer, dien de
-Voorzienigheid mij zoo onverwacht beschikt had, door het op het strand
-drijven van het schip, was zulk een hulp, dat het iedereen even als mij
-tot verdere inspanningen had moeten aansporen. "Sennor," zeide de
-Spanjaard, "zoo wij, arme Spanjaarden, in uw geval geweest waren, zouden
-wij nimmer half zooveel uit het schip gehaald hebben als gij; wij zouden
-nimmer een vlot hebben kunnen zamenstellen, of het zonder zeil of riemen
-naar den wal gekregen hebben; en hoeveel minder zouden wij dit gedaan
-hebben," vervolgde hij, "als een onzer alleen geweest was!"--Ik verzocht
-hem daarop zijne pligtplegingen te staken en het verhaal van hunne komst
-aan wal, waar zij landden, te vervolgen. Hij verhaalde mij, dat zij
-ongelukkig op eene plaats landden, waar het volk zelf geen voorraad had;
-terwijl, zoo zij zoo verstandig geweest waren van weder in zee te gaan
-en naar een ander eiland, een weinig verder af, over te steken, zij
-levensmiddelen, schoon geene bewoners, zouden gevonden hebben, gelijk
-men hun verhaald had. Spanjaarden uit Trinidad waren daar namelijk
-dikwijls geweest, en hadden er verscheiden malen geiten en varkens op
-gezet, die zich daar ontzettend vermenigvuldigd hadden, en waar zoo veel
-schildpadden en zeevogels waren, dat zij althans geen gebrek aan vleesch
-zouden gehad hebben, al hadden zij geen brood gevonden; terwijl zij
-thans alleen van eenige wortelen en kruiden moesten leven, die zij niet
-kenden en die hun geene krachten gaven, en waarvan de inwoners hun
-slechts weinig gaven; en deze konden hen niet meer geven, of zij moesten
-kannibalen worden en menschenvleesch eten, dat de grootste lekkernij van
-hun land was.
-
-Zij verhaalden mij hoe menigmaal zij getracht hadden de wilden,
-waaronder zij woonden, te beschaven, en hen betere gewoonten in het
-dagelijksch leven te leeren; doch te vergeefs; en hoe deze er over
-gebelgd waren en het onregtvaardig oordeelden, dat zij die daar om hulp
-en leeftogt kwamen smeeken, zich tot leermeesters wilden opwerpen van
-degenen, die hun brood gaven; waarmede zij, naar het scheen, hun wilden
-te kennen geven, dat niemand zich tot een anders leermeester moest
-opwerpen, als hij niet zonder hem leven kon. Een droevig tafereel hingen
-zij voor mij op van den nood, dien zij geleden hadden; hoe zij somtijds
-verscheidene dagen zonder eenig voedsel waren; daar de bewoners van dat
-eiland allertraagste wezens waren, en uit dien hoofde minder van
-levensmiddelen voorzien dan zij meenden dat anderen in dat deel der
-wereld waren, en toch vonden zij deze wilden minder roof- en vraatziek
-dan anderen, die meer voedsel hadden.
-
-Zij voegden er bij, dat zij in hun geval op nieuw de blijken hadden
-gezien van Gods goedertierene Voorzienigheid, want zoo zij, door hunne
-ontberingen en de onvruchtbaarheid van het land gedrongen, naar een
-ander eiland de wijk hadden genomen, zou de hulp, die hun door mij
-beschikt was, hen niet bereikt hebben. Zij verhaalden mij vervolgens hoe
-de wilden, waar onder zij woonden, verlangd hadden, dat zij met hen ten
-oorlog zouden trekken. En het is waar, dat daar zij geweren hadden, zoo
-hun kruid en lood niet ongelukkig verloren was gegaan, zij hunne
-vrienden niet alleen veel dienst bewezen, maar zich ook bij vriend en
-vijand geducht gemaakt zouden hebben. Maar zonder kruid, en terwijl zij
-toch billijkerwijs hunne gastheeren niet konden weigeren, mede te veld
-te trekken, waren zij er op het slagveld erger aan toe dan de wilden,
-want zij hadden bogen noch pijlen, en konden die, welke de wilden hun
-gaven, niet hanteren; dus konden zij slechts stilstaan en pijlen op zich
-laten afschieten, tot zij den vijand bereiken konden, en dan waren de
-drie hellebaarden, die zij hadden, hun van veel dienst, en dikwijls
-dreven zij een geheel leger op de vlugt met deze hellebaarden, en
-scherpe stokken, die zij in den loop hunner geweren staken. Dit belette
-echter niet, dat zij soms door een overgroot aantal omringd werden en in
-groot gevaar voor hunne pijlen waren; tot zij eindelijk bedachten groote
-houten schilden te maken, die zij met dierenhuiden overtrokken, en deze
-beschermden hen voor de pijlen der wilden. Desniettemin kwamen zij soms
-in groot gevaar, en eens was dan vijf hunner door de houten knuppels der
-wilden nedergeveld, hetwelk op dat tijdstip was, dat een hunner gevangen
-werd genomen, namelijk de Spanjaard, dien ik verloste, en welke zij
-eerst dachten, dat gesneuveld was, maar toen zij naderhand hoorden, dat
-hij gevangen was, waren zij er allerbitterst bedroefd over, en hadden
-gaarne allen hun leven op het spel gezet om hem te verlossen.
-
-Zij verhaalden mij, dat toen de vijf zoo ter aarde stortten, hunne
-overige makkers hen ontzetten, en om hen heen staande, bleven vechten
-tot allen bijgekomen waren, behalve de een, die men dacht dat dood was;
-en toen sloegen zij, digt aaneengesloten, zich door een troep van meer
-dan duizend wilden heen, dreven alles voor zich uit wat hen in den weg
-kwam, en behaalden de overwinning, doch tot hun groot verdriet, omdat
-die gekocht was met het verlies van hunnen vriend, welke de anderen, die
-nog leven in hem vonden, medevoerden, met eenige wilden, gelijk ik
-vroeger verhaald heb.
-
-Aandoenlijk was hunne beschrijving van de vreugde, die zij smaakten bij
-de terugkomst van hunnen vriend en deelgenoot in hun lijden, dien zij
-door wilde dieren van de ergste soort, namelijk door kannibalen,
-verslonden waanden, en hoe zij nog meer verrast werden door zijne
-mededeeling van het doel zijner komst, en dat er een Christen op een
-eiland in de nabijheid woonde, niet alleen, maar ook een, die in staat
-en menschlievend genoeg was om tot hunne bevrijding mede te werken.
-Vervolgens beschreven zij hoe verbaasd zij stonden, toen zij den
-voorraad zagen, dien ik hun toegezonden had, en vooral de stukken brood,
-dat zij sedert hunne komst op die rampzalige plaats niet gezien hadden;
-hoe dikwijls zij het kruisten en zegenden, als eene gave des Hemels, en
-hoe het hun aller moed opbeurde, toen zij het proefden; even als het
-overige, dat ik hun gezonden had. En vervolgens verhaalden zij mij van
-hunne vreugde bij het zien van eene boot en van een loods, om hen te
-brengen naar den persoon en de plaats, vanwaar die giften kwamen; doch
-dit, zeiden zij, konden zij met geene woorden uitdrukken, want hunne
-bovenmatige vreugde dreef hun tot buitensporige blijken daarvan aan,
-waarvan zij alleen konden vermelden, dat zij gevaar hadden geloopen van
-hun verstand er bij te verliezen, daar zij niet wisten hoe zij hunne
-vreugde lucht zouden geven. Bij de eene openbaarde zich dat op deze, bij
-de ander op gene wijze; sommigen barstten in hunne eerste verrukking in
-tranen uit, anderen waren half zinneloos en anderen vielen in zwijm. Dit
-verhaal trof mij uitermate en herinnerde mij Vrijdags verrukking, toen
-hij zijnen vader terug vond, en de buitensporigheden van het arme
-scheepsvolk, dat ik op zee opnam, toen hun schip in brand stond; de
-vreugde van den kapitein, toen hij zich bevrijd zag op de plaats, waar
-hij dacht te sterven, en mijne eigene blijdschap, toen ik na eene
-achtentwintigjarige gevangenschap een goed schip gereed zag, om mij naar
-mijn vaderland te voeren. Al deze zaken maakten het verhaal van deze
-arme lieden voor mij te treffender.
-
-Na aldus den staat van zaken, zoo als ik die vond, medegedeeld te
-hebben, moet ik vermelden wat ik voor deze lieden deed, en hoe ik hen
-achter liet. Zij waren met mij van gevoelen, dat zij niet meer door de
-wilden verontrust zouden worden, of dat, als het gebeurde, zij hen
-zouden afslaan, al waren zij ook tweemaal zoo sterk als vroeger; dus
-baarde hun dit geen zorg. Daarop had ik een ernstig onderhoud met den
-Spaanschen gouverneur over hun verder verblijf op het eiland, want daar
-ik niet gekomen was om eenigen hunner af te halen, zou het onregtvaardig
-geweest zijn sommigen mede te nemen en anderen achter te laten, die tot
-dit laatste misschien ongenegen zouden zijn als hunne magt verminderd
-werd. Aan den anderen kant zeide ik hem, dat ik gekomen was niet om hen
-vandaar te voeren, maar om hen daar te vestigen, en dat ik een aantal
-goederen van allerlei aard voor hen medegebragt had, en geen geld
-ontzien om hun zoo wel van het noodige als wat tot hun gemak dienen kon,
-te voorzien, en dat ik deze en die lieden bij mij had, zoo wel om hun
-aantal te vermeerderen, als om de beroepen, waartoe zij opgeleid waren,
-en waardoor zij hun konden bijstaan in die dingen, die hun thans
-moeijelijk vielen. Zij waren allen bijeen, toen ik hun aldus toesprak,
-en alvorens ik hun de medegebragte goederen overgaf, vroeg ik hun een
-voor een af of zij geheel en al hunne vroegere vijandelijkheden vergeten
-en uitgedelgd hadden, en elkander de hand wilden geven en strikte
-vriendschap zweren, zoo dat er noch oneenigheid, noch naijver tusschen
-hen heerschte.
-
-Willem Atkins zeide met veel openhartigheid en opgeruimdheid, dat zij
-genoeg tegenspoeden hadden geleden om hen allen bezadigd, en genoeg
-vijanden aangetroffen om hen allen tot vrienden te maken; dat hij, wat
-hem betreft, met hen wilde leven en sterven, en wel verre van eenigen
-wrok tegen de Spanjaarden te hebben, bekennen moest, dat zij hem alleen
-behandeld hadden, gelijk zijn kwaad karakter hem noodzaakte, en hij zelf
-in hun geval zou gedaan hebben, zoo al niet meer; en hij wilde hen om
-verschooning vragen, als zij het verlangden, voor zijne dwaze en
-onbescheiden handelwijze jegens hen; en zeer gaarne met hen in de
-beste vriendschap en eendragt leven, en alles doen wat hij kon, om hen
-hiervan te overtuigen. Het was hem wijders onverschillig of hij in de
-eerste twintig jaren naar Engeland ging of niet.
-
-De Spanjaarden zeiden, dat zij wel eerst Willem Atkins en zijne makkers
-om hun wangedrag ontwapend en verjaagd hadden, gelijk zij mij verhaald
-hadden, en mij zelf lieten oordeelen of dit niet noodig geweest was.
-Maar Willem Atkins had zich in het gevecht met de wilden en later
-meermalen zoo goed gedragen en zoo voor het algemeen welzijn zich in de
-bres gesteld, dat zij al het verledene vergeten hadden, en hem met
-wapens en andere noodwendigheden voorzien, gelijk ieder ander, en hem
-hun vertrouwen getoond, door hem onder den gouverneur het bevel op te
-dragen. Niet alleen stelden zij thans een volkomen vertrouwen in hem en
-zijne landslieden, maar zij erkenden ook, dat deze dat vertrouwen op
-allerlei wijzen getoond hadden te verdienen. Eene allerhartelijkste
-omhelzing bevestigde van weerszijden deze verklaringen.
-
-Na deze openhartige vriendschapsbetuigingen besloten wij allen den
-volgenden dag een vriendschappelijken maaltijd te houden. Ik liet
-daartoe den kok en zijn maat van boord halen, en de gewezen koksmaat
-hielp hen. Wij bragten zes stukken ossenvleesch en vier zijden spek van
-het schip, met onze punschkom en wat er vereischt werd om die te vullen;
-en bovendien gaf ik hun tien flesschen rooden wijn en tien flesschen
-Engelsch bier; hetgeen noch de Spanjaards, noch de Engelschen vele jaren
-geproefd hadden, en hun dus uiterst aangenaam was. De Spanjaarden
-voegden daarbij vijf geiten, die de kok braadde, en waarvan ik drie naar
-boord zond aan de matrozen, ten einde deze zich aan versch vleesch
-konden vergasten, gelijk wij aan gezouten deden.
-
-Na den maaltijd waren wij onschuldig vrolijk; ik haalde mijne goederen
-te voorschijn, en wees hun, om allen twist te vermijden, dat er voor
-allen genoeg was, en verlangde, dat zij ieder evenveel zouden hebben,
-namelijk als het tot kleedingstukken gemaakt was. Eerst deelde ik genoeg
-linnen uit, dat ieder vier hemden had, en op het verzoek der Spanjaarden
-vermeerderde ik dit tot zes. Deze waren hun uiterst aangenaam, want zij
-hadden sedert lang vergeten wat het was een hemd te dragen. Ik bepaalde,
-dat ieder zooveel dun laken zou hebben als voor een kiel genoeg was, dat
-de beste dragt in dit klimaat was, als zijnde ruim en luchtig. Ik zeide,
-dat als zij versleten waren, zij uit den voorraad nieuwe konden maken,
-en even zoo met de schoenen, kousen, hoeden, enz.
-
-Ik kan niet zeggen hoeveel genoegen op het gelaat dezer arme lieden te
-lezen stond, toen zij zagen hoe ik voor hen gezorgd had. Zij zeiden, dat
-ik een vader voor hen was, en dat met een correspondent als ik, zij zich
-niet vergeten geloofden in dezen afgelegen hoek der wereld. En allen
-beloofden mij vrijwillig de plaats niet zonder mijne toestemming te
-verlaten.
-
-Daarop stelde ik hun de lieden voor, die ik medegebragt had, zoo als den
-kleedermaker, den smid en de twee timmerlieden; maar bovenal mijn
-duizendkunstenaar, wien zij niets konden noemen daar hij tegen opzag. De
-kleedermaker ging, om zijne gewilligheid te toonen, dadelijk aan het
-werk om voor ieder een hemd te maken, en leerde de vrouwen daarbij met
-de naald omgaan, en deed zich door haar helpen. Dat de timmerlieden
-nuttig waren, behoef ik ook niet te zeggen; zij namen dadelijk al het
-lompe onhandige huisraad onderhanden, en maakten knappe tafels, stoelen,
-bedsteden, kasten, planken, en al wat zij van dien aard noodig hadden.
-
-Maar eerst wilde ik hen laten zien hoe knappe kunstenaars uit zichzelve
-iets kunnen doen, en nam hen mede naar Willem Atkins manden huis, gelijk
-ik het noemde; en beiden verzekerden nimmer zulk een vernuftig werkstuk
-gezien te hebben, noch iets wat in zijne soort zoo regelmatig en knap
-gebouwd was. Een hunner, na er lang op gestaard te hebben, zeide tot
-mij: "Gij kunt er op aan, dat die man ons niet noodig heeft; gij behoeft
-hem slechts gereedschap te geven."
-
-Vervolgens bragt ik al mijne gereedschappen aan wal, en gaf iedereen een
-spade, een schop en een hark, want wij hadden geene eggen of ploegen; en
-voor iedere plantaadje een houweel, een breekijzer en een dissel; met
-bepaling, dat als een daarvan brak of versleten was, deze dadelijk
-zonder misnoegen uit den algemeenen voorraad aangevuld moest worden.
-Spijkers, krammen, hengsels, hamers, beitels, messen, scharen en
-allerlei gereedschappen en ijzerwerk ontving ieder ongeteld zooveel hij
-noodig had, want niemand verlangde meer dan hij gebruiken kon. Voor den
-smid liet ik twee ton onbewerkt ijzer achter.
-
-Mijn voorraad van kruid en wapens, dien ik hun medebragt, was zoo groot,
-dat zij er verrukt van stonden; want nu konden zij, gelijk ik gewoon
-was, met een geweer op ieder schouder uitgaan, en wel duizend wilden het
-hoofd bieden, zoo zij slechts eene niet onvoordeelige standplaats kozen,
-gelijk zij altijd gemakkelijk doen konden.
-
-Ik had den jongeling mede naar den wal genomen, wiens moeder van honger
-gestorven was, en ook de dienstmaagd. Deze laatste was een zedig,
-welopgevoed, godsdienstig meisje, dat zich zoo innemend gedroeg, dat
-iedereen haar gaarne lijden mogt. Zij leidde onder ons een onaangenaam
-leven, daar zij de eenigste vrouw aan boord was, maar droeg dit met
-geduld. Na eenigen tijd, toen zij alles op mijn eiland zoo goed geordend
-en bloeijend zag, en bedacht, dat zij in Oost-Indië niets te verrigten
-en geene bekenden hadden, kwamen beide mij verlof vragen op het eiland
-te blijven bij mijn huisgezin, gelijk zij het noemden. Ik stemde
-gereedelijk hierin toe, en hun werd een stuk lands aangewezen, waar drie
-huizen of tenten opgeslagen werden met vlechtwerk, gelijk die van Atkins
-verschanst, en aan zijne plantaadje grenzende. Deze tenten waren zoo
-ingerigt, dat aan weerszijden een slaapvertrek was, en in het midden
-eene groote kamer of schuur om hunne goederen in te bewaren en te eten
-en te drinken. En daar de twee andere Engelschen hunne woning naar
-dezelfde plaats verlegden, zoo bleven er slechts drie kolonies op het
-eiland, en niet meer; namelijk die van de Spanjaards met den ouden
-Vrijdag en hunne drie slaven, in mijne oude woning aan den heuvel, dat
-inderdaad eene uitmuntende stad was, welker vestingwerken zij zoo wel
-aan de binnen- als buitenzijde der heuvels uitgebreid hadden, zoodat zij
-zoo wel veilig als in de ruimte woonden. Nimmer zag men zulk een stadje
-in een bosch, of ergens ter wereld, geloof ik, zoo verborgen. Duizend
-man hadden het eiland eene maand lang kunnen doorzoeken, en zoo zij niet
-geweten hadden, dat het bestond, zouden zij het niet gevonden hebben,
-want de boomen stonden zoo digt opeen, en waren zoo door elkander
-gegroeid, dat men ze eerst moest vellen om de plaats te naderen, behalve
-door twee naauwe ingangen, die niet gemakkelijk te ontdekken waren; de
-een kwam vlak aan het water uit, wel tweehonderd schreden van de plaats,
-en de ander was de reeds beschreven ladder, en de plaats, waar deze
-uitkwam, was ook digt met hout begroeid.
-
-De tweede kolonie, die van Atkins, bestond uit vier Engelschen, die ik
-daar vroeger achtergelaten had, met hunne vrouwen en kinderen; drie
-slaven, de weduwe en kinderen van den gedooden Engelschman, de jongeling
-en de kamenier, die wij ook voor ons vertrek uittrouwden. Daar woonden
-ook de twee timmerlieden, de kleedermaker en de smid, die vooral zeer
-nuttig was voor hunne geweren, en mijn duizendkunstenaar, die alleen zoo
-veel kon als twintig man, en iedereen door zijne grappen opbeurde. Wij
-trouwden hem uit aan de kamenier, die met den jongeling met ons aan wal
-gegaan was. Dit trouwen brengt mij natuurlijk op den Franschen
-geestelijke, dien ik van het brandende schip verlost had. De man was
-zeker Roomschgezind, en in de oogen van sommigen zal het vreemd zijn,
-dat ik met zoo veel lof van hem gewaag. Maar om hem regt te laten
-wedervaren, moet ik zeggen, dat hij een ernstig, bedaard, vroom en
-godsdienstig man was, onberispelijk van zeden, liefderijk van aard en
-een voorbeeld in al wat hij deed. Wie kan mij laken, dat ik de waarde
-besef van zulk een man, onverschillig of zijn geloof al dan niet het
-mijne was.
-
-Het eerste gesprek, dat ik met hem had, nadat wij bepaald hadden, dat
-hij mede naar Oost-Indië zou gaan, was mij uiterst aangenaam.
-"Mijnheer," zeide hij, "gij hebt niet alleen naast God mij het leven
-gered, maar mij toegestaan deze reis met u te doen; mijn gewaad toont u
-mijn geloof, en aan uwe natie kan ik het uwe gissen. Ik mag het als mijn
-pligt beschouwen, gelijk het ongetwijfeld is, te allen tijde mijn
-uiterste best te doen, alle zielen tot de kennis der waarheid en de
-aanneming van het Roomsche geloof over te halen; maar daar ik hier met
-uwe toestemming, en als het ware in uw huisgezin mij bevind, eischt zoo
-wel de kieschheid als de billijkheid, dat ik mij naar uw verlangen
-schik, en ik zal derhalve niet zonder uwe toestemming over
-godsdienstpunten spreken, waarin wij niet overeenstemmen."
-
-Ik antwoordde, dat ik getroffen was over de kieschheid van zijn gedrag;
-dat wij, wel is waar, tot degenen behoorden, die men elders Ketter
-noemt, maar dat hij niet de eerste Katholijke priester was, met wien ik
-vriendschappelijk verkeerd had, en zonder dat onze verschillende
-meeningen kwaad bloed zetten. Ik verzekerde hem, dat hij niet minder zou
-behandeld worden om dat zijn geloof van het mijne verschilde, en dat zoo
-er uit dien hoofde ongenoegen tusschen ons rees, het mijne schuld niet
-zijn zou.
-
-Hij zeide, dat zijns inziens niets gemakkelijker was dan te spreken
-zonder te twisten, en hij niet met ieder, dien hij aantrof, over
-geloofspunten behoefde te twisten, en liever als een welopgevoed man met
-mij wilde verkeeren. Wilde ik later met hem over zaken van godsdienst
-spreken, dit zou hem aangenaam zijn, maar dan moest ik hem vrij laten
-zijne meeningen te verdedigen zoo goed hij kon, doch zonder mijne
-toestemming zou dit niet gebeuren. Hij zeide verder, dat hij daarom niet
-nalaten zou alles te doen wat zijn pligt als priester en Christen van
-hem eischte, ten beste van het schip en scheepsvolk; en schoon wij
-misschien niet in zijn gebed konde instemmen, hoopte hij toch voor ons
-te bidden.--Aldus spraken wij veel, en hij was niet alleen een man van
-een allerbeschaafdst gedrag, maar ook van gezond verstand, en ik geloof
-ook zeer geleerd.
-
-Hij gaf mij een zeer belangrijk verhaal van zijn leven, gedurende de
-weinige jaren, dat hij in de wereld rondzwierf, vooral was het
-merkwaardig, dat hij op zijne tegenwoordige reis vijf malen van schip en
-bestemming veranderd was. Eerst was hij te St. Malo op een schip, naar
-Martinique bestemd, gegaan, doch toen zij door storm Lissabon moesten
-inloopen, hadden zij bij het opzeilen van de Taag gestooten, en moeten
-lossen. Hij vond een schip zeilree liggen naar Madera, waar hij aan
-boord ging, denkende ligtelijk een schip naar Martinique te zullen
-ontmoeten, maar de Portugesche kapitein, die een bedroefd zeeman was,
-geraakte zijn bestek kwijt en belandde te Fial, waar hij echter zijne
-lading zeer goed afzette, en dus besloot niet naar Madera te gaan, maar
-zout op het eiland Mai in te laden, en vandaar naar Newfoundland te
-verzeilen. Hij was genoodzaakt mede te gaan, en had eene vrij gunstige
-reis tot aan de banken, waar hij een Fransch schip ontmoette, dat naar
-Quebec en vandaar naar Martinique bestemd was; hiermede dacht hij zijne
-bestemming te bereiken, maar de kapitein stierf en het schip bleef daar.
-Daarop ging hij naar Frankrijk scheep in het schip, dat verbrandde, en
-ging toen bij ons aan boord om mede naar Oost-Indië te gaan. Aldus had
-hij vijf mislukte reizen gedaan op slechts eene reis als het ware.
-
-Doch ik wil niet uitweiden over andere lotgevallen, die niet tot de
-mijne betrekking hebben, en keer tot ons eiland terug. Hij vertoefde al
-dien tijd op het eiland onder ons, en kwam op een morgen bij mij, juist
-toen ik de kolonie der Engelschen, die het verst af lag, wilde bezoeken.
-Hij zeide mij met een zeer ernstig gelaat, dat hij twee of drie dagen
-lang eene gelegenheid gezocht had tot een onderhoud met mij, hetwelk hij
-hoopte, dat mij niet onaangenaam zou zijn, omdat het, naar zijne
-meening, eenigzins met mijn oogmerk strooken zou, namelijk den voorspoed
-van mijne kolonie, en om op deze, misschien meer dan thans, Gods zegen
-verwerven.
-
-Ik was door dit laatste eenigzins verrast, en zeide levendig: "Hoe,
-mijnheer, denkt gij dat Gods zegen niet op ons rust, na zulken bijstand
-en wonderbare redding, als ik u gisteren breedvoerig verhaald
-heb?"--"Zoo gij de goedheid gehad hadt, mijnheer, mij te laten
-uitspreken," zeide hij zeer zachtaardig en toch zeer levendig, "zoudt
-gij niet misnoegd op mij geweest zijn, althans mij niet verdacht hebben,
-dat ik niet geloofde, dat God u beschermd had. Ik vertrouw ook, dat Gods
-zegen op u rust; want uwe oogmerken zijn nuttig en heilzaam. Maar,"
-vervolgde hij, "al waren zij dit nog meer dan u zelfs mogelijk is, zoo
-kunnen er toch eenigen onder u zijn, die niet even regtvaardig handelen,
-en gij weet uit de geschiedenis der kinderen Israëls, dat de zonde van
-Achan de goddelijke straf op zesendertig anderen deed nederdalen, en
-Gods toorn tegen hen verwekte."
-
-Ik werd hierdoor zeer getroffen, en zeide hem, dat zijne bedoelingen mij
-zoo welgemeend toeschenen, dat het mij speet, dat ik hem gestoord had,
-en hem verzocht voort te gaan. Tevens zeide ik hem, dat ik naar de
-plantaadje der Engelschen wilde gaan, en verzocht hem mede te wandelen,
-en mij onder weg mede te deelen wat hij te zeggen had. Hij zeide mij,
-dat hij mij gaarne wilde vergezellen, omdat hij mij juist over dezen
-wilde spreken. Dus wandelden wij voort, en ik verzocht hem rondborstig
-en openhartig met mij te spreken.
-
-"Welnu dan, mijnheer," zeide hij, "laat mij u eerst eenige
-grondstellingen openleggen, als beginselen, waarop hetgeen berust, wat
-ik u zeggen wilde, ten einde daaromtrent geen verschil te hebben, schoon
-vrij in de beoefening van sommige bijzonderheden mogten verschillen.
-Eerstelijk, mijnheer, schoon vrij in sommige punten van godsdienst
-verschillen, en dit vooral in dit geval, gelijk ik u nader aantoonen
-zal, zeer ongelukkig is, zijn er echter eenige punten waaromtrent wij
-overeenstemmen. In de eerste plaats gelooven wij beide, dat er een God
-is, en dat deze ons eenige vaste regelen, om hem te dienen en te
-gehoorzamen, gegeven heeft, en dat wij die niet opzettelijk mogen
-overtreden, hetzij door zijne geboden te veronachtzamen of te doen wat
-deze verbieden. En hoedanig ook ons geloof moge zijn, gereedelijk
-erkennen wij allen, dat Gods zegen gewoonlijk niet volgt op eene
-opzettelijke overtreding zijner geboden, en ieder goed Christen zal
-ijverig trachten anderen te beletten, die onder zijne hoede zijn, dat
-zij God en zijne geboden geheel veronachtzamen. Dat uwe landslieden
-Protestanten zijn, ontslaat mij niet van de bezorgdheid voor hunne ziel,
-en van mijn pligt, om te trachten, als het mij mogelijk is, dat zij
-hunnen Schepper zoo min beleedigen als mogelijk; vooral als gij mij
-toestaat mij in deze zaken te mengen."
-
-Ik begreep zijne bedoeling nog niet, maar stemde alles toe wat hij
-gezegd had, en dankte hem voor zijne zorg voor ons welzijn, en verzocht
-hem mij zijne meening nader uiteen te zetten.
-
-"Welnu dan, mijnheer," zeide hij, "ik zal van uw verlof gebruik maken,
-en er zijn drie dingen, die, als ik wel heb, Gods zegen op uwe pogingen
-moeten beletten, en die ik om uwent en hunnent wil gaarne uit den weg
-geruimd zou zien. En ik vertrouw, dat gij met mij zult instemmen als ik
-ze u opnoem, vooral als ik u aantoon, dat zij gemakkelijk en naar uw
-genoegen hersteld kunnen worden. Eerstelijk hebt gij hier vier
-Engelschen, die onder de wilden vrouwen genomen hebben, en ieder
-verscheidene kinderen hebben, zonder aan haar gehuwd te zijn, op
-eenigerlei wijze, gelijk Goddelijke en menschelijke wetten vereischen,
-en die derhalve voor beide in overspel leven. Gij zult hiertegen
-aanvoeren, dat er geenerlei geestelijke was om de plegtigheid te
-volbrengen, noch zelfs pen, inkt of papier, om eene trouwbelofte of
-huwelijkscontract aan te gaan of te teekenen. En ik weet ook wat u de
-Spaansche gouverneur verhaald heeft, namelijk van de verbindtenis
-tusschen hen, dat ieder zijne eigene vrouw zou houden. Dit is echter
-geheel geen huwelijk, geen overeenkomst tusschen hen en hunne vrouwen,
-maar alleen eene onderlinge verbindtenis om twisten te voorkomen. Maar
-de hoofdzaak van het huwelijk bestaat niet alleen in de onderlinge
-toestemming van beide partijen, om elkander tot man en vrouw te nemen,
-maar in de plegtige en wettige verbindtenis, die man en vrouw verpligt
-elkander te allen tijde als zoodanig te erkennen, de mannen verbiedt met
-eenige andere vrouw eene verbindtenis aan te gaan, zoo lang deze leeft,
-en gelast bij alle gelegenheid voor haar en hare kinderen te zorgen; en
-de vrouwen dezelfde of soortgelijke pligten oplegt."
-
-"Maar nu, mijnheer, kunnen deze mannen, als zij goedvinden, of de
-gelegenheid zich opdoet, deze vrouwen verlaten, hunne kinderen verzaken,
-aan het gebrek ten prooi geven, en andere vrouwen ten huwelijk nemen,
-terwijl deze nog leven." En met eenige warmte vervolgde hij: "Hoe,
-mijnheer, wordt God door deze ongeoorloofde losbandigheid geëerd? En hoe
-zal zijn zegen op uwe ondernemingen alhier nederdalen, hoe goed die op
-zich zelve, en hoe welgemeend uwe oogmerken zijn, terwijl deze lieden,
-die thans uwe onderdanen zijn, en onder uwe volstrekte heerschappij
-staan, met uw goedvinden, in openlijk overspel leven?"
-
-Ik moet bekennen, dat de zaak zelf mij trof, maar nog veel meer de
-krachtige redenen, die hij bijbragt; want het was waar, dat, hoewel er
-geen geestelijke aanwezig was, een plegtig contract, voor getuigen
-opgemaakt en bevestigd door een of ander teeken, al ware het slechts
-door het breken van een stok, waardoor deze lieden zich verpligtten deze
-vrouwen te allen tijde voor hunne echtgenooten te erkennen, en haar noch
-hare kinderen ooit te verlaten; en de vrouwen desgelijks van haren kant,
-een wettig huwelijk voor God zou geweest zijn, en dat het zeer te laken
-was, dat het niet geschied was.
-
-Ik dacht den jongen priester tevreden te stellen door de opmerking, dat
-dit geschied was, terwijl ik niet hier was, en dat zij nu zoo vele jaren
-zoo geleefd hadden, dat, al ware het overspel, dit toch thans niet meer
-te herstellen was, en er thans niets aan te doen viel.
-
-"Gij hebt in zoo verre gelijk, mijnheer," zeide hij, "dat het u niet tot
-verwijt kan strekken, daar het in uwe afwezigheid geschied is. Maar ik
-smeek u, denk niet, dat gij daarom thans niet verpligt zoudt zijn dit te
-doen ophouden. Hoe kunt gij anders denken, dan dat voor het toekomende
-al het misdadige daarvan ten uwen laste zal komen, al zijt gij aan het
-verledene onschuldig, daar het thans in uwe magt staat het te doen
-ophouden, en in niemands magt anders."
-
-Ik begreep hem nog niet geheel, maar verbeeldde mij, dat hij bedoelde,
-door een eind er aan te maken, dat ik hen van elkander zou scheiden, en
-niet toelaten, dat zij langer met elkander leefden; en ik zeide hem,
-dat ik dit volstrekt niet doen kon, want dat het geheele eiland hierdoor
-in verwarring zou geraken. Hij scheen verwonderd, dat ik hem zoo
-verkeerd kon begrijpen. "Neen mijnheer," zeide hij, "ik bedoel niet, dat
-gij hen zoudt scheiden, maar hen wettig laten huwen. En daar mijne wijze
-van een huwelijk in te zegenen hen misschien niet zou aanstaan, schoon
-dit zelfs naar uwe landswetten verbindend zou zijn, zoo kunt gij dit
-even goed voor God en even wettig voor de menschen doen; ik meen door
-eene schriftelijke verbindtenis, onder getuigen, die bij alle regtbanken
-in Europa geldig zal geacht worden."
-
-Ik was getroffen door zooveel echte godsvrucht, en zoo opregten ijver
-aan te treffen, bij zulke treffende onpartijdigheid omtrent zijne kerk,
-en zulke vurige belangstelling, om lieden, die hij niet kende of eenige
-betrekking op had, voor overtreding van Gods wetten te bewaren; welks
-gelijken ik nimmer ontmoet had. Doch toen ik overwoog wat hij van een
-schriftelijk contract gezegd had, antwoordde ik, dat ik alles wat hij
-gezegd had toestemde, als zeer regtvaardig en zeer liefderijk van hem,
-en dat ik er met de mannen over spreken zou. Ik zag geene reden waarom
-zij door hem zich niet zouden laten trouwen, hetwelk in Engeland even
-geldig zou geacht worden, alsof een Engelsch geestelijke het gedaan had.
-Later zal ik verhalen hoe wij dit schikten.
-
-Vervolgens vroeg ik hem naar de tweede reden tot klagten; terwijl ik
-mijne verpligting voor de eerste jegens hem erkende, en er hem hartelijk
-voor dank zeide. Hij zeide even rondborstig en vrij met mij daarover te
-zullen spreken; het was dat, niettegenstaande deze mijne Engelsche
-onderdanen, gelijk hij ze noemde, nu bijkans zeven jaren met deze
-vrouwen geleefd hadden, en haar Engelsch hadden leeren spreken, en zelfs
-lezen, en zij, naar hij opgemerkt had, vrij bevattelijke en verstandige
-vrouwen waren, dat zij nog tot op dit oogenblik haar niets van de
-Christelijke godsdienst geleerd hadden, zelfs niet zooveel, dat er een
-God was, of eene eerdienst, of hoe God gediend worden moet, of dat hare
-eigene afgoderij en aanbidding van zij wisten zelf niet wat, valsch en
-ongerijmd was. Bat was, zeide hij, eene onverschoonbare achteloosheid,
-die zij voor God zouden moeten verantwoorden. Hij vervolgde met veel
-vuur: "Ik ben overtuigd, dat zoo deze lieden in het land woonden,
-vanwaar hunne vrouwen gekomen zijn, de wilden meer moeite zouden gedaan
-hebben om hen tot afgodendienaars en duivelaanbidders te maken, dan een
-hunner, zoo ver ik zien kan, gedaan heeft, om de kennis van den eenigen
-waren God te verspreiden. En ofschoon, mijnheer, uw geloof en het mijne
-verschillend zijn, zouden wij echter beide gaarne aan dienaren van het
-rijk des duivels de algemeene beginselen van de Christelijke leer zien
-ingeprent; opdat zij ten minste van eenen God, van den Verlosser, van de
-opstanding en van een toekomstigen staat hoorden; zaken, waarin wij
-allen gelooven; dan zouden zij althans de ware kerk veel meer genaderd
-zijn dan thans in de openbare belijdenis der afgoderij en aanbidding des
-duivels."
-
-Ik kon mij niet langer bedwingen; ik sloot hem in mijne armen en drukte
-hem met vervoering aan mijn hart. "Hoe ver ben ik verwijderd van de
-kennis van eens Christens grootsten pligt, namelijk van de liefde voor
-Christus kerk en voor het geestelijk welzijn van anderen!" riep ik uit.
-"Ik weet naauwelijks wat een Christen betaamt!"--"O, zeg dat niet,
-mijnheer," zeide hij, "deze zaak is uwe schuld niet."--"Neen, neen,"
-hernam ik, "maar waarom nam ik ze niet zoo wel als gij ter harte?"--"Het
-is nog niet te laat," antwoordde hij, "veroordeel u zelven niet te
-overijld."--"Wat thans echter te doen?" hernam ik, "gij ziet, ik sta op
-mijn vertrek."--"Wilt gij mij toestaan er met deze arme lieden over te
-spreken?" vroeg hij.--"Met al mijn hart," antwoordde ik, "en ik zal
-zorgen, dat zij op uwe woorden acht geven."--Hij hernam: "Dat moeten wij
-aan de genade van Christus overlaten, maar het is onze pligt hen
-behulpzaam te zijn, aan te moedigen en te onderrigten, en zoo gij het
-mij toestaat en God zijnen zegen geeft, twijfel ik niet of de arme
-onwetende zielen zullen tot het rijk van Christus gebragt worden, tot
-het geloof, dat wij allen belijden, en dat nog terwijl gij hier
-zijt."--"Ik zal u niet alleen verlof, maar ook den hartelijksten dank
-daarvoor geven," zeide ik. Ook hiervan zal ik den uitslag mededeelen.
-
-Nu vroeg ik hem naar het derde punt, waarin wij te laken waren, "Het is
-van gelijken aard," zeide hij, "en ik zal het, met uw verlof, even
-rondborstig openleggen. Het betreft gindsche wilden, die, als ik mij zoo
-uitdrukken mag, uwe overwonnen onderdanen zijn. Het is eene
-grondstelling, mijnheer! die alle Christenen, tot welke kerk zij ook
-behooren, erkennen of behooren te erkennen, dat de kennis van het
-Christendom door alle mogelijke middelen en bij elke gelegenheid behoort
-te worden uitgebreid. Van dit beginsel uitgaande, zendt onze kerk
-zendelingen naar Perzië, Indië en China, en zelfs onze hoogere
-geestelijken begeven zich gewillig op de gevaarlijkste togten en in de
-gevaarlijkste verblijven onder moordenaars en barbaren, om hun de kennis
-van den waren God te leeren en tot het Christelijk geloof over te halen.
-Nu hebt gij hier, mijnheer! eene zoodanige gelegenheid, om zes- of
-zevenendertig wilden van de afgoderij tot de kennis van hunnen Schepper
-en Verlosser te brengen, dat het mij verwondert, dat gij zulk eene
-gelegenheid, om goed te doen, kunt laten voorbijgaan, welke waarlijk de
-belooning voor een geheel leven zou uitmaken."
-
-Ik was nu inderdaad verstomd en wist geen woord in te brengen. Ik zag
-hier voor mij een Christen vol waren ijver voor God en de godsdienst,
-wat dan ook zijne bijzondere geloofsbelijdenis was; en ik had zelfs geen
-oogenblik hier ooit aan gedacht, en zou er, geloof ik, nooit aan gedacht
-hebben, want ik beschouwde die wilden als slaven, die wij zoo behandeld
-zouden hebben, als wij er eenig werk voor gehad hadden, of gaarne
-verkocht en naar een ander werelddeel gezonden hebben; zoo wij slechts
-van hen ontslagen werden en zij niet naar hun eigen land konden
-terugkeeren. Maar ik moet bekennen, dat zijne woorden mij verstomd deden
-staan en ik niet wist, wat ik zeggen zou. Hij zag mij ernstig aan, en
-mij eenigzins verbijsterd ziende, zeide hij: "Het zou mij spijten,
-mijnheer! als gij misnoegd waart over iets wat ik gezegd heb."--"Neen,
-neen," antwoordde ik, "ik ben alleen misnoegd op mijzelven; en ik ben
-geheel verslagen, dat ik er vroeger niet alleen niet aan dacht, maar dat
-ik ook nu niet weet wat ik er nu aan doen kan. Gij weet," vervolgde ik,
-"in welke omstandigheden ik mij bevond. Ik moet naar de Oost-Indiën, met
-een schip, welks reeders ik groot nadeel toebreng, met het schip hier op
-te houden, terwijl het volk al dien tijd voor rekening van de reeders
-komt. Wel is waar, wij zijn overeengekomen, dat ik hier twaalf dagen zou
-blijven, en dat ik voor ieder dag daar boven drie pond sterl. als
-liggeld per dag zou betalen. Maar ik mag niet langer dan acht dagen op
-liggeld blijven liggen, en ik ben nu reeds dertien dagen hier; zoodat
-het mij volstrekt onmogelijk is iets hieraan te doen, of ik moest zelf
-hier achterblijven; en als dan dit schip op reis verging, zou ik in
-denzelfden toestand zijn, als toen ik hier het eerst kwam, en waaruit ik
-zoo wonderbaarlijk verlost ben."
-
-Hij bekende, dat dit zeer hard voor mij was, maar drukte mij op het
-hart, of niet het geluk van zevenendertig zielen te redden, verdiende,
-dat ik daarvoor alles wat ik in de wereld had, in de waagschaal stelde.
-Dit wilde er bij mij nog zoo niet in, en ik antwoordde: "Zeker,
-mijnheer! is het een onwaardeerbaar geluk, in Gods hand het werktuig te
-zijn, om zevenendertig heidenen tot de kennis van Christus te brengen.
-Maar daar gij een geestelijke zijt en daarvoor opgebragt, zoodat het,
-als het ware, uw beroep is, hoe komt het, dat gij het niet liever zelf
-onderneemt, dan het van mij te eischen?"
-
-Hierop bleef hij vlak voor mij staan, en maakte eene diepe buiging voor
-mij. "Ik dank allerhartelijkst God en u, mijnheer!" zeide hij, "voor
-zulk eene blijkbare roeping tot eene zoo gezegende onderneming, en zoo
-gij er u van ontslagen acht en het van mij verlangt, wil ik het gaarne
-doen, en het als eene ruime belooning beschouwen voor al de gevaren en
-moeiten van mijne ongelukkige reis, dat mij eindelijk zulk eene
-heerlijke loopbaan geopend is." Terwijl hij sprak, zag ik eene zekere
-verrukking op zijn gelaat, zijne oogen fonkelden, zijn gelaat gloeide,
-hij werd beurtelings bleek en rood, kortom, hij was verrukt van vreugde
-over het werk, dat zich voor hem opdeed. Het duurde eene poos, eer ik
-wist, wat ik hem zeggen zou; want ik stond inderdaad verrast een man te
-vinden, zoo opregt en zoo vol ijver, en die zich door zijnen ijver zoo
-ver liet vervoeren. Maar na eenig nadenken vroeg ik hem, of hij het
-ernstig meende, en of hij op het vooruitzigt van deze arme lieden te
-bekeeren, het wagen wilde, zich misschien levenslang op een schraal
-bevolkt eiland te laten opsluiten, terwijl hij zelfs niet wist, of hij
-hun eenig goed kon doen of niet.
-
-Hij zag mij verbaasd aan, en vroeg wat ik wagen noemde. "Weet gij,
-mijnheer!" vroeg hij, "waarom ik met u naar de Indiën wilde
-gaan?"--"Neen," zeide ik, "ik weet dat niet, maar ik denk, om den
-Indianen te prediken."--"Ongetwijfeld," hernam hij, "en denkt gij, dat,
-als ik deze zevenendertig wilden tot het Christelijk geloof kan
-bekeeren, dat dan mijn tijd niet wel besteed is, al verliet ik nimmer
-het eiland weder? Is het behouden van zoovelen niet oneindig meer waard
-dan mijn leven, ja, dat van twintig menschen als ik. Dagelijks,"
-vervolgde hij, "zou ik Christus en de H. Maagd danken, als ik het
-gezegend werktuig mogt zijn, om deze arme lieden te behouden, al zou ik
-nimmer het eiland verlaten, of mijn geboorteland wederzien. Maar daar
-gij mij de eer doet, mij dit werk op te dragen (waarvoor ik u al mijn
-leven dankbaar zal zijn), heb ik u nog een verzoek te doen."--"Wat is
-dat?" vroeg ik.--"Dat gij," antwoordde hij, "uw knecht Vrijdag hier bij
-mij laat, om mijn tolk en medehelper te zijn, daar ik hen en zij mij
-niet kunnen verstaan."
-
-Dit verzoek was mij hoogst onaangenaam, want ik kon om verscheidene
-redenen niet aan eene scheiding van Vrijdag denken. Hij was mijn
-reisgezel geweest, hij was mij niet alleen getrouw, maar ook zeer
-genegen, en ik had besloten, vrij wat voor hem te doen, als hij, gelijk
-te verwachten was, mij zou overleven. Bovendien, daar ik Vrijdag tot een
-Protestant had gemaakt, zou een ander geloof hem geheel verbijsteren, en
-zoolang hij leefde zou hij nimmer willen gelooven, dat zijn oude meester
-een ketter en een verdoemde was, en dit kon ten laatste hem weder tot
-zijne vroegere afgoderij brengen. Echter schoot mij iets te binnen, en
-ik zeide hem, dat ik geenen lust had, mij van Vrijdag te ontdoen, schoon
-het waar was, dat een werk, dat hem hooger dan zijn leven toescheen, bij
-mij zwaarder dan het behoud van eenen knecht moest wegen, maar aan den
-anderen kant wist ik, dat Vrijdag mij nimmer zou willen verlaten, en om
-hem tegen zijnen wil daartoe te dwingen, zou eene schandelijke
-onregtvaardigheid zijn, omdat ik hem het tegendeel beloofd had, gelijk
-hij beloofd had mij nimmer te zullen verlaten. Dit scheen hem te
-verontrusten, want hij kon onmogelijk met deze lieden omgaan, daar hij
-evenmin een woord van hen kon verstaan, als zij van hem. Deze zwarigheid
-ruimde ik uit den weg, door te zeggen, dat Vrijdags vader Spaansch
-geleerd had, dat hij ook verstond, en dus als tolk dienen kon. Thans was
-hij tevreden en niets kon hem overhalen, zijn voornemen ter bekeering
-der zevenendertig wilden op te geven. Doch de Hemel beschikte dit later
-anders.
-
-Ik kom thans tot zijn eerste bezwaar terug. Toen wij bij de Engelschen
-kwamen, liet ik hen allen bijeenroepen, en na hen te hebben
-voorgehouden, wat ik voor hen gedaan had, namelijk van welken voorraad
-ik hen voorzien had, waarvoor zij zeer dankbaar waren, begon ik te
-spreken over het schandelijke leven, dat zij leidden, en verhaalde hen
-juist hoe de geestelijke het beschouwd had, en terwijl ik hen bewees hoe
-onchristelijk en goddeloos het was, doch vooraf vroeg ik hun of zij
-gehuwd of ongehuwd waren. Twee hunner waren weduwnaars en de anderen
-waren ongehuwd. Ik vroeg hen, hoe zij met een goed geweten met deze
-vrouwen konden zamenwonen en zoovele kinderen bij haar hebben, zonder
-dat zij wettig met haar gehuwd waren.
-
-Zij gaven allen ten antwoord, gelijk ik wel verwacht had, dat er niemand
-was, die hen trouwen kon, dat zij zich voor den gouverneur verbonden
-hadden, haar steeds als hunne wettige vrouwen te zullen behandelen en
-behouden, en zij vermeenden, dat zij in deze omstandigheden even wettig
-met haar gehuwd waren, alsof het huwelijk door eenen geestelijke en met
-alle plegtigheden der wereld ingezegend was geworden. Ik antwoordde, dat
-zij ongetwijfeld voor God gehuwd waren, en voor hun geweten verpligt
-haar als hunne vrouwen te beschouwen; maar dat de menschelijke wetten
-anders waren, dat zij later konden voorgeven niet gehuwd te zijn, en de
-arme vrouwen en kinderen verlaten, en dat deze arme vrouwen, zonder
-bloedverwanten of geld, zichzelve niet door de wereld zouden kunnen
-helpen. Ik zeide, dat ik derhalve niets voor hen doen kon, zonder
-verzekerd te zijn, dat zij het eerlijk meenden, maar dat ik zorgen zou
-alles te doen, wat ik kon, voor hunne vrouwen of kinderen buiten hen, en
-dat, ten ware zij mij blijken gaven, dat zij de vrouwen wilden trouwen,
-ik het niet voegzaam oordeelde, dat zij als man en vrouw bleven
-voortleven, want dat dit streed met alle goddelijke en menschelijke
-wetten, en zij, zoo voortgaande, niet op Gods zegen konden hopen.
-
-Alles ging zoo als ik verwacht had; zij zeiden mij, bijzonder Willem
-Atkins, die voor de anderen het woord scheen te voeren, dat zij hunne
-vrouwen zoo lief hadden, alsof zij hunne landgenooten waren, en dat zij
-haar in geen geval zouden verlaten, en zij geloofden, dat hunne vrouwen
-zoo zedig en deugdzaam waren, en zoo veel voor hen en hunne kinderen
-deden, als zij bij mogelijkheid konden. En Atkins voegde er bij, dat wat
-hem betrof, als iemand hem aanbood, om hem naar Engeland mede te nemen
-en daar kapitein van het beste schip uit de marine te maken, hij niet
-zou medegaan, als hij zijne vrouw en kinderen niet kon medenemen, en als
-er een geestelijke aan boord was, wilde hij zich dadelijk laten trouwen
-met al zijn hart. Dit was juist wat ik wenschte. De priester was op dat
-oogenblik niet bij mij, maar toch in de nabijheid; om hem verder op de
-proef te stellen, zeide ik, dat ik een geestelijke bij mij had, die, als
-hij het meende, hem den volgenden morgen zou trouwen, en verzocht hem er
-zich op te bedenken en er met de overigen over te spreken. Hij zeide,
-dat hij voor zich er zich niet op behoefde te bedenken, maar blijde was,
-dat ik een geestelijke aan boord had, en dat hij dacht, dat de anderen
-het ook gaarne doen zouden. Ik zeide vervolgens, dat mijn vriend, de
-geestelijke, een Franschman was, en geen Engelsch kon spreken, maar dat
-ik als tolk zou handelen. Hij vroeg mij volstrekt niet of het een
-Roomsch of Protestantsch geestelijke was, waarvoor ik eigenlijk gevreesd
-had, doch hij vroeg er niet naar, en ik vertrok daarop naar mijnen
-priester en Atkins naar zijne makkers. Ik verzocht den priester tegen
-hen nergens over te spreken voor de zaak haar geheel beslag had, en
-verhaalde hem wat het volk mij gezegd had.
-
-Alvorens ik hunne streek verliet, kwamen zij weder bij mij en zeiden,
-dat zij over mijne woorden nagedacht hadden, dat zij met vreugde
-vernomen hadden, dat ik een geestelijke bij mij had, en gaarne,
-ingevolge mijn verlangen, wilden trouwen, zoo spoedig ik begeerde, want
-dat zij in het geheel niet verlangden van hunne vrouwen te scheiden, en
-het beste met haar voorhadden. Wij stelden het dus op den volgenden
-morgen, en bepaalden, dat zij middelerwijl hunne vrouwen zouden
-verklaren wat het huwelijk was, en dat dit ook van haar eischte, hare
-mannen in geen geval te verlaten.
-
-De vrouwen begrepen dit gemakkelijk en waren er zeer mede tevreden,
-gelijk zij ook reden hadden. Den volgenden morgen kwamen zij dus allen
-in mijn vertrek, waar ook mijn geestelijke zich bevond. Schoon hij noch
-een Engelsen geestelijke kleeding, noch een Fransch priesterkleed droeg,
-droeg hij echter een zwart overkleed met een sjerp, hetgeen veel naar de
-kleeding van een Engelsch geestelijke geleek. Ik diende voor tolk van
-hetgeen hij zeide. Maar zijne ernstige taal jegens hen, en zijne
-aarzeling om de vrouwen te trouwen, omdat zij ongedoopt waren en het
-Christelijk geloof niet beleden, boezemden eerbied voor hem in, en nam
-allen twijfel weg of hij een geestelijke was. Ik vreesde zelfs in den
-beginne, dat deze zwarigheid hem zou verhinderd hebben haar in het
-geheel te trouwen. Al wat ik ook zeide baatte niet, en hij weigerde
-volstandig het huwelijk te sluiten, alvorens hij met de mannen en ook de
-vrouwen gesproken had. Schoon ik hier eerst iets tegen had, deed echter
-zijne welmeenende opregtheid mij daarin toestemmen. Hij zeide hun
-daarop, dat ik hem hunne omstandigheid en tegenwoordig voornemen had
-medegedeeld, dat hij gaarne, volgens mijn verlangen, hun huwelijk wilde
-sluiten, maar eerst eenige woorden tot hen rigten moest. Hij bragt hun
-daarop onder het oog, dat zij in de oogen van iedereen, en volgens alle
-maatschappelijke wetten, tot hiertoe in openbare ontucht hadden geleefd;
-dat dit, wel is waar, thans alleen verholpen kon worden als hij hen
-trouwde of zij zich van elkander scheidden; maar dat zich bij hen nog
-eene zwarigheid tegen een Christelijk huwelijk opdeed, die moeijelijk
-weg te nemen was, namelijk die van een Christen aan eene heidensche,
-afgodische vrouw te verbinden; terwijl hij echter zag, dat er geen tijd
-was om de vrouwen vooraf te doopen en tot de leer van Christus over te
-halen, daar zij ongetwijfeld nimmer iets van gehoord hadden, en zonder
-welke hij haar niet doopen kon.
-
-Hij zeide het er voor te houden, dat zij zelf slechts weinig van de
-godsdienst wisten, en derhalve niet verwachten kon, dat zij er hunne
-vrouwen veel van medegedeeld hadden, maar dat hij hen niet trouwen kon,
-ten ware zij hem beloofden hun uiterste best te doen om hunne vrouwen
-over te halen Christenen te worden, en dat zij haar zoo goed zij konden
-zouden onderrigten nopens hunnen Schepper, en hunnen Verlosser leeren
-dienen, want hij wilde geene Christenen en heidenen verbinden, hetgeen
-strijdig was met alle beginselen der Christelijke leer; en door
-Goddelijke wetten verboden.
-
-Zij hoorden dit alles zeer oplettend aan, gelijk ik het hen, zoo na
-mogelijk met zijne eigene woorden, mededeelde, terwijl ik er slechts
-somtijds iets bijvoegde om hen te overtuigen hoe billijk het was, en hoe
-volkomen naar mijne overtuiging; en ik zorgde steeds goed de woorden van
-den geestelijke, en hetgeen ik er bijvoegde, te onderscheiden. Zij
-zeiden, dat alles zeer waar was, dat zij zelve slechts laauwe Christenen
-waren, en nimmer met hunne vrouwen over de godsdienst hadden gesproken.
-"En hoe zouden wij haar de godsdienst leeren, mijnheer?" zeide Willem
-Atkins. "Wij zijn zelf onwetend, en als wij haar spraken van God en
-Christus, en Hemel en hel, zouden zij ons uitlagchen, en vragen wat wij
-zelf geloofden. En als wij dan zeiden, dat wij alles zelf geloofden wat
-wij zeiden, zoo als, dat de brave lieden naar den hemel gaan en de
-slechten naar den duivel, dan zouden zij ons vragen waar wij zelf
-wenschten heen te gaan, die dit alles gelooven, en toch zulke groote
-schelmen zijn. Waarlijk, mijnheer, dat is genoeg om haar al aanstonds
-tegen de godsdienst in te nemen. Men moet, als men anderen leeren wil,
-zelf eenige godsdienst hebben."--"Willem Atkins," zeide ik, "ik vrees,
-dat het maar al te waar is wat gij zegt, maar kunt gij daarom uwe vrouw
-niet zeggen, dat zij een verkeerd geloof belijdt, dat er een God en een
-godsdienst is, beter dan de hare, dat hare goden afgoden zijn, die noch
-spreken, noch hooren kunnen; dat er een opperst Wezen is, die alles
-geschapen heeft, die de goeden beloont, de kwaden bestraft, en door wien
-wij eindelijk voor al onze daden geoordeeld zullen worden. Gij zijt zoo
-onwetend niet, maar uw eigen verstand zal u zeggen, dat dit alles de
-waarheid is, en ik vertrouw, dat gij dit ook weet en gelooft."
-
-"Dat is waar, mijnheer," zeide Atkins, "maar hoe zal ik mijne vrouw daar
-iets van zeggen, als zij mij dadelijk zal tegenwerpen, dat dit niet waar
-zijn kan?"--"Waarom zou zij dat zeggen?" vroeg ik.--"Wel, mijnheer,"
-zeide hij, "zij zal zeggen, het is niet waar, dat die God regtvaardig is
-of straft en beloont, daar een kerel als ik, die zich zoo slecht jegens
-haar en iedereen gedragen heeft, niet gestraft en naar de hel gezonden
-is geworden; en dat mij het leven gelaten is, terwijl ik altijd het
-tegendeel gedaan heb van hetgeen ik haar zeggen moet, dat goed is, of
-wat ik behoorde gedaan te hebben."--"Ik vrees, dat hetgeen gij zegt maar
-al te waar is, Atkins," zeide ik, en deelde daarop het gesprokene aan
-den geestelijke mede. "O," zeide deze, "zeg hem, dat ééne zaak hem tot
-den besten leermeester zijner vrouw zal maken, en dat is berouw. Opregt
-berouw leert hem het best zijne misstappen kennen, en zoo hij dit
-slechts gevoelt, is hij volkomen geschikt zijne vrouw te onderrigten;
-hij zal haar dan zeggen, dat God niet alleen een regtvaardig vergelder
-van goed en kwaad is, maar ook de hoogste Genade, die met eindelooze
-goedheid en langmoedigheid de straf des zondaars ophoudt, en niet den
-dood des zondaars wil, maar dat hij leve en zich bekeere; dat Hij
-dikwijls de slechten langen tijd laat voortgaan, en zelfs spaart tot den
-dag des oordeels; dat dit een duidelijk bewijs van Gods bestaan en van
-een toekomstigen staat is, dat de regtvaardige zijn loon en de slechte
-zijne straf niet ontvangt op deze wereld. Dit zal hem aanleiding geven
-zijne vrouw de leer der opstanding en van het laatste oordeel mede te
-deelen. Laat hem slechts opregt berouw gevoelen."
-
-Ik zeide dit alles tot Atkins, die het met een zeer ernstig gelaat en
-blijkbare ontroering aanhoorde, tot hij, toen ik nauwelijks uitgesproken
-had, in drift uitriep: "Ik weet dat alles, mijnheer, en meer dan dat;
-maar ik ben niet zoo schaamteloos van er tegen mijne vrouw over te
-spreken, terwijl het God en mijn eigen geweten bekend is, en mijne vrouw
-ook getuigen kan, dat ik altijd geleefd heb alsof ik nooit iets van God
-en een toekomstig leven gehoord had. En wat berouw betreft, helaas!
-(hier loosde hij een diepen zucht, en ik zag de tranen in zijne oogen)
-daar is voor mij geen denken meer aan."--"Geen denken meer aan," zeide
-ik, "hoe meent gij dat?"--"Ik weet wel wat ik zeg," hervatte hij, "ik
-meen, dat het te laat is, en dat is maar al te waar."
-
-Ik herhaalde den geestelijke woord voor woord wat hij zeide. De
-ijverige, liefderijke priester (die, wat ook zijn geloof was, zeer voor
-het eeuwig heil van anderen bezorgd was) kon zijne tranen niet
-bedwingen, maar zeide daarop tegen mij: "Doe hem slechts eene vraag. Is
-hij tevreden, dat het te laat is, of doet het hem leed en wenschte hij,
-dat het anders ware?" Ik zeide dit aan Atkins, die met drift antwoordde:
-hoe iemand tevreden zou zijn in een staat, die noodwendig tot zijn
-eeuwig verderf moet uitloopen, dat hij alles behalve gerust was, maar
-integendeel er den een of anderen dag een eind aan zou moeten
-maken.--"Wat meent gij daarmede?" vroeg ik. Hij antwoordde, dat hij
-geloofde, dat hij den een of anderen tijd zich zelf van kant zou maken,
-om aan zijne ellende en angst een einde te maken.
-
-De priester schudde zeer ontroerd het hoofd, toen ik hem dit mededeelde,
-maar zeide daarop: "Als dat het geval is, kunt gij hem verzekeren, dat
-het niet te laat is: Christus zal hem berouw schenken. Verklaar hem, bid
-ik u, dat daar alle menschen door Christus behouden zijn, en door zijn
-lijden de Goddelijke genade verwerven, hoe kan het voor iemand te laat
-zijn om de genade te ontvangen? Denkt hij, dat hij zich buiten het
-bereik kan stellen der Goddelijke barmhartigheid? Zeg hem, dat het
-nimmer voor iemand te laat is, om vergiffenis van zonden af te smeeken;
-en dat alle dienaren der godsdienst gelast zijn te allen tijde
-vergiffenis te verkondigen aan hen, die opregt berouw gevoelen; en dat
-het daartoe nimmer te laat is."
-
-Ik deelde dit alles aan Atkins mede, die het zeer ernstig aanhoorde,
-maar daarop het gesprek scheen te willen afbreken, want hij zeide, dat
-hij thans zijne vrouw eens moest spreken. Hij vertrok dus, en wij
-spraken tot de overigen. Deze waren allen even onkundig in het stuk van
-godsdienst als ik, toen ik mijne ouders ontliep. Echter luisterden zij
-gretig naar hetgeen wij zeiden, en beloofden er met hunne vrouwen over
-te spreken, en te zullen trachten haar tot het Christendom over te
-halen.
-
-De geestelijke glimlachte, toen ik hem dit mededeelde, schudde het
-hoofd, en zeide: "Wij dienaars van Christus kunnen niets doen dan
-vermanen en onderrigten, en als men ons aanhoort en belooft te doen wat
-wij verlangen, moeten wij met hunne beloften ons vergenoegen. Maar
-geloof mij, mijnheer, hoe ook het gedrag van dien Willem Atkins geweest
-is, ik geloof, dat hij alleen opregt bekeerd is. Ik wil aan de anderen
-niet wanhopen, maar die man heeft blijkbaar een juist besef en berouw
-van zijn vroeger leven, en zoo hij tot zijne vrouw over de godsdienst
-spreekt, zal hij zichzelven tevens bekeeren; want de beste wijze om zelf
-te leeren is somtijds, anderen te onderwijzen. Ik heb iemand gekend, die
-weinig met de godsdienst ophad, en een overgegeven booswicht was, maar
-geheel van zijn slechten weg teruggebragt is, door zijne pogingen, om
-een Jood te bekeeren. Zoo Atkins tot zijne vrouw over den Heiland zal
-spreken, zal hij zelf zich daardoor tot Hem leeren wenden."
-
-Na dit gesprek en op de belofte, dat zij hunne vrouwen tot het
-Christendom zouden trachten over te halen, trouwde hij de drie andere
-paren, maar Willem Atkins en zijne vrouw waren nog niet terug. Na eene
-poos wachtens werd de geestelijke nieuwsgierig te weten, waar Atkins
-gebleven was, en verzocht mij met hem uit het doolhof te gaan, zeggende,
-dat hij vast vertrouwde dien armen man hier of daar te zullen vinden,
-waar hij zijne vrouw de beginselen der godsdienst leert. Ik dacht
-hetzelfde en geleidde hem door een weg, dien ik alleen kende, en waar
-het geboomte zoo digt was, dat men er naauwelijks door kon zien. Aan den
-rand van het bosch gekomen, zag ik Atkins en zijne vrouw, in de schaduw
-zeer ijverig zitten praten. Ik wachtte tot de geestelijke bij mij was,
-en toen bleven wij hen eene poos gadeslaan. Wij bemerkten, dat hij zeer
-ernstig met haar sprak, haar naar de zon en de lucht, dan naar de aarde,
-dan naar de zee, dan op haar en zich zelven, dan naar de boomen wees.
-"Gij ziet, dat ik gelijk had," zeide de geestelijke, "thans onderrigt hij
-zijne vrouw. Hij leert haar, dat God de aarde, de lucht, de zon, de zee,
-hen zelven gemaakt heeft."--"Ik geloof het ook," zeide ik.--Atkins stond
-thans op, knielde neder en vouwde de handen. Wij waren te ver af om te
-hooren of hij iets zeide. Daarop ging hij weder naast zijne vrouw zitten
-en tegen haar spreken. Zij scheen zeer oplettend, doch wij konden niet
-opmerken of zij iets zeide of niet. Toen hij nederknielde, zag ik den
-geestelijke de tranen over de wangen loopen, en ook ik kon de mijne
-moeijelijk bedwingen. Het speet ons, dat wij niet konden hooren wat zij
-zeiden, doch wij durfden niet naderbij komen, om hen niet te storen; ook
-gaven hunne gebaren genoeg den aard van hun onderhoud te kennen. Atkins
-zat naast zijne vrouw, en sprak haar met zigtbare ontroering toe; twee
-of drie malen omhelsde hij haar hartelijk, daarop zagen wij, dat hij
-hare oogen afwischte en haar met buitengewone vervoering kuste,
-eindelijk nam hij haar bij de hand, sprong op, en een paar stappen
-voorttredende, knielden beide neder.
-
-Mijn vriend kon zich niet langer bedwingen, maar riep luidkeels uit:
-"Heilige Paulus, zie, hij bidt!" Ik vreesde, dat Atkins hem hooren zou,
-en verzocht hem dus zich te bedwingen, om het verdere te zien van dit
-tooneel, het treffendste en streelendste, dat ik ooit zag. De jonge
-priester bedwong zich met moeite, want het denkbeeld, dat deze
-afgodische vrouw eene Christin werd, bragt hem in vervoering. Hij
-weende, kruiste zich en dankte God bij zichzelven in het Latijn en
-Fransch, waarbij de vreugdetranen soms zijne woorden verstikten. Ik
-smeekte hem zich te matigen en het verdere van dit tooneel gade te
-slaan. Na opgestaan te zijn, hervatten de man en zijne vrouw hun
-gesprek, en hare gebaren gaven de grootste aandacht en ernst te kennen.
-Dit duurde ongeveer een half kwartieruurs, waarna zij vertrokken. Ik
-trad thans met den geestelijke in gesprek, en betuigde hem mijne vreugde
-over hetgeen wij gezien hadden, dat, schoon ik niet veel geloof sloeg
-aan die spoedige bekeeringen, ik deze echter als opregt beschouwde,
-zoowel bij den man als bij zijne vrouw, hoe onwetend deze ook nog was.
-"En wie weet," voegde ik er bij, "of niet deze twee, in vervolg van
-tijd, door voorbeeld en onderrigt, weldadig op sommigen der overigen
-zullen werken."--"Op sommigen!" herhaalde hij, "neen, op allen, daar
-kunt gij staat op maken, en zoo deze twee wilden (want hij schijnt
-volgens u weinig beter dan een wilde) het Christendom omhelzen, zullen
-zij het ook onvermoeid aan de anderen mededeelen. Een waar Christen zal
-nimmer een heiden bij zijn geloof laten als hij hem daaraan ontrukken
-kan." Ik stemde toe, dat dit een waar Christelijk beginsel was, en een
-blijk van zijn opregten ijver en edel karakter. "Maar mijn vriend,"
-zeide ik, "sta mij toe u hier eene vraag te doen. Ik kan niets inbrengen
-tegen uwen ijver om deze arme lieden van heidenen tot Christenen te
-bekeeren. Maar hoe kan u dit voldoen, daar deze lieden buiten den schoot
-der Roomsche kerk blijven, waar binnen, volgens u, alleen de zaligheid
-te vinden is; dus moet gij dezen nog als ketters beschouwen, en evenzeer
-verdoemd als de heidenen zelve."
-
-Met veel opregtheid antwoordde hij: "Mijnheer, ik ben Roomsch Katholijk,
-een priester, monnik van de Benediktijner orde, en gehecht aan al de
-leerstellingen van het Roomsche geloof. Echter, en geloof mij, dat ik
-niet spreek uit beleefdheid jegens u, of om de verpligtingen, die ik aan
-u heb, beschouw ik u, Protestanten, niet liefdeloos en als van de
-Goddelijke genade uitgesloten. Ik wil geenszins de verdiensten van
-Christus in zoo verre beperken van te denken, dat Hij u niet in zijne
-kerk kan opnemen, op eene wijze, die voor ons verborgen is, en ik hoop,
-dat gij eveneens over ons denkt. Dagelijks bid ik God, dat hij u allen
-tot de kerk van Christus brenge, op de wijze, die de hoogste Wijsheid
-goedvindt. Middelerwijl zult gij het in een Katholijk niet vreemd
-vinden, dat hij een groot onderscheid maakt tusschen een Protestant en
-een heiden; tusschen iemand, die Jezus Christus aanroept, schoon dan op
-eene wijze, die naar mijne denkwijze niet met het ware geloof strookt,
-en een heiden, die noch van God, noch van den Verlosser iets weet; en
-zoo gij niet binnen den schoot der Katholijke kerk zijt, hopen wij, dat
-gij er naderbij zijt dan diegenen, die nooit van den Heiland en zijne
-eerdienst hebben gehoord. Het verheugt mij dus, dat ik dezen man, die
-gelijk gij zegt, een deugniet en bijkans een doodslager geweest is, zie
-nederknielen en tot Christus bidden, gelijk wij meenen, dat hij deed,
-schoon hij dan nog niet tot het volle licht gekomen is; geloovende, dat
-God, van wien alle goede werken komen, hem te zijner tijd verdere kennis
-der waarheid zal schenken, en als door Gods invloed deze man zijne
-heidensche vrouw onderrigt en bekeert, kan ik niet gelooven, dat hij
-zelf zou verloren gaan. En zou ik mij dan niet verheugen als zij nader
-bij de kennis van Christus gebragt zijn, schoon zij dan juist niet op
-het oogenblik, dat ik zulks wenschte, in den schoot der Katholijke kerk
-zijn gekomen, en laten het aan 's Heilands wijsheid over zijn werk te
-zijner tijd te voltooijen? Zeker zou ik mij verheugen als al de wilden
-van Amerika zoo ver waren, dat zij even als deze arme vrouw tot God
-baden, al werden zij ook in den beginne Protestanten, liever dan dat zij
-heidenen bleven; want ik zou vast gelooven, dat Hij hun het eerste licht
-geschonken had, een straal der Hemelsche genade op hen zou laten
-nederdalen, en als Hij goedvond, in den schoot zijner kerk brengen."
-
-Ik was verbaasd over de opregtheid en gematigdheid van dezen vromen
-Katholijk, en weggesleept door de kracht zijner redenering, en thans
-bedacht ik, dat als alle menschen zoo gematigd dachten, wij allen
-Katholijke Christenen konden zijn, tot welke kerk of sekte wij ook
-behoorden; dat een geest van liefde ons alsdan weldra tot de waarheid
-zou brengen. Ik zeide hem, dat als alle leden zijner kerk zoo gematigd
-dachten, zij spoedig allen Protestantsch zouden zijn; en hierbij lieten
-wij het berusten. want wij kwamen nooit tot redetwisten.
-
-Ik viel hem echter op eene andere wijze aan, en zeide, hem bij de hand
-vattende: "Mijn waarde vriend, ik deel volkomen in uw gevoelen, maar als
-gij in Spanje of Italië zulke leerstellingen verkondigt, zal de
-Inquisitie u spoedig beet pakken!"--"Het kan zijn," zeide hij, "ik weet
-niet wat men in Spanje of Italië zou doen, maar deze gestrengheid zou
-hen geen beter Christenen maken, want overmaat van liefde is geen
-ketterij." Daar Atkins en zijne vrouw weg waren, hadden wij hier niets
-meer te verrigten en keerden huiswaarts, en daar vonden wij hen op ons
-wachten. Ik vroeg den priester of wij hen zeggen zouden dat wij hen
-gezien hadden, maar hij zeide liever eerst te willen hooren wat hij ons
-te zeggen had. Daar er niemand anders bij was, begon ik met hem te
-vragen: "Willem Atkins, welke opvoeding hebt gij wel gehad? Wie was uw
-vader?"
-
-Atkins. Een aanzienlijker man dan ik ooit worden zal; hij was een
-geestelijke.
-
-Robinson Crusoe. En uwe opvoeding?
-
-A. Hij wilde mij goed onderwijzen, mijnheer, maar ik had een afschuw van
-alle onderrigt, vermaning en berisping, als een wild dier.
-
-R. C. Ja, Salomo zegt reeds, dat hij, die berisping veracht, naar een
-beest gelijkt.
-
-A. Ja, mijnheer, ik leefde als een beest. Ik heb mijn vader den dood
-aangedaan; om Gods wil, mijnheer, spreek er niet meer over, ik heb mijn
-armen vader den dood aangedaan!
-
-Terwijl ik dit alles den priester vertolkte, werd hij bleek, sprong op
-bij de laatste woorden en riep uit: "Hemel! een moordenaar!"
-
-R. C. Neen, neen, mijnheer, gij begrijpt hem verkeerd. Atkins, gij hebt
-uwen vader niet met eigen hand vermoord?
-
-A. Neen, mijnheer, maar ik heb hem het hart gebroken en het verdriet
-over mij heeft zijne dagen verkort, doordien ik op de ondankbaarste,
-onnatuurlijkste wijze de liefderijkste en teederste zorgen beantwoordde.
-
-R. C. Ik bedoelde niet u deze belijdenis af te persen, ik bid God dat
-Hij er u berouw over schenke, en u deze en uwe overige zonden vergeve;
-maar ik vroeg u dit, omdat ik zie dat gij, ofschoon niet geleerd, toch
-niet zoo onwetend zijt in het goede, en dat gij meer van de godsdienst
-wist, dan gij in uw gedrag aan den dag legde.
-
-A. Gij hebt mij die belijdenis niet afgeperst, maar mijn geweten heeft
-het gedaan. Als wij op onze levensbaan terugzien zijn de zonden, jegens
-onze liefderijke ouders gepleegd, zeker de eersten die zich opdoen; die
-wonden zijn het diepst en van alle zonden drukken deze ons het zwaarste.
-
-R. C. Hetgeen gij zegt treft mij te sterk, Atkins, ik kan het niet
-aanhooren.
-
-A. Gij mijnheer? Deze wroegingen zullen u toch wel niet bekend zijn.
-
-R. C. Ja, Atkins, ieder strand, iedere heuvel, ja ik mag wel zeggen elke
-boom van dit eiland is getuige van mijne wroegingen over mijne
-ondankbaarheid en mijne slechte handelwijze jegens mijn vader; een vader
-zoo als ook de uwe was, Atkins, maar ik geloof toch dat mijn berouw op
-verre na zoo groot niet is als het uwe.
-
-Mijne aandoeningen beletten mij meer te zeggen, maar ik achtte 's mans
-berouw zoo veel sterker dan het mijne, dat ik op het punt stond het
-gesprek te staken en mij te verwijderen, want ik begreep, dat in plaats
-van hem te leeren en te onderrigten, ik in hem zeer onverwachts, een
-treffend leeraar en onderwijzer gevonden had. Ik deelde dit alles aan
-den geestelijke mede, die er zeer door getroffen was, en mij zeide: "Heb
-ik u niet gezegd, mijnheer, dat zoo deze man bekeerd was, hij ons allen
-onderrigten zou? Men heeft mij hier niet noodig, hij zal alles op het
-eiland tot Christenen maken."
-
-Na mij eenigzins hersteld te hebben, hervatte ik mijn gesprek met
-Atkins. "Maar, Atkins," zeide ik, "hoe komt gij juist nu zoo tot inzigt
-in deze zaak?"
-
-A. Mijnheer, gij hebt mij een werk opgedragen, dat mij als een zwaard
-het hart doorboort. Ik heb mijne vrouw over God en de godsdienst
-gesproken, gelijk gij mij gelastte, om haar tot het Christendom over te
-halen, en zij heeft mij eene predikatie gehouden, die ik nimmer zal
-vergeten.
-
-R.C. Neen, neen, uwe vrouw heeft die niet gehouden, maar uw geweten, dat
-uwe bewijzen tegen u zelven heeft aangevoerd.
-
-A. Ja, mijnheer en met onweerstaanbare kracht.
-
-R.C. Verhaal mij, als gij wilt, wat er tusschen u en uwe vrouw is
-voorgevallen; ik weet er reeds iets van.
-
-A. Mijnheer, u daarvan een volledig verslag te geven is mij onmogelijk;
-ik ben er vol van en kan het toch niet uitspreken; maar wat zij ook moge
-gezegd hebben, dit kan ik u verzekeren, dat ik besloten heb boete te
-doen en mijn leven te verbeteren.
-
-R.C. Maar verhaal er ons iets van. Hoe zijt gij aangevangen. Dit is
-waarlijk buitengewoon; zij heeft u inderdaad eene boetpreek gehouden als
-zij dat bewerkt heeft.
-
-A. Welnu dan, ik verhaalde haar eerst van den aard onzer wetten op het
-huwelijk, en waarom mannen en vrouwen verpligt waren zulk eene
-onverbreekbare verbindtenis aan te gaan; dat anders de orde en
-geregtigheid niet gehandhaafd konden worden, en de mannen hunne vrouwen
-en kinderen zouden verlaten, geen bloedverwantschap zou gekend blijven,
-en geen opvolging of erfdeel wettig kunnen genoten worden.
-
-R.C. Gij spreekt als een advokaat, Atkins. Kondt gij haar doen begrijpen
-wat gij door erfenissen en door bloedverwantschap meende? Bij de wilden
-kennen zij dat niet, maar trouwen naar ik gehoord heb, zonder op
-maagschap acht te geven, broeder en zuster, zelfs vader en dochter.
-
-A. Ik geloof mijnheer, dat gij dwaalt. Mijne vrouw verzekert het
-tegendeel en zegt, dat zij bloedschande verfoeijen zoo wel als wij, maar
-misschien zijn zij omtrent verdere verwantschap niet zoo naauwgezet als
-wij.
-
-R.C. En wat zeide zij op uwe voorstellingen?
-
-A. Dat dit haar zeer goed beviel, en beter was dan in haar land.
-
-R.C. Maar zeide gij haar wat het huwelijk was?
-
-A. Ja, daarmede begon ons gesprek. Ik vroeg haar of zij op onze wijze
-met mij wilde trouwen. Zij vroeg wat dat was. Ik zeide haar, dat het
-eene Goddelijke instelling was, en hierop hebben wij het zonderlingste
-gesprek gehad, dat ooit man en vrouw te zamen voerden.
-
-Dit gesprek tusschen Atkins en zijne vrouw heb ik dadelijk opgeschreven,
-nadat hij het mij verhaald had. Hier volgt het:
-
-De vrouw. Door uw God ingesteld. Hebt gij dan een God in uw land?
-
-Atkins. Ja, mijne lieve, God is overal.
-
-V. Neen, uw God is in mijn land niet. In mijn land is de groote oude
-Benamoekie God.
-
-A. Kind, ik ben weinig in staat u den aard van God te leeren. God is in
-den Hemel, en heeft den hemel en de aarde en de zee en al wat er in is
-gemaakt.
-
-V. Neen, uw God heeft de geheele aarde niet gemaakt, mijn land niet.
-
-Atkins lachte over deze uitdrukking.
-
-V. Waarom lacht gij? niet lagchen. Dit is geen ding om mede te lagchen.
-
-Hij gevoelde hoe regtmatig zij hem berispte, want zij was in den beginne
-ernstiger dan hij.
-
-A. Gij hebt gelijk; ik zal niet meer lagchen.
-
-V. Gij zegt dus, dat uw God alles gemaakt heeft?
-
-A. Ja kind, onze God heeft de geheele wereld en u en mij en alle dingen
-gemaakt, want Hij is de eenige ware God; er is geen God buiten hem. Hij
-leeft eeuwig in den Hemel.
-
-V. Waarom hebt gij mij dat niet al lang gezegd?
-
-A. Gij hebt gelijk, maar ik was een deugniet, die niet alleen vergat u
-met iets van dien aard bekend te maken, maar zelf buiten God leefde.
-
-V. Wat, hebt gij een groote God in uw land, en kent Hem niet! Zegt niet
-o tegen Hem? Doet niets goeds voor Hem? Dat is niet mogelijk.
-
-A. Het is toch maar al te waar. Wij leven alsof er geen God in den Hemel
-was en als had Hij geene magt op aarde.
-
-V. Waarom laat God u dat doen? Waarom laat Hij u niet goed leven?
-
-A. Dat is onze eigene schuld.
-
-V. Maar gij zegt, Hij is groot, zeer groot, heeft zeer groote magt; kan
-u dooden als Hij wil. Waarom slaat Hij u niet dood als gij Hem niet
-dient, hem niet aanroept, geene goede dingen doet?
-
-A. Dat is waar, Hij kon mij dooden en ik mogt het verwachten; maar God
-is genadig en straft ons niet naar verdiensten.
-
-V. Maar zegt gij uwen God daarvoor dan niet dank?
-
-A. Neen, ik heb God niet gedankt voor zijne genade, evenmin als ik Hem
-gevreesd heb om zijne magt.
-
-V. Dan is uw God geen God. Ik geloof niet dat Hij zoo groot, zoo sterk,
-zoo magtig is, als Hij u niet doodslaat als gij Hem beleedigt.
-
-A. Hoe, zou mijn slecht leven u verhinderen in God te gelooven.
-Ellendige, die ik ben! Welk eene droevige waarheid, dat het slechte
-leven der Christenen de bekeering der Heidenen belet!
-
-V. Hoe kan ik denken, dat gij zulk een grooten God dáár hebt (naar den
-Hemel wijzende) als gij geene goede dingen doet. Kan Hij spreken? Zeker
-weet Hij niet wat gij doet?
-
-A. Ja wel, Hij weet en ziet alles; Hij hoort ons spreken, ziet wat wij
-doen, weet, wat wij denken, al spreken wij niet.
-
-V. Wat? Hoort Hij u vloeken, zweren, anderen verdoemen?
-
-A. Ja, ja, Hij hoort dat alles.
-
-V. Waar is dan zijn zoo sterke, groote magt?
-
-A. Hij is genadig, dat is al wat wij er van kunnen zeggen, en dat
-bewijst dat Hij de ware God is; Hij is God en geen mensch en daarom
-worden wij gespaard.
-
-Atkins zeide, dat hij hier zelf ijsde van de gedachte, dat hij zijne
-vrouw zoo duidelijk kon zeggen dat God alles ziet en hoort en de
-geheimste gedachten des harten kent; en dat hij toch al zijne euveldaden
-had durven verrigten.
-
-V. Genadig; wat meent gij daarmede?
-
-A. Hij is onze Vader en Schepper, en Hij heeft ons lief en spaart ons.
-
-V. Dan doodt Hij nimmer, wordt nimmer boos als gij kwaad doet, dan is
-Hij ook zelf niet goed en niet magtig.
-
-A. Ja wel, ja wel; Hij is oneindig goed en oneindig magtig om te
-straffen. Somwijlen geeft Hij blijken van zijnen toorn jegens zondaren.
-Menigeen wordt te midden zijner boosheden verdelgd.
-
-V. Maar Hij heeft u niet gedood; dan hebt gij misschien een verdrag met
-hem gemaakt, dat gij kwaad zoudt doen en Hij niet boos op u worden als
-Hij het op anderen is.
-
-A. Neen waarlijk niet; al mijne zonden zijn zoo veel tergingen zijner
-langmoedigheid, en met regtvaardigheid kon Hij mij verdelgen als andere
-zondaren.
-
-V. Zoo, en toch maakt Hij u niet dood? Wat zegt gij daarvoor tegen hem?
-Zegt gij hem geen dank daarvoor?
-
-A. Ik ben een ondankbaar voorwerp, dat is waar.
-
-V. Waarom maakt Hij u niet veel beter? Gij zegt, dat Hij u gemaakt
-heeft.
-
-A. Hij heeft mij gemaakt, zoo wel als de geheele wereld; ik ben het, die
-mij zelven verlaagd en zijne goedheid misbruikt heb.
-
-V. Ik wenschte, dat God mij leerde kennen; ik zou hem niet boos maken,
-ik zou geen kwade slechte dingen doen.
-
-Hier zeide Atkins dacht hij van schaamte te vergaan, dat een dom
-onwetend schepsel naar de kennisse Gods verlangde; en dat hij zulk een
-snoodaard was, dat hij haar omtrent God geen woord schier zeggen kon,
-wat niet door zijn eigen gedrag haar schier ongeloofelijk moest
-voorkomen; ja, dat zij reeds niet in God kon gelooven, omdat een zoo
-slecht schepsel als hij niet verdelgd was geworden.
-
-A. Gij verlangt, mijn lieve, dat ik u God leer kennen, maar God kent u
-reeds en elke gedachte van uw hart.
-
-V. Zoo, als Hij weet wat ik nu tegen u zeg, dan weet Hij, dat ik Hem
-verlang te kennen. Hoe zal ik weten wie mij gemaakt heeft?
-
-A. Arm schepsel, God moet u leeren, ik kan het niet. Ik zal Hem bidden,
-dat Hij zich aan u leert kennen, en mij vergiffenis schenkt, dat ik
-onwaardig ben u te onderrigten.
-
-De arme man was zoo beangst, toen zij verlangde, dat hij haar God zou
-leeren kennen, dat hij voor haar op de knieën viel, en God bad haar te
-willen verlichten door de zaligmakende kennis aan Jezus Christus, en hem
-zijne zonden vergeven en het werktuig worden, om haar de beginselen der
-godsdienst mede te deelen. Vervolgens ging hij weder naast haar zitten,
-en het gesprek ging voort. Het was toen dat wij hem zagen nederknielen
-en de handen opheffen.
-
-V. Waarom knielt gij? waarom heft gij de handen omhoog? Tegen wien
-spreekt gij? Wat zegt gij? Wat beteekent dat alles?
-
-A. Mijn lieve, ik boog mijne knieën met onderdanigheid aan mijnen
-Schepper. Ik zeide "O" tegen Hem, gelijk gij het noemt, en zoo als uwe
-oude lieden tegen uwen afgod Benamoekie doen, dat wil zeggen ik aanbad
-Hem.
-
-V. Waarom zeide gij O tegen Hem?
-
-A. Ik smeekte Hem uwe oogen en verstand te openen; ten einde Hij zich
-aan u leerde kennen, en Hij zich uwer aannam.
-
-V. Kan Hij dat doen?
-
-A. Ja. Hij kan alles doen.
-
-V. Maar hoort Hij wat gij zegt?
-
-A. Ja, Hij heeft ons gelast tot Hem te bidden, en beloofd ons te zullen
-verhooren.
-
-V. U dat gelast? wanneer? en hoe? Hebt gij Hem hooren spreken?
-
-A. Neen, wij hooren Hem niet spreken, maar Hij heeft zich op
-verschillende wijzen aan ons geopenbaard.
-
-Hier wist hij niet hoe hij haar zou doen begrijpen, dat God zich aan ons
-in zijn Woord heeft geopenbaard, en wat zijn woord was: maar eindelijk
-zeide hij haar het volgende:
-
-A. God heeft in vroegere dagen tot eenige goede menschen gesproken, uit
-den Hemel, in duidelijke woorden, en God heeft eenige goede menschen met
-zijn geest vervuld en deze hebben al zijne wetten in een boek
-geschreven.
-
-V. Dat begrijp ik niet. Waar is dat boek?
-
-A. Ik heb helaas dat boek niet, maar ik hoop het den een of anderen tijd
-te bekomen en u daarin te leeren lezen.
-
-Hier omhelsde hij haar met veel aandoening, maar zeer bedroefd, dat hij
-geen Bijbel had.
-
-V. Maar hoe zult gij mij leeren, dat God hun geleerd heeft, dat boek te
-schrijven?
-
-A. Op dezelfde wijze, als waarop wij weten, dat Hij God is.
-
-V. Hoe weet gij dat?
-
-A. Omdat hij niet leert of beveelt dan wat goed, regtvaardig en heilig
-is, en ons zoowel volmaakt goed als volmaakt gelukkig tracht te maken,
-en omdat Hij ons gelast alles te vermijden wat slecht is, wat boos van
-aard of boos in de gevolgen is.
-
-V. Dat zou ik wel begrijpen, dat zou ik wel willen zien; als Hij alle
-goede dingen beloont, alle slechte dingen bestraft; alle goede dingen
-leert, alle kwade verbiedt, als Hij alles maakt, alles geeft, als Hij
-mij hoort als ik O tegen Hem zeg, als Hij mij goed maakt als ik goed wil
-zijn; mij spaarde, mij niet dood maakt als ik niet goed ben. Dat alles
-zegt gij, dat Hij doet; ja, Hij is een groote God, ik denk, ik geloof,
-dat Hij de groote God is; ik zal tot Hem "O" zeggen met u.
-
-Hier kon de arme man zich niet langer bedwingen, maar opstaande, deed
-hij haar nederknielen, en bad God met luider stemme haar door den H.
-Geest in de kennisse Gods te onderrigten; en dat hij te eeniger tijd den
-Bijbel mogt bekomen, ten einde zij Gods woord mogt hooren en door
-hetzelve Hem leeren kennen.
-
-Dit was het oogenblik, waarop wij hem haar bij de hand zagen vatten en
-nederknielen, gelijk ik vroeger gezegd heb.
-
-Naar het schijnt wisselden zij nog vele woorden, te veel om hier mede te
-deelen, en in het bijzonder deed zij hem beloven, daar, volgens zijne
-eigene bekentenis, zijn leven eene reeks van schandelijke overtredingen
-van Gods geboden was geweest, dat hij zich zou beteren, en God niet
-langer tergen, opdat Hij hem niet dood maakte, gelijk zij zeide, en dan
-zou zij verlaten zijn, en nimmer God leeren kennen, en hij zou rampzalig
-zijn, gelijk hij haar verhaald had, dat slechte lieden na hunnen dood
-waren.
-
-Dit verhaal trof ons beide, maar vooral den jongen geestelijke, wien het
-echter bitter speet, dat hij niet tot haar spreken kon, daar hij geen
-Engelsch en zij het zeer gebrekkig sprak. Hij zeide tot mij, dat hij
-geloofde, dat bij deze vrouw nog iets anders te doen was dan haar te
-trouwen. Ik begreep hem eerst niet, maar hij gaf mij zijne meening te
-kennen, dat zij gedoopt moest worden. Ik stemde dit volmondig toe, en
-wilde er dadelijk toe overgaan. "Neen, neen, mijnheer," zeide hij,
-"schoon ik haar in allen geval wilde doopen, moet ik u doen opmerken,
-dat Willem Atkins haar op eene wonderbaarlijke wijze den lust tot een
-godsdienstig leven heeft bijgebragt, en haar zeer juiste denkbeelden van
-het wezen van God, van zijne magt, regtvaardigheid en genade, gegeven;
-maar ik wenschte wel van hem te weten of hij haar iets gezegd heeft van
-Jezus Christus en van de behoudenis der zondaren, van den aard van het
-geloof in Hem en der verlossing door Hem, van den Heiligen Geest, de
-opstanding, het laatste oordeel, en een toekomstigen staat."
-
-Ik riep Willem Atkins terug en vroeg hem dit, maar de arme kerel barstte
-dadelijk in tranen uit, en zeide, dat hij haar over dat alles gesproken
-had, maar dat hij zelf zoo slecht was, en zijn eigen geweten hem over
-zijn goddeloos leven knaagde, dat de vrees hem deed beven, dat hare
-bekendheid met hem haar belangstelling hierin zou verhinderen, en haar
-de godsdienst eer doen verachten dan beminnen. Maar hij was, zeide hij,
-zoo verzekerd; dat haar geest voor alle goede indrukken geopend was,
-dat zoo ik slechts met haar wilde spreken, het spoedig blijken zou, dat
-mijne moeite bij haar niet vruchteloos zou blijven.
-
-Ik riep haar dus binnen en plaatste mij als tolk tusschen den priester
-en de vrouw, en verzocht hem met haar te beginnen; maar waarlijk nimmer
-werd een tweede predikatie als deze, in de laatste eeuwen, door een
-Roomsch priester gehouden. Hij had, gelijk mij voorkwam, al de
-opregtheid van een Christen, zonder de dwalingen der Roomsch-Katholijken,
-en ik hield hem voor een geestelijke, gelijk de eerste bisschoppen der
-Christelijke kerk ongetwijfeld geweest zijn. Om kort te gaan, hij bragt
-de arme vrouw zoo ver, dat zij de kennis van Christus en van de
-verlossing door Hem aannam, niet alleen met verwondering en verbazing,
-gelijk zij de eerste begrippen van Gods wezen ontving, maar met
-vertrouwen en vreugde, met aandoening, en met eene treffende bevatting,
-die men zich naauwelijks verbeelden, laat staan beschrijven kan, en op
-haar eigen verzoek werd zij gedoopt. Toen de geestelijke hiertoe
-aanstalten maakte, verzocht ik hem hierbij voorzigtig te zijn, opdat zoo
-mogelijk, de man niet bemerkte, dat hij Roomsch-Katholijk was. Hij zeide
-mij, dat daar hij geene gewijde kapel, noch eenige dingen, tot den doop
-geschikt, had, hij het op eene wijze doen zou, dat ik, zoo ik het niet
-wist, niet zeggen zou, dat het door een Roomsch-Katholijk geschiedde.
-Zoo deed hij ook, want na eenige woorden in het Latijn bij zichzelven
-gezegd te hebben, stortte hij eene schaal vol water over het hoofd der
-vrouw, daarbij in het Fransch zeggende: "Maria," zoo als haar man mij
-verzocht had, dat zij heeten zou, want ik was haar peet, "ik doop u in
-den naam des Vaders, des Zoons en des Heiligen Geestes!" zoodat niemand
-daaraan kon hooren van welk geloof hij was. Daarop sprak hij den zegen
-uit in het Latijn, maar Willem Atkins wist niet beter of het was
-Fransch, of sloeg er geen acht op.
-
-Onmiddellijk hierop trouwde hij hen, en zoodra het huwelijk gesloten
-was, wendde hij zich tot Atkins, en vermaande hem op eene treffende
-wijze, niet alleen in zijne goede voornemens te volharden, maar door
-eene verbetering van zijn leven zijn geloof te bewijzen. Hij zeide, dat
-zijn berouw niets baatte, zoo hij geen afstand deed van het kwaad; hield
-hem voor hoe God hem tot het werktuig had gekozen om zijne vrouw tot het
-Christendom te bekeeren, en dat hij zorgen moest Gods genade niet te
-verwaarloozen, want dat anders de bekeerde heiden een beter Christen zou
-zijn dan hij. Hij voegde daarbij nog vele goede lessen en gaf hun daarop
-in korte woorden den zegen, terwijl ik al wat hij zeide in het Engelsch
-overbragt. Hiermede eindigde deze plegtigheid. Steeds heb ik dezen dag
-voor de aangenaamste mijns levens gehouden.
-
-Maar mijn geestelijke hield zijne taak nog niet voor volbragt; zijn hart
-hing aan de bekeering der zevenendertig wilden, en gaarne wilde hij
-daartoe op het eiland blijven; maar ik overtuigde hem, dat deze
-onderneming op zichzelve zeer bezwaarlijk was, en ten tweede, dat deze
-misschien in zijne afwezigheid kon geschieden, waarover straks nader.
-
-Na de zaken aldus op het eiland geschikt te hebben, maakte ik
-toebereidselen tot mijn vertrek, toen de jongeling, die ik van de
-uitgehongerde equipage had medegenomen, bij mij kwam, zeggende, dat hij
-vernomen had, dat ik een geestelijke bij mij had, en de Engelschen met
-hunne vrouwen had doen trouwen; dat hij ook een huwelijk gesloten
-wenschte tusschen twee Christenen, hetgeen hij hoopte, dat mij niet
-onaangenaam zou zijn.
-
-Dit, wist ik, moest de jonge dienstmaagd zijner moeder zijn, want er was
-geene andere Christenvrouw op het eiland; ik vermaande hem dus hierin
-geen overijlden stap te doen, of omdat hij zich in deze eenzaamheid
-bevond. Ik hield hem voor, dat hij, gelijk ik van hem en ook van de
-dienstmaagd gehoord had, eenige bezittingen en goede vrienden in de
-wereld had, dat het meisje niet alleen arm, en eene dienstbode was, maar
-ook niet met hem gelijk stond, daar zij zes- of zevenentwintig, en hij
-zeventien of achttien jaar oud was; dat hij met mijne hulp
-waarschijnlijk van hier en weder in zijn land zou komen, en dat het
-duizend tegen een was, dat zijne keus hem later zou berouwen, en dat
-beider leven alsdan even onaangenaam zou zijn. Ik wilde hier nog veel
-bijvoegen, toen hij mij glimlagchend zeide, dat ik mij vergiste, dat hij
-daar volstrekt niet aan dacht, daar zijn tegenwoordig lot treurig genoeg
-was; dat hij met vreugde hoorde, dat ik op middelen bedacht was, hem
-naar hun vaderland terug te voeren, en dat niets hem zou overhalen hier
-te blijven, dan dat mijne voorgenomen reis zoo uiterst lang en
-gevaarlijk was, en hen zoo ver van al zijne vrienden zou voeren, dat hij
-niets van mij verlangde, dan dat ik hem op het eiland een stuk land gaf
-met eenige noodwendigheden, en een paar dienstboden, en dat hij dan als
-een planter leven zou, in afwachting, dat ik hem zou vandaar helpen als
-ik in Engeland terugkwam; in welk geval hij hoopte, dat ik hem niet zou
-vergeten; dat hij mij eenige brieven aan zijne familie in Londen zou
-medegeven, met vermelding hoe goed ik jegens hem geweest was, en hoe en
-waar ik hem gelaten had; en dat als hij vandaar kwam, de plantaadje,
-hoeveel die ook dan waard mogt zijn, geheel mijn eigendom zou zijn.
-
-Dit was voor een zoo jeugdig mensch zeer verstandig gesproken, en mij te
-meer aangenaam, omdat hij mij stellig zeide, dat het voorgenomen
-huwelijk hem niet aanging. Ik beloofde hem, dat zoo ik behouden in
-Engeland terugkwam, ik zijne brieven verzenden zou, en hij er staat op
-maken kon, dat ik nimmer zou vergeten in welke omstandigheden ik hem
-verlaten had. Op mijn verlangen om te weten wie er trouwen wilden,
-noemde hij mijn duizendkunstenaar, en Suzanna, zijne dienstmaagd. Dit
-beviel mij uitstekend, want ik hield hen voor een zeer geschikt paar.
-Het karakter van den man heb ik reeds geschetst, en het meisje was zeer
-braaf, zedig, godsdienstig en ingetogen; zij wist zich zeer wellevend en
-van pas uit te drukken, en schroomde niet zich te laten hooren als het
-noodig was, zonder dat zij, waar het onnoodig was, zich onbescheiden op
-den voorgrond stelde; zij was zeer handig en huishoudelijk in haar
-gedrag, en zeer goed tot het huisbestier geschikt, ja zij had het
-geheele eiland wel kunnen bestieren. Zij had zeer goed den slag van met
-alle menschen om te gaan, ook met aanzienlijker dan zij hier aantrof.
-
-Wij trouwden het paar nog dienzelfden dag, en daar ik de bruid als vader
-naar het altaar geleidde, gaf ik haar ook een bruidschat; want ik schonk
-aan haar man en haar eene fraaije uitgestrekte plek gronds, voor eene
-plantaadje. Dit huwelijk en het verzoek van den jongeling hem een stuk
-grond af te staan, gaf aanleiding, dat ik de landerijen onder hen
-verdeelde, opdat er naderhand geen twist over zou ontstaan.
-
-Deze land verdeeling droeg ik aan Willem Atkins op, die nu een zeer
-ingetogen, bezadigd, ernsthaftig man, geheel veranderd en zeer vroom en
-godsdienstig was geworden; en voor zoo verre men in zulk een geval
-stellig spreken kan, en naar ik geloof, zich opregt bekeerd had. Hij
-deed deze verdeeling zoo regtvaardig en naar ieders genoegen, dat zij
-alleen eene algemeene door mij geteekende acte voor zich allen
-verzochten, die ik deed opstellen en teekende, waarbij de ligging en
-grenzen van iedere plantaadje bepaald werden, met bepaling, dat ik het
-regt op het geheele bezit en beschikking der verschillende plantaadjen
-met derzelver aanhoorigheden, aan hen en hunne erfgenamen afstond
-terwijl ik mij het overige des eilands als mijn bijzonder eigendom
-voorbehield, met eene zekere rente of erfpacht, na verloop van elf
-jaren, als ik, of iemand van mijnentwege met een echt afschrift van deze
-acte kwam, om die te vragen.
-
-Aangaande het bestier en wetten onder hen, zeide ik hun, dat ik hun geen
-beter voorschriften geven kon dan zij zichzelven konden geven; doch ik
-nam hun de belofte af met elkander in liefde te leven en goede buurschap
-te onderhouden. En vervolgens maakte ik mij gereed tot mijn vertrek.
-
-Ik moet echter nog eene zaak vermelden, dat is, dat daar zij thans eene
-soort van gemeenebest uitmaakten, en volop werk hadden, het ongerijmd
-was, dat zevenendertig Indianen, onafhankelijk, en zonder iets te
-verrigten, in een hoek van het eiland woonden; want deze hadden niets te
-doen dan zich voedsel te verschaffen, dat hun soms moeijelijk genoeg
-viel, maar anders hadden zij niets te verrigten. Ik stelde derhalve
-voor, dat de Spaansche gouverneur naar hen toe zou gaan, met Vrijdags
-vader, en hun voorstellen of voor zich zelven te bouwen, of bij hen als
-dienstboden ingedeeld te worden, om voor hunnen arbeid onderhoud te
-erlangen, maar zonder eigenlijke slaven te zijn, want daartoe wilde ik
-hen noch door geweld, noch door eenige middelen gemaakt hebben, omdat
-zij zich als het ware bij een verdrag hadden overgegeven, en dit niet
-behoorde geschonden te worden. Zij namen verheugd het voorstel aan, en
-gingen welgemoed met hem mede. Wij gaven hun dus landerijen, die drie of
-vier aannamen, maar de overigen wilden liever als dienstboden bij de
-verschillende huisgezinnen gaan. Dus was mijne kolonie nu op de volgende
-wijze zamengesteld. De Spanjaarden bezaten mijne oude woning, die de
-hoofdstad uitmaakte, en hunne plantaadje strekte zich uit langs den
-inham, die de zoo dikwijls door mij beschrevene kreek vormde, tot aan
-mijne buitenplaats, terwijl zij hunne ontginningen steeds oostwaarts
-uitbreidden. De Engelschen woonden aan de noordoost zijde, waar Atkins
-en zijne makkers begon, en zij zich zuid- en zuidwestwaarts uitbreidden.
-Ieder plantaadje had eene menigte woeste gronden, om als er gelegenheid
-toe was, er bij aan te trekken, zoo dat zij niet uit gebrek aan ruimte
-oneens behoefden te worden. Het geheele westeinde van het eiland was
-woest gelaten, ten einde als de wilden daar alleen aan wal kwamen, om
-hunne gewone barbaarsche feestmalen te houden, zij ongehinderd gaan en
-komen konden, en zoo zij niemand deerden, zou niemand hun deren, en
-ongetwijfeld kwamen zij dikwijls aan land en vertrokken, schoon de
-planters niet door hen verontrust werden.
-
-Nu bedacht ik, dat ik mijn vriend, den geestelijke gezegd had, dat de
-bekeering der wilden, misschien in zijne afwezigheid, naar zijn genoegen
-kon verrigt worden, en ik zeide hem, dat ik nu een goed vooruitzigt
-daarop meende te hebben, daar de wilden thans onder de Christenen
-verdeeld waren, en zoo ieder zich nu slechts moeite gaf op degenen, die
-onder zijne handen waren, hoopte ik, dat dit zeer goed afloopen zou.
-
-Hij stemde daarin toe, _bijaldien_ ieder zich moeite gaf, "maar," zeide
-hij, "hoe zullen wij dat van hen gedaan krijgen?" Ik zeide hen bijeen te
-willen roepen, en het hun allen op het hart te drukken, of wel hen een
-voor een te gaan spreken, wat hij het best oordeelde. Wij verdeelden het
-zoo, dat hij tot de Spanjaarden spreken zou, die allen Roomsch Katholijk
-waren, en ik tot de Engelschen, die Protestanten waren, en wij bevolen
-hen aan en deden hen beloven, dat zij nimmer eenig onderscheid tusschen
-Roomsch en Protestantsch zouden maken in hunne vermaningen aan de
-wilden, maar hun de algemeene grondstellingen van den eenigen waren God
-en den Heiland leeren; en zij beloofden ons ook, dat zij nimmer onder
-elkander over de Godsdienst zouden twisten.
-
-Toen ik aan het huis van Willem Atkins kwam (dat ik wel zoo noemen mag,
-want zulk een huis of stuk mandewerk zag men geloof ik nooit ergens ter
-wereld) vond ik, dat de jonge vrouw, waarvan ik hiervoor gesproken heb,
-en de vrouw van Atkins boezemvriendinnen waren geworden, en deze
-verstandige, godsdienstige vrouw had het werk, dat Atkins begonnen had,
-voltooid, en schoon het verhaalde eerst vier dagen geleden was, was
-deze pas gedoopte Indiaansche vrouw zulk eene Christin, waarvan ik de
-wederga in al mijne ontmoetingen in de wereld zelden aangetroffen heb.
-
-Den morgen voor ik naar hen toeging bedacht ik, dat ik bij al de
-noodwendigheden, die ik voor hen achterliet, geen Bijbel gevoegd had;
-waarin ik mij minder bezorgd voor hen betoonde, dan de goede weduwe voor
-mij was, toen zij mij de lading van honderd Pond St. van Lissabon zond,
-waarbij zij drie Bijbels en een gebedeboek voegde. Deze liefderijkheid
-van de goede vrouw had nuttiger gevolgen dan zij voorzien kon, want zij
-werden gespaard tot stichting en onderrigt van hen, die er veel beter
-gebruik van maakten dan ik gedaan had. Ik stak een der Bijbels in mijn
-zak, en toen ik bij Willem Atkins tent of huis kwam, vernam ik, dat de
-jonge vrouw en die van Atkins over de Godsdienst hadden gesproken,
-hetgeen Atkins mij met veel vreugde verhaalde. Hoorende, dat zij nog bij
-elkander waren, ging ik binnen en zij met mij, en vond haar beide
-ernstig in gesprek. "O, mijnheer," zeide Atkins, "als God zondaars met
-zich verzoenen wil, en verlorenen terug brengen, heeft Hij altijd boden.
-Mijne vrouw heeft eene nieuwe leermeesteres. Ik weet, dat ik onwaardig
-was tot dat werk; die jonge vrouw is door den Hemel hierheen gezonden;
-zij is in staat een geheel eiland vol wilden te bekeeren." De jonge
-vrouw stond blozende op en wilde heengaan, doch ik verzocht haar te
-blijven, zeide, dat zij een goed werk verrigtte, waarin ik hoopte, dat
-Gods zegen met haar zijn mogt.
-
-Wij spraken eenige oogenblikken en ik zag niet, dat zij eenig boek
-hadden, doch ik vroeg daar niet naar, maar haalde mijn Bijbel uit den
-zak. "Hier," zeide ik tot Atkins, "hebt gij een onderwijzer, die u
-misschien ontbrak." Hij was zoo verbijsterd, dat hij in het eerst niet
-spreken kon, maar zich vervolgens herstellende, nam hij het boek met
-beide handen aan en zeide tegen zijne vronw: "Heb ik u niet gezegd dat
-God, schoon in den Hemel, hooren kan wat wij zeggen? Hier is het boek
-waarom ik gebeden heb. God heeft ons gebed verhoord en het ons
-gezonden." Hij weende als een kind van vreugde en dankbaarheid. Zijne
-vrouw was uiterst vatbaar, en schier in eene dwaling vervallen, die wij
-eerst later bemerkten; zij geloofde, dat God dit boek, op haar mans
-gebed had gezonden. Het is waar, dat dit ook door de Voorzienigheid zoo
-beschikt was, maar zij was geloof ik, geneigd te gelooven, dat er een
-bode uit den Hemel gekomen was, om haar dat boek te brengen. De zaak was
-te ernstig, om hier eenige misleiding te gedoogen, dus verzocht ik aan
-de jonge vrouw onze nieuwbekeerde te verklaren, hoe onze gebeden
-verhoord kunnen worden door den gewonen loop der zaken, en zonder dat
-daarbij een wonder behoeft te geschieden. De jonge vrouw deed dit later,
-zoodat hier geen vroom bedrog plaats greep, hetgeen ik voor
-onverantwoordelijk zou gehouden hebben. De vreugde van Atkins echter was
-onbeschrijfelijk. Nimmer gevoelde iemand meer dankbaarheid dan hij voor
-zijn Bijbel, en niemand verheugde zich ooit over het bezit eens Bijbels
-om beter redenen, en hoewel hij een zeer woest, kwaadaardig en losbandig
-mensch was geweest, bewijst hij echter door zijn voorbeeld aan alle
-ouders, dat zij nimmer het onderrigt hunner kinderen moeten staken, of
-aan het goed gevolg hunner pogingen daartoe wanhopen, al zijn de
-kinderen ook schijnbaar nog zoo halsstarrig en ongevoelig, want zoo zij
-immer tot een waar inzigt hunner zonden geraken, komen deze vroegere
-indrukken, die zoo lang geslapen hadden, weder levendig en weldadig voor
-den geest. Zoo was het ook hier; het weinige onderrigt in de Godsdienst,
-dat hij genoten had, kwam dezen armen man thans van pas, daar hij met
-nog onwetender dan hij te doen had.
-
-Vooral herinnerde hij zich, wat zijn vader hem zoo dikwijls van de
-hooge waarde des Bijbels gezegd had, welk een voorregt deze voor geheele
-volkeren, huisgezinnen en personen was, maar nimmer had hij dit naar
-waarde beseft, dan nu hij de behoefte daaraan tot onderrigting van
-heidenen en barbaren gevoelde. De jonge vrouw was er ook zeer blijde
-mede, hoe wel zij en de jongeling onder hunne goederen, die nog aan
-boord waren, er ieder een hadden. Na zooveel van deze brave vrouw gezegd
-te hebben, kan ik niet nalaten er iets bij te voegen.
-
-Ik heb verhaald welk gebrek zij geleden had, hoe hare meesteres van
-honger gestorven was op dat ongelukkige schip, terwijl zij door het
-scheepsvolk eerst onmeedoogend behandeld en vervolgens geheel aan hun
-lot overgelaten waren. Eens hierover met haar sprekende, vroeg ik haar
-of zij, na hetgeen zij had uitgestaan, mij beschrijven kon wat het is
-van honger te sterven. Zij zeide, dat zij geloofde van ja, en deed mij
-het volgende verhaal:
-
-"Eerst," zeide zij, "hadden wij verscheidene dagen het zeer hard en
-leden geweldigen honger, tot wij eindelijk niets geen voedsel meer
-hadden dan een weinig suiker en wat wijn met water. Den eersten dag,
-nadat ik geheel geen voedsel gehad had, gevoelde ik mij tegen den avond
-flaauw en misselijk en zeer geneigd tot geeuwen en slapen. Ik ging op
-eene bank in de groote kajuit liggen, en sliep bijkans drie uren, waarna
-ik eenigzins verkwikt ontwaakte, daar ik, voor ik slapen ging, een glas
-wijn gedronken had. Na drie uren wakker geweest te zijn, werd ik weder
-misselijk, ik ging weder liggen, maar kon niet slapen, terwijl ik
-duizelig was en dan weder neiging tot braken had, en dit ging zoo den
-geheelen volgenden dag. Dien avond moest ik te rust gaan, zonder iets
-dan eene teug water genuttigd te hebben; ik droomde toen dat ik te
-Barbados op de markt was, die vol met levensmiddelen was, dat ik eenige
-voor mijne meesteres kocht, en een goed middagmaal deed; maar bij mijn
-ontwaken was ik zeer neerslagtig van denzelfden honger te gevoelen. Ik
-dronk het laatste glas wijn dat ik had, met wat suiker tot voedsel; maar
-door de zwakte van mijne maag, werkte de wijn onaangenaam op mijne
-hersenen, en naar men mij zeide, lag ik eenigen tijd bedwelmd en als
-iemand die dronken is.
-
-"Den derden dag, na een nacht dien ik vol verwarde droomen, meer
-dommelend dan slapend had doorgebragt, ontwaakte ik woedende van honger,
-en zoo mijne rede niet teruggekeerd was, weet ik niet of, zoo ik moeder
-ware geweest, mijn kind wel veilig bij mij zou geweest zijn. Dit duurde
-ongeveer drie uren, gedurende welke ik, gelijk mijn jonge meester mij
-gezegd heeft, ik in volslagen razernij verkeerde. In een der vlagen van
-verbijstering, struikelde ik en viel met mijn gelaat tegen den kant van
-een rustbed, waarop mijne mevrouw lag, zoodat mijn neus aan bloed
-sprong. De kajuitjongen reikte mij eene kom toe, ik ging zitten en
-verloor veel bloed, en naar gelang dat ik dit verloor, bedaarde de
-hevigheid van de koorts en tevens de knagingen van den honger.
-Vervolgens werd ik gekweld door neiging tot braken. Na eenigen tijd viel
-ik van bloedverlies flaauw, en allen hielden mij voor dood, doch spoedig
-kwam ik weder bij, en had toen de vreeselijkste maagpijn, die men zich
-denken kan, niet als een kolijk, maar als een knagende, woedende trek
-tot honger, die tegen den avond overging in een allerhevigst verlangen
-naar voedsel, misschien gelijk zwangere vrouwen wel ondervinden. Ik nam
-nog een glas water met suiker, doch mijn maag walgde van de suiker en
-gaf die weder terug. Toen nam ik eene teug zuiver water, en hield dat er
-in, waarna ik liggen ging en God allervurigst bad, dat Hij mij van de
-wereld mogt wegnemen. De hoop hierop deed mij wat bedaren, ik sluimerde
-eenigen tijd en toen ik ontwaakte, dacht ik dat ik lag te zieltogen,
-want mijne zwakke en ledige maag verbijsterde mij het brein. Ik beval
-mijne ziel aan God en verlangde hartelijk, dat iemand mij in zee wierp.
-
-"Al dien tijd lag mijne mevrouw bij mij als eene stervende, maar zij
-verdroeg het geduldiger dan ik, en gaf haar laatste stukje brood aan
-haren zoon, die het niet nemen wilde, maar zij dwong hem het te eten, en
-ik geloof dat hij zijn leven hieraan te danken heeft.
-
-"Tegen den morgen viel ik weder in slaap, en eerst toen ik ontwaakte
-barstte ik in tranen uit, en daarna had ik weder eene geweldige vlaag
-van honger, zoodat ik half razend werd. Ware mijne meesteres dood
-geweest, ik zou geloof ik een stuk van haar vleesch gegeten hebben, zoo
-onverschillig en met zoo veel smaak, als ik ooit vroeger eenig voedsel
-voor ons bestemd, genuttigd had, en eens of tweemaal beet ik mij zelve
-in den arm. Eindelijk zag ik de kom waarin het bloed was, dat ik den
-vorigen dag verloren had, ik liep er heen, en verzwolg het zoo haastig
-en gretig, alsof ik vreesde, dat men het mij zou afnemen. Schoon ik
-naderhand walgde van hetgeen ik gedaan had, was echter mijn honger
-gestild; ik nam eene teug water en bragt eenige uren zeer kalm door. Dit
-was de vierde dag en dezen bragt ik zoo door tot des nachts, toen ik
-drie uren lang dezelfde reeks van gewaarwordingen weder had; namelijk
-misselijk, slaperig, uiterst hongerig, pijn in de maag, dan weder als
-razende, dan weder misselijk, dan ijlhoofdig, dan gillende, dan weder
-krankzinnig, en zoo ieder kwartier. Ik werd zeer zwak, en des nachts
-sliep ik in, alleen hopende, dat ik voor den morgen dood zou zijn.
-
-"Den geheelen nacht sliep ik niet, de honger was door ziekte vervangen,
-en ik had zware kolijkpijnen; en zoo lag ik tot den morgen, toen ik een
-weinig verrast werd door het gejammer van mijn jongen heer, die mij
-toeriep dat zijn moeder dood was. Ik hief mij een weinig op, want ik had
-geen kracht om op te staan, en zag dat zij niet dood was, schoon zij
-slechts weinig teekens van leven geven kon.
-
-"Toen gevoelde ik zulk eene snijdende pijn in de maag, en zulke knagingen
-van den honger, dat niets dan de kwellingen des doods die kunnen
-evenaren. In dezen toestand hoorde ik de matrozen roepen: "Een zeil! Een
-zeil!" en boven mij schreeuwen en rondspringen als razenden. Ik was zoo
-zwak, dat ik niet opstaan kon en mijne mevrouw nog minder; en mijn jonge
-meester was zoo ziek, dat ik dacht dat hij zieltoogde. Dus konden wij de
-kajuitdeur niet openen, om de reden van dit rumoer te hooren. Sedert
-twee dagen hadden wij niemand van het scheepsvolk gezien; zij hadden ons
-gezegd, dat zij zelve niets te eten hadden, en later vernamen wij, dat
-zij ons reeds gestorven waanden. In dezen jammerlijken toestand waren
-wij, toen de Hemel u zond om ons het leven te redden."
-
-Dit was haar verhaal, en naar het mij toescheen een zoo duidelijk
-verslag van den hongerdood, als ik nimmer hoorde. Ik houd het voor
-volkomen waar, omdat de jongeling mij verscheidene omstandigheden even
-zoo verhaald had, schoon niet zoo juist en treffend als zijne
-dienstmaagd; welligt omdat zijne moeder hem nog, ten koste van haar
-leven, gevoed had. De arme meid echter, schoon sterker dan hare reeds
-bejaarde en zwakke meesteres, was er welligt het hardste aan toe
-geweest, daar hare mevrouw misschien nog iets langer wat bewaard, en dit
-alleen aan haren zoon gegeven had. Ongetwijfeld zouden allen van honger
-binnen weinige dagen gestorven zijn, zoo zij niet ons schip of een ander
-ontmoet hadden, ten ware zij elkander verslonden hadden, en dit zou hun
-nog weinig gebaat hebben, op vijfhonderd mijlen van alle land en zonder
-uitzigt op andere hulp, dan hun thans te beurt was gevallen. Doch dit in
-het voorbijgaan. Ik keer tot mijne schikkingen in de kolonie terug.
-
-Om verscheidene redenen zeide ik aan niemand iets van de sloep, die ik
-medegenomen en bij hen gedacht had in elkander te zetten, want de zaden
-van tweedragt, die ik bij mijne komst bespeurde, deden mij vreezen, dat
-zij bij eenige nieuwe oneenigheid, het eiland verlaten zouden of
-misschien op zeeroof uitgaan, en mijn eiland hierdoor een
-dievenschuilhoek worden zou, in plaats van eene vestiging van brave en
-godsdienstige lieden. Hierom behield ik ook de twee koperen stukken, die
-ik aan boord had. Ik achtte hen genoegzaam in staat, om zich tegen elke
-overval te verdedigen, maar wilde hun geen gelegenheid geven tot een
-aanvallenden oorlog of strooptogten, die eindelijk op hun verderf
-moesten uitloopen. Ik behield derhalve de sloep en de kanonnen, om hen
-daarmede op eene andere wijs van dienst te zijn, gelijk men later zien
-zal.
-
-Ik heb thans met het eiland afgedaan. Ik verliet het in een bloeijenden
-staat en ging aan boord den 6 Mei, na een verblijf van vijfentwintig
-dagen, en daar allen besloten hadden er te blijven tot ik hen kwam
-afhalen, beloofde ik hun nog eenigen onderstand van Brazilië te zullen
-zenden, als ik er gelegenheid toe vinden kon, vooral nog eenig rundvee,
-daar wij datgene, wat ik in Engeland gekocht had, uit gebrek aan voeder
-hadden moeten slagten. Den volgenden dag groette ik met een saluut van
-vijf schoten en ging onder zeil, en kwam na tweeëntwintig dagen reis in
-de Allerheiligen baai in Brazilië aan, zonder iets merkwaardigs ontmoet
-te hebben, dan dat wij een paar malen door de sterke strooming ten N. en
-N. O. uit onzen koers gedreven werden, en eens of tweemaal werd er "land
-ten Westen!" geroepen, doch of het een eiland of het vaste land was,
-weet ik niet.
-
-Den derden dag echter tegen den avond zagen wij bij stil weder en eene
-effene zee, in de verte de zee met iets zwarts bedekt, doch konden niet
-zien wat het was. De opperstuurman echter, die met een kijker het groot
-want inging, riep dat het een leger was. Ik begreep niet wat hij meende
-met een leger, en riep wat te overijld, dat hij stapelgek was, of iets
-dergelijks. "Word niet driftig, mijnheer," zeide hij, "het is een leger
-en eene vloot ook; er zijn geloof ik wel duizend kanoes, vol volk, die
-naar ons toe komen pagaaijen." Ik stond een weinig verzet en mijn neef,
-de kapitein, ook, die verschrikkelijke dingen van de wilden op het
-eiland gehoord had, en nimmer te voren in deze zeeën geweest was. Hij
-wist niet wat hiervan te denken en herhaalde twee of drie maal: "Wij
-zullen allen verslonden worden!" Ik moet bekennen, dat ik ook het kwaad
-inzag, daar het doodstil was, en de stroom ons sterk naar het land
-dreef. Ik ried hem echter niet bang te zijn, maar te ankeren, zoodra zij
-zoo digt bij waren, dat het gevecht onvermijdelijk was.
-
-Het weder bleef stil en zij kwamen steeds nader, dus gelastte ik te
-ankeren en de zeilen in te nemen. Van de wilden had men, zeide ik, niets
-te vreezen, dan dat zij brand verwekten, en hiertoe was het noodig de
-sloepen uit te zetten, en die wel bemand, voor en achter het schip te
-leggen, ten einde het volk daarin met putsen den brand kon blusschen,
-als de wilden dien verwekten. Aldus wachtten wij hen af, en kort daarop
-kwamen zij nader; ik geloof niet, dat ooit Christenen ontzettender
-schouwspel zagen. De stuurman had zich echter in het getal van duizend
-kanoes vergist; naar onze telling waren er niet meer dan honderd
-vijfentwintig, doch zwaar bemand; sommigen voerden zestien en zeventien
-man en meer, en de minsten zeven of acht.
-
-Toen zij naderbij kwamen, schenen zij geheel ontzet van een gezigt,
-welks wederga zij waarschijnlijk nimmer te voren gezien hadden, en eerst
-schenen zij niet te weten wat van ons te maken. Zij naderden echter
-steeds meer en meer, en schenen ons te willen omsingelen, doch wij
-riepen het volk in de sloepen toe hen niet te laten naderen. Tegen onze
-begeerte bragt dit een gevecht te weeg, want vijf of zes hunner grootste
-kanoes, kwamen zoo digt bij onze groote boot, dat ons volk hen met de
-handen toewenkte om achteruit te gaan, hetgeen zij zeer goed begrepen en
-opvolgden, doch tevens schoten zij een vijftig pijlen op hen af, en een
-matroos werd zwaar gewond. Ik riep hen echter toe niet te vuren, en wij
-reikten hun eenige planken toe, waarvan de timmerman eene soort van
-waring opzette, om hen voor de pijlen te bedekken, als de wilden weder
-mogten schieten.
-
-Een half uur daarna kwamen zij allen te gelijk naar den achtersteven,
-zoo digt bij, dat wij hen zeer goed konden onderscheiden, maar niet
-bevroeden wat hun oogmerk was. Ik zag dadelijk, dat het mijne oude
-kennissen waren, de wilden, waarmede ik zoo veel te doen had gehad;
-daarop roeiden zij wat terug en kwamen ons toen zoo digt op zijde, dat
-wij hen beroepen konden. Ik gelastte al het volk zich bedekt te houden,
-als zij soms weder mogten schieten, doch liet Vrijdag op het dek gaan om
-hen toe te spreken en te vernemen wat zij wilden. Of zij hem verstonden
-weet ik niet, maar zoodra hij hen aangeroepen had, wendden zes hunner,
-die de voorsten waren, hunne kanoe, en toonden (met verlof) hun naakt
-achterste. Of dit eene uitdaging of beschimping was, weet ik niet, maar
-onmiddellijk daarop riep Vrijdag, dat zij gingen schieten, en ongelukkig
-voor den armen jongen, schoten zij wel driehonderd pijlen af, en doodden
-tot mijne onuitsprekelijke droefheid, den armen Vrijdag, den eenigsten
-man dien zij zagen. De arme jongen was van drie pijlen getroffen, en
-drie vielen vlak bij hem, zulke goede schutters waren zij.
-
-Ik was zoo woedend over het verlies van mijn trouwen knecht, den
-medgezel van mijne eenzaamheid, dat ik dadelijk vijf stukken met schroot
-en vier met kogels geladen, liet afvuren, en hun eene laag toezond, zoo
-als zij zeker nimmer in hun leven gehoord hadden. Zij waren zoo nabij en
-onze konstapels mikten zoo goed, dat een enkele kogel drie of vier
-hunner kanoes verbrijzelde.
-
-Wij achtten ons juist niet zeer beleedigd doordien zij ons hun achterste
-gewezen hadden, en daar ik niet wist of deze verregaande lompheid bij
-ons, bij hen hetzelfde beteekende, had ik besloten vier of vijf schoten
-met los kruid te laten doen, dat hen genoeg schrik aangejaagd zou
-hebben. Maar toen zij zoo woedend op ons schoten, maar vooral toen zij
-mijn armen Vrijdag doodden, dien ik zoo hoog schatte en lief had, gelijk
-hij verdiende, achtte ik mijne handelwijze niet alleen geregtvaardigd
-voor God en de menschen, maar zou ik gaarne iedere kanoe overzeild en
-ieder hunner hebben laten verdrinken. Ik weet niet hoe velen er gekwetst
-of gedood werden, maar nimmer zag men onder eene groote menigte zulk een
-schrik, dertien of veertien hunner kanoes waren verbrijzeld of
-omgeslagen, en al het volk aan het zwemmen; de overigen roeiden zoo hard
-weg als zij konden, zonder zich te bekreunen aan hen, wier kanoes
-gezonken waren. Veel hunner zijn, denk ik, verongelukt. Ons volk nam een
-uur later, een armen kerel in, die het nog zwemmende gehouden had. Ons
-schroot had zeker velen gedood, maar wij vernamen er niets van, want
-binnen een uur of drie hadden wij hen geheel uit het gezigt verloren, op
-drie of vier kanoes na, die niet spoedig voort konden, en daar
-dienzelfden avond eene koelte opkwam, gingen wij onder zeil.
-
-De gevangene die wij hadden was zoo woest, dat hij eten noch spreken
-wilde, en wij dachten, dat hij zich wilde laten doodhongeren. Maar ik
-wist hem wel te temmen, want ik liet hem in de sloep werpen, en hield
-mij alsof wij hem in zee wilden smijten, als hij niet spreken wilde. Het
-hielp echter niet, dus werd hij in zee gegooid, maar hij zwom de sloep
-na, en riep hen toe, schoon zij er niets van verslaan konden. Eindelijk
-namen zij hem weder in, en nu was hij wat handelbaarder; hetgeen ik
-alleen gewild had, want ik zou hem niet hebben laten verdrinken.
-
-Ik was bitter ter neder geslagen door het verlies van mijn Vrijdag, en
-had gaarne naar het eiland willen terugkeeren, om vandaar een anderen
-knecht te halen, maar dit ging niet, dus vervolgden wij onze reis. Het
-duurde lang eer wij onzen gevangene iets konden doen begrijpen, maar met
-der tijd leerden de matrozen hem wat Engelsch, en werd hij wat
-handelbaarder. Wij vroegen van welk land hij kwam, maar konden er niets
-van begrijpen, zulk een zonderling keelgeluid maakte hij bij het
-spreken, daar zijne taal alleen uit scheen te bestaan, en hij de tong,
-lippen of tanden niet scheen te gebruiken bij het spreken. Later, toen
-de matrozen hem wat Engelsch geleerd hadden, zeide hij, dat zij met
-hunne koningen uitgegaan waren om te vechten. Wij vroegen hem hoe veel,
-en hij zeide vijf, die met hun allen tegen twee volken gingen vechten.
-Op onze vraag waarom zij naar ons toe gekomen waren, zeide hij, om het
-groot wonder te zien. Wij konden hem nimmer leeren het meervoudig even
-als wij aan te duiden, en bij zijn uitspraak voegde hij altijd een _e_
-achter ieder woord gelijk ook alle Afrikanen doen als zij Engelsch
-leeren, en dat ik niet dan met de uiterste moeite Vrijdag had kunnen
-afleeren.
-
-En nu ik dezen armen jongen nogmaals noem, moet ik voor altijd afscheid
-van hem nemen. Arme brave Vrijdag! Wij begroeven hem zoo welvoegelijk en
-plegtig als ons mogelijk was. Het lijk werd in eene kist over boord
-gezet, waarbij ik elf schoten liet doen. Dit was het einde van den
-trouwsten, eerlijksten en genegensten dienaar dien ooit iemand had.
-
-Wij zetten nu met een gunstigen wind koers naar Brazilië, en ongeveer
-twaalf dagen later zagen wij land op 5° Z.B., zijnde het Noordoostelijkste
-van dat gedeelte van Amerika. Vier dagen liepen wij Zuidoostwaars, in
-het gezigt van het land, toen wij kaap Augustijn zagen, en drie later
-lieten wij het anker vallen in de Allerheiligenbaai, de plaats mijner
-redding, vanwaar mijn goed en kwaad lot begonnen is.
-
-Nimmer liep hier een schip binnen, dat minder er te verrigten had dan
-ik, en toch konden wij slechts met de grootste moeite verlof bekomen, om
-eenige gemeenschap met den wal te hebben. Noch mijn compagnon, die nog
-leefde en een zeer aanzienlijk man was geworden, noch mijne twee
-gemagtigden, noch het gerucht van mijn wonderbaarlijk behoud op het
-eiland, konden mij deze gunst doen verkrijgen. Mijn compagnon, die zich
-herinnerde, dat ik vijfhonderd gouden moidores aan den prioor der
-Augustijnen, en driehonderd tweeënzeventig aan de armen had gegeven,
-haalde den tegenwoordigen prioor over, voor mij van den gouverneur
-verlof te vragen, om met den kapitein en een ander, benevens acht
-matrozen aan wal te komen. Dit ontving ik onder uitdrukkelijke
-voorwaarde van geene goederen zonder verlof aan land te brengen, noch
-iemand van daar mede te nemen. Zij waren zoo streng, dat ik de grootste
-moeite had om drie balen Engelsche goederen aan land te mogen brengen,
-die ik tot presenten voor mijn compagnon medegebragt had.
-
-Deze was een braaf, onbekrompen man, schoon hij, even als ik, gering
-begonnen was. Hij wist niet dat ik hem iets present wilde geven, maar
-zond mij versch vleesch, confituren en wijn present, dat met eenigen
-tabak en drie of vier fraaije gouden medailles, wel dertig gouden
-moidores waard was. Maar ik deed voor hem niet onder in mijne
-geschenken, die uit fijn laken, linnen en kant bestonden. Bovendien zond
-ik hem aan dezelfde goederen eene waarde van 100 Pond St. tot een ander
-einde, en verzocht hem de sloep, die ik voor mijne kolonie uit Engeland
-had mede gebragt, in elkander te laten zetten, om daarmede den
-voorgenomen onderstand naar mijn eiland te zenden. Binnen weinige dagen
-was de sloep gereed, en ik gaf den schipper zulke inlichtingen, dat hij
-het eiland niet missen kon, waar hij ook, gelijk ik later van mijn
-compagnon vernam, gelukkig aanlandde. Een der matrozen, die met mij aan
-wal geweest was, verzocht mij mede te mogen gaan en zich daar neder te
-zetten, als ik hem een brief aan den Spaansche gouverneur mede gaf, dat
-deze hem een stuk land zou geven, en ik hem eenige kleederen en
-gereedschap mede gaf, om dat te bebouwen, waarvan hij verstand had, daar
-hij in Maryland een planter geweest was, en een boekanier ook. Ik gaf
-hem wat hij vroeg, en tevens den gevangen wilde als slaaf mede.
-
-Terwijl ik aan zijne uitrusting bezig was, zeide mijn oude compagnon,
-dat een Brazilisch planter, dien hij kende, een zeer braaf man, zich het
-ongenoegen der kerk op den hals gehaald had. "Wat eigenlijk van de zaak
-is," zeide hij, "weet ik niet, maar ik geloof, dat hij in zijn hart een
-ketter is; en hij is genoodzaakt zich voor de Inquisitie schuil te
-houden. Zulk eene gelegenheid, om met zijne vrouw en twee dochters te
-ontkomen, zou hem zeer welkom zijn, vooral als gij hem op een eiland een
-stuk gronds wilde afstaan, want al zijn goederen hier zijn in beslag
-genomen, en hij bezit niets dan eenig huisraad en twee slaven. En,"
-voegde hij er bij, "schoon ik zijne stellingen verfoei, wilde ik hem
-toch niet in handen der geestelijke regtbank zien, want dan zou hij
-zeker levend verbrand worden."
-
-Ik stond hem zijn verzoek toe, en wij hielden den man met zijn gezin aan
-boord verborgen, tot de sloep in zee stak, en toen deze buiten de baai
-was, bragten wij hem daar aan boord, waar zijne goederen kort te voren
-gekomen waren. Onze matroos was met zijn reisgenoot zeer in zijn schik,
-en zij waren beide even rijk, namelijk in gereedschappen, en de belofte
-van een stuk land. Het beste echter was eenig suikerriet, dat hij
-medevoerde om daar te planten, en welks bouwing en bewerking de ketter,
-de Portugees namelijk, in den grond verstond.
-
-Onder den voorraad bevond zich voor mijn eiland drie koeijen en vijf
-kalven, tweeëntwintig varkens, waaronder drie zeugen, die biggen
-moesten, twee merriën en een hengst. Ik haalde ook drie Portugesche
-vrouwen over zich derwaarts te begeven, en schreef aan de Spanjaards,
-dat zij haar goed behandelen moesten, en als zij wilden met haar
-trouwen. Ik had er wel meer kunnen overzenden, maar ik herinnerde mij,
-dat slechts vijf Spanjaarden ongehuwd waren, terwijl de overige vrouwen
-in hun eigen land hadden, en dat de Portugesche vlugteling twee dochters
-bij zich had.
-
-Deze geheele bezending kwam behouden over, en was den inwoners zeer
-aangenaam, die nu met de nieuw aangekomenen, een getal van tusschen de
-zestig en zeventig personen uitmaakten, eene menigte kleine kinderen
-niet medegerekend. Bij mijne terugkomst te Londen vond ik brieven van
-hen, die over Lissabon gekomen waren, en door hen met de naar Brazilië
-teruggekeerde sloep medegegeven waren, en waarover ik later spreken zal.
-
-Ik stap thans geheel van mijn eiland af om er niet weer op terug te
-komen, en die het verdere mijner gedenkschriften lezen, moeten hunne
-gedachten daarvan aftrekken, en zullen in de volgende bladzijden niets
-anders vinden dan de dwaasheden van een oud man, die noch door zijne
-eigene ongelukken, noch door die van anderen zich liet afhouden om die
-telkens weder te begaan; wien bijkans veertig jaren vol jammer en
-teleurstellingen geene bezadigdheid, noch ongedachte voorspoed
-tevredenheid konden verschaffen, noch ongehoorde rampspoeden en nood
-behoedzaamheid inprenten.
-
-Ik had even weinig noodig naar Oost-Indië te gaan, als iemand, die vrij
-en onschuldig is, zich naar de gevangenis behoeft te begeven, om zich
-achter slot te laten zetten en van ellende te vergaan. Had ik in
-Engeland een klein scheepje genomen, daarmede regt naar mijn eiland
-gestevend, had ik het, gelijk het andere schip, beladen met allerlei
-noodwendigheden voor het eiland en voor mijn volk, en een patent van de
-regering gevraagd, om het als een aan de Engelsche kroon onderworpen
-eiland in bezit te gaan nemen, dat ik zeker had kunnen verkrijgen; had
-ik geschut en wapens, bedienden en landlieden medegenomen, en er in naam
-van Engeland bezit van genomen en het versterkt en bevolkt, gelijk ik
-gemakkelijk had kunnen doen; had ik mij daar gevestigd, en het scheepje,
-met rijst geladen, terug gezonden, gelijk ik ook had kunnen doen in zes
-maanden, en het daarop weder in Engeland laten uitrusten; had ik dit
-gedaan en ware ik er zelf gebleven, dan hadde ik althans als een
-verstandig mensch gehandeld. Maar ik was bezeten met een zucht tot
-zwerven, die alle voordeel in den wind sloeg; ik schepte er vermaak in
-de beschermer van de lieden te zijn, die ik daar geplaatst had, en hen
-op eene aartsvaderlijke wijze wel te doen, door hen te behandelen als
-ware ik hun vader. Ik had geen de minste gedachte om in den naam van
-eenige regering het te bezitten, of de bevolking onderdanen van eenig
-rijk te noemen; zelfs dacht ik er niet aan het eiland een naam te geven,
-maar ik liet het zoo als ik het vond, als niemands eigendom, en het volk
-onder geenerlei oppermagt of wetten dan de mijne, die, schoon mijn
-invloed op hen die van een vader en weldoener was, geen ander regt
-hadden op hunne gehoorzaamheid, dan die uit hunne vrijwillige
-toestemming ontsproot. Dit zou echter voldoende geweest zijn als ik daar
-gebleven was, maar daar ik hun verliet en niet terugkwam, behelsden de
-laatste berigten, die mijn compagnon mij van hen deed toekomen, nadat
-hij hun nog een tweede sloep derwaarts gezonden had, hoewel ik den brief
-eerst vijf jaren ontving nadat hij geschreven was, dat de zaken daar
-niet vooruit gingen, en zij over hun lang verblijf aldaar misnoegd
-waren; dat Willem Atkins dood en vijf van de Spanjaarden vertrokken
-waren, en dat, schoon de wilden hen weinig lastig vielen, zij echter
-eenige schermutselingen met hen gehad hadden, dat zij hem smeekten mij
-mijne belofte te herinneren van hen weg te halen, opdat zij voor hunnen
-dood hun vaderland mogten terug zien.
-
-Maar ik volgde steeds allerlei hersenschimmen, en die meer van mijn
-leven willen hooren, moeten mij volgen door eene reeks van nieuwe
-dwaasheden, moeijelijkheden en wilde avonturen, waaruit 's Hemels
-regtvaardigheid duidelijk uitblonk, en men zien kan hoe gemakkelijk de
-Hemel onze geliefdste wenschen tot de bron onzer rampspoeden kan maken,
-en ons straffen door de vervulling van datgene, wat wij het vurigste
-verlangden. Doch ik keer tot de geschiedenis van mijne reis terug.
-
-Ik moet hier echter echter nog vermelden, dat de brave en waarlijk
-godvruchtige priester mij hier verliet; daar er een schip naar Lissabon
-zeilree lag, verzocht hij mij hem daarop te laten overgaan, daar het
-toch, gelijk hij zeide, zijne bestemming scheen, nimmer eene reis te
-volbrengen, die hij begon. Hoe gelukkig ware het geweest zoo ik met hem
-gegaan was. Doch dit was nu te laat, en al wat de Hemel beschikt, is tot
-ons bestwil. Ware ik met hem gegaan, ik had nimmer zoo veel reden tot
-dankbaarheid aan God gehad, en de lezer zou nimmer het tweede deel van
-de Lotgevallen van Robinson Crusoe ontvangen hebben. Ik zal dus alle
-vruchtelooze klagten over mij zelven sparen en mijn verhaal vervolgen.
-
-Van Brazilië stevenden wij regt naar de Kaap de Goede Hoop, en hadden
-wel nu en dan eens storm of tegenwind, maar over het geheel eene
-gunstige reis. Mijne tegenspoeden op zee waren nu ten einde, maar andere
-ongevallen en rampen wachtten mij op het land, ten blijke, dat dit even
-zoo wel als de zee, een middel kan zijn om ons te tuchtigen.
-
-Wij hadden een supercarga aan boord, die na onze komst aan de Kaap over
-alles het bestier had, alleen was hij door den vrachtbrief verbonden tot
-een bepaald getal legdagen in elke haven, die wij aandeden. Ik had hier
-mij niet mede te bemoeijen, en al wat schip en lading betrof, werd door
-mijn neef den kapitein en den supercarga beide bestierd naar hun
-goedvinden.
-
-Ik zal den lezer niet vervelen met beschrijvingen van plaatsen, stukken
-uit het journaal, of met wijzingen van het compas, breedten, lengten en
-afstanden, passaatwinden, enz., die alleen nuttig zijn voor hen, die ook
-derwaarts willen gaan. Wij deden eerst Madagascar aan, waar, schoon de
-inboorlingen er stout en verraderlijk en zeer goed met bogen en lansen
-gewapend zijn, waarmede zij zeer behendig weten om te gaan; wij eene
-poos zeer goed met hen omgingen; zij behandelden ons zeer goed, en voor
-eenige kramerijen als messen, scharen, enz., die wij hun gaven, bragten
-zij ons elf goede vette ossen, niet groot maar goed gevoed, die wij
-slagtten en gedeeltelijk voor scheepsgebruik inzoutten.
-
-Na voorraad ingenomen te hebben, moesten wij hier eenige dagen blijven,
-en ik, die altijd nieuwsgierig was om elken hoek van de wereld te zien,
-ging zoo dikwijls aan den wal als ik kon. Op een avond ging ik aan de
-oostzijde aan wal, en eene talrijke menigte inboorlingen drong om ons
-heen en bekeek ons, schoon zij op eenigen afstand bleven. Daar wij met
-hen handel gedreven, en vriendelijk bejegend waren, duchtten wij geen
-gevaar, maar toen wij al het volk zagen, kapten wij drie takken van een
-boom, en staken die op eenigen afstand van ons in den grond, hetwelk,
-naar het schijnt, aldaar niet alleen een blijk van vrede en vriendschap
-is, maar als men van de andere zijde ook drie takken steekt, geeft dit
-te kennen, dat men den vrede of wapenstilstand aanneemt. Maar het is
-eene bekende voorwaarde, dat men hen niet verder dan tot aan hunne drie
-takken naderen mag, en zij niet verder komen dan die van u. Men is dus
-binnen die takken volkomen veilig, en die ruimte is als het ware de
-markt, waarop handel gedreven wordt. Daar binnenkomende, moet men geene
-wapens medebrengen, en zij steken aan hunne zijde hunne spietsen en
-lansen bij de eerste takken, en naderen ongewapend, maar zoo jegens hun
-eenig geweld gebruikt, en de wapenstilstand daardoor verbroken wordt,
-loopen zij naar de takken, vatten de wapens op, en de wapenstilstand is
-geëindigd.
-
-Op een avond, dat wij aan wal gegaan waren, kwam er veel meer volk dan
-gewoonlijk naar het strand, doch allen waren beleefd en minzaam. Zij
-bragten ons verscheidene eetwaren, die wij hun met eenige kramerijen
-betaalden; de vrouwen bragten ons ook melk en groenten, en alles was
-rustig. Wij sloegen van takken een hutje op, en bleven dien nacht op het
-strand. Ik had echter een tegenzin, schoon ik er geen reden voor had, om
-als de overigen op het strand te slapen, en daar onze sloep op een
-steenworp afstands voor anker lag met twee matrozen er in, liet ik er
-een van aan wal komen en eenige takken in de sloep brengen, waarna ik
-het zeil op den bodem der sloep uitspreidde, en daarop mij ter rust
-begaf.
-
-Tegen twee uren in den morgen hoorden wij een vreesselijk rumoer aan den
-wal, en een van ons volk riep ons toe, om Gods wil aan wal te komen met
-de sloep om hen te helpen, want dat zij allen waarschijnlijk vermoord
-zouden worden; tevens hoorde ik hen al hun schietgeweer lossen, dat uit
-vier of vijf snaphanen bestond, en dit tot driemaal toe, want het
-scheen, dat de inboorlingen hier niet zoo bang voor schietgeweer waren,
-als de Indianen, met welke ik te doen had gehad. Zonder te begrijpen wat
-er gaande was, maar door het rumoer dadelijk opgewekt, liet ik de sloep
-dadelijk naar land gaan, en besloot met drie geweren, die wij aan boord
-hadden, aan land te gaan, om ons volk bij te staan. Wij bereikten
-spoedig het strand, maar ons volk sprong te water, om er te spoediger in
-te komen, daar zij door drie- of vierhonderd man vervolgd werden. De
-onzen waren slechts negen in getal, en slechts vier of vijf hunner
-hadden geweren; de overigen hadden wel pistolen en sabels, maar daarmede
-konden zij weinig uitrigten.
-
-Wij namen zeven matrozen in de boot, en dit ging moeijelijk genoeg, daar
-drie hunner zwaar gewond waren; en het ergste was, dat terwijl wij in de
-boot stonden om ons volk er in te helpen, wij evenveel gevaar uitstonden
-als zij op het strand gehad hadden, want zij beschoten ons zoo hevig met
-hunne pijlen, dat wij genoodzaakt waren ons te verschansen met de
-doften, en twee of drie losse planken, die bij toeval, of liever door 's
-Hemels beschikking in de boot lagen. Ware het echter dag geweest, dan
-zouden zij ons zeker allen gedood hebben, zoo zij slechts iets van ons
-ligchaam hadden kunnen zien, zulke goede schutters zijn zij. Bij het
-maanlicht zagen wij echter een glimp van hen, terwijl zij ons op het
-strand spietsen en pijlen stonden toe te werpen, en na onze geweren
-geladen te hebben, gaven wij hun de laag, en konden aan de kreten van
-sommigen hooren, dat wij verscheidenen gewond hadden. Zij bleven echter
-tot het aanbreken van den dag in slagorde op het strand geschaard,
-waarschijnlijk om ons dan te wisser te treffen.
-
-Terwijl wij zoo lagen, wisten wij niet hoe wij ons anker ligten of ons
-zeil bijzetten zouden, omdat wij dan in de boot moesten gaan staan, en
-zij dan ons zoo zeker zouden treffen als wij een zittenden vogel met
-hagel. Wij maakten noodseinen tegen het schip, dat eene mijl in zee lag,
-doch mijn neef de kapitein hoorde ons vuur, en door zijne kijkers ziende
-hoe wij lagen, begreep hij dadelijk wat er gaande was, en ten spoedigste
-het anker ligtende, naderde hij den wal zoo nabij als hij durfde, en
-zond ons eene andere sloep met tien man te hulp, maar wij riepen hun toe
-niet te nabij te komen, en hoe de zaken stonden. Niet ver van ons bleven
-zij liggen, en een van het volk zwom naar ons toe met het eind van eene
-lijn in de hand, terwijl hij onze boot tusschen zich en den vijand
-hield, zoo dat men hem van het strand niet goed zien kon, en maakte dit
-aan ons vast, waarop wij ons ankertouw lieten glippen, en ons anker
-achter lieten, terwijl zij ons buiten bereik hunner pijlen boegseerden,
-en wij ons achter de opgeslagen verschansing verborgen hielden. Zoodra
-wij niet meer tusschen het schip en den wal lagen, zonden wij hen van
-boord eene volle laag met schroot en kogels toe, hetwelk eene
-schrikkelijke verwoesting onder hen aanrigtte.
-
-Toen wij aan boord teruggekeerd en buiten gevaar waren, konden wij naar
-de oorzaak van deze onlusten onderzoek doen, waarop onze supercarga, die
-hier meermalen geweest was, aandrong, want hij zeide, dat de inwoners
-ons, na het aangaan van een wapenstilstand, nimmer eenig leed zouden
-gedaan hebben, als wij hen niet door het een of ander daartoe getergd
-hadden. Eindelijk kwam het uit, dat eene vrouw, die ons eenige melk was
-komen verkoopen, een jong meisje had medegebragt, die eenige groenten
-had gebragt, en terwijl de oude vrouw (of het hare moeder was wisten zij
-niet) hare melk verkocht, had een van ons volk zich ruw gedragen jegens
-het meisje, waarop de oude vrouw een groot misbaar maakte. De matroos
-wilde echter zijne prooi niet laten varen, maar sleepte haar buiten het
-gezigt der oude, onder de takken, daar het thans genoegzaam duister was.
-De oude vrouw moest zonder haar vertrekken, en bragt, naar het scheen,
-den stam, vanwaar zij gekomen was, in opschudding, die daarop binnen
-drie of vier uren dit geheele leger tegen ons op de been bragt; en het
-was groot wonder, dat wij niet allen omgebragt waren.
-
-Een van ons volk was bij het begin van den aanval door een werpspies
-gedood, zoo als hij uit de tent, die wij gemaakt hadden, te voorschijn
-kwam; de overigen bragten er het leven af, behalve de kerel, die het
-geheele onheil veroorzaakt had, en zijn lust duur genoeg boette, want
-wij hoorden niets van hem. Wij bleven, schoon de wind gunstig was, twee
-geheele dagen liggen, en deden seinen voor hem, en lieten onze booten
-het strand verscheidene mijlen ver op en neder zeilen, maar alles
-vergeefs. Dus moesten wij het opgeven, en zoo hij er alleen voor geleden
-had, ware het verlies zoo groot niet geweest.
-
-Ik had echter geen rust voor ik nogmaals aan den wal beproefd had iets
-van zijn lot te vernemen. Den derden nacht na het gevecht verlangde ik
-volstrekt te weten wat kwaad wij hen gedaan hadden, en hoe de zaken bij
-de Indianen stonden. Ik zorgde het in den nacht te doen, ten einde wij
-geen gevaar van een nieuwen aanval liepen, maar ik had mij ook moeten
-verzekeren, dat ik volkomen gezag had over het volk, dat ik medenam,
-alvorens ik mij op een togt waagde, die zoo gevaarlijk was, en zoo
-heilloos afliep, als zonder mijn weten of wensch gebeurde.
-
-De supercarga en ik namen twintig van de moedigste matrozen mede, en wij
-landden twee uren voor middernacht op dezelfde plaats, waar de Indianen
-tijdens het gevecht gestaan hadden. Ik landde juist hier, omdat ik
-hoofdzakelijk verlangde te zien of zij het veld geruimd en eenige
-teekens hadden achtergelaten van het door ons gestichte onheil; en ik
-hoopte, dat zoo wij soms een of twee hunner gevangen konden maken, wij
-deze misschien voor onzen matroos zouden kunnen uitwisselen. Wij landden
-in de diepste stilte, en verdeelden het volk in twee hoopen; de een
-onder mijn bevel, de andere onder dat van den bootsman. Wij zagen noch
-hoorden een spoor van eenig menschelijk wezen, dus trokken wij op
-eenigen afstand van elkander tot naar de plaats van het gevecht. In den
-beginne belette de duisternis ons iets te zien, maar verder op
-struikelde de bootsman, die vooruit ging, een paar malen over een lijk.
-Hierdoor wetende, dat dit de plek was waar de Indianen gestaan hadden,
-hielden zij halt en wachtten mij af. Wij besloten te wachten tot de maan
-opkwam, hetgeen binnen een uur zou geschieden, en toen zagen wij
-duidelijk de door ons aangerigte vernieling. Wij telden tweeëndertig
-lijken op het slagveld, waaronder twee die nog niet geheel dood waren.
-Sommigen waren een arm, anderen een been, en een het hoofd geheel
-afgeschoten. De gewonden schenen zij medegevoerd te hebben.
-
-Na alles ontdekt te hebben, wat ik begreep te kunnen ontdekken, wilde ik
-naar boord keeren, maar de bootsman en zijn volk lieten mij zeggen, dat
-zij besloten hadden het dorp op te zoeken, waar die schelmen, gelijk zij
-hen noemden, woonden, en verzocht mij mede te gaan; want vonden zij al
-hen niet, dan vonden zij toch zeker een rijken buit, en misschien wel
-Tom Jeffries, zoo als de man heette dien wij verloren hadden.
-
-Hadden zij mij om verlof gevraagd, dan had ik hun dadelijk bevolen naar
-boord te keeren, wetende, dat het ons niet betaamde dit gevaar te
-loopen, aan wie een schip en zijne lading toevertrouwd waren, en die
-eene reis te doen hadden, waartoe het leven van het volk van het hoogste
-belang was; maar daar zij mij lieten weten dat zij gaan wilden, en mij
-en mijn volk alleen verzochten mede te gaan, weigerde ik dit ronduit, en
-stond op, want ik zat op den grond, om naar de boot te gaan. Een of twee
-van mijn volk vielen mij lastig om hen mede te laten gaan, en toen ik
-dit ook weigerde, begonnen zij te morren, zeiden, dat zij niet onder
-mijn bevel stonden, en dat zij toch zouden gaan. "Ik ten minsten ga,"
-zeide een hunner, "kom Jack, gaat gij mede?"--Jack zeide ja, en toen
-volgde een ander en toen nog een, en om kort te gaan, allen verlieten
-mij op een na, dien ik, en dat nog met veel moeite, overreedde te
-blijven, waarop ik met hem en den supercarga naar de sloep ging, waar ik
-de anderen gezegd had, dat ik op hen wachten zou, en trachten zou
-zooveel van hen in te nemen als heelhuids terug kwamen; want ik hield
-hen voor dat zij eene dwaasheid begingen, en naar het scheen hetzelfde
-lot als Tom Jeffries wilden ondergaan.
-
-Als echte matrozen zeiden zij, dat alles zeker goed afloopen zou, dat
-zij daarvoor instonden, dat zij zeer voorzigtig zouden zijn, enz., en
-daarmede gingen zij heen. Ik smeekte hen om het schip en de reis te
-denken, en dat deze eenigermate aan hen toevertrouwd was; dat zoo hun
-een ongeluk overkwam, het schip uit gebrek aan volk kon verongelukken,
-en dat zij dit voor God noch menschen konden verantwoorden. Ik voegde er
-nog veel bij, maar had even goed tegen den grooten mast kunnen spreken;
-zij waren als verzot op den togt, doch gaven mij goede woorden,
-beloofden dat zij uiterst voorzigtig en zeker binnen een uur terug
-zouden zijn, want het dorp lag volgens hun zeggen, geen half uur
-vandaar; schoon zij later ondervonden, dat het twee mijlen ver was. Zij
-vertrokken dan op deze dolzinnige onderneming, en om hun regt te laten
-wedervaren, even voorzigtig als moedig. Zij waren zekerlijk goed
-gewapend, ieder had een geweer, een bajonet en een pistool; sommigen
-hadden sabels en anderen enterbijlen, en bovendien hadden zij twaalf of
-dertien handgranaten. Nimmer gingen moediger kerels op slechter
-onderneming uit. Hun hoofddoel was plunderen, en zij hoopten er veel
-goud te vinden; doch een onvoorzien toeval maakte hunne wraakzucht
-gaande, en hen tot baarlijke duivels.
-
-Aan de plaats gekomen, waar zij het dorp dachten te vinden, en die geen
-half uur ver was, zagen zij zich teleurgesteld door slechts eenige
-weinige hutten te vinden, en nu wisten zij niet waar en hoe groot het
-dorp was. Zij beraadslaagden eenigen tijd of zij dit gehucht zouden
-overrompelen. In dat geval moesten zij al de inwoners van kant maken, en
-het was tien tegen een dat er een ontsnapte, die hun weldra uit het
-naaste dorp een geheel leger op den hals kon zenden. Zoo zij aan den
-anderen kant verder gingen, en de Indianen hier lieten slapen, wisten
-zij niet hoe het dorp te vinden. Eindelijk besloten zij er toch toe en
-gingen wat verder, tot zij eene koe aan een boom gebonden vonden. Deze
-besloten zij hun tot gids te laten dienen, want, zeiden zij, de koe
-behoort in het dorp voor ons of achter ons te huis; als wij haar los
-maken en zij gaat terug, laten wij haar gaan, maar gaat zij verder dan
-volgen wij haar. Zij sneden dus de koord van gevlochten takken los, en
-de koe ging voorwaarts, en bragten hen zoo regt naar het dorp, dat
-volgens hen uit tweehonderd huizen of hutten bestond, in sommige waarvan
-verscheidene huisgezinnen woonden.
-
-Alles was daar even gerust in slaap, en zij hielden op nieuw krijgsraad,
-en besloten eindelijk zich in drie hoopen te verdeelen, en drie huizen,
-op drie verschillende plaatsen in brand te steken, en als het volk naar
-buiten kwam, hen te grijpen en te binden, en zoo zij zich verweerden
-wist ieder wat hem te doen stond; en dan zouden zij de overige huizen
-plunderen. Zij besloten echter eerst in stilte het dorp door te trekken,
-om te zien hoe groot het was, en of zij ook beter zouden doen met af te
-trekken. Dit deden zij, en besloten daarop tot den aanval; maar terwijl
-zij nog bijeen stonden, waren drie wat vooruitgetrokken en riepen thans,
-dat zij Thomas Jeffries gevonden hadden. Zij liepen allen derwaarts en
-het was ook zoo, want zij vonden den rampzalige naakt uitgeschud, met
-afgesneden hals, aan een arm hangende. Digt daarbij was een hut, waarin
-zestien of zeventien Indianen zaten, waaronder twee of drie, die door
-onze kogels getroffen waren geworden, en zij hoorden deze tot elkander
-spreken.
-
-Het gezigt van hunnen ongelukkigen, mishandelden makker, maakte hen zoo
-verwoed, dat zij zwoeren hem te zullen wreken, en geen Indiaan, die in
-hunne handen viel, kwartier te geven. Zij gingen echter niet zoo
-onbesuisd te werk als men van hunne razende woede zou verwacht hebben.
-Eerst zochten zij een en ander bijeen, dat spoedig vuur vatten kon, maar
-zij vonden dat dit niet noodig was, daar de meeste huizen zeer laag en
-met biezen en dorre takken bedekt waren, derhalve maakten zij van eenig
-vochtig kruid een loop, en binnen een kwartier uurs stond het dorp op
-vier of vijf plaatsen in brand, vooral het huis waar de Indianen hadden
-zitten praten. Zoodra de vlammen uitsloegen, wilden de verschrikte
-wilden naar buiten vlugten, maar vonden den dood aan den ingang, waar
-de bootsman zelf twee hunner met zijne bijl velde. Daar het huis groot
-en er veel volk in was, wilde hij er niet ingaan, maar wierp er een
-handgranaat in, die bij de uitbarsting bijkans allen doodde die daar
-binnen waren, behalve twee of drie, die aan de deur gekomen met de
-bajonet afgemaakt werden. Er was een ander vertrek daar, waarin hun
-koning of vorst zich met verscheidene anderen bevond, en deze hielden
-zij met geweld binnen, tot dat het brandende dak instortte, en zij in de
-vlammen omkwamen.
-
-Zij hadden middelerwijl nog geen schot gedaan, omdat zij het volk niet
-spoediger wilden wakker maken, dan zij hen konden vermeesteren, maar de
-snel voortgaande vlam deed hen spoedig genoeg ontwaken, en was zoo
-hevig, dat zij naauwelijks op den grond konden loopen, echter waren zij
-genoodzaakt den loop des vuurs te volgen. Zoodra dus de vlammen de
-bewoners uit hunne huizen dreven, stonden de onzen gereed om hen af te
-maken, terwijl zij elkander aanhoudend toeriepen: "Denk om Tom
-Jeffries!"
-
-Ik was, terwijl dit gebeurde, in de grootste ongerustheid, en vooral
-toen ik de vlammen zag opstijgen; die in de duisternis vlak bij ons
-schenen te zijn. Mijn neef de kapitein, dien men bij het zien der
-vlammen gewekt had, was ook niet weinig ongerust, daar hij niet wist hoe
-de zaken stonden of in welk gevaar ik mij bevond, vooral toen hij ook
-hoorde schieten, want zij begonnen nu ook hunne geweren te gebruiken.
-Hij stond duizend angsten uit, wat er van mij en den supercarga geworden
-was. Eindelijk, niet wetende in wat nood wij waren, liet hij, schoon hij
-al zijn volk hoog noodig had, dertien man in eene andere sloep gaan, en
-ging zelf met hen naar den wal.
-
-Hij zag vreemd op, toen hij mij met den supercarga en slechts twee
-matrozen in de boot vond, maar verlangde even hard als ik te weten wat
-er omging, want het getier hield aan en de vlammen werden steeds
-heviger. In zulk een geval is het bijkans onmogelijk het verlangen te
-wederstaan, om te weten wat er gebeurt en zijn volk te hulp te komen, en
-de kapitein zeide mij, dat hij, het kostte wat het wilde, zijn volk
-bijstand wilde bieden. Ik hield hem, even als vroeger het volk, het
-behoud van het schip, het gevaar dat hij liep en het belang der reeders,
-voor; en zeide, dat ik met de twee mannen op verkenning wilde uitgaan en
-hem berigt brengen. Maar ik had even goed spreken tegen mijn neef als
-vroeger tegen het volk. Hij wilde gaan, zeide hij, en hij wenschte dat
-hij slechts tien man aan boord gelaten had; want hij wilde zijn volk
-niet uit gebrek aan hulp laten omkomen; liever, zeide hij, het schip, de
-reis en zijn eigen leven er bij in te schieten, en daarmede vertrok hij.
-
-Gelijk ik hen niet had kunnen overreden om niet te gaan, zoo kon ik mij
-zelven thans evenmin bedwingen om mede te gaan. De kapitein gelastte dus
-twee man met de pinnas terug te roeijen, en nog twaalf man van boord te
-halen, terwijl de groote boot voor anker bleef liggen, en dat als zij
-terug kwamen zes man op de booten zouden passen en zes ons volgen,
-zoodat hij slechts zestien man op het schip liet, want de geheele
-equipaadje bestond uit zesenvijftig man, waarvan twee bij den eersten
-twist, die al het onheil te weeg bragt, gesneuveld waren.
-
-Eens op weg dachten wij er weinig aan een pad te zoeken, maar gingen
-regt op de vlammen aan. Had eerst het schieten ons verontrust, thans
-waren de jammerkreten van het arme volk van een geheel anderen aard, en
-deden ons bloed verstijven van ijzing. Ik had zeker nimmer het
-stormenderhand innemen en verbranden van eene stad bijgewoond, maar ik
-had van Cromwell's wreedheden in Ierland en van Tilly's plundering van
-Maagdenburg gehoord, maar nimmer vroeger van die zaken eenig besef
-gehad; ook is het niet mogelijk die te beschrijven of de ontzetting, die
-het hooren daarvan ons aanjaagt.
-
-Wij gingen echter verder en kwamen eindelijk aan het dorp, schoon de
-vlammen ons beletten er binnen te gaan. Het eerst wat wij zagen was eene
-hut in puin of liever in de asch, want het vuur had haar geheel
-verteerd, en daar voor lagen de lijken van vier mannen en drie vrouwen,
-en wij meenden nog een of twee in het vuur te zien. Kortom wij troffen
-zoo veel blijken aan van onmenschelijke woede en wraakzucht, dat wij het
-onmogelijk hielden, dat ons volk die allen had kunnen bedrijven; of
-anders hadden allen naar ons gevoelen den gruwelijksten dood verdiend.
-Doch dit was niet alles; voor ons uit vermeerderden de vlammen en tevens
-de kreten, zoodat wij volstrekt niet begrepen wat er gaande was. Een
-weinig verder gekomen zagen wij tot onze verbazing drie naakte gillende
-vrouwen ons als razenden voorbij vlugten, gevolgd door zestien of
-zeventien inboorlingen, met drie van onze Engelsche moordenaars achter
-hen, die, daar zij hen niet konden inhalen, op hen vuurden, en een voor
-onze oogen doodschoten. Toen de anderen ons zagen hielden zij ons ook
-voor vijanden, van wie hun een gelijk lot te wachten stond als van de
-anderen, en zij begonnen allerakeligst te gillen, vooral de vrouwen, en
-twee hunner vielen neder als of zij reeds werkelijk dood waren.
-
-Mijn bloed verstijfde toen ik dit zag, en ik geloof dat, zoo de drie
-Engelsche matrozen, die hen vervolgden, bij ons gekomen waren, ik mijn
-volk op hen zou hebben laten vuren. Wij gaven echter de arme
-vlugtelingen te kennen, dat wij hun geen kwaad wilden doen, en dadelijk
-kwamen zij naar ons toe, knielden met opgeheven handen, en hieven een
-droevig gejammer om bescherming aan, die wij hun door gebaren beloofden,
-waarop zij zich digt achter ons voegden. Ik liet mijn volk in orde
-oprukken en gelastte hun niemand kwaad te doen, maar zoo mogelijk
-eenigen van ons volk te bereiken, en te zien van welken duivel zij
-bezeten waren, wat zij wilden, en hun te gelasten het moorden te staken
-en te verzekeren, dat zij met het aanbreken van den dag honderdduizend
-wilden om hen heen zouden hebben, en ik begaf mij met een paar lieden
-onder de vlugtelingen, waar ik een jammerlijk schouwspel ontwaarde.
-Sommigen hadden zich, bij het redden uit de vlammen, vreesselijk
-gebrand, anderen waren bovendien door de onzen gekwetst, en een man, die
-een kogel door het lijf had ontvangen, stierf terwijl ik er bij stond.
-
-Ik had gaarne de aanleidende oorzaak van dit alles willen vernemen, maar
-kon van hunne woorden niets begrijpen, schoon ik uit hunne teekens
-opmaakte, dat zij er zelf niets van wisten. Ik was zoo verbitterd over
-dezen onmenschelijken aanval, dat ik het hier niet langer uithouden
-kon, maar naar mijn volk terug ging. Ik zeide hun mijn voornemen en
-gelastte hun mij te volgen, toen op dat oogenblik vier onzer matrozen
-onder aanvoering van de bootsman kwamen aanloopen, over hoopen van door
-hen vermoorde wilden, geheel met bloed en stof bedekt, alsof zij naar
-nog meer moorden verlangden. Ons volk riep hen toe zoo luid zij konden,
-en deden zich eindelijk met veel moeite hooren, zoodat zij ons herkenden
-en naar ons toekwamen.
-
-Zoodra de bootsman ons zag riep hij hoezee, omdat hij dacht hulpbenden
-te zien, en zonder te wachten dat ik iets zeide, riep hij: "Kapitein, ik
-ben blijde dat gij gekomen zijt, wij hebben nog niet half gedaan. Die
-honden, die helsche schurken! Ik zal er zoo veel doodslaan als de arme
-Tomas haren op het hoofd had. Wij hebben gezworen geen hunner te sparen,
-wij willen hunne geheele natie van den aardbodem verdelgen!" en zoo ging
-hij voort, hijgende van drift, zonder dat ik er een woord tusschen kon
-voegen.
-
-Eindelijk verhief ik mijne stem om hem te overschreeuwen. "Barbaarsche
-schelm, wat doet gij?" zeide ik. "Ik verbied u, op doodstraffe, nog een
-van het leven te berooven. Blijf hier en houd uwe handen voor u, als gij
-uw leven lief hebt, dat gelast ik u, of gij zijt zelf in twee minuten
-een lijk."
-
-"Wel mijnheer," zeide hij, "weet gij wel wat gij doet of wat zij gedaan
-hebben. Wilt gij de reden weten van onze handelingen, kom hier," en
-daarmede bragt hij mij bij den armen kerel, die met afgesneden strot aan
-een boom hing.
-
-Ik moet bekennen, dat ik toen zelf warm genoeg werd en op een anderen
-tijd misschien de voorste onder hen zou geweest zijn; maar ik begreep
-dat zij hunne wraak te ver hadden getrokken, en dacht aan de woorden van
-Jacob tot zijne zonen Simeon en Levi: "vervloekt zij hunnen toorn, want
-hij is heftig, en hunne verbolgenheid, want zij is hard!" Maar mijne
-taak vermeerderde thans, want toen het volk, dat ik medegebragt had,
-even als ik dit schouwspel zag, had ik om hen terug te houden even veel
-moeite als aan de anderen, ja mijn neef zelf trok hunne partij, en zeide
-mij, zoodat zij het hooren konden, dat hij alleen bang was dat zij eene
-groote overmagt zouden vinden; maar dat de wilden allen den dood
-verdiend hadden, om het vermoorden van den armen man, en dat zij als
-moordenaars behoorden behandeld te worden. Dit hoorende, liepen acht van
-mijn volk den bootsman na om hem in zijn bloedig werk te helpen, en daar
-ik zag, dat ik volstrekt buiten staat was hen tegen te houden, ging ik
-bitter bedroefd heen, want ik kon het gezigt, laat staan het jammerlijk
-gegil en geschreeuw der ongelukkigen, die in hunne handen vielen, niet
-uitstaan.
-
-Ik kon niemand mede krijgen dan den supercargo en twee matrozen, en met
-deze keerde ik naar de booten terug. Het was, dat beken ik, zeer dwaas
-van mij, mij zoo alleen terug te wagen, want daar het nu reeds bijkans
-dag begon te worden, en de geheele omstreek in rep en roer scheen
-gebragt, stonden er bij het gehucht, waarvan ik vroeger sprak, ongeveer
-veertig man met lansen en bogen gewapend; maar toevallig liep ik hen
-mis, en kwam aan het strand toen het reeds klaar dag was. Dadelijk ging
-ik met de pinnas aan boord, en zond haar daarop terug voor het volk.
-Toen ik de boot bereikte, waren de vlammen bijkans uit, en het geraas
-was veel verminderd, maar geen halfuur was ik aan boord, of ik hoorde
-een geregeld geweervuur, en zag een grooten rook opgaan. Later vernam
-ik, dat ons volk toen die veertig man, die, gelijk ik zeide, bij dat
-gehucht stonden, hadden aangevallen, en er zestien of zeventien van
-gedood, waarna zij de hutten in brand staken, doch de vrouwen en
-kinderen lieten zij hier ongemoeid.
-
-Toen de pinnas weder aan het strand kwam, begon ons volk te voorschijn
-te komen, niet in twee afdeelingen, en in geregelde orde, gelijk zij
-opgetrokken waren, maar bij kleine troepjes, die hier en daar
-rondzwierven, zoodat eenige weinige moedige mannen hen gemakkelijk
-hadden kunnen in de pan hakken. Maar de vrees voor hen was door de
-geheele omstreek verspreid; en honderd wilden zouden geloof ik voor vijf
-matrozen gevlugt zijn. Bij deze geheele slagting had zich niemand
-ernstig verdedigd; zij waren zoo verrast door den schrik van de vlammen
-en de overrompeling der onzen in den nacht, dat zij niet wisten waar zij
-zich heen wenden zouden; want overal liepen zij den dood in den mond.
-Geen der matrozen had ook eenig letsel, behalve een, die zijn voet
-verstuikt had en een wiens handen zwaar gebrand waren.
-
-Ik was zeer boos op mijn neef den kapitein, zoo wel als op al het volk,
-maar op hem in het bijzonder, zoo wel omdat hij zijn pligt als
-gezagvoerder van een schip vergeten, en het gelukken der geheele reis in
-de waagschaal gesteld had, als omdat hij de woede van zijn volk in hunne
-onmenschelijke wraak eer aangevuurd dan gestild had. Hij zeide mij,
-ofschoon zeer eerbiedig, dat toen hij het lijk van den matroos zag, dien
-zij zoo wreedaardig vermoord hadden, hij zijne drift niet had kunnen
-bedwingen. Hij erkende, dat hij als gezagvoerder van een schip verkeerd
-gehandeld had, maar dat hij een mensch was, en bij dit gezigt geen
-meester van zichzelven had kunnen blijven. Over het overige volk had ik
-niets te zeggen, gelijk zij zeer goed wisten, en zij stoorden zich dus
-aan mijn misnoegen in het geheel niet, en op den dag gingen wij onder
-zeil.
-
-Onze matrozen verschilden van meening omtrent het getal der gedooden,
-doch naar de beste berekening waren er wel honderdvijftig mannen,
-vrouwen en kinderen gevallen, en was er in het dorp geen hut
-overgebleven. Daar de arme Tom Jeffries dood was, zou het weinig gebaat
-hebben hem mede te voeren, dus lieten zij hem waar zij hem vonden,
-alleen namen zij hem van den boom af waaraan hij hing.
-
-Hoe regtvaardig ons volk ook meende gehandeld te hebben, ik was van een
-ander gevoelen, en zeide hun telkens, dat zij op hunne reis niet op Gods
-zegen konden hopen; want ik beschouwde hunne daden als zoo vele moorden.
-Het was wel waar, dat zij Tomas Jeffries vermoord hadden, maar het was
-ook waar dat Jeffries de aanvaller was geweest, dat hij den
-wapenstilstand verbroken en een jong meisje, dat in het vertrouwen
-daarop in ons kamp kwam, geweld had aangedaan. De bootsman sprak dit
-tegen toen wij later aan boord waren. Het was wel schijnbaar dat wij den
-wapenstilstand gebroken hadden, maar eigenlijk hadden de inboorlingen
-dit zelf gedaan, door een van ons volk te dooden, zoodat, daar wij regt
-hadden hen te bevechten, wij evenzeer regt hadden ons zelven regt te
-verschaffen; en ofschoon de arme man wat ruw tegen een meisje was
-geweest, had men hem daarvoor zoo schandelijk niet mogen vermoorden; en
-zij hadden niets gedaan dan hetgeen regtmatig was, en hetgeen volgens
-goddelijke wetten hun tegen moordenaars vrij stond.
-
-Men zou denken, dat dit ons had moeten waarschuwen van niet weder onder
-heidenen en barbaren aan wal te gaan, maar de menschen willen niet
-anders dan door hunne schade leeren; en hoe duurder de ondervinding hun
-te staan komt, des te meer indruk schijnt zij op hen te maken.
-
-Onze bestemming was thans naar de Perzische golf, en vandaar naar de
-kust van Coromandel, terwijl wij Suratte zouden aandoen; maar
-hoofdzakelijk was onze supercargo naar de baai van Bengalen voornemens,
-en als hij op de uitreis niet slaagde naar zijn genoegen, zou hij naar
-China stevenen, op de thuisreis daar weder de kust aandoen.
-
-Ons eerste ongeval trof ons in de Perzische golf, waar vijf man, die het
-aan de Arabische zijde waagden landwaarts in te gaan, door de Arabieren
-afgesneden en gedood of in slavernij gevoerd werden; het overige
-bootsvolk kon hen niet ontzetten, maar had naauwelijks tijd het met de
-sloep te ontkomen. Ik bragt hen onder het oog, dat dit eene verdiende
-straf des Hemels was; maar de bootsman zeide mij driftig, dat ik verder
-ging, dan waartoe de Heilige Schrift mij regt gaf, en verwees mij op het
-gezegde des Heilands, dat de mannen, op wie de toren van Silo viel, geen
-zondaars waren geweest boven de anderen. Hetgeen mij echter hier den
-mond stopte was dat van de vijf man, die wij hier verloren, geen bij den
-moord van Madagascar was geweest, gelijk ik het altijd noemde, schoon
-het volk dit kwalijk verduwen kon.
-
-Mijne gedurige berispingen hierover hadden echter rampzaliger gevolgen
-dan ik vermoed had, en de bootsman, die hen destijds aangevoerd had,
-kwam eens bij mij en zeide dat ik die zaak gestadig op het tapijt bragt,
-en al het volk en hem in het bijzonder er ten sterkste over gelaakt had,
-hetgeen zij, daar ik slechts een passagier was, die niets op het schip
-te bevelen had en wien de reis niets aanging, van mij niet langer
-verdragen wilden; dat zij vreesden, dat ik eenig kwaad opzet brouwde, en
-hen misschien bij onze terugkomst in Engeland zou aanklagen; en dat, zoo
-ik er niet mede ophield, en mij nog verder met hem of wat hij gedaan had
-bemoeide, hij het schip zoude verlaten, want hij achtte het dan niet
-veilig als ik met hen aan boord bleef.
-
-Ik hoorde hem vrij geduldig aan, tot hij gedaan had, en zeide toen, dat
-ik zeker altijd den moord van Madagascar, gelijk ik dien altijd noemen
-zou, veroordeelde, en dat ik dit bij alle gelegenheden ronduit had te
-kennen gegeven, schoon niet meer tegen hem dan tegen een ander. Het was
-waar, dat ik op het schip niets te bevelen had, maar ik matigde mij ook
-niets geen gezag aan, maar nam alleen de vrijheid om over zaken, die ons
-allen betroffen, ronduit te zeggen wat ik dacht; dat, welk belang ik bij
-de reis had, hem volstrekt niet aanging, dat ik een der reeders van het
-schip was, en als zoodanig begreep het regt te hebben van te spreken, en
-meer te zeggen nog dan ik gedaan had, en noch hem, noch iemand daarvan
-eenige verantwoording schuldig was; en ik begon hierop warm te worden.
-Hij antwoordde weinig of niets, en ik dacht dat de zaak hiermede
-afgeloopen was. Wij waren toen op de reede van Bengalen, en daar ik de
-plaats gaarne wilde zien, ging ik met den supercargo met de sloep aan
-wal. Tegen den avond wilde ik weder naar boord gaan, toen een van het
-volk naar mij toekwam, en mij zeide, dat ik mij geene moeite moest geven
-om naar het strand te gaan, want dat zij orders hadden mij niet naar
-boord te brengen. Op deze onbeschaamde boodschap stond ik niet weinig
-verbaasd, en vroeg den man wie hem daarmede belast had. Hij zeide de
-bootsman. Ik maakte hierop geene aanmerkingen, maar gelastte hem te
-zeggen, dat hij mij zijne boodschap gedaan en ik er niet op geantwoord
-had.
-
-Ik zocht dadelijk den supercargo op, en zeide hem wat er gebeurd was en
-wat ik er van dacht, namelijk, dat er zeker muiterij aan boord zou
-komen, en verzocht hem dadelijk in eene inlandsche boot naar boord te
-gaan, en er den kapitein van te verwittigen. Ik had die moeite kunnen
-sparen, want voor ik hem gesproken had, was het aan boord reeds
-geschied. De bootsman, de konstapel, de timmerman, en in een woord al de
-onderofficiers, waren, zoodra ik vertrokken was, naar achteren gekomen
-en hadden verzocht den kapitein te spreken, en daarop had de bootsman
-eene lange aanspraak gedaan (want de man was zeer goed ter taal) en na
-eerst alles herhaald te hebben wat hij mij gezegd had, zeide hij den
-kapitein, dat daar ik nu vreedzaam aan wal was gegaan, zij geen geweld
-jegens mij gebruiken wilden, hetwelk zij anders zouden hebben moeten
-doen om mij van boord te krijgen. Zij achtten zich dus genoodzaakt te
-verklaren, dat zij, die scheep gegaan waren onder zijn bevel, zich
-getrouw van hunnen pligt zouden kwijten; maar dat, als ik niet van boord
-wilde gaan, noch de kapitein er mij toe dwingen, zij allen het schip
-zouden verlaten en niet verder met hem zeilen. Op het woord _allen_
-keerde hij zich om, hetwelk, naar het schijnt, een vooraf beraamd sein
-was, waarop al de matrozen, die bijeen stonden, riepen: "Ja, allen;
-allen, iedereen!"
-
-Mijn neef de kapitein bezat zoo wel moed als tegenwoordigheid van geest,
-en schoon het voorgevallene hem zeer trof, zeide hij zeer bedaard dat
-hij er over denken zou, maar dat hij niets kon doen zonder mij eerst
-gesproken te hebben. Hij trachtte hun daarop het onbillijke en
-onregtvaardige van hunnen eisch onder het oog te brengen, maar niets
-baatte. Zij zwoeren en gaven elkander in zijn bijzijn er de hand op,
-dat, zoo hij hun zijn woord niet gaf, zij mij niet zouden toelaten weder
-aan boord te komen.
-
-Dit was eene harde voorwaarde voor iemand, die zoo veel aan mij te
-danken had, en niet wist hoe ik het op zou nemen; dus sprak hij hun
-ernstig toe, zeide, dat ik de voornaamste reeder van het schip was, en
-dat men mij niet kon beletten bij mijn eigendom te blijven; dat dit
-bijkans even zoo gehandeld zou zijn als die zeeroover deed, die den
-kapitein op een woest eiland zette en met het schip doorging; dat dit
-hen bitter zou opbreken als zij ooit weder in Engeland kwamen, dat het
-schip mij toebehoorde en hij er mij niet kon afjagen, en dat hij liever
-het schip en de reis in de steek zou laten, dan mij zoo slecht te
-behandelen. Echter wilde hij aan den wal gaan en er met mij over
-spreken, en hij noodigde den bootsman met hem mede te gaan, ten einde te
-zien de zaak te schikken.
-
-Zij weigerden dit echter eenstemmig en zeiden, dat zij niets meer met
-mij te doen wilden hebben, noch aan boord, noch aan den wal, en dat, als
-ik op het schip kwam, zij allen het zouden verlaten. "Nu," zeide de
-kapitein, "als dat uw voornemen is, zal ik aan den wal gaan en er met
-hem over spreken." Kort nadat de bootsman mij het berigt had gebragt,
-kwam hij dan ook bij mij.
-
-Ik was zeer verheugd mijn neef te zien, want ik was bang dat zij hem met
-geweld zouden aan boord houden, zeil bijzetten en met het schip
-vertrekken, en dan had ik naakt en bloot in een vreemd land moeten
-achterblijven. In dat geval ware ik er erger aan toe geweest, dan toen
-ik alleen op het eiland was.
-
-Gelukkig waren zij zoo ver niet gegaan, en toen mijn neef mij verhaalde
-wat zij hem gezegd en hoe zij gezworen hadden, tot den laatsten man het
-schip te zullen verlaten als ik aan boord kwam, zeide ik, dat hij zich
-om mij niet bekommeren moest, want dat ik aan den wal zou blijven. Ik
-verzocht hem alleen, dat hij zorgen zou mij al wat ik noodig had aan den
-wal te zenden, en mij genoeg geld te laten, en dat ik dan, zoo goed ik
-kon, zou zien hoe ik naar Engeland kwam. Dit was mijn neef niet zeer
-aangenaam, maar er was niet anders te doen; hij ging dus aan boord en
-zeide het volk, dat zijn oom aan hun onbescheiden verlangen had
-toegegeven en zijne goederen van boord liet halen. Hiermede was de zaak
-afgeloopen, het volk keerde tot zijnen pligt terug, en ik begon te
-overwegen welken weg ik thans moest inslaan.
-
-Ik was nu alleen aan het einde der wereld, gelijk ik wel zeggen mag,
-want ik was ter zee drieduizend mijlen verder van Engeland dan toen ik
-op mijn eiland was; het is waar, ik kon van hier te land reizen, door
-het land van den grooten Mogol naar Suratte, vandaar naar Bassora te
-water, de Perzische golf op, en zoo den reisweg der karavanen op, door
-de Arabische woestijn naar Aleppo, en vandaar naar Italië en zoo over
-land naar Frankrijk, en dit zou te zamen gerekend, zeker meer dan de
-helft van den diameter des aardbols bedragen.
-
-Een ander middel was er nog, namelijk te wachten op Engelsche schepen,
-die van Sumatra naar Bengalen kwamen, en daarmede naar Engeland terug te
-gaan. Maar ik was hier gekomen zonder eenige betrekking tot de
-Oost-Indische compagnie, zoodat het moeijelijk zijn zou zonder haar
-verlof te vertrekken, tenzij door bijzondere gunst van de kapiteins of
-kooplieden van de compagnie, en bij dezen was ik geheel onbekend.
-
-Thans had ik het hartzeer het schip te zien vertrekken zonder mij; eene
-behandeling, die iemand, geloof ik, nimmer wedervaren is, dan van
-zeeroovers, die het schip afliepen, en hen, die niet wilden mededoen,
-hier of daar op de kust zetten. Mijn geval verschilde hiervan niet veel.
-Echter liet mijn neef mij twee bedienden, of liever lotgenooten, achter,
-de een was de onderschrijver, dien hij overreed had, om bij mij te
-blijven, en de andere was zijn eigen knecht. Ik nam mijnen intrek in het
-huis van eene Engelsche vrouw, waar verscheidene kooplieden logeerden,
-doch slechts een Engelschman. Hier had ik het zeer goed, en ten einde
-niets overijld te doen, bleef ik hier negen maanden, alvorens ik tot een
-besluit kwam, wat ik doen en hoe ik verder trekken zou. Ik had eenige
-Engelsche goederen van groote waarde en vrij wat geld bij mij, daar mijn
-neef mij duizend stukken van achten en een kredietbrief voor meer
-achtergelaten had, ten einde ik in geen geval geldgebrek zou hebben.
-
-Ik ontdeed mij spoedig en zeer voordeelig van al mijne goederen, en
-gelijk ik altijd voornemens was geweest, kocht ik er eenige fraaije
-diamanten voor, dat in mijne omstandigheden het best was, omdat ik dan
-altijd mijne bezittingen kon medevoeren.
-
-Na lang hier gebleven te zijn, zonder dat het mij gelukte, eene
-gelegenheid naar Engeland te vinden, die mij aanstond, kwam op eenen
-morgen de Engelsche koopman bij mij, die in hetzelfde huis logeerde, en
-met wien ik bevriend was geraakt. "Landsman!" zeide hij, "ik heb u eenen
-voorslag te doen, welke ik vertrouw, dat u even goed zal aanstaan, als
-hij mij doet, nadat gij er goed over nagedacht zult hebben. Hier zijn
-wij geposteerd, gij bij toeval en ik uit eigene verkiezing, in een deel
-der wereld, dat zeer ver van ons vaderland verwijderd is, maar waar door
-ons, die verstand van zaken hebben, vrij wat geld te verdienen is. Als
-gij duizend pond wilt toeleggen, even als ik, zullen wij het eerste het
-beste schip huren, dat wij krijgen kunnen; gij zult kapitein en ik
-koopman zijn, en wij zullen een reisje naar China doen. Waarom zouden
-wij stilzitten? De wereld en alle schepselen Gods, die er op zijn, de
-hemelligchamen zelfs, zijn allen vol beweging en leven. Waarom zouden
-wij alleen werkeloos zijn? Er zijn op Gods aardbodem geene andere
-luiaards dan menschen. Waarom zouden wij ons daaronder scharen?"
-
-Deze voorslag smaakte mij zeer, vooral omdat hij op eene zoo goedhartige
-en minzame wijze gedaan werd. Ik zal niet zeggen, dat mijne
-omstandigheden mij te geschikter voor eenen handelstogt maakten, want de
-koophandel was eigenlijk mijn element niet. Maar was deze mijn element
-niet, het zwerven wel, en dus moest iedere voorslag, om eenig deel der
-wereld te zien, dat mij nog onbekend was, mij smaken. Het duurde echter
-eenigen tijd, voordat wij een schip naar ons genoegen konden vinden, en
-toen wij dit hadden, was het niet gemakkelijk, om zooveel Engelsche
-matrozen te verkrijgen, als noodig waren, om de reis te kunnen doen en
-de overige matrozen, die wij hier en daar opraapten, in bedwang te
-houden. Na eene poos kregen wij een stuurman, een bootsman en een
-konstapel, alle drie Engelschen; een Hollandsche timmerman en drie
-Portugezen voor eerste matrozen; met deze meenden wij het wel te kunnen
-doen, daar wij overigens Hindoes namen, om de verdere bemanning uit te
-maken.
-
-Zooveel reizigers hebben hunne togten en lotgevallen beschreven, dat het
-weinigen smaken zou, hier een breed verhaal van de plaatsen, die wij
-bezochten, en derzelver bewoners te ontvangen. Ik laat het aan anderen
-over, naar wier werken ik mijne lezers verwijs. Alleen zal ik zeggen,
-dat wij eerst Achim op het eiland Sumatra aandeden, en vandaar naar Siam
-gingen, waar wij eenige onzer goederen voor opium en arak verruilden;
-daar het eerste bij de Chinezen zeer duur betaald wordt en toen juist
-zeer schaars was. Om kort te gaan, wij gingen naar Susam, deden eene
-zeer groote reis, bleven acht maanden uit, en keerden naar Bengalen
-terug, zeer tevreden over onze reis. In Engeland verwondert men zich
-dikwijls, hoe de beambten en kooplieden der Oost-Indische compagnie, in
-zoo goeden doen geraken en dikwijls met zeventig, ja honderdduizend pond
-Sterl. huiswaarts keeren. Maar dit is gemakkelijk te begrijpen, als men
-nagaat, dat op al die plaatsen en markten, waar Engelsche schepen komen,
-gestadig vraag is naar de voortbrengselen van andere landen, zoowel als
-retourgoederen voor de tehuisreis.
-
-Wij hadden gelijk ik zeide, eene voordeelige reis, en door onze eerste
-onderneming zooveel geld gewonnen, en ik zooveel inzigt in de wijze van
-handel drijven, dat, ware ik twintig jaren jonger geweest, ik in
-verzoeking zou gekomen zijn, om daar te blijven en mijne fortuin te
-maken. Maar waartoe zou dit dienen bij iemand, die boven de zestig jaren
-oud was, geld genoeg bezat, en meer reisde uit eene onbedwingbare zucht
-om de wereld te zien, dan uit hebzucht, en waarlijk ik mag die zucht wel
-onbedwingbaar noemen, want te huis verlangde ik op reis te zijn, en in
-een vreemd land verlangde ik naar huis. Ik herhaal het, wat baatte mij
-de winst? Ik was rijk genoeg, en verlangde niet naar schatten; derhalve
-was het voordeelige van de reis voor mij geene drangreden, om mij tot
-verdere ondernemingen aan te zetten, en ik achtte zelfs deze reis als
-zonder gewin voor mij, omdat ik tot de plaats, vanwaar ik vertrokken
-was, was teruggekeerd, alsof daar mijn vaderland was, terwijl mijn oog,
-dat, gelijk dat waarvan Salomo spreekt, onverzadigbaar was van zien,
-maar altijd verlangde om meer te zwerven en te zien. Ik was in een deel
-der wereld gekomen, waar ik vroeger nimmer geweest was, en van hetwelk
-ik vooral veel gehoord had, en had besloten, er van te zien zooveel als
-ik kon, dan meende ik, had ik al het bezienswaardige in de wereld
-gezien.
-
-Mijn compagnon bezag de zaken uit een ander oogpunt. Ik zeg dit niet, om
-het mijne te verdedigen, want het zijne was het beste en het meest voor
-eenen koopman geschikt, die, als hij op avontuur uitgaat, verstandig
-handelt als hij zich houdt aan hetgeen waarschijnlijk hem het meeste
-voordeel zal geven. Mijn nieuwe vriend hield zich aan het wezen van de
-zaak, en zou even als een paard in eenen molen, altijd denzelfden kring
-hebben willen rondloopen, mits hij er zijne rekening bij vond; aan den
-anderen kant was mijne denkwijze, hoe oud ik ook was, die van eenen
-dollen jongen, die als hij eens iets gezien heeft, er dadelijk van
-verzadigd is.
-
-Maar dit was niet alles. Ik verlangde vurig digter bij mijn vaderland te
-zijn, en kon volstrekt tot geen besluit komen, welken weg daartoe in te
-slaan. Terwijl ik hierover nadacht, stelde mijn vriend, die altijd om
-zijne zaken dacht, mij eene andere onderneming voor, naar de
-Specerij-eilanden, en om van de Manilla's of dien kant uit, eene lading
-nagelen mede te brengen. Wel handelen de Hollanders op deze plaatsen,
-maar zij behooren gedeeltelijk aan de Spanjaarden. Wij gingen echter zoo
-ver niet, maar naar eenige andere, waar hunne magt niet zoo gevestigd
-is, als te Batavia, Ceylon enz. De toebereidselen tot deze reis waren
-spoedig gedaan, de grootste zwarigheid was alleen om er mij toe over te
-halen. Daar echter niets anders zich voordeed en ik ondervond, dat
-reizen en handelen met eene zoo groote, en ik mag zeggen, zekere winst,
-aangenamer en streelender was dan stil zitten, dat vooral voor mij, het
-rampzaligste leven was, besloot ik ook deze reis mede te doen. Wij
-volbragten die reis gelukkig, legden te Borneo aan, en op verscheidene
-eilanden, wier namen mij ontgaan zijn, en kwamen binnen vijf maanden
-terug. Onze specerijen, die voornamelijk in nagelen en eenige
-notenmuskaat bestonden, verkochten wij aan Perzische kooplieden, die ze
-naar de golf voerden, en daar wij vijf malen ons kapitaal terug
-ontvingen, wonnen wij inderdaad veel geld.
-
-Toen mijn compagnon de rekening opgemaakt had, zeide hij, glimlagchend
-en als om mijne onverschilligheid te hekelen: "Welnu, is dat nu niet
-beter dan hier rond te loopen als iemand, die niets te verrigten heeft,
-en onzen tijd te verkwisten met den onzin en domheid der heidenen aan te
-gapen?"--"Ik geloof waarlijk van ja, mijn vriend!" antwoordde ik, "en ik
-begin de leerstellingen der kooplieden te omhelzen; maar ik moet u
-zeggen," vervolgde ik, "gij weet niet wat ik doen kan, want als ik er
-lust in krijg en met hart en ziel er deel in neem, zal ik, zoo oud als
-ik ben, u de wereld doorslepen, tot gij er uw bekomst van hebt, want ik
-zal het zoo ijverig aanleggen, dat gij geen oogenblik zult stilzitten."
-
-Doch om voort te gaan. Eene poos daarna kwam een Hollandsen schip van
-Batavia binnen; het was geschikt voor reizen langs de kust en niet naar
-Europa, en van ongeveer tweehonderd ton. Het volk gaf voor, dat zij
-zooveel aan ziekte geleden hadden, dat de kapitein geen volk genoeg had,
-om weder naar zee te gaan, en daarom binnengeloopen was, en hetzij dat
-hij geld genoeg had of om andere redenen naar Europa verlangde, hij
-maakte openlijk bekend, dat hij zijn schip wilde verkoopen. Dit kwam mij
-vroeger ter oore dan mijn compagnon, en ik kreeg lust het te koopen. Ik
-ging dus naar hem toe en sprak er hem over. Hij dacht eene poos er over
-na, want hij overijlde zich nooit, en zeide eindelijk: "Het is wel wat
-groot; maar wij zullen het nemen." Diensvolgens kochten wij het schip,
-betaalden het, en namen er bezit van. Toen dit afgeloopen was, besloten
-wij, om aan het volk te vragen, of zij met onze matrozen bij ons dienst
-wilden nemen, maar plotseling waren zij allen verdwenen, nadat zij,
-gelijk wij later vernamen, niet alleen hunne gagie, maar ook hun aandeel
-van den koopprijs hadden ontvangen. Wij deden veel navraag naar hen, en
-eindelijk zeide men ons, dat zij allen over land naar Agra, waar de
-groote mogol zijn verblijf hield, waren gegaan, en van daar naar
-Suratte, en zoo te scheep naar de Perzische golf trokken.
-
-Niets speet mij eenen geruimen tijd zoo zeer, dan dat ik de gelegenheid
-van met hen te gaan, had verzuimd, want zulk eene reis, in een
-gezelschap, dat mij zoowel tot bescherming als tot genoegen verstrekt
-zou hebben, zou juist met mijne wenschen gestrookt hebben. Ik zou dan de
-wereld gezien hebben, en tevens huiswaarts gekeerd zijn. Maar eenige
-dagen later dacht ik er anders over, toen ik vernam, wat het voor knapen
-waren, want de man, dien zij kapitein noemden, was slechts de konstapel.
-Zij waren op eene reis door eenige Maleijers aangevallen, die den
-kapitein en drie van zijn volk gedood hadden. Nadat deze gesneuveld
-waren, besloten de overigen aan boord, elf in getal, met het schip door
-te gaan, gelijk zij deden, en het in de baai van Bengalen bragten,
-terwijl zij den stuurman met vijf man aan den wal achterlieten, van
-welke wij later meer zullen hooren.
-
-Doch hoe zij ook aan het schip kwamen, wij geraakten er op eene eerlijke
-wijze aan, naar wij meenden, schoon wij misschien dat wat scherper
-hadden moeten onderzoeken, want zoo wij de matrozen ondervraagd hadden,
-zouden zij elkander zeker tegengesproken en ons grond tot achterdocht
-gegeven hebben; maar de kapitein toonde ons eene overdragt van het schip
-op zekeren Emanuel Kloosterhoven (waarschijnlijk alles valsch) en gaf
-voor, dat hij zoo heette. Wij konden hem niet tegenspreken, en daar wij
-wat onvoorzigtig waren, of liever in het geheel geen kwaad vermoeden
-hadden, sloten wij den koop.
-
-Wij namen vervolgens nog eenige Engelsche en Hollandsche matrozen aan,
-en besloten nu tot eene tweede reis, om specerijen naar de
-Philippijnsche en Moluksche eilanden; en om den lezer niet met
-beuzelingen te vermoeijen, ik bragt in het geheel in dit werelddeel zes
-jaren door met van de eene haven naar de andere te varen, en ging nu in
-het laatste jaar met mijnen compagnon op reis naar China, doch eerst
-zouden wij Siam aandoen om rijst in te koopen. Tegenwinden noodzaakten
-ons hier eenen langen tijd in de engte van de Molucco's en tusschen de
-andere eilanden te kruisen, doch naauwelijks waren wij uit dit
-moeijelijke vaarwater of wij vonden dat het schip lek was, zonder dat
-wij bij mogelijkheid konden vinden, waar dit lek zat. Hierdoor waren wij
-verpligt, om eene haven op te zoeken, en mijn compagnon, die hier beter
-dan ik bekend was, gelastte den kapitein de rivier Cambodia op te varen,
-want ik had een Engelschen stuurman, zekeren Thomson, kapitein gemaakt,
-omdat ik geen lust had, om zelf het gezag te voeren. De rivier ligt
-noordwaarts van de golf of baai die tot Siam zich uitstrekt.
-
-Terwijl wij hier lagen en dikwijls om ververschingen naar den wal
-gingen, ontmoette ik daar eens een Engelschman, naar het scheen,
-konstapelsmaat op eenen Engelschen Oost-Indiëvaarder, die op dezelfde
-rivier digt bij Cambodia ten anker lag. Hij kwam naar mij toe, en sprak
-mij in het Engelsch aan, zeggende: "Mijnheer! wij zijn onbekend, maar ik
-heb u iets te zeggen, dat van veel belang voor u is." Ik zag hem strak
-aan, en dacht eerst, dat ik hem kende, maar dat was zoo niet. "Zoo het
-iets van belang voor mij en niet voor u is," zeide ik, "wat beweegt u
-dan, om het mij te zeggen?"--"Het groot gevaar, waarin gij u bevindt,
-en dat gij, naar ik meen te zien, geheel niet vermoedt, treft mij,"
-hernam hij.--"Ik weet niet in welk gevaar ik mij bevinden zou," zeide
-ik, "behalve dat mijn schip een lek heeft, dat ik niet vinden kan, maar
-ik denk het morgen op zijde te halen, en te zien of ik het vinden
-kan."--"Lek of niet, gij zult wel wijzer doen, dan uw schip morgen hier
-te laten, als gij gehoord hebt, wat ik u zeggen zal," hernam hij. "Weet
-gij wel, dat de stad Cambodia slechts vijftien mijlen van hier ligt, en
-dat er vijf mijlen aan deze zijde twee groote Engelsche en drie
-Hollandsche schepen liggen?"--"Wel, wat gaat mij dat aan?" hernam
-ik.--"Waarlijk, mijnheer!" antwoordde hij, "iemand, die op zulke
-avonturen uitgaat als gij, is het niet geraden, om eene haven binnen te
-loopen, zonder eerst te onderzoeken welke schepen daar zijn, en of hij
-in staat is, om ze het hoofd te bieden. Ik geloof niet, dat gij tegen
-hen opgewassen zijt." Ik lachte over deze woorden, die mij geene zorg
-baarden, want ik kon niet vatten wat hij meende, dus zeide ik eenigzins
-scherp: "Ik wenschte wel, dat gij duidelijker spraakt, mijn vriend!
-waarom zou ik bang zijn voor eenig kompagnies of Hollandsen schip; ik
-ben geen smokkelaar. Wat kunnen zij tegen mij hebben?"
-
-Hij zette een misnoegd gelaat; doch zeide na eene poos zwijgens, met
-eenen glimlach: "Welnu, mijnheer! als gij u veilig acht, moogt gij
-afwachten wat er komen zal. Het spijt mij, dat gij blind zijt voor
-goeden raad, maar wees verzekerd, dat zoo gij niet dadelijk in zee
-steekt, gij met het volgende getij door vijf groote booten vol volks
-zult aangevallen worden; en als gij misschien genomen mogt worden, zal
-men u als een zeeroover ophangen en daarna uw proces opmaken. Ik had
-gedacht," vervolgde hij, "dat gij een berigt van zulk eene belangrijke
-zaak anders zoudt hebben opgenomen."--"Ik ben nimmer ondankbaar,"
-antwoordde ik, "voor eenige dienst, noch jegens iemand, die mij eene
-dienst doet, maar ik begrijp niet, hoe zij zulk een oogmerk tegen mij
-kunnen hebben. Daar gij echter zegt, dat er geen tijd te verliezen is,
-en dat er een schelmsch voornemen bestaat, zal ik dadelijk aan boord
-gaan en in zee steken, als mijn volk het lek kan stoppen of wij zonder
-dat zee kunnen bouwen. Maar," vervolgde ik, "ik zou gaarne de reden
-hiervan weten. Kunt gij mij hieromtrent geene opheldering geven?"
-
-"Slechts gedeeltelijk, mijnheer!" zeide hij, "maar ik heb een Hollandsen
-zeeman bij mij, en ik geloof, dat hij u wel alles zal willen verhalen,
-maar er is naauwelijks tijd toe. De hoofdzaak echter is deze, waarvan
-het begin u wel bekend zal zijn, namelijk dat gij met dit schip te
-Sumatra geweest zijt, dat daar uw kapitein met drie of vier man door de
-Maleijers vermoord is geworden, en dat gij, of eenigen die met u daar
-aan boord waren, met het schip doorgingen, en sedert zeeroof gepleegd
-hebben. Dit is de hoofdinhoud der zaak; en gij zult allen als zeeroovers
-opgepakt en zonder vele pligtplegingen opgehangen worden, want gij weet,
-dat koopvaarders den zeeroovers een kort proces aandoen, als die in
-hunne handen vallen."
-
-"Nu spreekt gij rond en duidelijk," zeide ik, "en ik bedank u, en schoon
-ik weet, dat wij niets van dit alles bedreven hebben, maar op eene
-eerlijke wijze aan dit schip gekomen zijn, zal ik echter op mijne hoede
-zijn als er zoo iets gebeurt, en daar gij het eerlijk schijnt te
-meenen."--"Spreek niet van op uwe hoede te zijn, mijnheer!" zeide hij,
-"uwe beste handelwijze is het gevaar te ontwijken. Zoo gij op uw leven
-en op dat van uw volk eenigen prijs stelt, zoo kies de ruimte, zoodra
-het hoogwater is, en daar gij een geheel getij voor u hebt, zult gij al
-ver in zee zijn, voordat zij bij u kunnen komen, en daar zij twintig
-(Eng.) mijlen moeten afleggen, wint gij bovendien twee uren door het
-verschil van het getij, en daar zij slechts met sloepen afkomen, zullen
-zij u niet te ver in zee kunnen volgen, vooral als het wat waait."--"Ik
-heb waarlijk veel verpligting aan u," zeide ik, "hoe zal ik u dit
-vergelden?"--"Spreek daarvan niet, mijnheer!" zeide hij, "zoolang gij
-niet weet, of het waarheid is wat ik u gezegd heb. Ik zal u iets
-voorstellen. Ik heb negentien maanden gagie te goed op het schip,
-waarmede ik uit Engeland ben gekomen, en de Hollander, die bij mij is,
-zeven maanden. Zoo gij ons deze geven wilt, zullen wij met u gaan, en
-zoo gij overtuigd wordt, dat wij uw leven en dat van uw volk en de
-lading gered hebben, laten wij de meerdere belooning aan u over."
-
-Ik stemde dadelijk hierin toe en ging onmiddellijk met hen naar boord.
-Zoodra ik op zijde kwam, riep mijn compagnon, die op het dek stond, mij
-verheugd toe: "Wij hebben het lek gevonden en al gestopt
-ook."--"Goddank, dat ik het hoor," zeide ik, "maar ligt dadelijk het
-anker."--"Dadelijk ankerligten?" herhaalde hij, "waarom, wat is er
-gaande?"--"Vraag niet," zeide ik, "maar roep alle mannen aan het werk,
-en laat het anker ligten, zonder een oogenblik te verliezen." Hij zag
-vreemd op, maar riep dadelijk den kapitein, en gaf hem orders, en schoon
-de eb nog niet doorgekomen was, dreef een koeltje van het land ons
-echter naar zee. Daarop riep ik hem in de kajuit en verhaalde hem wat er
-gaande was, en riep toen de twee mannen binnen, en zij verhaalden ons
-het overige; maar daar hiermede vrij wat tijd verliep, hadden zij nog
-niet gedaan, toen reeds een matroos aan de kajuitdeur kwam, om ons te
-zeggen, dat de kapitein ons liet weten, dat er jagt op ons gemaakt
-werd.--"Jagt, door wie?" vroeg ik.--"Door vijf sloepen met volk," zeide
-de man.--"Het is goed," zeide ik. "Dan is er waarschijnlijk wat aan." Ik
-liet daarop al het volk achterop komen, en verhaalde hun, dat men
-voornemens was, om het schip prijs te verklaren en ons als zeeroovers te
-behandelen, en vroeg hun, of zij ons trouw wilden bijstaan. Zij
-antwoordden welgemoed, dat zij ons tot in den dood zouden getrouw
-blijven. Toen vroeg ik den kapitein, hoe wij hen het best zouden
-afslaan, want dat ik mij tot den laatsten droppel bloeds wilde
-verdedigen. Hij zeide, dat het best ware, hen met onze stukken zoo lang
-mogelijk op eenen afstand te houden, en daarna hen met ons handgeweer te
-beletten, dat zij ons enterden, maar als dat alles vergeefs was, dat wij
-ons dan omlaag moesten begeven, in de hoop, dat zij geene gereedschappen
-mogten hebben, om onze beschotten open te breken.
-
-De konstapel ontving middelerwijl order om twee stukken voor en achter
-te plaatsen, zoodat zij het dek bestreken, en die te laden met
-geweerkogels, oud ijzer en wat hij maar vond. Terwijl wij ons zoo gereed
-maakten om te vechten, hielden wij het echter zeewaarts met eene
-tamelijke koelte en konden de sloepen op eenigen afstand zien, zijnde
-vijf groote barkassen, die ons vervolgden met zooveel zeil als zij
-slechts konden bijzetten. Twee daarvan, die wij door onze kijkers konden
-zien, dat Engelschen waren, waren de anderen bijkans twee mijlen
-vooruit, zoodat wij zagen, dat zij ons zouden inhalen. Hierop deden wij
-een schot met los kruid, tot een sein dat zij zouden bijleggen, en
-heschen eene witte vlag, tot teeken dat wij onderhandelen wilden, maar
-zij hielden vol totdat zij binnen het bereik van ons geschut kwamen.
-Hierop streken wij de witte vlag, daar zij er niet op geantwoord hadden,
-heschen de roode en vuurden op hen met scherp. Desniettemin hielden zij
-vol, totdat zij zoo digt genaderd waren, dat wij hen met eenen roeper
-konden praaijen; dus riepen wij hun toe om af te houden, als zij hun
-leven liefhadden.
-
-Het baatte alles niets; zij bleven ons volgen en trachtten onder onzen
-spiegel te komen, om ons zoo te enteren; waarop ik, ziende dat wij alles
-van hen te vreezen hadden en dat zij op de andere booten, die hen
-volgden, rekenden, gelastte het schip te wenden, zoodat zij ons op zijde
-kwamen, waarop wij dadelijk vijf stukken op hen afvuurden. Een schot
-trof zoo goed, dat het den achtersteven van eene boot wegsloeg, waardoor
-het volk de zeilen moest innemen en allen voorop loopen, om de boot niet
-te doen zinken; deze was dus buiten gevecht gesteld, maar daar de andere
-boot nog volhield, besloten wij op deze alleen te vuren.
-
-Terwijl dit geschiedde had een van de drie achterste booten, die de
-andere twee vooruitgeraakt was, de door ons gehavende boot bereikt, en
-wij zagen naderhand, dat zij er het volk uit had overgenomen. Wij riepen
-de voorste boot weder aan, en boden eenen wapenstilstand aan, om te
-onderhandelen en te weten wat zij van ons wilden hebben, maar ontvingen
-geen antwoord, terwijl zij nader onder onzen spiegel schoot. Hierop
-haalde onze konstapel, die een vlugge knaap was, zijne twee jagers uit
-en gaf vuur op haar, zonder te treffen. Het volk in de boot juichte en
-wuifde met hunne mutsen; maar de konstapel had spoedig weder geladen, en
-een schot trof het volk, schoon het de boot miste, en deed veel kwaad
-onder hen, gelijk wij duidelijk zagen. Maar wij stoorden ons hieraan
-niet, maar wendden weder, en deden nog drie schoten, waarmede wij de
-boot bijkans verbrijzelden, vooral was het roer en een deel van den
-steven geheel weggeschoten; zij streken dus ijlings het zeil en waren
-geheel in wanorde. Maar om hun ongeluk te voltooijen, gaf de konstapel
-nog tweemaal vuur op hen. Waar hij hen trof weet ik niet, maar de boot
-begon te zinken en eenigen lagen reeds in het water. Dadelijk bemande ik
-hierop onze pinnas, die wij op zijde hadden liggen, met last om eenigen
-van het volk, zoo het mogelijk was, te redden en dadelijk met hen aan
-boord te komen, omdat de andere booten ook opkwamen. Ons volk vischte
-drie man op, waarvan een reeds half verdronken was, die wij eerst na
-veel moeite weder bijbragten. Zoo als zij aan boord waren, zetten wij
-zooveel zeil bij als wij konden en hielden zeewaarts, en toen de andere
-drie booten bij de twee voorste gekomen waren, zagen wij, dat zij de
-jagt opgaven.
-
-Aldus van een gevaar bevrijd, dat veel grooter scheen, dan ik
-verwachtte, schoon ik er nog de reden niet van begreep, zorgde ik, dat
-wij onzen koers veranderden, zoodat niemand wist waar wij heengingen.
-Wij legden dus eerst oostwaarts aan, geheel buiten het vaarwater van
-alle Europesche schepen, hetzij naar China of naar eenige andere
-handelplaats. Toen wij op zee waren begonnen wij de beide zeelieden te
-ondervragen naar de reden van dit alles. De Hollander helderde ons nu
-het geheim op, zeggende, dat de kerel, die ons het schip verkocht had,
-niet anders dan een dief was, die met het schip was doorgegaan. Hij
-verhaalde vervolgens hoe de kapitein, dien hij mij noemde, doch wiens
-naam mij ontgaan is, op de kust van Malacca, met drie van zijn volk,
-vermoord was geworden; en dat hij met nog vier anderen in het bosch
-gevlugt was, waar zij eenen geruimen tijd hadden rondgezworven, tot hij
-in het bijzonder zich gered had op een Hollandsen schip, dat daar eene
-boot aan wal gezonden had, om zoet water in te nemen.
-
-Vervolgens verhaalde hij, hoe hij, op Batavia gekomen, twee matrozen van
-het geroofde schip had ontmoet, die de overigen op reis verlaten hadden,
-en hoe deze hem gezegd hadden, dat de kerel, die met het schip
-doorgegaan was, het in Bengalen aan een hoop zeeroovers verkocht had,
-die er mede waren gaan kruisen, en dat zij reeds een Engelsch en twee
-Hollandsche schepen genomen hadden, alle rijk geladen. Dit laatste
-gedeelte sloeg op ons, en schoon wij wisten dat het valsch was, echter,
-gelijk mijn compagnon aanmerkte, het ware vruchteloos geweest ons te
-verdedigen of lijfsbehoud van hen te verwachten, als wij in hunne handen
-waren gevallen, terwijl zij zulk eene meening van ons koesterden, en te
-meer, daar onze beschuldigers tevens onze regters waren en alleen naar
-hunne blinde driften te werk gingen. Hij sloeg derhalve voor, om
-regtstreeks naar Bengalen, vanwaar wij kwamen, terug te keeren, zonder
-eenige haven aan te doen, omdat wij daar konden bewijzen, hoe wij aan
-het schip gekomen waren. In alle gevallen, als wij genoodzaakt waren tot
-de regtbank ons te wenden, konden wij ten minste verwachten, volgens
-regten behandeld te worden, en niet eerst gehangen en dan ons proces
-opgemaakt te worden.
-
-Eenigen tijd dacht ik er ook zoo over, maar na rijp overleg zeide ik
-hem, dat ik het zeer gevaarlijk achtte, om naar Bengalen te willen
-terugkeeren, want daar wij tusschen de Moluccos waren, konden wij
-verwachten overal door de Hollanders en Engelschen aangevallen te
-worden, en als wij genomen werden, terwijl wij als het ware vlugtten,
-zouden wij ons eigen vonnis uitspreken, en men zou geen verder bewijs
-tegen ons noodig achten. Ik vroeg den Engelschen zeeman naar zijn
-gevoelen, die mij gelijk gaf, en het zeker achtte, dat wij genomen
-zouden worden. Dit gevaar smaakte mijn compagnon en het scheepsvolk
-weinig, en wij besloten naar de kust van Tonking en zoo naar China te
-stevenen, en daar op eene of andere wijze ons schip trachten te
-verkoopen, en met een vaartuig van het land, dat wij bekomen konden,
-terug te keeren. Dit werd goedgekeurd, en dus stevenden wij N. N.
-Oostwaarts, en hielden ons ongeveer vijftig mijlen ten Oosten van het
-gewone vaarwater.
-
-Dit had echter dat ongemak, dat wij gestadig tegenwind hadden, daar de
-passaat bijkans altijd uit het O. en O. N. O. blies, zoodat wij eene
-lange reis hadden, terwijl wij slecht van levensmiddelen voorzien waren,
-en wat nog erger was, er was eenige kans, dat die schepen, wier booten
-ons vervolgd hadden, waarvan sommigen dien kant heen moesten, daar voor
-ons waren aangekomen, of aan eenen anderen Chinavaarder tijding van ons
-gegeven hadden, en dat die ons even fel vervolgden. Ik moet bekennen,
-dat ik vrij ongerust was, en mij in den gevaarlijksten toestand achtte,
-waarin ik mij nog ooit bevonden had. Want in welke hagchelijke
-omstandigheden ik ook geweest was, nimmer te voren was ik als een dief
-vervolgd, noch had ik ooit iets gedaan wat oneerlijk, ongeoorloofd, laat
-staan diefachtig was. Ik was voornamelijk mijn eigen vijand geweest of
-liever niemand vijandig dan mijzelven. Maar nu was ik er zoo slim aan
-toe als mogelijk was, want schoon volmaakt onschuldig, zag ik geene
-kans, om die onschuld te doen blijken, en als ik genomen mogt worden,
-zou dit zijn, omdat men mij hield voor eenen misdadiger van de ergste
-soort, althans naar de schatting van die lieden, met welke ik te doen
-zou hebben.
-
-Dit maakte mij hoogst ongerust, schoon ik niet wist hoe er mij uit te
-redden, noch waar ik zou heengaan. Mijn compagnon, die mij zoo
-neerslagtig zag, schoon hij in den beginne er het meest verzet van was
-geweest, trachtte mij een riem onder het hart te steken, en terwijl hij
-mij de verschillende havens van die kust beschreef, zeide hij mij, dat
-hij op de kust van Cochinchina of de baai van Tonking zou binnenloopen,
-en daarna naar Macao gaan, eene stad, die vroeger aan de Portugezen
-behoorde, en waar nog zeer vele Europeërs woonden; voornamelijk de
-zendelingen, die gewoonlijk zich daarheen begeven, om vandaar naar China
-te gaan. Wij besloten daarheen te gaan, en na eene langdurige en
-moeijelijke reis, terwijl wij slechts schraal van levensmiddelen
-voorzien waren, kregen wij op eenen vroegen morgen de kust in het
-gezigt. Toen wij nadachten in welke gevaarlijke omstandigheden wij
-waren, besloten wij een riviertje op te varen, dat smal maar diep genoeg
-voor ons was, en te zien of wij, hetzij te land of met de sloep, te
-weten konden komen, welke schepen er in de havens daaromstreeks lagen.
-Dit gelukkig besluit was ons behoud, want er lagen in de baai van
-Tonking wel geene Europesche schepen, maar den volgenden morgen kwamen
-er twee Hollanders binnen en een derde schip, dat geen vlag voerde, maar
-dat wij ook voor eenen Hollander aanzagen, voer ons op twee mijlen
-afstands voorbij, koers zettende naar de Chinesche kust, en des
-namiddags zagen wij twee Engelschen denzelfden koers houden, en dus
-zagen wij ons van alle kanten omringd van vijanden. De plaats waar wij
-lagen was dor en woest, het volk diefachtig; en schoon wij weinig met
-hen verlangden om te gaan, dan om eenigen leeftogt op te doen, was het
-echter dikwijls moeijelijk genoeg dat wij allen twist met hen konden
-vermijden.
-
-Wij lagen op eene kleine rivier, op weinige mijlen afstands van het
-noordelijk uiteinde van dat land, en met onze boot verkenden wij de kust
-tot aan het punt van de groote baai van Tonking, en op deze vaart langs
-de kust ontdekten wij, hoe wij als het ware van vijanden omringd waren.
-Het volk van dit land was het onbeschaafdste van al de kustbewoners
-aldaar; het had geenerlei omgang met andere natiën, en handelde alleen
-in visch en olie en dergelijke. Als een blijk van hunne woestheid, kan
-ik vermelden, dat zij onder andere gewoonten ook die hebben, dat zoo
-eenig schip bij ongeluk op hunne kust strandt, zij al het scheepsvolk
-tot gevangenen, dat wil zeggen tot slaven maken, en wij hadden weldra
-een blijk van hunne geaardheid bij de volgende gelegenheid.
-
-Ik heb reeds gezegd, dat ons schip op zee een lek had gekregen, dat wij
-eerst niet hadden kunnen stoppen; echter was het gelukkig digt gemaakt
-op het oogenblik, dat wij door de Hollandsche en Engelsche schepen bij
-de baai van Siam zouden genomen worden. Het schip was echter niet zoo
-digt als het wel behoorde, en dus besloten wij, terwijl wij hier waren,
-onze zwaarste goederen aan wal te brengen, die gelukkig weinig waren, en
-het schip te kalfaten en zooveel mogelijk de lekken te stoppen. Na dus
-het schip verligt te hebben, en onze stukken en wat vervoerbaar was,
-naar de eene zijde gebragt te hebben, haalden wij het op zijde, om bij
-den bodem te kunnen komen. De inboorlingen, die nimmer zoo iets gezien
-hadden, kwamen naar het strand, en toen zij het schip zoo op zijde zagen
-liggen, en ons volk niet zagen, dat aan de andere zijde op steigers en
-in booten aan het werk was, begrepen zij, dat het schip op zijde
-geslagen was en aan den grond zat.
-
-In deze meening kwamen zij allen, een paar uren later, met tien of
-twaalf groote booten, waarin acht tot tien man waren, op ons af,
-ongetwijfeld met oogmerk, om het schip te plunderen, en als zij ons
-vonden, als slaven weg te voeren naar hunnen koning of opperhoofd, want
-hoe zij geregeerd worden weet ik niet. Toen zij het schip genaderd
-waren, en er rondom roeiden, zagen zij ons allen hard aan het werk aan
-de buitenzijde van het schip, wasschende en schrapende en stoppende,
-gelijk ieder zeeman weet hoe. Zij stonden eene poos naar ons te zien, en
-wij, die eenigzins verrast waren, konden ons niet verbeelden wat hun
-oogmerk was; maar om zeker te gaan, lieten wij eenigen in het schip
-gaan, om aan de anderen, die aan het werk waren, wapens en kruid en lood
-toe te reiken, om zich mede te verdedigen, als het noodig was. Het was
-spoedig noodig, want na een kwartier uurs beraadslaagd te hebben,
-schenen zij begrepen te hebben, dat wij werkelijk gestrand waren, en nu
-allen bezig waren, om het schip vlot te krijgen of ons met de sloepen te
-redden, en toen wij wapens in de booten lieten, begrepen zij, dat wij
-eenige goederen trachtten te bergen. Zij begrepen, dat thans van zelve
-sprak, dat alles hun toekwam, en dus voeren zij in slagorde regt op ons
-aan.
-
-Ons volk werd verschrikt door hun aantal, want wij waren in eene
-ongunstige positie om te vechten, en zij riepen ons toe, dat zij niet
-wisten, wat zij doen zouden. Ik gelastte dadelijk het volk dat op den
-steiger werkte, om er af te komen, en hen, die in de booten waren, dat
-zij het schip omroeijen zouden en aan boord komen, terwijl de weinigen,
-die met ons aan boord waren, alle krachten inspanden, om het schip
-overeind te halen. Maar eer het volk op den steiger en dat in de booten
-konden doen wat hun gelast was, hadden de Cochinchinezen hen ingehaald,
-en twee hunner booten kwamen onze sloep op zijde, en begonnen het volk
-aan te pakken als hunne gevangenen.
-
-De eerste, dien zij aangrepen, was een Engelsche matroos, een kloeke
-sterke kerel, die een geweer in de hand had, maar, in plaats van vuur te
-geven, het in de boot nederlegde, zeer onverstandig naar mij dacht. Maar
-hij wist zeer goed wat hij deed, want hij greep den barbaar aan, en
-rukte hem uit zijne boot in de onze, waar hij hem bij de ooren greep en
-zijn hoofd zoo geweldig tegen het boord van de sloep stiet, dat de man
-onder zijne handen dood bleef. Een Hollander, die naast hem stond, nam
-terwijl het geweer op, en sloeg met de kolf zoo om zich heen, dat hij
-vier of vijf, die in de sloep wilden komen, nedervelde; maar dit hielp
-weinig tegen veertig of vijftig man, die onbevreesd, omdat zij hun
-gevaar niet kenden, in de andere sloep sprongen, waarin slechts vijf man
-waren. Een toeval verschafte echter ons volk eene volkomene overwinning
-en bovendien vrij wat stof tot lagchen.
-
-Onze timmerman was namelijk bezig, de buitenzijde van het schip te
-breeuwen en de naden te vullen, waar hij die gekalfaat had, om de lekken
-te stoppen, en had juist twee ketels in de boot gelaten, de een met
-kokende pik en de andere met harpuis, olie en smeer, gelijk de
-scheepsbreeuwers gebruiken, en de man, die bij hem was, had een grooten
-ijzeren lepel in de hand, waarmede hij de lieden, die met dat kokende
-goed werkten, er van voorzag. Twee vijanden stapten voor in de boot,
-waar die man stond; hij bedeelde hen terstond met een lepel vol van zijn
-brouwsel, dat hen zoo zengde en brandde, daar zij bijkans naakt waren,
-dat zij brullende als stieren in zee sprongen. De timmerman zag het en
-riep: "Goed gedaan; Jaap! geef ze nog wat!" en terwijl hij zelf voorop
-stond, nam hij een van de dwijlen, en doopte die in de harpuispot, en
-hij en zijne maats besproeiden hen zoo rijkelijk, dat van al het volk in
-de drie booten er niet een was, zonder duchtig gebrand en verschroeid te
-zijn; en zulk een gehuil en getier hieven zij aan, als ik nimmer gehoord
-had. Ik mag hier wel opmerken, dat hoewel natuurlijk pijn iedereen
-schreeuwen doet, echter ieder volk eene bijzondere wijze van schreeuwen
-heeft, dat evenveel van elkander verschilt als hunne spraak. Ik kan het
-geluid van deze kerels niet gepaster noemen dan gehuil, want nimmer
-hoorde ik iets, dat zoo naar wolvengehuil geleek, hetwelk ik op de
-grenzen van Languedoc gehoord had, gelijk ik verhaald heb.
-
-Nimmer baarde eene overwinning mij meer genoegen dan deze, niet alleen
-omdat wij zoo verrassend uit een waarlijk groot gevaar gered waren, maar
-vooral omdat wij haar zonder bloedvergieten bevochten hadden, behalve
-van den man, dien de Engelschman met zijne handen doodgeslagen had, en
-dit was mij zeer aangenaam, want ik had eenen grooten weerzin in het
-dooden van zulke arme wilden, schoon het ook uit zelfverdediging
-ontstond. Ik wist, dat zij hunne handelingen als geoorloofd beschouwden,
-daar zij niet beter wisten, en schoon wij misschien regt hadden, omdat
-het noodzakelijk was (want in de natuur is niets, wat onregt is,
-noodzakelijk), echter achtte ik het droevig, tot ons zelfbehoud zoovele
-onzer medemenschen te moeten dooden; en ik zou tegenwoordig liever al
-vrij wat leed willen ondergaan, dan zelfs den slechtsten mensch die mij
-kwaad deed, het leven te benemen. Ik geloof, dat ieder redelijk denkend
-mensch, die de waarde des levens beseft, bij eenig nadenken, mij hierin
-zal toestemmen.
-
-Maar ik keer tot mijn verhaal terug. Terwijl dit gebeurde, hadden mijn
-compagnon en ik met het overige volk aan boord het schip weder overeind
-gehaald, en de stukken weder op zijne plaats gebragt. De konstapel
-verzocht mij, de booten terug te roepen, want dat hij vuren wilde. Ik
-riep hem toe, geen vuur te geven, want de timmerman zou dat wel voor hem
-klaren, maar gelastte hem nog een ketel met harpuis te vuur te zetten,
-waarvoor onze kok zorgde. De vijand was echter van de eerste ontvangst
-zoo voldaan, dat zij niet terugkwamen, en toen degenen, die het verst af
-waren, het schip vlot zagen, schenen zij het raadzaam te achten, die
-onderneming op te geven. Hiermede eindigde dit koddig gevecht, en daar
-wij twee dagen te voren wat rijst en groenten en brood en zestien goede
-varkens aan boord hadden gekregen, besloten wij dadelijk te vertrekken,
-wat er ook van komen mogt, want wij begrepen, dat wij den volgenden
-morgen meer roovers om ons heen zouden zien, dan onze harpuisketel
-mogelijk kon verjagen. Derhalve bragten wij dien avond alles aan boord
-in orde, en waren den volgenden morgen zeilree. Nu wij op eenigen
-afstand van den wal voor anker lagen, waren wij niet zoo ongerust, daar
-wij gereed waren om te vechten of te vlugten, al naar het noodig was.
-Den volgenden morgen gingen wij onder zeil, en vonden dat ons schip
-thans geheel digt was. Wij wilden de baai van Tonking inloopen, want wij
-wenschten te weten wat daar bekend was omtrent de Hollandsche schepen,
-die daar geweest waren, maar omdat wij verscheidene schepen derwaarts
-hadden zien stevenen, durfden wij er niet binnenloopen. Wij hielden dus
-N. Oostwaarts naar het eiland Formosa, evenzeer vreezende, een Engelsen
-of Hollandsch schip te zien, als een Engelsch of Hollandsch koopvaarder
-in de Middellandsche zee vreest een Algerijnschen kaper te zien.
-
-Eenmaal in volle zee zijnde hielden wij het N. Oostwaarts, alsof wij
-naar Manilla of de Philippijnsche eilanden wilden stevenen, ten einde
-buiten het vaarwater der Europesche schepen te blijven, en toen weder
-Noordelijk tot op eene breedte van 22° 20', op welke wijze wij Formosa
-bereikten, waar wij ankerden, om water en levensmiddelen in te nemen.
-Wij vonden de bewoners hier zeer beleefd en zij behandelden ons zeer
-eerlijk en volkomen volgens overeenkomst, wat men niet altijd in alle
-landen ondervindt, en hetgeen hier misschien ontsproot uit overblijfsel
-van het Christendom, dat hier eenmaal door Hollandsche zendelingen
-verkondigd is. Dit bewijst wat ik overal gezien heb, dat de Christelijke
-godsdienst altijd beschaving en betere zeden bewerkt, behalve hetgeen
-zij tot hun eeuwig welzijn bijdraagt.
-
-Wij zeilden vervolgens Noordwaarts en hielden het op eenen afstand van
-de Chinesche kust, tot wij wisten, dat wij alle havens van China voorbij
-waren, die gewoonlijk door Europeërs bezocht worden, daar wij zoo
-mogelijk niet in hunne handen wilden vallen, hetgeen ons vooral in dit
-land geheel of gedeeltelijk in het verderf zou gestort hebben. Ik in het
-bijzonder was zoo bevreesd, van in hunne magt te geraken, dat ik liever
-in die der Spaansche inquisitie had willen zijn. Op 30° gekomen,
-besloten wij de eerste haven, die zich opdeed, binnen te loopen, en toen
-wij op twee mijlen afstands van de kust waren, kwam een oude
-Portugesche loods bij ons aan boord, om zijne dienst aan te bieden, die
-wij aannamen. Zonder te vragen waar wij heen wilden, zond hij daarop
-zijne boot weg, waarmede hij gekomen was. Daar ik begreep, dat wij ons
-thans door den ouden man konden laten brengen, waar wij wilden, begon ik
-met hem te spreken, om ons naar de golf van Nanking, het noordelijkste
-punt van de kust van China, te voeren. De oude man zeide, dat hij daar
-zeer goed bekend was, maar vroeg wat wij daar doen wilden. Ik zeide: er
-onze lading verkoopen en er calicots, thee, ruwe en gewerkte zijde enz.
-voor nemen, en zoo denzelfden weg terugkeeren. Hij antwoordde, dat de
-geschiktste haven daartoe Macao geweest was, waar wij eene goede
-gelegenheid voor onzen opium zouden gevonden hebben, en voor ons geld
-even goede Chinesche produkten konden inkoopen als te Nanking. Ik kon
-den ouden man van dit denkbeeld niet afbrengen, en zeide dus, dat wij
-niet alleen om handel te drijven reisden, maar ook om de wereld te zien,
-en dat wij de groote stad Peking en het vermaarde hof van den Chineschen
-keizer verlangden te zien. "Wel, dan moest gij naar Ningpo gaan," zeide
-de oude man, "waar de rivier, die daar in zee valt, u binnen vijf mijlen
-in het groote kanaal brengt. Dit kanaal is een bevaarbaar gemaakte
-stroom, die het geheele Chinesche rijk doorloopt, al de rivieren
-doorkruist, met behulp van sluizen over verscheidene groote heuvels
-geleid is, en tot Peking loopt, zijnde 270 mijlen lang."
-
-"Goed," zeide ik, "maar dit is thans ons zoeken niet; de vraag is: of
-gij ons naar Nanking kunt brengen, vanwaar wij later naar Peking kunnen
-gaan?" Hij antwoordde van ja, en dat kort geleden nog een Hollandsch
-schip derwaarts gegaan was. Dit deed mij schrikken, want wij waren thans
-banger voor een Hollandsch schip dan voor den duivel. Wij waren niet in
-staat het te bevechten, want hunne schepen, die daarop varen, zijn veel
-grooter en sterker bemand dan het onze. De oude man zag mijne onrust en
-zeide: "Gij behoeft voor de Hollanders niet te vreezen, mijnheer! want
-ik geloof niet, dat zij thans met uw volk in oorlog zijn,"--"Neen,"
-zeide ik, "maar wie weet wat zij doen, als zij buiten het bereik der
-wetten van hun land zijn."--"Wel," zeide hij, "gij zijt geene
-zeeroovers, waarvoor zoudt gij bang zijn? Zij zullen een vreedzaam
-koopvaarder wel ongemoeid laten." Zoo al mijn bloed niet naar mijn
-gelaat vloog bij deze woorden, was het zeker, dat het in mijne aderen
-verstijfde. Ik geraakte in de grootste verwarring en de oude man
-bespeurde dit dadelijk.
-
-"Mijnheer!" zeide hij, "het schijnt, dat mijne woorden u eenigzins
-verontrusten, zeg slechts welken weg gij gaan wilt, en ik zal u van
-dienst zijn, wat ik kan."--"Het is waar," hernam ik, "ik ben
-besluiteloos, waar ik heen wil gaan, en vooral na hetgeen gij van
-zeeroovers zegt. Ik hoop, dat er hier geene zwerven, want ik zou slecht
-tegen hen bestand zijn; gij ziet dat wij niet sterk gewapend en slechts
-zwak bemand zijn."--"Vrees niet," antwoordde hij, "ik weet niet, dat er
-in de laatste vijftien jaren hier zeeroovers geweest zijn, behalve dat
-er een, naar ik gehoord heb, eene maand geleden in de baai van Siam
-gezien is, en die is stellig Zuidwaarts gegaan; ook was het geen schip,
-dat zeer sterk of geschikt daartoe was. Het was niet voor een kaper
-gebouwd, maar eenige schurken daar aan boord waren er mede doorgegaan,
-nadat de kapitein en eenigen van het volk op of bij het eiland Sumatra
-vermoord waren."
-
-"Wat!" zeide ik, mij houdende alsof ik van niets wist, "hebben zij den
-kapitein vermoord?"--"Neen," zeide hij, "dat zeg ik niet, maar daar zij
-naderhand met het schip doorgingen, gelooft men algemeen, dat zij hem
-aan de Maleijers verraden hebben, die hem, misschien op hun aanstoken,
-vermoord hebben."--"Dan verdienen zij evenzeer den dood, alsof zij het
-zelf gedaan hadden," zeide ik.--"Zeker verdienen zij dien," hervatte de
-oude man, "en zij zullen dien ook ondergaan, als zij een Engelsch of
-Hollandsch schip ontmoeten, want allen hebben besloten, die schurken
-geen kwartier te geven, als zij hen aantreffen."
-
-"Maar," zeide ik, "gij zegt, dat de zeeroover deze zeeën heeft verlaten;
-hoe kunnen zij hem dan aantreffen?"--"Het is waar, dat men dit zegt,"
-hernam hij, "maar zoo als ik zeide, werd hij in de baai van Siam, op de
-rivier Cambodia ontdekt door eenige Hollanders, die daar aan boord
-geweest en achtergebleven waren, toen men met het schip doorging, en
-daar eenige Engelsche en Hollandsche koopvaarders op de rivier lagen,
-was hij bijkans genomen. Zoo slechts de voorste booten door de achterste
-goed ondersteund waren geworden, dan hadden zij hem zeker genomen; maar
-hij vuurde op hen, en koos toen de ruimte, voordat de andere opkwamen.
-Zij hebben het schip echter zoo goed beschreven, dat het dadelijk
-herkend moet worden, en zij hebben gezworen, den kapitein en de matrozen
-geen kwartier te geven, maar aan de nok van de groote ra op te
-hangen,"--"Zoo," zeide ik, "zal men hen straffen, schuldig of
-onschuldig; eerst hen ophangen en dan hun proces opmaken?"--"Och!" zeide
-de oude loods, "met zulke schurken behoeft zooveel omslag niet gemaakt;
-laat men hen rug aan rug binden en dan de voeten spoelen; zulke schurken
-verdienen niet beter."
-
-Ik wist, dat ik den ouden man vast aan boord had, en hij mij geen kwaad
-kon doen, dus zeide ik driftig: "Welnu, senhor! juist daarom wil ik,
-dat gij ons naar Nanking en niet naar Macao of ergens waar Hollandsche
-en Engelsche schepen komen, brengt; want laat mij u zeggen, dat die
-Engelsche en Hollandsche kapiteins een troep laatdunkende schoften zijn,
-die volstrekt niet weten wat de regtvaardigheid, noch wat goddelijke en
-menschelijke wetten eischen, maar die, trotsch op hun gezag, hunne magt
-te buiten gaan, en als moordenaars willen handelen, om zeeroovers te
-straffen, en menschen, die ten onregte beschuldigd zijn, kwaad zouden
-doen en hen zonder onderzoek schuldig verklaren; en misschien zal ik nog
-eens eenigen ter verantwoording roepen, waar zij leeren kunnen, hoe de
-geregtigheid gehandhaafd moet worden, en dat men niemand veroordeelen
-mag, zonder bewijs van de misdaad en dat hij die bedreven heeft."
-
-Hierop verhaalde ik hem, dat juist dit schip aangevallen was, en alles
-wat er met de sloepen bij hunnen aanval gebeurd was, hoe wij aan het
-vaartuig gekomen waren, en hoe de Hollander ons gewaarschuwd had. Ik
-zeide hem, dat ik geloofde, dat de kapitein door de Maleijers vermoord
-was geworden, en ook dat de matrozen met het schip doorgegaan waren;
-maar dat de zeerooverij een bloot verzinsel van hen was, en van de
-waarheid daarvan hadden zij zeker moeten zijn, eer zij ons zoo
-verraderlijk overvielen, en ik voegde er bij, dat het bloed, dat wij in
-onze regtmatige verdediging vergoten hadden, ter hunner verantwoording
-kwam.
-
-De oude man stond zeer verbaasd, en gaf ons volkomen gelijk, dat wij
-Noordwaarts gehouden hadden, maar raadde ons om het schip in China te
-verkoopen, dat zeer goed gaan zou, en daar een ander te koopen of te
-laten bouwen. "Al is het dan ook zoo goed niet," zeide hij, "dan zal het
-u en uwe goederen toch naar Bengalen of elders kunnen brengen." Ik
-zeide, dat ik hierover denken zou, als ik in eene haven kwam, waar ik
-een kooper voor dit schip of een ander vaartuig voor mij vinden kon. Hij
-zeide, dat ik te Nanking koopers genoeg zou vinden, en met eene
-Chinesche jonk kon ik de thuisreis wel doen, en hij zou mij beide wel
-verschaffen.--"Maar," zeide ik, "daar het schip, gelijk gij zegt, zoo
-goed bekend is, zal ik, als ik uw raad volg, misschien eenige
-onschuldige menschen in groot gevaar brengen, en welligt oorzaak zijn,
-dat zij in koelen bloede vermoord worden; want alleen om het schip
-zullen zij hen als schuldig houden."--"Dat is zoo," hernam de oude man,
-"maar ik weet een middel om dat te beletten; ik ken al de kapiteins zeer
-goed en zal hen allen opzoeken, als zij voorbijgaan, en hen de zaak
-ophelderen, en zij zullen mij zeker in zoo verre althans gelooven, dat
-zij in het vervolg voorzigtiger zullen te werk gaan."
-
-Wij bleven middelerwijl koers zetten naar Nanking, en na dertien dagen
-zeilens ankerden wij aan de Z.W. punt van Nanking, waar ik toevallig
-vernam, dat de twee groote Hollandsche schepen mij voorgegaan waren en
-ik onfeilbaar in hunne handen vallen zou. Ik raadpleegde mijnen
-compagnon, die even zoo verlegen was als ik, en gaarne overal behouden
-aan wal had willen zijn. Ik vroeg den ouden loods, of er geene kreek of
-haven hier omstreeks was, waarin ik zonder gevaar met de Chinezen
-handelen kon. Hij zeide mij, dat ongeveer tweeënveertig mijlen
-Zuidwaarts eene haven, Quinchang, was, waar de paters zendelingen
-gewoonlijk van Macao landden, als zij het Christendom in China gingen
-verkondigen, en waar nimmer Europesche schepen binnenkwamen, en als ik
-daar was, kon ik zien hoedanig ik verder handelen wilde. Het was echter
-geene geschikte plaats om handel te drijven, behalve dat er somtijds
-eene soort van jaarmarkt gehouden werd, waarop de kooplieden van Japan
-kwamen om Chinesche waren te koopen. Wij besloten naar die haven te
-gaan, wier naam ik misschien niet juist opgeef, daar ik dien met eenige
-anderen in een zakboekje opgeschreven had, dat bij toeval in het water
-viel; maar ik herinner mij, dat de Chinesche en Japansche kooplieden het
-anders noemden, dan onze Portugesche loods, ongeveer als ik zeide:
-Quinchang. Den volgenden dag gingen wij onder zeil, na slechts tweemaal
-aan wal geweest te zijn, om zoet water in te nemen, en beide keeren
-waren de inboorlingen zeer beleefd, en bragten ons eene menigte goederen
-als groenten, thee, rijst en eenig gevogelte, maar zij gaven niets
-zonder geld.
-
-Door tegenwind kwamen wij eerst na vijf dagen aan de andere haven. Wij
-waren zeer verheugd en ik dankte den hemel hartelijk, toen ik mijne
-voeten behouden aan wal zette, en besloot, even als mijn compagnon, op
-iedere andere redelijke wijze met ons goed elders te gaan, liever dan
-weder een voet op dit heilloos vaartuig te zetten; en waarlijk, onder
-alle omstandigheden mijns levens heb ik ondervonden, dat niets iemand
-zoo ongelukkig maakt als voortdurende vrees. Teregt zegt de Heilige
-Schrift: "De vrees van den mensch brengt hem in eenen strik;" het is een
-leven des doods, en de geest wordt zoo gedrukt, dat hij tot alle
-inspanning buiten staat is. In ons geval deed de vrees hare gewone
-uitwerking, namelijk door elk gevaar te verhoogen; alle Engelsche of
-Hollandsche kapiteins te beschouwen als menschen, die geene reden
-verstonden, eerlijke lieden niet van schelmen, noch een geheel verzonnen
-verhaal van een waarachtig verslag van onze reis en ons oogmerk konden
-onderscheiden. Ieder verstandig mensch toch hadden wij kunnen
-overtuigen, dat wij geene zeeroovers waren. De goederen, die wij aan
-boord hadden, onze koers, de wijze waarop wij ons vertoonden en deze en
-die havens binnenliepen, onze zwakke bemanning en weinige
-krijgsbehoeften en leeflogt, alles had iedereen moeten overtuigen, dat
-wij geene zeeroovers waren. De opium en andere goederen, die wij aan
-boord hadden, bewezen dat wij van Bengalen kwamen; de Hollander, die,
-naar men zeide, de namen kende van het volk, dat op het schip was
-geweest, kon gemakkelijk zien, dat ons volk uit Engelschen, Portugezen
-en Hindoes bestond, en dat wij slechts twee Hollanders aan boord hadden.
-Deze en vele andere bijzonderheden hadden een kapitein, als wij in zijne
-handen gevallen waren, moeten overtuigen, dat wij geene zeeschuimers
-waren. Maar de vrees, die blinde en nuttelooze hartstogt, verbijsterde
-ons geheel en al, en spiegelde ons duizend ijselijkheden voor, die
-misschien nimmer konden gebeuren. Wij onderstelden, dat de Engelschen en
-Hollanders, vooral de laatsten, zoo woedend waren, dat wij hunne sloepen
-afgeslagen hadden, dat zij zich met geen onderzoek zouden inlaten, of
-wij zeeroovers waren of niet, maar ons ter dood brengen, zonder naar
-onze verdediging te hooren. Wij hielden ons voor, dat werkelijk in vele
-opzigten de schijn zoo tegen ons was, dat zij aan geen verder onderzoek
-zouden denken. Vooreerst toch was het schip hetzelfde, gelijk sommige
-zeelieden wisten, die er aan boord geweest waren; en ten tweede, dat
-toen wij de tijding kregen, dat hunne sloepen op ons afkwamen, wij deze
-bevochten en daarop de vlugt kozen, zoodat dit hen ten volle overtuigen
-moest, dat wij zeeroovers waren; gelijk ik in hun geval niet aarzelen
-zou, al het scheepsvolk, dat in zulke omstandigheden gevangen genomen
-werd, daarvoor te houden.
-
-Hoe het ook zij, deze angst kwelde ons; en zoowel mijn compagnon als ik
-droomden schier elken nacht van galg en strop en gevangenneming, van te
-dooden of gedood te worden, en op zekeren nacht werd ik in mijnen droom
-zoo woedend, dat ik meende, dat een Hollandsch schip ons enterde en ik
-een matroos nedervelde, dat ik met mijne vuist zoo geweldig tegen het
-beschot van de kajuit, sloeg, dat ik mij geweldig kneusde. De pijn deed
-mij ontwaken, en ik vreesde eerst, dat ik twee vingers verliezen zou.
-Nog eene vrees kwelde mij, namelijk die voor eene wreede behandeling.
-Toen herinnerde ik mij den moord van Amboina, en hoe wreed de Hollanders
-daar te werk waren gegaan, en hoe zij thans eenige onzer ook ligt door
-pijnigingen de bekentenis konden afpersen, dat wij zeeroovers waren, en
-dan zouden zij ons met eenen schijn van regt ter dood brengen; de winst
-van ons schip en lading was eene groote verzoeking hiertoe, want met
-elkander was dit wel vier of vijfduizend Pond st. waardig. Dit alles
-ontrustte mijn compagnon en mij dag en nacht. Wij troostten ons met de
-gedachte, dat koopvaardijkapiteins het regt niet hebben, om zoo te
-handelen, en dat, als wij ons aan hen gevangen gaven, zij onzen dood of
-pijniging zouden moeten verantwoorden in hun land; maar als zij ons zoo
-behandelden, wat kon het ons baten, dat zij daarvoor ter verantwoording
-geroepen werden; als wij dood waren, wat baatte het ons of zij daarvoor
-later gestraft werden.
-
-Ik kan niet nalaten hier mijne gedachten te vermelden over mijne
-omstandigheden, hoe hard ik het achtte, dat ik, die na een veertigjarig
-leven vol ongemakken, als het ware in de haven gekomen, waarnaar
-iedereen verlangt, namelijk die van rust en overvloed, vrijwillig door
-mijne eigene dwaze verkiezing, nieuwe rampen in den mond was geloopen,
-vooral dat ik, die in mijne jeugd aan zoovele gevaren ontkomen was, nu
-op mijnen ouden dag, in zulk eene afgelegene plaats opgehangen moest
-worden, voor eene misdaad, waaraan ik niet eens gedacht, laat staan die
-begaan had, zonder dat mijne onschuld mij kon beschermen.
-
-Somwijlen bedacht ik, dat ik mij aan alles wat de Voorzienigheid over
-mij besloten had, moest onderwerpen, en dat, hoezeer ook onschuldig voor
-de menschen, ik echter niet schuldeloos voor mijnen Schepper was, en dat
-ik behoorde na te gaan door welken misstap ik mij deze straf op den hals
-had gehaald, en mij daaraan te onderwerpen, even als aan eene schipbreuk
-of anderen rampspoed, die het God behagen mogt mij toe te zenden.
-
-Op andere tijden kwam de stoutmoedigheid boven, en dan nam ik het
-besluit, om mij niet in koelen bloede door onmededoogende lieden te
-laten mishandelen; beter ware het in de handen der kannibalen te vallen,
-die mij dooden en verslinden, maar niet onmenschelijk pijnigen zouden.
-Ik had altijd besloten, mij tegen de wilden tot den laatsten droppel
-bloeds te verdedigen, en waarom dan nu niet, daar het mij althans
-vreeselijker toescheen in de handen der Europeërs te vallen. Als deze
-gedachten bij mij opkwamen, begon mijn bloed te koken en mijne oogen te
-fonkelen, en ik besloot, mij zoolang te verdedigen als ik kon, en als
-dit niet langer mogelijk was, het schip in de lucht te laten springen.
-
-Maar hoe heviger onze bekommering hierover was, des te grooter was onze
-vreugde toen wij behouden aan wal waren. Mijn compagnon zeide, dat hij
-gedroomd had, hoe hij met eene zware lading een heuvel moest opstijgen,
-en dat zijne krachten hem begaven, maar toen kwam de Portugesche loods
-en nam hem zijne lading af, en zijn weg werd effen. En waarlijk ons
-allen was een pak van het hart genomen. Ook ik was van eenen last
-ontheven, dien ik niet langer kon dragen, en wij besloten niet weder met
-dit schip in zee te gaan. Toen wij aan wal waren, bezorgde de Portugees,
-dien wij thans als een vriend beschouwden, ons een verblijf voor ons en
-een pakhuis voor onze goederen; het was een klein huis met een groot
-huis er aangetrokken, geheel van bamboes gebouwd en rondom met groote
-bamboezen gepalissadeerd, om de dieven te weren, die daar naar het
-schijnt in overvloed waren. De overheid stond ons echter bovendien een
-wacht toe, namelijk een soldaat, die met eene soort van hellebaard voor
-de deur op schildwacht stond, en dien wij eenige rijst en eenig geld,
-ter waarde van drie stuivers dagelijks, gaven, zoodat onze goederen
-veilig waren.
-
-De gewone jaarmarkt was hier reeds voorbij, echter vonden wij eenige
-jonken op de rivier en twee schepen uit Japan met goederen, die zij in
-China gekocht hadden, en die nog niet vertrokken waren, omdat de
-eigenaars zich aan wal bevonden.
-
-Het eerste wat onze loods deed, was, dat hij ons in kennis bragt met
-drie Roomsche zendelingen, die eenigen tijd in de stad geweest waren, om
-de inboorlingen te bekeeren. Ik geloof, dat zij weinig bekeerlingen
-maakten, doch dit ging ons niet aan. Een hunner was een Franschman,
-vader Simon genaamd, een hupsch, opgeruimd man, en van geen zoo ernstig
-en statig voorkomen als de twee anderen, een Genuees en een Portugees.
-Vader Simon was beleefd en vrolijk in gezelschap; de anderen waren
-terughoudender en schenen ijverig in hunne zaak, namelijk om met de
-inboorlingen om te gaan en met hen te spreken. Wij aten dikwijls met
-hen, maar ik moet bekennen, dat schoon hunne bekeeringen zich meestal
-bepaalden met den naam van Christus te leeren uitspreken, eenige gebeden
-tot de H. Maagd en Christus te doen, in eene taal, die zij niet
-verstonden, deze zendelingen echter vast vertrouwen, dat dit tot het
-eeuwig heil van hunne bekeerlingen strekt. In dit vertrouwen verduren
-zij niet alleen de moeijelijkheden der reis en de gevaren aan hun
-verblijf alhier verknocht, maar zij ondergaan soms welgemoed den dood en
-de akeligste folteringen. Hoe wij ook over hunnen arbeid denken, wij
-moeten altijd eerbied hebben voor hunnen ijver, die hen zoovele gevaren
-doet trotseren, zonder eenig uitzigt op wereldlijk voordeel.
-
-Doch om tot mijn verhaal terug te keeren. Vader Simon was, naar het
-schijnt, door den superior der zending gelast, om naar Peking, het
-verblijf van den keizer, te gaan, en daar een ander priester af te
-wachten, die van Macao derwaarts zou gaan; en dan met dezen verder te
-trekken. Wij spraken hem bijkans nimmer of hij drong bij ons aan, om met
-hem die reis te doen, zeggende, dat hij mij alle merkwaardigheden van
-dit magtige rijk, en onder anderen de grootste stad der wereld zou laten
-zien; "eene stad," zeide hij, "veel grooter dan Londen en Parijs te
-zamen." Hier meende hij Peking mede, dat zeker zeer groot en ontzettend
-bevolkt is, maar daar ik de zaken niet zoo als alle menschen beschouw,
-zal ik mijn gevoelen in het vervolg mijner reis daarover zeggen.
-
-Om tot mijnen zendeling weder te keeren. Op zekeren dag, dat wij zamen
-vrolijk aan tafel zaten, toonde ik eenigen flaauwen lust, om met hem
-mede te gaan, en hij drong er bij mij en mijnen compagnon op nieuw sterk
-op aan. "Maar vader Simon!" zeide mijn compagnon, "hoe verlangt gij zoo
-naar ons gezelschap? Gij weet, dat wij ketters zijn, die gij niet
-liefhebben kunt, noch met genoegen er mede in gezelschap zijn."--"O,"
-antwoordde hij, "misschien wordt gij met den tijd nog goede katholijken;
-mijne taak is hier de heidenen te bekeeren, wie weet of ik u ook nog
-niet bekeer?"--"Mooi, vader!" zeide ik, "dan zult gij ons den geheelen
-weg over voorprediken?"--"Ik zal u niet tot last zijn," zeide hij. "Onze
-godsdienst belet ons niet welvoegelijk te zijn; bovendien zijn wij hier,
-als het ware, landslieden, en schoon gij een protestant zijt en ik een
-katholijk ben, zijn wij toch beide Christenen, en in allen geval beide
-beschaafde lieden, en dus kunnen wij met elkander omgaan, zonder
-elkander tot last te zijn." Dit antwoord beviel mij zeer, en deed mij
-denken aan den jongen priester, dien ik in Brazilië achtergelaten had;
-doch bij wiens karakter dat van vader Simon niet halen kon, want schoon
-men hem geene laakbare ligtgeloovigheid kon te last leggen, bezat hij
-echter niet dien Christelijken ijver en die opregte godsvrucht en
-vroomheid van dien waardigen geestelijke.
-
-Wij zullen hem een oogenblik daarlaten, schoon hij nimmer ophield met
-aandringen, dat ik met hem zou gaan; maar wij hadden thans andere
-zorgen; want ons schip en onze lading lag ons nog op den hals, en wij
-wisten niet wat wij er mede doen zouden, want op deze plaats was weinig
-handel, en eens stond ik op het punt om naar Nanking te zeilen; doch de
-Voorzienigheid scheen thans zigtbaar voor ons te waken, en ik begon te
-hopen eenmaal mijn vaderland te zullen wederzien, schoon ik nog niet
-wist op welke wijze. In de eerste plaats bragt onze oude Portugesche
-loods een Japanschen koopman bij ons, die ons vroeg, welke goederen wij
-hadden. Hij kocht ons dadelijk al onzen opium af tot een zeer goeden
-prijs, en betaalde ons in goud, bij het gewigt, gedeeltelijk in
-Japansche muntstukjes, en gedeeltelijk aan staafjes van tien of twaalf
-oncen. Terwijl wij met hem over den opium handelden, kwam het bij mij
-op, dat hij het schip misschien ook wel koopen wilde, en ik zeide den
-tolk, om hem dit voor te slaan. Hij haalde bij het eerste voorstel de
-schouders op; maar hij kwam eenige dagen daarna terug met een van de
-zendelingen, om hem tot tolk te dienen, en zeide, dat hij mij eenen
-voorslag te doen had. Hij had namelijk eene menigte goederen van ons
-gekocht, zonder eenige gedachten te hebben, dat hem het schip te koop
-zou geboden worden; en hij had er dus nu geen geld voor; maar als wij
-hetzelfde volk daar aan boord wilden laten, wilde hij het schip huren,
-om naar Japan te gaan, en het vandaar met eene andere lading, waarvan
-hij de vracht betalen zou, naar de Philippijnsche eilanden zenden, en
-als het terugkwam zou hij het schip koopen. Ik had hier wel ooren naar,
-en zoo zat het zwerven mij nog in het hoofd, dat ik lust kreeg, om mede
-te gaan, en van de Philippijnsche eilanden naar de Zuidzee te gaan, en
-dus vroeg ik aan den Japanees, of hij ons niet huren wilde tot aan de
-Philippijnsche eilanden en ons daar ontslaan. Hij zeide neen, want dan
-kon hij geene retour voor zijne lading krijgen, maar hij wilde ons in
-Japan, als het schip terugkwam, wel ontslaan. Ik stond op het punt, om
-hierin toe te stemmen, maar mijn compagnon, die verstandiger was dan ik,
-bragt er mij van af, en hield mij de gevaren voor, zoowel van deze zeeën
-als van de Japanezen, die een wreed, arglistig volk zijn, en van de
-Spanjaarden op de Philippijnsche eilanden, die nog veel wreeder,
-arglistiger en verraderlijker zijn.
-
-Om dit verhaal van onze zaken te bekorten, moet ik vermelden, dat wij
-eerstelijk den kapitein en het volk vroegen of zij genegen waren, om
-naar Japan te gaan, en terwijl dit gebeurde, kwam de jonge man, dien
-mijn neef, gelijk ik verhaald heb, bij mij achtergelaten had, bij mij en
-zeide, dat hij deze reis als zeer voordeelig zullende zijn beschouwde,
-en dat hij gaarne zou zien, dat ik medeging, maar als ik dit niet wilde,
-maar hem verlof geven, dat hij dan als koopman mede zou gaan, of zoo als
-ik zou goedvinden, om hem aan te stellen, dat zoo hij in Engeland
-terugkwam en mij daar in leven vond, hij mij getrouwe rekening zou
-afleggen, en dat ik hem dan kon afstaan wat ik wilde. Ik had weinig
-lust, om van hem te scheiden, maar als ik de voordeelige vooruitzigten
-overwoog, en dat hij een jongman was, op wien men rekenen kon, besloot
-ik er toe, maar zeide, dat ik eerst mijn compagnon wilde spreken, en hem
-den volgenden dag zou antwoorden. Mijn compagnon deed mij een zeer
-edelmoedig voorstel. "Gij weet," zeide hij, "dat dit een ongelukkig
-schip is, en dat wij er niet weder mede in zee willen steken; als uw
-hofmeester (zoo noemde hij hem) het wagen wil, zal ik mijn aandeel in
-het schip aan hem overlaten, en als wij elkander in Engeland aantreffen,
-en het is hem wel gegaan, zal hij ons de helft van de lading
-verantwoorden en de andere helft zal voor hem zijn."
-
-Toen mijn compagnon, voor wien de jonge man een vreemdeling was, zulk
-een voorstel deed, kon ik niet wel minder doen, en daar al het
-scheepsvolk de reis wilde doen, droegen wij de helft van het schip aan
-hem in eigendom over, en ik liet hem eene verbindtenis teekenen voor de
-andere helft, en daarop vertrok hij naar Japan. De Japansche koopman was
-een zeer braaf, eerlijk man; hij beschermde hem te Japan en bezorgde hem
-eene vergunning om aan den wal te komen, hetgeen voor eenen Europeër
-zeer moeijelijk gaat. Hij betaalde prompt de vracht, en zond hem toen
-naar de Philippijnsche eilanden met Japansche en Chinesche goederen,
-waarvoor hij van de Spanjaarden Europesche goederen en eene menigte
-nagelen en specerijen inhandelde; en toen hij te Japan teruggekomen was
-en eene zeer goede vracht ontving, en hij geen lust had om het schip te
-verkoopen, bezorgde de koopman hem goederen voor zijne eigene rekening,
-waarmede hij weder naar Manilla ging. Hier wist hij zijn schip vrij te
-krijgen en de gouverneur huurde het, om naar Acapulco op de kust van
-Mexico te gaan; en gaf hem eene vergunning, om aldaar te landen, naar
-Mexico te gaan, en op een Spaansch schip met al zijn volk naar Europa te
-gaan. Hij kwam gelukkig te Acapulco en verkocht daar zijn schip, en
-ontving verlof om te land naar Porto Bello te gaan, vanwaar hij kans
-zag, om naar Jamaica te komen, en acht jaren later kwam hij als een
-schatrijk man in Engeland. Doch ik keer tot onze zaken terug.
-
-Nu wij het schip en scheepsvolk verlieten, moesten wij natuurlijk
-denken, hoe wij de twee mannen beloonen zouden, die ons zoo van pas
-gewaarschuwd hadden, voor het gevaar, dat wij op de rivier Cambodia
-liepen. Het was waar, dat zij ons eene groote dienst gedaan en wij hun
-veel schuldig waren; schoon het toch een paar groote schurken waren,
-want daar zij geloofden dat wij zeeroovers en werkelijk met het schip
-doorgegaan waren, kwamen zij ons niet alleen waarschuwen voor hetgeen
-men tegen ons voornemens was, maar om met ons als zeeroovers in zee te
-steken; en een hunner liet zich naderhand eens ontvallen, dat alleen de
-hoop om op zeeroof uit te gaan hem daartoe had overgehaald. Dit
-verminderde echter de dienst niet, die zij ons bewezen hadden, en daar
-ik beloofd had hun dankbaar te zullen zijn, gelastte ik hun eerst de
-gaadje te betalen, die zij zeiden, dat zij op hun vorig schip te goed
-hadden gehad, dat wil zeggen den Engelschman negentien en den Hollander
-zeven maanden gaadje; en bovendien gaf ik hun eenig goud, waarmede zij
-zeer tevreden waren, en maakte den Engelschman konstapel aan boord, daar
-de konstapel thans tweede stuurman en schrijver was geworden, en den
-Hollander maakte ik bootsman. Zoo waren zij beide zeer in hun schik en
-tevens van veel dienst, want het waren bekwame zeelieden en moedige
-kerels.
-
-Wij waren thans in China aan wal. Zoo ik in Bengalen mij ver van mijn
-vaderland had geacht, waar ik op verschillende wijzen voor mijn geld
-naar huis kon keeren, wat moest ik dan nu denken, nu ik er ongeveer
-duizend mijlen verder af was, en zonder eenig vooruitzigt om derwaarts
-te kunnen gaan. Het eenigste was dat er op de plaats waar wij waren,
-over vier maanden weder eene markt zou gehouden worden, waarop wij
-allerlei goederen konden inslaan, en welligt een of andere Chinesche
-jonk koopen, om ons te brengen waar wij wilden. Ik besloot dus hierop te
-wachten, en misschien, daar wij voor onze personen niets te vreezen
-hadden, konden wij, als een Hollandsen of Engelsen schip hier kwam, onze
-goederen daarin laden en er mede hier of daar in Indië komen, waar wij
-altijd digter bij huis waren. In afwachting daarvan deden wij tot ons
-vermaak twee of drie reizen landwaarts in. Eerstelijk deden wij een reis
-van tien dagen naar Nanking om dat te zien, eene stad die het wel
-verdient. Men Zegt, dat het een millioen bewoners heeft, wat ik echter
-niet geloof; de stad is regelmatig gebouwd, met regte straten, die
-elkander regthoekig doorsnijden, hetgeen zeer goed staat.
-
-Toen ik echter de jammerlijke bewoners met onze landgenooten vergeleek,
-hunne fabrieken, hunne levenswijs, hunne regering, hunne godsdienst, hun
-rijkdom en pracht (gelijk men die somtijds noemt), dan moet ik bekennen,
-dat die geene melding verdient, en evenmin waardig is beschreven als
-gelezen te worden. Het is opmerkelijk, dat wij ons altijd zoo verwonderd
-hebben over de grootheid, rijkdom, luister, ceremoniën, regering,
-manufacturen, handel en zeden van dit volk; niet omdat dit alles zoo
-bewonderenswaardig is, maar omdat wij aldaar niet die onbeschaafdheid en
-domheid vinden, die wij algemeen in dit werelddeel verwachten. Maar
-anders, wat zijn hunne gebouwen bij de paleizen en vorstelijke
-gestichten van Europa? Wat is hun handel bij dien van Engeland, Holland,
-Frankrijk en Spanje? Wat zijn hunne steden bij de onze, ten aanzien van
-rijkdom, sterkte, vrolijk voorkomen, rijke meubelen en verscheidenheid?
-Wat zijn hunne havens, waarin eenige jonken en sloepen liggen, bij onze
-zeevaart? Londen alleen drijft meer handel dan geheel het Chinesche
-rijk. Een Engelsch, Hollandsch of Fransch oorlogschip van 80 stukken zou
-heel de Chinesche zeemagt vernielen. Maar hun rijkdom, handel, krachtige
-regering en sterk leger wekt onze verbazing, omdat wij gewoon zijn hen
-als onbeschaafde Heidenen, weinig beter dan wilden te beschouwen, en dus
-niets van dien aard bij hen verwachten. Uit dit oogpunt heeft men al
-hunne grootheid en magt beschouwd. Met hun leger is het even als met
-hunne zeemagt gesteld; al hunne strijdkrachten, al bragten zij ook twee
-millioen op de been, zou niets uitrigten dan het land vernielen en
-uithongeren. Als zij eene sterke vesting of een goed gedisciplineerd
-leger moesten bevechten, zou een gelid zware ruiterij al de Chinesche
-ruiterij over hoop werpen; een milloen van hun voetvolk zou geen stand
-houden tegen een troep van ons voetvolk, als dit niet omsingeld kon
-worden, al waren zij een tegen twintig. Ik snoef niet als ik zeg, dat
-dertigduizend man voetvolk en tienduizend ruiters al de legers van China
-zouden verslaan. Even ver gaan wij hen in vestingbouwkunde te boven;
-geen vesting in China zou het eene maand tegen een Europeesch leger
-uithouden, en al de magt van China zou Duinkerken niet kunnen innemen,
-in geen tien jaren zelfs, ten ware door het uit te hongeren. Zij hebben
-zeker geweren, maar het zijn lompe, slecht gemaakte stukken, en hun
-kruid draagt niet ver. Hunne soldaten zijn zonder tucht, ongeoefend,
-even onbekwaam tot aanval als tot verdediging. Ik verwonderde mij
-derhalve niet weinig, toen ik te huis gekomen zoo veel fraais hoorde van
-de magt, luister en rijkdom der Chinezen, daar ik wist dat het een
-verachtelijke troep slaven was, onder eene regering alleen in staat zulk
-een volk te regeren. Ware China niet zoo ver van Rusland, en ware dit
-land zelf niet nog zoo onbeschaafd, dan kon de Czaar van Rusland hen
-allen met gemak in een veldtogt uit hun land drijven en dit veroveren.
-Zoo Czaar Peter I dezen kant uit oorlog gevoerd had, in plaats van zich
-met de krijgshafte Zweden in te laten, zou hij thans Keizer van China
-kunnen zijn, in stede van door den Koning van Zweden te Nerva geslagen
-te zijn met eene zes maal mindere magt. Even als hunne kracht en
-grootheid zoo is ook hun handel, zeevaart en landbouw zeer gebrekkig,
-bij die van Europa vergeleken; even zoo is het met hunne
-wetenschappelijke kennis; zij bezitten aard- en hemelglobes en weten
-iets van de wiskunde, maar hoe onwetend vindt men al hunne geleerden bij
-nader onderzoek. Van de beweging der hemelligchamen weten zij niets, en
-zij zijn zoo dom, dat zij bij eene zonsverduistering zich verbeelden,
-dat eene groote draak met de zon vecht, en daarom slaat iedereen op
-trommen en ketels om het monster te verjagen, even als wij doen om een
-bijenzwerm bijeen te houden.
-
-Deze uitweiding is de eenigste van dien aard, die ik in het verhaal van
-al mijne reizen gedaan heb, en zij zal de laatste zijn. Het ligt niet in
-mijn bestek meer beschrijvingen van landen en volken te geven, maar
-alleen een verslag te geven van mijne eigene lotgevallen, gedurende een
-zoo wisselvallig en onrustig leven als men zelden zien zal. Ik zal dus
-niets zeggen van de vele volkeren, belangrijke plaatsen en eenzame
-landstreken, die ik nog moet doortrekken, anders dan voor zoo verre het
-tot regt verstand van mijn verhaal vereischt wordt. Ik was thans, naar
-mijne beste schatting in het hart van China, ongeveer 30° noordwaarts
-van de linie, want wij waren naar Nanking teruggekeerd. Ik had wel lust
-om Peking te zien, daar ik zoo veel van gehoord had, en vader Simon
-spoorde er mij alle dagen toe aan. Eindelijk was de andere zendeling,
-die met hem mede moest gaan, van Macao aangekomen, en het werd tijd, dat
-wij besloten al of niet te gaan. Ik liet het geheel aan mijn compagnon
-over, die eindelijk besliste, dat wij gaan zouden, en wij maakten ons
-dus daartoe gereed. Wij ontvingen verlof om in het gevolg van een
-mandarijn te reizen, een soort van Onderkoning of Gouverneur van eene
-provincie, die eene groote staatsie houdt, en met groot gevolg reist.
-Het volk bewijst hun veel eer, schoon zij het dikwijls vrij wat
-verarmen, want al de gewesten, die zij doortrekken, zijn verpligt hun
-levensmiddelen voor hen en hun gevolg te verschaffen. Wat ons betrof,
-als tot het gevolg van den mandarijn behoorende, ontvingen wij
-levensmiddelen genoeg, zoo voor ons als onze paarden; maar wij waren
-verpligt alles naar den marktprijs van het gewest te betalen aan des
-mandarijns hofmeester of opzigter, die dit van ons afeischte; zoodat,
-schoon het reizen in zijn gevolg voor ons zeer aangenaam was, het echter
-niet alleen eene gunst van hem, maar ook zeer voordeelig voor hem was,
-aangezien er nog dertig lieden even als wij in zijn gevolg of onder
-zijne bescherming reisden. Dit was zeer voordeelig voor hem, want het
-gewest gaf hem allen leeftogt om niet, en hij nam ons er ons geld voor
-af.
-
-Wij deden in vijfentwintig dagen de reis naar Peking, door een zeer
-bevolkt, maar slecht bebouwd land; de akkerbouw en levenswijze waren er
-even ellendig, hoe breed men ook van de nijverheid van dit volk opgeeft;
-ik zeg ellendig als wij hunne levenswijze bij de onze vergelijken of zoo
-moesten leven, maar voor hen, die niet beter weten, is zij dit niet. De
-hoogmoed van dit volk is geweldig, en wordt alleen door hunne armoede
-overtroffen, hetgeen hun leven nog ellendiger maakt. De naakte wilden in
-Amerika leven, dunkt mij, gelukkiger, want schoon deze niets hebben,
-begeeren zij ook niets, terwijl de Chinezen trotsch en onbeschoft en
-voor het meerendeel smerige bedelaars zijn. Hunne opgeblazenheid is
-ongeloofelijk en blijkt hoofdzakelijk in hunne kleeding en gebouwen en
-in het houden van eene menigte slaven of bedienden, en, wat nog het
-bespottelijkste is, dat zij alles in de wereld verachten behalve
-zichzelven. Ik reisde naderhand met veel meer genoegen door de
-wildernissen en woestijnen van Tartarijë dan hier; schoon de wegen zeer
-goed bestraat en onderhouden zijn, en zeer gemakkelijk voor reizigers;
-maar niets hinderde mij meer dan het zien van zulk een opgeblazen
-trotschheid, te midden van de grootste armoede en domheid. Mijn vriend,
-vader Simon, en ik lachten zeer dikwijls om de armoede en trotschheid
-van dit volk. Een blijk hiervan zagen wij bij een landedelman, gelijk
-vader Simon hem noemde, ongeveer tien mijlen van Nanking, met welke wij
-een paar mijlen gereden hadden. Hij was een volmaakte Don Quichot, een
-zamenstel van armoede en grootschheid.
-
-Zijn rok was zeer goed geweest voor een hansworst, want hij was vol
-lappen en gaten. Zijn onderkleed van zijde was zoo smerig, dat Zijn
-Hoog-Edele een allergrootste smeerpoets moest zijn. Zijn paard was een
-manke, magere knol, zoo als men in Engeland voor dertig schellingen kan
-koopen, en twee slaven volgden hem te voet om het beest voort te
-drijven. Hij had een zweep in de hand, waarmede hij het even hard van
-voren sloeg als zijne slaven van achteren, en zoo reed hij met ons,
-gevolgd door tien of twaalf slaven. Wij vernamen, dat hij van de stad
-naar zijn landverblijf, eene halve mijl verder op, ging. Wij reden
-langzaam en onze edelman reed ons vooruit, en daar wij een uur in een
-dorp gebleven waren om te ontbijten, zagen wij hem, toen wij zijn
-landhuis voorbijkwamen, op een pleintje voor de deur aan den maaltijd
-zitten; het was een soort van tuin, en wij zagen hem ligtelijk, gelijk
-men ons ook zeide, dat hoe meer wij naar hem zagen, hoe aangenamer het
-hem zijn zou.
-
-Hij zat onder eene soort van palmboom, die hem schaduw gaf, echter had
-hij nog een groot zonnescherm boven zich. Hij zat in een grooten
-leuningstoel, want hij was zeer zwaarlijvig, en twee slavinnen bragten
-zijn eten op, terwijl twee anderen bezig waren met eene dienst, waarop,
-geloof ik, weinig heeren in Europa gesteld zouden zijn; de een namelijk
-stopte hem het eten in den mond, en de andere hield met de eene hand
-den schotel, en nam met de andere op hetgeen in zijn baard of op zijn
-kleed viel.
-
-Wij lieten hem in den waan, dat wij over zijne pracht verrukt waren,
-terwijl wij die belachten, maar vader Simon wilde weten wat hij op zulk
-een feestdag at, en hij had, gelijk hij zeide, de eer gehad er van te
-mogen proeven; het was gekookte rijst met groene peper en eene specerij,
-die naar muskus riekt en bijkans als mostaard smaakt. Dit alles was met
-een stukje schapenvleesch door elkander gekookt, en uit dezen enkelen
-schotel bestond zijn geheele maaltijd. Vier of vijf dienstboden stonden
-op een afstand, waarschijnlijk op het overschot te wachten.
-
-Wat den mandarijn betreft, met wien wij reisden, deze werd als een vorst
-geëerd; hij was altijd door zijn stoet zoo omringd en zoo bediend, dat
-ik hem altijd slechts op een afstand kon zien. Ik heb echter geen enkel
-paard in zijn gevolg gezien, dat bij een onzer gewone karrenaarden halen
-kon; maar zij waren allen zoo bedekt met mantels en kleeden, dat men
-weinig anders dan den kop en de pooten van hen zien kon.
-
-Ik was thans welgemoed; bevrijd van al mijne onrust, reisde ik thans
-zeer opgeruimd, ook had ik geenerlei wederwaardigheden, dan dat bij het
-rijden door eene beek mijn paard viel en mij burger maakte, gelijk men
-zegt; dat wil zeggen, mij er in wierp; het was niet diep, maar ik werd
-door en door nat. Ik maak hiervan gewag, omdat ik in mijn zakboek
-verscheidene namen van volken en plaatsen had opgeschreven, en daar ik
-die bladen niet droogde, verrotten zij, en tot mijn spijt verloor ik zoo
-de namen van verscheidene plaatsen, die ik doorgetrokken was.
-
-Eindelijk kwamen wij te Peking. Ik had niemand bij mij dan den
-jongeling, dien mijn neef den kapitein, mij tot mijne bediening had
-achtergelaten, die even trouw als schrander was; en mijn compagnon had
-slechts een dienstbode, die aan hem verwant was, bij zich. Daar de
-Portugesche loods ook verlangde het hof te zien, deed hij de reis op
-onze kosten, en hij diende ons als tolk, want hij sprak de taal van het
-land en zeer goed Fransch, en een weinig Engelsch. Deze oude man was
-ons zeer nuttig, want naauwelijks waren wij eene week te Peking of hij
-kwam lagchende bij mij en zeide: "O, senhor Inglese, ik heb u iets te
-zeggen, dat u bijzonder verheugen zal."--"Mij verheugen," zeide ik, "ik
-geloof niet, dat hier te lande mij iets bijzonder verheugen of bedroeven
-kan."--"Ja, ja," zeide hij, "het zal u blijde en mij bedroefd maken."
-Dit maakte mij nieuwsgierig. "Waarom zal het u bedroefd
-maken?"--"Omdat," zeide hij, "gij mij hier, vijfentwintig dagreizen ver,
-gebragt heb, en ik nu alleen zal moeten terugkeeren, zonder schip,
-zonder paard, zonder geld."--Kortom hij verhaalde mij, dat eene groote
-karavaan van Russische en Poolsche kooplieden in de stad was, die over
-vier of vijf weken te land naar Rusland zouden gaan, en hij achtte het
-als zeker, dat ik deze gelegenheid te baat zou nemen en hem alleen laten
-terugkeeren. Ik moet bekennen, dat dit nieuws mij onbeschrijfelijk
-verraste en mij eene poos sprakeloos maakte, maar eindelijk zeide ik:
-"Zijt gij daar zeker van? Hoe weet gij dat?"--"Ik heb dezen morgen een
-Armeniër ontmoet," hernam hij, "die onlangs van Astracan gekomen is, en
-naar Nanking wilde, waar ik hem vroeger heb leeren kennen; maar deze
-heeft thans zich bedacht en besloten met de karavaan naar Moscou, en zoo
-den Wolga af naar Astracan te gaan."--"Kom senhor," zeide ik, "wees niet
-ongerust over uwe terugreis; als ik langs dezen weg naar Engeland kan
-terug komen, behoeft gij niet weder naar Macao te gaan als gij niet
-wilt." Ik raadpleegde daarop mijn compagnon en vroeg hem wat hij er van
-dacht. Hij zeide, dat hij juist zoo handelen zou als ik, want hij had
-zijne zaken in Bengalen zoo goed geschikt, en in zulke vertrouwde handen
-achtergelaten, dat als wij de winst van onze reis in ruwe en gewerkte
-Chinesche zijde konden steken, hij gaarne naar Engeland wilde gaan, en
-vandaar met een compagniesschip naar Bengalen terugkeeren.
-
-Na dit bepaald te hebben, besloten wij, dat als onze Portugesche loods
-wilde mede gaan, wij de reiskosten voor hem tot Moscou of Engeland
-zouden dragen; en dit was het minste wat wij voor hem konden doen voor
-de vele diensten, die hij ons bewezen had. Niet alleen was hij onze
-loods op zee, maar aan den wal onze makelaar geweest, en met ons den
-Japanschen koopman te brengen, had hij ons honderden guinjes in den zak
-gebragt. Wij besloten dus hem bovendien eenige staafjes goud te geven,
-ter waarde ongeveer van 175 Pond St. en de reiskosten voor hem en zijn
-paard, uitgezonderd alleen den aankoop van een pakpaard voor zijne
-goederen, te dragen. Wij riepen hem daarop om hem dit te verhalen. Ik
-zeide, dat hij gevreesd had dat wij hem alleen zouden laten terugkeeren,
-maar dat wij besloten hadden hem in het geheel niet te laten
-terugkeeren; dat wij besloten hadden naar Europa met de karavaan terug
-te keeren, en dat hij zou mede gaan, en nu wenschten wij te weten hoe
-hij er over dacht. Hij schudde het hoofd, zeide dat het eene lange reis
-was, en dat hij geen geld had om die te doen, noch om van te leven als
-hij daar kwam. Wij zeiden dat dit wel zoo was, maar dat wij daarom
-besloten hadden iets voor hem te doen, ten bewijze hoezeer wij zijne
-gedane diensten erkenden, en hoe veel wij van hem hielden. Ik zeide hem
-vervolgens wat wij hem wilden geven, en dat hij even als wij kon
-besteden, en dat wij hem en zijne goederen, buiten onvoorziene
-toevallen, in Rusland of Engeland zoude brengen, op onze kosten, behalve
-alleen het vervoeren van zijn eigen goed.
-
-Hij was hierover verrukt, en zeide, dat hij de geheele wereld met ons
-wilde doortrekken, en derhalve maakten wij alles gereed tot onze reis.
-Even als wij hadden de andere kooplieden echter veel te doen, zoodat in
-plaats van vijf weken het ruim vier maanden duurde, alvorens alles
-gereed was.
-
-Het was in het begin van Februarij, toen wij Peking verlieten. Mijn
-compagnon was met den ouden loods naar de haven, die wij eerst waren
-binnengeloopen, teruggekeerd, om eenige goederen, die daar gebleven
-waren, te verkoopen, en ik was met een Chineschen koopman, dien ik te
-Nanking ontmoet had, en die thans naar Peking was gekomen, naar Nanking
-gegaan, waar ik negentig stukken zware zijde, en nog tweehonderd stukken
-zeer fraaije zijde, waaronder met goud doorwerkt, kocht, en die tegen
-dat mijn compagnon terug kwam naar Peking terug bragt. Bovendien kochten
-wij eene groote menigte ruwe zijde en eenige andere goederen. Onze
-lading bedroeg alleen hieraan de waarde van drieduizend vijfhonderd Pond
-St., waarmede wij, met thee en eenige fijne calicots en drie
-kameelladingen nootmuskaten en nagelen, in het geheel achttien kameelen
-voor onze rekening belaadden, behalve die waarop wij reden, en twee of
-drie handpaarden en twee paarden met levensmiddelen, waardoor wij in het
-geheel zesentwintig kameelen en paarden hadden.
-
-De karavaan was zeer groot en bestond naar ik meen uit ongeveer drie- of
-vierhonderd paarden en kameelen en honderdtwintig man, allen goed
-gewapend en uitgerust, want even als de karavanen in het Oosten dikwijls
-door Arabieren worden aangevallen, zoo worden deze door Tartaren, schoon
-deze niet zoo gevaarlijk zijn als de Arabieren, noch zoo barbaarsch na
-de overwinning. De karavaan bestond uit personen van verschillende
-natiën, voornamelijk Russen, want er waren meer dan zestig kooplieden
-uit Moscou, waarvan eenige echter Lijflanders waren, en tot ons genoegen
-waren er vijf Schotten, die lieden van veel ervaring en moed schenen te
-zijn.
-
-Na een dag reizens riepen de gidsen, die vijf in getal waren, al de
-passagiers, behalve de dienstboden, tot een grooten raad bijeen, zoo als
-zij het noemden. Iedereen gaf daarbij eenig geld tot eene algemeene kas,
-om onder weg voeder te koopen, de gidsen te betalen, paarden te huren en
-dergelijke. En wijders werd hier de orde van de reis geregeld, namelijk
-er werden officieren benoemd, om ingeval van een aanval het bevel te
-voeren, en ieder had op zijne beurt het bevel. Dit was ook een maatregel
-die zeer noodig was, gelijk in het vervolg blijken zal.
-
-Wij vonden hier het land overal zeer bevolkt, en vol pottebakkers en
-lieden, die de aarde voor het porselein mengden; en eens kwam onze
-Portugesche loods, die altijd op eene grap uit was, met een lagchend
-gezigt bij mij, en zeide, dat hij mij de grootste merkwaardigheid des
-lands zou laten zien, en dat ik na al het kwaad, dat ik al van China
-gezegd had, zou moeten bekennen, dat ik iets gezien had, welks wederga
-in de wereld niet te vinden was. Ik was zeer nieuwsgierig wat het was,
-en eindelijk zeide hij het was een huis van porselein.--"Zoo," zeide ik,
-"dat is mogelijk. Hoe groot is het? Kunnen wij het in een kist op een
-kameel pakken? Dan wil ik het koopen."--"Op een kameel laden!" riep de
-oude man, de handen ineenslaande, "er leeft een huisgezin van dertig
-zielen in."
-
-Ik werd toen nog veel nieuwsgieriger, maar toen ik er bij kwam, was het
-niets dan een gewoon houten huis of wel van latten en leem gebouwd, doch
-met echt porselein gepleisterd, of liever met de klei waarvan het
-porselein gemaakt wordt. De buitenzijde, waarop de zon brandde, was
-verglaasd en zag er zeer goed en helder wit uit en was met blaauwe
-figuren beschilderd, gelijk men op het groote porselein ziet. Van binnen
-waren geen beschotten van hout, maar de muren waren met geschilderde
-platte tegels belegd, gelijk onze vierkante muurtegels, allen van het
-fijnst porselein en zeer fraai beschilderd, met allerlei kleuren, met
-goud doormengd; verscheidene steentjes vormden slechts eene figuur, maar
-zij waren zoo kunstig met cement van dezelfde klei vereenigd, dat men de
-voegen moeijelijk ontdekken kon. In de kamers was de vloer even zoo, en
-volmaakt effen en hard, maar niet verglaasd en geschilderd, behalve in
-eenige kamertjes of kabinetjes, die geheel in het rond op gelijke wijze
-gepleisterd waren, en ook het dak was met soortgelijke, maar
-donkerzwarte tegels belegd.
-
-Dit mogt inderdaad een porseleinen pakhuis heeten, en zoo ik niet verder
-had moeten trekken, zou ik eenige dagen met de bezigtiging hebben kunnen
-besteden. Men zeide mij dat er in den tuin fonteinen en vijvers waren,
-waarvan de bodem en de zijden even zoo geplaatst waren, terwijl de paden
-bezet waren met beelden van dezelfde porseleinaarde gevormd en in hun
-geheel gebakken. Daar dit een der merkwaardigheden van hun land is,
-mogen zij er zeker wel op roemen, maar zij overdrijven geweldig, want
-zij verhaalden mij zulke ongelooflijke dingen van hetgeen zij van
-porselein konden maken, dat ik zeker weet, dat niet waar kon zijn. Een
-onder anderen, vertelde mij van een werkman die een schip gemaakt had,
-met al zijn want, masten en zeilen, groot genoeg om vijftig man te
-voeren. Zoo hij mij niet verhaald had, dat hij het te water had gebragt
-en er eene reis mede naar Japan gedaan had, had ik er iets van kunnen
-gelooven, maar nu wist ik, dat de geheele zaak eenvoudig een leugen was.
-Ik lachte daarom en zeide er niets van.
-
-Het bezien van dit huis had mij twee uren achter de karavaan doen
-blijven, waarvoor de aanvoerder mij voor drie schellingen ongeveer
-beboette, en mij zeide, dat zoo ik drie dagreizens buiten den muur
-geweest was, even als thans drie dagreizens er binnen, hij mij vier
-malen zoo hoog had moeten beboeten, en op den volgenden raadsdag om
-verschooning doen vragen. Ik beloofde in het vervolg beter te zullen
-oppassen, en vond naderhand dat de bevelen, om allen bijeen te blijven,
-hoogst noodzakelijk waren.
-
-Twee dagen later passeerden wij den grooten muur van China, die tot eene
-versterking tegen de Tartaren strekt. Het is een ontzettend werkstuk,
-dat eindeloos ver over heuvelen en bergen loopt, tot waar de rotsen
-onbeklimbaar en de afgronden niet over te trekken zijn. Men zeide mij,
-dat hij bijkans duizend Engelsche mijlen lang is, maar dat de
-uitgestrektheid van het landschap, dat hij omgeeft, in eene regte lijn
-slechts vijfhonderd is; hij is vier vademen hoog en op vele plaatsen
-even zoo dik.
-
-Een uur of daaromstreeks besteedde ik om dien zoo ver ik kon te bezien,
-zonder de orders te overtreden, want zoo lang had de karavaan werk om
-hem door te trekken; en onze gids, die dit wereldwonder reeds dikwijls
-geroemd had, verlangde zeer te vernemen hoe ik er over dacht. Ik zeide,
-dat het een uitmuntend werkstuk was om de Tartaren af te weren, hetgeen
-hij anders opvatte dan ik het meende, en het voor eene loftuiting hield,
-maar de oude loods lachte en zeide: "O, senhor Inglese, gij spreekt
-verbloemd."--"Hoe zoo?" zeide ik. "Wel," hernam hij, "wat gij zegt is aan
-de eene zijde wit, aan den anderen kant zwart; gij zegt dat hij goed is
-om Tartaren af te weren, daarmede wilt gij zeggen, dat hij alleen
-Tartaren kan buiten houden. Ik begrijp u wel, senhor, maar senhor
-Chinees begrijpt u op zijne wijze."
-
-"Wel," zeide ik, "denkt gij dat deze muur zou bestand zijn tegen een
-leger van onze landslieden met een goed deel geschut, of onze ingenieurs
-met een paar kompagniën mineurs? Zouden zij er niet in tien dagen een
-bres in maken, daar een geheel leger in slagorde zou kunnen doortrekken,
-of hem in de lucht laten springen, dat er geen spoor van
-overblijft?"--"Ja, ja," zeide hij, "dat weet ik." De Chinees wilde gaarne
-weten wat ik er van gezegd had, en ik gaf hem eenige dagen later
-verlof het te vertellen, want wij waren toen bijkans uit hun land, en
-hij zou ons kort daarop verlaten; maar toen hij vernomen had wat ik
-gezegd had, sprak hij verder geen woord meer, en wij hoorden niets meer
-van zijn gezwets over de magt en de grootheid van China, zoolang hij bij
-ons was.
-
-Na dit geweldige niets, dezen vermaarden muur, doorgetrokken te zijn,
-vonden wij het land schaars bevolkt, en het volk meer in versterkte
-dorpen en steden, daar zij hier meer blootstonden voor de strooptogten
-en invallen der Tartaren, die altijd in groot aantal komen, en dan door
-de bewoners van een open land niet kunnen afgeslagen worden. Ik zag hier
-hoe noodzakelijk het was, ons bijeen te houden, want verscheidene hoopen
-Tartaren kwamen om ons heen zwerven; maar toen ik hen meer van nabij
-zag, kon ik niet begrijpen, hoe het Chinesche rijk door zulk een hoop
-onbeschaafd volk had kunnen verwonnen worden, want het is een hoop
-wilden, die noch van krijgstucht, noch van krijgskunde iets weten.
-
-Hunne paarden zijn schraal, zwak, verhongerd en nergens goed voor; dit
-ondervonden wij den eersten dag, dat wij hen zagen, hetwelk was, nadat
-wij in het woestere deel des lands waren gekomen. Onze aanvoerder van
-dien dag gaf zestien onzer verlof op de jagt te gaan, gelijk zij het
-noemden, namelijk op de schapenjagt! Het mogt echter wel zoo heeten,
-want het waren de wildste en vlugste schapen, die ik ooit zag, doch zij
-loopen niet lang, en gij zijt zeker van hen, als gij de jagt begint,
-want zij zwerven bij kudden van dertig of veertig stuks, en blijven
-altijd bijeen als zij vlugten.
-
-Terwijl wij op dit wild joegen, ontmoetten wij een troep van ongeveer
-veertig Tartaren, die ook op schapen of eene andere prooi uitgingen, dit
-weet ik niet. Zoodra zij ons zagen, blies een hunner op eene soort van
-hoorn, en bragt een zeer wanluidend geluid voort, als ik nimmer hoorde,
-en ook nimmer verlang weder te hooren. Wij begrepen, dat dit was, om
-hunne makkers bijeen te roepen, en zoo was het ook, want binnen een half
-kwartieruurs zagen wij nog een veertig- of vijftigtal op een kwartieruur
-afstands opdagen, doch voor dien tijd was de zaak reeds tusschen ons
-afgedaan.
-
-Een van de Schotsche kooplieden uit Moscou was bij ons, en zoodra wij
-den hoorn hoorden, zeide hij, dat wij niets beter konden doen, dan hen
-dadelijk zonder eenig dralen aan te vallen, en ons in gelid plaatsende,
-vroeg hij of wij gereed waren. Wij antwoordden ja, en reden daarop op
-hen aan. Zij stonden in eenen verwarden hoop ons aan te gapen, zonder
-eenigen schijn van orde, maar zoodra zij ons zagen naderen, schoten zij
-hunne pijlen op ons af, waarvan geen ons echter trof. Het scheen, dat
-zij wel goed gemikt hadden, maar dat de afstand te ver was, want hunne
-pijlen vielen zoo digt voor ons neder, dat zoo wij tien roeden verder
-geweest waren, zeker verscheidene onzer gedood of gewond zouden zijn
-geweest.
-
-Wij hielden dadelijk stil, en schoon de afstand nog groot was, gaven wij
-vuur en zonden hun voor hunne houten pijlen looden kogels toe, waarna
-wij in vollen galop op hen toe reden, om hen met de sabel in de vuist
-aan te tasten, gelijk onze moedige Schot ons gelast had. Hij was een
-koopman, maar hij gedroeg zich bij deze gelegenheid zoo dapper en tevens
-met zulk eenen bedaarden moed, dat ik nimmer iemand zag, die beter
-geschikt was, om een gevecht te besturen. Zoodra wij vlak bij hen waren,
-vuurden wij onze pistolen af, en trokken toen de sabel, maar zij sloegen
-in de grootste wanorde op de vlugt. Slechts drie hunner hielden aan onze
-regterzijde een oogenblik stand, en deden de anderen teekens dat zij
-zouden terugkeeren. Onze dappere aanvoerder galoppeerde naar hen toe,
-zonder iemand te gelasten hem te volgen, en sloeg met zijn geweer een
-hunner van het paard af en doodde den tweede met een pistoolschot, de
-derde nam de vlugt, en hiermede eindigde ons gevecht. Wij hadden er
-echter dit ongeval bij, dat daardoor onze jagt op niets uitliep. Niemand
-onzer was gedood of gewond, maar van de Tartaren waren er vier of vijf
-gesneuveld, en ik weet niet hoeveel gewond. De andere troep was zoo
-verschrikt, van ons vuur, dat zij de vlugt koos en ons ongemoeid liet.
-
-Wij waren thans nog op Chineesch grondgebied; en derhalve waren de
-Tartaren niet zoo vermetel als naderhand, maar vijf dagen later
-bereikten wij eene groote woestijn, welker doortrekking ons drie
-nachten en drie dagen bezig hield, en wij waren verpligt het drinkwater
-in groote lederen zakken mede te nemen en den nacht in het open veld
-door te brengen, even als ik van de woestijn van Arabië gehoord heb. Ik
-vroeg mijne gidsen, wien dit land behoorde. Zij antwoordden, dat dit
-eene soort van grensscheiding was, die men wel Niemandsland mogt noemen;
-dat het een deel was van Groot-Tartarije, maar echter tot China gerekend
-werd, waar men echter niet zorgde, om het voor invallen van roovers te
-beschermen, en het derhalve de gevaarlijkste weg van den geheelen togt
-was, schoon wij nog grootere woestijnen moesten doortrekken.
-
-Bij het doortrekken dezer woestijn, die mij zeer akelig toescheen, zagen
-wij twee of driemalen kleine troepen Tartaren, maar zij schenen niets
-kwaads tegen ons in den zin te hebben, en daar zij ons niets te zeggen
-schenen te hebben, zoo hadden wij evenmin er lust toe, en lieten hen
-stil gaan. Eens echter kwam eene troep ons zoo nabij, dat zij stand
-hielden, en ons aanstaarden; of het was om te beraadslagen of zij ons al
-of niet wilden aanvallen weet ik niet; maar toen wij hen voorbij waren,
-vormden wij eene achterhoede van veertig man, die staan bleef en de
-karavaan een half uur vooruit liet trekken. Na eene poos trokken zij af,
-maar zonden ons tot afscheid vijf pijlen toe, waarvan een een paard
-zoodanig kwetste, dat wij het den volgenden dag op weg moesten
-achterlaten; dien dag zagen wij niets meer van hen.
-
-Wij hadden bijkans eene maand gereisd, terwijl de wegen, die zoo goed
-niet meer waren als vroeger, schoon nog op het gebied van den Chineschen
-keizer, meerendeels door dorpen liepen, die versterkt waren, uithoofde
-van de invallen der Tartaren. Toen wij aan een dezer dorpen kwamen
-(ongeveer twee en een halve dagreis van de stad Naum) verlangde ik een
-kameel te koopen, die men op den weg overal vindt, en paarden ook, zoo
-als zij dan zijn, omdat daaraan dikwijls behoefte is, dewijl zoovele
-karavanen hier langs komen. De persoon, dien ik over het koopen van een
-kameel sprak, wilde er een voor mij gaan halen, maar ik had de dwaze
-dienstvaardigheid van mede te gaan. De plaats waar zij waren, was
-ongeveer een half uur buiten het dorp, waar zij, naar het scheen, de
-kameelen en paarden onder eene wacht lieten weiden.
-
-Ik ging te voet mede met mijnen ouden loods en een Chinees, daar ik zeer
-naar eenige verscheidenheid verlangde. Aan de plaats komende, zagen wij,
-dat dit eene lage, moerassige plek was, door eenen muur van los
-opgestapelde steenen omringd, met eene kleine wacht van Chinesche
-soldaten aan den ingang. Na een kameel uitgezocht en den koop gesloten
-te hebben, ging ik heen, en de Chinees, die bij mij was, leidde de
-kameel, toen plotseling vijf Tartaren kwamen aanrijden; twee hunner
-grepen den man en ontrukten hem den kameel, terwijl de drie anderen naar
-mij en mijnen ouden loods toetraden, ziende dat wij genoegzaam
-ongewapend waren, want ik had niets bij mij dan mijne sabel, waarmede ik
-mij kwalijk tegen drie ruiters verdedigen kon. De eerste bleef staan,
-toen hij mij mijne sabel zag trekken (want het zijn groote lafaards),
-maar een tweede kwam mij op zijde en gaf mij eenen slag op het hoofd,
-dien ik eerst naderhand voelde, want toen ik weder bijkwam, wist ik niet
-hoe ik het had noch waar ik was, want ik was op den grond gevallen, maar
-mijn brave oude loods had door eene bestiering der Voorzienigheid eene
-pistool in zijnen zak, waarvan ik noch de Tartaren iets wisten, anders
-zouden zij ons zeker niet aangevallen hebben. Maar lafaards zijn altijd
-het moedigst als er geen gevaar is.
-
-Toen de oude man mij zag nedervallen, stapte hij moedig op den man aan,
-die mij nedergeveld had, en hem met de eene hand bij den arm grijpende
-en een weinig naar zich toehalende, schoot hij hem door het hoofd, dat
-hij dood nederviel, daarop stapte hij naar den eersten toe, die ons
-staande gehouden had, en voor deze hem naderen kon (want het geschiedde
-alles in een oogenblik) deed hij eene houw naar hem met de sabel, die
-hij altijd droeg. Hij miste hem echter, maar trof zijn paard aan het
-hoofd, sloeg het een oor af en eene groote lap vel van den kop. Het arme
-dier, dol van pijn, werd onhandelbaar, schoon de ruiter vast genoeg in
-den zadel zat, ging het met hem door, en voerde hem buiten bereik van
-den loods, en toen het een eind ver was, steigerde het, wierp zijn
-berijder af en viel op hem.
-
-Middelerwijl kwam de arme Chinees aan, die zijn kameel verloren had,
-doch hij was ongewapend. Toen hij den Tartaar zag vallen en zijn paard
-op hem, liep hij naar dezen toe en ontnam hem een lomp wapen, hetwelk
-wel naar eene bijl geleek, dat deze op zijde had, en sloeg er hem de
-hersenen mede in. De oude loods had echter nog met den derden Tartaar te
-doen, en ziende dat deze niet, gelijk hij gehoopt had, de vlugt koos,
-noch gelijk hij vreesde op hem afkwam, maar stil bleef staan, bleef de
-oude man ook staan en begon zijne pistool weder te laden. Zoodra de
-Tartaar echter de pistool zag, koos hij het hazenpad en liet den loods
-meester van het slagveld.
-
-Thans begon ik een weinig bij te komen, maar eerst dacht ik, dat ik uit
-eenen gerusten slaap ontwaakt was, en wist niet waar ik was, noch hoe ik
-op den grond kwam; eenige oogenblikken daarna, weder tot bewustheid
-gekomen, gevoelde ik pijn, schoon ik niet wist waar, ik bragt mijne hand
-aan mijn hoofd, en haalde die bebloed terug, toen gevoelde ik pijn aan
-mijn hoofd en weldra keerde ook de herinnering terug van hetgeen er
-gebeurd was. Ik sprong dadelijk op de been en greep naar mijne sabel,
-maar er was geen vijand meer te zien. Ik zag een Tartaar dood op den
-grond liggen, en zijn paard bedaard naast hem staan, en wat verderop zag
-ik mijn bondgenoot en redder, die gaan zien was wat de Chinees deed, met
-zijne sabel in de hand terugkeeren. Toen de oude man mij op de been zag,
-kwam hij naar mij toeloopen, en omhelsde mij met groote vreugde, daar
-hij eerst gevreesd had, dat ik dood was. Mij bebloed ziende, wilde hij
-naar mijne wond zien, maar deze beteekende niet veel, en bestond slechts
-uit een gat in den kop, gelijk men zegt. Ook had ik naderhand geen
-ongemak van den slag, dan de wond, en die was binnen twee of drie dagen
-bijkans genezen.
-
-Deze overwinning bragt ons echter weinig voordeel aan; wij verloren een
-kameel en wij wonnen een paard, doch het verdient opmerking, dat toen
-wij in het dorp terugkwamen, de man voor den kameel wilde betaald
-worden. Ik weigerde dit, en de zaak werd voor den Chineschen regter van
-die plaats gebragt, of gelijk wij zouden zeggen voor den vrederegter. Om
-hem regt te doen, hij handelde zeer voorzigtig en onpartijdig, en na
-beide partijen gehoord te hebben, vroeg hij ernstig aan den Chinees, die
-met mij medegegaan was, om den kameel te koopen, wiens knecht hij was.
-"Ik ben geen knecht," zeide deze, "maar ik ging met den vreemdeling
-mede."--"Op wiens verzoek!" vraagde de regter.--"Op des vreemdelings
-verzoek," was het antwoord.--"Welnu," zeide de regter, "dan waart gij in
-dienst van den vreemdeling te dier tijd, en daar de kameel aan iemand in
-zijne dienst is ter hand gesteld, is zij aan hem ter hand gesteld, en
-hij moet hem betalen."
-
-Ik beken, dat dit zoo duidelijk was, dat ik er niets tegen kon
-inbrengen; maar bewonderde de juistheid zijner gevolgtrekking en zijne
-juiste uiteenzetting der zaak, en betaalde dus gewillig den kameel en
-zond om eenen anderen, maar gij kunt er op aan, dat ik dien niet zelf
-ging halen. Ik had daarvan mijn bekomst.
-
-De stad Naum is eene grensplaats van het Chinesche rijk, zij noemen het
-eene vesting, en het is er ook eene voor hun doen, want dat durf ik
-verzekeren, dat al de Tartaren van Groot-Tartarije, die geloof ik eenige
-millioenen bedragen, de muren met hunne bogen en pijlen niet plat kunnen
-schieten, maar om het sterk te noemen, als het met geschut aangevallen
-werd, daar zou iedereen om lagchen, die er verstand van had. Wij waren
-nog twee dagreizen van deze stad, toen wij boden ontmoetten, die van
-alle kanten uitgezonden waren, om alle reizigers en karavanen te
-verwittigen, dat zij halt moesten houden tot hun eene wacht was
-toegezonden, want dat een bijzonder groote troep Tartaren, wel
-tienduizend, in de omstreek gezien was, ongeveer dertig (Eng.) mijlen
-van de stad.
-
-Dat was kwaad nieuws voor reizigers; echter was het van den gouverneur
-zeer zorgvuldig gehandeld, en wij vernamen met blijdschap, dat wij een
-escorte zouden erlangen. Twee dagen later werden ons ook tweehonderd
-soldaten, uit een Chineesch garnizoen, links van ons, en nog driehonderd
-uit de stad Naum toegezonden, en met deze trokken wij moedig voort. De
-driehonderd soldaten van Naum trokken vooruit, de tweehonderd achteraan,
-en ons volk aan weerszijden van de kameelen, met onze bagaadje en de
-geheele karavaan in het midden. Op deze wijze en goed ten strijde
-toegerust, dachten wij het wel met tienduizend Mongoolsche Tartaren te
-kunnen opnemen, als zij verschenen waren, maar toen zij den volgenden
-dag kwamen opdagen, zag het er geheel anders uit.
-
-Vroeg in den morgen, toen wij Van een klein, welgelegen dorp, Changu
-geheeten, opbraken, moesten wij eene rivier overtrekken, waar wij
-moesten overvaren, en zoo de Tartaren op kondschap uitgegaan waren,
-hadden zij ons hier moeten overvallen, toen de karavaan overgetrokken en
-de achterhoede nog aan de andere zijde was, maar zij lieten zich daar
-niet zien. Eerst drie uren later, toen wij op eene woeste vlakte van
-ongeveer vijftien of zestien mijlen gekomen waren, zagen wij aan eene
-opstijgende stofwolk, dat de vijand nabij was, en dit was ook zoo, want
-zij kwamen naar ons toerijden.
-
-De Chinezen, onze voorhoede, die den vorigen dag zoo gesnoefd hadden,
-begonnen te deinzen, en de soldaten zagen dikwijls om, hetgeen bij een
-soldaat een zeker teeken is, dat hij op het punt staat van te vlugten.
-Mijn oude loods dacht er ook zoo over, want bij mij komende zeide hij:
-"Senhor Inglese! deze lieden moeten aangemoedigd worden of het is met
-ons gedaan, want als de Tartaren nader komen, zullen zij geen stand
-houden."--"Ik geloof het ook," zeide ik, "maar wat zullen wij
-doen?"--"Wel," zeide hij, "laat vijftig man van ons volk vooruittrekken,
-en hen de beide vleugels dekken en aanmoedigen, en dan zullen zij als
-dappere kerels met dappere bondgenooten strijden, maar zonder dit zal
-iedereen het hazenpad kiezen." Ik reed dadelijk naar onzen aanvoerder,
-wien ik dit mededeelde. Hij gaf mij volkomen gelijk en dus dekten
-vijftig onzer hunne vleugels en de overigen maakten eene reserve uit;
-zoo trokken wij voort en lieten de laatste tweehonderd man als eene
-afzonderlijke afdeeling, om de kameelen te bewaken, met afspraak, dat
-zij, als het noodig ware, ons honderd man tot versterking zouden zenden.
-
-In een woord, de Tartaren kwamen in ontelbare menigte, hoe veel konden
-wij niet zeggen, maar wij geloofden op zijn minst tienduizend. Eerst
-kwam eene troep van hen ons verkennen, die dwars voorbij onze linie
-reed, en daar zij binnen het bereik van onze geweren kwamen, liet onze
-aanvoerder de twee vleugels vooruitrukken, en hen met kogels van beide
-vleugels begroeten. Zij trokken af en gingen denkelijk verhalen, welke
-ontvangst hen hier bereid werd. Dit scheen de anderen weinig te smaken,
-want zij hielden stil, stonden zich eene poos te bedenken, en linksaf
-zwenkende verlieten zij ons, hetgeen ons niet onaangenaam was, daar wij
-niet zeer verlangden naar een gevecht met zulk eene overmagt.
-
-Twee dagen daarna kwamen wij in de stad Naum. Wij bedankten den
-gouverneur voor zijne zorgen jegens ons, en bragten ongeveer een honderd
-kroonen bijeen, die wij aan de soldaten gaven, die ons begeleid hadden,
-en wij hielden hier een dag rust. Dit is eene vesting, waarin
-negenhonderd soldaten lagen, maar de reden hiervan is, dat vroeger de
-Russische grenzen hier digterbij waren dan thans, daar de Russen het
-deel des lands, dat zich ongeveer 200 (Eng.) mijlen westwaarts van deze
-stad uitstrekt, hebben verlaten, als woest en nergens toe geschikt, en
-vooral omdat het zoo ver af was en moeijelijk er troepen heen te zenden,
-want wij moesten nog tweeduizend mijlen afleggen, eer wij aan het
-eigenlijke Rusland kwamen.
-
-Hierna trokken wij over verscheidene groote rivieren en door
-verscheidene woestijnen, waarmede wij zestien dagen bezig waren, en die
-onder geen bepaald gebied behoorden. Den 12 April kwamen wij aan de
-grenzen van het Russische gebied. Ik meen, dat de eerste stad aldaar
-Arguna heette, aan de westzijde van de rivier Argun.
-
-Met groote vreugde zag ik mij thans in een Christelijk land, althans in
-een land, dat door Christenen geregeerd wordt. Ieder die zooveel door de
-wereld gereisd had als ik, en eenige nagedachten had, zou gewis
-bedenken, welk een zegen het is in een land te komen, waar de naam van
-God en den Verlosser bekend is en vereerd wordt; en waar niet het volk
-den duivel aanbidt, of zich voor houten of steenen monsters nederbuigt.
-Nog geene stad of dorp waren wij tot hiertoe doorgetrokken, waar het
-volk niet zijne afgoden en tempels had, en het werk zijner eigene handen
-vereerde en aanbad. Nu echter kwamen wij op plaatsen, waar de knieën
-voor onzen Heer gebogen werden en de naam van den eenigen waren God
-aangeroepen werd, en dit denkbeeld verheugde mij tot in het binnenste
-der ziel. Ik deelde den Schotschen koopman mijne gewaarwordingen mede en
-hem bij de hand nemende, zeide ik: "God dank, dat wij thans weder onder
-Christenen zijn." Hij glimlachte en zeide: "Verheug u niet te vroeg,
-landsman! de lieden hier zijn een vreemd slag van Christenen, en gij
-zult in de eerste maanden van onze reis daar niet veel anders dan den
-naam van zien."--"Dat is toch altijd beter dan het heidendom en
-duivelaanbidding," zeide ik.--"Ja," zeide hij, "maar behalve de hier in
-garnizoen liggende Russische soldaten en eenige bewoners der steden,
-wordt het land nog duizend (Eng.) mijlen verder door de onwetendste
-heidenen bewoond." En de waarheid van het gezegde bleek ons later.
-
-Wij bevonden ons thans, naar ik geloof, op het grootste gedeelte
-vastland, dat er, naar ik meen, op den ganschen aardbol te vinden is.
-Wij waren oostwaarts ten minste twaalfhonderd (Eng.) mijlen van de zee,
-westwaarts ten minste tweeduizend van de Oostzee, en bijkans drieduizend
-van het Engelsch kanaal verwijderd; zuidwaarts vijfduizend mijlen van de
-Indische of Perzische zee, en ongeveer achthonderd mijlen noordwaarts
-van de Poolzee. Zelfs als men sommigen gelooven wilde, zou er
-noordoostwaarts in het geheel geene zee zijn, voor men om de pool
-noordwestelijk was; en dus een vastland tot in Amerika hebben, niemand
-weet waar, schoon ik wel eenige reden voor het tegendeel zou kunnen
-aanvoeren.
-
-Toen wij op het Russische gebied kwamen, lang voordat wij eene stad van
-eenig belang bereikten, vonden wij niets opmerkelijks, dan alleen dat
-alle rivieren oostelijk liepen. Naar de kaarten te zien, die sommigen
-onzer bij zich hadden, was het duidelijk, dat al deze stroomen in de
-groote rivier Jamoer of Gamoer uitliepen. Door zijnen natuurlijken loop
-moet deze rivier in de Chinesche zee vloeijen. Het verhaal dat men doet,
-dat de mond van deze rivier opgestopt is met biezen van ontzettende
-grootte, namelijk van drie voet dik en twintig tot dertig voet hoog,
-geloof ik, dat onwaar is. Maar daar derzelver bevaarbaarheid van geen
-nut is, dewijl er dien kant uit geen handel is, en de Tartaren, aan wie
-dezelve behoort, alleen in vee handelen, zoo is niemand ooit, voor
-zoover ik gehoord heb, zoo nieuwsgierig geweest, van naar den mond in
-booten op te varen, of die in schepen af te varen, maar dit is zeker,
-dat deze rivier op 60° breedte vlak oost loopt, en eene menigte rivieren
-in zich opneemt, en zich op die breedte in eene zee ontlast, die daar
-zeker aan te treffen is.
-
-Eenige mijlen noordwaarts van die rivier zijn verscheidene groote
-stroomen, die even vlak noordelijk loopen, als de Jamoer oost, en al
-deze ontlasten zich in de groote rivier Tartarus, zoo genoemd naar de
-noordelijkste stammen der Mongoolsche Tartaren, die, naar de Chinezen
-zeggen, de oudste Tartaren der wereld zijn, en welke sommige zeggen, dat
-de Gog en Magog der Heilige Schrift zijn.
-
-Wij trokken thans met kleine dagreizen van de rivier Arguna, en waren
-den Czaar van Rusland zeer verpligt voor zijne moeite, dat hij op
-zoovele plaatsen als mogelijk dorpen en steden had aangelegd, niet
-ongelijk aan de vestigingen, die de Romeinen in de afgelegenste streken
-van hun gebied aanlegden, ter beveiliging van den handel en opname van
-reizigers. Dit was ook hier het geval, want waar wij kwamen, waren wel
-de gouverneur en de bezetting Russen en Chinezen, maar de bewoners van
-het land waren heidenen, die afgoden dienden, en de zon, de maan en
-sterren aanbaden, en dat niet alleen, maar van al de heidenen, die ik
-ooit aantrof, waren dit de onbeschaafdste, behalve dat zij niet, gelijk
-de wilden van Amerika deden, menschenvleesch aten.
-
-Eenige blijken hiervan vonden wij in het land tusschen Angura, waar wij
-het Russische gebied betraden, en eene door de Russen en Tartaren
-bezeten wordende stad, Nortzinskoi genaamd, welke tusschenruimte uit
-eene aanhoudende woestijn bestond, die ons twintig dagen kostte, om door
-te trekken. In een dorp nabij de laatste plaats, dreef de
-nieuwsgierigheid mij, om hunne leefwijze te bezien, die
-alleronbeschaafdst is. Zij hadden dien dag eene groote offerande, denk
-ik, want op een ouden boomstronk stond een houten afgod, zoo leelijk als
-de duivel, althans zoo leelijk als iets wat den duivel voorstellen moet,
-wezen kan; zijn hoofd geleek naar niets wat ooit iemand zag, zijne ooren
-waren zoo groot en dik, als bokkenhorens, zijne oogen zoo groot als een
-driegulden, een neus als een gekromde ramshoorn, en een muil met vier
-hoeken als die van eenen leeuw, met leelijke tanden, zoo hoekig als de
-sneb van een papegaai. Hij was zoo leelijk gekleed als men denken kan,
-zijn bovenkleed was van schapenhuiden met de wol buitenwaarts, en hij
-had eene groote Tartaarsche muts op het hoofd met twee hoorns er
-doorkomende. Het was ongeveer acht voet hoog, maar had geene beenen,
-noch eenige andere ligchaamsdeelen.
-
-Deze moolik stond aan de buitenzijde van het dorp, en er bijkomende zag
-ik zestien of zeventien personen, mannen of vrouwen, dit kon ik niet
-zien, want zij zijn allen volkomen eveneens gekleed, rondom dit
-wanschapen beeld uitgestrekt op den grond liggen. Zij waren even
-bewegingloos, als hun houten afgod. Eerst dacht ik, dat zij ook van hout
-waren, maar toen ik naderbijkwam, sprongen zij op de been, met een
-krijschend gehuil, als zoovele huilende honden, en trokken terug, alsof
-zij misnoegd waren, dat zij gestoord waren. Een eind weegs van dit
-monster, aan de deur van een van gedroogde koeijen- en schapenhuiden
-gemaakte tent, stonden drie slagers, alshans daarvoor hield ik hen, want
-zij hadden lange messen in de hand, en in het midden van de tent stonden
-drie schapen en een jonge stier. Het waren, naar het schijnt, offers
-voor dat gedrochtelijk stuk hout, en deze drie mannen priesters van
-hetzelve, en de zeventien op den grond liggende wezens waren lieden, die
-de offers aanbragten, en daarbij hunne gebeden deden.
-
-Ik beken, dat hunne domheid in deze vereering van den moolik mij meer
-ergerde, dan iets wat ik ooit aanschouwd had; om Gods edelste schepsel,
-aan wien bij de schepping zoo vele voorregten boven al het geschapene
-zijn toegestaan, dat begaafd is met eene redelijke ziel, en met
-eigenschappen om zijnen Schepper te eeren; hem zoo diep gezonken te
-zien, dat hij zich voor een leelijk schrikbeeld, een ingebeeld iets,
-nederwerpt, dat hij zelf gevormd en schrikinboezemend gemaakt en met
-vuile lappen bekleed had, dit achtte ik een gewrocht des duivels, die
-den Schepper de aanbidding zijner schepselen benijdde, en hen verleid
-had tot zulke walgelijke en verderfelijke dingen, als men tegen de
-natuur zou denken te strijden.
-
-Maar wat baatten alle deze overwegingen? Ik zag het daar voor mijne
-oogen en kon dus niet denken, dat het onmogelijk was. Ik werd woedend en
-reed naar het beeld of monster, hoe men het noemen wil, en deed met
-mijne sabel een houw op de muts, die het droeg, zoodat die aan zijne
-horens bleef hangen, en een van mijne geleiders trok de schapenhuid er
-af, die het bekleedde, toen er eensklaps, onder een geweldig geschreeuw,
-wel twee of driehonderd man kwamen aanloopen, zoodat ik blijde was de
-vlugt te kunnen kiezen, want wij zagen eenige bogen en pijlen; maar ik
-besloot toch, het beeld nog een bezoek te geven.
-
-Onze karavaan bleef drie dagen in het dorp, dat een uur verder lag, om
-zich eenige paarden aan te schaffen, die wij noodig hadden, daar door de
-slechte wegen verscheidene paarden kreupel waren geworden. Dus had ik
-gelegenheid, hier mijn oogmerk uit te voeren. Ik deelde mijn voornemen
-mede aan den Schotschen koopman van Moscou, van wiens moed ik de
-duidelijkste blijken had gezien. Ik zeide hem, wat ik gezien had, en hoe
-dit mijne verontwaardiging had opgewekt, en dat ik besloten had, als ik
-slechts vier of vijf goed gewapende lieden mede kon krijgen, dat
-afschuwelijke afgodsbeeld te gaan vernielen, om hun te laten zien, dat
-het geene de minste magt bezat, en dus geen voorwerp van vereering zijn
-kon. Hij begon te lagchen en zeide: "Uw ijver is misschien goed, maar
-wat hebt gij u eigenlijk er bij voorgesteld?"--"Wat," zeide ik, "wel om
-Gods eer te wreken, die door deze duivelaanbidding beleedigd
-wordt."--"Maar hoe zal dit geschieden," vervolgde hij, "als het volk
-niet weet wat gij daarmede bedoelt, ten zij gij met hen kondt spreken en
-het hen zeggen? En in dit geval beloof ik u, dat zij u zouden bevechten,
-en vooral ter verdediging van hunnen afgod zouden zij als wanhopigen
-vechten."--"Kunnen wij het niet des nachts doen," vroeg ik, "en hen dan
-schriftelijk in hunne taal er de redenen van achterlaten?"--"Schriftelijk?"
-herhaalde hij, "wel in al hunne vijf natiën is er niet één, die eene
-letter lezen kan, zelfs niet in zijne moedertaal."--"Welk eene grove
-onwetendheid!" zeide ik. "Maar toch heb ik mij voorgenomen het te doen;
-misschien zullen zij er door tot het besluit komen, dat hunne vereering
-van zulke plompe dingen beneden den mensch is."--"Hoor eens, mijnheer!"
-zeide hij, "als uw ijver er u toe aandrijft, moet gij het doen, maar
-vooreerst moet gij bedenken, dat deze woeste volkeren met geweld onder
-de heerschappij van den Russischen Czaar gebragt zijn; en als gij het
-doet, is het tien tegen een, dat zij bij duizenden naar den gouverneur
-van Nortzinskoy zullen komen, om zich te beklagen en voldoening te
-eischen, en als hij hun die niet geven kan, is het tien tegen een, dat
-zij zullen opstaan, en dit zal eenen nieuwen oorlog met al de Tartaren
-in het geheele land geven."
-
-Dit moet ik bekennen, bragt mij eene poos op andere gedachten, maar ik
-bleef er toch mijne zinnen op zetten, en den geheelen dag verlangde ik
-mijn oogmerk te kunnen volvoeren. Tegen den avond ontmoette ik toevallig
-den Schotschen koopman op eene wandeling buiten de stad, en hij sprak
-mij aan. "Ik geloof, dat ik u van uw goed voornemen heb afgebragt,"
-zeide hij, "en dat spijt mij eenigzins, want ik verfoei de afgoderij
-evenzeer als gij."--"Gij hebt mij zekerlijk overgehaald, de uitvoering
-nog uit te stellen," antwoordde ik, "maar mij er nog niet geheel van
-afgebragt, en ik geloof, dat ik het stuk nog bestaan zal, voordat wij
-deze plaats verlaten, al zou men mij ook, om hen te voldoen, aan hen
-uitleveren."--"Neen, neen," hernam hij, "voor de uitlevering aan zulk
-een hoop monsters moge de Hemel u bewaren; dat zal men niet doen, dat
-zou uw zekere dood zijn."--"Hoe zouden zij mij dan behandelen?" vroeg
-ik.--"Ik zal u zeggen," hernam hij, "hoe zij een ongelukkigen Rus
-behandeld hebben, die hen, zoo als gij wilt, in hunne godsdienst
-beleedigd had. Nadat zij hem verminkt hadden, dat hij niet kon
-wegloopen, ontkleedden zij hem, en zetteden hem boven op het
-afgodsbeeld, en allen gingen om hem staan, en schoten zoovele pijlen in
-zijn ligchaam, als zij konden, en verbrandden hem daarop ter eere van
-hunnen afgod."--"En was dat dezelfde afgod?" vroeg ik.--"Dezelfde,"
-zeide hij.--"Nu, dan zal ik u ook iets verhalen," zeide ik. Daarop
-verhaalde ik hem het gebeurde te Madagascar, hoe ons volk daar het
-geheele dorp in brand gestoken en al de bewoners omgebragt had, omdat
-zij een man van ons hadden vermoord, gelijk ik vroeger verhaald heb, en
-toen ik geëindigd had, voegde ik er bij, dat mijns bedunkens met dit
-dorp even zoo moest gehandeld worden.
-
-Hij luisterde zeer oplettend naar mijn verhaal, maar toen ik sprak van
-dit dorp even zoo te behandelen, zeide hij: "Gij hebt groot ongelijk;
-het was dit dorp niet, het was bijkans honderd mijlen van hier, maar het
-was dezelfde afgod, want dien voeren zij in processie het land
-rond."--"Welnu," zeide ik, "dan zal dit beeld er voor gestraft worden,
-en dit zal dezen nacht gebeuren, als ik dien beleef."
-
-Toen hij zag, dat ik bij mijn voornemen bleef, keurde hij hetzelve goed,
-en zeide, dat ik niet alleen, maar dat hij met mij zou gaan; maar eerst
-zou hij een zijner landslieden gaan halen, een zeer ondernemend man, en
-zoo vol ijver als iemand tegen zulke werken des duivels als deze. Hij
-bragt daarop zijn makker bij mij, een Schot, dien hij kapitein
-Richardson noemde, en dezen verhaalde ik alles wat ik gezien en gehoord
-had, en hij zeide, dat hij zou medegaan, al zou het hem het leven
-kosten. Zoo besloten wij dan met ons drieën te gaan. Ik had het ook aan
-mijnen compagnon voorgesteld, maar deze weigerde er deel aan te nemen.
-Hij zeide, mij overal en ten allen tijde tot mijne verdediging te willen
-bijstaan, maar dit was eene zaak, waarmede ik niets te maken had. Wij
-besloten dus, met ons drieën en mijn knecht dien nacht, tegen
-middernacht, het stuk zoo bedekt mogelijk te bestaan.
-
-Bij nadere overweging besloten wij het nog een dag uit te stellen, omdat
-de karavaan den volgenden morgen vertrekken zou, en wij begrepen, dat de
-gouverneur hun dan geene voldoening ten onzen koste zou kunnen geven,
-als wij eens buiten zijn bereik waren. De Schotsche koopman, die even
-standvastig als moedig was in wat hij ondernam, bragt mij een
-Tartaarschen rok van schapenvachten en eene Tartaarsche muts, en boog en
-pijlen, hetwelk hij ook voor zich en zijnen landgenoot had aangeschaft,
-opdat als men ons zien mogt, men niet zou weten, wie wij waren.
-
-Den geheelen avond bragten wij door met het gereedmaken van
-brandstoffen, door voorloop, kruid en wat wij bekomen konden ondereen te
-mengen, en na ons nog van een pot vol teer meester gemaakt te hebben,
-gingen wij ongeveer een uur na zonsondergang op onze onderneming uit.
-Tegen elf ure kwamen wij op de plaats, en vonden dat het volk geen zweem
-van vrees voor hunnen afgod koesterde. De lucht was bewolkt, maar de
-maan gaf ons toch licht genoeg, om te zien, dat het afgodsbeeld juist in
-dezelfde houding en op dezelfde plaats stond als vroeger. Al het volk
-scheen te slapen, behalve degenen, die in de groote hut of tent waren,
-waar wij de drie priesters gezien hadden, die wij voor slagers hadden
-aangezien; en digt bij de deur komende, hoorden wij de stemmen van wel
-vijf of zes personen. Wij begrepen nu, dat als wij rondom het
-afgodsbeeld een vuurtje maakten, deze mannen dadelijk zouden
-toeschieten, om hunnen afgod uit het vuur te redden, en wij wisten niet
-hoe wij tegen hen zouden te werk gaan; eerst dachten wij het afgodsbeeld
-mede te nemen, en op eenen afstand van daar het in brand te steken; maar
-toen wij het aanpakten, bemerkten wij, dat het voor ons te zwaar was, om
-te vervoeren, dus waren wij weder ten einde raad. De tweede Schot sloeg
-voor, de hut of tent in brand te steken, en de lieden, die er uitkwamen,
-neder te vellen, maar daarin wilde ik niet toestemmen, want ik wilde hen
-niet dooden, als het bij mogelijkheid kon vermeden worden. "Welnu, dan
-zal ik u zeggen, wat er gedaan moet worden," zeide de Schotsche koopman,
-"wij moeten trachten hen gevangen te nemen, hen handen en voeten binden,
-en hen de vernieling van hunnen afgod laten aanzien."
-
-Toevallig hadden wij genoeg bindtouw of koord bij ons, daar wij onze
-brandstoffen mede bijeengebonden hadden, en dus besloten wij eerst deze
-lieden, met zoo weinig gerucht als mogelijk, te overvallen. Het eerst,
-wat wij deden, was, aan de deur te kloppen; toen een der priesters
-dezelve opende, grepen wij hem dadelijk aan, stopten hem den mond toe,
-knevelden hem en bragten hem tot voor het afgodsbeeld, waar wij hem aan
-handen en voeten gebonden, op den grond nederlegden.
-
-Twee onzer waren aan de deur blijven staan wachten, of niet een ander
-naar den eerste zou komen uitzien, maar wij stonden er nog, toen de
-derde man bij ons terugkwam, en toen er nog niemand kwam, klopten wij
-weder zachtjes aan, daarop kwamen er nog twee uit, die wij even als den
-eerste behandelden, maar wij waren verpligt allen mede te gaan, en hen
-op eenigen afstand van elkander bij den afgod neder te leggen, waarna
-wij terugkeerden en er twee voor de deur zagen staan uitzien, terwijl de
-derde achter hen binnen de hut stond. Wij grepen de twee aan en bonden
-hen dadelijk; waarop de derde terugtrad en begon te schreeuwen. De
-Schotsche koopman volgde hem na, en haalde een mengsel voor den dag, dat
-hij gemaakt had, en hetwelk alleen rook en stank veroorzaakte, dat hij
-daarop in brand stak en in de hut wierp. Middelerwijl hadden de
-Schotsche koopman en mijn bediende de twee reeds gebonden, mannen
-aangegrepen, en legden hen voor hun afgodsbeeld neder, waar zij konden
-zien, of dit hen ook kon helpen, en keerden daarop zoo spoedig mogelijk
-naar ons terug.
-
-Toen het mengsel, dat wij in de hut hadden geworpen, die tot stikkens
-toe met rook had opgevuld, wierpen wij een ander lederen zakje er in,
-dat met eene heldere vlam opbrandde, en traden die daarop binnen. Wij
-vonden er nog slechts vier personen in, twee mannen en twee vrouwen,
-die, naar het scheen, een hunner duivelsfeesten daar gevierd hadden. Zij
-schenen allen doodelijk verschrikt; althans zij zaten ineengehurkt en
-als verbijsterd, zonder dat zij eenig geluid konden geven van wege den
-rook. Wij grepen hen aan en bonden hen even gelijk de overigen, zonder
-eenig gedruisch te maken. Wij hadden hen echter eerst buiten de hut
-gebragt, want wij zelve konden het, evenmin als zij, in den rook
-uithouden. Toen dit geschied was, bragten wij hen allen naar het
-afgodsbeeld. Daarna gingen wij te werk met den afgod; eerst beteerden
-wij hem van boven tot onderen, en bestreken hem daarop met een mengsel
-van talk en zwavel, daarna stopten wij zijne oogen, ooren en mond vol
-met buskruid, vervolgens stopten wij een zak met vet in zijne muts, en
-behingen hem toen met al de brandstoffen, die wij hadden medegebragt.
-Daarna zagen wij rond naar alles, wat den brand nog kon helpen, en het
-viel mijnen knecht in, dat hij bij de hut of tent, waar die menschen
-geweest waren, een hoop droog stroo of biezen had zien liggen. Hij en
-een der Schotten liepen derwaarts en kwamen ieder met een arm vol terug.
-Dit gedaan zijnde, namen wij onze gevangenen de stoppers uit den mond,
-plaatsten hen voor hunnen afgod, en staken er daarop den brand in.
-
-Wij bleven er ongeveer een kwartieruurs bij, tot het kruid in de oogen,
-mond en ooren van het beeld vlam vatte, en het geheel geen fatsoen meer
-had, maar niets dan een blok hout was; en daarop er het stroo voor
-stapelende, zagen wij, dat hij spoedig zou verbrand zijn; dus begonnen
-wij aan ons vertrek te denken. Een der Schotsche kooplieden echter
-zeide: "Neen, wij moeten niet heengaan, want deze arme onwetende
-schepsels zouden zich allen in het vuur storten en zich met hunnen afgod
-laten verbranden." Wij besloten dus te blijven, totdat alles tot asch
-verbrand was, en toen maakten wij dat wij wegkwamen.
-
-Des morgens kwamen wij onder onze reisgenooten, druk bezig met onze
-toebereidselen voor de reis, en niemand vermoedde, dat wij ergens anders
-dan in ons bed waren geweest, gelijk men ook niet anders van reizigers
-verwachten zou, om zich tot de vermoeijenissen van de dagreis in staat
-te stellen.
-
-Maar daarmede was de zaak niet geëindigd. Den volgenden morgen kwam eene
-ontzettende menigte landvolk, niet alleen uit het dorp, maar ik geloof
-nog wel uit honderd andere, voor de stadspoorten, en eischten, op de
-onbeschaamdste wijze, voldoening van den gouverneur, voor het beschimpen
-van hunne priesters, en het verbranden van hunnen grooten
-Cham-Chi-Thangu, zulk eenen wanluidenden naam gaven zij aan het
-monsterachtig schepsel, dat zij vereerden. De inwoners van Nortzinskoy
-waren in den beginne zeer ontrust, want men zeide, dat er niet minder
-dan dertigduizend Tartaren waren, en dat zij binnen weinige dagen wel
-tot honderdduizend man zouden aangroeijen.
-
-De Russische gouverneur zond afgezanten naar hen toe, en gaf hen alle
-goede woorden, die hij bedenken kon. Hij verzekerde hen, dat hij er
-niets van wist, en dat van de bezetting geen man de stad had verlaten;
-dat het niet door iemand uit de stad kon bedreven zijn, en dat, zoo zij
-hem te kennen gaven, wie het gedaan had, de daders streng gestraft
-zouden worden. Zij antwoordden op hoogen toon, dat een ieder den grooten
-Cham-Chi-Thangu vereerde, die in de zon woonde, en dat geen sterveling
-tegen zijn beeld geweld zou hebben durven plegen, dan eenige
-Christelijke booswichten, gelijk zij hen noemden; en dus dreigden zij
-hem en al de Russen, die allen euveldaders en Christenen waren, met
-oorlog.
-
-De gouverneur, die ongezind was, om eene vredebreuk te bewerken, en niet
-wilde, dat men, bij het uitbreken van eenen oorlog, op hem de schuld
-daarvan zou leggen, daar de czaar hem strengelijk gelast had, de
-veroverde landstreek met inschikkelijkheid en goedheid te behandelen,
-gaf hun nog steeds goede woorden; eindelijk zeide hij hun, dat er dien
-morgen eene karavaan naar Rusland vertrokken was, en dat welligt iemand
-daarbij behoorende, hun deze beleediging had aangedaan, en dat hij, als
-zij hiermede tevreden waren, deze iemand achterop zou zenden, om er naar
-te onderzoeken. Dit scheen hen een weinig tot bedaren te brengen, en
-diensvolgens zond de gouverneur ons iemand achterop, die ons alles, wat
-er voorgevallen was, mededeelde, en ten dringendste ried, dat zoo iemand
-in onze karavaan het gedaan had, deze zich uit de voeten moest maken;
-maar dat, of dit het geval ware of niet, wij alle mogelijke haast zouden
-maken, en dat hij hen middelerwijl, zoo lang hij kon, op den tuil zou
-houden.
-
-Dit was zeer vriendelijk van den gouverneur. Toen zijn zendeling echter
-bij de karavaan kwam, was er niemand, die er iets van wist, en op ons,
-die het gedaan hadden, viel in het geheel geene verdenking; niemand
-vroeg er ons zelfs naar. Echter volgde de tegenwoordige aanvoerder van
-de karavaan den raad van den gouverneur, en wij trokken twee dagen en
-twee nachten achter elkander voort, zonder van belang te rusten, dan in
-een dorpje, Plothus genaamd, en ook daar bleven wij niet lang, maar
-haastten ons naar Jarawena, eene andere Russische stichting, waar wij
-vertrouwden, veilig te zullen zijn. Maar om daar te komen, begaven wij
-ons in eene uitgestrekte woestijn, waarover ik nader zal spreken, en
-waarin wij, zoo wij er midden in geweest waren, waarschijnlijk allen ons
-graf zouden gevonden hebben. Het was de tweede dag na ons vertrek van
-Plothus, dat eenigen onzer, aan de groote stofwolken, die op verren
-afstand achter ons oprezen, begonnen te vermoeden, dat wij vervolgd
-werden. Wij waren de woestijn ingetrokken, en hadden een groot meer,
-Schaks-Oser genaamd, op zijde van ons laten liggen, toen wij aan de
-andere zijde van hetzelve noordwaarts van ons, een groote troep
-paardenvolk zagen verschijnen, terwijl wij westwaarts trokken. Wij
-bemerkten, dat zij, even als wij, westwaarts trokken, maar in de meening
-waren geweest, dat wij langs de overzijde van het meer zouden zijn
-getrokken, terwijl wij gelukkig de zuidzijde gekozen hadden, en twee
-dagen later zagen wij niets meer van hen, want daar zij geloofden, dat
-wij hen nog steeds vooruit waren, trokken zij verder, tot zij aan de
-rivier Udda kwamen; deze is hooger noordwaarts een zeer groote stroom,
-doch waar wij er bijkwamen, was zij smal en konden wij haar doorwaden.
-
-Den derden dag bespeurden zij hunnen misslag, of hadden zij tijding van
-ons ontvangen, want in de schemering van den avond kwamen zij op ons af.
-Wij waren zeer in onzen schik, dat wij juist voor ons nachtleger eene
-zeer geschikte plaats hadden uitgekozen, want daar wij aan den zoom van
-eene woestijn waren, die ongeveer vijfhonderd (Eng.) mijlen groot was,
-zoo hadden wij geene steden te wachten, noch verwachtten wij ook geene
-aan te treffen, buiten Jarawena, dat nog twee dagreizen van ons af lag.
-Aan deze zijde waren echter eenige boschaadjes en beekjes, die allen in
-de groote rivier Udda uitliepen. In eenen engen pas tusschen twee digte
-boschjes sloegen wij ons nachtleger op, in de verwachting van in den
-nacht aangevallen te zullen worden.
-
-Niemand dan wij wisten, waarom wij eigenlijk vervolgd werden, maar daar
-de Mongoolsche Tartaren gewoon zijn, bij troepen in deze woestijn rond
-te zwerven, verschansen de karavanen zich iederen nacht tegen hen, als
-tegen rooverbenden, en dus was het niets vreemds, dat wij achtervolgd
-werden. Maar van al onze nachtlegers hadden wij dezen nacht eene
-allerbijzonderst gunstige legerplaats, want wij lagen tusschen twee
-boschjes, met een beekje vlak van voren, zoodat wij niet omsingeld, noch
-anders dan van voren en achteren aangetast konden worden. Wij zorgden
-derhalve ons front zooveel te versterken, als wij konden, door onze
-pakken en kameelen en paarden, allen in eene lijn aan deze zijde van het
-riviertje te plaatsen, en achter ons maakten wij eene verhakking van
-eenige boomen.
-
-In deze stelling sloegen wij ons veldleger op, maar voordat onze
-toerustingen voltooid waren, hadden wij reeds den vijand bij ons. Zij
-overvielen ons niet, zoo als wij verwacht hadden, gelijk roovers, maar
-zonden ons drie lieden toe, om ons af te vragen de uitlevering van
-degenen, die hunne priesters mishandeld en hunnen afgod Cham-Chi-Thangu
-verbrand hadden, ten einde deze met vuur te verbranden. In dat geval,
-zeiden zij, zouden zij ons geen leed doen, maar aftrekken; doch zoo
-niet, dan zouden zij ons allen met vuur verbranden. De onzen zagen bij
-deze boodschap vrij onthutst, en gaapten elkander aan, om uit elkanders
-gelaat te lezen, wie er schuldig was; maar niemand had het gedaan,
-niemand wist er iets van. De aanvoerder van de karavaan gaf ten
-antwoord, dat hij verzekerd was, dat niemand uit ons kamp het gedaan kon
-hebben, dat wij vreedzame kooplieden waren, die zich alleen met hunnen
-handel bemoeiden, dat wij noch hen noch iemand anders kwaad hadden
-gedaan, en dat zij derhalve elders moesten zoeken naar de vijanden, die
-hen beleedigd hadden, want dat wij het niet waren; dus verzocht hij hun,
-om ons geen kwaad te doen, want dat wij geweld met geweld zouden
-vergelden.
-
-Wel verre van met dit antwoord tevreden te zijn, kwam den volgenden
-morgen met het krieken van den dag eene groote troep van hen ons kamp
-opzoeken; maar toen zij ons in zulk eene voordeelige stelling zagen,
-durfden zij niet verder komen, dan de beek voor ons, waar zij staan
-bleven, en aan ons eene menigte vertoonden, zoo talrijk, dat wij er
-inderdaad van ontzetteden; want naar de geringste schatting waren er wel
-tienduizend. Zij bleven daar eene poos ons staan opnemen, en toen zonden
-zij, onder een geweldig geschreeuw ons eene wolk van pijlen toe, maar
-daartegen waren wij zeer goed beschut, want wij zochten eene
-schuilplaats achter onze pakken, en ik herinner mij niet, dat iemand
-onzer eene kwetsuur ontving.
-
-Eene poos daarna zagen wij hen regtsaf zwenken, en wij verwachtten van
-achteren aangevallen te zullen worden; toen een doorslepen knaap, een
-kozak van Jarawena, die in Russische dienst was, naar den aanvoerder van
-de karavaan ging, en hem zeide: "Ik zal al het volk naar Siheilka
-terugzenden." Dit was eene stad, zeker vier of vijf dagreizen zuidwaarts
-en eenigzins achter ons. Daarop nam hij zijn boog en pijlen, steeg te
-paard en reed als het ware achterwaarts, alsof hij regt naar Nortzinskoy
-wilde terugkeeren; daarna nam hij eenen verren omweg en kwam zoo bij het
-Tartaarsche leger, alsof hij naar hen afgezonden was, en deed hen daarop
-een lang verhaal, dat het volk, hetwelk hunnen Cham-Chi-Thangu verbrand
-had, met eene troep boosdoeners, gelijk hij zeide, dat wil zeggen
-Christenen, naar Siheilka was gegaan; en dat zij besloten hadden, om den
-afgod Schal-Isar, die aan de Tunguzen behoorde, ook te verbranden.
-
-Daar deze knaap een volkomen Tartaar was en hunne taal volmaakt sprak,
-speelde hij zijne rol zoo goed, dat zij hem in alles geloofden, en dat
-zij zich zoo haastig mogelijk naar Siheilka spoedden, dat, naar het
-scheen, bijkans vijf dagreizen zuidwaarts van ons lag. Binnen drie uren
-waren zij allen uit ons gezigt, en nimmer hoorden wij iets meer van hen,
-noch kwamen te weten, of zij naar Siheilka waren gegaan of niet. Wij
-trokken thans in veiligheid naar Jarawena, waar een Russisch garnizoen
-lag, en hier bleven wij vijf dagen, doordien de laatste dagreis en het
-gemis der nachtrust de karavaan uiterst vermoeid had.
-
-Van deze stad hadden wij eene akelige woestijn, die ons drieëntwintig
-dagen ophield. Wij voorzagen ons hier van eenige tenten, ten einde het
-des nachts gemakkelijker te hebben, en de aanvoerder voorzag hier de
-karavaan van zestien wagens, om water en levensmiddelen mede te voeren;
-en deze wagens strekten tot verschansing van ons kamp gedurende den
-nacht, zoodat, als de Tartaren weder verschenen waren, zij ons weinig
-afbreuk hadden kunnen doen, ten ware zij in overgroot getal kwamen.
-
-Ligt zal men begrijpen, dat wij na eene zoo lange reis rust behoefden,
-want in deze woestijn zagen wij huizen noch boomen, naauwelijks nu en
-dan wat heesters. Wij zagen echter eene menigte sabeljagers, gelijk men
-hen noemt; dat waren allen Tartaren uit Mongoolsch Tartarije, waarvan
-dit land een gedeelte uitmaakt, en dikwijls tasten zij kleine karavanen
-aan; maar wij zagen geene talrijke troepen van hen bijeen. Ik verlangde
-eenige sabelvellen van hen te zien, maar ik kon niet met hen in gesprek
-komen, want zij durfden ons zoo digt niet te naderen, en wij durfden ons
-gezelschap niet verlaten, om hen te naderen. Na deze woestijn
-doorgetrokken te zijn, kwamen wij in eene vrij bevolkte landstreek, dat
-wil zeggen wij vonden dorpen en kasteelen, door den czaar van Rusland
-gesticht, om de karavanen te beschermen en het land tegen de Tartaren te
-verdedigen, die anders het reizen allergevaarlijkst zouden maken, en
-zijne majesteit heeft zulke strikte bevelen gegeven omtrent het
-beschermen der karavanen en kooplieden, dat, als men verneemt, dat er
-zich in de landstreek Tartaren ophouden, er altijd afdeelingen van de
-bezettingen afgezonden worden, om de reizigers veilig van station tot
-station te geleiden. Zoo bood de gouverneur van Adinskoy, dien ik
-gelegenheid had een bezoek te geven, door middel van den Schotschen
-koopman, die hem kende, ons eene wacht van vijftig man aan, tot aan het
-naaste station, als wij dachten, dat er gevaar was.
-
-Reeds lang te voren had ik gedacht, dat, daar wij nu nader bij Europa
-kwamen, wij het land meer bevolkt, en het volk meer beschaafd zouden
-vinden; maar in beide opzigten vond ik mij bedrogen; want wij moesten
-nog het land der Tunguzen doortrekken, waar wij dezelfde of nog ergere
-blijken van heidendom en barbaarschheid te zien kregen, als te voren;
-daar echter het land door de Russen veroverd en geheel onder hunne
-heerschappij gebragt is, zijn zij niet zoo gevaarlijk; doch in
-onbeschaafdheid, afgoderij en veelgodendom doen zij voor geen volk ter
-wereld onder. Zij gaan allen in beestenvellen gekleed, waarvan ook hunne
-huizen gebouwd zijn. Men kan geene mannen of vrouwen van elkander
-onderscheiden, noch aan hun ruw gelaat, noch aan hunne kleeding, en des
-winters als de grond met sneeuw bedekt is, leven zij onder den grond, in
-eene soort van gewelven, die kelders of holen hebben, die in elkander
-loopen.
-
-Terwijl de Tartaren hunnen Cham-Chi-Thangu hadden voor een geheel dorp
-of landschap, bezaten deze een afgod in ieder huis en in ieder hol;
-bovendien vereeren zij de zon, de sterren, het water, de sneeuw, kortom,
-alles wat boven hun begrip is, en zij begrijpen slechts zeer weinig,
-zoodat bijkans alles, wat buitengewoon is, door hen vereerd wordt.
-
-Maar ik zal verder geene volken of landstreken meer beschrijven, dan
-voor zoover het met mijne eigene lotgevallen in verband staat. Niets
-bijzonders gebeurde ons in deze geheele landstreek, die van de woestijn
-af, waarvan ik het laatst sprak, naar mijne gissing ten minste
-vierhonderd (Eng.) mijlen groot was, en waarbij wij eene andere groote
-woestijn aantroffen, die ons twaalf dagreizen kostte, waar wij noch
-huis, noch boom, noch struik zagen, maar levensmiddelen, zoowel brood
-als water, moesten medevoeren. Uit deze woestijn kwamen wij, na twee
-dagen reizens, te Janezay, eene Russische stad of sterkte aan de rivier
-Janezay. Deze rivier, verhaalde men ons, scheidt Europa van Azië, doch
-ik geloof niet, dat onze kaartenmakers dit zullen toestemmen. Zeker is
-het de oostelijke grens van het oude Siberië, dat nu slechts een
-wingewest van het Russische rijk is, maar zoo groot op zichzelf als
-geheel Duitschland.
-
-En zelfs hier bespeurde ik nog overal onwetendheid en heidendom, behalve
-in de Russische garnizoenen; het geheele land tusschen de rivier Obij en
-de Janezay, is zoo geheel heidensch en het volk zoo onbeschaafd, als de
-verst afgelegene Tartaren, ja, zelfs als eenig volk, dat ik weet, in
-Azië of Amerika. Ik vond ook, gelijk ik de Russische gouverneurs, welke
-ik van tijd tot tijd sprak, deed opmerken, dat de heidenen noch
-verstandiger, noch nader bij het Christendom zijn, omdat zij onder de
-Russische heerschappij woonden, hetwelk zij erkennen moesten, dat maar
-al te waar was, maar zij zeiden, dat hen dit niet aanging; maar als de
-czaar goedvond, zijne Siberische, Tungusische of Tartaarsche onderdanen
-te bekeeren, dan moest hij het doen door priesters tot hen te zenden,
-maar geene soldaten; en zij voegden er met meer opregtheid dan ik
-verwacht had, bij, dat zij ondervonden, dat hun monarch er minder op
-gesteld was, om hen tot Christenen, dan wel tot zijne onderdanen te
-maken.
-
-Van hier tot aan de groote rivier Oby trokken wij door een woest,
-onbebouwd land; het land is wel niet onvruchtbaar, maar het heeft gebrek
-aan bevolking, anders is het op zichzelf een zeer aangenaam, vruchtbaar
-en bevallig land. Al de inwoners, die wij aantroffen, waren heidenen,
-behalve zulken, die uit Rusland derwaarts gezonden waren; want in deze
-landstreek, namelijk aan de beide kanten van de rivier Oby, worden de
-Russische misdadigers, die niet ter dood veroordeeld worden, gebannen,
-en het is genoegzaam onmogelijk, dat zij hier ooit kunnen ontvlugten.
-Mijzelven wedervoer niets bijzonders, totdat ik te Tobolsk, de hoofdstad
-van Siberië, kwam, waar de volgende reden mij eenigen tijd deed
-vertoeven.
-
-Wij waren thans bijkans zeven maanden op reis geweest, en de winter
-naderde met snelle schreden, weshalve mijn compagnon en ik over onze
-zaken beraadslaagden, dewijl wij het noodig achtten, te overleggen hoe
-wij verder zouden handelen, omdat onze bestemming naar Engeland, en niet
-naar Moskou, was. Men sprak ons van sleden en rendieren, om ons in den
-winter over de sneeuw te vervoeren; en inderdaad door dit middel is het,
-dat de Russen beter in den winter dan in den zomer reizen kunnen, omdat
-zij in deze sleden nacht en dag doorrijden, daar de natuur hun door de
-thans bevrozen sneeuw eene effene baan verschaft, en de hoogten en
-laagten, rivieren en meren allen effen en zoo hard als steen zijn, en
-zij glijden over de oppervlakte, zonder zich te bekreunen wat er onder
-is.
-
-Maar zulk eene winterreis was voor mij niet voegzaam; ik moest naar
-Engeland, en niet naar Moskou. Twee wegen lagen thans voor mij: de een
-was met de karavaan mede te gaan tot Jaroslaw, en dan westwaarts naar
-Nerva en de Finlandsche golf, en zoo ter zee of te land naar Dantzig,
-waar ik mijne Chinesche goederen misschien zeer voordeelig zou kunnen
-afzetten; of ik moest de karavaan aan een stadje aan de Dwina verlaten,
-vanwaar ik in zes dagen te water naar Archangel kon komen, en daar was
-ik zeker scheepsgelegenheid te zullen vinden naar Holland, Engeland of
-Hamburg. Maar het ware niet raadzaam geweest, om een dezer togten in den
-winter te ondernemen, want bij Dantzig zou de Oostzee bevrozen en dus
-voor mij ontoegankelijk zijn, en om te land van daar te trekken, zou
-veel onveiliger zijn, dan onder de Mongoolsche Tartaren; even zoo als ik
-in October naar Archangel ging, zouden al de schepen van daar vertrokken
-zijn, en ik zou daar niets te wachten hebben dan veel koude en weinig
-levensmiddelen, en den geheelen winter in eene eenzame stad moeten
-doorbrengen. Na alles te hebben overwogen, achtte ik het dus veel beter;
-de karavaan te laten vertrekken en den winter door te brengen waar ik
-was, namelijk te Tobolsk in Siberië, op eene breedte van 60°, waar ik
-verzekerd was van drie dingen, waarmede men een kouden winter kan
-doorstaan, namelijk overvloed van eten en drinken wat het land oplevert;
-een warm huis met genoeg brandstof, en uitmuntend gezelschap, gelijk ik
-nader zal vermelden.
-
-Ik was nu in een klimaat, geheel verschillend van mijn bemind eiland,
-waar ik nimmer koude gevoelde, dan als ik de koorts had; integendeel,
-het viel mij daar zuur eenige kleederen te dragen, en waar ik nimmer
-vuur aanlegde, dan buiten de deur en als ik het noodig had, om eten te
-koken. Nu liet ik mij drie goede rokken maken, met wijde jassen er over,
-die tot op de voeten hingen, en tot beneden toe digt toegeknoopt konden
-worden, en die allen met bont gevoerd en zeer warm waren.
-
-Van een warm huis gesproken, moet ik zeggen, dat ik onze Engelsche
-manier zeer afkeur, om in elke kamer van het huis in opene schoorsteenen
-vuur aan te maken, waardoor, als het vuur uit was, de lucht in de kamer
-even koud wordt als de buitenlucht. Maar na mijn intrek in een goed
-huis in de stad genomen te hebben, liet ik een schoorsteen bouwen als
-een oven, in het midden van zes kamers; de pijp, door welke de rook
-wegtrok, liep naar de eene zijde, en de plaats om er de brandstof in te
-doen, was aan de andere zijde, en al de kamers werden even warm
-gehouden, zonder dat men het vuur zag, even als men de badstoven in
-Engeland heet maakt. Hierdoor was het altijd in alle kamers even warm,
-en hadden wij steeds eene gelijkmatige warmte, en hoe koud het ook
-buiten ware, binnen was het altijd warm, echter zagen wij geen vuur, en
-hadden nimmer eenigen last van den rook.
-
-Het zonderlingste van alles was, dat men hier zulk goed gezelschap
-aantrof, in een land, zoo woest als de noordelijkste deelen van Europa,
-nabij de Poolzee, en slechts weinige graden van Nova Zembla. Maar daar
-dit het land is, waarheen, gelijk ik vroeger zeide, al de
-staatsgevangenen van Rusland worden gebannen, was het er vol van
-vorsten, edellieden, generaals, kortom, alle graden van edelen, soldaten
-en hovelingen van Rusland. Hier was de vermaarde prins Galopkin of
-Galitzin en zijn zoon, de oude generaal Robodisky en verscheidene andere
-aanzienlijke personen en eenige vrouwen van rang.
-
-Door middel van mijne Schotsche kooplieden, waarvan eenige mij echter
-hier verlieten, geraakte ik met verscheidene van deze heeren in kennis,
-waaronder eenige van den hoogsten rang, waarmede ik in de lange
-winteravonden, die ik hier doorbragt, eenen zeer aangenamen omgang had.
-Ik sprak op een avond met eenen zekeren prins, een der gebannen
-ministers van den Moscovischen Czaar, toen het gesprek op mijne
-lotgevallen viel. Hij had mij veel fraais verhaald van de grootheid en
-luister, van het gebied en de onbeperkte magt van zijnen vorst. Ik viel
-hem in de rede, en zeide, dat ik een veel grooter en magtiger vorst was,
-dan de Russische keizer, schoon mijn gebied zoo groot niet was, noch
-mijne onderdanen zoo talrijk waren als de zijne. De Russische prins
-zette groote oogen op, terwijl hij mij strak aanzag, en begreep niet,
-wat ik wilde te kennen geven. Ik zeide hem, dat zijne verwondering zou
-ophouden, als ik hem alles verklaard had. Eerst zeide ik hem, dat ik
-onbeperkte magt over het leven en de bezittingen mijner onderdanen had,
-dat niettegenstaande mijne onbeperkte magt, niet een hunner eenig
-misnoegen had tegen mijne regering of mijnen persoon, op geheel mijn
-gebied. Hij schudde het hoofd, en zeide, dat ik in dat geval meer kon
-zeggen dan de czaar. Ik voegde er bij, dat al de landerijen in mijn rijk
-mijn eigendom waren, en al mijne onderdanen slechts mijne pachters, en
-dat wel vrijwillig waren, dat zij allen hunnen laatsten bloeddroppel
-voor mij zouden willen storten, en dat nimmer een willekeurig heerscher,
-want dit bekende ik te zijn, ooit zoo algemeen bemind en toch zoo
-ontzettend gevreesd was geworden van zijne onderdanen.
-
-Na hem eenigen tijd met deze raadsels te hebben bezig gehouden, gaf ik
-hem de oplossing en verhaalde hem breedvoerig hoe ik op het eiland
-gekomen was, en hoe ik daar huishield, zoowel als de bevolking onder
-mij, gelijk ik hiervoren uitvoerig verhaald heb. Zij waren er allen zeer
-mede ingenomen, inzonderheid de prins, die mij met een zucht zeide, dat
-de ware grootheid bestond in heerschappij over zichzelven te voeren, dat
-hij eene levenswijze als de mijne niet voor die van czaar van Moscovië
-zou willen ruilen, en dat hij meer geluk vond in de afzondering, waarin
-hij hier gebannen scheen, dan vroeger ooit in de hoogste magt, die hij
-aan het hof van zijnen meester, den czaar, genoten had; dat het toppunt
-van menschelijke wijsheid bestond in onzen geest naar de omstandigheden
-te voegen, en rust en stilte van binnen te bewaren, terwijl buiten de
-geweldigste stormen loeiden. Toen hij eerst hier kwam, zeide hij, had
-hij zich de haren uit het hoofd en de kleederen van het lijf gescheurd,
-gelijk anderen voor hem gedaan hadden; maar eenig tijdverloop en
-nadenken hadden hem geleerd, een blik in zichzelven, zoowel als op de
-voorwerpen buiten hem te slaan; hij had bevonden, dat zoo 's menschen
-geest slechts eerst ernstig nadenkt over den staat van ons leven in het
-algemeen; en hoe weinig men voor zijn waar geluk in deze wereld noodig
-heeft, men volkomen in staat is, om voor zichzelven een geluk te
-bereiden, dat volkomen genoegzaam is, en met onze beste verlangens en
-bestemming strookt, en waartoe de wereld slechts weinig behoeft bij te
-dragen; dat lucht, om in te ademen, voedsel, om te leven, kleederen, om
-de koude af te weren, en gelegenheid tot ligchaamsbeweging, om zijne
-gezondheid te onderhouden, naar zijne meening alles waren, wat de wereld
-ons kon opleveren. Schoon de grootheid, magt, rijkdommen en het gezag,
-die sommigen in de wereld bezitten, en waarvan hij zijn deel meer dan
-hem lief was had gehad, in vele opzigten aangenaam voor ons waren, moest
-hij echter opmerken, dat al deze dingen grootendeels strekken, om onze
-minder edele hartstogten te voldoen, als onze hoogmoed, ijdelheid,
-eerzucht, gierigheid of ligtgeraaktheid, welke alle inderdaad op
-zichzelve misdadig zijn, en in zich de zaden van alle misdaden bevatten;
-terwijl zij op geenerlei wijze in betrekking staan tot die
-eigenschappen, die de wijsheid ons leert, of tot die deugd, die ons
-Christenen onderscheidt. Thans, vervolgde bij, beroofd van al het
-gewaande geluk, dat hij in de uitoefening van al deze ondeugden vond,
-had hij ruimschoots gelegenheid, om deze van de keerzijde te beschouwen,
-waarop hij allerlei soort van verkeerdheden vond, en thans was hij
-overtuigd, dat de deugd alleen iemand rijk, groot en magtig maakt, en
-hem op den weg houdt, die tot hooger geluk in eene andere wereld voert,
-en in dit opzigt, zeide hij, waren zij in hunne verbanning gelukkiger,
-dan al hunne vijanden, die in het volle genot waren van al die weelde en
-magt, die zij (de bannelingen) hadden moeten achterlaten.
-
-"En mijnheer!" zeide hij, "het is niet door den drang der
-omstandigheden, die sommigen ongelukkig noemen, dat ik uit staatkunde
-dit aan mijnen geest zoek op te dringen. Zoo ik mijzelven eenigzins ken,
-zou ik thans niet terugkeeren, neen, zelfs niet, al zou mijn meester, de
-czaar, mij terugroepen, met aanbieding van mij in al mijne vorige
-grootheid te herstellen, ik zou, ik herhaal het, evenmin derwaarts
-terugkeeren, als ik vertrouw, dat mijne ziel, na eenmaal van de banden
-des ligchaams ontslagen te zijn en eenen voorsmaak gehad te hebben van
-eenen hemelschen staat na dit leven, zou willen terugkeeren in zijne
-gevangenis van vleesch en bloed, waarin zij thans is besloten, en den
-hemel verlaten, om in het slijk der aarde rond te zwerven."
-
-Hij zeide dit met zooveel vuur, en op zijn gelaat blonk zulk eenen
-ernst, dat dit blijkbaar de ware meening zijner ziel was, en waarlijk er
-was geene reden, om zijne opregtheid in twijfel te trekken.
-
-Ik zeide hem, dat ik eenmaal in mijnen voormaligen toestand, waarvan ik
-hem verhaald had, mijzelven eene soort van monarch gedacht had, maar dat
-ik hem thans niet alleen als eenen monarch, maar als een groot
-veroveraar beschouwde, want dat hij zijne eigene hooggaande begeerten
-onder het juk had gebragt, en eene volstrekte heerschappij over
-zichzelven voerde; en hij, wiens rede al zijne daden bestuurt, is zeker
-grooter dan hij, die eene stad inneemt. "Maar mag ik zoo vrij zijn van u
-eene vraag te doen, mijnheer?" zeide ik.--"Met al mijn hart," antwoordde
-hij.--"Bijaldien de deur voor de vrijheid u werd opengesteld," zeide ik,
-"zoudt gij die dan niet aangrijpen, om u uit deze ballingschap te
-bevrijden?"--"Uwe vraag is dubbelzinnig," zeide hij, "en heeft eenige
-juiste onderscheidingen noodig, om er een opregt antwoord op te kunnen
-geven, en die zal ik u uit grond van mijn hart geven. Niets ter wereld
-zou mij aandrijven, om mij uit dezen staat van ballingschap te
-verwijderen, dan twee beweegredenen; eerstelijk het verlangen, om mijne
-bloedverwanten weder te zien, en tweedens een warmer luchtgestel. Maar
-dit verzeker ik u, om terug te keeren naar den luister van het hof, den
-roem, de magt, de bezigheden van eenen minister, de rijkdommen, de
-genoegens en vermaken, dat wil zeggen dwaasheden, van eenen hoveling;
-als mijn meester mij op dit oogenblik liet weten, dat hij mij in het
-bezit herstelde van alles, wat hij mij ontnomen heeft, dan verzeker ik
-u, dat ik, als ik eenigzins mijzelven ken, deze woestijnen, wildernissen
-en ijsvelden niet voor de paleizen van Moskou zou willen
-verlaten."--"Maar prins!" vervolgde ik, "misschien zijt gij niet alleen
-verbannen van de vermaken van het hof en van de magt, het gezag en de
-schatten, die vroeger uw deel waren, maar gij kunt ook van eenige
-gemakken des levens verstoken zijn; uwe bezittingen zijn misschien
-verbeurd verklaard, en wat men u hier toestaat, is welligt niet
-voldoende, om in uwe gewone behoeften te voorzien."--"Ja," zeide hij,
-"dat is ook zoo, als gij mij beschouwt als een edelman, een prins,
-gelijk ik ook ben; maar gij moet mij thans alleen beschouwen, als een
-mensch, een menschelijk wezen, dat zich van geen zijner medemenschen
-onderscheidt, en dan kan ik geen gebrek lijden, tenzij ik met ziekte of
-kwalen mogt bezocht worden. Om echter deze vraag op te lossen: gij ziet
-onze levenswijze, wij zijn hier met ons vijven, personen van hoogen
-rang, wij leven zoo stil, als in eenen staat van ballingschap. Van onze
-fortuin hebben wij uit de schipbreuk een klein gedeelte gered, hetgeen
-ons van de verpligting ontslaat, om met jagen den kost te verdienen,
-maar de arme soldaten, die hier zijn, en die hulp niet hebben, leven
-even ruim als wij. Zij gaan in de bosschen en vangen sabels en vossen;
-eene maand hieraan besteed, verschaft hun levensonderhoud voor een jaar,
-en daar de levenswijze hier niet kostbaar is, is het gemakkelijk het
-noodige te verwerven; dus is deze tegenwerping vervallen."
-
-Het zou mij te ver voeren, als ik een volledig verslag wilde geven van
-het aangename onderhoud, dat ik met dezen waarlijk grooten man had;
-gedurende hetwelk hij bewees, dat zijn geest zoo vervuld was met een
-diep inzigt in alle zaken; zoo gesterkt werd door godsdienst, zoowel als
-door de uitgebreidste kennis; dat zijne versmading van de wereld
-werkelijk was, zoo als hij verklaarde, en dat hij zichzelven steeds
-gelijk bleef, gelijk in het vervolg van dit verhaal zal blijken.
-
-Ik bragt hier acht maanden in eenen donkeren, treurigen winter door; de
-koude was zoo streng, dat ik mijn neus niet buiten de deur kon steken,
-zonder in bont gewikkeld te zijn, en een masker voor het gelaat te
-dragen, of liever een digte sluijer, met een gat, om te ademen, en twee,
-om te zien. Het korte daglicht, dat wij hadden, was ongeveer drie
-maanden lang niet meer dan vijf uren daags, zes op zijn hoogst, schoon
-het nimmer zeer donker was, daar de sneeuw voortdurend liggen bleef en
-het weder helder was. Onze paarden stonden in eenen kelder te
-verkwijnen, en onze dienstboden (want wij huurden die, om ons en onze
-paarden op te passen) waren telkens de handen en voeten bevroren.
-
-Echter zaten wij binnenshuis warm, de huizen waren digt, de muren dik,
-de vensters klein en allen met dubbele glazen. Ons eten bestond
-hoofdzakelijk in gedroogd wild, goed brood, als beschuit gebakken,
-verschillende soorten van gedroogden visch, en eenig schapen- en
-buffelvleesch, dat zeer goed is. Alle levensmiddelen voor den winter
-worden in den zomer ingelegd. Onze drank was water, met brandewijn
-vermengd, en meede in plaats van wijn, voor een traktement, die zij
-echter zeer goed hebben. De jagers, die in elk weder uitgaan, bragten
-ons dikwijls zeer goed en vet wild, en somtijds beerenvleesch, doch om
-het laatste gaven wij niet veel. Wij hadden een goeden voorraad thee,
-waarop wij onze vrienden onthaalden; met een woord, wij leidden over het
-geheel een zeer goed leven.
-
-Het was nu Maart; de dagen begonnen vrij wat langer en het weder althans
-dragelijker te worden; derhalve begonnen de andere reizigers sleden
-gereed te maken, om hen over de sneeuw te brengen; maar ik had besloten,
-gelijk ik gezegd heb, naar Archangel, en niet naar Rusland of de Oostzee
-te gaan, en ik bleef dus waar ik was, want ik wist zeer goed, dat de
-schepen uit het zuiden daar niet voor Mei of Junij heengaan, en dat, als
-ik in het begin van Augustus daar kwam, ik er vroeg genoeg zou zijn, om
-met een der eerst vertrekkende schepen mede te gaan, en derhalve maakte
-ik geen haast om te vertrekken, zoo als de anderen, en zag dus ook eene
-groote menigte volks, ja, eindelijk alle reizigers voor mij vertrekken.
-Het schijnt, dat zij van Moskou alle jaren herwaarts trekken, om te
-handelen, namelijk om pelterijen te brengen, en andere noodwendigheden
-te halen voor hunne winkels; en deze gaan met hetzelfde, oogmerk naar
-Archangel, maar deze allen, die ongeveer achthonderd mijlen terug
-moesten, vertrokken voor mij.
-
-Tegen het laatst van Mei begon ik mij ook tot mijn vertrek gereed te
-maken, en terwijl ik dit deed, schoot mij te binnen, terwijl ik al deze
-lieden zag, die de czaar naar Siberië gebannen had, en die toch als zij
-hier gekomen waren, vrijheid hadden om te gaan waarheen zij wilden,
-waarom zij niet heengingen naar eenig deel der wereld, waar zij
-goedvonden, en ik begon na te gaan wat hen belette zulks te ondernemen.
-
-Maar mijne verwondering hield op, toen ik hierover sprak, met den prins,
-van wien ik hiervoren gewag gemaakt heb, en die mij het volgende ten
-antwoord gaf: "In de eerste plaats, mijnheer! moet gij bedenken, waar
-wij zijn; ten tweede den toestand waarin wij zijn, en bijzonder den
-toestand van het volk, dat hier gebannen is. Wij zijn hier omgeven door
-sterkere sluitingen dan muren en grendels; aan de noordzijde is eene
-onbevaarbare oceaan, waarop nimmer een schip gezeild heeft, noch eene
-boot gevaren, en al bezaten wij beide, wij zouden niet weten waarheen er
-mede te gaan. Langs elken anderen weg," vervolgde hij, "moeten wij
-ongeveer duizend (Eng.) mijlen het gebied van den czaar doortrekken,
-langs wegen die ontoegankelijk zijn, behalve die welke de regering
-gemaakt heeft, en door steden, waarin zij bezetting heeft liggen, zoodat
-wij nimmer dien weg kunnen volgen, zonder ontdekt te worden, noch op
-eene andere wijze levensmiddelen erlangen; alle pogingen daartoe zijn
-derhalve vergeefs."
-
-Dit bragt mij tot zwijgen, en ik zag in, dat zij inderdaad in eene
-gevangenis waren opgesloten, zoo zeker, alsof zij in het kasteel van
-Moskou achter de grendels zaten. Het denkbeeld kwam echter bij mij op,
-dat ik wel het werktuig kon zijn, om een zoo uitmuntend persoon te doen
-ontsnappen, en dat het voor mij zeer gemakkelijk was, hem mede te
-voeren, daar er geene wacht hier te lande over hem gehouden werd. En
-daar ik niet naar Moskou ging, maar wel naar Archangel, en op de wijze
-van eene karavaan voorttrok, waardoor ik niet verpligt was de
-vestigingen in de woeste streken te betrekken, maar mijne nachten kon
-doorbrengen waar ik wilde, konden wij gemakkelijk zonder verhindering
-Archangel bereiken, waar ik hem dadelijk aan boord van een Engelsch of
-Hollandsch schip zou brengen. Wat zijn onderhoud en andere kleinigheden
-betrof, hiervoor zou ik zorgen, totdat hij daarin zelf kon voorzien.
-
-Hij hoorde mij zeer oplettend aan, terwijl ik hem dit voorstelde, en zag
-mij al den tijd dat ik sprak strak aan, ja, ik kon op zijn gelaat zien,
-dat hetgeen ik zeide zijn gemoed hevig in beweging bragt; hij veranderde
-dikwerf van kleur, zijne oogen vonkelden, en men kon ligt bespeuren, dat
-hij weifelde. Hij was eerst niet in staat om mij te antwoorden, toen ik
-had uitgesproken, en ik, als het ware, wachtte wat hij er van zou
-zeggen. Na eenigen tijd gezwegen te hebben, omhelsde hij mij en zeide:
-"Hoe ongelukkig zijn wij, feilbare menschen toch, dat zelfs onze beste
-daden van vriendschap ons tot een strik worden, en dat wij elkander in
-verzoeking brengen! Mijn beste vriend," vervolgde hij, "uwe aanbieding
-is zoo opregt, zoo goedhartig, zoo belangeloos, en zoo mijn voordeel
-beoogende; dat ik slechts weinig wereldkennis zou bezitten als ik er mij
-niet zeer over verwonderde, en de verpligting niet erkende, die ik
-daarvoor jegens u heb. Maar geloofde gij aan mijne opregtheid, in
-hetgeen ik zoo dikwijls u gezegd heb, dat ik de wereld verachtte?
-Geloofde gij, dat ik uit grond van mijn hart sprak, en dat ik hier
-werkelijk dien graad van geluk bereikt had, die mij verheft boven alles
-wat de wereld mij kon verschaffen of voor mij kon doen? Geloofde gij dat
-ik opregt was, toen ik u zeide dat ik niet zou willen terugkeeren, al
-zou ik teruggeroepen worden om alles te worden wat ik eenmaal was aan
-het hof en in het bezit van de gunst van mijn meester, den czaar?
-Gelooft gij, mijn vriend, dat ik een eerlijk man ben, of houdt gij mij
-voor een snoevenden huichelaar?" Hier zweeg hij stil, alsof hij op mijn
-antwoord wachtte, maar ik bespeurde spoedig dat hij eigenlijk ophield,
-omdat zijn gemoed geschokt en heen en weder geslingerd werd, en dat hij
-niet spreken kon. Ik beken dat ik verbaasd stond, zoo wel over hetgeen
-ik hoorde, als over den man zelven. Ik voerde eenige redenen aan, om hem
-over te halen de vrijheid te kiezen; dat hij beschouwen moest, dat door
-den Hemel eene deur ter zijner bevrijding werd opengesteld, en dat het
-een wenk was van de Voorzienigheid, die alle dingen bestiert, om
-zichzelven wel te doen, en nuttig voor anderen te worden.
-
-Hij had thans zijne bedaardheid herkregen. "Hoe weet gij, mijnheer,"
-zeide hij, "dat dit in plaats van een wenk des Hemels, geen aanloksel is
-van een anderen kant, dat mij in de verleidelijkste kleuren het geluk
-eener bevrijding voorspiegelt, terwijl het inderdaad een valstrik kan
-zijn; waardoor ik mijn eigen verderf te gemoet ga? Ik ben hier bevrijd
-van alle verzoeking, om mijne voormalige rampzalige grootheid weder te
-bereiken; ginds ben ik niet verzekerd of al de zaden van hoogmoed,
-eer- en hebzucht en weelde, die ik weet dat nog in mijn aard liggen, niet
-zullen herleven en wortel schieten, en met een woord, zich weder meester
-van mij maken; en dan zal de gelukkige gevangene, dien gij thans als
-meester van zichzelven ziet, de rampzalige slaaf zijner hartstogten
-zijn, bij het genot van alle mogelijke persoonlijke vrijheid. Waarde
-vriend, laat mij in deze gelukkige hechtenis, verbannen van de misdaden
-des levens, liever dan een zweem van vrijheid te koopen, ten koste van
-de vrijheid mijner rede, en van mijn toekomstig heil, dat ik thans te
-gemoet zie; maar dat ik alsdan, vrees ik, spoedig uit het oog zou
-verliezen, want ik ben slechts een mensch, heb vleesch en bloed, driften
-en hartstogten, die mij zoo waarschijnlijk als een ander zullen
-overmeesteren en wegslepen. O, wees niet mijn vriend en tegelijk mijn
-verleider!"
-
-Stond ik vroeger verbaasd, thans was ik geheel tot zwijgen gebragt, en
-stond hem aan te staren en te bewonderen. De tweestrijd, waarin ik hem
-gebragt had, was zoo groot, dat, ofschoon het geweldig koud was, het
-zweet hem uitgebroken was, en daar ik zag dat hij zijn gemoed wilde
-ontlasten, zeide ik met een paar woorden, dat hij er nog eens over moest
-nadenken en ik hem weder zou opzoeken, en begaf mij daarop naar mijne
-kamer.
-
-Een paar uren daarna hoorde ik iemand aan of bij mijne kamerdeur, en ik
-stond op om die te openen, toen de prins dit zelf deed en binnen kwam.
-"Mijn waarde vriend," zeide hij, "gij zoudt mij bijkans overgehaald
-hebben, doch thans ben ik weder tot mijzelven gekomen. Duid het mij niet
-ten kwade, dat ik uw aanbod niet aanneem. Ik verzeker u, het is niet
-omdat ik niet gevoel hoe vriendschappelijk het van u is, en ik kwam er u
-mijne hartelijke dankbaarheid voor betuigen; maar ik hoop thans
-mijzelven overwonnen te hebben."
-
-"Prins," zeide ik, "ik hoop dat gij ten volle overtuigd zijt, dat gij u
-niet tegen eenen wenk der Voorzienigheid verzet."--"Ware het eene stem
-des Hemels geweest," zeide hij, "dan zou diezelfde magt mij aangedreven
-hebben het voorstel aan te nemen; maar ik acht mij ten volle overtuigd
-dat het 's Hemels wil is dat ik het afwijs, en als wij scheiden zal het
-mij eene streelende gedachte zijn, dat gij mij achterlaat als een braaf
-man, schoon dan ook een gevangen man."
-
-Mij schoot niets over dan hierin te berusten, en hem te verzekeren, dat
-mijne eenigste bedoeling geweest was hem van dienst te zijn. Hij
-omhelsde mij met vuur en verzekerde mij dat hij hiervan overtuigd was,
-en altijd dit zou erkennen; en daarbij bood hij mij een fraai geschenk
-van sabelvellen; inderdaad voor mij te groot om aan te nemen, van iemand
-in zijne omstandigheden; en ik wilde het ontwijken, maar hij liet het
-zich niet afslaan.
-
-Den volgenden morgen zond ik mijn knecht naar hem toe, met een klein
-geschenk van thee, twee stukken Chinesche lijnwaad, en vier stukjes
-Japansch goud, die te zamen nog geen zes oncen wogen; hetwelk echter
-niet haalde bij de waarde der sabelvellen, die ik bij mijne komst in
-Engeland vernam dat omtrent twee honderd Pond St. waard waren. Hij nam
-de thee en een stuk lijnwaad aan, en een van de Japansche goudstukjes,
-daar een fraaije stempel opstond, hetwelk ik begreep, dat hij om de
-zeldzaamheid aannam; doch meer wilde hij niet aannemen, en hij liet mij
-door mijn knecht zeggen, dat hij mij gaarne wilde spreken.
-
-Toen ik bij hem kwam zeide hij, dat ik nog wel weten zou wat er tusschen
-ons voorgevallen was, en hij hoopte, dat ik daarover niet meer bij hem
-aandringen zou. Maar dewijl ik hem zulk een edelmoedig aanbod gedaan
-had, vroeg hij mij of ik zoo welwillend zou zijn om hetzelfde voor een
-ander persoon te doen, dien hij mij noemen zou, en waarin hij zeer veel
-belang stelde. Ik antwoordde, dat ik weinig lust had het voor iemand
-anders dan voor hem te doen, wien ik bijzonder hoogschatte, en dien ik
-gaarne had willen bevrijden. Zoo hij mij echter den persoon noemen
-wilde, zou ik hem bepaald antwoorden, in de hoop dat hij, zoo mijn
-antwoord hem niet beviel, mij dit niet euvel zou duiden. Hij zeide mij,
-dat hij het voor zijn zoon vroeg, die, ofschoon ik hem niet gezien had,
-in dezelfde omstandigheden als hij verkeerde, en ongeveer tweehonderd
-(Eng.) mijlen vandaar aan de overzijde der Oby was, maar dat hij, als ik
-toestemde, om hem zenden zou.
-
-Zonder te aarzelen zeide ik hem dat ik het doen zou. Ik gaf hem echter
-daarbij te kennen, dat het alleen om zijnentwil was, en dat, aangezien
-ik hem niet kon overhalen, ik hem een bewijs mijner achting wilde geven
-door mijn gedrag jegens zijn zoon, doch het zou vervelend zijn dit alles
-hier te herhalen. Hij zond den volgenden dag om zijn zoon, en twintig
-dagen later keerde deze met den bode terug, medebrengende zes of zeven
-paarden met zeer kostbare pelterijen beladen, die te zamen van groote
-waarde waren.
-
-Zijne knechts bragten de paarden in de stad, maar lieten den jongen
-prins op een afstand achter, tot in den nacht, toen hij heimelijk bij
-ons kwam, en zijn vader hem aan mij voorstelde, en hier overlegden wij
-hoe wij reizen zouden, en welken weg wij zouden kiezen.
-
-Ik had eene groote menigte sabelvellen, zwarte vossenvellen, fijn
-hermelijn en ander kostbaar bont gekocht, of liever geruild voor andere
-goederen, die ik uit China medegebragt had, vooral voor de nagelen en
-nootmuskaten, die ik meerendeels hier en het overschot in Archangel
-verkocht, voor een veel hooger prijs dan zij te Londen hadden kunnen
-gelden; en mijn compagnon, die de winst berekende, en wiens bestemming
-veel meer dan de mijne het drijven van koophandel was, was magtig in
-zijn schik met ons vertoeven hier, uithoofde van onzen hier gedreven
-handel.
-
-In het begin van Junij verliet ik deze afgelegene plaats; eene stad,
-waarvan men, geloof ik, in de wereld weinig spreekt, en geen wonder daar
-zij zoo ver buiten alle gewone handelswegen ligt. Wij waren thans tot
-eene zeer kleine karavaan gesmolten, bestaande in het geheel slechts uit
-tweeëndertig paarden en kameelen, die allen voor de mijnen doorgingen,
-schoon er vier aan mijn nieuwen gast toebehoorden. Het was dus zeer
-natuurlijk, dat ik meer knechts medenam dan vroeger; en de jonge prins
-ging voor mijn opzigter of intendant door. Voor welk groot heer ik zelf
-gehouden werd, weet ik niet, ook lustte het mij niet er naar te vragen.
-Wij moesten hier de ergste en grootste woestijn doortrekken, die wij op
-de geheele aarde aantroffen; ik noem haar de ergste, omdat de weg er op
-vele plaatsen zeer gevaarlijk en ongelijk was; het best dat wij er van
-konden zeggen, was, dat wij geen troepen Tartaren en roovers te duchten
-hadden, omdat die nimmer, of althans hoogstzelden aan deze zijde van de
-rivier Oby komen; doch wij ondervonden het anders.
-
-De jonge prins had bij zich een trouwen Russischen knecht, of eigenlijk
-een Siberiër van geboorte, die het land volkomen kende, en ons langs
-zijwegen voerde, zoodat wij de voornaamste steden en dorpen aan den
-grooten weg vermeden; omdat de Russische bezettingen, die daar liggen,
-zeer nieuwsgierig, en gestreng in hun onderzoek van reizigers zijn, en
-vooral nasporen of ook eenige ballingen op die wijze trachten te
-ontkomen. Wij waren dikwijls verpligt in het open veld te liggen, en
-daar onder onze tenten den nacht door te brengen, terwijl wij in de
-steden aan den weg zeer goed ons gemak hadden kunnen nemen; hierdoor
-liep onze geheele reisweg als het ware door eene woestijn. Den jongen
-prins hinderde dit zoo, dat hij aan verscheidene steden gekomen, niet
-wilde dat wij in het open veld bleven, maar zelf met zijn knecht den
-nacht in de bosschen doorbragt, en ons den volgenden dag op eene
-afgesprokene plaats opwachtte.
-
-Wij hadden juist Europa betreden, na de rivier Kama overgetrokken te
-zijn, die aldaar de grensscheiding tusschen Europa en Azië uitmaakt, en
-de eerste stad aan de Europesche zijde heette Soloi-Kamaskoi, dat zoo
-veel zeggen wil als de groote stad op den oever van de Kama; en hier
-verwachtten wij eene merkbare verandering te zullen bespeuren in de
-bewoners, hunne zeden, gewoonten, godsdienst en bedrijf; maar wij hadden
-misgerekend. Wij hadden nog eene uitgestrekte woestijn door te trekken,
-die, naar men ons verhaalde, zevenhonderd (Eng.) mijlen op sommige
-plaatsen lang is, maar niet meer dan tweehonderd mijlen breed, waar wij
-hem doortrokken. Tot dat wij deze achter den rug hadden, vonden wij zeer
-weinig verschil tusschen dit land en Tartarijë, en het volk meest
-heidenen en weinig beschaafder dan de wilden van Amerika; hunne huizen
-en dorpen vol afgoden, en hunne levenswijze allerbarbaarscht, behalve in
-de steden, gelijk ik zeide, en de dorpen en derzelver nabijheid, die
-door Christenen van de Grieksche godsdienst bewoond worden; maar ook de
-godsdienst van deze is zoo met bijgeloof doormengd, dat die op sommige
-plaatsen niet van afgoderij te onderscheiden was.
-
-In het doortrekken van deze woestijn, nadat wij alle gevaren zoo wij
-meenden, reeds achter den rug hadden, dacht ik dat wij nog
-uitgeplunderd en misschien vermoord zouden worden door eene troep
-roovers. Ik weet nog niet uit welk land zij waren; hetzij het
-zwerfbenden waren van de Ostiaken, eene soort van Tartaren, of woest
-volk van de boorden van de Oby, die tot hier heen gezworven waren, dan
-wel of het Siberische sabeljagers waren; maar zij waren allen te paard,
-droegen boog en pijlen, en waren eerst vijfenveertig in getal; zij
-kwamen tot op ongeveer twee geweerschoten afstands van ons, en zonder
-ons eenige vragen te doen, reden zij om ons heen en sloegen ons zeer
-ernstig gade. Eindelijk plaatsten zij zich vlak voor ons, waarop wij ons
-in een gelid voor onze kameelen schaarden, daar wij nog geen zestien man
-in het geheel uitmaakten, en zonden den Siberischen knecht naar hen toe
-om te zien wie zij waren. Zijn meester was te meer geneigd hem te laten
-gaan, daar hij zeer beducht was dat het een Siberische troep was, die
-men hem achterna had gezonden. De man reed naar hen toe met eene witte
-vlag en sprak hen aan; maar schoon hij verscheidene van hunne talen of
-liever tongvallen gebruikte, kon hij geen woord verstaan van hetgeen zij
-zeiden. Na eenige teekens die zij hem deden van niet nader te komen als
-hij zijn leven lief had, en een aanbod om hem dood te schieten als hij
-naderde, ten minste zoo verstond hij hunne bedoeling, kwam de man terug,
-even wijs als toen hij ging; echter zeide hij dat hij hen, naar hunne
-kleeding, voor Tartaren of Kalmukken, of voor eene horde Circassiërs
-hield, en dat er in de groote woestijn meer van hen moesten zijn, schoon
-hij nimmer gehoord had, dat er vroeger ooit eenige zoo ver noordwaarts
-waren doorgedrongen.
-
-Dit was eene slechte troost voor ons. Er viel echter niet aan te doen.
-Aan de linkerzijde, op ongeveer een vierde uurs was een groepje boomen,
-die digt bijeen en vlak bij den weg stonden. Ik besloot dadelijk ons
-daarheen te begeven en ons, zoo goed wij konden, te verschansen; want ik
-begreep dat vooreerst deze boomen ons grootendeels voor hunne pijlen
-zouden beschutten, en in de tweede plaats, dat zij ons dan niet in massa
-op het lijf konden vallen. Eigenlijk was het mijn oude Portugeesche
-loods die het voorstelde, en die deze uitmuntende eigenschap had, dat
-hij altijd in de oogenblikken van het grootste gevaar het geschiktste
-was om ons te leiden en aan te moedigen. Wij trokken met den meest
-mogelijken spoed daarheen en bereikten dat boschje, terwijl de Tartaren
-of dieven, wat zij dan ook waren, stand hielden, en ons geen hindernis
-in den weg legden. Daar gekomen, bevonden wij tot onze groote vreugd,
-dat het eene vochtige, moerassige plek gronds was, met aan de eene zijde
-eene groote bron, die in een klein beekje uitliep, dat een eind weegs
-nader zich met een ander van gelijke grootte vereenigde, en dat
-eigenlijk de oorsprong of bron van eene groote rivier was, die hooger op
-de Wertska heette. Er stonden om die bron niet boven de tweehonderd
-boomen, maar zij waren zeer groot en stonden digt opeen; zoodat, zoodra
-wij daar waren, wij ons volkomen voor den vijand beschut zagen, ten ware
-zij afstegen en ons te voet aanvielen.
-
-Om dit echter moeijelijk te maken, kapte onze Portugees met onvermoeiden
-ijver takken van de boomen, en liet die hangen en niet geheel van den
-stam gescheiden, van den eenen boom naar den anderen; zoodat hij eene
-onafgebroken verschansing om ons heen vormde.
-
-Wij bleven hier eenige uren de bewegingen des vijands gadeslaan, die
-echter geen lust tot eenige beweging scheen te hebben. Een paar uren
-voor den avond kwamen zij echter op ons aanrukken, en schoon wij het
-niet bemerkt hadden, zagen wij nu dat er zich nog eenigen bij hen
-gevoegd hadden, zoodat er thans tachtig ruiters waren, waaronder echter,
-naar onze meening, eenige vrouwen. Wij lieten hen tot op een half
-geweerschot afstands van onze legerplaats komen, waarna wij met los
-kruid op hen schoten, en hen in het Russisch toeriepen wat zij van ons
-hebben wilden, en hen gelastten zich te verwijderen. Daar zij ons echter
-niet verstonden, drongen zij met verdubbelde woede op ons boschje aan,
-zich verbeeldende, dat wij niet zoo verschanst waren of zij zouden er
-wel kunnen doorbreken. Onze oude loods was onze bevelhebber, gelijk hij
-vroeger onze ingenieur geweest was, en gelastte ons niet te vuren, voor
-zij op een pistoolschot afstands gekomen waren; en alsdan vooral goed op
-hen te mikken. Wij zeiden, dat wij op zijn bevel zouden wachten,
-waarmede hij zoo lang draalde tot sommigen nog slechts eenige schreden
-van ons af waren.
-
-Wij mikten zoo goed, of de hemel bestierde ons vuur zoo, dat wij bij de
-eerste losbranding er veertien doodden, en nog verscheidenen benevens
-eenige paarden kwetsten, want wij hadden allen onze geweren met ten
-minste twee of drie kogels geladen.
-
-Dit bragt hen geheel in verwarring, en zij trokken dadelijk wel honderd
-roeden terug, in welken tijd wij onze geweren weder laadden, en ziende,
-dat zij op dien afstand bleven, deden wij een uitval, en vermeesterden
-vier of vijf paarden, wier ruiters waarschijnlijk gedood waren. Bij de
-gesneuvelden komende, zagen wij duidelijk dat het Tartaren waren, schoon
-wij niet wisten uit welke streek, noch hoe het kwam dat zij een zoo
-buitengewoon verren togt hadden ondernomen.
-
-Een dag daarna maakten zij eene beweging om ons op nieuw aan te vallen,
-en reden ons boschje rond om te zien of zij ook ergens konden
-doorbreken; maar ons steeds gereed vindende hun het hoofd te bieden,
-verlieten zij ons weder, en wij besloten dien nacht niet van de plaats
-te gaan.
-
-Wij sliepen weinig, gelijk men wel denken kan, maar bragten het
-meerendeel van den nacht door met ons leger te versterken, en de
-toegangen te verschansen, en eene scherpe wacht te houden, in
-afwachting, dat het zou beginnen te dagen. Toen de dag doorkwam bragt
-hij ons eene onaangename ontdekking; want de vijand, dien wij gehoopt
-hadden dat door de geledene ontvangst afgeschrikt zou zijn geworden, was
-thans tot op zijn minst driehonderd aangegroeid, en had elf of twaalf
-hutten of tenten opgeslagen, alsof hij besloten had ons te belegeren.
-Zij hadden hun kamp opgeslagen op eene opene vlakte, ongeveer drie
-kwartieruurs van ons verwijderd.
-
-Deze ontdekking was eene onaangename verrassing voor ons; en hier moet
-ik bekennen, achtte ik mij verloren en al wat ik had. Het verlies mijner
-goederen ging mij zoo veel niet aan het hart (schoon zij van veel waarde
-waren), als wel de gedachte van in de handen van zulke barbaren te
-moeten vallen, op het laatst van mijne reis, na het doorstaan van zoo
-vele gevaren en moeijelijkheden, en als het ware in het gezigt van de
-haven, waar wij veiligheid en behoud verwachtten. Mijn compagnon was
-woedend; hij zeide, dat het verlies zijner goederen hem in den grond zou
-boren, en dat hij liever wilde sterven dan tot den bedelstaf geraken, en
-hij wilde vechten tot den laatsten droppel bloed.
-
-De jonge prins, een man zoo dapper als iemand, stemde ook voor het
-gevecht, en mijn oude loods was van meening, dat wij in onze stelling
-hen allen konden weerstaan. Wij bragten zoo den dag door in
-beraadslagingen wat wij doen wilden, doch tegen den avond bespeurden wij
-dat het getal onzer vijanden nog vermeerderd was. Misschien hadden zij
-in verschillende afdeelingen rond gezworven om buit op te sporen, en
-hadden de eerste verspieders uitgezonden om hen te hulp te roepen, en
-met den buit bekend te maken. Wij wisten niet of niet hun getal den
-volgenden morgen nog meer aangegroeid zou zijn, en dus vroeg ik aan de
-lieden, die wij van Tobolsk hadden medegenomen, of er geene andere,
-geene zijwegen waren, waardoor wij misschien een of ander dorp of stad
-konden bereiken, of wel het einde der woestijn.
-
-De Siberische knecht van den jongen prins zeide ons, dat als wij hen
-wilden uit den weg gaan en niet bevechten, hij zich sterk maakte ons in
-den nacht op een weg te brengen, die noordwaarts liep, naar de rivier
-Petras, waardoor hij zich verzekerd hield, dat wij den aftogt zouden
-kunnen blazen, zonder dat de Tartaren wisten waar wij zouden gebleven
-zijn, maar hij zeide, dat zijn heer hem gezegd had niet te willen
-vlugten, maar liever te vechten. Ik zeide, dat hij zijn heer niet goed
-begrepen had, dat deze te verstandig was om gaarne te vechten zonder
-eenig doel; dat zijn heer reeds blijken genoeg had gegeven, dat hij
-onversaagd was, maar dat zijn heer zelf wel wist, dat zeventien of
-achttien man niet tegen vijfhonderd konden vechten, ten ware eene
-onvermijdelijke noodzakelijkheid hen er toe dwong, en dat als hij het
-mogelijk achtte in den nacht te ontkomen, wij dit volstrekt moesten
-beproeven. Hij antwoordde, dat als zijn heer hem dit gebood, hij zijn
-leven te pand zette dat hij het doen zou. Wij haalden weldra zijn heer
-over, doch in het geheim, om hem dit bevel te geven, en maakten ons
-dadelijk gereed om het uit te voeren.
-
-In de eerste plaats legden wij, zoodra het duister werd, een vuur aan in
-onze legerplaats, en maakten het zoo, dat het den geheelen nacht zou
-kunnen doorbranden, opdat de Tartaren mogten begrijpen dat wij er nog
-waren; maar zoodra het duister werd, dat wil zeggen, zoodra wij de
-sterren konden zien (want eer wilde onze gids niet op weg gaan) volgden
-wij onzen nieuwen geleider, daar wij de paarden en kameelen reeds
-vooraf beladen hadden. Ik zag weldra, dat hij zijn weg naar de poolster
-rigtte, daar het land een groot eind geheel effen was.
-
-Na twee uren zeer snel voortgetrokken te zijn, begon het nog lichter te
-worden; want ofschoon de nacht reeds helder was geweest, kwam nu de maan
-op, zoodat het eigenlijk lichter was dan wij verlangden; doch den
-volgenden morgen te zes ure hadden wij bijkans veertig (Eng.) mijlen
-afgelegd; waarmede wij onze paarden dan ook schier dood gereden hadden.
-Hier vonden wij een Russisch dorp, Kirmazinskoi genaamd, waar wij rust
-hielden en dien dag niets van de Kalmuksche Tartaren vernamen. Twee uren
-voor den avond trokken wij weder op weg en reisden tot den volgenden
-morgen te acht ure, schoon niet zoo haastig als vroeger; en tegen zeven
-ure trokken wij een riviertje over, genaamd Kirtza, en kwamen aan eene
-goede, groote en zeer bevolkte stad, door Russen bewoond, genaamd
-Ozomoys. Hier hoorden wij, dat er in de woestijn verscheidene troepen of
-horden Kalmukken rondzwierven, maar dat wij thans buiten alle gevaar
-voor hen waren, hetgeen, gelijk men denken kan, zeer naar ons genoegen
-was. Hier waren wij verpligt andere paarden aan te schaffen, en daar wij
-rust hoog noodig hadden, bleven wij hier vijf dagen; en mijn compagnon
-en ik besloten den eerlijken Siberiër, die ons hierheen geleid had, de
-waarde van tien pistolen te geven voor zijn geleide.
-
-Binnen vijf dagen kwamen wij te Venessima aan de rivier Witzogda, die in
-de Dwina uitloopt, en dus gelukkig nabij het einde van onze reis te
-land, daar die rivier tot Archangel bevaarbaar is. Vandaar kwamen wij
-den derden nabij de Lawrenskoi, waar deze rivieren zich vereenigen, en
-namen daar twee vrachtscheepjes en eene bark voor ons aan. Wij gingen
-den zevenden scheep en kwamen behouden te Archangel den achttienden, na
-een jaar, vijf maanden en drie dagen op reis te zijn geweest, daaronder
-begrepen ons verblijf van acht maanden te Tobolsk.
-
-Wij waren verpligt hier zes weken op de aankomst van schepen te
-wachten, en zouden nog langer hebben moeten wachten, zoo niet een
-Hamburger eene maand vroeger dan eenig Engelsen schip binnengekomen was;
-na overwogen te hebben, dat Hamburg misschien eene even goede markt voor
-onze goederen als Londen zou opleveren, bevrachtten wij alleen hem, en
-na onze goederen aan boord gebragt te hebben, was het zeer natuurlijk,
-dat ik er mijn opzigter liet blijven om er het oog op te houden.
-Hierdoor had de jonge prins eene voldoende gelegenheid om zich verborgen
-te houden, terwijl hij zoo lang wij hier bleven niet aan wal kwam, daar
-hij vreesde in de stad gezien te worden door eenige kooplieden van
-Moscou, die hem zeker herkend zoude hebben.
-
-Wij zeilden van Archangel den 2den Augustus, en liepen zonder eenig
-merkwaardig wedervaren den 13den September de Elbe op. Hier vonden mijn
-compagnon zoo wel als ik, eene zeer goede gelegenheid om onze goederen
-te verkoopen, zoowel die uit China als de pelterijen van Siberië, en na
-het bedrag van den verkoop gedeeld te hebben, beliep mijn aandeel
-drieduizend vierhonderd vijfenzeventig pond Sterling, zeventien
-schellingen, niettegenstaande de vele verliezen die wij geleden, en
-onkosten die wij hadden gemaakt. Ik moet echter aanmerken, dat hieronder
-begrepen was de waarde van ongeveer zeshonderd Pond St. aan diamanten,
-die ik te Bengalen gekocht had.
-
-Hier nam de jonge prins afscheid van ons, en ging de Elbe op, om zich
-naar het hof van Weenen te begeven, waar hij besloot bescherming te
-zoeken, en vanwaar hij briefwisseling kon houden met de vrienden zijns
-vaders, die nog leefden. Hij scheidde niet van mij, zonder herhaalde
-betuigingen van zijne dankbaarheid voor de hem bewezen dienst, en voor
-de genegenheid, die ik zijn vader toedroeg.
-
-Ten besluite. Nadat ik bijkans vier maanden in Hamburg vertoefd had,
-reisde ik vandaar te land naar den Haag, en stak vervolgens met de
-pakketboot over naar Engeland, en kwam te Londen den 10 Januarij 1705,
-na tien jaren en negen maanden van Engeland afwezig te zijn geweest.
-
-En hier heb ik besloten mij niet meer af te slooven; maar mij voor te
-bereiden voor een langduriger reize dan deze allen; daar ik thans
-tweeënzeventig jaren oud ben geworden, in een leven vol eindelooze
-afwisseling, en thans voldoende de waarde van rust heb leeren waarderen,
-en den zegen van zijne dagen in vrede te besluiten.
-
-
-
-
-
-
-
-End of the Project Gutenberg EBook of Het leven en de lotgevallen van
-Robinson Crusoe, t. 2 (of 2), by Daniel De Foe
-
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROBINSON CRUSOE, T. 2 ***
-
-***** This file should be named 41429-8.txt or 41429-8.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/1/4/2/41429/
-
-Produced by Anne Dreze, Annemie Arnst & Marc D'Hooghe at
-http://www.freeliterature.org (Images generously made
-available by the Hathi Trust)
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License available with this file or online at
-  www.gutenberg.org/license.
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation information page at www.gutenberg.org
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at 809
-North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887.  Email
-contact links and up to date contact information can be found at the
-Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit:  www.gutenberg.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For forty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/41429-8.zip b/41429-8.zip
deleted file mode 100644
index 4713c54..0000000
--- a/41429-8.zip
+++ /dev/null
diff --git a/41429-h.zip b/41429-h.zip
deleted file mode 100644
index 95b2c76..0000000
--- a/41429-h.zip
+++ /dev/null
diff --git a/41429-h/41429-h.htm b/41429-h/41429-h.htm
index 9e0566d..e29572f 100644
--- a/41429-h/41429-h.htm
+++ b/41429-h/41429-h.htm
@@ -94,9 +94,9 @@ v:link {color: #800000; text-decoration: none; }
     </style>
   </head>
 <body>
+<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41429 ***</div>
 
 
-<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41429 ***</div>
 
 
 
@@ -9014,7 +9014,7 @@ en den zegen van zijne dagen in vrede te besluiten.</p>
 
 
 
-<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41429 ***</div>
 
+<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41429 ***</div>
 </body>
 </html>
diff --git a/41429.json b/41429.json
deleted file mode 100644
index f0a1809..0000000
--- a/41429.json
+++ /dev/null
@@ -1,5 +0,0 @@
-{

-  "DATA": {

-    "CREDIT": "Produced by Anne Dreze, Annemie Arnst & Marc D'Hooghe (Images generously made available by the Hathi Trust)"

-  }

-}

diff --git a/old/41429-8.txt b/old/41429-8.txt
deleted file mode 100644
index bffeb0d..0000000
--- a/old/41429-8.txt
+++ /dev/null
@@ -1,8935 +0,0 @@
-The Project Gutenberg EBook of Het leven en de lotgevallen van Robinson
-Crusoe, t. 2 (of 2), by Daniel De Foe
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-
-Title: Het leven en de lotgevallen van Robinson Crusoe, t. 2 (of 2)
-
-Author: Daniel De Foe
-
-Release Date: November 21, 2012 [EBook #41429]
-
-Language: Dutch
-
-Character set encoding: ISO-8859-1
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROBINSON CRUSOE, T. 2 ***
-
-
-
-
-Produced by Anne Dreze, Annemie Arnst & Marc D'Hooghe at
-http://www.freeliterature.org (Images generously made
-available by the Hathi Trust)
-
-
-
-
-
-HET LEVEN
-
-EN
-
-DE LOTGEVALLEN
-
-VAN
-
-ROBINSON CRUSOE,
-
-DOOR
-
-DANIËL DE FOE.
-
-
-TWEEDE DEEL.
-
-OP NIEUW UIT HET ENGELSCH VERTAALD.
-
-
-TE AMSTERDAM, BIJ
-
-J.F. SCHLEIJER.
-
-1843
-
-
-
-
-HET LEVEN EN DE LOTGEVALLEN
-
-van
-
-ROBINSON CRUSOE.
-
-
-
-
-Lezers, ons gewone Engelsche spreekwoord, dat wat in het gebeente zit,
-niet uit het vleesch zal gaan, werd bij niemand meer dan bij mij
-bevestigd. Iedereen zou denken, dat na vijf en dertig jaren vol
-rampspoed en eene menigte ongelukken, zoo als zelden of nooit iemand
-ondervond, en na bijkans zeven jaren rust en welvaart in alle opzigten
-genoten te hebben; en nu ik oud was, en zoo goed als iemand zeggen mogt,
-in mijne mannelijke jaren ondervinding opgedaan te hebben, ik zeg, na
-dit alles zou men denken, dat de zucht tot zwerven, die, gelijk ik
-verhaald heb, mij aangeboren was, wel zou uitgebluscht zijn, en ik op
-mijn een en zestigste jaar weinig lust kon hebben mijn vaderland te
-verlaten en mijn leven en bezittingen op nieuw in gevaar te stellen.
-
-Wat meer is, ik had geene reden meer om buitenlandsche avonturen te
-zoeken; want ik behoefde mijne fortuin niet meer te maken. Al had ik
-tienduizend Pond St. verdiend, ik zou er niet rijker om geweest zijn,
-want ik bezat reeds genoeg voor mij en voor hen, dien ik het nalaten
-zou; en het vermeerderde nog dagelijks; want daar ik een kleine familie
-had, kon ik mijne inkomsten niet verteren, of ik had eene andere
-levenswijze moeten aannemen; zoo als een groot huishouden opzetten,
-knechts en paarden houden, gastmalen geven, en zoo voorts; dingen,
-waarvan ik geen verstand, noch lust toe had; zoodat ik slechts behoefde
-stil te zitten en te genieten wat ik had, om dit nog dagelijks onder
-mijne handen te zien aangroeijen.
-
-Dit alles maakte echter geen indruk op mij, althans niet genoeg om mij
-den lust te benemen, om weder buiten 's lands te gaan, dat eene
-aangeboren kwaal bij mij scheen te zijn; vooral maalde mij de begeerte,
-mijn eiland en de kolonie, die ik daar achtergelaten had, weder te zien,
-mij gestadig door het hoofd. Des nachts droomde ik er van, en over dag
-peinsde ik er gestadig over, tot dat mijne verbeelding zoo werd, dat ik
-in mijn slaap er over sprak. Kortom, niets kon dit mij uit het gemoed
-zetten; en het werd daardoor zelfs lastig met mij om te gaan, want ik
-kon nergens anders over spreken, maar had er, tot walgens toe, altijd
-den mond vol van.
-
-Ik heb dikwijls verstandige lieden hooren zeggen, dat al wat men lieden
-van spoken of geesten hoort verhalen, alleen zijn oorsprong heeft in
-hunne eigene sterk gespannen verbeelding; dat er geesten noch spoken
-verschijnen, maar dat men door gestadig aan afgestorvenen te denken, zoo
-ver komt van zich eindelijk te verbeelden, dat men die bij buitengewone
-gelegenheden ziet, met hun spreekt en antwoord ontvangt; terwijl alles
-slechts ijdelheid, bedrog en zelfbegoocheling is.
-
-Wat mij betreft, ik weet niet dat er spoken zijn, of dat er in de
-spookgeschiedenissen, die men hoort, iets anders dan de werking eener
-verhitte verbeeldingskracht is; maar dit weet ik, dat mijne verbeelding
-zoo gaande raakte, dat ik mij somtijds verbeelden kon op het eiland, in
-mijn oud kasteel achter het geboomte te zijn; dan zag ik mijn ouden
-Spanjaard, Vrijdags vader, en de schelmsche matrozen, die er achter
-gebleven waren; soms verbeeldde ik mij, dat ik met hen sprak; en daar
-dit niet in mijn slaap, maar als ik wakker was, gebeurde, werd ik
-eindelijk bevreesd hoe dit alles zou afloopen. Eens in mijn slaap
-verbeeldde ik mij duidelijk, dat de oude Spanjaard en Vrijdags vader mij
-de slechtheid der drie matrozen verhaalden, zij vertelden hoe deze al de
-overige Spanjaarden hadden willen vermoorden, en zij hunnen voorraad van
-levensmiddelen hadden in brand gestoken, om hen te laten verhongeren;
-dingen, waarvan ik nooit gehoord had, en die ook later bleken onwaar te
-zijn. Dit alles stond mij zoo levendig voor den geest, dat ik niet
-anders dacht of het was waarlijk zoo; ook hoe ik op de aanklagt der
-Spanjaards dit bestrafte, hen voor mij als regter daagde, en alle drie
-veroordeelde om opgehangen te worden. Wat hiervan waarheid is zal men
-later zien, hoezeer dit was, moet ik zeggen, zeer veel. Wel was er niets
-letterlijk zoo gebeurd als in mijn droom, maar toch had het slechte
-gedrag der schelmen veel overeenkomst daarmede, en zoo wel als ik hen
-naderhand gestreng wilde straffen, had ik hen toen kunnen laten
-ophangen, en zou gelijk gehad hebben, en mijn gedrag door Goddelijke en
-menschelijke wetten te regtvaardigen geweest zijn. Doch ik keer tot
-mijne geschiedenis terug.
-
-Ik had in deze gemoedsgesteldheid nu eenige jaren geleefd. Ik had geen
-genot van mijn leven; niets was er, dat mij vermaak verschafte, of dit
-werd hierdoor getemperd; zoodat mijne vrouw, die bespeurde hoezeer mijn
-hart mij derwaarts trok, mij op zekeren avond ernstig onder het oog
-bragt, hoe zij het voor een geheimen aandrang der Voorzienigheid hield,
-die besloten had, dat ik derwaarts zou gaan; en dat zij vond, dat mij
-niets hierin verhinderde dan mijne gehechtheid aan vrouw en kinderen.
-Zij zeide, dat zij, wel is waar, er niet aan denken kon van mij te
-scheiden, maar dat zij zich verzekerd hield, dat het het eerste zijn
-zou, wat ik na haren dood deed, dat zij dus, daar het des Hemels wil
-scheen te zijn, niet de eenigste hinderpaal wilde zijn. Want dat als ik
-besloten had te gaan.... Hier hield zij in verwarring op, om dat zij
-zag, dat ik met een zeer ernstig gelaat naar haar luisterde. Ik vroeg
-haar waarom zij niet voortging en zeide wat haar op het hart lag. Maar
-ik bemerkte, dat haar hart te vol was, en dat de tranen haar in de oogen
-kwamen.--"Spreek verder, mijn beste," zeide ik, "verlangt gij, dat ik
-gaan zoude?"--"Neen," zeide zij, "verre vandaar. Maar zoo gij er toe
-besloten hebt, wil ik, liever dan de eenigste hinderpaal te zijn, u
-vergezellen; want schoon het eene ontzettende onderneming voor iemand
-van uwe jaren is, zoo wil ik echter, als het zijn moet," vervolgde zij
-weenende, "u niet verlaten. Want is het des Hemels wil, dan moet gij het
-doen, en zoo de Hemel wil, dat gij gaat, zal hij mij ook sterken om u te
-vergezellen, of maken, dat ik niet langer een hinderpaal daar tegen
-ben!"
-
-Dit liefderijk gedrag mijner vrouw bragt mij een weinig tot andere
-gedachten, en ik begon over mijn voornemen na te denken. Ik beteugelde
-mijne verhitte verbeelding, en vroeg mij zelven af, wat ik, die zestig
-jaren oud was, na zulk een leven vol ongevallen en lijden, dat op zulk
-eene gelukkige wijze afgeloopen was, wat ik nog noodig had nieuwe
-gevaren te zoeken en avonturen, die alleen geschikt zijn voor jeugd en
-armoede.
-
-Bovendien overwoog ik welke nieuwe betrekkingen ik had, dat ik eene
-vrouw en een kind had, en weldra een tweede mogt verwachten; dat ik
-alles bezat wat de wereld mij verschaffen kon, en niet noodig had
-gevaren te zoeken, om eenig geld te verdienen; dat ik oud begon te
-worden, en eerder denken moest datgene, wat ik gewonnen had, te
-verlaten, dan te trachten het te vermeerderen. Met hetgeen mijne vrouw
-gezegd had, dat het de wil des Hemels zijn kon, kon ik mij niet
-vereenigen; zoodat ik na veel weifelen eindelijk mijn voornemen opgaf,
-en mij zelven daartoe overreden met de gronden, die mij voor den geest
-kwamen. Als het beste middel daartegen echter, besloot ik eenige
-bezigheden aan te vangen, die mij in het vervolg voor soortgelijke
-buitensporigheden zouden behoeden; want ik ondervond, dat dit verlangen
-mij meestal bekroop als ik niets te doen, noch iets van belang te
-wachten had.
-
-Te dien einde kocht ik een boerenplaats in het graafschap Bedford, en
-besloot mij daar neder te zetten. Er stond een klein, gemakkelijk huis
-op, en ik bevond, dat het daarbij behoorende land voor veel verbetering
-vatbaar was, iets, wat zeer met mijne neiging strookte, want land
-ontginnen, planten en bouwen was mijn lust; en daar het binnen in het
-land lag, was ik buiten allen omgang met schippers en schepen, en
-dingen, die tot andere werelddeelen betrekking hebben. Ik ging dan met
-mijn gezin mijne boerderij betrekken, kocht ploegen, eggen, een kar, een
-wagen, paarden, koeijen, schapen, en ging ijverig aan het werk, zoodat
-ik binnen een half jaar een volslagen landedelman was geworden. Mijne
-gedachten waren uitsluitend gevestigd op mijne knechts, het bouwen en
-planten, enz., en ik leidde, naar mij dacht, het aangenaamste leven,
-waartoe iemand, die altijd tot ongelukken bestemd was, in staat was.
-
-Ik bouwde mijn eigen land, behoefde geen pacht te betalen, en kon in
-alles mijn eigen hoofd volgen, bouwen of afbreken, naar ik goedvond. Wat
-ik kweekte was voor mij, wat ik verbeterde was voor mijn gezin, en toen
-al mijne neiging tot zwerven mij verlaten scheen te hebben, was er niets
-in mijn leven, dat mij kwelde. Nu meende ik tot dien staat gekomen te
-zijn, dien mijn vader mij zoo ernstig aangeraden had, die levenswijze,
-die de dichter noemt: "bevrijd van ondeugden en smarten; waar de
-ouderdom geene zorgen, de jeugd geene valstrikken kent."
-
-Maar te midden van dit geluk werd het door eene beschikking der
-Voorzienigheid mij op eens ontnomen. Deze slag trof mij, mag ik zeggen,
-tot in mijn binnenste, en deed mijn lust tot zwerven weder ontwaken, die
-mij ingeschapen zijnde, als eene ziekte met onweerstaanbare kracht mij
-weder overviel, zoo dat ik tot niets meer geschikt was. Deze slag was de
-dood mijner vrouw. Ik wil hier geene lofrede op haar houden, of hare
-deugden in het bijzonder opsommen. Zij was de steun van al mijne
-verrigtingen; het middenpunt van al mijne ondernemingen; de wijze
-raadsvrouw, die mij van de heillooze voornemens, die mij steeds door het
-hoofd maalden, wist af te houden; en die hiertoe meer deed dan mijn
-moeders tranen, mijn vaders wijze lessen, vriendenraad en mijn eigen
-gezond verstand ooit vermogten. Ik was gelukkig als ik naar hare
-smeekingen luisterde en aan hare tranen toegaf; en uiterst rampzalig en
-van alles beroofd door haren dood.
-
-Toen ik haar verloren had, was de wereld mij een walg; in mijn vaderland
-achtte ik mij evenzeer een vreemdeling als in Brazilië, toen ik daar het
-eerst aan wal stapte; en even verlaten, met uitzondering van de hulp van
-knechts, als op mijn eiland. Ik zag iedereen rondom mij bezig; de een
-zwoegde voor zijn brood, de ander verspilde zijn geld in lage
-losbandigheden of ijdele vermaken; en beide even ongelukkig, omdat zij
-hun doel niet konden bereiken; want dagelijks walgden de najagers van
-het vermaak meer van hunne genoegens, en zamelden steeds meer redenen
-tot ellende en naberouw; terwijl de arme dagelijks zwoegde om een
-schamel stuk brood te verwerven, levende in eenen gedurigen kring van
-zorg en kommer, en alleen om zooveel te verdienen, dat zij niet van
-gebrek omkwamen.
-
-Dit bragt mij mijne levenswijze en mijn koningrijk, mijn eiland, weder
-te binnen, waar ik geen meer graan kweekte, omdat ik niet meer noodig
-had; waar ik geen meer geiten aanfokte, daar ik geen meer gebruiken kon;
-waar het geld lag te beschimmelen, en naauwelijks eens in twintig jaren
-met eenen blik verwaardigd werd. Zoo ik uit deze bedenkingen het regte
-nut getrokken had, gelijk ik had moeten doen, en rede en godsdienst mij
-leerden, zouden zij mij geleerd hebben naar een volmaakter geluk te
-trachten, dan de genoegens des levens mij konden verschaffen; en dat er
-een doel van ons bestaan was, dat men aan deze zijde des grafs bereiken,
-althans er naar streven konde. Doch mijne wijze raadgeefster was
-verdwenen; ik was als een schip zonder loods, dat zich door den wind op
-goed geluk laat voortdrijven. Mijne gedachten waren steeds bij mijne
-vroegere verrigtingen en op vreemde avonturen gevestigd. De schuldelooze
-genoegens van mijn akker- en tuinbouw en huisgezin, die mij vroeger
-geheel bezig hielden, waren thans voor mij als muzijk voor een doove, en
-lekkernijen voor iemand, die geen smaak heeft. Ik besloot eindelijk
-mijne huishouding op te breken, mijn goed te verkoopen, en naar Londen
-te gaan, gelijk ik weinige maanden daarna deed.
-
-Te Londen was ik even onrustig als vroeger, de plaats beviel mij niet;
-ik had er niets te doen dan rond te slenteren, als een luiaard, van wien
-men zeggen kon, dat hij op Gods aardbodem van geen het minste nut is, en
-het iedereen onverschillig is of hij leeft of dood is. Dit was mij al
-mijn leven de onaangenaamste toestand, daar ik altijd aan een werkzaam
-leven gewoon geweest was, en dikwijls zeide ik tot mijzelven: "een lui
-leven is een ellendig leven," en waarlijk ik begreep, dat ik mijn tijd
-veel beter besteed had, toen ik zes en twintig dagen werkte, om eene
-plank te maken.
-
-In het begin van 1698 kwam mijn neef, dien ik, gelijk ik verhaald heb,
-naar zee gezonden en kapitein gemaakt had op een schip, terug van een
-reisje naar Bilbao. Hij kwam bij mij en verhaalde, dat eenige kooplieden
-van zijne kennis hem voorgesteld hadden, voor hen een reis naar
-Oost-Indië en China te doen. "En als gij nu mede wilt gaan, oom," zeide
-hij, "verbind ik mij u aan uw oud verblijf op het eiland aan land te
-zetten, want wij zullen Brazilië aandoen."
-
-Mijn neef wist niet hoe mijn zucht tot reizen weder bij mij ontwaakt
-was, en ik niets van hetgeen hij mij wilde voorslaan; doch dien zelfden
-morgen had ik, na alles overwogen te hebben, het besluit genomen van
-naar Lissabon te gaan, om met mijn ouden kapitein te raadplegen, en als
-het verstandig en uitvoerbaar was, mijn eiland weder te gaan opzoeken,
-en zien wat er van het volk daarop geworden was. Het denkbeeld streelde
-mij van de plaats te bevolken, inboorlingen van hier derwaarts over te
-brengen; en een octrooi of acte te verkrijgen, waarbij het mij wettig
-toegewezen werd; toen juist mijn neef inkwam met zijn voorslag, mij
-daarheen te brengen op zijne reis naar Oost-Indië.
-
-Ik zweeg eenigen tijd, terwijl ik hem strak aanzag. "Wie duivel heeft u
-die ongelukkige boodschap ingegeven?" vroeg ik. Mijn neef ontzette op
-deze vraag, maar ziende, dat hij er mij niet mede mishaagde, zeide hij:
-"Ik hoop, dat het geen ongelukkige voorslag zal geweest zijn, oom. Ik
-dacht, dat gij verlangde uwe nieuwe kolonie te zien, waar gij eens
-gelukkiger regeerde dan de meeste uwer broeders, de koningen en vorsten,
-in hunne rijken doen."
-
-Het voorstel strookte zoo zeer met mijn verlangen, dat ik hem met korte
-woorden zeide, dat ik mede zou gaan, als de andere kooplieden er in
-toestemden. "Maar ik beloof u niet verder dan mijn eiland mede te gaan,"
-zeide ik.--"Wel oom! ik hoop toch niet, dat gij daar zult willen
-achterblijven," hernam hij.--"Kunt gij mij op de tehuisreis niet weder
-afhalen?" hervatte ik.--"Dat zou onmogelijk zijn," zeide hij, "want de
-reeders zouden nimmer toestaan, dat een zoo rijkgeladen schip zulk een
-omweg maakte, daar misschien een, misschien drie of vier maanden mede
-konden heengaan. Bovendien, als ik schipbreuk leed," voegde hij er bij,
-"en in het geheel niet terugkeerde, zoudt gij u in denzelfden toestand
-als vroeger bevinden."
-
-Dit was verstandig gesproken, maar wij vonden er spoedig een middel op,
-namelijk om een uit elkander genomen sloepscheepje aan boord te nemen,
-dat door eenige timmerlieden, die wij zouden medenemen, op het eiland
-ineengezet, en in weinige dagen klaar kon zijn, om zee te bouwen. Ik
-bleef dan ook niet lang besluiteloos, want het verlangen van mijnen neef
-en het mijne stemden volkomen overeen. Daar aan den anderen kant mijne
-vrouw dood was, was er niemand, die mij raad kon geven dan mijne oude
-vriendin, de weduwe, die mij ernstig smeekte mijne jaren, mijne
-onbekrompen omstandigheden, de gevaren eener lange reis, en bovenal
-mijne nog zoo jonge kinderen te bedenken. Doch niets baatte; ik had zulk
-eene begeerte die reis te doen, dat ik haar zeide, dat mijn geest er zoo
-mede vervuld was, dat ik geloofde de Voorzienigheid tegen te streven,
-zoo ik te huis bleef. Zij berustte er dus in, en verleende mij hulp niet
-alleen voor mijne uitrusting, maar ook voor het schikken mijner zaken en
-de opvoeding mijner kinderen, gedurende mijne afwezigheid. Ik maakte
-mijn testament, en zoodanige beschikkingen, dat ik volmaakt gerust was,
-dat mijne kinderen na mijn dood ontvangen zouden wat hun toekwam. Hunne
-opvoeding liet ik geheel aan de weduwe over, met genoegzamen onderstand,
-om haar voor alle gebrek te vrijwaren. Dit alles verdiende zij dubbel,
-want geen moeder kon beter voor hunne opvoeding bezorgd of geschikt
-geweest zijn; en daar zij bij mijne tehuiskomst nog leefde, mogt ik haar
-daarvoor nog mijne dankbaarheid bewijzen.
-
-Mijn neef was in het begin van Januarij 1694 zeilree, en ik ging met
-Vrijdag den 8sten aan boord te Duins, hebbende behalve de sloep, eene
-groote lading van allerlei noodwendigheden voor mijne kolonie, die ik
-besloot in eenen goeden staat te verlaten, als ik ze daarin niet
-aantrof. In de eerste plaats nam ik eenige lieden mede, die ik daar als
-kolonisten wilde achterlaten, althans voor mij gedurende mijn verblijf
-aldaar laten werken, en ze achterlaten of medenemen, naar zij zouden
-verkiezen; vooral had ik twee timmerlieden, een smid, en een zeer
-handige, vlugge knaap, die eigenlijk een kuiper van beroep was, maar
-allerlei werktuigen kon maken en uitdenken. Hij was een goed
-wieldraaijer, en kon handmolens maken, om koren te malen, en kon van
-klei of hout alles maken, wat men wilde. Aan boord noemde men hem altijd
-de duizendkunstenaar.
-
-Bovendien nam ik een kleermaker mede, die als passagier naar Oost-Indië
-wilde gaan, maar naderhand er in toestemde, in mijne kolonie te blijven,
-en die, gelijk later bleek, een onontbeerlijke en vlugge knaap was in
-vele opzigten buiten zijn beroep; want de noodzakelijkheid is de moeder
-van vele kunsten.
-
-Mijne lading bestond, voor zoo ver ik onthouden heb, want ik heb er
-geene lijst meer van, uit genoegzaam linnen en ligt Engelsch laken, om
-al de Spanjaards, die ik daar verwachtte te vinden, te kleeden, en zoo
-veel als naar mijne rekening voor zeven jaren voor hen genoeg was. Als
-ik het wel heb, kostten de stoffen voor kleeding, met handschoenen,
-hoeden, kousen en schoenen daaronder begrepen, meer dan tweehonderd Pond
-St. Hieronder was ook begrepen eenige bedden, beddegoed en
-huishoudelijk goed, vooral keukengereedschappen, ketels, potten en
-pannen, enz., terwijl ik nog een honderd pond uitgaf voor ijzerwerk,
-spijkers en allerlei gereedschappen, krammen, schroeven, hengsels en al
-wat ik bedenken kon.
-
-Ik nam ook een honderd wapens, geweren en pistolen, een groote menigte
-hagel van allerlei grootte, eenige duizend ponden lood en twee koperen
-stukjes geschut, en daar ik niet wist wat er te eeniger tijd gebeuren
-kon, een honderd vaatjes kruid, met sabels en houwers, en het ijzer van
-eenige pieken en hellebaarden, zoo dat wij, om kort te gaan, een
-magazijn van allerlei goederen hadden, en ik deed mijn neef twee
-halfdek-stukjes meer medenemen dan hij noodig had, om die daar te kunnen
-laten, en zoo het noodig was daar een fort te kunnen bouwen en tegen
-allerlei vijanden te kunnen verdedigen. Ik dacht ook in het eerst, dat
-wij dit alles en nog meer zouden noodig hebben, om ons in het bezit van
-het eiland te handhaven, gelijk men in den loop van mijn verhaal zien
-zal.
-
-Op deze reis trof ik zoo veel tegenspoed niet, als ik gewoon was, en
-derhalve zal ik den lezer, die misschien naar nieuws uit mijne kolonie
-verlangt, minder ophouden; echter troffen wij bij onze uitreis eenige
-ongevallen, als slecht weder en tegenwind, dat onze reis langer maakte
-dan ik eerst gedacht had, en ik, die slechts eens in mijn leven eene
-reis gedaan had, die goed afliep, namelijk mijne eerste reis naar
-Guinea, begon te denken, dat hetzelfde onheil mij toefde, en dat ik
-geboren was om aan wal nimmer tevreden en op zee altijd ongelukkig te
-zijn.
-
-Tegenwinden sloegen ons noordwaarts heen, en wij waren verpligt te
-Galway, in Ierland, binnen te loopen, waar wij twee en twintig dagen
-moesten blijven. Wij troffen hier echter dit geluk, dat de
-levensmiddelen er zeer goedkoop en overvloedig waren, zoodat wij al dien
-tijd nimmer den scheepsvoorraad behoefden aan te spreken, maar dien nog
-vermeerderden. Ik kocht hier nog twee koeijen, die kalven moesten, met
-oogmerk, die bij een gelukkige overtogt, op mijn eiland aan wal te
-zetten, maar zij kwamen ons naderhand anders te pas.
-
-Den 5den Februarij verlieten wij Ierland, en hadden eenige dagen zwaren
-wind. Als ik het wel heb, was het den 20sten februarij, laat in den
-avond, dat de stuurman, die toen de wacht had, in de kajuit kwam, en ons
-zeide, dat hij een flikkering van vuur gezien en een schot gehoord had,
-en terwijl hij het ons verhaalde, kwam een jongen met het berigt, dat de
-bootsman een tweede gehoord had. Dit deed ons allen naar het halfdek
-gaan, waar wij eerst niets hoorden, maar eenige minuten later zagen wij
-een groot licht, en bemerkten, dat het een vreesselijke brand in de
-verte was. Onmiddellijk maakten wij allen ons bestek op, en kwamen
-daarin overeen, dat er dien kant uit, waar het vuur zigtbaar was, geen
-land zijn kon op geen vijfhonderd mijlen, want wij zagen het in het
-W.N.W. Hierop besloten wij, dat het een schip op zee moest zijn, dat in
-brand stond, en dat het, daar wij even te voren het schieten gehoord
-hadden, niet ver af zijn kon. Wij hielden er dus regt op aan, en zagen
-spoedig, dat wij vinden zouden wat het was, daar het licht steeds
-grooter werd, naarmate wij verder zeilden, schoon, daar het nevelachtig
-weder was, wij eene poos niets anders dan het licht konden zien. Na
-verloop van een half uur konden wij, daar wij vlak voor den wind
-zeilden, ofschoon die niet stevig was, toen het weder wat opklaarde,
-zien, dat het een schip was, dat midden in zee in brand stond. Hoezeer
-ik niet wist wie er op waren, trof deze ramp mij allerhevigst. Ik
-herinnerde mij mijn vroegere lotgevallen, en in welken toestand ik door
-den Portugeeschen kapitein opgenomen was, en in hoe veel beklagelijker
-toestand de arme schepsels daar aan boord moesten zijn, zoo zij niet met
-een ander schip in gezelschap zeilden. Ik gelastte dadelijk vijf schoten
-spoedig achter elkander te doen, om hun, zoo mogelijk, te kennen te
-geven, dat er hulp voor hen opdaagde, en dat zij trachten moesten zich
-in de boot te redden, want schoon wij de vlam van het schip zien konden,
-konden zij ons echter niet gewaar worden.
-
-Eenigen tijd maakten wij een bijlegger en dreven even als het andere
-schip dreef, in afwachting dat het daglicht zou doorkomen, toen
-plotseling, tot onzen grooten schrik, schoon wij dit hadden kunnen
-verwachten, het schip in de lucht vloog, en onmiddellijk, dat wil
-zeggen weinige minuten daarna, was al het vuur uit, want het wrak zonk.
-Dat was een verschrikkelijk en inderdaad bedroevend gezigt, om de arme
-menschen, die ik begreep, dat allen met het schip moesten vergaan, of in
-den uitersten angst zijn in het midden van den oceaan in hunne booten,
-die wij thans niet zien konden. Om hun echter den weg te wijzen, deed ik
-op alle plaatsen van het schip zooveel lantarens hangen als wij hadden,
-en wij bleven den geheelen nacht schoten doen, om hun te doen weten, dat
-wij niet ver af waren.
-
-Tegen acht ure des morgens ontdekten wij door onze kijkers de
-scheepsbooten, en zagen, dat er twee waren, die opgepropt met volk en
-zeer diep geladen waren. Wij bespeurden, dat zij roeiden, daar de wind
-tegen was, dat zij ons schip zagen en hun uiterste best deden, dat wij
-hen zouden zien. Wij heschen dadelijk onze vlag, ten teeken dat wij hen
-zagen, zetten meer zeil bij en hielden regt op hen aan. Binnen een half
-uur hadden wij hen bereikt en namen hen allen aan boord, ten getale van
-niet minder dan vierenzestig, mannen, vrouwen en kinderen, want er waren
-veel passagiers.
-
-Wij vernamen, dat het een Fransche koopvaarder, op de tehuisreis van
-Quebec op de rivier van Canada, was. De kapitein verhaalde ons in het
-breede het ongeluk, dat zijn schip getroffen had, hoe de brand in de
-stuurmanskamer, door achteloosheid van den stuurman ontstaan was, maar
-nadat hij hulp geroepen had, geheel gebluscht was geworden, gelijk
-iedereen gemeend had. Spoedig echter bespeurde men, dat er eenige vonken
-gevallen waren op eene plaats, waar men zoo moeijelijk bij kon komen,
-dat men die niet kon blusschen, en de brand naderhand tusschen de
-inhouten en beschotten geraakt was, vanwaar hij zich in het ruim
-verspreid en al hunne inspanningen vruchteloos gemaakt had.
-
-Er was niets anders op, dan in de booten te gaan, die tot hun geluk zeer
-groot waren, bestaande uit de barkas en eene groote boot, benevens nog
-een sloepje, dat weinig anders hun baten kon, dan om er eenig zoet water
-en proviand in te laden, nadat zij zich uit den brand gered hadden. Zij
-hadden inderdaad weinig hoop op hun behoud, toen zij zoo ver van alle
-land in deze booten gingen, alleenlijk, gelijk zij te regt aanmerkten,
-waren zij buiten gevaar van den brand, en bestond de mogelijkheid, dat
-zij op die hoogte een schip ontmoetten, dat hen opnam. Zij hadden
-zeilen, riemen en een kompas, en waren besloten naar Newfoundland koers
-te stellen, daar het eene stijve koelte uit het Z.O.t.O. woei. Zij
-hadden zooveel voorraad en water, dat als zij er niet meer van
-gebruikten, dan om voor verhongeren bewaard te blijven, zij voor twaalf
-dagen genoeg hadden, in welken tijd de kapitein zeide, dat hij gehoopt
-had, buiten slecht weder en tegenwind, de banken van Newfoundland te
-bereiken, en misschien eenige visschen tot hun voedsel te vangen, totdat
-zij het land zouden bereiken. Doch in al deze gevallen liepen zij nog
-veel gevaar, als om door storm omvergeworpen en verbrijzeld te worden,
-van regen en koude te verstijven en te bevriezen, door tegenwinden
-opgehouden te worden en van honger te sterven, dat zoo zij aldus gered
-waren geworden, dit waarlijk wel een wonder had mogen heeten.
-
-De kapitein verhaalde mij met tranen in de oogen, dat te midden hunner
-beraadslagingen, en toen iedereen alle hoop liet varen en vertwijfelen
-wilde, zij plotseling verrast werden door het hooren van een schot, door
-nog vier gevolgd; dit waren de vijf schoten, die ik had laten doen,
-zoodra wij de vlam zagen. Dit stak hun een riem onder het hart, en
-verwittigde hen, gelijk mijne bedoeling was, dat er een schip in de
-nabijheid was, om hen te hulp te komen. Op het hooren van deze schoten
-hadden zij hunne masten en zeilen gestreken, en daar het geluid voor den
-wind afkwam, besloten zij te blijven liggen tot het dag werd. Eenigen
-tijd daarna, niet meer hoorende schieten, hadden zij drie geweerschoten
-gedaan, die wij echter, daar het in den wind was, niet gehoord hadden.
-
-Eene poos daarna werden zij weder verblijd door onze lichten te zien en
-ons schieten te hooren, dat ik, gelijk ik zeide, den geheelen nacht door
-had laten doen; dit deed hun aan de riemen gaan en op ons aanroeijen,
-ten einde wij hen spoediger zouden kunnen zien, en eindelijk bemerkten
-zij tot hunne onuitsprekelijke vreugde, dat zij gezien werden.
-
-Het is mij onmogelijk de verschillende gebaren te beschrijven, de
-verrukking en opgetogenheid, waaraan deze arme geredde lieden zich
-overgaven, om hunne vreugde over hunne onverwachte redding uit te
-drukken. Droefenis en vrees zijn gemakkelijk te beschrijven; zuchten en
-tranen, snikken en eenige weinige bewegingen met hoofd en handen zijn de
-eenige wijzen, waarop zij uitgedrukt worden; maar een overmaat van
-vreugde, eene heugelijke verrassing brengt duizend buitensporigheden met
-zich. Sommigen smolten weg in tranen, anderen schreeuwden en jammerden,
-alsof zij ten diepste bedroefd waren; sommigen waren volslagen
-krankzinnig; anderen liepen stampvoetende over het schip; anderen
-handenwringende; sommigen dansten, anderen zongen, anderen lachten,
-anderen gilden; sommigen waren van de spraak beroofd en konden geen
-woord uitbrengen; sommigen waren ziek en misselijk; verscheidene vielen
-in zwijm; en eenige weinige sloegen een kruis en dankten God.
-
-Ik wil hun geen onregt doen; naderhand waren misschien zeer velen
-dankbaar; maar de eerste aandoening was hun te sterk, en zij konden die
-niet bedwingen; zij waren in zekere mate verbijsterd van zinnen, en
-slechts weinigen betoonden zich in hunne vreugde bedaard en gematigd.
-Misschien ligt hiervan de reden eensdeels in hunnen eigendommelijken
-landaard, ik bedoel den Franschen, wier geest altijd vlugger,
-hartstogtelijker en meer geneigd is, om tot uitersten over te slaan, dan
-die van andere volken. Ik ben geen wijsgeer genoeg, om de oorzaak te
-bepalen, maar nooit had ik vroeger in mijn leven zoo iets bijgewoond. De
-verrukking, waaraan zich Vrijdag, mijn trouwe wilde, overgaf, toen hij
-zijn vader in de boot aantrof, kwam er het naaste bij; en de verbazing
-van den kapitein en zijne brave medgezellen, die ik redde van de
-schurken, die hen op het eiland aan wal gezet hadden, zweemde er
-eenigzins naar; maar noch dat van Vrijdag, noch iets wat ik ooit in mijn
-leven zag, haalde er eenigzins bij.
-
-Ik moet nog opmerken, dat deze uitsporigheden zich niet alleen bij
-verschillende personen op zich zelve vertoonden; neen, dezelfde persoon
-bedreef ze achtervolgens allen, in een kort tijdsverloop. Een man, die
-het eene oogenblik sprakeloos en geheel bedwelmd en verbijsterd was,
-danste en schreeuwde het volgende oogenblik als een bezetene; een
-oogenblik daarna rukte hij zich de haren uit, scheurde zich de kleederen
-van het lijf, en vertrapte die als een krankzinnige; weinige minuten
-daarna smolt hij weg in tranen, dan werd hij flaauw en viel in zwijm, en
-zou, als men hem niet oogenblikkelijk te hulp gekomen was, binnen
-weinige minuten dood geweest zijn; en zoo ging het niet met een of twee,
-of tien, of twintig, maar het meerendeel van hen; en als ik wel heb, was
-onze doktor verpligt er meer dan dertig te aderlaten.
-
-Er bevonden zich twee priesters onder hen, een oud en een jong man, en
-wat zonderling was, de oude man was het hevigst aangedaan. Zoodra hij
-aan boord van ons schip was, en zich gered zag, viel hij als dood neder,
-terwijl er geen teeken van leven in hem te bespeuren was. Onze doctor
-diende hem dadelijk de noodige middelen toe, en was de eenigste man aan
-boord, die niet geloofde, dat hij dood was, en eindelijk deed hij hem
-eene aderlating, na zijn arm eerst gewreven te hebben, om dien te
-verwarmen. Eerst kwam het bloed bij droppels, en vloeide toen wat
-ruimer; drie minuten later sloeg de man de oogen op, en een kwartier
-daarna scheen hij volkomen hersteld. Nadat zijn arm verbonden was, liep
-hij heen en weêr, zeide, dat hij geheel hersteld was, en nam een drankje
-in, dat de doctor hem gaf. Een kwartier uurs later kwam men den doctor
-roepen, die eene in flaauwte liggende Fransche vrouw aderliet, en zeide,
-dat de priester ijlhoofdig was geworden, gelijk ook werkelijk het geval
-was. De doctor wilde hem in dien toestand niet aderlaten, maar gaf hem
-een verdoovend en slaapwekkend middel in, dat na eenigen tijd werkte, en
-den volgenden morgen ontwaakte de oude man volkomen wel en bij zijn
-volle verstand.
-
-De jonge priester was zijne hartstogten meer meester, en werkelijk een
-voorbeeld van een gelaten en bezadigd karakter. Toen hij eerst aan
-boord bij ons kwam, wierp hij zich plat op den grond neder, om God voor
-zijne bevrijding te danken, waarin ik hem ongelukkig en ontijdig
-stoorde, daar ik dacht, dat hij in flaauwte was gevallen; doch hij sprak
-bedaard, dankte mij, zeide mij, dat hij God gedankt had voor zijne
-bevrijding, en smeekte mij hem nog eenige oogenblikken ongestoord te
-laten, en dat hij na zijnen Schepper ook mij wilde dank zeggen.
-
-Het speet mij bitter, dat ik hem gestoord had, en ik liet hem niet
-alleen ongemoeid, maar zorgde ook, dat anderen dit deden. Hij bleef
-ongeveer drie minuten in dezelfde houding, kwam toen naar mij toe,
-gelijk hij gezegd had, en dankte mij met de opregtste hartelijkheid, en
-met tranen in de oogen, dat ik, naast God, hem en zoo vele andere
-ongelukkigen, het leven had gered. Ik zeide hem, dat ik hem niet
-behoefde aan te sporen, God veeleer dan mij te danken, daar ik gezien
-had, dat hij dit reeds had gedaan. Maar ik voegde er bij, dat dit
-slechts een bevel was, dat aan alle menschen door de rede en
-menschlievendheid voorgeschreven werd, en dat wij even veel reden als
-zij hadden om God te danken, dat deze ons de genade had bewezen, ons tot
-werktuigen zijner barmhartigheid te maken.
-
-Daarna keerde de jonge priester zich tot zijne landgenooten, trachtte
-hen tot bedaren te brengen, en vermaande en smeekte hen, zich aan geene
-buitensporigheden over te geven. Bij eenigen gelukte dit, doch de
-meesten hadden geenerlei magt over zichzelven. Ik heb dit vermeld, om
-dat het nuttig kan zijn voor degenen, in wier handen dit verhaal valt,
-dat zij zich voor alle uitsporige vervoering van aandoeningen wachten;
-want zoo overmaat van vreugde den mensch reeds zoo zeer buiten het
-bestier zijner rede vervoert, waartoe zal dan de overmaat van nijd, haat
-of toorn ons niet brengen? Waarlijk, ik zag hier hoe wij steeds over
-alle driften de wacht moeten houden, zoo wel bij vreugde en genoegen als
-bij droefheid en leed.
-
-Deze uitsporigheden onzer nieuwe gasten veroorzaakten den eersten dag
-eene tamelijke verwarring, maar toen zij zich naar bed hadden begeven,
-zoo goed wij hun dit in ons schip konden geven, en gerust geslapen
-hadden, gelijk de meesten hunner van afmatting deden, waren zij den
-volgenden dag geheel andere menschen.
-
-Zij lieten niet na, ons alle beleefdheid en dankbaarheid voor de hun
-bewezene diensten te betuigen; want men weet, dat de Franschen over het
-algemeen beleefd genoeg zijn. De kapitein en een der priesters kwamen
-den volgenden dag bij mij, en verzochten mij en mijnen neef, onzen
-kapitein, te spreken, en met ons te beraadslagen, hoedanig wij met hen
-zouden handelen. Eerstelijk zeiden zij, dat daar wij hun het leven gered
-hadden, al wat zij in de wereld bezaten te weinig was, om ons deze
-dienst te vergelden. De kapitein zeide, dat hij eenig geld en eenige
-zaken van waarde nog in der haast uit de vlammen had weten te redden, en
-dat, zoo wij het wilden aannemen, zij volmagt hadden, ons het aan te
-bieden; zij verzochten alleen hier of daar aan wal gezet te worden,
-vanwaar zij zoo mogelijk als passagiers naar Frankrijk zouden gaan. Mijn
-neef wilde eerst hun geld aannemen en dan beraadslagen wat met hen aan
-te vangen; maar ik bragt hem daaraf; want ik wist wat het te zeggen is,
-in een vreemd land aan wal gezet te worden, en als de Portugesche
-kapitein, die mij op zee opnam, mij zoo behandeld en voor mijne
-bevrijding mij alles afgenomen had, had ik van honger moeten sterven, of
-in Brazilië even goed slaaf zijn als in Barbarije, behalve dat ik dan
-aan geen Turk zou behooren; maar misschien is een Portugees al geen
-beter meester dan een Moor, zoo niet in sommige gevallen veel erger.
-
-Ik zeide derhalve den Franschen kapitein, dat wij hen, wel is waar, in
-zijnen nood hadden opgenomen; maar dat dit alleen onze pligt jegens
-onzen evenmensen was, en gelijk wij in denzelfden of soortgelijken
-toestand zouden verlangen gered te worden; dat wij niets voor hen gedaan
-hadden, dan hetgeen wij vertrouwden, dat zij voor ons zouden hebben
-gedaan, als wij in hun geval en zij in het onze waren geweest; dat wij
-hen opgenomen hadden om hen te redden, maar niet om hen te plunderen; en
-dat het onmenschelijk zou zijn, hun het weinige, dat zij uit den brand
-gered hadden, te ontnemen en hen dan aan wal te zetten en aan hun lot
-over te laten; dat zou zijn hen eerst van den dood te redden, om hen
-naderhand daaraan ten prooi te geven; hen uit het water te redden om
-hen aan den honger prijs te geven; en derhalve verlangde ik, dat hun
-niets het minste zou ontnomen worden. Hen aan wal te zetten, was
-inderdaad voor ons eene moeijelijke zaak, gelijk ik hun mededeelde, want
-ons schip was naar Oost-Indië bestemd, en schoon wij zeer ver westwaarts
-heen waren geslagen, hetgeen welligt de Hemel tot hun behoud aldus
-beschikt had, was het ons toch ondoenlijk, om hunnentwil onze reis te
-veranderen, en mijn neef, de kapitein, kon het niet aan de reeders
-verantwoorden, jegens welke hij verpligt was, om zijne reis naar
-Brazilië te vervolgen. Al wat ik voor hen doen kon was, ons zooveel
-mogelijk in het vaarwater te houden van naar huis gaande
-West-Indievaarders, en zoo mogelijk hun een overtogt naar Engeland of
-Frankrijk te verschaffen.
-
-Het eerste deel van mijn voorstel was zoo edelmoedig en welgemeend, dat
-zij er niet dan zeer dankbaar voor konden zijn, doch zij waren zeer
-ongerust, vooral de passagiers, vooral bij het vooruitzigt van misschien
-mede naar Oost-Indië te moeten gaan. Zij smeekten mij, dat, aangezien
-ik, voordat ik hen aantrof, zoo ver westelijk geslagen was, ik althans
-tot de banken van Newfoundland dienzelfden koers zou houden, waar ik
-waarschijnlijk wel een scheepje zou aantreffen, dat zij konden huren, om
-hen naar Canada terug te brengen.
-
-Ik beschouwde dit als een zeer billijk verzoek, en wilde dit hun gaarne
-toestemmen, want ik begreep dat al dit volk naar Oost-Indië mede te
-nemen, voor henzelven niet alleen eene onondragelijke hardigheid zijn
-zou, maar ook onze reis bemoeijelijken, door het verteren van onze
-proviand; zoodat ik het voor geene inbreuk op den vrachtbrief aanzag,
-dat een geheel onvoorzien toeval ons hiertoe dwong, en waarin wij niet
-te laken waren; want zoowel Goddelijke als menschelijke wetten eischten
-van ons, dat wij twee booten vol volk in zulk eenen ongelukkigen
-toestand niet weigerden op te nemen, en zoowel hun als onze toestand
-vereischte, dat wij hen te hunner bevrijding hier of daar aan wal
-zetten. Dus beloofde ik hen naar Newfoundland te brengen, als wind en
-weder het toelieten, en zoo niet, dat ik hen dan naar Martinique zou
-brengen.
-
-De oostenwind bleef lang aanhouden, doch met goed weder, en daar er
-reeds lang oostelijke winden geheerscht hadden, misten wij verscheidene
-gelegenheden hen naar Frankrijk te zenden, want wij praaiden
-verscheidene naar Europa bestemde schepen, waaronder twee Fransche, die
-van St. Kitts kwamen, maar zij hadden zoo lang tegen den wind moeten
-opwerken, dat zij geene passagiers durfden innemen, uit vrees van
-levensmiddelen te kort te komen voor hen en hunne passagiers. Het was
-omstreeks eene week daarna, dat wij de banken van Newfoundland
-bereikten, waar wij al onze Franschen aan boord van een bark lieten
-overgaan, die zij op zee huurden, om hen naar wal en vandaar naar
-Frankrijk te brengen, als zij aan wal genoeg levensmiddelen konden
-bekomen. Ik moet echter vermelden, dat de jonge Fransche priester, van
-wien ik gesproken heb, hoorende dat wij naar Oost-Indië gingen, ons
-verzocht aan boord te blijven, om op de kust van Coromandel aan wal
-gezet te worden. Ik gaf hiertoe gereedelijk mijne toestemming, want ik
-hield veel van den man, en niet zonder reden, gelijk in het vervolg
-blijken zal. Ook vier matrozen namen bij ons dienst, waarvan wij veel
-nut hadden.
-
-Vandaar zetten wij koers naar de West-Indiën en hielden omstreeks
-twintig dagen Z.Z.O. aan, somtijds met weinig of geen wind; toen wij
-nieuwe voorwerpen van menschlievendheid aantroffen, bijkans even
-jammerlijk als de vorige.
-
-Het was op 27° 5' N.B., den 18 Maart 1694, dat wij een zeil zagen, dat
-in onzen koers Z.Z.O. lag. Spoedig zagen wij, dat het een groot schip
-was, dat op ons aanhield, maar wisten eerst niet wat er van te denken.
-Wat naderkomende zagen wij, dat het zijne groote steng, fokkemast en
-boegspriet verloren had, en hoorden het een noodschot doen. Het weder
-was zeer goed, het woei eene bramzeilskoelte uit het N.N.W., en spoedig
-konden wij het praaijen.
-
-Wij vernamen, dat het een schip van Bristol was, op de tehuisreis, doch
-dat het weinige dagen voordat het zeilree was, door eenen vreesselijken
-storm van de reede van Barbados was weggeslagen, terwijl de kapitein en
-opperstuurman beide aan wal gegaan waren, zoodat, behalve het gevaar van
-den storm, zij slecht in staat waren het schip naar huis te brengen.
-Zij waren reeds negen weken op zee, en hadden na den orkaan nog een
-vreesselijken storm moeten doorstaan, die hen westwaarts, geheel buiten
-hun bestek, had geslagen, en waarbij zij hunne masten verloren hadden.
-Zij verhaalden ons, dat zij verwachtten de Bahamas te zien, maar toen
-weder door een zwaren N.N.W. wind, dezelfde die thans woei, naar het
-Z.O. waren geslagen, en daar zij niet anders dan de onderzeilen en eene
-soort van razeil op een noodfokkemast, dien zij opgerigt hadden, konden
-bijzetten, konden zij niet digt bij den wind liggen, maar trachtten de
-Kanarische eilanden te bereiken.
-
-Het ergste echter was, dat zij bijkans van honger gestorven waren, uit
-gebrek aan leeftogt, behalve de vermoeijenissen, die zij uitstonden; hun
-brood en vleesch was geheel op, en geen lood er meer van overig. Zij
-hadden sedert elf dagen niets genuttigd dan zoet water en een half
-vaatje meel; ook hadden zij suiker genoeg; in den beginne hadden zij
-eenige confituren gehad, doch deze waren ook op, en zij hadden nog zeven
-vaatjes rum.
-
-Aan boord waren een jongeling en zijne moeder met een dienstmeisje als
-passagiers; deze waren, denkende dat het schip reeds gereed was onder
-zeil te gaan, ongelukkig den avond voor den orkaan aan boord gegaan, en
-daar zij geen leeftogt van zichzelven meer hadden, waren zij in nog
-jammerlijker toestand dan de overigen; want de matrozen, die zelf
-zooveel gebrek leden, hadden geen medelijden met de arme passagiers, en
-deze bevonden zich in eenen toestand, wiens ellende onbeschrijfelijk is.
-
-Ik zou dit welligt niet vernomen hebben, indien de nieuwsgierigheid mij
-niet, toen de wind bedaard was, aan boord aldaar had doen gaan. De
-tweede stuurman, die thans het bevel op het schip had, was bij ons aan
-boord geweest, en vertelde mij, dat zij in de kajuit drie passagiers
-hadden, die in eenen allerjammerlijksten toestand waren. "Ik geloof
-zelfs, dat zij dood zijn," zeide hij, "want ik heb sedert twee dagen
-niets van hen gehoord, en vreesde naar hen te vernemen, want," vervolgde
-hij, "ik had niets waarmede ik hen kon laven."--Wij zochten onmiddellijk
-zooveel leeftogt voor hen bijeen, als wij missen konden, en ik had met
-mijnen neef reeds afgesproken, dat ik hen provianderen zou, al zouden
-wij ook naar Virginië of eenig deel van de Amerikaansche kust gaan, om
-voor onszelven levensmiddelen in te nemen; doch dit was niet
-noodzakelijk.
-
-Zij bevonden zich echter thans in een nieuw gevaar, namelijk dat van te
-veel te eten, zelfs van het weinige, dat wij hun gaven. De stuurman, die
-thans bevelhebber was, bragt zes man in de boot mede, maar deze arme
-lieden zagen er uit als schimmen, en waren zoo zwak, dat zij naauwelijks
-op de riemen konden zitten. De stuurman zelf was zeer ziek en half
-verhongerd, want hij verklaarde, dat hij niets boven het volk vooruit
-had gehad, en van alles gelijk aandeel met hen genomen. Ik waarschuwde
-hem, weinig te eten, maar zette hem dadelijk vleesch voor; maar bij den
-derden mond vol werd hij ongesteld en kon niet meer slikken. Onze doktor
-maakte daarop eene soep voor hem gereed, dat voedsel en geneesmiddel,
-volgens zijn zeggen, te gelijk was, en na die genuttigd te hebben, werd
-hij beter. Middelerwijl vergat ik de matrozen niet. Ik gelastte hun eten
-voor te zetten, dat de arme lieden meer verslonden dan aten; zij waren
-zoo hongerig, dat zij half waanzinnig waren en zich niet bedwingen
-konden; en twee hunner aten zoo gulzig, dat zij den volgenden morgen in
-levensgevaar waren.
-
-De ellende van deze lieden trof mij zeer, en deed mij herdenken aan het
-verschrikkelijk vooruitzigt, toen ik het eerst op het eiland kwam, waar
-ik geen mondvol eten had, en geenerlei verwachting het te zullen
-bekomen; zonder te spreken van de vrees, om door verscheurende dieren
-verslonden te worden. Maar terwijl de stuurman mij aldus den
-jammerlijken toestand van het scheepsvolk verhaalde, kon ik niet uit
-mijne gedachten zetten wat hij mij van de drie arme schepsels in de
-groote kajuit verhaald had, van de moeder, den zoon en het dienstmeisje
-namelijk, waarvan hij sedert twee of drie dagen niets gehoord had, en
-die hij, naar zijne woorden te oordeelen, scheen te bekennen, geheel
-verwaarloosd te hebben, omdat hun eigen nood zoo groot was. Ik begreep
-hieruit, dat zij hun in het geheel geen eten gegeven hadden, en dat zij
-derhalve gestorven zouden zijn, en misschien dood op den grond van de
-kajuit liggen.
-
-Terwijl ik dus den stuurman met zijn volk aan boord hield, om hen te
-verkwikken, vergat ik het uitgehongerd volk niet, dat aan boord gebleven
-was, maar liet mijn eigen boot uitzetten, en zond den stuurman en twaalf
-man daarheen, om hun een zak beschuit en vier of vijf stukken
-ossenvleesch, om te koken, te brengen. Onze doktor waarschuwde hen, het
-vleesch te laten koken terwijl zij er bij waren, en in de kombuis de
-wacht te houden, ten einde het niet raauw gegeten of voor het gaar was
-door de matrozen uit den ketel gehaald werd, en ieder man slechts een
-klein stukje te gelijk te geven. Deze voorzorgen waren het behoud van
-het volk, want anders zouden zij zich dood gegeten hebben aan hetgeen
-hun tot behoud van hun leven gegeven werd.
-
-Tevens gelastte ik den stuurman in de groote kajuit te gaan en te zien
-in welken toestand de arme personen waren; en zoo zij nog leefden, hen
-te vertroosten en zoodanige verkwikkingen te geven als zij behoefden; en
-de doktor gaf hem een pot met eenige soep, gelijk hij voor den stuurman
-had gereed gemaakt, en die hij niet twijfelde, dat hen van lieverlede op
-de been zou brengen.
-
-Ik was hiermede nog niet tevreden, maar daar ik, gelijk ik zeide,
-verlangde, het tafereel van ellende, dat ik wist, dat dit schip zou
-opleveren, met eigene oogen te zien, nam ik den stuurman of kapitein,
-gelijk wij hem thans noemden, mede en begaf mij kort daarop zelf aan
-boord. Ik vond de matrozen bijkans in oproer, om het vleesch uit den
-ketel te halen eer het gaar was. Mijn stuurman handhaafde de orde, en
-deed goede wacht aan de kombuis houden. Het volk, dat daar de wacht
-hield, was genoodzaakt, na op alle mogelijke wijzen het volk vermaand te
-hebben geduldig te zijn, het met geweld er af te houden. Hij liet echter
-eenige beschuit in het vleeschnat doopen, en gaf iedereen daarvan een
-stuk, om hunne maag tevreden te stellen, en zeide, dat hij tot hun eigen
-bestwil genoodzaakt was, hun slechts weinig te gelijk te geven. Doch
-niets baatte; en als niet ik met hun eigen bevelhebber gekomen was, en
-hun goede woorden gegeven en ook gedreigd had, hun niets meer te geven,
-zouden zij, geloof ik, met geweld in de kombuis gedrongen zijn, en het
-vleesch er uitgehaald hebben, want woorden zijn een flaauw voedsel voor
-eene hongerige maag. Echter bragten wij hen tot rede, en gaven hun de
-eerste maal slechts weinig, en langzamerhand wat meer, tot wij hen
-eindelijk verzadigden, en niemand nadeel hierbij leed.
-
-Maar de ellende van de arme passagiers in de kajuit was van een anderen
-aard, en ging die van de anderen ver te boven. Want daar het scheepsvolk
-zelf zoo weinig had, hadden zij hen in het begin zeer schraal bedeeld,
-en op het laatst geheel verwaarloosd, zoo dat zij inderdaad zes of zeven
-dagen lang in het geheel geen voedsel hadden gehad, en verscheidene
-dagen te voren zeer weinig. De arme moeder, die, volgens den stuurman,
-eene zeer welopgevoede vrouw was, had uit moederliefde, alles wat zij
-krijgen kon, zoo voor haren zoon bespaard, dat zij er eindelijk onder
-bezweken was. Toen de stuurman van ons schip in de kajuit trad, zat zij
-op den grond met den rug tegen het beschot, tusschen twee vastgesjorde
-stoelen, en haar hoofd op de borst gezonken, schoon zij nog niet geheel
-dood was. Mijn stuurman zeide al wat hij kon, om haar op te beuren en
-aan te moedigen, en stak haar met een lepel eenige bouillon in den mond.
-Zij bewoog hare lippen en hief eene hand op, maar kon niet spreken; zij
-verstond echter wat hij zeide, en gaf door teekens te kennen, dat het
-voor haar te laat was, maar wees op haar kind, als wilde zij zeggen, dat
-hij daarvoor maar moest zorgen.
-
-De stuurman, die hevig getroffen was, trachtte echter haar iets binnen
-te krijgen, en zeide, dat hij haar een paar lepels vol had doen
-doorzwelgen, schoon ik twijfel of hij hiervan zeker was. Het was echter
-te laat; zij stierf nog denzelfden nacht.
-
-De knaap, die ten koste van zijn moeders leven bewaard was gebleven, was
-nog niet zoo ver heen, maar toch lag hij in eene kooi uitgestrekt, en
-gaf naauwelijks eenig teeken van leven. Hij had een stuk van een ouden
-handschoen in zijn mond, waarvan hij het overige opgegeten had. Daar hij
-echter jong en sterker was dan zijne moeder, gaf de stuurman hem
-langzamerhand wat in, en hij begon zigtbaar te herleven, schoon hij,
-toen hij eene poos daarna twee of drie lepels te gelijk innam, zeer
-ongesteld werd en het niet kon binnenhouden.
-
-De dienstmaagd vereischte thans ook onze zorg. Zij lag digt bij hare
-meesteres op den grond, even als iemand, die door eene beroerte
-getroffen was, en lag met den dood te worstelen. Hare leden waren
-verwrongen; een harer handen was krampachtig om den poot van een stoel
-geslagen, zoo stijf, dat wij dien niet gemakkelijk konden losmaken, hare
-andere hand lag boven haar hoofd, en hare beenen stijf tegen het beschot
-der kajuit; kortom zij lag als een zieltogende; en toch was er nog een
-vonkje leven in. Niet alleen was de arme meid half dood van honger en
-verschrikt door het naderen van den dood, maar gelijk het volk ons
-naderhand verhaalde, haar hart was gebroken, toen zij twee of drie dagen
-te voren het zieltogen harer meesteres aanschouwd had, die zij teeder
-beminde. Wij wisten niet wat met de arme meid te beginnen, want toen
-onze doktor, die een man van veel kennis en groote ervaring was, haar
-met veel moeite in het leven had teruggebragt, moest hij haar onder
-zijne behandeling houden, want het scheen langen tijd, dat haar verstand
-gekrenkt was.
-
-De lezers van dit mijn geschrift moeten wel in het oog houden, dat men
-op zee bij elkander geene bezoeken aflegt, zoo als men een reisje te
-land doet, waar men soms veertien dagen achtereen op dezelfde plaats
-blijft. Het was thans wel onze zaak dit scheepsvolk in hunnen nood bij
-te staan, maar niet bij hen te blijven liggen; en schoon zij wel eenige
-dagen gelijken koers met ons wilden houden, konden wij echter geen zeil
-voeren, om gelijk met een schip te blijven, dat zijne masten verloren
-had. Daar echter hun kapitein ons verzocht hem te helpen een noodsteng
-op den grooten mast en een soort van steng op zijn fokkemast op te
-zetten, maakten wij als het ware drie of vier dagen te dien einde een
-bijlegger bij hem. Na hem daarop vijf vaten ossenvleesch, een vat spek,
-twee groote vaten beschuit, en zooveel erwten, meel en wat wij missen
-konden, gegeven te hebben, namen wij daarvoor van hen over drie vaten
-suiker, eenigen rum en eenige stukken van achten, en verlieten hen
-daarop, na op hun eigen ernstig verzoek den jongeling en de dienstmaagd
-met al hun goed bij ons aan boord te hebben genomen.
-
-De jongeling was ongeveer zeventien jaren oud, een knappe, welopgevoede,
-verstandige en zedige knaap; zeer bedroefd over het verlies zijner
-moeder; en naar het bleek had hij slechts weinige maanden geleden zijn
-vader te Barbados verloren. Hij verzocht den doktor, om zijne voorspraak
-bij mij, om hem aan boord te nemen; want hij zeide, dat de onbarmhartige
-kerels zijne moeder vermoord hadden. Dit was ook in zekeren zin de
-waarheid, want zij hadden wel een klein weinig kunnen afzonderen voor de
-arme hulpelooze vrouw, waardoor zij het leven had kunnen behouden, al
-ware het maar genoeg, dat zij niet van honger gestorven was. Maar de
-honger is een scherp zwaard, en kent vrienden noch bloedverwanten, noch
-regten; en heeft derhalve geene gewetens wroeging en is voor medelijden
-onvatbaar.
-
-De doktor zeide hem welk eene verre reis wij gingen doen, en hoe die
-hem van al zijne bloedverwanten verwijderen zou, en hem misschien even
-ongelukkig doen worden, als toen wij hem vonden, namelijk om in de
-wereld te verhongeren. Hij zeide, dat het hem onverschillig was, waar
-hij heen ging, zoo hij slechts van dat verschrikkelijk scheepsvolk
-ontslagen was; dat de kapitein (waarmede hij mij bedoelde, want hij had
-mijn neef niet gezien) hem het leven gered had, en hij was verzekerd,
-dat hij hem verder geen kwaad zou toevoegen. Wat de dienstmaagd betrof,
-ook deze, zeide hij, zou zeer dankbaar zijn, al bragten wij haar ook
-waar wij wilden. De doktor stelde mij de zaak zoo treffend voor, dat ik
-er in toestemde, en wij namen beide aan boord met al hun goederen;
-behalve elf vaten suiker, die niet overgeladen konden worden; en daar de
-jongeling er een cognossement van had, liet ik den kapitein eene
-verbindtenis teekenen, om zoodra hij te Bristol aankwam, naar zekeren
-heer Rogers, een koopman daar, te gaan, die volgens des jongelings
-zeggen, een bloedverwant van hem was, en dien een brief van mij, met al
-de goederen der overledene weduwe af te geven, hetgeen ik niet geloof,
-dat ooit gebeurd is; want ik heb nooit vernomen, dat het schip te
-Bristol aangekomen is. Waarschijnlijk is het vergaan, want het was zoo
-ontredderd en zoo ver van alle land, dat ik denk, dat het bij den
-eersten storm, waarvan het beloopen werd, moest zinken, want het was lek
-en had schade in het hol, toen wij het aantroffen.
-
-Wij waren nu op 19° 32' en hadden tot hiertoe, wat het weder betreft,
-eene niet ongunstige reis, schoon in het eerst veel tegenwinden gehad.
-Ik zal niemand lastig vallen met de geringe voorvallen van weer en wind
-en stroomingen, maar mijne geschiedenis bekortende, alleen vermelden,
-dat ik den 10den April 1695 op mijn oud verblijf, het eiland aankwam.
-Geene geringe moeite kostte het mij het terug te vinden, want daar ik
-vroeger er op kwam en vertrok van de zuid- en oostzijde, als van
-Brazilië komende, zoo kwam ik nu tusschen het vasteland en het eiland,
-en daar ik geene kaart van de kust of eenige landmerken had, kende ik
-het niet, toen ik het zag, en wist niet of ik het zag of niet.
-
-Wij kruisten een geruimen tijd rond, en deden verscheidene eilanden aan
-in den mond van de Oronoco, doch vruchteloos; alleen bespeurde ik door
-onze kustvaart, dat ik vroeger in eene groote dwaling vervallen was;
-namelijk, dat het vasteland, hetwelk ik van het eiland waarop ik woonde
-meende te zien, eigenlijk geen vast land, maar een lang eiland, of
-liever eene eilandenreeks was, die van de eene zijde van den wijden mond
-dier rivier tot aan de andere liep, en dat de wilden, die op mijn eiland
-kwamen, eigenlijk niet diegenen waren, die wij Caraïben noemen, maar
-eilandbewoners van hetzelfde ras, die wat digter dan de overige aan
-onzen kant woonden.
-
-Ik bezocht verscheidene dier eilanden vruchteloos; sommigen vond ik dat
-onbewoond waren, anderen niet. Op een derzelve trof ik eenige
-Spanjaarden aan, die ik meende dat daar hun verblijf hielden; maar toen
-ik hen sprak vernam ik, dat zij daar digtbij in eene kreek eene sloep
-hadden liggen, en dat zij hier kwamen, om zout te maken, en naar
-parelmosselen te visschen; maar zij behoorden tot het eiland Trinidad,
-dat op 10° of 11° verder noordelijk lag.
-
-Aldus het eene eiland na het andere aandoende, somtijds met ons schip,
-en somtijds met de sloep van den Franschman, dat wij een zeer geschikt
-vaartuig vonden, en met hun goedvinden achtergehouden hadden, kwam ik
-eindelijk aan de zuidzijde van mijn eiland, en herkende thans duidelijk
-waar ik was. Ik bragt dus het schip veilig ten anker, dwars voor de
-kleine kreek, waar mijne oude woning was.
-
-Zoodra ik de plaats zag, riep ik Vrijdag, en vroeg hem, of hij wist waar
-hij was. Hij zag in het rond, en, in de handen klappende, riep hij uit:
-"O ja, daar! O ja, daar!" terwijl hij naar onze oude woning wees, en
-danste en rondsprong, of hij gek geworden was, en ik had veel moeite,
-hem te beletten dat hij in zee sprong, om naar den wal te zwemmen.
-
-"Wel Vrijdag," zeide ik, "denkt gij, dat wij hier iemand zullen vinden
-of niet? Wat dunkt u, zullen wij uwen vader hier vinden?" Hij stond eene
-poos zonder te spreken, maar toen ik van zijn vader sprak, zette hij een
-treurig gelaat, en ik zag, dat hem de tranen over het gelaat liepen.
-"Wat deert u, Vrijdag," zeide ik, "zijt gij bedroefd, omdat gij
-denkelijk uw vader zult zien?"--"Neen, neen," zeide hij, het hoofd
-schuddende; "hem niet weêr zien, zal hem niet weêr zien."--"Waarom?"
-zeide ik, "hoe weet gij dat, Vrijdag?"--"O neen," zeide Vrijdag, "hij
-lang geleden gestorven; hij lang dood, hij zoo oud man is."--"Kom, het
-is nog zoo zeker niet, Vrijdag," zeide ik. "Maar zullen wij dan niemand
-anders zien?" Vrijdag had beter oogen dan ik, en hij wees naar den
-heuvel, achter mijn verblijf; en, schoon wij er nog een half uur af
-lagen, riep hij uit: "Ik zie, ik zie, ik zie veel menschen, en daar en
-daar!" Ik zag derwaarts, maar kon niets onderscheiden, zelfs niet met
-een kijker, schoon dit geloof ik, kwam door dien ik de plek niet er in
-opvangen kon, want den volgenden dag vernam ik, dat hij gelijk had
-gehad, en er vijf of zes lieden naar het schip hadden staan te zien, die
-niet wisten waar zij ons voor moesten houden.
-
-Zoodra Vrijdag mij zeide, dat hij menschen zag, deed ik de Engelsche
-vlag hijschen en drie schoten doen, om te kennen te geven, dat wij
-vrienden waren, en ongeveer een half kwartier later zagen wij rook van
-de zijde van de kreek oprijzen. Ik gelastte dadelijk de boot uit te
-zetten, nam Vrijdag mede, en eene witte of vredevlag opzettende, ging
-ik naar den wal, met den jongen priester, waarvan ik gesproken heb, wien
-ik mijne geheele levensgeschiedenis verhaald had, benevens hoe ik daar
-gewoond en wie ik daar had gelaten, en die evenzeer als ik daarheen
-verlangde. Bovendien hadden wij ongeveer zestien goed gewapende mannen
-bij ons, als er soms eenige nieuwe gasten gekomen waren, die wij niet
-kenden; doch wij hadden onze wapens niet noodig.
-
-Daar wij, toen de vloed bijkans op zijn hoogst was, aan wal gingen,
-roeiden wij de kreek in, en de eerste man, waar mijn oog op viel, was de
-Spanjaard, dien ik het leven gered had, en wiens gelaat ik dadelijk
-herkende; zijne kleeding zal ik later beschrijven. Ik gelastte, dat
-buiten mij niemand de boot zou verlaten, maar Vrijdag was niet te
-houden, want de brave jongen had zijn vader zeer in de verte gezien,
-veel verder dan mijn oog reikte, en zoo men hem niet aan wal had laten
-gaan, zou hij in zee gesprongen zijn. Naauwelijks was hij aan land, of
-hij vloog als een pijl uit den boog naar zijn vader. De hardvochtigste
-mensch zou tranen vergoten hebben bij het zien van de eerste uitbarsting
-zijner vreugde, toen hij bij zijn vader gekomen was. Hij omhelsde en
-kuste hem, streelde hem over het gelaat, nam hem in zijne armen op en
-zette hem op een boomstam en ging bij hem liggen; dan stond hij op en
-staarde hem aan, gelijk men eene vreemde schilderij zou doen, wel een
-kwartier lang; dan viel hij weder neder, streelde zijne beenen en kuste
-ze, en sprong dan weder op en bleef hem aanstaren; men zou gezegd
-hebben, dat hij betooverd was. Maar iedereen had weder moeten lagchen
-als men zag hoe hij zijne vreugde weder op eene andere wijze lucht gaf.
-In den morgen wandelde hij verscheidene uren met zijn vader langs het
-strand heen en weder, altijd hem bij de hand houdende alsof hij een kind
-was, en nu en dan kwam hij iets uit de boot voor hem halen, als een
-klomp suiker, een borrel, een beschuit of eenige andere versnapering.
-Des namiddags maakte hij weder andere grappen, want toen zette hij den
-ouden man op den grond en danste om hem heen met allerlei potsige
-gebaren, en gedurende al dien tijd sprak hij tot hem, en verhaalde hem
-eene of andere gebeurtenis van zijne reizen, en wat hem overgekomen was,
-om hem te vermaken. Kortom, zoo er bij de Christenen in ons werelddeel
-zoo veel kinderlijke liefde bestond, zou men bijkans geneigd zijn te
-zeggen, dat het vijfde gebod niet noodig was.
-
-Doch ik moet tot mijne landing terugkeeren. Ik zou nimmer eindigen als
-ik al de pligtplegingen en beleefdheden der Spanjaarden wilde vermelden.
-De eerste Spanjaard, dien ik, gelijk ik zeide, zeer goed herkende, was
-degeen wien ik het leven gered had, hij kwam met nog een naar de boot
-toe, ook met eene witte vlag; en niet alleen herkende hij mij in het
-eerst niet, maar hij had ook niet het minste denkbeeld of vermoeden, dat
-ik het zijn zou, tot ik hem toesprak. "Sennor," zeide ik in het
-Portugeesch, "kent gij mij niet?" Hij antwoordde niet, maar gaf zijn
-geweer over aan den man, die bij hem was, en iets in het Spaansch
-zeggende, dat ik niet wel verstond, kwam hij naar mij toe en omarmde
-mij, zeggende, dat het onverschoonlijk was, dat hij het gelaat niet
-herkende, dat hem eens, als dat eens engels uit den Hemel, was
-verschenen om zijn leven te redden. Hij zeide mij eene menigte
-beleefdheden, gelijk ieder welopgevoede Spanjaard altijd doen zal, en
-riep daarop dengeen, die bij hem was, en verzocht hem naar zijne makkers
-te gaan en die te roepen. Hij verzocht mij daarop naar mijn oud verblijf
-te gaan, waar hij mij weder in het bezit van mijn vorig huis zou
-stellen, en mij laten zien, dat er slechts geringe verbeteringen waren
-aangebragt. Ik ging dus met hem mede, maar ik kon helaas den weg evenmin
-vinden, alsof ik er nooit geweest was, want zij hadden zoo veel boomen
-en zoo digt bij elkander geplant, en deze waren in tien jaren zoo
-ineengegroeid, dat de plaats onbereikbaar was, behalve langs zulke
-kromme en bedekte wegen, daar alleen derzelver aanleggers den weg door
-konden vinden.
-
-Ik vroeg hem naar de reden van al deze verschansingen. Hij zeide, dat ik
-erkennen zou, dat zij noodig genoeg waren, als hij mij verhaald had wat
-zij van hunne komst op het eiland af beleefd hadden, vooral nadat zij
-het ongeluk hadden gehad van mijn vertrek te vernemen. Hij zeide, dat
-toen hij gehoord had, dat ik met een goed schip en naar mijn genoegen
-vertrokken was, hij niet dan zich kon verheugen over mijn geluk; en dat
-hij naderhand dikwijls vertrouwd had, dat hij mij den een of anderen
-tijd zou wederzien. Maar nimmer was hem in zijn leven iets zoo
-onverwachts en treurigs overgekomen als de teleurstelling, die hij in
-het eerst gevoelde, toen hij, op het eiland teruggekeerd, vernomen had,
-dat ik mij daar niet meer bevond.
-
-Wat de achtergebleven barbaren (gelijk hij ze noemde) betrof, en van
-welke hij zeide mij veel te verhalen te hebben, de Spanjaarden achtten
-zich allen veel beter onder de wilden, hoezeer zij in zoo klein getal
-waren. "En waren zij sterker in getal geweest," zeide hij, "wij zouden
-reeds lang in het vagevuur geweest zijn," terwijl hij een kruis maakte.
-"Ik hoop echter, dat het u niet mishagen zal, mijnheer," vervolgde hij,
-"als ik zeg hoe de noodzakelijkheid ons gedwongen heeft hen, tot behoud
-van ons leven, te ontwapenen, en hen, die niet tevreden waren met in
-zachtheid onze meesters te zijn, maar onze moordenaars wilden zijn, tot
-onze onderdanen te maken." Ik antwoordde, dat ik er zeer voor gevreesd
-had, toen ik hen daar achterliet, en dat niets bij mijn verlaten van het
-eiland mij meer onrust baarde dan dat zij niet teruggekomen waren;
-anders zou ik hen eerst in het bezit van alle dingen gesteld en de
-anderen in een staat van onderdanigheid achtergelaten hebben, gelijk zij
-verdienden. Doch zoo zij hen daartoe gebragt hadden, was mij dit zeer
-aangenaam, en ik er verre af hierin iets laakbaars te vinden; want ik
-wist, dat zij een hoop ontembare, weerbarstige schurken waren, die tot
-alle kwaad in staat waren.
-
-Terwijl hij dit verhaalde, kwam de man, die hij teruggezonden had, met
-nog elf anderen terug. Het was mij onmogelijk uit de kleeding, die zij
-droegen, op te maken, van welke natie zij waren, doch hij verklaarde
-alles zoo wel aan hen als aan mij. Eerst keerde hij zich tot mij, en
-naar hen wijzende, zeide hij: "Dit, mijnheer, zijn eenigen van de
-heeren, die hun leven aan u te danken hebben," en zich daarop tot hen
-keerende en op mij wijzende, deelde hij hun mede wie ik was. Waarop zij
-allen een voor een naar mij toekwamen, niet alsof zij matrozen en zulk
-volk waren en ik huns gelijken; maar als waren zij ambassadeurs van
-hoogen adel en ik een monarch of groote veroveraar. Hun gedrag was ten
-uiterste hoffelijk en verpligtend, en toch met een manhaften ernst en
-deftigheid gepaard, die hun zeer goed stond; kortom, zij waren zoo
-hoffelijk, dat ik naauwelijks wist hoedanig hunne beleefdheden te
-ontvangen, veel minder hoe ik die beantwoorden zou.
-
-De geschiedenis van hunne komst en gedrag op het eiland na mijn vertrek
-is zoo merkwaardig, en behelst zoo vele voorvallen, die het volgend deel
-mijns verhaals zal ophelderen, en in het meerendeel overeenstemmen met
-het daarvan reeds gegeven verslag, dat ik niet dan met het grootst
-genoegen die te boek stel voor hen, die na mij dit zullen lezen.
-
-Ik zal niet langer mijzelven laten optreden, ten einde niet duizendmaal:
-"ik zeide, hij zeide, ik hernam, hij hervatte," enz., te moeten herhalen,
-maar zal de gebeurtenissen mededeelen, zoo als zij achtervolgens
-geschied zijn, en mijn geheugen die bewaard heeft, uit hetgeen zij mij
-mededeelden en van hetgeen ik in mijn omgang met hen en op de plaats
-vernam.
-
-Ten einde dit zoo duidelijk mogelijk geschiede, moet ik teruggaan tot
-den staat, waarin ik het eiland verliet, en van de personen, waarvan ik
-spreken moet. Eerstelijk moet ik herhalen, dat ik Vrijdags vader en den
-Spanjaard, die ik het leven gered had, in eene groote kanoe naar het
-vasteland, waarvoor ik het toen hield, had doen oversteken, om de
-makkers van den Spanjaard, die hij achtergelaten had, te halen, ten
-einde hen voor gelijke ramp, als die hem getroffen had, te behoeden, en
-hen voor het oogenblik te hulp te komen, en ten einde wij zoo mogelijk,
-gezamenlijk een middel tot onze bevrijding zouden uitvinden.
-
-Toen ik hen wegzond had ik geenerlei vooruitzigt of eenigen meerderen
-grond om op mijne redding te hopen, dan ik twintig jaren lang gehad had,
-veel minder had ik eenig vermoeden van hetgeen kort daarop gebeurde,
-namelijk, dat een Engelsen schip het eiland zou aandoen om mij op te
-nemen; en het moest voor hen eene zeer groote verrassing zijn, toen zij
-bij hunne terugkomst niet alleen vonden, dat ik vertrokken was, maar er
-ook drie vreemdelingen aantroffen, in het bezit van al wat ik
-achtergelaten had, en dat anders hun eigendom zou geweest zijn.
-
-Het eerst waar ik naar vroeg, was naar hunne eigene lotgevallen; en ik
-verzocht hem mij een verslag te geven van zijne terugreis naar zijne
-landslieden, met de boot, toen ik hem uitgezonden had om hen te halen.
-Hij zeide, dat dit zeer eenvoudig was, want dat hun onder weg niets
-merkwaardigs gebeurd was. Zij hadden stil weder en eene effen zee gehad.
-Het was buiten kijf, zeide hij, dat zijne landslieden bovenmate verheugd
-waren hem weder te zien. (Het schijnt, dat hij de voornaamste onder hen
-was, want de kapitein van het schip, waarmede zij schipbreuk geleden
-hadden, was voor eenigen tijd gestorven). Zijne terugkomst verbaasde hen
-te meer, daar zij wisten, dat hij in de handen der wilden gevallen was,
-die, naar zij begrepen, hem zoo goed als hunne andere gevangenen zouden
-opgegeten hebben, en toen hij hun verhaalde hoe hij gered was geworden
-en thans in staat was gesteld hen vandaar te voeren, dachten zij te
-droomen, en waren, zeide hij, even verbaasd als Jozefs broeders, toen
-deze hun verhaalde wie hij was, en hoe hoog hij aan Farao's hof verheven
-was. Maar toen hij hun zijne wapens, kruid en lood en mondbehoeften liet
-zien, die hij voor hunne reis medegebragt had, kwamen zij tot
-zichzelven, juichten over hunne bevrijding en maakten zich dadelijk tot
-hun vertrek gereed.
-
-Hunne eerste zorg was thans kanoes te bekomen, en hierbij waren zij
-genoodzaakt niet al te eerlijk te werk te gaan, maar van hunne vrienden,
-de wilden, twee groote kanoes of praauwen te leenen, onder voorwendsel,
-dat zij er mede gingen visschen. Met deze vertrokken zij den volgenden
-morgen. Zij hadden ook weinig tijds noodig om zich gereed te maken, want
-zij hadden noch bagaadje, noch kleederen, noch voorraad, noch iets dan
-zij aan het lijf hadden, en geen anderen voorraad dan eenige wortelen,
-waarvan zij gewoon waren brood te maken.
-
-In het geheel waren zij drie weken afwezig, en ongelukkig voor hen had
-zich juist in dien tijd de gelegenheid voor mij opgedaan van het eiland
-te verlaten, gelijk ik in het vorig deel verhaald heb, terwijl ik er
-drie alleronbeschaamdste, weerbarstigste en verhardste schurken
-achterliet, die men ooit ergens vinden kon, en zeer tot verdriet en
-ongeluk der Spanjaarden, daar kan men op rekenen.
-
-De eenigste pligtmatige daad der schurken was, dat toen de Spanjaarden
-aan wal stapten, zij hun mijnen brief gaven, en levensmiddelen en
-goederen, gelijk ik gelast had. Ook gaven zij hun de vele geschrevene
-aanwijzingen, hoe ik gedurende mijn verblijf aldaar gehandeld had, hoe
-ik mijn brood bakte, mijne tamme geiten aanfokte, mijn koorn plantte en
-mijne druiven droogde, potten bakte, kortom, hoe ik alles deed. Dit
-geheele schriftelijke opstel gaven zij aan de Spanjaarden, waarvan twee
-vrij goed Engelsch verstonden. Ook weigerden zij in den beginne niet,
-hen met een en ander te gerijven, want zij leefden eerst in vrij goede
-verstandhouding; zij vergunden hun mede het gebruik van het huis of den
-kelder, en zoo leefden zij vrij gezellig, en de Spanjaard, die veel van
-mij afgezien had, benevens Vrijdags vader, beschikten alle
-werkzaamheden. De Engelschen deden niets anders dan het eiland
-rondzwerven, papegaaijen schieten en schildpadden vangen, en als zij des
-avonds te huis kwamen, hadden de Spanjaarden het eten voor hen gereed
-gemaakt.
-
-Hierin zouden de Spanjaards genoegen hebben genomen, als de anderen hen
-slechts ongemoeid hadden gelaten, maar dit konden zij niet van zich
-verkrijgen, en even als de hond in de fabel wilden zij noch zelf eten,
-noch het anderen laten doen. Wel waren hunne geschillen in het eerst
-beuzelachtig en niet meldenswaard, maar eindelijk barstten zij in
-openbaren oorlog uit, en deze begon met alle denkelijke woestheid en
-ruwheid, zonder oogmerk, zonder aanleiding, en inderdaad strijdig met
-alle gezond verstand, en ofschoon het eerste verhaal er van mij door de
-Spanjaarden, als het ware de aanklagers, gedaan werd, konden de kerels,
-toen ik hen daarover ondervroeg, er geen woord van ontkennen.
-
-Maar alvorens hiervan de bijzonderheden mede te deelen, moet ik iets
-vermelden, wat ik in mijn vorig verhaal vergeten heb, namelijk, dat
-juist toen wij het anker zouden ligten bij mijn vertrek, er een kleine
-twist aan boord ontstond, die ik vreesde, dat in eene tweede muiterij
-zou ontaarden. Deze werd ook niet gestild, voor dat de kapitein ons
-allen tot zijn bijstand geroepen had, hen met geweld uiteen dreef, en de
-twee weerbarstigsten in de ijzers zette; en daar deze ook aan de
-vroegere wanorde deel genomen, en zich eenige zware bedreigingen de
-tweede maal hadden laten ontvallen, dreigde hij hun in de ijzers naar
-Engeland te zullen voeren, en daar voor muiterij en afloopen van het
-schip te laten ophangen.
-
-Hoewel de kapitein dit niet ernstig meende, scheen het toch eenige
-andere matrozen bang gemaakt te hebben, en deze trachtten de overigen
-diets te maken, dat de kapitein hen met goede woorden zocht te paaijen,
-tot hij eene Engelsche haven zou bereikt hebben, en hen dan allen in de
-gevangenis zetten zou, en hun proces laten opmaken. De stuurman had dit
-vernomen en deelde het ons mede, waarop men besloot, dat ik, die nog
-altijd voor een groot man bij hen doorging, met den stuurman bij hen zou
-gaan, en het volk geruststellen en beloven, dat het verledene vergeven
-zou zijn, als zij zich gedurende de verdere reis goed gedroegen. Ik deed
-dit, en op mijn woord stelden zij zich gerust, vooral toen ik de twee
-matrozen, die in de ijzers zaten, deed ontslaan.
-
-Maar door deze muiterij hadden wij, daar de wind ook was gaan liggen,
-dien nacht voor anker moeten blijven. Den volgenden morgen vernamen wij,
-dat de twee man, die uit de boeijen waren ontslagen, ieder een geweer en
-eenige andere wapens gestolen hadden, en kruid en lood, hoeveel wisten
-wij niet, en met de pinnas naar hunne makkers aan den wal gevlugt waren.
-Op het ontdekken hiervan zond ik de groote boot met twaalf man en den
-stuurman aan wal om hen te zoeken; maar zij konden noch hen, noch een
-der overigen vinden, want allen waren in de bosschen gevlugt, toen zij
-de boot zagen naderen. De stuurman wilde eerst, om hen te straffen, alle
-aanplantingen vernielen, en al hun goed en huisraad verbranden, maar
-daar hij hiertoe geene orders had, liet hij alles zoo als het was, en
-nam alleen de pinnas weder mede.
-
-Zij waren dus thans met hun vijven, maar de drie eersten waren zoo veel
-woester, dat zij na twee of drie dagen de nieuw aangekomen ter deur
-uitwierpen en niets met hen te doen wilden hebben; het duurde lang eer
-zij zelfs bewogen konden worden hun eenig eten te geven; de Spanjaarden
-waren toen nog niet aangekomen. Toen deze aankwamen, wilden zij de drie
-Engelschen overreden hunne landslieden weder op te nemen, ten einde,
-gelijk zij zeiden, allen slechts een huisgezin zouden uitmaken, maar
-deze wilden daarvan niet hooren. Dus leefden deze twee Engelschen op
-zichzelven, en bemerkende, dat zij op hunne vlijt alleen moesten
-steunen, sloegen zij tenten op aan de noordzijde van het eiland, doch
-wat naar het westen toe, om voor de wilden bevrijd te blijven, die
-altijd op de oostzijde van het eiland aan wal stapten.
-
-Hier bouwden zij twee hutten; een om in te wonen en een om hunnen
-voorraad in te bergen, en daar de Spanjaarden hun eenig zaaikoren en
-vooral erwten geschonken hadden, zaaiden en plantten en omheinden zij,
-op de wijze als ik gedaan had, en leefden rustig voort. Hun eerste koren
-kwam juist boven den grond, en schoon de tijd hun slechts toegelaten had
-weinig om te spitten, was dit genoeg om hen te voeden, en van
-genoegzamen spijsvoorraad te voorzien. Een hunner, die aan boord
-koksmaat geweest was, was zeer behendig in het maken van soep, podding
-en soortgelijke spijzen, waartoe de rijst, melk en het weinige vleesch,
-dat zij hadden, hem in staat stelde.
-
-Terwijl zij aldus rustig voortleefden, kwamen de drie schurken, en dat
-nog wel hunne landslieden waren, bij hen, alleen uit lust om hen te
-schelden en te beschimpen. Zij zeiden, dat het eiland hun toebehoorde,
-dat de gouverneur, waarmede zij mij bedoelden, hen in het bezit er van
-gesteld had, en niemand anders er eenig regt op had, terwijl zij onder
-afgrijsselijke vloeken betuigden, dat zij op hunnen grond geene huizen
-zouden bouwen zonder er belasting voor te betalen.
-
-De twee Engelschen dachten, dat zij schertsten, en noodigden hen binnen
-te komen, om te zien welk slag van huizen zij gebouwd hadden, en hun te
-zeggen hoeveel grondrente zij daar wel voor moesten betalen. Een hunner
-voegde er lagchende bij, dat hij hoopte, zij zouden, als grondeigenaars,
-het land verbeteren en er gebouwen opzetten, en hun, volgens gewoonte,
-een langen pachttijd vergunnen, en verzocht hun een notaris te halen om
-de grondbrieven op te maken. Een der anderen zeide daarop onder veel
-vloeken en zweren, dat zij zien zouden, dat het geene gekheid was, en
-een eind weegs vandaar gaande, waar de ander een vuur aangelegd had, om
-eten te koken, nam hij een brandend stuk hout en wierp het tegen de hut,
-die binnen weinige minuten in de asch zou gelegd zijn, zoo niet de ander
-hem weggestooten, en hoewel niet zonder moeite, het vuur had uitgetrapt.
-
-De kerel werd zoo woedend, dat de ander hem wegstiet, dat hij een stuk
-hout opnam, en zoo de ander niet vlug den slag ontweken en in zijne hut
-de wijk genomen had, ware het met hem gedaan geweest. Zijn makker,
-ziende in welk gevaar zij beide waren, liep hem achterna, en een
-oogenblik daarna kwamen zij met hunne geweren terug. Degeen, op wien de
-slag gemunt was geweest, velde dengeen, die hem dien had willen
-toebrengen, met den kolf van zijn geweer neder, voor de anderen hem te
-hulp konden komen, en toen deze naderden, hielden zij hen de geweren
-voor en gelastten hen heen te gaan.
-
-De anderen hadden ook vuurwapens bij zich, maar de moedigste van de twee
-eerlijke Engelschen (gelijk ik hen voortaan noemen zal) door het gevaar
-wanhopig gemaakt, zeide, dat zij hen zouden doodschieten als zij hand of
-voet bewogen, en gelastte hen hunne wapens af te leggen. Dit laatste
-deden zij wel niet; maar de standvastigheid van de anderen bragt hen tot
-onderhandelen, en zij verlangden den gekwetste mede te nemen en te
-vertrekken; het schijnt, dat deze vrij zwaar gekwetst was. Zij hadden
-echter ongelijk, dat zij, thans de overhand hebbende, hen niet
-ontwapenden, gelijk zij hadden kunnen doen, en daarop naar de Spanjaards
-toegingen en hun verhaalden hoe de schurken hem bedreigd hadden, want
-deze drie zonnen op niets dan op wraak, en gaven toen dagelijks de
-blijken daarvan.
-
-Ik zal kleinere staaltjes hiervan niet vermelden, als het vertrappen van
-hun koorn, het doodschieten van jonge geiten en van een tamme geit, die
-de arme lieden voor verdere aanfokking hielden. Zij plaagden hen op
-dergelijke wijze nacht en dag, tot dat de twee anderen in wanhoop
-besloten hen alle drie te bevechten, bij de eerste gelegenheid de beste.
-Zij besloten te dien einde naar mijne oude woning te gaan, waar de
-Spanjaards en de drie schurken gezamenlijk woonden, ten einde de
-Spanjaards te vragen om toe te zien, dat het bij het gevecht eerlijk in
-zijn werk ging. Op een morgen voor dat de dag aanbrak, begaven zij zich
-op weg, en voor het kasteel gekomen (gelijk zij het noemden) riepen zij
-de Engelschen bij hun naam, en zeiden aan een Spanjaard, die hun
-antwoordde, dat zij hen wilden spreken.
-
-Toevallig hadden twee der Spanjaarden den vorigen dag in het bosch een
-der eerlijke Engelschen ontmoet, die zich bij hen bitter beklaagd had
-over de schandelijke behandeling, die zij van hunne landslieden
-ondergingen, hoe deze hunne aanplantingen vernield, hun koorn vertrapt
-hadden, waaraan zij zoo hard gewerkt hadden; dat zij hunne melkgeit en
-drie jongen gedood hadden, waarvan zij geheel moesten leven, en dat zoo
-de Spanjaarden hen niet bijstonden, zij van honger moesten sterven. Toen
-de Spanjaarden dien avond te huis kwamen, namen zij de vrijheid de
-Engelschen te berispen, schoon in zachte en gematigde bewoordingen, en
-vroegen hoe zij zoo wreed konden zijn jegens lieden, die hun geheel geen
-kwaad deden, en die zelf hun onderhoud trachtten te verdienen, en wie
-het zoo veel moeite had gekost hunne zaken op dien voet te brengen.
-
-Een der Engelschen antwoordde zeer barsch, wat zij daar te maken hadden;
-zij waren zonder verlof op het eiland gekomen; de grond behoorde hun
-niet. "Wel sennor," zeide een der Spanjaarden zeer bedaard, "zij moeten
-niet van honger sterven."--"Dat kunnen zij doen, wat mij betreft,"
-antwoordde de Engelschman, als een echte ruwe zeebonk, "zij mogen daar
-niet planten of bouwen."--"Wat moeten zij dan doen, sennor?" vroeg de
-Spanjaard. Een ander der woestelingen antwoordde, dat zij knechts
-moesten zijn en voor hen werken.--"Maar hoe kunt gij dat verwachten,"
-hernam de Spanjaard, "gij hebt ze niet voor geld gekocht, gij hebt geen
-regt hen tot uwe knechts te maken." De Engelschman antwoordde, dat het
-eiland hun toebehoorde, de gouverneur had het hun gegeven en niemand had
-daar iets te zeggen dan zij, en daarbij zwoer hij, dat hij telkens hunne
-nieuwe hutten zou afbranden, en dat zij er geen op hun land zouden
-zetten.
-
-"Wel, sennor," zeide de Spanjaard, "op dien grond zouden wij ook uwe
-dienstknechten zijn."--"Ja," zeide de onbeschaamde kerel, "en dat zult
-gij ook worden, eer wij met elkander afgedaan hebben." Hij doormengde
-dit gezegde met eenige afgrijsselijke vloeken. De Spanjaard echter
-lachte hierover en gaf hem geen antwoord. Dit gesprek had echter de
-Engelschen warm gemaakt; een hunner, Willem Atkins geloof ik, zeide:
-"Kom Jack, laat ons hen op een ander tijd te lijf gaan; wij zullen hun
-kasteel vernielen, zij zullen op onzen grond geene plantaadje
-aanleggen."
-
-Hierop vertrokken zij, ieder met een snaphaan, een pistool en sabel
-gewapend, terwijl zij verscheidene bedreigingen uitstieten, wat zij den
-Spanjaarden zouden doen, als er zich de gelegenheid toe aanbood. Het
-schijnt echter, dat de Spanjaarden hen niet genoeg verstonden om hunne
-bedoeling op te maken, alleen begrepen zij, dat zij verbitterd waren,
-omdat zij de twee andere Engelschen voorgesproken hadden.
-
-Waar zij heen gingen en hoe zij dien avond den tijd doorbragten, zeiden
-de Spanjaarden, wisten zij niet. Het schijnt echter, dat zij een deel
-van den nacht rondzwierven, en toen, vermoeid zijnde, gingen liggen op
-de plaats, die ik mijne buitenplaats noemde, en dat zij toen zich
-versliepen. Zij hadden namelijk besloten tot middernacht te wachten, en
-dan hunne arme landslieden, als zij sliepen, te overvallen, en gelijk
-zij naderhand bekenden, hunne hut in brand te steken, terwijl zij er in
-sliepen, en hen laten verbranden of hen dood te slaan als zij er uit
-kwamen. Daar nu de boosheid zelden gerust slaapt, is het wonder, dat zij
-niet wakker bleven.
-
-Daar echter de twee anderen ook een voornemen hadden, schoon een veel
-loffelijker dan dat om te branden en te moorden, gebeurde het, en zeer
-tot hun geluk, dat zij op, en uitgegaan waren voor de bloeddorstige
-schelmen aan hunne hutten kwamen. Toen deze daar gekomen en de bewoners
-vertrokken vonden, riep Willem Atkins, die naar het scheen de belhamel
-was: "Ha, Jack, daar is het nest, maar de vogels zijn gevlogen!" Zij
-wisten eerst niet wat zij er van denken moesten, dat zij zoo vroeg
-uitgegaan waren, en begrepen, dat de Spanjaards hen gewaarschuwd hadden;
-hierop sloegen zij de handen ineen, en zwoeren, dat zij zich op de
-Spanjaarden zouden wreken. Zoodra zij deze bloedige overeenkomst
-gesloten hadden, vielen zij op de woning der arme Engelschen aan. Zij
-staken wel niets in brand, maar braken de beide hutten stuksgewijs
-uiteen, en lieten niet den minsten stijl in den grond, zoodat men
-naauwelijks zien kon waar zij gestaan hadden. Al hun huisraad en
-goederen vernielden zij, en strooiden alles zoo in het rond, dat de arme
-lieden naderhand eenige hunner goederen een kwartier verder vonden
-liggen.
-
-Toen dit gedaan was, rukten zij al het jonge plantsoen uit, dat zij
-geplant hadden, vertrapten de heining, waardoor zij hun vee en graan
-beschermden, en kortom, vernielden en verwoestten alles zoo als
-naauwelijks eene horde Tartaren had kunnen doen.
-
-De twee Engelschen waren op dat oogenblik uitgegaan om hen op te zoeken,
-en zij hadden besloten hen te bevechten, waar zij hen ook vonden, schoon
-zij twee tegen drie waren, zoo dat er zeker bloed zou gestort zijn als
-zij elkander ontmoet hadden, want allen waren zeer kloeke en moedige
-kerels. Doch de Voorzienigheid zorgde meer, hen van elkander te houden,
-dan zij om elkander te ontmoeten, want, alsof zij voor elkander
-wegliepen, waren de twee hier, de drie waren ginder; en toen naderhand
-de twee teruggingen om hen op te zoeken, kwamen de drie aan hunne oude
-woning terug; wij zullen zien hoe verschillend zij zich gedroegen. Toen
-de drie terug kwamen, als dolle schepselen, kokende van drift, waarin
-hunne daden hen gebragt hadden, kwamen zij bij de Spanjaarden, en
-verhaalden hun, al snoevende, wat zij gedaan hadden, en een hunner trad
-naar de Spanjaards toe, als waren zij een troep kwade jongens, draaide
-een den hoed op het hoofd rond, en sloeg hem daarop er mede in het
-gelaat, zeggende: "En gij, Spaansche Jaap, zult van hetzelfde laken een
-pak hebben, als gij u voortaan niet beter gedraagt." De Spanjaard, die,
-ofschoon een stil, beleefd man, zoo moedig als een leeuw was, zag hem
-eene poos strak aan, en stapte, daar hij geen wapen in de hand had,
-daarop langzaam naar hem toe, en deed hem met een vuistslag, als een
-gedolden os, op den grond storten; waarop een van de schurken, even
-onbeschaamd, dadelijk een pistool op den Spanjaard loste. Hij miste hem,
-maar de kogel streek langs zijn hoofd, en raakte hem even aan zijn oor,
-zoo dat dit bloedde. Het zien van het bloed deed den Spanjaard gelooven,
-dat hij zwaarder gewond was, dan het geval was, en hierdoor eenigzins
-driftig geworden, want hij was tot hiertoe volkomen bedaard gebleven,
-nam hij het geweer op van den kerel, dien hij nedergeveld had, en stond
-op het punt den man, die op hem gevuurd had, dood te schieten, toen de
-andere Spanjaarden uit den kelder kwamen, hem toeriepen niet te
-schieten, tusschen beide traden en de anderen ontwapenden en bonden.
-
-Toen zij thans ontwapend waren, en bemerkten, dat zij zich ook de
-Spanjaards tot vijand hadden gemaakt, zoo wel als hunne landslieden,
-begonnen zij een toontje lager, en gaven den Spanjaards goede woorden,
-om hun de geweren terug te geven; maar de Spanjaards, in aanmerking
-genomen de veete, die er tusschen hen en hunne landslieden bestond, en
-begrijpende, dat het best ware hen van elkander te houden, zeiden, dat
-zij hun geen kwaad wilden doen, en zoo zij vreedzaam wilden leven, hen
-blijven bijstaan, gelijk zij vroeger gedaan hadden, maar dat zij er
-niet aan konden denken hunne wapens terug te geven, terwijl zij
-voornemens schenen er hunne landslieden mede te beleedigen, en zelfs
-gedreigd hadden hen allen tot slaven te maken.
-
-De schurken wilden evenmin naar rede hooren als handelen, en op deze
-weigering gingen zij heen, vloekende als dollen, en dreigende wat zij
-hen ook zonder vuurwapenen zouden doen. Maar de Spanjaards, die hunne
-bedreigingen verachtten, zeiden hun, dat zij te zorgen hadden van geen
-kwaad aan hunne plantaadjes of vee te doen, want dat zij hen anders als
-wilde beesten zouden doodschieten, waar zij hen vonden, en hen ophangen
-zoo zij hun levende in handen vielen. Wel verre van hierdoor te bedaren,
-dropen zij af, vloekende en zwerende als helsche furiën. Naauwelijks
-waren zij weg of de twee anderen kwamen, even woedend, schoon om eene
-andere reden; want toen zij, bij hunne aanplantingen gekomen, die allen,
-gelijk gezegd is, vernield en verwoest vonden, hadden zij reden genoeg
-zich te vertoornen. Zij konden naauwelijks hun verhaal doen, want de
-Spanjaards lieten hen niet aan het woord komen, en verhaalden hun
-wedervaren; en waarlijk het was opmerkelijk hoe drie menschen hier
-negentien getergd hadden, zonder straf te beloopen. De Spanjaarden
-echter verachtten hen, en na hen ontwapend te hebben, telden zij hunne
-bedreigingen weinig, maar de twee Engelschen besloten het hun te
-vergelden, wat moeite het hun ook kosten zou hen op te sporen.
-
-Maar hier kwamen de Spanjaarden ook weder tusschen beide, en zeiden hun,
-dat daar de anderen reeds ontwapend waren, zij niet konden toestemmen,
-dat zij (de twee) hen met vuurwapens vervolgden en misschien
-doodschoten. "Maar," zeide de bezadigde Spanjaard, die hun gouverneur
-was, "wij willen ons best doen, dat u geregtigheid geschiede, als gij
-het aan ons wilt overlaten, want er is geen twijfel aan of zij zullen
-terugkomen als hunne eerste drift bedaard is, daar zij zonder onzen
-bijstand niet leven kunnen, en ik beloof u, dat wij geen vrede met hen
-zullen maken zonder eene volledige voldoening aan u, en op deze
-voorwaarde hopen wij, dat gij u van alle gewelddadigheden jegens hen
-zult onthouden, anders dan ter uwer verdediging."
-
-De twee Engelschen stemden slechts met weerzin hierin toe, maar de
-Spanjaarden verzekerden dat zij het alleen deden om bloedstorting te
-voorkomen en eindelijk alles te schikken. "Want," zeide hij, "zoo veel
-zijn wij niet in getal of er is ruimte genoeg voor ons allen, en het zou
-jammer zijn zoo wij niet allen in goede vriendschap leefden." Eindelijk
-stemden zij dan toe af te wachten hoe de zaak afloopen zou, en bleven
-eenige dagen bij de Spanjaards, omdat hunne eigene woning vernield was.
-
-Ongeveer vijf dagen daarna kwamen de drie vagebonden, vermoeid van hun
-rondzwerven, en half dood van honger, daar zij bijkans alleen van
-schildpadeijeren geleefd hadden, naar het woonhuis terug, en daar zij
-den Spanjaard, die, gelijk ik zeide, de gouverneur was, met nog twee
-anderen langs de kreek zagen wandelen, kwamen zij zeer ootmoedig naar
-hen toe en smeekten op nieuw in hun huisgezin opgenomen te worden. De
-Spanjaarden ontvingen hen beleefd; maar zeiden, dat zij zoo barbaarsch
-jegens hunne landslieden, en zoo onbescheiden jegens henzelve gehandeld
-hadden, dat hij geen besluit kon nemen, zonder de twee Engelschen en
-zijne overige landslieden te raadplegen. Hij zou hen echter gaan
-opzoeken en er over spreken, en hun binnen een half uur antwoord geven.
-Zij schenen er kwaad aan toe te zijn, want toen zij een half uur moesten
-wachten, smeekten zij, dat hij hun eerst een stuk brood wilde geven;
-hetgeen hij deed, en hun tevens een stuk gekookt geitenvleesch en een
-gebraden papegaai toezond, dat zij gretig opaten, want zij waren
-uitgehongerd.
-
-Na verloop van een half uur werden zij geroepen, en nu volgde nog een
-lange onderhandeling. Hunne twee landgenooten beschuldigden hen van het
-vernielen van al wat zij bezaten, en van het voornemen hen te
-vermoorden, hetwelk zij vroeger openlijk verklaard hadden, en dus thans
-niet konden ontkennen. De Spanjaards handelden als bemiddelaars, en daar
-zij vroeger de twee Engelschen belet hadden hen te vervolgen, toen zij
-ongewapend waren, zoo gelastten zij thans de drie, dat zij de hutten van
-hunne landslieden weder zouden opbouwen, de eene even als zij geweest
-was, de andere wat grooter; ook de heiningen weder te herstellen, andere
-boomen te planten voor de uitgeroeide, het land om te spitten, om het
-weder te bezaaijen, waar zij het vernield hadden; kortom, alles zoo veel
-mogelijk in zijn vorigen staat te herstellen, want geheel kon het niet,
-daar het jaargetij voor het koorn voorbij was, en de boomen en heiningen
-eerst weder moesten groeijen.
-
-Zij voldeden hieraan gewillig, en daar men hen al dien tijd goed van
-eten voorzag, leefden zij zeer ordelijk, en de geheele bevolking begon
-weder aangenaam en genoegelijk te leven; slechts konden de drie
-Engelschen nimmer overgehaald worden om voor zichzelven te werken,
-behalve nu en dan voor eene poos, als hun dit in het hoofd kwam. De
-Spanjaarden zeiden hun echter ronduit, dat zoo zij slechts gezellig en
-in goede vriendschap wilden leven, en niets tegen het welzijn der
-volkplanting ondernemen, zij voor hen zouden werken en hen laten
-rondzwerven en luijeren zoo veel zij wilden; en nadat zij aldus een paar
-maanden zich vrij wel gedragen hadden, gaven de Spanjaards hun hunne
-wapens terug en verlof om te gaan waar zij wilden.
-
-Geen week duurde het echter of de ondankbare kerels begonnen even
-onrustig en lastig te worden. Thans echter gebeurde er iets, dat hun
-aller veiligheid in gevaar bragt, waardoor zij genoodzaakt waren alle
-bijzondere veeten te laten varen en alleen op hun lijfsbehoud te denken.
-
-Het gebeurde op een nacht, dat de Spanjaard-gouverneur, gelijk ik hem
-noemde, dat wil zeggen de Spanjaard, dien ik het leven gered had, en
-thans zoo veel als kapitein van zijne landslieden was, zeer onrustig was
-en volstrekt niet slapen kon. Hij was volkomen wel, zeide hij mij, maar
-allerlei denkbeelden kwamen hem voor den geest, van lieden die vochten
-en elkander doodsloegen, schoon hij volkomen wakker was, hoewel hij
-volstrekt den slaap niet vatten kon. Kortom, hij bleef eene poos liggen,
-maar steeds onrustiger wordende, besloot hij op te staan. Daar hun
-aantal zoo groot was, sliepen zij niet, zoo als ik, in eene hangmat,
-maar lagen op geitenvellen, waarvan zij legersteden gemaakt hadden. Als
-zij dus wilden opstaan, behoefden zij weinig anders te doen om gereed te
-zijn dan misschien schoenen en een buis aan te doen.
-
-Opgestaan zijnde, zag hij uit, maar het was zoo donker, dat hij niets
-onderscheiden kon; en bovendien belemmerden de boomen, die ik geplant
-had en nu digt ineengegroeid waren, het uitzigt, zoodat hij alleen zien
-kon, dat de sterren helder aan de lucht stonden; en geenerlei gerucht
-hoorende, keerde hij terug en ging weder liggen, maar het baatte niet,
-hij kon niet slapen, en had geen rust, want hij was in de uiterste
-onrust, zonder dat hij wist waarom.
-
-Daar hij met opstaan en heen en weder loopen eenig gedruisch had
-gemaakt, werd een ander wakker, die vroeg wie er opgestaan was. De
-gouverneur zeide hoe het met hem was. "Zegt gij zoo," zeide de ander,
-"zulk een voorgevoel is niet te verachten; er wordt zeker eenig kwaad
-gebrouwen in onze nabijheid. Waar zijn de Engelschen?" vervolgde
-hij.--"Die zijn allen in hunne hutten," zeide hij, "en rustig." Het
-schijnt, dat de Spanjaarden het grootste vertrek gehouden hadden, en de
-Engelschen afzonderlijk lieten slapen, waar zij niet bij de anderen
-konden komen. "Er is dan toch iets gaande," hernam de andere Spanjaard,
-"daarvan ben ik door mijne eigene ondervinding verzekerd. Ik houd mij
-overtuigd, dat onze ziel in betrekking staat tot bewoners eener
-onzigtbare wereld, en dat een voorgevoel ons altijd tot ons welzijn
-wordt gegeven, als wij er goed partij van weten te trekken. Kom,"
-vervolgde hij, "laat ons naar buiten gaan en eens uitzien; zoo wij niets
-vinden, dat onze bezorgdheid regtvaardigt, zal ik u eene geschiedenis
-verhalen, die u van de juistheid van mijn voorslag zal overtuigen."
-
-Zij begaven zich daarop boven op den top van den heuvel, gelijk ik
-gewoon was, maar daar zij sterk en in gezelschap en niet alleen, gelijk
-ik, waren, gebruikten zij geenszins dezelfde voorzorgen als ik, van
-langs de ladder tot halfweg te komen, en die dan op te halen en tot op
-den top te klimmen, maar zij gingen gerust en onbezorgd door het
-boschje, toen zij verrast werden door het zien van een licht als van een
-vuur, niet ver van hen af, en het hooren van menschenstemmen, niet van
-een of twee, maar van een groot aantal.
-
-Telkens als ik ontdekt had, dat er wilden op het eiland geland waren,
-was ik altijd zeer bevreesd geweest, dat zij zouden ontdekken, dat het
-eiland door iemand bewoond werd, en toen zij dit eens bemerkt hadden,
-bemerkten zij het zoo geducht, dat degeen, die er het leven afbragten,
-naauwelijks het konden navertellen, want zij verdwenen zoo schielijk
-mogelijk, en niemand, die mij gezien had, ontsnapte het, om het anderen
-mede te deelen, behalve de drie wilden bij onze laatste ontmoeting, die
-in de boot sprongen, en welke ik, gelijk ik zeide, vreesde dat naar huis
-zouden keeren en met meer hulp terugkomen. Of dit nu de oorzaak was, dat
-er zoo velen gekomen waren, dan of zij zonder iets te vermoeden er
-toevallig met hun gewoon bloeddorstig doel kwamen, konden de
-Spanjaarden, naar het schijnt, niet ontdekken. Maar hoe dit zij, het
-ware hunne zaak geweest, zich of verborgen te houden en hen in het
-geheel niet te zien, veel minder den wilden te laten zien, dat er
-bewoners op het eiland waren; of hen zoo geducht op het lijf te vallen,
-dat geen een hunner ontsnapte, hetwelk zij alleen hadden kunnen doen
-door hen van hunne booten af te snijden; maar zij hadden hiertoe geen
-tegenwoordigheid van geest genoeg, hetgeen hen voor langen tijd hunne
-rust kostte.
-
-Men kan er op aan, dat de gouverneur en zijn makker, hierdoor
-verschrikt, dadelijk terugliepen en de overigen wekten, en hun
-verhaalden in welk groot gevaar zij verkeerden, doch het was hun
-onmogelijk stil te blijven waar zij waren, maar allen liepen naar buiten
-om te zien hoe de zaken stonden. Terwijl het duister was kon dit ook
-geen kwaad, en hadden zij gelegenheid genoeg hen gade te slaan bij het
-licht van drie vuren, die zij op eenigen afstand van elkander aangelegd
-hadden. Wat de wilden daar verrigtten, wisten zij niet, en wat zij zelve
-zouden doen, evenmin; want vooreerst waren er te veel vijanden, en ten
-tweede bleven zij niet bij elkander, maar waren in verschillende
-partijen verdeeld, die op onderscheidene plaatsen aan het strand waren.
-
-De Spanjaarden werden door dit gezigt niet weinig verontrust, en daar
-zij zagen, dat de wilden gedurig langs het strand zwierven, zoo
-twijfelden zij niet of eenigen zouden ten laatste aan hunne woning of
-eenige andere plaats belanden, waar zij de sporen van bewoning zouden
-zien; en zij waren ook vol bekommering over hunne kudde geiten, daar zoo
-deze uiteengejaagd en vernield werd, het gebrek hun ten deel zouden
-vallen; dus besloten zij eerst, voor het licht werd, drie mannen af te
-zenden, namelijk twee Spanjaards en een Engelschman, om al de geiten
-naar het dal te te drijven waar de spelonk was, en ze des noods in de
-grot zelve te drijven.
-
-Zoo zij al de wilden digt bijeen en op eenigen afstand van hunne kanoes
-zagen, besloten zij hen aan te vallen, al waren er ook honderd, maar
-dit gebeurde niet, want een troep van hen was wel een half uur van de
-andere verwijderd, en deze waren, gelijk naderhand bleek, van
-verschillende volkeren. Na lang beraadslaagd en zich het hoofd gebroken
-te hebben, over hetgeen hun te doen stond, kwamen zij eindelijk overeen,
-om, terwijl het nog duister was, den ouden wilde, Vrijdags vader, op
-verspieding te laten uitgaan, ten einde, zoo mogelijk, iets te vernemen,
-waarom zij kwamen, wat zij voornemens waren te doen, en wat dies meer
-is. De oude man begreep dit spoedig, en na zich geheel ontkleed te
-hebben, gelijk meest al de wilden waren, ging hij heen. Na verloop van
-een paar uur kwam hij terug, zeggende, dat hij, zonder ontdekt te
-worden, onder hen geweest was, dat er twee partijen waren en van
-verschillende natiën, die in oorlog geweest waren, en elkander een
-grooten slag in hun eigen land hadden geleverd, waarbij van weerszijden
-verscheidene gevangenen gemaakt waren. Nu waren zij toevallig op
-hetzelfde eiland gekomen om van hunne gevangenen een feestmaal te
-houden, maar dit zamentreffen op dezelfde plaats had al hunne vreugde
-vergald; zij waren zeer verwoed en zoo nabij elkander, dat zij elkander
-waarschijnlijk weder zouden bevechten, zoodra het dag werd. Hij had
-echter niet bemerkt, dat zij eenig vermoeden hadden, dat er buiten hen
-nog iemand op het eiland zich bevond. Naauwelijks had hij zijn verhaal
-geëindigd, of aan het ongewone rumoer konden zij hooren, dat de twee
-kleine legers weder in een bloedig gevecht waren.
-
-Vrijdags vader gebruikte al zijne welsprekendheid om hen te overreden,
-dat zij zich verbergen zouden en niet laten zien. Hij zeide, dat dit het
-veiligste was, en dat zij niets behoefden te doen dan zich stil te
-houden; de wilden zouden elkander onderling ombrengen, en dan zouden de
-overblijvenden heengaan; gelijk ook werkelijk zoo gebeurde. Maar het was
-hem onmogelijk hen hiertoe over te halen, vooral de Engelschen; bij deze
-had de nieuwsgierigheid zoo ver de overhand boven de voorzigtigheid, dat
-zij volstrekt het gevecht moesten zien. Echter gebruikten zij toch de
-voorzorg van er niet openlijk heen te gaan, uit hunne woning, maar zij
-gingen dieper het bosch in en plaatsten zich zoo, dat zij veilig het
-gevecht konden aanzien, zonder, naar zij geloofden, gezien te kunnen
-worden; het schijnt echter, dat de wilden hen zagen, gelijk later
-blijken zal.
-
-Het gevecht was zeer hevig, en als men de Engelschen gelooven mag,
-bemerkten zij, dat er eenige mannen onder waren van groote dapperheid,
-onwrikbaren moed en zeer bedreven in het bestieren van het gevecht. Het
-gevecht duurde twee uren, zeiden zij, voor zij konden gissen, welke
-partij het onderspit zou delven; maar toen begon de troep, die het
-digtst bij onze woning was, te verflaauwen, en na eene poos namen
-eenigen de vlugt. Dit verwekte weder groote bekommering bij ons volk,
-dat eenigen in het boschje zouden vlugten voor hunne woning, om zich
-daarin te verbergen, en hierdoor onwillekeurig de plaats ontdekken, en
-de vervolgers uit dien hoofde, als zij hen najoegen, insgelijks. Hierop
-besloten zij gewapend binnen den muur te blijven, en als er een het
-boschje indrong, dien zoo mogelijk te dooden, ten einde niemand zou
-terugkeeren om het bekend te maken. Zij gelastten ook dit te doen met
-de sabels of geweerkolven, en niet op hen te schieten, uit vrees dat het
-schot de aandacht mogt trekken der overigen.
-
-Gelijk zij verwachtten, zoo gebeurde het; drie man van de verslagen
-troep namen de vlugt, staken de kreek over en liepen regt op hunne
-woning aan, om zich in het boschje te verbergen. De verspieder, die
-buiten stond, gaf hun hiervan kennis, tevens met het aangename berigt,
-dat de overwinnaars hen niet vervolgden, en niet gezien hadden waarheen
-zij gevlugt waren. Hierop wilde de Spaansche gouverneur, een zeer
-menschlievend man, niet toelaten, dat de drie vlugtelingen gedood
-werden, maar drie man achter den heuvel omzendende, gelastte hij hun hen
-achterop te gaan en gevangen te nemen, gelijk ook geschiedde. Het
-overschot der overwonnenen vlugtte naar hunne kanoes en stak in zee; de
-overwinnaars trokken terug en vervolgden hen weinig of niet, maar gingen
-bijeenstaan en hieven tweemaal een luid geschreeuw aan, waardoor zij
-naar het scheen victorie riepen, en hiermede was het gevecht geëindigd.
-Denzelfden dag, des namiddags te drie uren, begaven zij zich ook in
-hunne kanoes. Aldus zagen de Spanjaards hun eiland weder van hen
-bevrijd; hun angst was voorbij, en verscheidene jaren achtereen vernamen
-zij niets van de wilden.
-
-Nadat allen vertrokken waren, kwamen de Spanjaarden uit hunnen
-schuilhoek, en de plaats van het gevecht overziende, vonden zij daar
-tweeëndertig dooden liggen, sommigen waren met groote, lange pijlen
-gedood, waarvan verscheiden nog in hun ligchaam staken, maar de meesten
-waren afgemaakt met die groote houten zwaarden, waarvan zij nog zestien
-of zeventien op de plek vonden, en even veel bogen en eene menigte
-pijlen. Deze zwaarden waren groote, onbehouwen dingen, en men moest zeer
-veel kracht hebben om ze te kunnen zwaaijen. De meesten hadden dan ook
-het hoofd verbrijzeld en verscheidene armen of beenen gebroken, zoodat
-het bleek, dat zij met de uiterste verwoedheid gevochten hadden. Al die
-zij vonden waren dood, want of zij blijven bij hunnen vijand tot zij hem
-geheel afgemaakt hebben, of zij nemen al hunne gekwetsten, als er nog
-eenig leven in is, mede.
-
-Deze gebeurtenis bragt onze Engelschen voor eene poos tot bedaren, want
-het gezigt van het gevecht had hen met afschuw vervuld, en deszelfs
-uitslag scheen allen allerverschrikkelijkst, vooral bij de bedenking,
-dat zij den een of anderen tijd in handen dier wezens konden vallen, die
-hen niet alleen als vijanden zouden dooden, maar hen slagten om hen op
-te eten, gelijk wij het vee doen. En zij verklaarden mij, dat het
-denkbeeld, om als ossen- of schapenvleesch opgegeten te worden, schoon
-het te verwachten was dat dit ook eerst na hunnen dood zou plaats
-grijpen, hun zoo afschuwelijk voorkwam, dat zij er van walgden, en niet
-konden eten, als zij er slechts aan dachten, zoodat het verscheidene
-weken duurde eer zij weder tot zichzelven kwamen. Gelijk ik zeide,
-maakte dit zelfs de drie Engelschen eene geruime poos handelbaar; die al
-dien tijd zeer gezellig leefden en medewerkten; zij plantten, zaaiden,
-oogstten, en begonnen zich aan het leven aldaar te gewennen; maar eene
-poos daarna gedroegen zij zich weder zoo, dat zij niet weinig onrust
-verwekten.
-
-Zij hadden, gelijk ik gezegd heb, drie gevangenen gemaakt, en daar dit
-jonge, sterke mannen waren, hadden zij hen tot dienstboden gemaakt, en
-lieten hen voor hen werken, hetgeen vrij wel ging. Zij behandelden hen
-echter niet, gelijk ik mijn Vrijdag, namelijk, dat zij hen eerst
-voorstelden hoe zij hun het leven gered hadden; en hen dan onderrigtten
-in de eerste beginselen der wijsheid en godsdienst, hen beschavende, en
-door zachte taal en goede behandeling aan zich verbindende; maar gelijk
-zij hun iederen dag voedsel gaven, zoo gaven zij hun ook iederen dag
-werk, en hielden hen daarmede genoeg bezig. Maar iets misten zij,
-namelijk, dat zij hen zouden bijstaan en voor hen hun leven wagen,
-gelijk mijn Vrijdag, die niet minder aan mij verknocht was, dan mijn
-vleesch aan mijn gebeente.
-
-Doch om verder te gaan; daar nu allen goede vrienden waren (want het
-algemeene gevaar had hen schielijk verzoend), begonnen zij over hunne
-omstandigheden te beraadslagen. Het eerst wat hun voor den geest kwam
-was, dat daar zij zagen, dat de wilden bijzonder dat gedeelte van het
-eiland bezochten, en er op hetzelve meer afgelegene en verborgen plekken
-waren, die voor hunne manier van leven even geschikt waren, en zelfs
-blijkbaar voordeeliger gelegen, of zij niet liever van woning zouden
-veranderen, en eene andere plaats voor hunne plantaadje, en vooral ter
-bewaring van hun vee en graan, zouden kiezen. Na lange overwegingen
-besloten zij echter hunne woning niet te verplaatsen, omdat zij den een
-of anderen tijd nog iets van hunnen gouverneur verwachtten te hooren,
-waarmede zij mij bedoelden, en als ik iemand anders zou zenden om hen te
-zoeken, zou ik hem zeker dien kant aanduiden, en als deze daar de plaats
-vernield vond, zou hij besluiten, dat de wilden hen vermoord hadden, of
-dat zij vertrokken waren, en zoo zou hun onderstand hun niet toekomen.
-Zij besloten echter hun graan en vee in het dal te brengen, waarin mijne
-spelonk was, waar het land voor weiland en bouwen even geschikt, en naar
-het scheen in overvloed was. Bij nader overweging maakten zij in dit
-besluit echter eenige verandering, namelijk een deel van hunne kudde
-daarheen te voeren en een deel van hun graan daar te bouwen, en zoo een
-gedeelte te behouden, als het andere mogt vermeld worden. Aan eene daad
-van voorzigtigheid deden zij ook zeer verstandig, namelijk, dat zij de
-drie wilden, die zij gevangen hadden genomen, nimmer iets toevertrouwden
-van de plantaadje of het vee, dat zij in het dal nahielden, veel minder
-van de spelonk, die zij in geval van nood als eene veilige schuilplaats
-beschouwden, en waarheen zij ook de twee vaatjes buskruid bragten, die
-ik hun bij mijn vertrek toegezonden had.
-
-Zij besloten hierom niet van woonplaats te veranderen, maar daar ik die
-zorgvuldig eerst met een muur en daarna door boomen verborgen had, en
-zij nu ten volle overtuigd waren, dat hunne veiligheid er geheel van
-afhing, dat niemand hen ontdekte, gingen zij aan het werk om die nog
-meer te bedekken. Terwijl ik op een afstand van den ingang van mijn
-verblijf boomen had geplant, of liever stekken, die thans tot boomen
-opgeschoten waren, zoo gingen zij op gelijke wijze te werk en vulden het
-overige van die plek aan tot aan de zijde van de kreek, waar ik mijne
-vlotten aan wal bragt, ja zelfs tot in de bedding, die met hoogwater
-onder liep, en lieten er geene landingplaats of eenig spoor, dat die er
-geweest was. Daar, gelijk ik vroeger zeide, deze stekken van zeer welig
-groeijend hout waren, en zij veel grooter en zwaarder dan ik kozen en ze
-zeer digt bijeen plaatsten, was het na drie of vier jaren zoo digt
-gegroeid, dat men op geringen afstand niets van de plantaadje zien kon.
-De door mij geplante boomen waren thans zoo dik, dat men ze niet met de
-hand omspannen kon, en daar tusschen hadden zij jong hout geplant,
-zoodat het een paalwerk was geworden, dat ondoordringbaar was, behalve
-voor een leger, sterk genoeg om het geheel te doen vallen. Het was zoo
-digt, dat een hond er niet door had kunnen dringen.
-
-Doch dit was hun niet genoeg, zij deden hetzelfde rondom den geheelen
-heuvel, en lieten geen anderen uitgang open dan langs de ladder, die
-tegen den heuvel geplaatst, halverwege opgehaald en waarmede dan de top
-beklommen moest worden. Als dus de ladder weggehaald was, kon niemand
-bij hen komen, die niet vliegen of tooveren kon. Dit was zeer goed
-bedacht, en kwam hun naderhand zeer te pas; een bewijs voor mij, dat de
-Voorzienigheid der menschen raadslagen bestuurt, en zoo wij oplettender
-naar hare stem luisterden, houd ik mij overtuigd, dat wij vele
-ongevallen zouden voorkomen, waaraan onze achteloosheid ons thans
-blootstelt. Doch ik keer tot mijn verhaal terug.
-
-Zij leefden vervolgens twee jaren volkomen rustig en zonder bezoek van
-wilden. Op een ochtend hadden zij echter een valsch alarm, dat hun
-grooten schrik aanjoeg; want eenige Spanjaarden, die vroeg in den morgen
-uitgegaan waren, aan de westzijde van het eiland, waar ik nimmer ging,
-uit vrees van ontdekt te worden, zagen met verbazing ongeveer twintig
-kanoes met Indianen, die op het strand aanhielden. Zij haastten zich
-naar huis om hunne makkers te waarschuwen, en bleven dien geheelen dag
-en den volgenden in huis, en gingen alleen des nachts op verkenning uit.
-Zij kwamen ditmaal echter met den schrik vrij; want waar de wilden ook
-gingen, zij landden niet op het eiland.
-
-Daarna hadden zij weder oneenigheid met de drie Engelschen. Een dezer,
-een alleronrustigste kerel, werd woedend, omdat een van de drie slaven,
-die zij, gelijk ik verhaald heb, bezaten, iets niet goed deed, wat hij
-hem belastte, en deze welligt niet begreep. Hij haalde een bijl uit zijn
-gordel, die hij bij zich droeg en viel op den armen wilde aan, niet om
-hem te bestraffen, maar om hem dood te slaan. Een van de Spanjaards, die
-daar in de nabijheid was, en zag hoe hij den wilde een onmenschelijke
-houw met de bijl toebragt, die op het hoofd gemikt was, maar hem in den
-arm trof, zoodat hij meende dat zijn arm afgehouwen was, liep naar hem
-toe, verzocht hem den armen man niet te vermoorden, en trad tusschen hem
-en den wilde, om verdere mishandelingen te voorkomen. De kerel, hierdoor
-nog woedender geworden, deed eene houw naar den Spanjaard, en zwoer hem
-zoo wel als den wilde te zullen doodslaan. De Spanjaard ontweek den
-slag, en velde den aanvaller neder met eene spade, die hij in de hand
-had, want hij was op het veld aan het werk. Een ander Engelschman schoot
-zijn makker te hulp, en deed den Spanjaard nederstorten, en toen kwamen
-weder twee Spanjaarden hunnen landgenoot te hulp, terwijl de derde
-Engelschman hen aanviel. Zij hadden geen van allen geweren of andere
-wapens dan hunne gereedschappen bij zich, behalve de derde Engelschman,
-die eene oude roestige sabel droeg, waarmede hij de beide Spanjaarden
-wondde. Dit gevecht bragt de geheele bevolking op de been, en toen er
-meer hulp gekomen was namen zij de drie Engelschen gevangen. De eerste
-vraag was thans wat met hen te doen. Zij waren zoo dikwijls oproerig
-geweest, en zoo kwaadaardig, vermetel en tot leegloopen geneigd, dat zij
-niet wisten wat met hen te beginnen, want het was gevaarlijk met hen om
-te gaan, zij bekreunden er zich niet aan hoe zij iemand aanvielen,
-zoodat het niet veilig was met hen te leven.
-
-De Spanjaard gouverneur hield hun dit alles voor, en zeide ronduit, dat,
-zoo zij zijne landslieden waren, hij hen allen zou laten ophangen; want
-alle wetten en alle regeerders zijn tot de veiligheid der maatschappij,
-en degenen, die voor dezelve gevaarlijk zijn, behooren daaruit geweerd
-te worden; maar, daar zij Engelschen waren en zij aan de edelmoedigheid
-van een Engelschman allen hun tegenwoordig behoud en hunne bevrijding te
-danken hadden, wilde hij zoo zacht mogelijk jegens hen te werk gaan en
-hen aan het oordeel van de twee andere Engelschen, hunne landslieden,
-overlaten.
-
-Een van de twee eerlijke Engelschen stond op en zeide, dat zij
-verzochten hiervan ontslagen te zijn. "Want," zeide hij, "naar mijne
-overtuiging zouden wij hen tot de galg moeten verwijzen." Hierop
-verhaalde hij hoe Willem Atkins, een van de drie, voorgeslagen had, dat
-al de vijf Engelschen zich vereenigen zouden, om al de Spanjaards in
-hunnen slaap om te brengen. Toen de Spaansche gouverneur dit hoorde,
-vroeg hij aan Atkins: "Hoe, sennor Atkins, zoudt gij ons allen willen
-vermoorden? Wat hebt gij daarop aan te merken?" De verharde schurk wel
-verre van het te ontkennen, zeide, dat het de waarheid was, en voegde
-er met afgrijsselijke vloeken bij, dat hij het nog doen zou, den een of
-ander tijd. "Maar sennor Atkins," vervolgde de Spanjaard, "wat hebben
-wij u gedaan, dat gij ons zoudt willen vermoorden? en wat zoudt gij
-winnen door ons te vermoorden? en wat moeten wij doen om u te beletten,
-dat gij ons vermoordt? Moeten wij u dooden of door u vermoord worden?
-Waarom wilt gij ons noodzaken een van beide te kiezen?" vervolgde de
-Spanjaard zeer bedaard en glimlagchende.
-
-Sennor Atkins werd echter zoo woedend, dat de Spanjaard er nog mede
-spotte, dat men meende, dat zoo hij niet ongewapend geweest en door drie
-man vastgehouden was, hij beproefd zou hebben den Spanjaard in aller
-bijzijn te vermoorden. Dit uitsporig gedrag noodzaakte hen ernstig na te
-denken wat hun te doen stond. De twee Engelschen en de Spanjaard, die
-den armen slaaf gered hadden, waren van oordeel, dat zij een van de
-drie, tot een voorbeeld voor de overigen, moesten ophangen, met name
-hij, die tweemaal met zijne bijl een moord had willen begaan, en
-misschien er een begaan had, want de arme wilde was in zulk een
-gevaarlijken toestand, dat men niet dacht, dat hij er van zou opkomen.
-
-Doch de Spaansche gouverneur zeide nogmaals neen. Een Engelschman had
-hun allen het leven gered, en nimmer zou hij er in toestemmen een
-Engelschman het leven te benemen, al had hij de helft van hen vermoord,
-ja, hij zeide, al werd hij zelf door een Engelschman vermoord, en hij
-kon nog slechts eenige woorden spreken, zouden deze zijn, dat men hem
-vergiffenis moest schenken. Hierop stond hij zoo bepaald, dat er niet
-tegen in te brengen viel, en gelijk een raad tot genade gewoonlijk de
-overhand behoudt als hij ernstig aangedrongen wordt, stemden zij allen
-er in toe. Maar nu moest men bedenken hoe men hen zou beletten hun
-voorgenomen misdadig opzet te volvoeren, want allen, ook de gouverneur,
-kwamen hierin overeen, dat zij voor gevaar van hunnen kant moesten
-beveiligd worden. Na eenige beraadslagingen kwam men overeen,
-eerstelijk, dat zij ontwapend en hun noch geweer noch sabel, kruid noch
-lood, noch eenig wapen toegestaan zou worden, en dat zij uit het
-gezelschap verjaagd zouden worden, en op zichzelven, waar en hoedanig
-zij konden, zouden leven; maar dat geen der overigen, hetzij Spanjaarden
-of Engelschen, met hen omgaan, hen toespreken, of iets met hen
-uitstaande zou hebben; dat het hun verboden zou worden binnen een
-zekeren afstand te komen van de plaats, waar de overigen woonden; en dat
-zoo zij eenige wanorde pleegden, als rooven, branden, of iets van de
-veldvruchten, gebouwen, heiningen of vee, vernielen of dooden mogten,
-zij zonder genade zouden sterven, en men hen zou doodschieten, waar men
-hen aantrof.
-
-De gouverneur, een allermenschlievendst man, overdacht dit vonnis eene
-poos, en keerde zich daarop tot de twee eerlijke Engelschen, zeggende:
-"Gij moet echter bedenken, dat het lang duren zal eer zij zelf graan
-geoogst of vee gefokt hebben, en zij moeten niet van honger omkomen;
-wij moeten hun dus voorraad geven." Hij zorgde daarop, dat hun
-genoegzaam graan verstrekt werd voor acht maanden en om te zaaijen;
-binnen welken tijd zij eenig graan zelf konden telen; tevens zouden zij
-ontvangen zes melkgeiten, vier bokken en zes jonge geitjes, zoowel ter
-aanfokking als om van te leven; en men hun werktuigen geven om den
-veldarbeid te verrigten, en zes bijlen, een boor, een zaag en
-dergelijke; maar deze werktuigen zouden zij niet verkrijgen zonder
-vooraf plegtig te zweren, dat zij met dezelve geen der Spanjaarden of
-hunne landslieden eenig kwaad zouden doen.
-
-Aldus werden zij uit de maatschappij gezet, om voor zichzelve te zorgen.
-Zij vertrokken norsch en met weerzin; want zij wilden noch blijven, noch
-heengaan, maar daar hier geen tusschenweg was, vertrokken zij, zeggende,
-dat zij eene plek gingen zoeken, waar zij op zichzelven konden wonen en
-werken; eenige levensmiddelen werden hun medegegeven, maar geen wapens.
-
-Vier of vijf dagen later kwamen zij terug om eenige levensmiddelen te
-halen, en den gouverneur te zeggen waar zij hunne tenten opgeslagen en
-eene plek gronds afgestoken hadden om hutten te bouwen en eene
-plantaadje aan te leggen. Het was inderdaad eene zeer geschikte plek,
-aan het N. O. einde van het eiland, ongeveer op de plek, waar ik
-gelukkig belandde op mijne eerste reis, toen ik naar zee gedreven was,
-in mijne dwaze onderneming om het eiland rond te varen. Hier bouwden zij
-twee knappe hutten, in den smaak van mijne eerste woning, tegen de
-helling van een heuvel, waar eenige boomen reeds aan drie kanten
-stonden, zoodat de plek, door er eenige bij te planten, spoedig, zonder
-scherp nazoeken, niet meer te vinden zou zijn. Zij verzochten om eenige
-gedroogde geitenvellen om op te slapen en zich mede te dekken, die hun
-gegeven werden, en nadat zij beloofd hadden geen kwaad te doen aan de
-overigen of hunne plantaadjen, gaf men hun bijlen en ander gereedschap,
-zooveel men missen kon, eenige erwten, graan en rijst om te zaaijen, en
-kortom alles wat zij noodig hadden, behalve wapens en kruid en lood.
-
-Aldus afgescheiden leefden zij ongeveer zes maanden, en hadden hunnen
-eersten oogst binnengehaald, schoon die weinig was, daar zij slechts
-een klein stuk gronds bebouwd hadden. Zij hadden ook, daar zij de
-geheele plantaadje eerst moesten aanleggen, volop werk, en toen zij
-planken en potten en dergelijke zouden maken, konden zij het in het
-geheel niet klaren, en toen het regensaizoen kwam, liep al hun graan
-gevaar van te verrotten, omdat zij geen kelder hadden, om het in droog
-te houden. Dit maakte hen wat gedweeër; dus kwamen zij de Spanjaards
-smeeken hen te helpen, hetgeen deze gewillig deden, en in vier dagen
-voor hen eene groote spelonk delfden, in de zijde van de heuvel, groot
-genoeg om hun koorn en andere goederen in te bewaren. Het was echter
-slechts een gebrekkige bergplaats, vergeleken bij mijn kelder, vooral
-zoo als die nu was, want de Spanjaarden hadden dien veel vergroot en er
-verscheidene nieuwe vertrekken bij gemaakt.
-
-Ongeveer drie vierendeel jaars hierna, haalden de drie schelmen zich
-weder iets anders in het hoofd, dat met de vroegere schurkerij, door hen
-begaan, hun onheil genoeg berokkende, en bijkans den geheelen ondergang
-der kolonie bewerkt had. Onze drie knapen begon het werkzame leven, dat
-zij, en dat zonder hoop op verbetering in hunne omstandigheden, leidden,
-naar het schijnt, te vervelen; en zij vatten het plan op om een reis te
-maken naar het vasteland, vanwaar de wilden kwamen, om te zien of zij
-daar onder de inboorlingen niet eenige gevangenen konden maken en naar
-huis brengen, ten einde deze het zwaarste werk voor hen verrigtten.
-
-Dit ontwerp was niet zoo kwaad overlegd, maar deze kerels deden niets
-zonder daarbij kwaad te bedoelen; als ik mijn gevoelen zeggen mag,
-schenen zij onder 's Hemels vloek te liggen. Het was gewis een blijkbare
-straf voor hunne moordzucht en muiterij, die hen in hunnen toestand
-bragt, en daar zij niet de minste wroeging betoonden, maar er nieuwe
-snoodheden bijvoegden, zoo als het kwetsen van een armen slaaf, omdat
-hij niet begreep, of misschien niet verstond wat hem gelast werd, en wel
-zoodanig, dat hij al zijn leven verminkt bleef, en dat in eene plaats,
-waar geen geneeskundige hulp te vinden was; en wat nog het ergste was,
-het moorddadig opzet, of beter gezegd, den voorgenomen moord, gelijk
-het was, zoowel als hun openlijk erkend voornemen, om al de Spanjaards
-in koele bloede te vermoorden als zij in slaap waren. Doch ik keer tot
-mijn verhaal terug.
-
-De drie kerels kwamen op een morgen naar de Spanjaards toe, en
-verzochten zeer gedwee hen eens te mogen spreken. De Spanjaards waren
-bereid te hooren wat zij te zeggen hadden, hetgeen hierop neerkwam.
-Langer zoo te leven, verveelde hen. Zij waren niet vlug genoeg om te
-maken wat zij noodig hadden, en zagen wel in, dat zij zonder hulp van
-gebrek zouden omkomen, maar zoo de Spanjaards hun een van de kanoes
-wilden geven, waarmede zij op het eiland gekomen waren, en genoegzame
-wapens en kruid en lood, om zich te verdedigen, zouden zij naar het
-vasteland oversteken en hunne fortuin zoeken, en hen zoo van den last
-bevrijden, hun van meer voorraad te voorzien.
-
-De Spanjaarden waren wel blijde, dat zij van hen ontslagen zouden raken,
-maar stelden hun toch eerlijk voor hoe zij zeker hun verderf in den mond
-liepen, en zeiden, dat zij daar zooveel ongemakken hadden moeten
-verduren, dat zij, zonder profeten te zijn, hen konden voorspellen te
-verhongeren of vermoord te zullen worden, en verzochten hen hierover na
-te denken.
-
-Zij antwoordden vrij norsch, dat zij zeker verhongeren zouden als zij op
-het eiland bleven, want zij konden niet werken en wilden niet werken;
-dus mogt het even zoo goed elders gebeuren; wierden zij vermoord dan was
-het met hen gedaan; vrouwen noch kinderen zouden hen beweenen; kortom,
-zij drongen er sterk op aan, en verklaarden, dat zij vertrekken zouden,
-hetzij men hun wapens wilde geven of niet. De Spanjaards zeiden daarop
-zeer goedhartig, dat als zij volstrekt gaan wilden, zij niet naakt en
-bloot en zonder verdedingsmiddelen behoefden te gaan, en hoewel zij
-slecht hunne vuurwapens konden missen, daar zij zelfs voor zich niet
-genoeg hadden, zouden zij hun twee geweren, eene pistool, eene sabel en
-drie bijlen medegeven, waaraan zij huns oordeels genoeg hadden.
-
-Zij namen dit aanbod aan, en nadat men hen voor eene maand van brood
-voorzien had, en van zooveel geitenvleesch als zij konden eten, zoo lang
-het goed bleef; een groote mand vol rozijnen, een jonge geit om te
-slagten en een groote pot met zoet water, ondernamen zij moedig in hunne
-kanoe de reis over zee, waar die ten minste veertig (Eng.) mijlen breed
-was. De boot was zeker groot en had zeer goed vijftien of twintig man
-kunnen bevatten, en dus zwaar genoeg voor hen om te besturen; maar daar
-de wind en het getij hun gunstig was, ging het zeer goed. Zij hadden van
-een langen staak een mast gemaakt en een zeil van vier groote gedroogde
-geitenvellen, dat hen snel genoeg deed voortuitgaan. De Spanjaards
-riepen hun achterna: _Buen viago_, en niemand dacht, dat hij hen ooit
-weder zou zien.
-
-Dikwijls zeiden de Spanjaarden tegen elkander en de twee achtergebleven
-eerlijke Engelschen: hoe rustig en genoegelijk leven wij thans, nu die
-drie onruststokers weg zijn. Dat zij ooit weder zouden komen, daaraan
-dachten zij het minst, doch twintig dagen na hun vertrek zag een der
-Engelschen, die op het veld arbeidde, in de verte drie vreemde gestalten
-naar zich toekomen, waarvan twee geweren op den schouder hadden. Weg
-liep de Engelschman alsof hij dol was, en kwam geheel ontzet bij den
-Spaanschen gouverneur, zeggende, dat zij verloren waren, want er waren
-vreemdelingen op het eiland, hij wist niet wie. Na eenig nadenken zeide
-de Spanjaard: "Wat meent gij, dat gij niet weet wie. Het zijn toch zeker
-wilden?"--"Neen, neen," zeide de ander, "zij hebben kleederen en
-wapens."--"Welnu," zeide de Spanjaard, "waarvoor vreest gij dan? Zijn
-het geen wilden, dan zijn het vrienden, want geen Christennatie op de
-wereld is er, die ons anders dan goed zou doen."
-
-Terwijl zij spraken kwamen de drie Engelschen nader, en het bosch voor
-de woning intredende, riepen zij hun toe. Zij herkenden de stemmen en
-alle verwondering van dien aard hield dus op. Maar nu waren zij over
-iets anders verwonderd, namelijk hoe het kwam, dat men hen terugzag.
-Weldra waren zij aangekomen, en op de vraag, waar zij geweest waren, en
-wat zij uitgerigt hadden, verhaalden zij in korte woorden hunne geheele
-reis, namelijk, hoe zij in minder dan twee dagen het land ontdekt
-hadden, doch bij hunne nadering het volk op de been en gereed vindende
-hen met boog en pijl te bevechten, durfden zij niet aan wal gaan, maar
-zeilden zes of zeven uren noordwaarts, tot zij aan eene groote opening
-kwamen, waaraan zij bespeurden, dat het land, dat zij van ons eiland
-gezien hadden, niet het vasteland, maar ook een eiland was. In de
-opening gekomen, zagen zij een ander eiland regts van hen, in het
-noorden, en nog verscheidene in het westen. Besloten hebbende ergers te
-landen, hielden zij op een der westelijke eilanden aan, en stapten
-moedig aan wal. Zij vonden het volk vriendschappelijk; men gaf hun
-verscheidene wortelen en gedroogden visch, en ontving hen zeer
-welwillend, zoo wel vrouwen als mannen voorzagen hen vlijtig van
-levensmiddelen, en bragten die een groot eind weegs ver, op het hoofd.
-Zij bleven daar vier dagen, en vroegen door teekens, zoo goed zij
-konden, wat slag van volk elders op de eilanden woonde. Men gaf hun te
-kennen, dat overal woest en kwaad volk woonde, dat menscheneters waren;
-zij echter aten nimmer menschenvleesch, behalve van in den oorlog
-gemaakte gevangenen, dan hielden zij van deze een groot gastmaal. De
-Engelschen vroegen wanneer zij zulk een feestmaal zouden houden, en zij
-antwoordden, twee manen later, door op de maan te wijzen en dan twee
-vingers op te steken; en dat hun groote koning thans tweehonderd
-gevangenen gemaakt had, en dat zij die vet maakten voor het volgende
-feest. De Engelschen schenen zeer verlangend om deze gevangenen te zien,
-maar de wilden begrepen hunne meening verkeerd, en dachten, dat zij
-eenigen van hen verlangden om zelf op te eten. Zij wezen dus eerst naar
-de ondergaande en dan naar de opgaande zon, om te beduiden, dat zij den
-volgenden morgen met zonsopgang hun eenigen zouden brengen, en den
-volgenden morgen kwamen zij met vijf vrouwen en elf mannen aan, en gaven
-die aan de Engelschen om op reis mede te nemen, even als wij in een
-zeehaven ossen en koeijen zouden brengen om een schip te provianderen.
-
-Hoe ruw en woest de Engelschen ook waren, maakte dit gezigt toch diepen
-indruk op hen, en zij wisten niet wat zij zouden doen; de gevangenen te
-weigeren, ware de grofste beleediging geweest, die zij den wilden hadden
-kunnen aandoen, en wat zij er mede beginnen zouden wisten zij niet. Zij
-besloten echter, na eenig beraad, hen aan te nemen, en gaven wederkeerig
-aan de wilden, die hen gebragt hadden, een hunner bijlen, een ouden
-sleutel, een mes en zes of zeven kogels, welke laatsten hen bijzonder
-schenen te bevallen, schoon zij er niets mede konden doen. Daarop werden
-de arme gevangenen gebonden en door de wilden in de boot gebragt.
-
-De Engelschen waren verpligt zoo spoedig mogelijk te vertrekken, anders
-zouden de gevers van dit geschenk zeker verwacht hebben, dat zij er den
-volgenden morgen een paar van geslagt en misschien de gevers ten
-maaltijd er op genoodigd hadden. Zij namen dus afscheid met alle
-vriendschapsbetuigingen, die mogelijk waren tusschen menschen, waarvan
-de een geen woord verstond wat de ander zeide, staken van wal en kwamen
-terug naar het eerste eiland, waar zij aan wal stapten en acht der
-gevangenen in vrijheid stelden, daar zij er te veel hadden. Onder weg
-trachtten zij met hunne gevangenen te spreken, maar zij konden hun niets
-aan het verstand brengen; wat zij ook zeiden, of deden of gaven, uit
-alles begrepen zij, dat hun oogmerk was hen te vermoorden. Eerst maakten
-zij hen los, maar zij gilden hierbij verschrikkelijk, vooral de vrouwen,
-alsof zij het mes reeds in hunne keel gevoelden, want zij besloten
-dadelijk, dat hunne banden alleen losgesneden werden om hen ter dood te
-brengen. Gaven zij hun iets te eten, het was even zoo, dat begrepen zij
-was uit vrees, dat zij vermageren zouden en niet vet genoeg worden om
-geslagt te worden. Zagen zij een hunner slechts aan, zij begrepen
-dadelijk, dat het was om te zien of hij de vetste of beste was om te
-slagten, ja, nadat zij hen overgevoerd hadden, en goed behandelden,
-verwachtten zij nog elk oogenblik, dat zij tot voedsel voor hunne nieuwe
-meesters moesten strekken.
-
-Nadat de drie zwervers dit verhaal hunner lotgevallen gedaan hadden,
-vroegen de Spanjaarden, waar de wilden waren, die zij medegebragt
-hadden, en vernemende, dat zij die aan wal en in een hunner hutten
-gebragt hadden, en eenige levensmiddelen voor hen kwamen vragen, begaven
-de Spanjaarden en Engelschen, dat wil zeggen de geheele kolonie, zich
-derwaarts om hen te zien, en Vrijdags vader ging mede. In de hut
-gekomen, vonden zij hen allen gebonden zitten; want toen zij hen aan wal
-gebragt hadden, hadden zij hen gebonden, opdat zij niet met de boot
-zouden ontsnappen; dus zaten zij daar, allen geheel naakt. Eerstelijk
-drie mannen, kloeke, welgebouwde kerels, van dertig of vijfendertig jaar
-oud, en vijf vrouwen, waarvan twee tusschen de dertig en veertig, en
-twee vier of vijfentwintig jaar oud konden zijn; de vijfde was een rank,
-welgemaakt meisje van zestien of zeventien jaar. De vrouwen zagen er in
-vorm en trekken niet kwaad uit, buiten hare bruine kleur, en twee van
-haar zouden, als zij blank geweest waren, zelfs in Engeland voor
-schoonheden zijn doorgegaan, daar zij een zeer bevallig gelaat en zedig
-voorkomen hadden, vooral toen zij later gekleed en opgeschikt waren,
-gelijk zij het noemden, schoon haar opschik waarlijk weinig beteekende,
-doch hierover nader.
-
-Dit gezigt was eenigzins stuitend voor de Spanjaards, die, om hun regt
-te doen wedervaren, mannen van het braafste gedrag en van het
-bezadigdste gemoed, en in het bezit van de volmaaktste opgeruimdheid
-waren, die ik ooit ontmoet heb, en vooral waren zij allerzedigst van
-aard, gelijk blijken zal. Het was voor hen een stuitend gezigt, zeg ik,
-drie mannen en vijf vrouwen, geheel naakt, gebonden, en in den
-jammerlijksten toestand, waarin een menschelijk wezen vervallen kan, te
-zien, namelijk van elk oogenblik te verwachten als gemeste kalveren naar
-buiten gesleept, den hals afgesneden en opgegeten te worden. Zij zeiden
-dus tot den ouden Indiaan, Vrijdags vader, dat hij naar binnen zou gaan,
-en eerst zien of hij een hunner kende, en vervolgens of hij hen verstaan
-kon. Zoodra de oude man inkwam, beschouwde hij hen een voor een, maar
-kende hen niet, ook kon hij zich door woorden, noch door teekens aan hen
-doen verstaan, behalve aan eene vrouw. Dit was echter voldoende, om hen
-te berigten, dat de lieden, in wier handen zij gevallen waren,
-Christenen waren; dat deze het eten van menschenvleesch verfoeiden, en
-zij er op rekenen konden niet gedood te zullen worden. Zoodra zij
-hiervan verzekerd waren, legden zij zoo veel vreugde aan den dag, en op
-zulke vreemde en zonderlinge wijzen, dat het niet te beschrijven was,
-want zij waren, naar het schijnt, van verschillende natiën.
-
-Daarop werd de vrouw, die tot tolk diende, gelast hen te vragen, of zij
-als dienstboden wilden werken voor de lieden, die hen medegebragt hadden
-om hun het leven te redden. Allen begonnen te dansen van blijdschap, en
-daarop nam de een dit, de ander dat op, wat voor de hand lag, en droeg
-het op de schouders, om te kennen te geven, dat zij wel wilden werken.
-
-De gouverneur, die begreep, dat het verblijf van vrouwen onder hen
-somwijlen tot onaangenaamheden, en misschien tot twist en bloedstorting
-aanleiding zou kunnen geven, vroeg aan de drie mannen, wat zij met deze
-vrouwen voor hadden, en hoe zij haar wilden beschouwen, als dienstboden
-of als huisvrouwen. "Als beide," antwoordde een der Engelschen dadelijk.
-De gouverneur antwoordde: "Daarin wil ik u niet tegengaan; gij zijt de
-meester daaromtrent te handelen zoo als gij wilt; maar ik acht het
-billijk om twist en tweedragt tusschen u te vermijden, en ik verlang het
-alleen om die reden, dat zoo iemand uwer een dezer vrouwen tot zijne
-huisvrouw neemt, hij er slechts eene zal nemen, en dat, schoon wij u
-niet in den echt kunnen verbinden, zij echter als uwe wettige vrouw
-beschouwd wordt, zoo lang gij op dit eiland blijft althans." Allen
-achtten dit zoo billijk, dat zij er zonder aarzelen in toestemden.
-
-Daarop vroegen de Engelschen of de Spanjaarden ook eenige wilden nemen,
-doch allen zeiden neen. Sommigen zeiden, dat zij in Spanje vrouwen
-hadden, anderen, dat zij geene Heidin tot vrouw begeerden, en allen
-verklaarden, dat zij er niets mede wilden uitstaan hebben; waarlijk, een
-voorbeeld van deugd, zoo als ik op al mijne reizen niet meer ontmoet
-heb. Aan den anderen kant nam ieder der vijf Engelschen eene vrouw, en
-zoo begonnen zij eene nieuwe levenswijze, want de Spanjaarden en
-Vrijdags vader bleven mijn oud verblijf bewonen, dat zij van binnen
-aanmerkelijk vergroot hadden; de drie slaven, die zij in het gevecht der
-wilden hadden gevangen genomen, woonden bij hen; en zij verzorgden de
-geheele kolonie bijkans, daar zij de overigen met levensmiddelen en
-bijstand, waar dit noodig was, ondersteunden.
-
-Maar het zonderlingste was hoe vijf zulke onrustige en onhandelbare
-kerels het schikten omtrent de vrouwen, en dat twee van hen niet
-dezelfde vrouw verkozen, vooral daar twee of drie van haar
-ontegenzeggelijk veel fraaijer dan de andere waren. Doch zij namen een
-goed middel te baat, om daaromtrent allen twist te voorkomen; want zij
-plaatsten de vijf vrouwen in eene hut, en gingen allen in eene andere
-hut, en toen lootten zij wie het eerst kiezen zou. Degeen, wien dit te
-beurt viel, ging alleen naar de hut, waar de arme naakte schepsels
-waren, en koos daar eene uit. Het was echter opmerkelijk, dat hij, die
-het eerst kiezen mogt, degeen nam, die men voor de leelijkste en oudste
-van de vijf hield, hetgeen de anderen niet weinig vermaakten, en zelfs
-de Spanjaards schaterden van lagchen. Maar de man had beter dan zij
-bedacht, dat vlijt en werkzaamheid hen het meest baatten, en zij was,
-wat dat betreft, de beste vrouw van allen.
-
-Toen de arme vrouwen zagen, dat zij zoo op eene rij gesteld en een voor
-een uit de hut gehaald werden, nam de angst bij haar weder de overhand,
-en zij geloofden met zekerheid, dat zij thans geslagt zouden worden.
-Toen dus de Engelsche matroos inkwam en eene van haar medenam, begonnen
-allen jammerlijk te krijten, en namen van haar een zoo droevig afscheid,
-dat de hardvochtigste mensch er door had moeten getroffen worden; ook
-konden de Engelschen haar niet beduiden, dat zij niet dadelijk vermoord
-zouden worden, voor zij Vrijdags vader in de hut hadden gezonden, die
-haar te kennen gaf, dat de vijf lieden, die haar een voor een uit de hut
-gehaald hadden, haar tot vrouw namen. Toen dit afgeloopen en de angst
-der vrouwen wat bedaard was, gingen hare mannen aan het werk en de
-Spanjaarden kwamen om hen te helpen, en binnen weinige uren hadden zij
-voor ieder eene nieuwe hut of tent opgeslagen om afzonderlijk te
-bewonen, want degenen, die zij hadden, waren reeds vol met hunne
-gereedschappen, huisraad en levensmiddelen. De drie slechte Engelschen
-hadden zich verst af, en de twee goede digter bij, doch beide aan de
-noordzijde des eilands nedergezet, zoo dat zij als te voren gescheiden
-waren. Aldus was mijn eiland op drie plaatsen bevolkt en kon men zeggen,
-dat er drie dorpen op ontstaan waren.
-
-Nu verdient het wel hier vermeld te worden, dat, gelijk het dikwijls in
-de wereld gebeurt (zonder dat ik zeggen kan waarom de Goddelijke
-wijsheid het dus beschikt), dat de twee brave lieden de kwaadste wijven
-hadden, en dat de drie schurken, die naauwelijks een strop waard waren,
-die alleen geboren schenen om zichzelven en anderen kwaad te doen, drie
-knappe, vlijtige, zorgvuldige, schrandere vrouwen hadden; niet dat de
-twee andere boosaardig van karakter waren, want alle vijf waren zeer
-onderdanige, zachtaardige schepsels, veeleer slavinnen dan huisvrouwen;
-maar zij waren niet even schrander, vlug van begrip of even zindelijk en
-net.
-
-Nog moet ik aanmerken tot eer der werkzaamheid, en schande van een
-traag, achteloos en onverschillig karakter, dat toen ik op het eiland
-kwam en de verschillende bouwingen en verbeteringen der onderscheidene
-kleine kolonies naging, de twee Engelschen de andere drie zoo ver
-vooruit waren, dat het niet bij elkander te vergelijken was. Zij hadden
-wel beide even veel grond voor koorn ontgind als zij noodig hadden, want
-mijns inziens schreef de natuur voor niet meer graan te bouwen dan zij
-noodig hadden, maar het onderscheid in de behandeling van het land, de
-omheiningen, kortom in alles viel bij den eersten opslag ieder in het
-oog.
-
-De twee Engelschen hadden om hunne hutten eene ontelbare menigte jonge
-boompjes gezet, zoodat men, daar komende, niets dan een bosch zag, en
-schoon hunne plantaadje tweemaal vernield was, eens door hunne
-landslieden en eens door de wilden, gelijk wij later zullen hooren, was
-alles weder in een bloeijenden toestand; zij hadden wijngaarden geplant
-en geleid, schoon zij nimmer te voren die gezien hadden, en hunne
-druiven waren uitstekend. Zij hadden ook in het digtste van het bosch
-eene schuilplaats gemaakt, en schoon daar geen natuurlijke spelonk was,
-hadden zij er met ontzettenden arbeid eene gemaakt, waar, toen het
-eiland in onrust was, hunne vrouwen en kinderen eenige veilige
-schuilplaats vonden; zij hadden door ontelbare stekken en takken te
-planten van een hout, dat, gelijk ik zeide, zoo welig groeide, een
-ondoordringbaar bosch gemaakt, behalve op eene plaats, waar zij aan de
-buitenzijde konden overklimmen, en dan een hun bekend pad moesten
-volgen.
-
-De drie schurken, gelijk ik hen te regt noemde, schoon zij thans veel
-beschaafder waren door hunne nieuwe huishouding, vergeleken bij vroeger,
-en niet meer zoo twistziek, omdat zij er niet zoo veel gelegenheid toe
-hadden; bleven toch altijd eene eigenschap van een bedorven karakter
-behouden, namelijk hunne luiheid. Het is waar, zij bouwden graan en
-maakten heiningen, maar nimmer werden Salomo's woorden meer bevestigd
-dan bij hen: "ik ging den akker des luijaards voorbij en hij was vol
-doornen," want toen de Spanjaarden naar hun graan kwamen zien, was het
-op verscheidene plaatsen door het onkruid verstikt, er waren
-onderscheidene gaten in de heining, waar de wilde geiten doorgedrongen
-en het graan afgegeten hadden. Hier en daar waren wel eenige dorre
-takken gestoken om hen buiten te houden, maar dit was de put dempen toen
-het kalf verdronken was. Op de plantaadje der anderen daarentegen scheen
-alles gezegend en voorspoedig te zijn, er was geen onkruid onder hun
-graan, geen gat in hunne heining, en ook zij bevestigden, dat de hand
-des vlijtigen rijk maakt. Want alles stond welig te groeijen, zij hadden
-overvloed binnen en buiten 's huis, meer tam vee en meer gereedschappen
-dan de anderen, en toch meer genoegen en uitspanningen.
-
-Wel waren de vrouwen der drie Engelschen binnen 's huis zeer handig en
-net, en na van een der Engelschen, die, gelijk ik gezegd heb, koksmaat
-was geweest, op de Engelsche wijze te hebben leeren koken, maakten zij
-zeer goed het eten voor hunne mannen gereed, hetgeen de beide anderen
-niet aan het verstand gebragt kon worden, doch hier deed de gewezen
-koksmaat het zelf. De drie Engelschen echter zwierven rond om
-schildpadeijeren te zoeken, vogels te vangen, en te visschen; kortom,
-zij deden alles behalve werken, en het ging hun dan ook daarnaar. De
-vlijtigen leefden genoegelijk en in overvloed, en de tragen bekrompen en
-in armoede, gelijk het over het algemeen, geloof ik, de geheele wereld
-doorgaat.
-
-Maar thans kom ik tot eene gebeurtenis, geheel verschillende van hetgeen
-hen of mij ooit gebeurd was, en de oorzaak hiervan was als volgt.
-
-Op een vroegen morgen kwamen vijf of zes kanoes met wilden aan land,
-ongetwijfeld met het oude oogmerk van hunne gevangenen te verslinden.
-Doch de Spanjaarden waren thans met zulk een gebeurtenis zoo gemeenzaam
-geworden, dat zij er zich niet zoo om bekommerden als ik; maar daar de
-ervaring hun geleerd had, dat het alleen hunne zaak was verborgen te
-blijven, en dat de wilden, zoo zij slechts niets van hen bespeurden,
-stilletjes zouden vertrekken na hun oogmerk volvoerd te hebben, ik zeg,
-dit wetende, gaven zij slechts kennis hiervan aan al de bewoners, zich
-binnen 's huis te houden, en plaatsen alleen een verspieder om hun te
-berigten als de booten weder in zee staken. Dit was ongetwijfeld zeer
-verstandig, maar een onvoorzien toeval verijdelde al hunne maatregelen,
-en maakten den wilden bekend, dat er bewoners op het eiland waren,
-hetwelk bijkans de geheele kolonie ten ondergang bragt. Nadat de kanoes
-met de wilden vertrokken waren, kwamen de Spanjaards weder buiten, en de
-nieuwsgierigheid dreef sommigen aan naar de plaats te gaan, die zij
-verlaten hadden. Hier vonden zij, tot hunne groote verrassing, drie
-achtergebleven wilden, die gerust op den grond lagen te slapen;
-waarschijnlijk waren zij, overladen na hun onmenschelijk feest, als
-beesten in slaap gevallen, en hadden niet willen opstaan toen de anderen
-vertrokken, of zij hadden in het bosch gezworven en waren eerst
-teruggekomen toen hunne makkers reeds weg waren.
-
-De Spanjaarden zagen vreemd op en wisten niet wat zij doen wilden. De
-gouverneur was bij hen en men vroeg zijn gevoelen, maar hij zeide het
-niet te weten, want slaven hadden zij genoeg, en om hen van kant te
-maken, daar had niemand lust toe. Hij verhaalde mij naderhand, dat hij
-er niet aan had kunnen denken om onschuldig bloed te vergieten, want zij
-hadden noch hun zelven, noch hun eigendom eenig leed gedaan, en zij
-hadden dus geen regt hen van het leven te berooven.
-
-Ter eere van deze Spanjaards moet ik hier aanmerken, dat hoe
-verschrikkelijk ook de verhalen der Spaansche gruwelen in Mexico en Peru
-zijn mogen, ik nimmer zeventien menschen bij eenige natie ontmoet heb,
-die zoo algemeen zedig, matig, deugdzaam, opgeruimd en hoffelijk waren
-als deze Spanjaards; in hun geheele karakter lag geen zweem van
-wreedheid, of barbaarschheid, of woeste hartstogten, en toch waren het
-allen mannen van grooten moed en dapperheid. Hunne gematigdheid was
-gebleken in het verduren van de schandelijke bejegeningen der
-Engelschen, en hunne regtvaardigheid en menschelijkheid bleek in het
-hier vermelde geval met de wilden. Na eenig beraad besloten zij zich nog
-eene poos verborgen te houden, tot zoo mogelijk deze drie lieden
-heengingen; maar toen herinnerden zij zich, dat zij geen vaartuig
-hadden, en dat, zoo zij het eiland rondzwierven, zij zeker ontdekken
-zouden, dat het bewoond was. Derhalve keerden zij terug waar de drie
-mannen lagen te slapen, en besloten hen te wekken en gevangen te maken,
-gelijk zij deden. De wilden waren uiterst bevreesd toen zij aangegrepen
-en gebonden werden, en bevreesd te zijn, dat zij geslagt en opgegeten
-zouden worden, want het schijnt dat deze lieden denken, dat men overal,
-even als zij, menschenvleesch eet; doch zij werden hieromtrent spoedig
-gerust gesteld en weggevoerd.
-
-Het was zeer gelukkig, dat zij hen niet naar het kasteel, ik meen naar
-mijne oude woning tegen den heuvel, bragten, maar naar mijn landhuis,
-waar de meeste veldarbeid, als geiten hoeden, koorn bouwen, enz., te
-verrigten viel, en naderhand voerden zij hen naar de woning der twee
-Engelschen. Hier werden zij aan het werk gezet, schoon men weinig voor
-hen te doen had, en hetzij door achteloos opzigt over hen, of dat men
-meende, dat zij hen niet konden ontvlugten, althans een hunner liep weg,
-en in het bosch gerakende, hoorde men nimmer meer van hem. Men begreep
-echter met reden, dat het hem kort daarop gelukte naar zijn land terug
-te keeren, met eenige wilden, die drie of vier weken later met hunne
-kanoes aan den wal kwamen, om hun gewoon feest te vieren, en binnen twee
-dagen vertrokken. Dit denkbeeld bekommerde hen niet weinig, want zij
-begrepen niet zonder reden, dat zoo deze man weder behouden bij zijne
-landgenooten kwam, hij hun zeker verhalen zou, dat er lieden op het
-eiland waren, en tevens hoe weinig en zwak zij waren; want, gelijk ik
-zeide, men had dezen wilde, en dit was zeer gelukkig, nimmer gezegd hoe
-velen er op het eiland waren of waar zij woonden, ook had hij nimmer een
-geweer zien afschieten; veel minder had hij een hunner schuilplaatsen
-leeren kennen, zoo als de grot in het dal of de nieuwe spelonk, die de
-twee Engelschen gemaakt hadden.
-
-Het eerste blijk, dat deze man zijn volk van hen kennis had gegeven,
-was, dat ongeveer twee maanden daarna, zes kanoes, ieder met zeven, acht
-tot tien wilden er in, langs de noordzijde van het eiland kwamen
-roeijen, waar zij vroeger nimmer kwamen, en een uur na zonsopgang op
-eene geschikte landingplaats aan wal stapten, een kwartier van de woning
-der twee Engelschen, waar de vlugteling geweest was. De Spaansche
-gouverneur zeide, dat zoo zij allen daar op de plek waren geweest, het
-gevaar zoo groot niet geweest zou zijn, want dan, zeide hij, zou geen
-enkele wilde het ontkomen zijn. Maar nu was de kans al te ongelijk; twee
-man tegen vijftig. Gelukkig hadden de beide mannen hen ontdekt, toen zij
-nog eene mijl ver in zee waren, dus ongeveer een uur voor zij landden,
-en daar zij een kwartier van hunne woningen aan wal stapten, duurde het
-nog eenigen tijd voor zij bij hen waren. Daar zij nu veel reden hadden
-zich verraden te achten, was het eerst wat zij deden, de twee
-achtergebleven slaven te binden, en hen door twee van de drie mannen,
-die zij met hunne vrouwen medegebragt hadden, en hen, naar het schijnt,
-zeer getrouw waren, naar hunne schuilplaats in het bosch te doen
-brengen, waarvan ik gesproken heb, met al wat zij verder konden
-medevoeren, en daar lieten zij de twee slaven, aan handen en voeten
-gebonden, voor 's hands liggen.
-
-Daarop ziende, dat de wilden allen geland waren en regt naar hunnen kant
-toekwamen, openden zij de heiningen, waarin de melkgeiten gehouden
-werden, dreven haar allen naar buiten, en lieten ze los het bosch
-inloopen, om de wilden in den waan te brengen, dat het wilde geiten
-waren; maar de Indiaan, die bij hen was, was te sluw en had hen, naar
-het schijnt, van alles onderrigt, want zij gingen regt op hun verblijf
-aan. Nadat de twee arme, verschrikte Engelschen hunne vrouwen en
-goederen in veiligheid gebragt hadden, zonden zij den anderen slaaf van
-de drie, die met de vrouwen gekomen was, en die toevallig bij hen was,
-ijlings naar de Spanjaarden, om hen hiervan te verwittigen en te hulp te
-roepen, daarop namen zij hunne geweren en kruid en lood mede, en
-trokken terug naar de plaats, waar hunne vrouwen waren, doch bleven op
-eenigen afstand, om zoo mogelijk de wilden te blijven gadeslaan.
-
-Zij waren niet ver gegaan of zij konden van een hoogen grond het
-legertje van hunne vijanden regt op hunne woningen zien afgaan, en een
-oogenblik later hunne woningen en al hun huisraad in lichtelaaije vlam
-staan, tot hunne bittere smart en spijt, want zij leden een groot en
-voor eenigen tijd onherstelbaar verlies. Zij bleven eene poos stand
-houden, tot zij de wilden als verscheurende dieren zagen rondzwerven,
-alles vernielende en nazoekende om buit te maken, en vooral naar
-menschen zoekende, waarvan zij, gelijk thans duidelijk bleek, kennis
-droegen. Dit ziende, achtten de twee Engelschen zich niet langer veilig
-waar zij stonden, daar waarschijnlijk sommige wilden, en misschien een
-te groote overmagt, hunnen kant heen zouden komen. Dus trokken zij een
-half kwartier verder terug, hopende, dat hoe verder zij gingen, hoe meer
-zij zich verspreiden zouden. Zij hielden stand aan het begin van een
-zeer digt begroeid deel van het bosch, en waar een ouden, zeer grooten
-en hollen boomstam stond, en in dezen boom gingen zij staan en besloten
-af te wachten wat er verder gebeuren zou.
-
-Niet lang daarna kwamen twee wilden regt op hen aan, alsof zij wisten,
-dat zij hier stonden en hen kwamen aanvallen, en kort achter hen zagen
-zij er nog drie aankomen, en nog vijf op eenigen afstand, die allen
-denzelfden weg hielden; terwijl in de verte nog zeven of acht
-rondzwierven, want zij liepen overal als jagers, die het wild opzoeken.
-De arme kerels wisten zelf niet of zij stand houden of de vlugt nemen
-zouden. Na een oogenblik beraad begrepen zij, dat als de wilden de
-landstreek zoo afliepen, voor er bijstand kwam opdagen, zij misschien
-hunne schuilplaats in het bosch zouden ontdekken, en dan was alles
-verloren; dus besloten zij stand te houden, en als er voor hen te veel
-kwamen, boven in den boom te klimmen, waaruit zij zich, zoo zij niet
-door vuur aangevallen werden, dachten te kunnen verdedigen, zoo lang hun
-kruid en lood zou strekken, al vielen ook al de wilden, die geland
-waren, wier aantal omstreeks vijftig bedroeg, hen aan. Daarna
-beraadslaagden zij of zij op de twee voorsten wilden schieten, of de
-drie volgende afwachten, en op deze vuren; waardoor de twee voorsten en
-de vijf laatsten gescheiden zouden zijn. Eindelijk besloten zij de twee
-voorsten te laten gaan, ten ware dezen hen in den boom ontdekten of
-aanvielen. Zij deden dit echter niet, maar gingen een weinig ter zijde
-naar een ander gedeelte van het bosch, doch de drie en de vijf achter
-hen kwamen regt op den boom aan, als wisten zij, dat de Engelschen daar
-waren.
-
-Toen deze hen zoo regt op hen zagen afkomen, besloten zij, daar zij
-achter elkander liepen, dat slechts een te gelijk zou schieten, en
-misschien kon het eerste schot hen alle drie treffen. Daarom deed de een
-vier of vijf kogels op zijn geweer, en daar hij uit een gat in den boom
-een goed mikpunt had, legde hij aan zonder gezien te worden, wachtende
-tot zij omtrent dertig schreden van hem af waren, zoodat hij niet missen
-kon. Terwijl de wilden naderden zagen zij duidelijk, dat een van de
-drie de wilde was, die van hen was weggeloopen. Beide herkenden hem
-duidelijk, en besloten, dat hij, zoo mogelijk, niet zou ontsnappen, al
-zouden zij beide vuren, dus hield de ander zijn geweer gereed, om, zoo
-hij niet bij het eerste schot viel, hem ook een kogel toe te zenden.
-Maar de eerste was een te goed schutter, om hem te missen, en daar de
-wilden digt achter elkander gingen, trof hij twee van hen. De eerste
-ontving een kogel in het hoofd en was dadelijk dood; de tweede, die de
-weggeloopen wilde was, stortte met een kogel in den buik neder, doch was
-niet dood, en de derde had een schampschot in den schouder, misschien
-van denzelfden kogel, die den ander door het lijf was gegaan, en daar
-hij, schoon ligt gewond, allerhevigst verschrikt was, viel hij akelig
-schreeuwende en gillende op den grond.
-
-De vijf achtersten, meer verschrikt van het schot, dan gevaar ziende,
-stonden eerst stil; want het schot weergalmde in het bosch, en de echo's
-herhaalden het, en de vogels vlogen met een geweldig gekrijsch van alle
-kanten op, even als het was toen ik het eerste schot deed, dat misschien
-daar ooit, zoo lang het eiland geweest was, gevallen was. Toen echter
-alles weder stil werd, gingen zij, niet wetende wat er gebeurd was,
-onbezorgd verder, tot zij aan de plaats kwamen, waar hunne makkers zich
-in een toestand bevonden, die jammerlijk genoeg was. En hier stonden de
-arme onwetende schepselen, weinig bevroedende, dat hun hetzelfde onheil
-boven het hoofd hing, allen over den gewonde gebogen, en vroegen
-waarschijnlijk hoe hij zoo gekwetst kwam. Het is te denken, dat hij
-zeide, dat een bliksemstraal en daarop gevolgde donderslag der goden
-deze twee gedood en hem gewond had; dat is, zeg ik, te denken, want
-gelijk zij niemand in hunne nabijheid gezien hadden, zoo ook hadden zij
-nimmer iets van een geweerschot gehoord, en geenerlei besef, dat men
-menschen met vuur en kogels op een afstand dooden konde. Ware het
-anders, dan zouden zij niet zoo gerust bij hunne makkers gestaan hebben,
-zonder voor zichzelven een gelijk lot te vreezen.
-
-Ofschoon het de beide Engelschen, gelijk zij mij naderhand verklaarden,
-aan het hart ging, dat zij zoo veel arme schepsels, die zelfs geenerlei
-besef van hun gevaar hadden, moesten dooden, besloten zij echter, daar
-zij hen nu allen in hunne magt hadden, en de eerste weder geladen had,
-thans beide vuur te geven, en kwamen overeen op wie ieder mikken zou,
-waarna zij vier hunner doodden, of althans zwaar kwetsten, de vijfde,
-ofschoon niet gewond, viel van schrik met de overigen op den grond, zoo
-dat zij hen allen ziende vallen, dachten, dat zij allen gedood waren. In
-deze meening stapten onze twee mannen moedig uit den boom alvorens zij
-weder geladen hadden, hetgeen zeer onverstandig was; en zij zagen vreemd
-op, toen zij op de plek komende, niet minder dan vier wilden nog in
-leven vonden, en daarvan twee ligt en een geheel niet gekwetst. Dit
-dwong hen de kolf van hun geweer te gebruiken; en eerst maakten zij den
-weggeloopen wilde van kant, die de oorzaak van al het onheil was, en een
-ander, die in de knie gekwetst was. Toen kwam de wilde, die ongekwetst
-was, en knielde voor hen neder met opgeheven handen, en maakte onder een
-jammerlijk misbaar allerlei teekens om zijn leven te sparen; schoon zij
-geen woord konden verstaan van al wat hij zeide.
-
-Zij gelastten hem echter door teekens, dat hij aan den voet van een boom
-daar in de nabijheid zou gaan zitten, en een der Engelschen bond met een
-stuk touw, dat hij toevallig in zijn zak had, hem de beenen stijf bijeen
-en de handen op zijn rug, en daarop lieten zij hem liggen, en volgden
-ijlings de twee voorste achterna, vreezende, dat deze of anderen den weg
-naar hunnen schuilhoek in de bosschen zouden vinden, waar hunne vrouwen
-en hunne weinige bezittingen verborgen waren. Eens kregen zij hen beide
-in het gezigt, schoon op een grooten afstand. Zij hadden echter het
-genoegen hen een vallei te zien doortrekken, die naar den zeekant liep,
-geheel den tegenovergestelden weg van dien, die naar hunne spelonk
-leidde, waar zij voor vreesden. Hieromtrent gerust gesteld, keerden zij
-naar den boom terug, waar zij hunnen gevangene gelaten hadden.
-Waarschijnlijk was deze door zijne makkers verlost, want hij was weg, en
-de twee einden touw, waarmede hij gebonden was geweest, lagen aan den
-voet des booms.
-
-Zij waren thans even ongerust als te voren; niet wetende hoe nabij of
-hoe sterk de vijand was; dus besloten zij zich naar de plaats te
-begeven, waar hunne vrouwen waren, om te zien of alles wel was, en haar,
-die zeker zeer in angst moesten zijn, gerust te stellen; want schoon de
-wilden hare landgenooten waren, waren zij echter doodelijk bang voor
-hen, misschien omdat zij hen zoo goed kenden. Daar gekomen, bespeurden
-zij, dat de wilden in het bosch en zelfs zeer nabij de plek waren
-geweest, doch die niet gevonden hadden; want zij was inderdaad niet te
-ontdekken, daar de boomen er zoo digt stonden, ten ware de personen, die
-het zochten, door anderen, die de plek kenden, geleid werden, hetgeen
-hier het geval niet was. Zij vonden dus alles wel, behalve dat de
-vrouwen in doodsangst waren. Terwijl zij hier waren, hadden zij het
-genoegen van zeven Spanjaarden tot hunnen bijstand te zien aankomen; de
-andere tien met hunne slaven en den ouden Vrijdag, ik meen Vrijdags
-vader, waren gezamenlijk naar de buitenplaats vertrokken, om het graan
-en het vee, dat daar bewaard werd, te verdedigen, in geval de wilden aan
-dien kant mogten komen; maar zij kwamen zoo ver niet. Met de zeven
-Spanjaards kwam een van de wilden, die zij, gelijk ik verhaald heb,
-vroeger gevangen hadden gemaakt, alsmede de wilde, dien de Engelschen
-aan handen en voeten gebonden bij den boom hadden gelaten, want zij
-waren dien kant afgekomen, hadden de zeven dooden gezien en den
-gevangene losgemaakt en medegenomen. Zij waren echter genoodzaakt hem
-weder te binden, gelijk zij ook de twee gedaan hadden, die
-achtergebleven waren, toen de derde weggeloopen was.
-
-Deze gevangenen waren thans een last voor hen, en zij waren zoo bang,
-dat zij ontsnappen zouden, dat zij overwogen of het niet volstrekt
-noodig was hen tot zelfbehoud te dooden. De Spaansche gouverneur wilde
-echter hiertoe zijne toestemming niet geven, maar gelastte, dat zij uit
-de voeten, naar mijne oude spelonk gebragt en daar bewaard zouden
-blijven, met twee Spanjaarden bij hen, om hen te bewaken en voedsel te
-geven. Dit geschiedde, en men bond hun handen en voeten voor dien nacht.
-
-Toen de Spanjaarden aankwamen, waren de Engelschen zoo moedig geworden,
-dat zij niet langer zich vergenoegen konden met daar te blijven, maar
-met vijf Spanjaarden begaven zij zich op weg, gewapend met vier geweren
-en eene pistool, en twee duchtige knuppels, om de wilden op te zoeken.
-Eerst kwamen zij aan den boom, waar de wilden lagen, die zij gedood
-hadden, maar het was gemakkelijk te zien, dat daar nog eenige wilden
-geweest waren, want zij hadden getracht hunne dooden mede te voeren, en
-twee een goed eind weegs voortgesleept, doch het toen opgegeven. Vandaar
-begaven zij zich naar de hoogte, waarop zij eerst gestaan hadden, en
-hunne plantingen hadden zien vernielen, en nog het verdriet hadden
-eenigen rook te zien oprijzen, maar nergens zagen zij hier eenige
-wilden. Zij besloten toen, echter met alle mogelijke behoedzaamheid,
-voort te trekken tot aan hunne vernielde plantaadje. Doch even voor dat
-zij die bereikten, kwamen zij in het gezigt van het strand, en zagen
-duidelijk al de wilden in hunne kanoes scheep gaan, om te vertrekken.
-
-Het speet hun eerst, dat zij hen thans niet bereiken konden, om hun nog
-een afscheidsgroet te geven, doch over het geheel waren zij thans wel
-tevreden van hen ontslagen te zijn.
-
-De arme Engelschen waren thans voor de tweede maal geruïneerd, en al
-hunne aanplantingen vernield. Al de overigen besloten hen te helpen
-bouwen en van het noodige te voorzien. Hunne drie landslieden, die tot
-hiertoe nog niet de minste neiging betoond hadden om iets goeds te doen,
-kwamen thans, zoodra zij het hoorden (want daar zij ver oostwaarts
-woonden, hadden zij er niets van gehoord voor dat alles afgeloopen was),
-en boden hunne hulp en bijstand aan, en werkten verscheidene dagen
-ijverig mede om hunne hutten weder op te bouwen en hen van het noodige
-te voorzien, en zoo werden zij in korten tijd weder in hunnen vorigen
-staat gezet.
-
-Ongeveer twee dagen later hadden zij het genoegen drie van de kanoes der
-wilden aan strand te zien spoelen, en op eenigen afstand van daar twee
-verdronken lieden, waaruit zij met grond vermoedden, dat hun op zee een
-storm overvallen had, die hen had doen omslaan, want het woei den nacht
-na hun vertrek zeer hard. Schoon echter eenigen verongelukt waren, zoo
-ontsnapten er van hen genoeg om de overigen te verwittigen zoo wel van
-hetgeen zij verrigt als hetgeen hun overkomen was; en hen tot eene
-andere soortgelijke onderneming aan te sporen, welke zij, naar het
-scheen, besloten te beproeven met genoegzame magt om alles te veroveren
-wat zij ontmoetten; want uitgezonderd hetgeen de eerste man hen van
-bewoners verhaald had, konden zij daarvan weinig mededeelen, want zij
-hadden geen mensch gezien, en daar de man, die dat verhaald had, gedood
-was, hadden zij niemand om dit te bevestigen.
-
-Het duurde vijf of zes maanden, dat zij niets verder van de wilden
-hoorden, in welken tijd de onzen begonnen te hopen, dat zij hun vorig
-onheil niet vergeten of dat zij de hoop op een beteren uitslag hadden
-opgegeven. Plotseling echter werden zij overvallen door eene geduchte
-vloot van niet minder dan acht en twintig kanoes vol wilden, met bogen
-en pijlen, groote knuppels, houten zwaarden en dergelijk krijgstuig
-gewapend, en deze ware zoo vol volk, dat onze bewoners er door in de
-grootste verlegenheid geraakten. Daar zij met den avond en aan de
-oostelijkste zijde van het eiland aan wal kwamen, hadden de onzen den
-geheelen nacht om te overleggen wat zij doen zouden. In de eerste
-plaats, wetende dat vroeger al hunne veiligheid daarin bestond, dat zij
-onopgemerkt bleven, en dit thans te meer het geval was, nu het getal
-hunner vijanden zoo groot was, besloten zij eerstelijk de twee hutten,
-die voor de Engelschen gebouwd waren, te slechten, en hunne geiten naar
-de oude spelonk te drijven; omdat zij onderstelden, dat de wilden
-regtstreeks daarheen zouden trekken zoodra het dag werd, om het oude
-werk van vernielen te hervatten, schoon zij thans twee mijlen vandaar
-geland waren.
-
-Vervolgens dreven zij al de geiten, die zij hadden, naar mijne
-buitenplaats, gelijk ik die noemde, die aan de Spanjaards behoorde, en
-lieten zoo min mogelijk ergens een spoor van bewoners, en vroeg in den
-morgen vatten zij met al hunne strijdmagt post bij de plantaadje der
-twee mannen om hen af te wachten. Het gebeurde gelijk zij vermoed
-hadden; de nieuwaangekomenen lieten hunne kanoes aan het oosteinde van
-het eiland, en kwamen langs het strand regt op de plaats aan, ten
-getalle van tweehonderd en vijftig, naar de onzen gissen konden. Ons
-leger was slechts klein, maar wat nog erger is, zij hadden geen wapens
-genoeg voor hen allen. Hunne geheele strijdmagt was naar het scheen als
-volgt zamengesteld; eerstelijk uit manschappen:
-
-/$
-  17 Spanjaarden.
-  5 Engelschen.
-  1 oude Vrijdag, of Vrijdags vader.
-  3 slaven met de vrouwen medegebragt, die zeer getrouw bleken te zijn.
-  3 andere slaven, die bij de Spanjaards woonden.
-$/
-
-Om deze te wapenen hadden zij:
-
-/$
-  11 geweren.
-  5 pistolen.
-  3 jagtgeweren.
-  5 geweren, of jagtgeweren, die door mij aan de oproerige
-  matrozen ontnomen waren.
-  2 sabels.
-  3 oude hellebaarden.
-$/
-
-Aan hunne slaven gaven zij geene geweren, maar deze hadden ieder een
-hellebaard of een langen stok met een ijzeren spits aan het einde, en
-eene bijl op zijde; ook ieder van de onzen had eene bijl. Twee van de
-vrouwen wilden volstrekt deel aan het gevecht nemen, en zij hadden boog
-en pijlen, die de Spanjaards den wilden ontnomen hadden bij het eerste
-gevecht, dat ik vermeld heb, waar de Indianen gezamenlijk vochten; deze
-vrouwen hadden bijlen ook.
-
-De Spaansche gouverneur, van wien ik zoo dikwijls gesproken heb, voerde
-het opperbevel, en Willem Atkins, die schoon een vreesselijke snoodaard,
-tevens een allermoedigste kerel was, voerde onder hem het bevel. De
-wilden kwamen aanrukken als leeuwen, en wat het ergste was, de onzen
-hadden geen voordeel van het terrein, behalve dat Willem Atkins, die
-thans uitermate veel nut deed, met zes man achter eenige struiken, als
-eene soort van voorpost geplaatst was, met bevel eenigen te laten
-voorbijtrekken, en dan midden onder hen te vuren, en dadelijk daarop
-achter een boschje om te trekken, en zoo achter de Spanjaards te komen,
-die allen door eenige digte boomen beschermd werden.
-
-Toen de onzen aankwamen, liepen de wilden allen bij hoopen rond te
-zwerven, zonder eenige orde, en Willem Atkins liet ongeveer vijftig
-hunner voorbijtrekken; toen ziende, dat de overigen digt opeengedrongen
-naderden, gelastte hij drie van zijn volk vuur te geven, nadat zij ieder
-zes of zeven kogels, zoo groot als groote pistoolkogels, op hun geweer
-gedaan hadden. Hoeveel zij doodden of wondden wisten zij niet, maar de
-verwarring en verbaasdheid onder de wilden was onbeschrijfelijk, die
-allerhevigst ontstelden op het hooren van zulk een geraas, en hunne
-makkers gedood zagen en anderen gekwetst, zonder dat zij iemand zagen,
-die het deed; waarop Willem Atkins, te midden van hunnen schrik, met de
-drie anderen in den digtsten hoop vuurde, en in minder dan eene minuut
-gaven de drie anderen, die inmiddels weder geladen hadden, hun nogmaals
-de laag.
-
-Zoo Willem Atkins met zijn volk dadelijk, na vuur gegeven te hebben, was
-teruggetrokken, zoo als hem gelast was; of zoo de overigen daar vlak bij
-geweest waren, om een aanhoudend vuur te geven, zouden zij de wilden
-geheel verslagen hebben, want de schrik, die onder hen heerschte,
-ontstond voornamelijk daaruit, dat zij geloofden door hunne goden met
-donder en bliksem gedood te worden, omdat zij niemand zagen. Maar Willem
-Atkins deed hun de krijgslist ontdekken, door stand te houden om weder
-te laden. Eenige wilden, die op een afstand waren, hadden hen ontdekt en
-kwamen van achteren op hen aan, en schoon Atkins en zijn volk ook twee
-of drie malen op hen vuurden, en terwijl hij zoo spoedig hij kon
-terugtrok, ongeveer twintig van hen doodde, wondden zij echter Atkins
-zelf en doodden een der Engelschen met hunne bogen, gelijk zij naderhand
-een Spanjaard deden en een der met de vrouwen gekomen Indiaansche
-slaven. Deze slaaf was een dappere kerel en vocht allerwoedendst,
-terwijl hij vijf hunner met eigen hand doodde, zonder ander wapen dan
-zijn piek en een bijl.
-
-Ons volk, dat thans hard bedrongen werd, daar Atkins gewond en twee
-anderen gedood waren, trok terug naar eene hoogte in het bosch; ook de
-Spanjaarden trokken terug na hun driemaal de laag te hebben gegeven;
-want hun aantal was zoo groot en zij waren zoo verwoed, dat schoon meer
-dan vijftig hunner gedood en nog meer gewond waren, zij echter tot vlak
-bij de onzen doordrongen, zonder het gevaar te ontzien, en eene wolk van
-pijlen afschoten, en men merkte op, dat hunne gekwetsten, die door hunne
-wonden niet geheel buiten gevecht gesteld waren, als razenden vochten.
-
-Toen ons volk aftrok, lieten zij den Spanjaard en den Engelschman, die
-gedood waren, achter; en toen de wilden hen vonden, mishandelden zij
-hunne lijken gruwelijk, door hen met hunne knuppels en houten zwaarden,
-als echte wilden armen en beenen en hoofden te verbrijzelen. Doch
-bespeurende, dat ons volk vertrokken was, schenen zij niet voornemens
-hen te vervolgen, maar sloten een kring, dat naar het scheen, hunne
-gewoonte was, en hieven tweemaal een gejuich aan, ten teeken van
-victorie. Waarna zij verscheidene hunner zagen nedervellen en van
-bloedverlies sterven.
-
-De Spaansche gouverneur had zijn kleine troep op eene hoogte
-bijeengetrokken. Atkins, ofschoon gewond, wilde oprukken en gezamenlijk
-de wilden op het lijf vallen. Maar de Spanjaard zeide: "Sennor Atkins,
-gij ziet hoe hunne gewonden vechten; laat hen in rust tot morgen, dan
-zullen al die gekwetsten stijf en pijnlijk van hunne wonden en zwak van
-bloedverlies zijn, en dan zullen wij met minder te doen hebben." Deze
-raad was goed, maar Willem Atkins zeide vrolijk: "Dat is waar, sennor,
-maar dat zal ik ook zijn, en daarom wilde ik nu op hen af, nu ik nog
-warm ben."--"Wel, sennor Atkins," zeide de Spanjaard, "gij hebt u dapper
-gekweten en u deel verrigt; wij zullen voor u vechten als gij niet voort
-kunt; maar ik denk dat het best is tot morgen te wachten." Dus bleven
-zij wachten.
-
-Maar daar het helder maanlicht was, en zij bespeurden, dat de wilden
-in groote wanorde om hunne dooden en gekwetsten heen zwierven, met een
-groot rumoer waar zij lagen, besloten zij naderhand hen gedurende den
-nacht te overvallen, vooral als zij in staat zouden zijn hen slechts
-eene laag te geven, alvorens ontdekt te worden. Hiertoe vonden zij eene
-schoone gelegenheid, want een der twee Engelschen, nabij wiens woning
-het gevecht begonnen was, voerde hen tusschen de bosschen en het
-westelijk strand door, en vervolgens zuidwaarts keerende, kwamen zij
-nabij den digtsten hoop wilden, zoodat, alvorens zij gezien werden, acht
-hunner onder hen schoten en eene vreesselijke slagting aanrigtten. Eene
-halve minuut daarna gaven acht anderen vuur op hen, en door hun schroot
-werden ook eene menigte gedood en gewond, en al dien tijd waren zij niet
-in staat te zien wie hen aanviel of waarheen zij vlugten moesten. Zoo
-spoedig zij konden laadden de Spanjaards weder, en verdeelden zich
-daarop in drie hoopen, en besloten hen alle op hetzelfde oogenblik op
-het lijf te vallen. Ieder troep bestond uit acht personen, dat is vier
-en twintig te zamen, waarvan twee en twintig mannen en twee vrouwen,
-die, om dit ter loops aan te merken, verwoed vochten.
-
-Zij verdeelden de vuurwapens, hellebaarden en pieken gelijkelijk onder
-iedere troep. Zij wilden de vrouwen achter laten blijven, maar deze
-zeiden, dat zij met hare mannen in den dood wilden gaan. Na aldus hun
-legertje verdeeld te hebben, kwamen zij van onder het geboomte te
-voorschijn en rukten op den vijand aan, terwijl zij zoo hard schreeuwden
-als zij konden. De wilden stonden allen opeen, doch waren in de uiterste
-verwarring, daar zij ons volk van drie kanten te gelijk hoorden
-schreeuwen. Zij zouden gevochten hebben, zoo zij hen gezien hadden, en
-zoodra zij in hun gezigt kwamen, werden eenige pijlen op hen gelost en
-de oude Vrijdag gewond, schoon niet gevaarlijk. Doch de onzen gaven hun
-geen tijd, maar drie maal op hen aanvallende, gaven zij hun drie maal de
-laag en vielen daarop aan met de geweerkolven, sabels, pieken en bijlen,
-en sloegen daarmede zoo in het rond, dat de wilden een jammerlijk gehuil
-en gegil aanhieven, en naar alle kanten heen vlugtten om hun leven te
-redden.
-
-De onzen waren vermoeid van het moorden; zij hadden in de beide
-gevechten ongeveer honderd en tachtig gedood of zwaar gewond; de
-overigen vlugtten, geheel verbijsterd, door de bosschen en over de
-heuvels, zoo snel hunne voeten hen dragen konden; en daar de onzen zich
-weinig moeite gaven om hen na te zetten, bereikten zij allen gezamenlijk
-het strand, waar zij geland waren en hunne kanoe's lagen. Doch hunne
-rampen waren nog niet geëindigd, want dien avond kwam er uit zee een
-geweldige storm op, zoodat zij onmogelijk in zee konden steken, ja daar
-de storm den geheelen nacht aanhield, waren hunne kanoe's, toen de eb
-begon, zoo hoog op het strand geslagen, dat zij er niet dan met de
-grootste moeite weder konden afgebragt worden, en eenigen er van waren
-zelfs tegen de kust of tegen elkander verbrijzeld.
-
-De onzen, schoon verheugd over hunne overwinning, genoten dien nacht
-echter weinig rust; maar na eenige ververschingen genuttigd te hebben,
-besloten zij naar de plaats te trekken waar de wilden heen gevlugt
-waren, om te zien hoe zij thans gesteld waren. Dit bragt hen natuurlijk
-weder over de plaats van het gevecht, waar zij verscheidene van die arme
-schepsels vonden, die nog niet geheel dood waren en toch geen hoop op
-herstel meer hadden; dit was voor een edelmoedig gemoed een treurig
-gezigt, want een waarlijk groot man, schoon door de wet des oorlogs
-verpligt zijn vijand te vernielen, schept toch in zijn ongeluk geen
-behagen. Zij behoefden hieromtrent echter geene bevelen te geven, want
-hunne eigene wilden, die in hunne dienst stonden, maakten deze arme
-schepsels met hunne bijlen af. Eindelijk kregen zij de plaats in het
-gezigt, waar het rampzalig overschot van het leger der wilden gelegerd
-was; dat uit nog een honderd man scheen te bestaan; zij zaten meestal op
-den grond, met het hoofd tusschen de handen.
-
-Toen de onzen op een paar geweerschoten afstand van hen gekomen waren,
-gelastte de Spaansche gouverneur twee schoten met los kruid te doen. Dit
-deed hij, om uit hun voorkomen op te maken, wat men van hen te wachten
-had, namelijk of zij nog moeds genoeg bezaten om te vechten, of dat zij
-door hunne nederlaag geheel ontmoedigd waren, ten einde hij
-diensvolgens zou kunnen handelen. Deze krijgslist gelukte. Naauwelijks
-hadden de wilden het eerste schot gehoord, of zij sprongen in de grootst
-mogelijke verwarring op de been, en toen de onzen zich snel naar hen toe
-begaven, liepen allen gillende en huilende weg, met eene soort van
-gillend gekrijsch, dat ons volk niet verstond en nimmer te voren gehoord
-had, en zoo liepen zij over de heuvels landwaarts in. Eerst wenschten de
-onzen, dat het weder meer bedaard geweest was, en zij allen in zee waren
-gestoken, maar daarbij bedachten zij niet, dat dit waarschijnlijk
-aanleiding zou gegeven hebben, dat zij in zoo grooten getale terug waren
-gekomen, dat zij onwederstaanbaar waren, of althans, dat zij zoo sterk
-en zoo dikwijls terugkwamen, dat het eiland er geheel door verwoest
-worden en zij van honger sterven zouden. Willem Atkins, die in weerwil
-van zijne wond altijd bij hen geweest was, gaf thans den besten raad,
-hij stelde voor van hun tegenwoordig voordeel partij te trekken, de
-wilden van hunne kanoe's af te snijden, en hun zoo de mogelijkheid
-ontnemen van wederom tot onheil des eilands terug te komen.
-
-Lang beraadslaagden zij hierover, en sommigen waren er tegen, uit vrees,
-dat de rampzaligen naar de bosschen zouden vlugten en daar in wanhoop
-blijven leven; en dan zouden zij jagt op hen moeten maken als op wilde
-beesten, bevreesd zijn van buiten's huis te gaan, hunne velden steeds
-afgestroopt, hun tam vee gestolen vinden, en kortom in de grootste
-armoede voortaan moeten leven. William Atkins voerde daarentegen aan,
-dat het beter was met honderd mannen, dan met honderd natiën te doen te
-krijgen, dat zij niet alleen de kanoe's vernielen, maar ook de menschen
-moesten uitroeijen, of zelf door hen uitgeroeid worden. In een woord hij
-bewees hun zoo duidelijk, dat het noodig was, dat zij er allen in
-toestemden; dus begonnen zij dadelijk de kanoes te vernielen, en eenig
-droog hout van een dooden boom nemende, trachtten zij er eenigen van in
-brand te steken, maar zij waren zoo nat, dat zij niet wilden branden.
-Het vuur beschadigde haar echter zoo, dat zij geen zee konden bouwen.
-Toen de Indianen zagen, wat er gebeurde, kwamen eenige hunner het bosch
-uitstuiven, en de onzen naderende, knielden zij neder en riepen: _Oa,
-oa, waremokoa_! en eenige andere woorden in hunne taal, waarvan niemand
-iets verstond, doch uit hunne droevige gebaren en gejammer kon men
-duidelijk opmaken, dat zij smeekten hunne booten te sparen, en dat zij
-vertrekken wilden en nimmer terugkomen.
-
-Doch de onzen waren thans overtuigd, dat hun zelfbehoud en dat der
-kolonie hun geen anderen weg openliet, dan dit volk te beletten weder
-naar hun land terug te keeren; daar zij begrepen, dat zoo slechts een
-hunner in zijn land terugkeerde om zijnen landslieden het voorgevallene
-mede te deelen, het met de kolonie gedaan was. Zij gaven hun dus te
-kennen, dat zij geene genade te wachten hadden, en vernielden al die
-kanoes, welke de storm nog gespaard had. Op dit gezigt hieven de wilden
-in het bosch een afgrijsselijk geschreeuw aan, dat de onzen duidelijk
-hoorden, waarna zij als onzinnigen in het rond liepen, zoodat de onzen
-eerst niet wisten, wat met hun te doen.
-
-De Spanjaards met al hunne voorzigtigheid bedachten ook niet, dat,
-terwijl zij deze lieden tot het uiterste bragten, zij goede wacht over
-hunne plantaadjen moesten houden, want schoon zij hun vee weggedreven
-hadden en de Indianen hunne voornaamste bewaarplaats daarvan niet
-vonden, namelijk mijn oud kasteel aan den heuvel of de spelonk in het
-dal, hadden zij echter mijne plantaadje aan mijn lusthuis ontdekt, en
-het gewas en de afsluitingen geheel vernield, het graan vertrapt, de
-wijngaarden uitgeroeid, terwijl de druiven bijkans rijp waren, en de
-onzen eene onberekenbare schade toegebragt, zonder er zelf eenig
-voordeel van te hebben. Schoon de onzen hen altijd het hoofd konden
-bieden, konden zij hen echter niet vervolgen of jagt op hen maken, en
-terwijl zij de onzen te vlug ter been waren als deze een enkelen hunner
-aantroffen, durfden deze echter ook niet alleen uitgaan, uit vrees van
-door een aantal hunner omsingeld te worden. Gelukkig hadden zij geene
-wapens, want zij hadden wel bogen maar geen pijlen noch middelen om die
-te maken, en ander wapentuig hadden zij niet.
-
-Groot en inderdaad beklagelijk was het gebrek, dat zij leden, maar te
-gelijk werden de onzen tot strenge maatregelen tegen hen genoopt, want
-schoon hun bergplaats bewaard was, waren hunne velden vernield en
-verwoest. Hun eenigste toevlugt was thans hunne kudde, die zij in het
-dal bij de spelonk hielden, en eenig graan, dat daar groeide, benevens
-de plantaadje van Willem Atkins en zijn makker, waarvan de ander gedood
-was door een pijl, die hem in het hoofd getroffen had. Het was
-opmerkelijk, dat dit dezelfde woestaard was, die den armen slaaf met
-zijne bijl gewond, en naderhand voorgeslagen had al de Spanjaards te
-vermoorden. Hun toestand scheen mij thans slimmer dan de mijne ooit was,
-nadat ik het eerst de halmen graan en rijst ontdekt, en eenig koorn
-gewonnen en tam vee gekregen had; want nu hadden zij als het ware
-honderd wolven op het eiland, die alles vernielden wat in hun bereik
-kwam, schoon zij hen zelven niet bereiken konden.
-
-Het eerst wat zij besloten was, hen zoo mogelijk verder naar het
-zuidoost einde van het eiland te drijven, opdat, zoo er meer wilden op
-het eiland kwamen, deze hen niet zouden vinden, vervolgens, dat zij hen
-dagelijks zouden bestooken, en zoo veel dooden als zij konden, tot hun
-getal wat afgenomen was en zij hen konden temmen, wanneer zij hun koorn
-zouden geven en leeren hoe zij dit aankweeken en van hunnen veldarbeid
-leven konden. Te dien einde vervolgden en verschrikten zij hen zoodanig
-met hunne geweren, dat als een na weinige dagen op een Indiaan schoot,
-deze, als hij niet getroffen was, van schrik nederstortte; en zij waren
-zoo vreesselijk beangst, dat zij zich steeds verder verwijderden, tot
-eindelijk de onzen hen volgden en schier alle dagen eenigen doodden of
-wondden; waarop zij zich zoo in holen en bosschen verscholen, dat zij
-schier van honger vergingen, en eenigen vond men naderhand dood in het
-bosch zonder eenige wond, die alleen van honger gestorven waren.
-
-Toen de onzen dit gewaar werden ging het hun aan het hart, en gevoelden
-zij diep medelijden met hen, vooral de Spaansche gouverneur, die de
-edelmoedigste man was, dien ik ooit in mijn leven aangetroffen heb. Hij
-sloeg voor, er zoo mogelijk een gevangen te nemen en hem hun voornemen
-te doen begrijpen, zoo dat hij het zijnen landslieden kon mededeelen, en
-trachten hen tot het aannemen van voorwaarden aan te manen, waardoor zij
-in het leven konden blijven en geen kwaad meer doen. Het duurde eenigen
-tijd voor men er een magtig kon worden, en eindelijk werd een, die zeer
-verzwakt en half dood van honger was, gevangen genomen. Hij was eerst
-norsch, en wilde eten noch drinken, maar toen hij zag, dat hij goed
-behandeld werd en men hem geen kwaad deed, werd hij eindelijk
-handelbaar.
-
-Daarop liet men den ouden Vrijdag tot hem gaan, die veel met hem sprak,
-en hem zeide hoe goed men het met hen allen voorhad, dat zij hun niet
-alleen in het leven wilden sparen, maar ook een deel van het eiland
-geven om op te wonen, mits zij beloofden, dat zij binnen hunne grenzen
-bleven en den anderen geen kwaad deden; en dat zij hun graan zouden
-geven om aan te kweeken en er brood van te maken, en eenig brood om
-thans van te leven, en de oude Vrijdag zeide den wilde, dat hij aan
-zijne landslieden dit moest mededeelen en hooren wat zij er van zeiden,
-terwijl hij verzekerde, dat zoo zij dit niet dadelijk aannamen, zij
-allen uitgeroeid zouden worden.
-
-De rampzaligen, die geheel gedwee waren geworden, en wier getal tot op
-zevenendertig was gesmolten, namen dadelijk den voorslag aan, en
-smeekten om eenig voedsel; waarop twaalf Spanjaarden en twee Engelschen,
-goed gewapend, met drie slaven en den ouden Vrijdag zich naar de plaats
-begaven, waar zij waren. De drie slaven droegen eene groote menigte
-brood en eenige uit rijst gebakken en in de zon gedroogde koeken en drie
-levende geiten. Men gelastte hun op de zijde van een heuvel te gaan
-zitten, gelijk zij deden, en met veel dankbaarheid de levensmiddelen
-opaten en in het vervolg hunne beloften ten stiptste nakwamen; want
-behalve als zij om levensmiddelen of onderrigting kwamen vragen,
-overschreden zij nimmer hunne grenzen, maar woonden binnen dezelve toen
-ik op het eiland kwam en hen ging opzoeken.
-
-Men had hun geleerd graan te kweeken, brood te maken, tamme geiten te
-fokken en die te melken. Het ontbrak hun slechts aan vrouwen, anders
-zouden zij spoedig een volk geworden zijn. Hun was een strook lands
-aangewezen, die aan de achterzijde door hooge heuvels omringd was, en
-van voren zich tot aan zee aan den zuidoosthoek des eilands, uitstrekte.
-Zij hadden land genoeg, en het was zeer goed en vruchtbaar, want het was
-ongeveer eene halve mijl breed en eene mijl lang. De onzen leerden hun
-houten spaden te maken, gelijk ik gedaan had, en gaven hun twaalf bijlen
-en drie of vier messen, en zij leefden zoo onderworpen en onschuldig als
-mogelijk was. Hierna genoot de kolonie ten aanzien der wilden eene
-volkomene rust, tot ik hen ongeveer twee jaren later weder bezocht; wel
-kwamen nu en dan eenige kanoes met wilden, om hun barbaarsch gastmaal te
-houden, maar daar zij tot onderscheidene natiën behoorden, en misschien
-van degenen, die vroeger kwamen, noch van hun oogmerk iets gehoord
-hadden, zochten zij nimmer naar hen, en zouden hen ook, al hadden zij
-het gedaan, moeijelijk gevonden hebben.
-
-Ik heb thans, geloof ik, een volledig verslag geleverd van hetgeen hun
-tot aan mijne terugkomst wedervoer, althans alles wat meldenswaardig
-was. De Indianen of wilden waren bijzonder door hen beschaafd, en
-dikwijls gingen zij hen bezoeken, echter was het den Indianen op
-doodstraffe verboden bij hen te komen, omdat zij hunne inrigtingen niet
-weder verraden wilden hebben.
-
-Iets was zeer opmerkelijk, namelijk, dat zij de Indianen manden leerden
-vlechten, maar dat deze hunne meesters spoedig te boven gestreefd waren,
-want zij maakten van teenen de alleraardigste dingen, als manden, zeven,
-vogelkooijen, enz., zoo wel als stoelen, voetbankjes, rustbanken en eene
-menigte dergelijke dingen, en waren zeer vernuftig in dat werk, toen zij
-eerst den slag er van hadden.
-
-Mijne komst was hun uiterst welkom, want wij voorzagen hen van messen,
-scharen, schoppen, spaden, houweelen en alles wat zij van dien aard
-noodig hadden. Met deze werktuigen waren zij zoo handig, dat zij zich
-zeer aardige hutten of woningen bouwden, die zij even als mandenwerk
-geheel met rijs omvlochten, hetgeen zeer aardig bedacht was en
-allervreemdst stond, maar eene uitmuntende beschutting was, zoo wel
-tegen de hitte als tegen allerlei ongedierte; en de blanken waren er zoo
-mede ingenomen, dat zij den wilden verzochten dit ook voor hen te doen,
-zoodat toen ik de twee Engelsche kolonies ging bezoeken, deze op een
-afstand naar een aantal bijenkorven geleken, en Willem Atkins, die zich
-thans zeer werkzaam, nuttig en gematigd gedroeg, had zelf voor zich eene
-tent van teenen gevlochten, waarvan men de weergade wel nimmer gezien
-zal hebben. De buitenste omvang daarvan was honderd en twintig schreden,
-gelijk ik meette; de muren waren in twee en dertig vakken of paneelen
-zoo digt als eene mand gevlochten, verdeeld, en zeer sterk en omtrent
-zeven voet hoog. In het midden stond een andere muur van niet wel twee
-en twintig schreden in omvang, maar sterker en in achthoekigen vorm
-gebouwd, en op de acht hoeken stonden zeer sterke palen, op welke acht
-stutten, die het hoogopgaande dak droegen, rustten; en dat alles zeer
-sterk in elkander gevoegd, ofschoon hij geene bouten en slechts weinige
-ijzeren banden had, die hij ook zelf gesmeed had uit het oude ijzer, dat
-ik achtergelaten had. Inderdaad toonde deze knaap vrij wat
-scherpzinnigheid in vele dingen, waarvan hij geene kennis had. Hij had
-voor zich eene smidse met een houten blaasbalk gemaakt. Hij had
-houtskool gebrand, om daar te stooken, en hij maakte uit een van de
-ijzeren koevoeten een tamelijk goed aanbeeld om op te smeden. Op deze
-wijze had hij verscheidene dingen gemaakt, maar vooral haken en banden,
-bouten en hengsels. Maar om tot zijn huis terug te keeren; nadat hij het
-dak van zijne binnenste tent bevestigd had, dekte hij dit met gevlochten
-teenen, en deze weder zoo netjes met rijstenstroo, en daarover groote
-boombladen, die den gevel bedekten, dat zijn huis zoo droog was of het
-met pannen of leijen gedekt was. Hij bekende echter, dat de wilden het
-vlechtwerk voor hem gedaan hadden.
-
-Van deze binnensten tot aan den buitensten muur liep eene soort van
-afdak rondom denzelven geheel en al, en lange latten liepen van de twee
-en dertig vakken naar de hoofdstijlen van het binnenste huis, zijnde
-eene breedte van omtrent twintig voet, zoo dat er tusschen den
-binnensten en buitensten muur eene soort van wandeling was van twintig
-voet breed. De binnenste tent was met soortgelijk, maar veel fijner
-vlechtwerk afgedeeld in zes vertrekken, zoodat hij zes kamers
-gelijkvloers daarin had, en in ieder dezer kamers was eerst eene deur,
-die in den hoofdingang van de groote tent uitkwam, en eene tweede deur,
-die in den rondloopenden gang of ruimte tusschen de beide muren uitkwam,
-zoodat deze ruimte ook in zes vakken afgescheiden was, die niet alleen
-tot een wijkplaats, maar ook tot berging van voorraad van het gezin
-strekte. Deze zes kamers besloegen echter den geheelen omvang van den
-buitensten omgang niet, en het overige was verdeeld als volgt. Bij het
-inkomen van de deur van het geheele gebouw zag men voor zich een regte
-gang, die naar de deur van de binnenste tent geleidde, maar aan
-weerszijden was een gevlochten beschot met eene deur er in, door welke
-men kwam eerst in eene groote kamer of schuur van twintig voet breed en
-dertig voet lang, en door deze in eene andere, die niet wel zoo lang
-was, zoodat er in de buitenste ruimte tien knappe kamers waren; in zes
-van welke men niet dan door de binnenste vertrekken kon komen, en die
-tot slaap- of bergplaatsen voor de verschillende kamers van het
-binnenste verblijf verstrekten; en vier groote schuren, of hoe men ze
-noemen wil, die in elkander liepen, twee aan weerszijden van den ingang,
-die naar de binnenste tent voerde.
-
-Zulk een meesterstuk van vlechtwerk is, geloof ik, nergens ter wereld
-meer gezien, noch een huis of tent, die sneller zamengesteld of zoo
-gebouwd was. In deze groote bijenkorf leefden drie huisgezinnen,
-namelijk Willem Atkins en zijn makker; de ander was gedood, maar zijne
-vrouw bleef met drie kinderen over; en de beide anderen aarzelden
-volstrekt niet om de laatsten van alles hun aandeel te geven, namelijk
-van melk, graan, druiven en als zij een geit geslagt of een schildpad
-gevonden hadden. Allen leefden dus vrij wel, schoon het waar was, dat
-zij niet zoo vlijtig waren als de andere twee Engelschen, gelijk ik
-reeds gezegd heb.
-
-Eene zaak mag ik echter niet verzwijgen, namelijk wat de godsdienst
-betreft, geloof ik niet, dat zij daar ooit aan dachten; wel herinnerden
-zij elkander dikwijls genoeg, dat er een God was, door op de gewone
-wijze der matrozen zijn naam al vloekende te misbruiken. De arme,
-onwetende Indiaansche vrouwen trokken er ook geen voordeel van, dat zij
-met Christenen, gelijk zij heetten, leefden; want daar zij zelf weinig
-van godsdienst wisten, waren zij geheel onbekwaam een woord over God of
-godsdienst te wisselen. De eenigste aanwinst, die de vrouwen door hun
-toedoen verkregen hadden, was, dat zij redelijk wel Engelsch hadden
-leeren spreken, en al de kinderen, die zij hadden, dat ongeveer twintig
-bedroeg, spraken ook Engelsch, schoon in den beginne zeer gebroken,
-even als hunne moeders. Geen van deze kinderen was ouder dan zes jaren,
-toen ik bij hen kwam; want het was niet veel langer dan zeven jaren
-geleden, dat zij deze vijf Indiaansche dames van elders gehaald hadden;
-maar zij waren allen zeer vruchtbaar, en hadden allen kinderen, de een
-meer, de ander minder. Ik geloof, dat de vrouw van den gewezen koksmaat
-van haar zesde kind zwanger was; en de moeders waren allen een goed slag
-van stille, bedaarde, nijvere en zedige schepsels, zeer behulpzaam voor
-elkander, magtig gehoorzaam en eerbiedig jegens hunne meesters, want ik
-kan niet zeggen hunne mannen; en haar ontbrak niets dan onderrigt in de
-Christelijke godsdienst, en een wettig huwelijk, hetwelk beide later
-gelukkig door mijn toedoen tot stand kwam, althans ten gevolge van mijne
-komst aldaar.
-
-Na aldus een verslag van de kolonie in het algemeen gegeven te hebben,
-en vrij uitvoerig van mijne vijf weggeloopen Engelschen, moet ik iets
-zeggen van de Spanjaarden, die het voornaamste deel van de bevolking
-uitmaakten, en wier geschiedenis ook belangrijks genoeg opleverde.
-
-Veel heb ik met hen gesproken over hunne omstandigheden, toen zij onder
-de wilden leefden. Zij verhaalden mij rondborstig, dat zij geene
-bewijzen konden geven van hunne vlijt of vernuft aldaar; dat zij daar
-eene handvol arme, ongelukkige, neerslagtige lieden waren, dat zoo zij
-hulpmiddelen bij de hand gehad hadden, zij toch zoo aan de wanhoop
-overgegeven waren, en zoo verplet door hunne ongelukken, dat zij aan
-niets dan aan den dood zouden gedacht hebben. Een hunner, een ernstig en
-zeer verstandig man, zeide, dat hij overtuigd was, dat zij ongelijk
-hadden; dat het geen mensch paste zich door het ongeluk geheel te laten
-ter nederslaan, maar dat men altijd dien bijstand moest trachten te
-verwerven, die ons verstand ons zoo wel voor het oogenblik als voor het
-vervolg aanbiedt. Hij zeide mij, dat neerslagtigheid de onverstandigste
-eigenschap is, die er ter wereld bestaat, want dat deze alleen op het
-verledene ziet, dat gewoonlijk onmogelijk herdaan of herroepen kan
-worden; maar geen oog op de toekomst vestigt, en zich niet toelegt op
-iets wat tot redding kan strekken, maar het ongeluk veeleer verzwaart
-dan herstelt; waarbij hij een Spaansch spreekwoord aanvoerde, dat,
-schoon ik het niet letterlijk mededeelen kan, zoo veel beteekende als:
-"treurigheid in het ongeluk verdubbelt het ongeluk." Vervolgens putte
-hij zich uit in loftuitingen over al de kleine verbeteringen, die ik in
-mijne eenzaamheid had tot stand gebragt, en hoe ik een toestand, die in
-den beginne op zichzelve veel erger dan de hunne was, duizendmaal
-gelukkiger gemaakt had dan de hunne was, zelfs nu zij allen bij elkander
-waren. Hij zeide, het was opmerkelijk, dat Engelschen in het ongeluk
-meer tegenwoordigheid van geest aan den dag leggen dan eenige andere
-natie, die hij ooit ontmoet had; dat hunne landgenooten en de Portugezen
-het minst geschikt waren om met tegenspoeden te worstelen; want dat in
-gevaren, na de eerste mislukte pogingen, zij dadelijk het hoofd in den
-schoot legden en zich aan de wanhoop overgaven, zonder meer om redding
-te denken.
-
-Ik zeide hem, dat hun geval en het mijne aanmerkelijk verschilde; dat
-zij schipbreuk hadden geleden zonder eenige noodwendigheden of voedsel,
-of hoop op hun onderhoud te hebben. Wel is waar had ik het treurige
-ongeval van geheel alleen te zijn, maar de toevoer, dien de
-Voorzienigheid mij zoo onverwacht beschikt had, door het op het strand
-drijven van het schip, was zulk een hulp, dat het iedereen even als mij
-tot verdere inspanningen had moeten aansporen. "Sennor," zeide de
-Spanjaard, "zoo wij, arme Spanjaarden, in uw geval geweest waren, zouden
-wij nimmer half zooveel uit het schip gehaald hebben als gij; wij zouden
-nimmer een vlot hebben kunnen zamenstellen, of het zonder zeil of riemen
-naar den wal gekregen hebben; en hoeveel minder zouden wij dit gedaan
-hebben," vervolgde hij, "als een onzer alleen geweest was!"--Ik verzocht
-hem daarop zijne pligtplegingen te staken en het verhaal van hunne komst
-aan wal, waar zij landden, te vervolgen. Hij verhaalde mij, dat zij
-ongelukkig op eene plaats landden, waar het volk zelf geen voorraad had;
-terwijl, zoo zij zoo verstandig geweest waren van weder in zee te gaan
-en naar een ander eiland, een weinig verder af, over te steken, zij
-levensmiddelen, schoon geene bewoners, zouden gevonden hebben, gelijk
-men hun verhaald had. Spanjaarden uit Trinidad waren daar namelijk
-dikwijls geweest, en hadden er verscheiden malen geiten en varkens op
-gezet, die zich daar ontzettend vermenigvuldigd hadden, en waar zoo veel
-schildpadden en zeevogels waren, dat zij althans geen gebrek aan vleesch
-zouden gehad hebben, al hadden zij geen brood gevonden; terwijl zij
-thans alleen van eenige wortelen en kruiden moesten leven, die zij niet
-kenden en die hun geene krachten gaven, en waarvan de inwoners hun
-slechts weinig gaven; en deze konden hen niet meer geven, of zij moesten
-kannibalen worden en menschenvleesch eten, dat de grootste lekkernij van
-hun land was.
-
-Zij verhaalden mij hoe menigmaal zij getracht hadden de wilden,
-waaronder zij woonden, te beschaven, en hen betere gewoonten in het
-dagelijksch leven te leeren; doch te vergeefs; en hoe deze er over
-gebelgd waren en het onregtvaardig oordeelden, dat zij die daar om hulp
-en leeftogt kwamen smeeken, zich tot leermeesters wilden opwerpen van
-degenen, die hun brood gaven; waarmede zij, naar het scheen, hun wilden
-te kennen geven, dat niemand zich tot een anders leermeester moest
-opwerpen, als hij niet zonder hem leven kon. Een droevig tafereel hingen
-zij voor mij op van den nood, dien zij geleden hadden; hoe zij somtijds
-verscheidene dagen zonder eenig voedsel waren; daar de bewoners van dat
-eiland allertraagste wezens waren, en uit dien hoofde minder van
-levensmiddelen voorzien dan zij meenden dat anderen in dat deel der
-wereld waren, en toch vonden zij deze wilden minder roof- en vraatziek
-dan anderen, die meer voedsel hadden.
-
-Zij voegden er bij, dat zij in hun geval op nieuw de blijken hadden
-gezien van Gods goedertierene Voorzienigheid, want zoo zij, door hunne
-ontberingen en de onvruchtbaarheid van het land gedrongen, naar een
-ander eiland de wijk hadden genomen, zou de hulp, die hun door mij
-beschikt was, hen niet bereikt hebben. Zij verhaalden mij vervolgens hoe
-de wilden, waar onder zij woonden, verlangd hadden, dat zij met hen ten
-oorlog zouden trekken. En het is waar, dat daar zij geweren hadden, zoo
-hun kruid en lood niet ongelukkig verloren was gegaan, zij hunne
-vrienden niet alleen veel dienst bewezen, maar zich ook bij vriend en
-vijand geducht gemaakt zouden hebben. Maar zonder kruid, en terwijl zij
-toch billijkerwijs hunne gastheeren niet konden weigeren, mede te veld
-te trekken, waren zij er op het slagveld erger aan toe dan de wilden,
-want zij hadden bogen noch pijlen, en konden die, welke de wilden hun
-gaven, niet hanteren; dus konden zij slechts stilstaan en pijlen op zich
-laten afschieten, tot zij den vijand bereiken konden, en dan waren de
-drie hellebaarden, die zij hadden, hun van veel dienst, en dikwijls
-dreven zij een geheel leger op de vlugt met deze hellebaarden, en
-scherpe stokken, die zij in den loop hunner geweren staken. Dit belette
-echter niet, dat zij soms door een overgroot aantal omringd werden en in
-groot gevaar voor hunne pijlen waren; tot zij eindelijk bedachten groote
-houten schilden te maken, die zij met dierenhuiden overtrokken, en deze
-beschermden hen voor de pijlen der wilden. Desniettemin kwamen zij soms
-in groot gevaar, en eens was dan vijf hunner door de houten knuppels der
-wilden nedergeveld, hetwelk op dat tijdstip was, dat een hunner gevangen
-werd genomen, namelijk de Spanjaard, dien ik verloste, en welke zij
-eerst dachten, dat gesneuveld was, maar toen zij naderhand hoorden, dat
-hij gevangen was, waren zij er allerbitterst bedroefd over, en hadden
-gaarne allen hun leven op het spel gezet om hem te verlossen.
-
-Zij verhaalden mij, dat toen de vijf zoo ter aarde stortten, hunne
-overige makkers hen ontzetten, en om hen heen staande, bleven vechten
-tot allen bijgekomen waren, behalve de een, die men dacht dat dood was;
-en toen sloegen zij, digt aaneengesloten, zich door een troep van meer
-dan duizend wilden heen, dreven alles voor zich uit wat hen in den weg
-kwam, en behaalden de overwinning, doch tot hun groot verdriet, omdat
-die gekocht was met het verlies van hunnen vriend, welke de anderen, die
-nog leven in hem vonden, medevoerden, met eenige wilden, gelijk ik
-vroeger verhaald heb.
-
-Aandoenlijk was hunne beschrijving van de vreugde, die zij smaakten bij
-de terugkomst van hunnen vriend en deelgenoot in hun lijden, dien zij
-door wilde dieren van de ergste soort, namelijk door kannibalen,
-verslonden waanden, en hoe zij nog meer verrast werden door zijne
-mededeeling van het doel zijner komst, en dat er een Christen op een
-eiland in de nabijheid woonde, niet alleen, maar ook een, die in staat
-en menschlievend genoeg was om tot hunne bevrijding mede te werken.
-Vervolgens beschreven zij hoe verbaasd zij stonden, toen zij den
-voorraad zagen, dien ik hun toegezonden had, en vooral de stukken brood,
-dat zij sedert hunne komst op die rampzalige plaats niet gezien hadden;
-hoe dikwijls zij het kruisten en zegenden, als eene gave des Hemels, en
-hoe het hun aller moed opbeurde, toen zij het proefden; even als het
-overige, dat ik hun gezonden had. En vervolgens verhaalden zij mij van
-hunne vreugde bij het zien van eene boot en van een loods, om hen te
-brengen naar den persoon en de plaats, vanwaar die giften kwamen; doch
-dit, zeiden zij, konden zij met geene woorden uitdrukken, want hunne
-bovenmatige vreugde dreef hun tot buitensporige blijken daarvan aan,
-waarvan zij alleen konden vermelden, dat zij gevaar hadden geloopen van
-hun verstand er bij te verliezen, daar zij niet wisten hoe zij hunne
-vreugde lucht zouden geven. Bij de eene openbaarde zich dat op deze, bij
-de ander op gene wijze; sommigen barstten in hunne eerste verrukking in
-tranen uit, anderen waren half zinneloos en anderen vielen in zwijm. Dit
-verhaal trof mij uitermate en herinnerde mij Vrijdags verrukking, toen
-hij zijnen vader terug vond, en de buitensporigheden van het arme
-scheepsvolk, dat ik op zee opnam, toen hun schip in brand stond; de
-vreugde van den kapitein, toen hij zich bevrijd zag op de plaats, waar
-hij dacht te sterven, en mijne eigene blijdschap, toen ik na eene
-achtentwintigjarige gevangenschap een goed schip gereed zag, om mij naar
-mijn vaderland te voeren. Al deze zaken maakten het verhaal van deze
-arme lieden voor mij te treffender.
-
-Na aldus den staat van zaken, zoo als ik die vond, medegedeeld te
-hebben, moet ik vermelden wat ik voor deze lieden deed, en hoe ik hen
-achter liet. Zij waren met mij van gevoelen, dat zij niet meer door de
-wilden verontrust zouden worden, of dat, als het gebeurde, zij hen
-zouden afslaan, al waren zij ook tweemaal zoo sterk als vroeger; dus
-baarde hun dit geen zorg. Daarop had ik een ernstig onderhoud met den
-Spaanschen gouverneur over hun verder verblijf op het eiland, want daar
-ik niet gekomen was om eenigen hunner af te halen, zou het onregtvaardig
-geweest zijn sommigen mede te nemen en anderen achter te laten, die tot
-dit laatste misschien ongenegen zouden zijn als hunne magt verminderd
-werd. Aan den anderen kant zeide ik hem, dat ik gekomen was niet om hen
-vandaar te voeren, maar om hen daar te vestigen, en dat ik een aantal
-goederen van allerlei aard voor hen medegebragt had, en geen geld
-ontzien om hun zoo wel van het noodige als wat tot hun gemak dienen kon,
-te voorzien, en dat ik deze en die lieden bij mij had, zoo wel om hun
-aantal te vermeerderen, als om de beroepen, waartoe zij opgeleid waren,
-en waardoor zij hun konden bijstaan in die dingen, die hun thans
-moeijelijk vielen. Zij waren allen bijeen, toen ik hun aldus toesprak,
-en alvorens ik hun de medegebragte goederen overgaf, vroeg ik hun een
-voor een af of zij geheel en al hunne vroegere vijandelijkheden vergeten
-en uitgedelgd hadden, en elkander de hand wilden geven en strikte
-vriendschap zweren, zoo dat er noch oneenigheid, noch naijver tusschen
-hen heerschte.
-
-Willem Atkins zeide met veel openhartigheid en opgeruimdheid, dat zij
-genoeg tegenspoeden hadden geleden om hen allen bezadigd, en genoeg
-vijanden aangetroffen om hen allen tot vrienden te maken; dat hij, wat
-hem betreft, met hen wilde leven en sterven, en wel verre van eenigen
-wrok tegen de Spanjaarden te hebben, bekennen moest, dat zij hem alleen
-behandeld hadden, gelijk zijn kwaad karakter hem noodzaakte, en hij zelf
-in hun geval zou gedaan hebben, zoo al niet meer; en hij wilde hen om
-verschooning vragen, als zij het verlangden, voor zijne dwaze en
-onbescheiden handelwijze jegens hen; en zeer gaarne met hen in de
-beste vriendschap en eendragt leven, en alles doen wat hij kon, om hen
-hiervan te overtuigen. Het was hem wijders onverschillig of hij in de
-eerste twintig jaren naar Engeland ging of niet.
-
-De Spanjaarden zeiden, dat zij wel eerst Willem Atkins en zijne makkers
-om hun wangedrag ontwapend en verjaagd hadden, gelijk zij mij verhaald
-hadden, en mij zelf lieten oordeelen of dit niet noodig geweest was.
-Maar Willem Atkins had zich in het gevecht met de wilden en later
-meermalen zoo goed gedragen en zoo voor het algemeen welzijn zich in de
-bres gesteld, dat zij al het verledene vergeten hadden, en hem met
-wapens en andere noodwendigheden voorzien, gelijk ieder ander, en hem
-hun vertrouwen getoond, door hem onder den gouverneur het bevel op te
-dragen. Niet alleen stelden zij thans een volkomen vertrouwen in hem en
-zijne landslieden, maar zij erkenden ook, dat deze dat vertrouwen op
-allerlei wijzen getoond hadden te verdienen. Eene allerhartelijkste
-omhelzing bevestigde van weerszijden deze verklaringen.
-
-Na deze openhartige vriendschapsbetuigingen besloten wij allen den
-volgenden dag een vriendschappelijken maaltijd te houden. Ik liet
-daartoe den kok en zijn maat van boord halen, en de gewezen koksmaat
-hielp hen. Wij bragten zes stukken ossenvleesch en vier zijden spek van
-het schip, met onze punschkom en wat er vereischt werd om die te vullen;
-en bovendien gaf ik hun tien flesschen rooden wijn en tien flesschen
-Engelsch bier; hetgeen noch de Spanjaards, noch de Engelschen vele jaren
-geproefd hadden, en hun dus uiterst aangenaam was. De Spanjaarden
-voegden daarbij vijf geiten, die de kok braadde, en waarvan ik drie naar
-boord zond aan de matrozen, ten einde deze zich aan versch vleesch
-konden vergasten, gelijk wij aan gezouten deden.
-
-Na den maaltijd waren wij onschuldig vrolijk; ik haalde mijne goederen
-te voorschijn, en wees hun, om allen twist te vermijden, dat er voor
-allen genoeg was, en verlangde, dat zij ieder evenveel zouden hebben,
-namelijk als het tot kleedingstukken gemaakt was. Eerst deelde ik genoeg
-linnen uit, dat ieder vier hemden had, en op het verzoek der Spanjaarden
-vermeerderde ik dit tot zes. Deze waren hun uiterst aangenaam, want zij
-hadden sedert lang vergeten wat het was een hemd te dragen. Ik bepaalde,
-dat ieder zooveel dun laken zou hebben als voor een kiel genoeg was, dat
-de beste dragt in dit klimaat was, als zijnde ruim en luchtig. Ik zeide,
-dat als zij versleten waren, zij uit den voorraad nieuwe konden maken,
-en even zoo met de schoenen, kousen, hoeden, enz.
-
-Ik kan niet zeggen hoeveel genoegen op het gelaat dezer arme lieden te
-lezen stond, toen zij zagen hoe ik voor hen gezorgd had. Zij zeiden, dat
-ik een vader voor hen was, en dat met een correspondent als ik, zij zich
-niet vergeten geloofden in dezen afgelegen hoek der wereld. En allen
-beloofden mij vrijwillig de plaats niet zonder mijne toestemming te
-verlaten.
-
-Daarop stelde ik hun de lieden voor, die ik medegebragt had, zoo als den
-kleedermaker, den smid en de twee timmerlieden; maar bovenal mijn
-duizendkunstenaar, wien zij niets konden noemen daar hij tegen opzag. De
-kleedermaker ging, om zijne gewilligheid te toonen, dadelijk aan het
-werk om voor ieder een hemd te maken, en leerde de vrouwen daarbij met
-de naald omgaan, en deed zich door haar helpen. Dat de timmerlieden
-nuttig waren, behoef ik ook niet te zeggen; zij namen dadelijk al het
-lompe onhandige huisraad onderhanden, en maakten knappe tafels, stoelen,
-bedsteden, kasten, planken, en al wat zij van dien aard noodig hadden.
-
-Maar eerst wilde ik hen laten zien hoe knappe kunstenaars uit zichzelve
-iets kunnen doen, en nam hen mede naar Willem Atkins manden huis, gelijk
-ik het noemde; en beiden verzekerden nimmer zulk een vernuftig werkstuk
-gezien te hebben, noch iets wat in zijne soort zoo regelmatig en knap
-gebouwd was. Een hunner, na er lang op gestaard te hebben, zeide tot
-mij: "Gij kunt er op aan, dat die man ons niet noodig heeft; gij behoeft
-hem slechts gereedschap te geven."
-
-Vervolgens bragt ik al mijne gereedschappen aan wal, en gaf iedereen een
-spade, een schop en een hark, want wij hadden geene eggen of ploegen; en
-voor iedere plantaadje een houweel, een breekijzer en een dissel; met
-bepaling, dat als een daarvan brak of versleten was, deze dadelijk
-zonder misnoegen uit den algemeenen voorraad aangevuld moest worden.
-Spijkers, krammen, hengsels, hamers, beitels, messen, scharen en
-allerlei gereedschappen en ijzerwerk ontving ieder ongeteld zooveel hij
-noodig had, want niemand verlangde meer dan hij gebruiken kon. Voor den
-smid liet ik twee ton onbewerkt ijzer achter.
-
-Mijn voorraad van kruid en wapens, dien ik hun medebragt, was zoo groot,
-dat zij er verrukt van stonden; want nu konden zij, gelijk ik gewoon
-was, met een geweer op ieder schouder uitgaan, en wel duizend wilden het
-hoofd bieden, zoo zij slechts eene niet onvoordeelige standplaats kozen,
-gelijk zij altijd gemakkelijk doen konden.
-
-Ik had den jongeling mede naar den wal genomen, wiens moeder van honger
-gestorven was, en ook de dienstmaagd. Deze laatste was een zedig,
-welopgevoed, godsdienstig meisje, dat zich zoo innemend gedroeg, dat
-iedereen haar gaarne lijden mogt. Zij leidde onder ons een onaangenaam
-leven, daar zij de eenigste vrouw aan boord was, maar droeg dit met
-geduld. Na eenigen tijd, toen zij alles op mijn eiland zoo goed geordend
-en bloeijend zag, en bedacht, dat zij in Oost-Indië niets te verrigten
-en geene bekenden hadden, kwamen beide mij verlof vragen op het eiland
-te blijven bij mijn huisgezin, gelijk zij het noemden. Ik stemde
-gereedelijk hierin toe, en hun werd een stuk lands aangewezen, waar drie
-huizen of tenten opgeslagen werden met vlechtwerk, gelijk die van Atkins
-verschanst, en aan zijne plantaadje grenzende. Deze tenten waren zoo
-ingerigt, dat aan weerszijden een slaapvertrek was, en in het midden
-eene groote kamer of schuur om hunne goederen in te bewaren en te eten
-en te drinken. En daar de twee andere Engelschen hunne woning naar
-dezelfde plaats verlegden, zoo bleven er slechts drie kolonies op het
-eiland, en niet meer; namelijk die van de Spanjaards met den ouden
-Vrijdag en hunne drie slaven, in mijne oude woning aan den heuvel, dat
-inderdaad eene uitmuntende stad was, welker vestingwerken zij zoo wel
-aan de binnen- als buitenzijde der heuvels uitgebreid hadden, zoodat zij
-zoo wel veilig als in de ruimte woonden. Nimmer zag men zulk een stadje
-in een bosch, of ergens ter wereld, geloof ik, zoo verborgen. Duizend
-man hadden het eiland eene maand lang kunnen doorzoeken, en zoo zij niet
-geweten hadden, dat het bestond, zouden zij het niet gevonden hebben,
-want de boomen stonden zoo digt opeen, en waren zoo door elkander
-gegroeid, dat men ze eerst moest vellen om de plaats te naderen, behalve
-door twee naauwe ingangen, die niet gemakkelijk te ontdekken waren; de
-een kwam vlak aan het water uit, wel tweehonderd schreden van de plaats,
-en de ander was de reeds beschreven ladder, en de plaats, waar deze
-uitkwam, was ook digt met hout begroeid.
-
-De tweede kolonie, die van Atkins, bestond uit vier Engelschen, die ik
-daar vroeger achtergelaten had, met hunne vrouwen en kinderen; drie
-slaven, de weduwe en kinderen van den gedooden Engelschman, de jongeling
-en de kamenier, die wij ook voor ons vertrek uittrouwden. Daar woonden
-ook de twee timmerlieden, de kleedermaker en de smid, die vooral zeer
-nuttig was voor hunne geweren, en mijn duizendkunstenaar, die alleen zoo
-veel kon als twintig man, en iedereen door zijne grappen opbeurde. Wij
-trouwden hem uit aan de kamenier, die met den jongeling met ons aan wal
-gegaan was. Dit trouwen brengt mij natuurlijk op den Franschen
-geestelijke, dien ik van het brandende schip verlost had. De man was
-zeker Roomschgezind, en in de oogen van sommigen zal het vreemd zijn,
-dat ik met zoo veel lof van hem gewaag. Maar om hem regt te laten
-wedervaren, moet ik zeggen, dat hij een ernstig, bedaard, vroom en
-godsdienstig man was, onberispelijk van zeden, liefderijk van aard en
-een voorbeeld in al wat hij deed. Wie kan mij laken, dat ik de waarde
-besef van zulk een man, onverschillig of zijn geloof al dan niet het
-mijne was.
-
-Het eerste gesprek, dat ik met hem had, nadat wij bepaald hadden, dat
-hij mede naar Oost-Indië zou gaan, was mij uiterst aangenaam.
-"Mijnheer," zeide hij, "gij hebt niet alleen naast God mij het leven
-gered, maar mij toegestaan deze reis met u te doen; mijn gewaad toont u
-mijn geloof, en aan uwe natie kan ik het uwe gissen. Ik mag het als mijn
-pligt beschouwen, gelijk het ongetwijfeld is, te allen tijde mijn
-uiterste best te doen, alle zielen tot de kennis der waarheid en de
-aanneming van het Roomsche geloof over te halen; maar daar ik hier met
-uwe toestemming, en als het ware in uw huisgezin mij bevind, eischt zoo
-wel de kieschheid als de billijkheid, dat ik mij naar uw verlangen
-schik, en ik zal derhalve niet zonder uwe toestemming over
-godsdienstpunten spreken, waarin wij niet overeenstemmen."
-
-Ik antwoordde, dat ik getroffen was over de kieschheid van zijn gedrag;
-dat wij, wel is waar, tot degenen behoorden, die men elders Ketter
-noemt, maar dat hij niet de eerste Katholijke priester was, met wien ik
-vriendschappelijk verkeerd had, en zonder dat onze verschillende
-meeningen kwaad bloed zetten. Ik verzekerde hem, dat hij niet minder zou
-behandeld worden om dat zijn geloof van het mijne verschilde, en dat zoo
-er uit dien hoofde ongenoegen tusschen ons rees, het mijne schuld niet
-zijn zou.
-
-Hij zeide, dat zijns inziens niets gemakkelijker was dan te spreken
-zonder te twisten, en hij niet met ieder, dien hij aantrof, over
-geloofspunten behoefde te twisten, en liever als een welopgevoed man met
-mij wilde verkeeren. Wilde ik later met hem over zaken van godsdienst
-spreken, dit zou hem aangenaam zijn, maar dan moest ik hem vrij laten
-zijne meeningen te verdedigen zoo goed hij kon, doch zonder mijne
-toestemming zou dit niet gebeuren. Hij zeide verder, dat hij daarom niet
-nalaten zou alles te doen wat zijn pligt als priester en Christen van
-hem eischte, ten beste van het schip en scheepsvolk; en schoon wij
-misschien niet in zijn gebed konde instemmen, hoopte hij toch voor ons
-te bidden.--Aldus spraken wij veel, en hij was niet alleen een man van
-een allerbeschaafdst gedrag, maar ook van gezond verstand, en ik geloof
-ook zeer geleerd.
-
-Hij gaf mij een zeer belangrijk verhaal van zijn leven, gedurende de
-weinige jaren, dat hij in de wereld rondzwierf, vooral was het
-merkwaardig, dat hij op zijne tegenwoordige reis vijf malen van schip en
-bestemming veranderd was. Eerst was hij te St. Malo op een schip, naar
-Martinique bestemd, gegaan, doch toen zij door storm Lissabon moesten
-inloopen, hadden zij bij het opzeilen van de Taag gestooten, en moeten
-lossen. Hij vond een schip zeilree liggen naar Madera, waar hij aan
-boord ging, denkende ligtelijk een schip naar Martinique te zullen
-ontmoeten, maar de Portugesche kapitein, die een bedroefd zeeman was,
-geraakte zijn bestek kwijt en belandde te Fial, waar hij echter zijne
-lading zeer goed afzette, en dus besloot niet naar Madera te gaan, maar
-zout op het eiland Mai in te laden, en vandaar naar Newfoundland te
-verzeilen. Hij was genoodzaakt mede te gaan, en had eene vrij gunstige
-reis tot aan de banken, waar hij een Fransch schip ontmoette, dat naar
-Quebec en vandaar naar Martinique bestemd was; hiermede dacht hij zijne
-bestemming te bereiken, maar de kapitein stierf en het schip bleef daar.
-Daarop ging hij naar Frankrijk scheep in het schip, dat verbrandde, en
-ging toen bij ons aan boord om mede naar Oost-Indië te gaan. Aldus had
-hij vijf mislukte reizen gedaan op slechts eene reis als het ware.
-
-Doch ik wil niet uitweiden over andere lotgevallen, die niet tot de
-mijne betrekking hebben, en keer tot ons eiland terug. Hij vertoefde al
-dien tijd op het eiland onder ons, en kwam op een morgen bij mij, juist
-toen ik de kolonie der Engelschen, die het verst af lag, wilde bezoeken.
-Hij zeide mij met een zeer ernstig gelaat, dat hij twee of drie dagen
-lang eene gelegenheid gezocht had tot een onderhoud met mij, hetwelk hij
-hoopte, dat mij niet onaangenaam zou zijn, omdat het, naar zijne
-meening, eenigzins met mijn oogmerk strooken zou, namelijk den voorspoed
-van mijne kolonie, en om op deze, misschien meer dan thans, Gods zegen
-verwerven.
-
-Ik was door dit laatste eenigzins verrast, en zeide levendig: "Hoe,
-mijnheer, denkt gij dat Gods zegen niet op ons rust, na zulken bijstand
-en wonderbare redding, als ik u gisteren breedvoerig verhaald
-heb?"--"Zoo gij de goedheid gehad hadt, mijnheer, mij te laten
-uitspreken," zeide hij zeer zachtaardig en toch zeer levendig, "zoudt
-gij niet misnoegd op mij geweest zijn, althans mij niet verdacht hebben,
-dat ik niet geloofde, dat God u beschermd had. Ik vertrouw ook, dat Gods
-zegen op u rust; want uwe oogmerken zijn nuttig en heilzaam. Maar,"
-vervolgde hij, "al waren zij dit nog meer dan u zelfs mogelijk is, zoo
-kunnen er toch eenigen onder u zijn, die niet even regtvaardig handelen,
-en gij weet uit de geschiedenis der kinderen Israëls, dat de zonde van
-Achan de goddelijke straf op zesendertig anderen deed nederdalen, en
-Gods toorn tegen hen verwekte."
-
-Ik werd hierdoor zeer getroffen, en zeide hem, dat zijne bedoelingen mij
-zoo welgemeend toeschenen, dat het mij speet, dat ik hem gestoord had,
-en hem verzocht voort te gaan. Tevens zeide ik hem, dat ik naar de
-plantaadje der Engelschen wilde gaan, en verzocht hem mede te wandelen,
-en mij onder weg mede te deelen wat hij te zeggen had. Hij zeide mij,
-dat hij mij gaarne wilde vergezellen, omdat hij mij juist over dezen
-wilde spreken. Dus wandelden wij voort, en ik verzocht hem rondborstig
-en openhartig met mij te spreken.
-
-"Welnu dan, mijnheer," zeide hij, "laat mij u eerst eenige
-grondstellingen openleggen, als beginselen, waarop hetgeen berust, wat
-ik u zeggen wilde, ten einde daaromtrent geen verschil te hebben, schoon
-vrij in de beoefening van sommige bijzonderheden mogten verschillen.
-Eerstelijk, mijnheer, schoon vrij in sommige punten van godsdienst
-verschillen, en dit vooral in dit geval, gelijk ik u nader aantoonen
-zal, zeer ongelukkig is, zijn er echter eenige punten waaromtrent wij
-overeenstemmen. In de eerste plaats gelooven wij beide, dat er een God
-is, en dat deze ons eenige vaste regelen, om hem te dienen en te
-gehoorzamen, gegeven heeft, en dat wij die niet opzettelijk mogen
-overtreden, hetzij door zijne geboden te veronachtzamen of te doen wat
-deze verbieden. En hoedanig ook ons geloof moge zijn, gereedelijk
-erkennen wij allen, dat Gods zegen gewoonlijk niet volgt op eene
-opzettelijke overtreding zijner geboden, en ieder goed Christen zal
-ijverig trachten anderen te beletten, die onder zijne hoede zijn, dat
-zij God en zijne geboden geheel veronachtzamen. Dat uwe landslieden
-Protestanten zijn, ontslaat mij niet van de bezorgdheid voor hunne ziel,
-en van mijn pligt, om te trachten, als het mij mogelijk is, dat zij
-hunnen Schepper zoo min beleedigen als mogelijk; vooral als gij mij
-toestaat mij in deze zaken te mengen."
-
-Ik begreep zijne bedoeling nog niet, maar stemde alles toe wat hij
-gezegd had, en dankte hem voor zijne zorg voor ons welzijn, en verzocht
-hem mij zijne meening nader uiteen te zetten.
-
-"Welnu dan, mijnheer," zeide hij, "ik zal van uw verlof gebruik maken,
-en er zijn drie dingen, die, als ik wel heb, Gods zegen op uwe pogingen
-moeten beletten, en die ik om uwent en hunnent wil gaarne uit den weg
-geruimd zou zien. En ik vertrouw, dat gij met mij zult instemmen als ik
-ze u opnoem, vooral als ik u aantoon, dat zij gemakkelijk en naar uw
-genoegen hersteld kunnen worden. Eerstelijk hebt gij hier vier
-Engelschen, die onder de wilden vrouwen genomen hebben, en ieder
-verscheidene kinderen hebben, zonder aan haar gehuwd te zijn, op
-eenigerlei wijze, gelijk Goddelijke en menschelijke wetten vereischen,
-en die derhalve voor beide in overspel leven. Gij zult hiertegen
-aanvoeren, dat er geenerlei geestelijke was om de plegtigheid te
-volbrengen, noch zelfs pen, inkt of papier, om eene trouwbelofte of
-huwelijkscontract aan te gaan of te teekenen. En ik weet ook wat u de
-Spaansche gouverneur verhaald heeft, namelijk van de verbindtenis
-tusschen hen, dat ieder zijne eigene vrouw zou houden. Dit is echter
-geheel geen huwelijk, geen overeenkomst tusschen hen en hunne vrouwen,
-maar alleen eene onderlinge verbindtenis om twisten te voorkomen. Maar
-de hoofdzaak van het huwelijk bestaat niet alleen in de onderlinge
-toestemming van beide partijen, om elkander tot man en vrouw te nemen,
-maar in de plegtige en wettige verbindtenis, die man en vrouw verpligt
-elkander te allen tijde als zoodanig te erkennen, de mannen verbiedt met
-eenige andere vrouw eene verbindtenis aan te gaan, zoo lang deze leeft,
-en gelast bij alle gelegenheid voor haar en hare kinderen te zorgen; en
-de vrouwen dezelfde of soortgelijke pligten oplegt."
-
-"Maar nu, mijnheer, kunnen deze mannen, als zij goedvinden, of de
-gelegenheid zich opdoet, deze vrouwen verlaten, hunne kinderen verzaken,
-aan het gebrek ten prooi geven, en andere vrouwen ten huwelijk nemen,
-terwijl deze nog leven." En met eenige warmte vervolgde hij: "Hoe,
-mijnheer, wordt God door deze ongeoorloofde losbandigheid geëerd? En hoe
-zal zijn zegen op uwe ondernemingen alhier nederdalen, hoe goed die op
-zich zelve, en hoe welgemeend uwe oogmerken zijn, terwijl deze lieden,
-die thans uwe onderdanen zijn, en onder uwe volstrekte heerschappij
-staan, met uw goedvinden, in openlijk overspel leven?"
-
-Ik moet bekennen, dat de zaak zelf mij trof, maar nog veel meer de
-krachtige redenen, die hij bijbragt; want het was waar, dat, hoewel er
-geen geestelijke aanwezig was, een plegtig contract, voor getuigen
-opgemaakt en bevestigd door een of ander teeken, al ware het slechts
-door het breken van een stok, waardoor deze lieden zich verpligtten deze
-vrouwen te allen tijde voor hunne echtgenooten te erkennen, en haar noch
-hare kinderen ooit te verlaten; en de vrouwen desgelijks van haren kant,
-een wettig huwelijk voor God zou geweest zijn, en dat het zeer te laken
-was, dat het niet geschied was.
-
-Ik dacht den jongen priester tevreden te stellen door de opmerking, dat
-dit geschied was, terwijl ik niet hier was, en dat zij nu zoo vele jaren
-zoo geleefd hadden, dat, al ware het overspel, dit toch thans niet meer
-te herstellen was, en er thans niets aan te doen viel.
-
-"Gij hebt in zoo verre gelijk, mijnheer," zeide hij, "dat het u niet tot
-verwijt kan strekken, daar het in uwe afwezigheid geschied is. Maar ik
-smeek u, denk niet, dat gij daarom thans niet verpligt zoudt zijn dit te
-doen ophouden. Hoe kunt gij anders denken, dan dat voor het toekomende
-al het misdadige daarvan ten uwen laste zal komen, al zijt gij aan het
-verledene onschuldig, daar het thans in uwe magt staat het te doen
-ophouden, en in niemands magt anders."
-
-Ik begreep hem nog niet geheel, maar verbeeldde mij, dat hij bedoelde,
-door een eind er aan te maken, dat ik hen van elkander zou scheiden, en
-niet toelaten, dat zij langer met elkander leefden; en ik zeide hem,
-dat ik dit volstrekt niet doen kon, want dat het geheele eiland hierdoor
-in verwarring zou geraken. Hij scheen verwonderd, dat ik hem zoo
-verkeerd kon begrijpen. "Neen mijnheer," zeide hij, "ik bedoel niet, dat
-gij hen zoudt scheiden, maar hen wettig laten huwen. En daar mijne wijze
-van een huwelijk in te zegenen hen misschien niet zou aanstaan, schoon
-dit zelfs naar uwe landswetten verbindend zou zijn, zoo kunt gij dit
-even goed voor God en even wettig voor de menschen doen; ik meen door
-eene schriftelijke verbindtenis, onder getuigen, die bij alle regtbanken
-in Europa geldig zal geacht worden."
-
-Ik was getroffen door zooveel echte godsvrucht, en zoo opregten ijver
-aan te treffen, bij zulke treffende onpartijdigheid omtrent zijne kerk,
-en zulke vurige belangstelling, om lieden, die hij niet kende of eenige
-betrekking op had, voor overtreding van Gods wetten te bewaren; welks
-gelijken ik nimmer ontmoet had. Doch toen ik overwoog wat hij van een
-schriftelijk contract gezegd had, antwoordde ik, dat ik alles wat hij
-gezegd had toestemde, als zeer regtvaardig en zeer liefderijk van hem,
-en dat ik er met de mannen over spreken zou. Ik zag geene reden waarom
-zij door hem zich niet zouden laten trouwen, hetwelk in Engeland even
-geldig zou geacht worden, alsof een Engelsch geestelijke het gedaan had.
-Later zal ik verhalen hoe wij dit schikten.
-
-Vervolgens vroeg ik hem naar de tweede reden tot klagten; terwijl ik
-mijne verpligting voor de eerste jegens hem erkende, en er hem hartelijk
-voor dank zeide. Hij zeide even rondborstig en vrij met mij daarover te
-zullen spreken; het was dat, niettegenstaande deze mijne Engelsche
-onderdanen, gelijk hij ze noemde, nu bijkans zeven jaren met deze
-vrouwen geleefd hadden, en haar Engelsch hadden leeren spreken, en zelfs
-lezen, en zij, naar hij opgemerkt had, vrij bevattelijke en verstandige
-vrouwen waren, dat zij nog tot op dit oogenblik haar niets van de
-Christelijke godsdienst geleerd hadden, zelfs niet zooveel, dat er een
-God was, of eene eerdienst, of hoe God gediend worden moet, of dat hare
-eigene afgoderij en aanbidding van zij wisten zelf niet wat, valsch en
-ongerijmd was. Bat was, zeide hij, eene onverschoonbare achteloosheid,
-die zij voor God zouden moeten verantwoorden. Hij vervolgde met veel
-vuur: "Ik ben overtuigd, dat zoo deze lieden in het land woonden,
-vanwaar hunne vrouwen gekomen zijn, de wilden meer moeite zouden gedaan
-hebben om hen tot afgodendienaars en duivelaanbidders te maken, dan een
-hunner, zoo ver ik zien kan, gedaan heeft, om de kennis van den eenigen
-waren God te verspreiden. En ofschoon, mijnheer, uw geloof en het mijne
-verschillend zijn, zouden wij echter beide gaarne aan dienaren van het
-rijk des duivels de algemeene beginselen van de Christelijke leer zien
-ingeprent; opdat zij ten minste van eenen God, van den Verlosser, van de
-opstanding en van een toekomstigen staat hoorden; zaken, waarin wij
-allen gelooven; dan zouden zij althans de ware kerk veel meer genaderd
-zijn dan thans in de openbare belijdenis der afgoderij en aanbidding des
-duivels."
-
-Ik kon mij niet langer bedwingen; ik sloot hem in mijne armen en drukte
-hem met vervoering aan mijn hart. "Hoe ver ben ik verwijderd van de
-kennis van eens Christens grootsten pligt, namelijk van de liefde voor
-Christus kerk en voor het geestelijk welzijn van anderen!" riep ik uit.
-"Ik weet naauwelijks wat een Christen betaamt!"--"O, zeg dat niet,
-mijnheer," zeide hij, "deze zaak is uwe schuld niet."--"Neen, neen,"
-hernam ik, "maar waarom nam ik ze niet zoo wel als gij ter harte?"--"Het
-is nog niet te laat," antwoordde hij, "veroordeel u zelven niet te
-overijld."--"Wat thans echter te doen?" hernam ik, "gij ziet, ik sta op
-mijn vertrek."--"Wilt gij mij toestaan er met deze arme lieden over te
-spreken?" vroeg hij.--"Met al mijn hart," antwoordde ik, "en ik zal
-zorgen, dat zij op uwe woorden acht geven."--Hij hernam: "Dat moeten wij
-aan de genade van Christus overlaten, maar het is onze pligt hen
-behulpzaam te zijn, aan te moedigen en te onderrigten, en zoo gij het
-mij toestaat en God zijnen zegen geeft, twijfel ik niet of de arme
-onwetende zielen zullen tot het rijk van Christus gebragt worden, tot
-het geloof, dat wij allen belijden, en dat nog terwijl gij hier
-zijt."--"Ik zal u niet alleen verlof, maar ook den hartelijksten dank
-daarvoor geven," zeide ik. Ook hiervan zal ik den uitslag mededeelen.
-
-Nu vroeg ik hem naar het derde punt, waarin wij te laken waren, "Het is
-van gelijken aard," zeide hij, "en ik zal het, met uw verlof, even
-rondborstig openleggen. Het betreft gindsche wilden, die, als ik mij zoo
-uitdrukken mag, uwe overwonnen onderdanen zijn. Het is eene
-grondstelling, mijnheer! die alle Christenen, tot welke kerk zij ook
-behooren, erkennen of behooren te erkennen, dat de kennis van het
-Christendom door alle mogelijke middelen en bij elke gelegenheid behoort
-te worden uitgebreid. Van dit beginsel uitgaande, zendt onze kerk
-zendelingen naar Perzië, Indië en China, en zelfs onze hoogere
-geestelijken begeven zich gewillig op de gevaarlijkste togten en in de
-gevaarlijkste verblijven onder moordenaars en barbaren, om hun de kennis
-van den waren God te leeren en tot het Christelijk geloof over te halen.
-Nu hebt gij hier, mijnheer! eene zoodanige gelegenheid, om zes- of
-zevenendertig wilden van de afgoderij tot de kennis van hunnen Schepper
-en Verlosser te brengen, dat het mij verwondert, dat gij zulk eene
-gelegenheid, om goed te doen, kunt laten voorbijgaan, welke waarlijk de
-belooning voor een geheel leven zou uitmaken."
-
-Ik was nu inderdaad verstomd en wist geen woord in te brengen. Ik zag
-hier voor mij een Christen vol waren ijver voor God en de godsdienst,
-wat dan ook zijne bijzondere geloofsbelijdenis was; en ik had zelfs geen
-oogenblik hier ooit aan gedacht, en zou er, geloof ik, nooit aan gedacht
-hebben, want ik beschouwde die wilden als slaven, die wij zoo behandeld
-zouden hebben, als wij er eenig werk voor gehad hadden, of gaarne
-verkocht en naar een ander werelddeel gezonden hebben; zoo wij slechts
-van hen ontslagen werden en zij niet naar hun eigen land konden
-terugkeeren. Maar ik moet bekennen, dat zijne woorden mij verstomd deden
-staan en ik niet wist, wat ik zeggen zou. Hij zag mij ernstig aan, en
-mij eenigzins verbijsterd ziende, zeide hij: "Het zou mij spijten,
-mijnheer! als gij misnoegd waart over iets wat ik gezegd heb."--"Neen,
-neen," antwoordde ik, "ik ben alleen misnoegd op mijzelven; en ik ben
-geheel verslagen, dat ik er vroeger niet alleen niet aan dacht, maar dat
-ik ook nu niet weet wat ik er nu aan doen kan. Gij weet," vervolgde ik,
-"in welke omstandigheden ik mij bevond. Ik moet naar de Oost-Indiën, met
-een schip, welks reeders ik groot nadeel toebreng, met het schip hier op
-te houden, terwijl het volk al dien tijd voor rekening van de reeders
-komt. Wel is waar, wij zijn overeengekomen, dat ik hier twaalf dagen zou
-blijven, en dat ik voor ieder dag daar boven drie pond sterl. als
-liggeld per dag zou betalen. Maar ik mag niet langer dan acht dagen op
-liggeld blijven liggen, en ik ben nu reeds dertien dagen hier; zoodat
-het mij volstrekt onmogelijk is iets hieraan te doen, of ik moest zelf
-hier achterblijven; en als dan dit schip op reis verging, zou ik in
-denzelfden toestand zijn, als toen ik hier het eerst kwam, en waaruit ik
-zoo wonderbaarlijk verlost ben."
-
-Hij bekende, dat dit zeer hard voor mij was, maar drukte mij op het
-hart, of niet het geluk van zevenendertig zielen te redden, verdiende,
-dat ik daarvoor alles wat ik in de wereld had, in de waagschaal stelde.
-Dit wilde er bij mij nog zoo niet in, en ik antwoordde: "Zeker,
-mijnheer! is het een onwaardeerbaar geluk, in Gods hand het werktuig te
-zijn, om zevenendertig heidenen tot de kennis van Christus te brengen.
-Maar daar gij een geestelijke zijt en daarvoor opgebragt, zoodat het,
-als het ware, uw beroep is, hoe komt het, dat gij het niet liever zelf
-onderneemt, dan het van mij te eischen?"
-
-Hierop bleef hij vlak voor mij staan, en maakte eene diepe buiging voor
-mij. "Ik dank allerhartelijkst God en u, mijnheer!" zeide hij, "voor
-zulk eene blijkbare roeping tot eene zoo gezegende onderneming, en zoo
-gij er u van ontslagen acht en het van mij verlangt, wil ik het gaarne
-doen, en het als eene ruime belooning beschouwen voor al de gevaren en
-moeiten van mijne ongelukkige reis, dat mij eindelijk zulk eene
-heerlijke loopbaan geopend is." Terwijl hij sprak, zag ik eene zekere
-verrukking op zijn gelaat, zijne oogen fonkelden, zijn gelaat gloeide,
-hij werd beurtelings bleek en rood, kortom, hij was verrukt van vreugde
-over het werk, dat zich voor hem opdeed. Het duurde eene poos, eer ik
-wist, wat ik hem zeggen zou; want ik stond inderdaad verrast een man te
-vinden, zoo opregt en zoo vol ijver, en die zich door zijnen ijver zoo
-ver liet vervoeren. Maar na eenig nadenken vroeg ik hem, of hij het
-ernstig meende, en of hij op het vooruitzigt van deze arme lieden te
-bekeeren, het wagen wilde, zich misschien levenslang op een schraal
-bevolkt eiland te laten opsluiten, terwijl hij zelfs niet wist, of hij
-hun eenig goed kon doen of niet.
-
-Hij zag mij verbaasd aan, en vroeg wat ik wagen noemde. "Weet gij,
-mijnheer!" vroeg hij, "waarom ik met u naar de Indiën wilde
-gaan?"--"Neen," zeide ik, "ik weet dat niet, maar ik denk, om den
-Indianen te prediken."--"Ongetwijfeld," hernam hij, "en denkt gij, dat,
-als ik deze zevenendertig wilden tot het Christelijk geloof kan
-bekeeren, dat dan mijn tijd niet wel besteed is, al verliet ik nimmer
-het eiland weder? Is het behouden van zoovelen niet oneindig meer waard
-dan mijn leven, ja, dat van twintig menschen als ik. Dagelijks,"
-vervolgde hij, "zou ik Christus en de H. Maagd danken, als ik het
-gezegend werktuig mogt zijn, om deze arme lieden te behouden, al zou ik
-nimmer het eiland verlaten, of mijn geboorteland wederzien. Maar daar
-gij mij de eer doet, mij dit werk op te dragen (waarvoor ik u al mijn
-leven dankbaar zal zijn), heb ik u nog een verzoek te doen."--"Wat is
-dat?" vroeg ik.--"Dat gij," antwoordde hij, "uw knecht Vrijdag hier bij
-mij laat, om mijn tolk en medehelper te zijn, daar ik hen en zij mij
-niet kunnen verstaan."
-
-Dit verzoek was mij hoogst onaangenaam, want ik kon om verscheidene
-redenen niet aan eene scheiding van Vrijdag denken. Hij was mijn
-reisgezel geweest, hij was mij niet alleen getrouw, maar ook zeer
-genegen, en ik had besloten, vrij wat voor hem te doen, als hij, gelijk
-te verwachten was, mij zou overleven. Bovendien, daar ik Vrijdag tot een
-Protestant had gemaakt, zou een ander geloof hem geheel verbijsteren, en
-zoolang hij leefde zou hij nimmer willen gelooven, dat zijn oude meester
-een ketter en een verdoemde was, en dit kon ten laatste hem weder tot
-zijne vroegere afgoderij brengen. Echter schoot mij iets te binnen, en
-ik zeide hem, dat ik geenen lust had, mij van Vrijdag te ontdoen, schoon
-het waar was, dat een werk, dat hem hooger dan zijn leven toescheen, bij
-mij zwaarder dan het behoud van eenen knecht moest wegen, maar aan den
-anderen kant wist ik, dat Vrijdag mij nimmer zou willen verlaten, en om
-hem tegen zijnen wil daartoe te dwingen, zou eene schandelijke
-onregtvaardigheid zijn, omdat ik hem het tegendeel beloofd had, gelijk
-hij beloofd had mij nimmer te zullen verlaten. Dit scheen hem te
-verontrusten, want hij kon onmogelijk met deze lieden omgaan, daar hij
-evenmin een woord van hen kon verstaan, als zij van hem. Deze zwarigheid
-ruimde ik uit den weg, door te zeggen, dat Vrijdags vader Spaansch
-geleerd had, dat hij ook verstond, en dus als tolk dienen kon. Thans was
-hij tevreden en niets kon hem overhalen, zijn voornemen ter bekeering
-der zevenendertig wilden op te geven. Doch de Hemel beschikte dit later
-anders.
-
-Ik kom thans tot zijn eerste bezwaar terug. Toen wij bij de Engelschen
-kwamen, liet ik hen allen bijeenroepen, en na hen te hebben
-voorgehouden, wat ik voor hen gedaan had, namelijk van welken voorraad
-ik hen voorzien had, waarvoor zij zeer dankbaar waren, begon ik te
-spreken over het schandelijke leven, dat zij leidden, en verhaalde hen
-juist hoe de geestelijke het beschouwd had, en terwijl ik hen bewees hoe
-onchristelijk en goddeloos het was, doch vooraf vroeg ik hun of zij
-gehuwd of ongehuwd waren. Twee hunner waren weduwnaars en de anderen
-waren ongehuwd. Ik vroeg hen, hoe zij met een goed geweten met deze
-vrouwen konden zamenwonen en zoovele kinderen bij haar hebben, zonder
-dat zij wettig met haar gehuwd waren.
-
-Zij gaven allen ten antwoord, gelijk ik wel verwacht had, dat er niemand
-was, die hen trouwen kon, dat zij zich voor den gouverneur verbonden
-hadden, haar steeds als hunne wettige vrouwen te zullen behandelen en
-behouden, en zij vermeenden, dat zij in deze omstandigheden even wettig
-met haar gehuwd waren, alsof het huwelijk door eenen geestelijke en met
-alle plegtigheden der wereld ingezegend was geworden. Ik antwoordde, dat
-zij ongetwijfeld voor God gehuwd waren, en voor hun geweten verpligt
-haar als hunne vrouwen te beschouwen; maar dat de menschelijke wetten
-anders waren, dat zij later konden voorgeven niet gehuwd te zijn, en de
-arme vrouwen en kinderen verlaten, en dat deze arme vrouwen, zonder
-bloedverwanten of geld, zichzelve niet door de wereld zouden kunnen
-helpen. Ik zeide, dat ik derhalve niets voor hen doen kon, zonder
-verzekerd te zijn, dat zij het eerlijk meenden, maar dat ik zorgen zou
-alles te doen, wat ik kon, voor hunne vrouwen of kinderen buiten hen, en
-dat, ten ware zij mij blijken gaven, dat zij de vrouwen wilden trouwen,
-ik het niet voegzaam oordeelde, dat zij als man en vrouw bleven
-voortleven, want dat dit streed met alle goddelijke en menschelijke
-wetten, en zij, zoo voortgaande, niet op Gods zegen konden hopen.
-
-Alles ging zoo als ik verwacht had; zij zeiden mij, bijzonder Willem
-Atkins, die voor de anderen het woord scheen te voeren, dat zij hunne
-vrouwen zoo lief hadden, alsof zij hunne landgenooten waren, en dat zij
-haar in geen geval zouden verlaten, en zij geloofden, dat hunne vrouwen
-zoo zedig en deugdzaam waren, en zoo veel voor hen en hunne kinderen
-deden, als zij bij mogelijkheid konden. En Atkins voegde er bij, dat wat
-hem betrof, als iemand hem aanbood, om hem naar Engeland mede te nemen
-en daar kapitein van het beste schip uit de marine te maken, hij niet
-zou medegaan, als hij zijne vrouw en kinderen niet kon medenemen, en als
-er een geestelijke aan boord was, wilde hij zich dadelijk laten trouwen
-met al zijn hart. Dit was juist wat ik wenschte. De priester was op dat
-oogenblik niet bij mij, maar toch in de nabijheid; om hem verder op de
-proef te stellen, zeide ik, dat ik een geestelijke bij mij had, die, als
-hij het meende, hem den volgenden morgen zou trouwen, en verzocht hem er
-zich op te bedenken en er met de overigen over te spreken. Hij zeide,
-dat hij voor zich er zich niet op behoefde te bedenken, maar blijde was,
-dat ik een geestelijke aan boord had, en dat hij dacht, dat de anderen
-het ook gaarne doen zouden. Ik zeide vervolgens, dat mijn vriend, de
-geestelijke, een Franschman was, en geen Engelsch kon spreken, maar dat
-ik als tolk zou handelen. Hij vroeg mij volstrekt niet of het een
-Roomsch of Protestantsch geestelijke was, waarvoor ik eigenlijk gevreesd
-had, doch hij vroeg er niet naar, en ik vertrok daarop naar mijnen
-priester en Atkins naar zijne makkers. Ik verzocht den priester tegen
-hen nergens over te spreken voor de zaak haar geheel beslag had, en
-verhaalde hem wat het volk mij gezegd had.
-
-Alvorens ik hunne streek verliet, kwamen zij weder bij mij en zeiden,
-dat zij over mijne woorden nagedacht hadden, dat zij met vreugde
-vernomen hadden, dat ik een geestelijke bij mij had, en gaarne,
-ingevolge mijn verlangen, wilden trouwen, zoo spoedig ik begeerde, want
-dat zij in het geheel niet verlangden van hunne vrouwen te scheiden, en
-het beste met haar voorhadden. Wij stelden het dus op den volgenden
-morgen, en bepaalden, dat zij middelerwijl hunne vrouwen zouden
-verklaren wat het huwelijk was, en dat dit ook van haar eischte, hare
-mannen in geen geval te verlaten.
-
-De vrouwen begrepen dit gemakkelijk en waren er zeer mede tevreden,
-gelijk zij ook reden hadden. Den volgenden morgen kwamen zij dus allen
-in mijn vertrek, waar ook mijn geestelijke zich bevond. Schoon hij noch
-een Engelsen geestelijke kleeding, noch een Fransch priesterkleed droeg,
-droeg hij echter een zwart overkleed met een sjerp, hetgeen veel naar de
-kleeding van een Engelsch geestelijke geleek. Ik diende voor tolk van
-hetgeen hij zeide. Maar zijne ernstige taal jegens hen, en zijne
-aarzeling om de vrouwen te trouwen, omdat zij ongedoopt waren en het
-Christelijk geloof niet beleden, boezemden eerbied voor hem in, en nam
-allen twijfel weg of hij een geestelijke was. Ik vreesde zelfs in den
-beginne, dat deze zwarigheid hem zou verhinderd hebben haar in het
-geheel te trouwen. Al wat ik ook zeide baatte niet, en hij weigerde
-volstandig het huwelijk te sluiten, alvorens hij met de mannen en ook de
-vrouwen gesproken had. Schoon ik hier eerst iets tegen had, deed echter
-zijne welmeenende opregtheid mij daarin toestemmen. Hij zeide hun
-daarop, dat ik hem hunne omstandigheid en tegenwoordig voornemen had
-medegedeeld, dat hij gaarne, volgens mijn verlangen, hun huwelijk wilde
-sluiten, maar eerst eenige woorden tot hen rigten moest. Hij bragt hun
-daarop onder het oog, dat zij in de oogen van iedereen, en volgens alle
-maatschappelijke wetten, tot hiertoe in openbare ontucht hadden geleefd;
-dat dit, wel is waar, thans alleen verholpen kon worden als hij hen
-trouwde of zij zich van elkander scheidden; maar dat zich bij hen nog
-eene zwarigheid tegen een Christelijk huwelijk opdeed, die moeijelijk
-weg te nemen was, namelijk die van een Christen aan eene heidensche,
-afgodische vrouw te verbinden; terwijl hij echter zag, dat er geen tijd
-was om de vrouwen vooraf te doopen en tot de leer van Christus over te
-halen, daar zij ongetwijfeld nimmer iets van gehoord hadden, en zonder
-welke hij haar niet doopen kon.
-
-Hij zeide het er voor te houden, dat zij zelf slechts weinig van de
-godsdienst wisten, en derhalve niet verwachten kon, dat zij er hunne
-vrouwen veel van medegedeeld hadden, maar dat hij hen niet trouwen kon,
-ten ware zij hem beloofden hun uiterste best te doen om hunne vrouwen
-over te halen Christenen te worden, en dat zij haar zoo goed zij konden
-zouden onderrigten nopens hunnen Schepper, en hunnen Verlosser leeren
-dienen, want hij wilde geene Christenen en heidenen verbinden, hetgeen
-strijdig was met alle beginselen der Christelijke leer; en door
-Goddelijke wetten verboden.
-
-Zij hoorden dit alles zeer oplettend aan, gelijk ik het hen, zoo na
-mogelijk met zijne eigene woorden, mededeelde, terwijl ik er slechts
-somtijds iets bijvoegde om hen te overtuigen hoe billijk het was, en hoe
-volkomen naar mijne overtuiging; en ik zorgde steeds goed de woorden van
-den geestelijke, en hetgeen ik er bijvoegde, te onderscheiden. Zij
-zeiden, dat alles zeer waar was, dat zij zelve slechts laauwe Christenen
-waren, en nimmer met hunne vrouwen over de godsdienst hadden gesproken.
-"En hoe zouden wij haar de godsdienst leeren, mijnheer?" zeide Willem
-Atkins. "Wij zijn zelf onwetend, en als wij haar spraken van God en
-Christus, en Hemel en hel, zouden zij ons uitlagchen, en vragen wat wij
-zelf geloofden. En als wij dan zeiden, dat wij alles zelf geloofden wat
-wij zeiden, zoo als, dat de brave lieden naar den hemel gaan en de
-slechten naar den duivel, dan zouden zij ons vragen waar wij zelf
-wenschten heen te gaan, die dit alles gelooven, en toch zulke groote
-schelmen zijn. Waarlijk, mijnheer, dat is genoeg om haar al aanstonds
-tegen de godsdienst in te nemen. Men moet, als men anderen leeren wil,
-zelf eenige godsdienst hebben."--"Willem Atkins," zeide ik, "ik vrees,
-dat het maar al te waar is wat gij zegt, maar kunt gij daarom uwe vrouw
-niet zeggen, dat zij een verkeerd geloof belijdt, dat er een God en een
-godsdienst is, beter dan de hare, dat hare goden afgoden zijn, die noch
-spreken, noch hooren kunnen; dat er een opperst Wezen is, die alles
-geschapen heeft, die de goeden beloont, de kwaden bestraft, en door wien
-wij eindelijk voor al onze daden geoordeeld zullen worden. Gij zijt zoo
-onwetend niet, maar uw eigen verstand zal u zeggen, dat dit alles de
-waarheid is, en ik vertrouw, dat gij dit ook weet en gelooft."
-
-"Dat is waar, mijnheer," zeide Atkins, "maar hoe zal ik mijne vrouw daar
-iets van zeggen, als zij mij dadelijk zal tegenwerpen, dat dit niet waar
-zijn kan?"--"Waarom zou zij dat zeggen?" vroeg ik.--"Wel, mijnheer,"
-zeide hij, "zij zal zeggen, het is niet waar, dat die God regtvaardig is
-of straft en beloont, daar een kerel als ik, die zich zoo slecht jegens
-haar en iedereen gedragen heeft, niet gestraft en naar de hel gezonden
-is geworden; en dat mij het leven gelaten is, terwijl ik altijd het
-tegendeel gedaan heb van hetgeen ik haar zeggen moet, dat goed is, of
-wat ik behoorde gedaan te hebben."--"Ik vrees, dat hetgeen gij zegt maar
-al te waar is, Atkins," zeide ik, en deelde daarop het gesprokene aan
-den geestelijke mede. "O," zeide deze, "zeg hem, dat ééne zaak hem tot
-den besten leermeester zijner vrouw zal maken, en dat is berouw. Opregt
-berouw leert hem het best zijne misstappen kennen, en zoo hij dit
-slechts gevoelt, is hij volkomen geschikt zijne vrouw te onderrigten;
-hij zal haar dan zeggen, dat God niet alleen een regtvaardig vergelder
-van goed en kwaad is, maar ook de hoogste Genade, die met eindelooze
-goedheid en langmoedigheid de straf des zondaars ophoudt, en niet den
-dood des zondaars wil, maar dat hij leve en zich bekeere; dat Hij
-dikwijls de slechten langen tijd laat voortgaan, en zelfs spaart tot den
-dag des oordeels; dat dit een duidelijk bewijs van Gods bestaan en van
-een toekomstigen staat is, dat de regtvaardige zijn loon en de slechte
-zijne straf niet ontvangt op deze wereld. Dit zal hem aanleiding geven
-zijne vrouw de leer der opstanding en van het laatste oordeel mede te
-deelen. Laat hem slechts opregt berouw gevoelen."
-
-Ik zeide dit alles tot Atkins, die het met een zeer ernstig gelaat en
-blijkbare ontroering aanhoorde, tot hij, toen ik nauwelijks uitgesproken
-had, in drift uitriep: "Ik weet dat alles, mijnheer, en meer dan dat;
-maar ik ben niet zoo schaamteloos van er tegen mijne vrouw over te
-spreken, terwijl het God en mijn eigen geweten bekend is, en mijne vrouw
-ook getuigen kan, dat ik altijd geleefd heb alsof ik nooit iets van God
-en een toekomstig leven gehoord had. En wat berouw betreft, helaas!
-(hier loosde hij een diepen zucht, en ik zag de tranen in zijne oogen)
-daar is voor mij geen denken meer aan."--"Geen denken meer aan," zeide
-ik, "hoe meent gij dat?"--"Ik weet wel wat ik zeg," hervatte hij, "ik
-meen, dat het te laat is, en dat is maar al te waar."
-
-Ik herhaalde den geestelijke woord voor woord wat hij zeide. De
-ijverige, liefderijke priester (die, wat ook zijn geloof was, zeer voor
-het eeuwig heil van anderen bezorgd was) kon zijne tranen niet
-bedwingen, maar zeide daarop tegen mij: "Doe hem slechts eene vraag. Is
-hij tevreden, dat het te laat is, of doet het hem leed en wenschte hij,
-dat het anders ware?" Ik zeide dit aan Atkins, die met drift antwoordde:
-hoe iemand tevreden zou zijn in een staat, die noodwendig tot zijn
-eeuwig verderf moet uitloopen, dat hij alles behalve gerust was, maar
-integendeel er den een of anderen dag een eind aan zou moeten
-maken.--"Wat meent gij daarmede?" vroeg ik. Hij antwoordde, dat hij
-geloofde, dat hij den een of anderen tijd zich zelf van kant zou maken,
-om aan zijne ellende en angst een einde te maken.
-
-De priester schudde zeer ontroerd het hoofd, toen ik hem dit mededeelde,
-maar zeide daarop: "Als dat het geval is, kunt gij hem verzekeren, dat
-het niet te laat is: Christus zal hem berouw schenken. Verklaar hem, bid
-ik u, dat daar alle menschen door Christus behouden zijn, en door zijn
-lijden de Goddelijke genade verwerven, hoe kan het voor iemand te laat
-zijn om de genade te ontvangen? Denkt hij, dat hij zich buiten het
-bereik kan stellen der Goddelijke barmhartigheid? Zeg hem, dat het
-nimmer voor iemand te laat is, om vergiffenis van zonden af te smeeken;
-en dat alle dienaren der godsdienst gelast zijn te allen tijde
-vergiffenis te verkondigen aan hen, die opregt berouw gevoelen; en dat
-het daartoe nimmer te laat is."
-
-Ik deelde dit alles aan Atkins mede, die het zeer ernstig aanhoorde,
-maar daarop het gesprek scheen te willen afbreken, want hij zeide, dat
-hij thans zijne vrouw eens moest spreken. Hij vertrok dus, en wij
-spraken tot de overigen. Deze waren allen even onkundig in het stuk van
-godsdienst als ik, toen ik mijne ouders ontliep. Echter luisterden zij
-gretig naar hetgeen wij zeiden, en beloofden er met hunne vrouwen over
-te spreken, en te zullen trachten haar tot het Christendom over te
-halen.
-
-De geestelijke glimlachte, toen ik hem dit mededeelde, schudde het
-hoofd, en zeide: "Wij dienaars van Christus kunnen niets doen dan
-vermanen en onderrigten, en als men ons aanhoort en belooft te doen wat
-wij verlangen, moeten wij met hunne beloften ons vergenoegen. Maar
-geloof mij, mijnheer, hoe ook het gedrag van dien Willem Atkins geweest
-is, ik geloof, dat hij alleen opregt bekeerd is. Ik wil aan de anderen
-niet wanhopen, maar die man heeft blijkbaar een juist besef en berouw
-van zijn vroeger leven, en zoo hij tot zijne vrouw over de godsdienst
-spreekt, zal hij zichzelven tevens bekeeren; want de beste wijze om zelf
-te leeren is somtijds, anderen te onderwijzen. Ik heb iemand gekend, die
-weinig met de godsdienst ophad, en een overgegeven booswicht was, maar
-geheel van zijn slechten weg teruggebragt is, door zijne pogingen, om
-een Jood te bekeeren. Zoo Atkins tot zijne vrouw over den Heiland zal
-spreken, zal hij zelf zich daardoor tot Hem leeren wenden."
-
-Na dit gesprek en op de belofte, dat zij hunne vrouwen tot het
-Christendom zouden trachten over te halen, trouwde hij de drie andere
-paren, maar Willem Atkins en zijne vrouw waren nog niet terug. Na eene
-poos wachtens werd de geestelijke nieuwsgierig te weten, waar Atkins
-gebleven was, en verzocht mij met hem uit het doolhof te gaan, zeggende,
-dat hij vast vertrouwde dien armen man hier of daar te zullen vinden,
-waar hij zijne vrouw de beginselen der godsdienst leert. Ik dacht
-hetzelfde en geleidde hem door een weg, dien ik alleen kende, en waar
-het geboomte zoo digt was, dat men er naauwelijks door kon zien. Aan den
-rand van het bosch gekomen, zag ik Atkins en zijne vrouw, in de schaduw
-zeer ijverig zitten praten. Ik wachtte tot de geestelijke bij mij was,
-en toen bleven wij hen eene poos gadeslaan. Wij bemerkten, dat hij zeer
-ernstig met haar sprak, haar naar de zon en de lucht, dan naar de aarde,
-dan naar de zee, dan op haar en zich zelven, dan naar de boomen wees.
-"Gij ziet, dat ik gelijk had," zeide de geestelijke, "thans onderrigt hij
-zijne vrouw. Hij leert haar, dat God de aarde, de lucht, de zon, de zee,
-hen zelven gemaakt heeft."--"Ik geloof het ook," zeide ik.--Atkins stond
-thans op, knielde neder en vouwde de handen. Wij waren te ver af om te
-hooren of hij iets zeide. Daarop ging hij weder naast zijne vrouw zitten
-en tegen haar spreken. Zij scheen zeer oplettend, doch wij konden niet
-opmerken of zij iets zeide of niet. Toen hij nederknielde, zag ik den
-geestelijke de tranen over de wangen loopen, en ook ik kon de mijne
-moeijelijk bedwingen. Het speet ons, dat wij niet konden hooren wat zij
-zeiden, doch wij durfden niet naderbij komen, om hen niet te storen; ook
-gaven hunne gebaren genoeg den aard van hun onderhoud te kennen. Atkins
-zat naast zijne vrouw, en sprak haar met zigtbare ontroering toe; twee
-of drie malen omhelsde hij haar hartelijk, daarop zagen wij, dat hij
-hare oogen afwischte en haar met buitengewone vervoering kuste,
-eindelijk nam hij haar bij de hand, sprong op, en een paar stappen
-voorttredende, knielden beide neder.
-
-Mijn vriend kon zich niet langer bedwingen, maar riep luidkeels uit:
-"Heilige Paulus, zie, hij bidt!" Ik vreesde, dat Atkins hem hooren zou,
-en verzocht hem dus zich te bedwingen, om het verdere te zien van dit
-tooneel, het treffendste en streelendste, dat ik ooit zag. De jonge
-priester bedwong zich met moeite, want het denkbeeld, dat deze
-afgodische vrouw eene Christin werd, bragt hem in vervoering. Hij
-weende, kruiste zich en dankte God bij zichzelven in het Latijn en
-Fransch, waarbij de vreugdetranen soms zijne woorden verstikten. Ik
-smeekte hem zich te matigen en het verdere van dit tooneel gade te
-slaan. Na opgestaan te zijn, hervatten de man en zijne vrouw hun
-gesprek, en hare gebaren gaven de grootste aandacht en ernst te kennen.
-Dit duurde ongeveer een half kwartieruurs, waarna zij vertrokken. Ik
-trad thans met den geestelijke in gesprek, en betuigde hem mijne vreugde
-over hetgeen wij gezien hadden, dat, schoon ik niet veel geloof sloeg
-aan die spoedige bekeeringen, ik deze echter als opregt beschouwde,
-zoowel bij den man als bij zijne vrouw, hoe onwetend deze ook nog was.
-"En wie weet," voegde ik er bij, "of niet deze twee, in vervolg van
-tijd, door voorbeeld en onderrigt, weldadig op sommigen der overigen
-zullen werken."--"Op sommigen!" herhaalde hij, "neen, op allen, daar
-kunt gij staat op maken, en zoo deze twee wilden (want hij schijnt
-volgens u weinig beter dan een wilde) het Christendom omhelzen, zullen
-zij het ook onvermoeid aan de anderen mededeelen. Een waar Christen zal
-nimmer een heiden bij zijn geloof laten als hij hem daaraan ontrukken
-kan." Ik stemde toe, dat dit een waar Christelijk beginsel was, en een
-blijk van zijn opregten ijver en edel karakter. "Maar mijn vriend,"
-zeide ik, "sta mij toe u hier eene vraag te doen. Ik kan niets inbrengen
-tegen uwen ijver om deze arme lieden van heidenen tot Christenen te
-bekeeren. Maar hoe kan u dit voldoen, daar deze lieden buiten den schoot
-der Roomsche kerk blijven, waar binnen, volgens u, alleen de zaligheid
-te vinden is; dus moet gij dezen nog als ketters beschouwen, en evenzeer
-verdoemd als de heidenen zelve."
-
-Met veel opregtheid antwoordde hij: "Mijnheer, ik ben Roomsch Katholijk,
-een priester, monnik van de Benediktijner orde, en gehecht aan al de
-leerstellingen van het Roomsche geloof. Echter, en geloof mij, dat ik
-niet spreek uit beleefdheid jegens u, of om de verpligtingen, die ik aan
-u heb, beschouw ik u, Protestanten, niet liefdeloos en als van de
-Goddelijke genade uitgesloten. Ik wil geenszins de verdiensten van
-Christus in zoo verre beperken van te denken, dat Hij u niet in zijne
-kerk kan opnemen, op eene wijze, die voor ons verborgen is, en ik hoop,
-dat gij eveneens over ons denkt. Dagelijks bid ik God, dat hij u allen
-tot de kerk van Christus brenge, op de wijze, die de hoogste Wijsheid
-goedvindt. Middelerwijl zult gij het in een Katholijk niet vreemd
-vinden, dat hij een groot onderscheid maakt tusschen een Protestant en
-een heiden; tusschen iemand, die Jezus Christus aanroept, schoon dan op
-eene wijze, die naar mijne denkwijze niet met het ware geloof strookt,
-en een heiden, die noch van God, noch van den Verlosser iets weet; en
-zoo gij niet binnen den schoot der Katholijke kerk zijt, hopen wij, dat
-gij er naderbij zijt dan diegenen, die nooit van den Heiland en zijne
-eerdienst hebben gehoord. Het verheugt mij dus, dat ik dezen man, die
-gelijk gij zegt, een deugniet en bijkans een doodslager geweest is, zie
-nederknielen en tot Christus bidden, gelijk wij meenen, dat hij deed,
-schoon hij dan nog niet tot het volle licht gekomen is; geloovende, dat
-God, van wien alle goede werken komen, hem te zijner tijd verdere kennis
-der waarheid zal schenken, en als door Gods invloed deze man zijne
-heidensche vrouw onderrigt en bekeert, kan ik niet gelooven, dat hij
-zelf zou verloren gaan. En zou ik mij dan niet verheugen als zij nader
-bij de kennis van Christus gebragt zijn, schoon zij dan juist niet op
-het oogenblik, dat ik zulks wenschte, in den schoot der Katholijke kerk
-zijn gekomen, en laten het aan 's Heilands wijsheid over zijn werk te
-zijner tijd te voltooijen? Zeker zou ik mij verheugen als al de wilden
-van Amerika zoo ver waren, dat zij even als deze arme vrouw tot God
-baden, al werden zij ook in den beginne Protestanten, liever dan dat zij
-heidenen bleven; want ik zou vast gelooven, dat Hij hun het eerste licht
-geschonken had, een straal der Hemelsche genade op hen zou laten
-nederdalen, en als Hij goedvond, in den schoot zijner kerk brengen."
-
-Ik was verbaasd over de opregtheid en gematigdheid van dezen vromen
-Katholijk, en weggesleept door de kracht zijner redenering, en thans
-bedacht ik, dat als alle menschen zoo gematigd dachten, wij allen
-Katholijke Christenen konden zijn, tot welke kerk of sekte wij ook
-behoorden; dat een geest van liefde ons alsdan weldra tot de waarheid
-zou brengen. Ik zeide hem, dat als alle leden zijner kerk zoo gematigd
-dachten, zij spoedig allen Protestantsch zouden zijn; en hierbij lieten
-wij het berusten. want wij kwamen nooit tot redetwisten.
-
-Ik viel hem echter op eene andere wijze aan, en zeide, hem bij de hand
-vattende: "Mijn waarde vriend, ik deel volkomen in uw gevoelen, maar als
-gij in Spanje of Italië zulke leerstellingen verkondigt, zal de
-Inquisitie u spoedig beet pakken!"--"Het kan zijn," zeide hij, "ik weet
-niet wat men in Spanje of Italië zou doen, maar deze gestrengheid zou
-hen geen beter Christenen maken, want overmaat van liefde is geen
-ketterij." Daar Atkins en zijne vrouw weg waren, hadden wij hier niets
-meer te verrigten en keerden huiswaarts, en daar vonden wij hen op ons
-wachten. Ik vroeg den priester of wij hen zeggen zouden dat wij hen
-gezien hadden, maar hij zeide liever eerst te willen hooren wat hij ons
-te zeggen had. Daar er niemand anders bij was, begon ik met hem te
-vragen: "Willem Atkins, welke opvoeding hebt gij wel gehad? Wie was uw
-vader?"
-
-Atkins. Een aanzienlijker man dan ik ooit worden zal; hij was een
-geestelijke.
-
-Robinson Crusoe. En uwe opvoeding?
-
-A. Hij wilde mij goed onderwijzen, mijnheer, maar ik had een afschuw van
-alle onderrigt, vermaning en berisping, als een wild dier.
-
-R. C. Ja, Salomo zegt reeds, dat hij, die berisping veracht, naar een
-beest gelijkt.
-
-A. Ja, mijnheer, ik leefde als een beest. Ik heb mijn vader den dood
-aangedaan; om Gods wil, mijnheer, spreek er niet meer over, ik heb mijn
-armen vader den dood aangedaan!
-
-Terwijl ik dit alles den priester vertolkte, werd hij bleek, sprong op
-bij de laatste woorden en riep uit: "Hemel! een moordenaar!"
-
-R. C. Neen, neen, mijnheer, gij begrijpt hem verkeerd. Atkins, gij hebt
-uwen vader niet met eigen hand vermoord?
-
-A. Neen, mijnheer, maar ik heb hem het hart gebroken en het verdriet
-over mij heeft zijne dagen verkort, doordien ik op de ondankbaarste,
-onnatuurlijkste wijze de liefderijkste en teederste zorgen beantwoordde.
-
-R. C. Ik bedoelde niet u deze belijdenis af te persen, ik bid God dat
-Hij er u berouw over schenke, en u deze en uwe overige zonden vergeve;
-maar ik vroeg u dit, omdat ik zie dat gij, ofschoon niet geleerd, toch
-niet zoo onwetend zijt in het goede, en dat gij meer van de godsdienst
-wist, dan gij in uw gedrag aan den dag legde.
-
-A. Gij hebt mij die belijdenis niet afgeperst, maar mijn geweten heeft
-het gedaan. Als wij op onze levensbaan terugzien zijn de zonden, jegens
-onze liefderijke ouders gepleegd, zeker de eersten die zich opdoen; die
-wonden zijn het diepst en van alle zonden drukken deze ons het zwaarste.
-
-R. C. Hetgeen gij zegt treft mij te sterk, Atkins, ik kan het niet
-aanhooren.
-
-A. Gij mijnheer? Deze wroegingen zullen u toch wel niet bekend zijn.
-
-R. C. Ja, Atkins, ieder strand, iedere heuvel, ja ik mag wel zeggen elke
-boom van dit eiland is getuige van mijne wroegingen over mijne
-ondankbaarheid en mijne slechte handelwijze jegens mijn vader; een vader
-zoo als ook de uwe was, Atkins, maar ik geloof toch dat mijn berouw op
-verre na zoo groot niet is als het uwe.
-
-Mijne aandoeningen beletten mij meer te zeggen, maar ik achtte 's mans
-berouw zoo veel sterker dan het mijne, dat ik op het punt stond het
-gesprek te staken en mij te verwijderen, want ik begreep, dat in plaats
-van hem te leeren en te onderrigten, ik in hem zeer onverwachts, een
-treffend leeraar en onderwijzer gevonden had. Ik deelde dit alles aan
-den geestelijke mede, die er zeer door getroffen was, en mij zeide: "Heb
-ik u niet gezegd, mijnheer, dat zoo deze man bekeerd was, hij ons allen
-onderrigten zou? Men heeft mij hier niet noodig, hij zal alles op het
-eiland tot Christenen maken."
-
-Na mij eenigzins hersteld te hebben, hervatte ik mijn gesprek met
-Atkins. "Maar, Atkins," zeide ik, "hoe komt gij juist nu zoo tot inzigt
-in deze zaak?"
-
-A. Mijnheer, gij hebt mij een werk opgedragen, dat mij als een zwaard
-het hart doorboort. Ik heb mijne vrouw over God en de godsdienst
-gesproken, gelijk gij mij gelastte, om haar tot het Christendom over te
-halen, en zij heeft mij eene predikatie gehouden, die ik nimmer zal
-vergeten.
-
-R.C. Neen, neen, uwe vrouw heeft die niet gehouden, maar uw geweten, dat
-uwe bewijzen tegen u zelven heeft aangevoerd.
-
-A. Ja, mijnheer en met onweerstaanbare kracht.
-
-R.C. Verhaal mij, als gij wilt, wat er tusschen u en uwe vrouw is
-voorgevallen; ik weet er reeds iets van.
-
-A. Mijnheer, u daarvan een volledig verslag te geven is mij onmogelijk;
-ik ben er vol van en kan het toch niet uitspreken; maar wat zij ook moge
-gezegd hebben, dit kan ik u verzekeren, dat ik besloten heb boete te
-doen en mijn leven te verbeteren.
-
-R.C. Maar verhaal er ons iets van. Hoe zijt gij aangevangen. Dit is
-waarlijk buitengewoon; zij heeft u inderdaad eene boetpreek gehouden als
-zij dat bewerkt heeft.
-
-A. Welnu dan, ik verhaalde haar eerst van den aard onzer wetten op het
-huwelijk, en waarom mannen en vrouwen verpligt waren zulk eene
-onverbreekbare verbindtenis aan te gaan; dat anders de orde en
-geregtigheid niet gehandhaafd konden worden, en de mannen hunne vrouwen
-en kinderen zouden verlaten, geen bloedverwantschap zou gekend blijven,
-en geen opvolging of erfdeel wettig kunnen genoten worden.
-
-R.C. Gij spreekt als een advokaat, Atkins. Kondt gij haar doen begrijpen
-wat gij door erfenissen en door bloedverwantschap meende? Bij de wilden
-kennen zij dat niet, maar trouwen naar ik gehoord heb, zonder op
-maagschap acht te geven, broeder en zuster, zelfs vader en dochter.
-
-A. Ik geloof mijnheer, dat gij dwaalt. Mijne vrouw verzekert het
-tegendeel en zegt, dat zij bloedschande verfoeijen zoo wel als wij, maar
-misschien zijn zij omtrent verdere verwantschap niet zoo naauwgezet als
-wij.
-
-R.C. En wat zeide zij op uwe voorstellingen?
-
-A. Dat dit haar zeer goed beviel, en beter was dan in haar land.
-
-R.C. Maar zeide gij haar wat het huwelijk was?
-
-A. Ja, daarmede begon ons gesprek. Ik vroeg haar of zij op onze wijze
-met mij wilde trouwen. Zij vroeg wat dat was. Ik zeide haar, dat het
-eene Goddelijke instelling was, en hierop hebben wij het zonderlingste
-gesprek gehad, dat ooit man en vrouw te zamen voerden.
-
-Dit gesprek tusschen Atkins en zijne vrouw heb ik dadelijk opgeschreven,
-nadat hij het mij verhaald had. Hier volgt het:
-
-De vrouw. Door uw God ingesteld. Hebt gij dan een God in uw land?
-
-Atkins. Ja, mijne lieve, God is overal.
-
-V. Neen, uw God is in mijn land niet. In mijn land is de groote oude
-Benamoekie God.
-
-A. Kind, ik ben weinig in staat u den aard van God te leeren. God is in
-den Hemel, en heeft den hemel en de aarde en de zee en al wat er in is
-gemaakt.
-
-V. Neen, uw God heeft de geheele aarde niet gemaakt, mijn land niet.
-
-Atkins lachte over deze uitdrukking.
-
-V. Waarom lacht gij? niet lagchen. Dit is geen ding om mede te lagchen.
-
-Hij gevoelde hoe regtmatig zij hem berispte, want zij was in den beginne
-ernstiger dan hij.
-
-A. Gij hebt gelijk; ik zal niet meer lagchen.
-
-V. Gij zegt dus, dat uw God alles gemaakt heeft?
-
-A. Ja kind, onze God heeft de geheele wereld en u en mij en alle dingen
-gemaakt, want Hij is de eenige ware God; er is geen God buiten hem. Hij
-leeft eeuwig in den Hemel.
-
-V. Waarom hebt gij mij dat niet al lang gezegd?
-
-A. Gij hebt gelijk, maar ik was een deugniet, die niet alleen vergat u
-met iets van dien aard bekend te maken, maar zelf buiten God leefde.
-
-V. Wat, hebt gij een groote God in uw land, en kent Hem niet! Zegt niet
-o tegen Hem? Doet niets goeds voor Hem? Dat is niet mogelijk.
-
-A. Het is toch maar al te waar. Wij leven alsof er geen God in den Hemel
-was en als had Hij geene magt op aarde.
-
-V. Waarom laat God u dat doen? Waarom laat Hij u niet goed leven?
-
-A. Dat is onze eigene schuld.
-
-V. Maar gij zegt, Hij is groot, zeer groot, heeft zeer groote magt; kan
-u dooden als Hij wil. Waarom slaat Hij u niet dood als gij Hem niet
-dient, hem niet aanroept, geene goede dingen doet?
-
-A. Dat is waar, Hij kon mij dooden en ik mogt het verwachten; maar God
-is genadig en straft ons niet naar verdiensten.
-
-V. Maar zegt gij uwen God daarvoor dan niet dank?
-
-A. Neen, ik heb God niet gedankt voor zijne genade, evenmin als ik Hem
-gevreesd heb om zijne magt.
-
-V. Dan is uw God geen God. Ik geloof niet dat Hij zoo groot, zoo sterk,
-zoo magtig is, als Hij u niet doodslaat als gij Hem beleedigt.
-
-A. Hoe, zou mijn slecht leven u verhinderen in God te gelooven.
-Ellendige, die ik ben! Welk eene droevige waarheid, dat het slechte
-leven der Christenen de bekeering der Heidenen belet!
-
-V. Hoe kan ik denken, dat gij zulk een grooten God dáár hebt (naar den
-Hemel wijzende) als gij geene goede dingen doet. Kan Hij spreken? Zeker
-weet Hij niet wat gij doet?
-
-A. Ja wel, Hij weet en ziet alles; Hij hoort ons spreken, ziet wat wij
-doen, weet, wat wij denken, al spreken wij niet.
-
-V. Wat? Hoort Hij u vloeken, zweren, anderen verdoemen?
-
-A. Ja, ja, Hij hoort dat alles.
-
-V. Waar is dan zijn zoo sterke, groote magt?
-
-A. Hij is genadig, dat is al wat wij er van kunnen zeggen, en dat
-bewijst dat Hij de ware God is; Hij is God en geen mensch en daarom
-worden wij gespaard.
-
-Atkins zeide, dat hij hier zelf ijsde van de gedachte, dat hij zijne
-vrouw zoo duidelijk kon zeggen dat God alles ziet en hoort en de
-geheimste gedachten des harten kent; en dat hij toch al zijne euveldaden
-had durven verrigten.
-
-V. Genadig; wat meent gij daarmede?
-
-A. Hij is onze Vader en Schepper, en Hij heeft ons lief en spaart ons.
-
-V. Dan doodt Hij nimmer, wordt nimmer boos als gij kwaad doet, dan is
-Hij ook zelf niet goed en niet magtig.
-
-A. Ja wel, ja wel; Hij is oneindig goed en oneindig magtig om te
-straffen. Somwijlen geeft Hij blijken van zijnen toorn jegens zondaren.
-Menigeen wordt te midden zijner boosheden verdelgd.
-
-V. Maar Hij heeft u niet gedood; dan hebt gij misschien een verdrag met
-hem gemaakt, dat gij kwaad zoudt doen en Hij niet boos op u worden als
-Hij het op anderen is.
-
-A. Neen waarlijk niet; al mijne zonden zijn zoo veel tergingen zijner
-langmoedigheid, en met regtvaardigheid kon Hij mij verdelgen als andere
-zondaren.
-
-V. Zoo, en toch maakt Hij u niet dood? Wat zegt gij daarvoor tegen hem?
-Zegt gij hem geen dank daarvoor?
-
-A. Ik ben een ondankbaar voorwerp, dat is waar.
-
-V. Waarom maakt Hij u niet veel beter? Gij zegt, dat Hij u gemaakt
-heeft.
-
-A. Hij heeft mij gemaakt, zoo wel als de geheele wereld; ik ben het, die
-mij zelven verlaagd en zijne goedheid misbruikt heb.
-
-V. Ik wenschte, dat God mij leerde kennen; ik zou hem niet boos maken,
-ik zou geen kwade slechte dingen doen.
-
-Hier zeide Atkins dacht hij van schaamte te vergaan, dat een dom
-onwetend schepsel naar de kennisse Gods verlangde; en dat hij zulk een
-snoodaard was, dat hij haar omtrent God geen woord schier zeggen kon,
-wat niet door zijn eigen gedrag haar schier ongeloofelijk moest
-voorkomen; ja, dat zij reeds niet in God kon gelooven, omdat een zoo
-slecht schepsel als hij niet verdelgd was geworden.
-
-A. Gij verlangt, mijn lieve, dat ik u God leer kennen, maar God kent u
-reeds en elke gedachte van uw hart.
-
-V. Zoo, als Hij weet wat ik nu tegen u zeg, dan weet Hij, dat ik Hem
-verlang te kennen. Hoe zal ik weten wie mij gemaakt heeft?
-
-A. Arm schepsel, God moet u leeren, ik kan het niet. Ik zal Hem bidden,
-dat Hij zich aan u leert kennen, en mij vergiffenis schenkt, dat ik
-onwaardig ben u te onderrigten.
-
-De arme man was zoo beangst, toen zij verlangde, dat hij haar God zou
-leeren kennen, dat hij voor haar op de knieën viel, en God bad haar te
-willen verlichten door de zaligmakende kennis aan Jezus Christus, en hem
-zijne zonden vergeven en het werktuig worden, om haar de beginselen der
-godsdienst mede te deelen. Vervolgens ging hij weder naast haar zitten,
-en het gesprek ging voort. Het was toen dat wij hem zagen nederknielen
-en de handen opheffen.
-
-V. Waarom knielt gij? waarom heft gij de handen omhoog? Tegen wien
-spreekt gij? Wat zegt gij? Wat beteekent dat alles?
-
-A. Mijn lieve, ik boog mijne knieën met onderdanigheid aan mijnen
-Schepper. Ik zeide "O" tegen Hem, gelijk gij het noemt, en zoo als uwe
-oude lieden tegen uwen afgod Benamoekie doen, dat wil zeggen ik aanbad
-Hem.
-
-V. Waarom zeide gij O tegen Hem?
-
-A. Ik smeekte Hem uwe oogen en verstand te openen; ten einde Hij zich
-aan u leerde kennen, en Hij zich uwer aannam.
-
-V. Kan Hij dat doen?
-
-A. Ja. Hij kan alles doen.
-
-V. Maar hoort Hij wat gij zegt?
-
-A. Ja, Hij heeft ons gelast tot Hem te bidden, en beloofd ons te zullen
-verhooren.
-
-V. U dat gelast? wanneer? en hoe? Hebt gij Hem hooren spreken?
-
-A. Neen, wij hooren Hem niet spreken, maar Hij heeft zich op
-verschillende wijzen aan ons geopenbaard.
-
-Hier wist hij niet hoe hij haar zou doen begrijpen, dat God zich aan ons
-in zijn Woord heeft geopenbaard, en wat zijn woord was: maar eindelijk
-zeide hij haar het volgende:
-
-A. God heeft in vroegere dagen tot eenige goede menschen gesproken, uit
-den Hemel, in duidelijke woorden, en God heeft eenige goede menschen met
-zijn geest vervuld en deze hebben al zijne wetten in een boek
-geschreven.
-
-V. Dat begrijp ik niet. Waar is dat boek?
-
-A. Ik heb helaas dat boek niet, maar ik hoop het den een of anderen tijd
-te bekomen en u daarin te leeren lezen.
-
-Hier omhelsde hij haar met veel aandoening, maar zeer bedroefd, dat hij
-geen Bijbel had.
-
-V. Maar hoe zult gij mij leeren, dat God hun geleerd heeft, dat boek te
-schrijven?
-
-A. Op dezelfde wijze, als waarop wij weten, dat Hij God is.
-
-V. Hoe weet gij dat?
-
-A. Omdat hij niet leert of beveelt dan wat goed, regtvaardig en heilig
-is, en ons zoowel volmaakt goed als volmaakt gelukkig tracht te maken,
-en omdat Hij ons gelast alles te vermijden wat slecht is, wat boos van
-aard of boos in de gevolgen is.
-
-V. Dat zou ik wel begrijpen, dat zou ik wel willen zien; als Hij alle
-goede dingen beloont, alle slechte dingen bestraft; alle goede dingen
-leert, alle kwade verbiedt, als Hij alles maakt, alles geeft, als Hij
-mij hoort als ik O tegen Hem zeg, als Hij mij goed maakt als ik goed wil
-zijn; mij spaarde, mij niet dood maakt als ik niet goed ben. Dat alles
-zegt gij, dat Hij doet; ja, Hij is een groote God, ik denk, ik geloof,
-dat Hij de groote God is; ik zal tot Hem "O" zeggen met u.
-
-Hier kon de arme man zich niet langer bedwingen, maar opstaande, deed
-hij haar nederknielen, en bad God met luider stemme haar door den H.
-Geest in de kennisse Gods te onderrigten; en dat hij te eeniger tijd den
-Bijbel mogt bekomen, ten einde zij Gods woord mogt hooren en door
-hetzelve Hem leeren kennen.
-
-Dit was het oogenblik, waarop wij hem haar bij de hand zagen vatten en
-nederknielen, gelijk ik vroeger gezegd heb.
-
-Naar het schijnt wisselden zij nog vele woorden, te veel om hier mede te
-deelen, en in het bijzonder deed zij hem beloven, daar, volgens zijne
-eigene bekentenis, zijn leven eene reeks van schandelijke overtredingen
-van Gods geboden was geweest, dat hij zich zou beteren, en God niet
-langer tergen, opdat Hij hem niet dood maakte, gelijk zij zeide, en dan
-zou zij verlaten zijn, en nimmer God leeren kennen, en hij zou rampzalig
-zijn, gelijk hij haar verhaald had, dat slechte lieden na hunnen dood
-waren.
-
-Dit verhaal trof ons beide, maar vooral den jongen geestelijke, wien het
-echter bitter speet, dat hij niet tot haar spreken kon, daar hij geen
-Engelsch en zij het zeer gebrekkig sprak. Hij zeide tot mij, dat hij
-geloofde, dat bij deze vrouw nog iets anders te doen was dan haar te
-trouwen. Ik begreep hem eerst niet, maar hij gaf mij zijne meening te
-kennen, dat zij gedoopt moest worden. Ik stemde dit volmondig toe, en
-wilde er dadelijk toe overgaan. "Neen, neen, mijnheer," zeide hij,
-"schoon ik haar in allen geval wilde doopen, moet ik u doen opmerken,
-dat Willem Atkins haar op eene wonderbaarlijke wijze den lust tot een
-godsdienstig leven heeft bijgebragt, en haar zeer juiste denkbeelden van
-het wezen van God, van zijne magt, regtvaardigheid en genade, gegeven;
-maar ik wenschte wel van hem te weten of hij haar iets gezegd heeft van
-Jezus Christus en van de behoudenis der zondaren, van den aard van het
-geloof in Hem en der verlossing door Hem, van den Heiligen Geest, de
-opstanding, het laatste oordeel, en een toekomstigen staat."
-
-Ik riep Willem Atkins terug en vroeg hem dit, maar de arme kerel barstte
-dadelijk in tranen uit, en zeide, dat hij haar over dat alles gesproken
-had, maar dat hij zelf zoo slecht was, en zijn eigen geweten hem over
-zijn goddeloos leven knaagde, dat de vrees hem deed beven, dat hare
-bekendheid met hem haar belangstelling hierin zou verhinderen, en haar
-de godsdienst eer doen verachten dan beminnen. Maar hij was, zeide hij,
-zoo verzekerd; dat haar geest voor alle goede indrukken geopend was,
-dat zoo ik slechts met haar wilde spreken, het spoedig blijken zou, dat
-mijne moeite bij haar niet vruchteloos zou blijven.
-
-Ik riep haar dus binnen en plaatste mij als tolk tusschen den priester
-en de vrouw, en verzocht hem met haar te beginnen; maar waarlijk nimmer
-werd een tweede predikatie als deze, in de laatste eeuwen, door een
-Roomsch priester gehouden. Hij had, gelijk mij voorkwam, al de
-opregtheid van een Christen, zonder de dwalingen der Roomsch-Katholijken,
-en ik hield hem voor een geestelijke, gelijk de eerste bisschoppen der
-Christelijke kerk ongetwijfeld geweest zijn. Om kort te gaan, hij bragt
-de arme vrouw zoo ver, dat zij de kennis van Christus en van de
-verlossing door Hem aannam, niet alleen met verwondering en verbazing,
-gelijk zij de eerste begrippen van Gods wezen ontving, maar met
-vertrouwen en vreugde, met aandoening, en met eene treffende bevatting,
-die men zich naauwelijks verbeelden, laat staan beschrijven kan, en op
-haar eigen verzoek werd zij gedoopt. Toen de geestelijke hiertoe
-aanstalten maakte, verzocht ik hem hierbij voorzigtig te zijn, opdat zoo
-mogelijk, de man niet bemerkte, dat hij Roomsch-Katholijk was. Hij zeide
-mij, dat daar hij geene gewijde kapel, noch eenige dingen, tot den doop
-geschikt, had, hij het op eene wijze doen zou, dat ik, zoo ik het niet
-wist, niet zeggen zou, dat het door een Roomsch-Katholijk geschiedde.
-Zoo deed hij ook, want na eenige woorden in het Latijn bij zichzelven
-gezegd te hebben, stortte hij eene schaal vol water over het hoofd der
-vrouw, daarbij in het Fransch zeggende: "Maria," zoo als haar man mij
-verzocht had, dat zij heeten zou, want ik was haar peet, "ik doop u in
-den naam des Vaders, des Zoons en des Heiligen Geestes!" zoodat niemand
-daaraan kon hooren van welk geloof hij was. Daarop sprak hij den zegen
-uit in het Latijn, maar Willem Atkins wist niet beter of het was
-Fransch, of sloeg er geen acht op.
-
-Onmiddellijk hierop trouwde hij hen, en zoodra het huwelijk gesloten
-was, wendde hij zich tot Atkins, en vermaande hem op eene treffende
-wijze, niet alleen in zijne goede voornemens te volharden, maar door
-eene verbetering van zijn leven zijn geloof te bewijzen. Hij zeide, dat
-zijn berouw niets baatte, zoo hij geen afstand deed van het kwaad; hield
-hem voor hoe God hem tot het werktuig had gekozen om zijne vrouw tot het
-Christendom te bekeeren, en dat hij zorgen moest Gods genade niet te
-verwaarloozen, want dat anders de bekeerde heiden een beter Christen zou
-zijn dan hij. Hij voegde daarbij nog vele goede lessen en gaf hun daarop
-in korte woorden den zegen, terwijl ik al wat hij zeide in het Engelsch
-overbragt. Hiermede eindigde deze plegtigheid. Steeds heb ik dezen dag
-voor de aangenaamste mijns levens gehouden.
-
-Maar mijn geestelijke hield zijne taak nog niet voor volbragt; zijn hart
-hing aan de bekeering der zevenendertig wilden, en gaarne wilde hij
-daartoe op het eiland blijven; maar ik overtuigde hem, dat deze
-onderneming op zichzelve zeer bezwaarlijk was, en ten tweede, dat deze
-misschien in zijne afwezigheid kon geschieden, waarover straks nader.
-
-Na de zaken aldus op het eiland geschikt te hebben, maakte ik
-toebereidselen tot mijn vertrek, toen de jongeling, die ik van de
-uitgehongerde equipage had medegenomen, bij mij kwam, zeggende, dat hij
-vernomen had, dat ik een geestelijke bij mij had, en de Engelschen met
-hunne vrouwen had doen trouwen; dat hij ook een huwelijk gesloten
-wenschte tusschen twee Christenen, hetgeen hij hoopte, dat mij niet
-onaangenaam zou zijn.
-
-Dit, wist ik, moest de jonge dienstmaagd zijner moeder zijn, want er was
-geene andere Christenvrouw op het eiland; ik vermaande hem dus hierin
-geen overijlden stap te doen, of omdat hij zich in deze eenzaamheid
-bevond. Ik hield hem voor, dat hij, gelijk ik van hem en ook van de
-dienstmaagd gehoord had, eenige bezittingen en goede vrienden in de
-wereld had, dat het meisje niet alleen arm, en eene dienstbode was, maar
-ook niet met hem gelijk stond, daar zij zes- of zevenentwintig, en hij
-zeventien of achttien jaar oud was; dat hij met mijne hulp
-waarschijnlijk van hier en weder in zijn land zou komen, en dat het
-duizend tegen een was, dat zijne keus hem later zou berouwen, en dat
-beider leven alsdan even onaangenaam zou zijn. Ik wilde hier nog veel
-bijvoegen, toen hij mij glimlagchend zeide, dat ik mij vergiste, dat hij
-daar volstrekt niet aan dacht, daar zijn tegenwoordig lot treurig genoeg
-was; dat hij met vreugde hoorde, dat ik op middelen bedacht was, hem
-naar hun vaderland terug te voeren, en dat niets hem zou overhalen hier
-te blijven, dan dat mijne voorgenomen reis zoo uiterst lang en
-gevaarlijk was, en hen zoo ver van al zijne vrienden zou voeren, dat hij
-niets van mij verlangde, dan dat ik hem op het eiland een stuk land gaf
-met eenige noodwendigheden, en een paar dienstboden, en dat hij dan als
-een planter leven zou, in afwachting, dat ik hem zou vandaar helpen als
-ik in Engeland terugkwam; in welk geval hij hoopte, dat ik hem niet zou
-vergeten; dat hij mij eenige brieven aan zijne familie in Londen zou
-medegeven, met vermelding hoe goed ik jegens hem geweest was, en hoe en
-waar ik hem gelaten had; en dat als hij vandaar kwam, de plantaadje,
-hoeveel die ook dan waard mogt zijn, geheel mijn eigendom zou zijn.
-
-Dit was voor een zoo jeugdig mensch zeer verstandig gesproken, en mij te
-meer aangenaam, omdat hij mij stellig zeide, dat het voorgenomen
-huwelijk hem niet aanging. Ik beloofde hem, dat zoo ik behouden in
-Engeland terugkwam, ik zijne brieven verzenden zou, en hij er staat op
-maken kon, dat ik nimmer zou vergeten in welke omstandigheden ik hem
-verlaten had. Op mijn verlangen om te weten wie er trouwen wilden,
-noemde hij mijn duizendkunstenaar, en Suzanna, zijne dienstmaagd. Dit
-beviel mij uitstekend, want ik hield hen voor een zeer geschikt paar.
-Het karakter van den man heb ik reeds geschetst, en het meisje was zeer
-braaf, zedig, godsdienstig en ingetogen; zij wist zich zeer wellevend en
-van pas uit te drukken, en schroomde niet zich te laten hooren als het
-noodig was, zonder dat zij, waar het onnoodig was, zich onbescheiden op
-den voorgrond stelde; zij was zeer handig en huishoudelijk in haar
-gedrag, en zeer goed tot het huisbestier geschikt, ja zij had het
-geheele eiland wel kunnen bestieren. Zij had zeer goed den slag van met
-alle menschen om te gaan, ook met aanzienlijker dan zij hier aantrof.
-
-Wij trouwden het paar nog dienzelfden dag, en daar ik de bruid als vader
-naar het altaar geleidde, gaf ik haar ook een bruidschat; want ik schonk
-aan haar man en haar eene fraaije uitgestrekte plek gronds, voor eene
-plantaadje. Dit huwelijk en het verzoek van den jongeling hem een stuk
-grond af te staan, gaf aanleiding, dat ik de landerijen onder hen
-verdeelde, opdat er naderhand geen twist over zou ontstaan.
-
-Deze land verdeeling droeg ik aan Willem Atkins op, die nu een zeer
-ingetogen, bezadigd, ernsthaftig man, geheel veranderd en zeer vroom en
-godsdienstig was geworden; en voor zoo verre men in zulk een geval
-stellig spreken kan, en naar ik geloof, zich opregt bekeerd had. Hij
-deed deze verdeeling zoo regtvaardig en naar ieders genoegen, dat zij
-alleen eene algemeene door mij geteekende acte voor zich allen
-verzochten, die ik deed opstellen en teekende, waarbij de ligging en
-grenzen van iedere plantaadje bepaald werden, met bepaling, dat ik het
-regt op het geheele bezit en beschikking der verschillende plantaadjen
-met derzelver aanhoorigheden, aan hen en hunne erfgenamen afstond
-terwijl ik mij het overige des eilands als mijn bijzonder eigendom
-voorbehield, met eene zekere rente of erfpacht, na verloop van elf
-jaren, als ik, of iemand van mijnentwege met een echt afschrift van deze
-acte kwam, om die te vragen.
-
-Aangaande het bestier en wetten onder hen, zeide ik hun, dat ik hun geen
-beter voorschriften geven kon dan zij zichzelven konden geven; doch ik
-nam hun de belofte af met elkander in liefde te leven en goede buurschap
-te onderhouden. En vervolgens maakte ik mij gereed tot mijn vertrek.
-
-Ik moet echter nog eene zaak vermelden, dat is, dat daar zij thans eene
-soort van gemeenebest uitmaakten, en volop werk hadden, het ongerijmd
-was, dat zevenendertig Indianen, onafhankelijk, en zonder iets te
-verrigten, in een hoek van het eiland woonden; want deze hadden niets te
-doen dan zich voedsel te verschaffen, dat hun soms moeijelijk genoeg
-viel, maar anders hadden zij niets te verrigten. Ik stelde derhalve
-voor, dat de Spaansche gouverneur naar hen toe zou gaan, met Vrijdags
-vader, en hun voorstellen of voor zich zelven te bouwen, of bij hen als
-dienstboden ingedeeld te worden, om voor hunnen arbeid onderhoud te
-erlangen, maar zonder eigenlijke slaven te zijn, want daartoe wilde ik
-hen noch door geweld, noch door eenige middelen gemaakt hebben, omdat
-zij zich als het ware bij een verdrag hadden overgegeven, en dit niet
-behoorde geschonden te worden. Zij namen verheugd het voorstel aan, en
-gingen welgemoed met hem mede. Wij gaven hun dus landerijen, die drie of
-vier aannamen, maar de overigen wilden liever als dienstboden bij de
-verschillende huisgezinnen gaan. Dus was mijne kolonie nu op de volgende
-wijze zamengesteld. De Spanjaarden bezaten mijne oude woning, die de
-hoofdstad uitmaakte, en hunne plantaadje strekte zich uit langs den
-inham, die de zoo dikwijls door mij beschrevene kreek vormde, tot aan
-mijne buitenplaats, terwijl zij hunne ontginningen steeds oostwaarts
-uitbreidden. De Engelschen woonden aan de noordoost zijde, waar Atkins
-en zijne makkers begon, en zij zich zuid- en zuidwestwaarts uitbreidden.
-Ieder plantaadje had eene menigte woeste gronden, om als er gelegenheid
-toe was, er bij aan te trekken, zoo dat zij niet uit gebrek aan ruimte
-oneens behoefden te worden. Het geheele westeinde van het eiland was
-woest gelaten, ten einde als de wilden daar alleen aan wal kwamen, om
-hunne gewone barbaarsche feestmalen te houden, zij ongehinderd gaan en
-komen konden, en zoo zij niemand deerden, zou niemand hun deren, en
-ongetwijfeld kwamen zij dikwijls aan land en vertrokken, schoon de
-planters niet door hen verontrust werden.
-
-Nu bedacht ik, dat ik mijn vriend, den geestelijke gezegd had, dat de
-bekeering der wilden, misschien in zijne afwezigheid, naar zijn genoegen
-kon verrigt worden, en ik zeide hem, dat ik nu een goed vooruitzigt
-daarop meende te hebben, daar de wilden thans onder de Christenen
-verdeeld waren, en zoo ieder zich nu slechts moeite gaf op degenen, die
-onder zijne handen waren, hoopte ik, dat dit zeer goed afloopen zou.
-
-Hij stemde daarin toe, _bijaldien_ ieder zich moeite gaf, "maar," zeide
-hij, "hoe zullen wij dat van hen gedaan krijgen?" Ik zeide hen bijeen te
-willen roepen, en het hun allen op het hart te drukken, of wel hen een
-voor een te gaan spreken, wat hij het best oordeelde. Wij verdeelden het
-zoo, dat hij tot de Spanjaarden spreken zou, die allen Roomsch Katholijk
-waren, en ik tot de Engelschen, die Protestanten waren, en wij bevolen
-hen aan en deden hen beloven, dat zij nimmer eenig onderscheid tusschen
-Roomsch en Protestantsch zouden maken in hunne vermaningen aan de
-wilden, maar hun de algemeene grondstellingen van den eenigen waren God
-en den Heiland leeren; en zij beloofden ons ook, dat zij nimmer onder
-elkander over de Godsdienst zouden twisten.
-
-Toen ik aan het huis van Willem Atkins kwam (dat ik wel zoo noemen mag,
-want zulk een huis of stuk mandewerk zag men geloof ik nooit ergens ter
-wereld) vond ik, dat de jonge vrouw, waarvan ik hiervoor gesproken heb,
-en de vrouw van Atkins boezemvriendinnen waren geworden, en deze
-verstandige, godsdienstige vrouw had het werk, dat Atkins begonnen had,
-voltooid, en schoon het verhaalde eerst vier dagen geleden was, was
-deze pas gedoopte Indiaansche vrouw zulk eene Christin, waarvan ik de
-wederga in al mijne ontmoetingen in de wereld zelden aangetroffen heb.
-
-Den morgen voor ik naar hen toeging bedacht ik, dat ik bij al de
-noodwendigheden, die ik voor hen achterliet, geen Bijbel gevoegd had;
-waarin ik mij minder bezorgd voor hen betoonde, dan de goede weduwe voor
-mij was, toen zij mij de lading van honderd Pond St. van Lissabon zond,
-waarbij zij drie Bijbels en een gebedeboek voegde. Deze liefderijkheid
-van de goede vrouw had nuttiger gevolgen dan zij voorzien kon, want zij
-werden gespaard tot stichting en onderrigt van hen, die er veel beter
-gebruik van maakten dan ik gedaan had. Ik stak een der Bijbels in mijn
-zak, en toen ik bij Willem Atkins tent of huis kwam, vernam ik, dat de
-jonge vrouw en die van Atkins over de Godsdienst hadden gesproken,
-hetgeen Atkins mij met veel vreugde verhaalde. Hoorende, dat zij nog bij
-elkander waren, ging ik binnen en zij met mij, en vond haar beide
-ernstig in gesprek. "O, mijnheer," zeide Atkins, "als God zondaars met
-zich verzoenen wil, en verlorenen terug brengen, heeft Hij altijd boden.
-Mijne vrouw heeft eene nieuwe leermeesteres. Ik weet, dat ik onwaardig
-was tot dat werk; die jonge vrouw is door den Hemel hierheen gezonden;
-zij is in staat een geheel eiland vol wilden te bekeeren." De jonge
-vrouw stond blozende op en wilde heengaan, doch ik verzocht haar te
-blijven, zeide, dat zij een goed werk verrigtte, waarin ik hoopte, dat
-Gods zegen met haar zijn mogt.
-
-Wij spraken eenige oogenblikken en ik zag niet, dat zij eenig boek
-hadden, doch ik vroeg daar niet naar, maar haalde mijn Bijbel uit den
-zak. "Hier," zeide ik tot Atkins, "hebt gij een onderwijzer, die u
-misschien ontbrak." Hij was zoo verbijsterd, dat hij in het eerst niet
-spreken kon, maar zich vervolgens herstellende, nam hij het boek met
-beide handen aan en zeide tegen zijne vronw: "Heb ik u niet gezegd dat
-God, schoon in den Hemel, hooren kan wat wij zeggen? Hier is het boek
-waarom ik gebeden heb. God heeft ons gebed verhoord en het ons
-gezonden." Hij weende als een kind van vreugde en dankbaarheid. Zijne
-vrouw was uiterst vatbaar, en schier in eene dwaling vervallen, die wij
-eerst later bemerkten; zij geloofde, dat God dit boek, op haar mans
-gebed had gezonden. Het is waar, dat dit ook door de Voorzienigheid zoo
-beschikt was, maar zij was geloof ik, geneigd te gelooven, dat er een
-bode uit den Hemel gekomen was, om haar dat boek te brengen. De zaak was
-te ernstig, om hier eenige misleiding te gedoogen, dus verzocht ik aan
-de jonge vrouw onze nieuwbekeerde te verklaren, hoe onze gebeden
-verhoord kunnen worden door den gewonen loop der zaken, en zonder dat
-daarbij een wonder behoeft te geschieden. De jonge vrouw deed dit later,
-zoodat hier geen vroom bedrog plaats greep, hetgeen ik voor
-onverantwoordelijk zou gehouden hebben. De vreugde van Atkins echter was
-onbeschrijfelijk. Nimmer gevoelde iemand meer dankbaarheid dan hij voor
-zijn Bijbel, en niemand verheugde zich ooit over het bezit eens Bijbels
-om beter redenen, en hoewel hij een zeer woest, kwaadaardig en losbandig
-mensch was geweest, bewijst hij echter door zijn voorbeeld aan alle
-ouders, dat zij nimmer het onderrigt hunner kinderen moeten staken, of
-aan het goed gevolg hunner pogingen daartoe wanhopen, al zijn de
-kinderen ook schijnbaar nog zoo halsstarrig en ongevoelig, want zoo zij
-immer tot een waar inzigt hunner zonden geraken, komen deze vroegere
-indrukken, die zoo lang geslapen hadden, weder levendig en weldadig voor
-den geest. Zoo was het ook hier; het weinige onderrigt in de Godsdienst,
-dat hij genoten had, kwam dezen armen man thans van pas, daar hij met
-nog onwetender dan hij te doen had.
-
-Vooral herinnerde hij zich, wat zijn vader hem zoo dikwijls van de
-hooge waarde des Bijbels gezegd had, welk een voorregt deze voor geheele
-volkeren, huisgezinnen en personen was, maar nimmer had hij dit naar
-waarde beseft, dan nu hij de behoefte daaraan tot onderrigting van
-heidenen en barbaren gevoelde. De jonge vrouw was er ook zeer blijde
-mede, hoe wel zij en de jongeling onder hunne goederen, die nog aan
-boord waren, er ieder een hadden. Na zooveel van deze brave vrouw gezegd
-te hebben, kan ik niet nalaten er iets bij te voegen.
-
-Ik heb verhaald welk gebrek zij geleden had, hoe hare meesteres van
-honger gestorven was op dat ongelukkige schip, terwijl zij door het
-scheepsvolk eerst onmeedoogend behandeld en vervolgens geheel aan hun
-lot overgelaten waren. Eens hierover met haar sprekende, vroeg ik haar
-of zij, na hetgeen zij had uitgestaan, mij beschrijven kon wat het is
-van honger te sterven. Zij zeide, dat zij geloofde van ja, en deed mij
-het volgende verhaal:
-
-"Eerst," zeide zij, "hadden wij verscheidene dagen het zeer hard en
-leden geweldigen honger, tot wij eindelijk niets geen voedsel meer
-hadden dan een weinig suiker en wat wijn met water. Den eersten dag,
-nadat ik geheel geen voedsel gehad had, gevoelde ik mij tegen den avond
-flaauw en misselijk en zeer geneigd tot geeuwen en slapen. Ik ging op
-eene bank in de groote kajuit liggen, en sliep bijkans drie uren, waarna
-ik eenigzins verkwikt ontwaakte, daar ik, voor ik slapen ging, een glas
-wijn gedronken had. Na drie uren wakker geweest te zijn, werd ik weder
-misselijk, ik ging weder liggen, maar kon niet slapen, terwijl ik
-duizelig was en dan weder neiging tot braken had, en dit ging zoo den
-geheelen volgenden dag. Dien avond moest ik te rust gaan, zonder iets
-dan eene teug water genuttigd te hebben; ik droomde toen dat ik te
-Barbados op de markt was, die vol met levensmiddelen was, dat ik eenige
-voor mijne meesteres kocht, en een goed middagmaal deed; maar bij mijn
-ontwaken was ik zeer neerslagtig van denzelfden honger te gevoelen. Ik
-dronk het laatste glas wijn dat ik had, met wat suiker tot voedsel; maar
-door de zwakte van mijne maag, werkte de wijn onaangenaam op mijne
-hersenen, en naar men mij zeide, lag ik eenigen tijd bedwelmd en als
-iemand die dronken is.
-
-"Den derden dag, na een nacht dien ik vol verwarde droomen, meer
-dommelend dan slapend had doorgebragt, ontwaakte ik woedende van honger,
-en zoo mijne rede niet teruggekeerd was, weet ik niet of, zoo ik moeder
-ware geweest, mijn kind wel veilig bij mij zou geweest zijn. Dit duurde
-ongeveer drie uren, gedurende welke ik, gelijk mijn jonge meester mij
-gezegd heeft, ik in volslagen razernij verkeerde. In een der vlagen van
-verbijstering, struikelde ik en viel met mijn gelaat tegen den kant van
-een rustbed, waarop mijne mevrouw lag, zoodat mijn neus aan bloed
-sprong. De kajuitjongen reikte mij eene kom toe, ik ging zitten en
-verloor veel bloed, en naar gelang dat ik dit verloor, bedaarde de
-hevigheid van de koorts en tevens de knagingen van den honger.
-Vervolgens werd ik gekweld door neiging tot braken. Na eenigen tijd viel
-ik van bloedverlies flaauw, en allen hielden mij voor dood, doch spoedig
-kwam ik weder bij, en had toen de vreeselijkste maagpijn, die men zich
-denken kan, niet als een kolijk, maar als een knagende, woedende trek
-tot honger, die tegen den avond overging in een allerhevigst verlangen
-naar voedsel, misschien gelijk zwangere vrouwen wel ondervinden. Ik nam
-nog een glas water met suiker, doch mijn maag walgde van de suiker en
-gaf die weder terug. Toen nam ik eene teug zuiver water, en hield dat er
-in, waarna ik liggen ging en God allervurigst bad, dat Hij mij van de
-wereld mogt wegnemen. De hoop hierop deed mij wat bedaren, ik sluimerde
-eenigen tijd en toen ik ontwaakte, dacht ik dat ik lag te zieltogen,
-want mijne zwakke en ledige maag verbijsterde mij het brein. Ik beval
-mijne ziel aan God en verlangde hartelijk, dat iemand mij in zee wierp.
-
-"Al dien tijd lag mijne mevrouw bij mij als eene stervende, maar zij
-verdroeg het geduldiger dan ik, en gaf haar laatste stukje brood aan
-haren zoon, die het niet nemen wilde, maar zij dwong hem het te eten, en
-ik geloof dat hij zijn leven hieraan te danken heeft.
-
-"Tegen den morgen viel ik weder in slaap, en eerst toen ik ontwaakte
-barstte ik in tranen uit, en daarna had ik weder eene geweldige vlaag
-van honger, zoodat ik half razend werd. Ware mijne meesteres dood
-geweest, ik zou geloof ik een stuk van haar vleesch gegeten hebben, zoo
-onverschillig en met zoo veel smaak, als ik ooit vroeger eenig voedsel
-voor ons bestemd, genuttigd had, en eens of tweemaal beet ik mij zelve
-in den arm. Eindelijk zag ik de kom waarin het bloed was, dat ik den
-vorigen dag verloren had, ik liep er heen, en verzwolg het zoo haastig
-en gretig, alsof ik vreesde, dat men het mij zou afnemen. Schoon ik
-naderhand walgde van hetgeen ik gedaan had, was echter mijn honger
-gestild; ik nam eene teug water en bragt eenige uren zeer kalm door. Dit
-was de vierde dag en dezen bragt ik zoo door tot des nachts, toen ik
-drie uren lang dezelfde reeks van gewaarwordingen weder had; namelijk
-misselijk, slaperig, uiterst hongerig, pijn in de maag, dan weder als
-razende, dan weder misselijk, dan ijlhoofdig, dan gillende, dan weder
-krankzinnig, en zoo ieder kwartier. Ik werd zeer zwak, en des nachts
-sliep ik in, alleen hopende, dat ik voor den morgen dood zou zijn.
-
-"Den geheelen nacht sliep ik niet, de honger was door ziekte vervangen,
-en ik had zware kolijkpijnen; en zoo lag ik tot den morgen, toen ik een
-weinig verrast werd door het gejammer van mijn jongen heer, die mij
-toeriep dat zijn moeder dood was. Ik hief mij een weinig op, want ik had
-geen kracht om op te staan, en zag dat zij niet dood was, schoon zij
-slechts weinig teekens van leven geven kon.
-
-"Toen gevoelde ik zulk eene snijdende pijn in de maag, en zulke knagingen
-van den honger, dat niets dan de kwellingen des doods die kunnen
-evenaren. In dezen toestand hoorde ik de matrozen roepen: "Een zeil! Een
-zeil!" en boven mij schreeuwen en rondspringen als razenden. Ik was zoo
-zwak, dat ik niet opstaan kon en mijne mevrouw nog minder; en mijn jonge
-meester was zoo ziek, dat ik dacht dat hij zieltoogde. Dus konden wij de
-kajuitdeur niet openen, om de reden van dit rumoer te hooren. Sedert
-twee dagen hadden wij niemand van het scheepsvolk gezien; zij hadden ons
-gezegd, dat zij zelve niets te eten hadden, en later vernamen wij, dat
-zij ons reeds gestorven waanden. In dezen jammerlijken toestand waren
-wij, toen de Hemel u zond om ons het leven te redden."
-
-Dit was haar verhaal, en naar het mij toescheen een zoo duidelijk
-verslag van den hongerdood, als ik nimmer hoorde. Ik houd het voor
-volkomen waar, omdat de jongeling mij verscheidene omstandigheden even
-zoo verhaald had, schoon niet zoo juist en treffend als zijne
-dienstmaagd; welligt omdat zijne moeder hem nog, ten koste van haar
-leven, gevoed had. De arme meid echter, schoon sterker dan hare reeds
-bejaarde en zwakke meesteres, was er welligt het hardste aan toe
-geweest, daar hare mevrouw misschien nog iets langer wat bewaard, en dit
-alleen aan haren zoon gegeven had. Ongetwijfeld zouden allen van honger
-binnen weinige dagen gestorven zijn, zoo zij niet ons schip of een ander
-ontmoet hadden, ten ware zij elkander verslonden hadden, en dit zou hun
-nog weinig gebaat hebben, op vijfhonderd mijlen van alle land en zonder
-uitzigt op andere hulp, dan hun thans te beurt was gevallen. Doch dit in
-het voorbijgaan. Ik keer tot mijne schikkingen in de kolonie terug.
-
-Om verscheidene redenen zeide ik aan niemand iets van de sloep, die ik
-medegenomen en bij hen gedacht had in elkander te zetten, want de zaden
-van tweedragt, die ik bij mijne komst bespeurde, deden mij vreezen, dat
-zij bij eenige nieuwe oneenigheid, het eiland verlaten zouden of
-misschien op zeeroof uitgaan, en mijn eiland hierdoor een
-dievenschuilhoek worden zou, in plaats van eene vestiging van brave en
-godsdienstige lieden. Hierom behield ik ook de twee koperen stukken, die
-ik aan boord had. Ik achtte hen genoegzaam in staat, om zich tegen elke
-overval te verdedigen, maar wilde hun geen gelegenheid geven tot een
-aanvallenden oorlog of strooptogten, die eindelijk op hun verderf
-moesten uitloopen. Ik behield derhalve de sloep en de kanonnen, om hen
-daarmede op eene andere wijs van dienst te zijn, gelijk men later zien
-zal.
-
-Ik heb thans met het eiland afgedaan. Ik verliet het in een bloeijenden
-staat en ging aan boord den 6 Mei, na een verblijf van vijfentwintig
-dagen, en daar allen besloten hadden er te blijven tot ik hen kwam
-afhalen, beloofde ik hun nog eenigen onderstand van Brazilië te zullen
-zenden, als ik er gelegenheid toe vinden kon, vooral nog eenig rundvee,
-daar wij datgene, wat ik in Engeland gekocht had, uit gebrek aan voeder
-hadden moeten slagten. Den volgenden dag groette ik met een saluut van
-vijf schoten en ging onder zeil, en kwam na tweeëntwintig dagen reis in
-de Allerheiligen baai in Brazilië aan, zonder iets merkwaardigs ontmoet
-te hebben, dan dat wij een paar malen door de sterke strooming ten N. en
-N. O. uit onzen koers gedreven werden, en eens of tweemaal werd er "land
-ten Westen!" geroepen, doch of het een eiland of het vaste land was,
-weet ik niet.
-
-Den derden dag echter tegen den avond zagen wij bij stil weder en eene
-effene zee, in de verte de zee met iets zwarts bedekt, doch konden niet
-zien wat het was. De opperstuurman echter, die met een kijker het groot
-want inging, riep dat het een leger was. Ik begreep niet wat hij meende
-met een leger, en riep wat te overijld, dat hij stapelgek was, of iets
-dergelijks. "Word niet driftig, mijnheer," zeide hij, "het is een leger
-en eene vloot ook; er zijn geloof ik wel duizend kanoes, vol volk, die
-naar ons toe komen pagaaijen." Ik stond een weinig verzet en mijn neef,
-de kapitein, ook, die verschrikkelijke dingen van de wilden op het
-eiland gehoord had, en nimmer te voren in deze zeeën geweest was. Hij
-wist niet wat hiervan te denken en herhaalde twee of drie maal: "Wij
-zullen allen verslonden worden!" Ik moet bekennen, dat ik ook het kwaad
-inzag, daar het doodstil was, en de stroom ons sterk naar het land
-dreef. Ik ried hem echter niet bang te zijn, maar te ankeren, zoodra zij
-zoo digt bij waren, dat het gevecht onvermijdelijk was.
-
-Het weder bleef stil en zij kwamen steeds nader, dus gelastte ik te
-ankeren en de zeilen in te nemen. Van de wilden had men, zeide ik, niets
-te vreezen, dan dat zij brand verwekten, en hiertoe was het noodig de
-sloepen uit te zetten, en die wel bemand, voor en achter het schip te
-leggen, ten einde het volk daarin met putsen den brand kon blusschen,
-als de wilden dien verwekten. Aldus wachtten wij hen af, en kort daarop
-kwamen zij nader; ik geloof niet, dat ooit Christenen ontzettender
-schouwspel zagen. De stuurman had zich echter in het getal van duizend
-kanoes vergist; naar onze telling waren er niet meer dan honderd
-vijfentwintig, doch zwaar bemand; sommigen voerden zestien en zeventien
-man en meer, en de minsten zeven of acht.
-
-Toen zij naderbij kwamen, schenen zij geheel ontzet van een gezigt,
-welks wederga zij waarschijnlijk nimmer te voren gezien hadden, en eerst
-schenen zij niet te weten wat van ons te maken. Zij naderden echter
-steeds meer en meer, en schenen ons te willen omsingelen, doch wij
-riepen het volk in de sloepen toe hen niet te laten naderen. Tegen onze
-begeerte bragt dit een gevecht te weeg, want vijf of zes hunner grootste
-kanoes, kwamen zoo digt bij onze groote boot, dat ons volk hen met de
-handen toewenkte om achteruit te gaan, hetgeen zij zeer goed begrepen en
-opvolgden, doch tevens schoten zij een vijftig pijlen op hen af, en een
-matroos werd zwaar gewond. Ik riep hen echter toe niet te vuren, en wij
-reikten hun eenige planken toe, waarvan de timmerman eene soort van
-waring opzette, om hen voor de pijlen te bedekken, als de wilden weder
-mogten schieten.
-
-Een half uur daarna kwamen zij allen te gelijk naar den achtersteven,
-zoo digt bij, dat wij hen zeer goed konden onderscheiden, maar niet
-bevroeden wat hun oogmerk was. Ik zag dadelijk, dat het mijne oude
-kennissen waren, de wilden, waarmede ik zoo veel te doen had gehad;
-daarop roeiden zij wat terug en kwamen ons toen zoo digt op zijde, dat
-wij hen beroepen konden. Ik gelastte al het volk zich bedekt te houden,
-als zij soms weder mogten schieten, doch liet Vrijdag op het dek gaan om
-hen toe te spreken en te vernemen wat zij wilden. Of zij hem verstonden
-weet ik niet, maar zoodra hij hen aangeroepen had, wendden zes hunner,
-die de voorsten waren, hunne kanoe, en toonden (met verlof) hun naakt
-achterste. Of dit eene uitdaging of beschimping was, weet ik niet, maar
-onmiddellijk daarop riep Vrijdag, dat zij gingen schieten, en ongelukkig
-voor den armen jongen, schoten zij wel driehonderd pijlen af, en doodden
-tot mijne onuitsprekelijke droefheid, den armen Vrijdag, den eenigsten
-man dien zij zagen. De arme jongen was van drie pijlen getroffen, en
-drie vielen vlak bij hem, zulke goede schutters waren zij.
-
-Ik was zoo woedend over het verlies van mijn trouwen knecht, den
-medgezel van mijne eenzaamheid, dat ik dadelijk vijf stukken met schroot
-en vier met kogels geladen, liet afvuren, en hun eene laag toezond, zoo
-als zij zeker nimmer in hun leven gehoord hadden. Zij waren zoo nabij en
-onze konstapels mikten zoo goed, dat een enkele kogel drie of vier
-hunner kanoes verbrijzelde.
-
-Wij achtten ons juist niet zeer beleedigd doordien zij ons hun achterste
-gewezen hadden, en daar ik niet wist of deze verregaande lompheid bij
-ons, bij hen hetzelfde beteekende, had ik besloten vier of vijf schoten
-met los kruid te laten doen, dat hen genoeg schrik aangejaagd zou
-hebben. Maar toen zij zoo woedend op ons schoten, maar vooral toen zij
-mijn armen Vrijdag doodden, dien ik zoo hoog schatte en lief had, gelijk
-hij verdiende, achtte ik mijne handelwijze niet alleen geregtvaardigd
-voor God en de menschen, maar zou ik gaarne iedere kanoe overzeild en
-ieder hunner hebben laten verdrinken. Ik weet niet hoe velen er gekwetst
-of gedood werden, maar nimmer zag men onder eene groote menigte zulk een
-schrik, dertien of veertien hunner kanoes waren verbrijzeld of
-omgeslagen, en al het volk aan het zwemmen; de overigen roeiden zoo hard
-weg als zij konden, zonder zich te bekreunen aan hen, wier kanoes
-gezonken waren. Veel hunner zijn, denk ik, verongelukt. Ons volk nam een
-uur later, een armen kerel in, die het nog zwemmende gehouden had. Ons
-schroot had zeker velen gedood, maar wij vernamen er niets van, want
-binnen een uur of drie hadden wij hen geheel uit het gezigt verloren, op
-drie of vier kanoes na, die niet spoedig voort konden, en daar
-dienzelfden avond eene koelte opkwam, gingen wij onder zeil.
-
-De gevangene die wij hadden was zoo woest, dat hij eten noch spreken
-wilde, en wij dachten, dat hij zich wilde laten doodhongeren. Maar ik
-wist hem wel te temmen, want ik liet hem in de sloep werpen, en hield
-mij alsof wij hem in zee wilden smijten, als hij niet spreken wilde. Het
-hielp echter niet, dus werd hij in zee gegooid, maar hij zwom de sloep
-na, en riep hen toe, schoon zij er niets van verslaan konden. Eindelijk
-namen zij hem weder in, en nu was hij wat handelbaarder; hetgeen ik
-alleen gewild had, want ik zou hem niet hebben laten verdrinken.
-
-Ik was bitter ter neder geslagen door het verlies van mijn Vrijdag, en
-had gaarne naar het eiland willen terugkeeren, om vandaar een anderen
-knecht te halen, maar dit ging niet, dus vervolgden wij onze reis. Het
-duurde lang eer wij onzen gevangene iets konden doen begrijpen, maar met
-der tijd leerden de matrozen hem wat Engelsch, en werd hij wat
-handelbaarder. Wij vroegen van welk land hij kwam, maar konden er niets
-van begrijpen, zulk een zonderling keelgeluid maakte hij bij het
-spreken, daar zijne taal alleen uit scheen te bestaan, en hij de tong,
-lippen of tanden niet scheen te gebruiken bij het spreken. Later, toen
-de matrozen hem wat Engelsch geleerd hadden, zeide hij, dat zij met
-hunne koningen uitgegaan waren om te vechten. Wij vroegen hem hoe veel,
-en hij zeide vijf, die met hun allen tegen twee volken gingen vechten.
-Op onze vraag waarom zij naar ons toe gekomen waren, zeide hij, om het
-groot wonder te zien. Wij konden hem nimmer leeren het meervoudig even
-als wij aan te duiden, en bij zijn uitspraak voegde hij altijd een _e_
-achter ieder woord gelijk ook alle Afrikanen doen als zij Engelsch
-leeren, en dat ik niet dan met de uiterste moeite Vrijdag had kunnen
-afleeren.
-
-En nu ik dezen armen jongen nogmaals noem, moet ik voor altijd afscheid
-van hem nemen. Arme brave Vrijdag! Wij begroeven hem zoo welvoegelijk en
-plegtig als ons mogelijk was. Het lijk werd in eene kist over boord
-gezet, waarbij ik elf schoten liet doen. Dit was het einde van den
-trouwsten, eerlijksten en genegensten dienaar dien ooit iemand had.
-
-Wij zetten nu met een gunstigen wind koers naar Brazilië, en ongeveer
-twaalf dagen later zagen wij land op 5° Z.B., zijnde het Noordoostelijkste
-van dat gedeelte van Amerika. Vier dagen liepen wij Zuidoostwaars, in
-het gezigt van het land, toen wij kaap Augustijn zagen, en drie later
-lieten wij het anker vallen in de Allerheiligenbaai, de plaats mijner
-redding, vanwaar mijn goed en kwaad lot begonnen is.
-
-Nimmer liep hier een schip binnen, dat minder er te verrigten had dan
-ik, en toch konden wij slechts met de grootste moeite verlof bekomen, om
-eenige gemeenschap met den wal te hebben. Noch mijn compagnon, die nog
-leefde en een zeer aanzienlijk man was geworden, noch mijne twee
-gemagtigden, noch het gerucht van mijn wonderbaarlijk behoud op het
-eiland, konden mij deze gunst doen verkrijgen. Mijn compagnon, die zich
-herinnerde, dat ik vijfhonderd gouden moidores aan den prioor der
-Augustijnen, en driehonderd tweeënzeventig aan de armen had gegeven,
-haalde den tegenwoordigen prioor over, voor mij van den gouverneur
-verlof te vragen, om met den kapitein en een ander, benevens acht
-matrozen aan wal te komen. Dit ontving ik onder uitdrukkelijke
-voorwaarde van geene goederen zonder verlof aan land te brengen, noch
-iemand van daar mede te nemen. Zij waren zoo streng, dat ik de grootste
-moeite had om drie balen Engelsche goederen aan land te mogen brengen,
-die ik tot presenten voor mijn compagnon medegebragt had.
-
-Deze was een braaf, onbekrompen man, schoon hij, even als ik, gering
-begonnen was. Hij wist niet dat ik hem iets present wilde geven, maar
-zond mij versch vleesch, confituren en wijn present, dat met eenigen
-tabak en drie of vier fraaije gouden medailles, wel dertig gouden
-moidores waard was. Maar ik deed voor hem niet onder in mijne
-geschenken, die uit fijn laken, linnen en kant bestonden. Bovendien zond
-ik hem aan dezelfde goederen eene waarde van 100 Pond St. tot een ander
-einde, en verzocht hem de sloep, die ik voor mijne kolonie uit Engeland
-had mede gebragt, in elkander te laten zetten, om daarmede den
-voorgenomen onderstand naar mijn eiland te zenden. Binnen weinige dagen
-was de sloep gereed, en ik gaf den schipper zulke inlichtingen, dat hij
-het eiland niet missen kon, waar hij ook, gelijk ik later van mijn
-compagnon vernam, gelukkig aanlandde. Een der matrozen, die met mij aan
-wal geweest was, verzocht mij mede te mogen gaan en zich daar neder te
-zetten, als ik hem een brief aan den Spaansche gouverneur mede gaf, dat
-deze hem een stuk land zou geven, en ik hem eenige kleederen en
-gereedschap mede gaf, om dat te bebouwen, waarvan hij verstand had, daar
-hij in Maryland een planter geweest was, en een boekanier ook. Ik gaf
-hem wat hij vroeg, en tevens den gevangen wilde als slaaf mede.
-
-Terwijl ik aan zijne uitrusting bezig was, zeide mijn oude compagnon,
-dat een Brazilisch planter, dien hij kende, een zeer braaf man, zich het
-ongenoegen der kerk op den hals gehaald had. "Wat eigenlijk van de zaak
-is," zeide hij, "weet ik niet, maar ik geloof, dat hij in zijn hart een
-ketter is; en hij is genoodzaakt zich voor de Inquisitie schuil te
-houden. Zulk eene gelegenheid, om met zijne vrouw en twee dochters te
-ontkomen, zou hem zeer welkom zijn, vooral als gij hem op een eiland een
-stuk gronds wilde afstaan, want al zijn goederen hier zijn in beslag
-genomen, en hij bezit niets dan eenig huisraad en twee slaven. En,"
-voegde hij er bij, "schoon ik zijne stellingen verfoei, wilde ik hem
-toch niet in handen der geestelijke regtbank zien, want dan zou hij
-zeker levend verbrand worden."
-
-Ik stond hem zijn verzoek toe, en wij hielden den man met zijn gezin aan
-boord verborgen, tot de sloep in zee stak, en toen deze buiten de baai
-was, bragten wij hem daar aan boord, waar zijne goederen kort te voren
-gekomen waren. Onze matroos was met zijn reisgenoot zeer in zijn schik,
-en zij waren beide even rijk, namelijk in gereedschappen, en de belofte
-van een stuk land. Het beste echter was eenig suikerriet, dat hij
-medevoerde om daar te planten, en welks bouwing en bewerking de ketter,
-de Portugees namelijk, in den grond verstond.
-
-Onder den voorraad bevond zich voor mijn eiland drie koeijen en vijf
-kalven, tweeëntwintig varkens, waaronder drie zeugen, die biggen
-moesten, twee merriën en een hengst. Ik haalde ook drie Portugesche
-vrouwen over zich derwaarts te begeven, en schreef aan de Spanjaards,
-dat zij haar goed behandelen moesten, en als zij wilden met haar
-trouwen. Ik had er wel meer kunnen overzenden, maar ik herinnerde mij,
-dat slechts vijf Spanjaarden ongehuwd waren, terwijl de overige vrouwen
-in hun eigen land hadden, en dat de Portugesche vlugteling twee dochters
-bij zich had.
-
-Deze geheele bezending kwam behouden over, en was den inwoners zeer
-aangenaam, die nu met de nieuw aangekomenen, een getal van tusschen de
-zestig en zeventig personen uitmaakten, eene menigte kleine kinderen
-niet medegerekend. Bij mijne terugkomst te Londen vond ik brieven van
-hen, die over Lissabon gekomen waren, en door hen met de naar Brazilië
-teruggekeerde sloep medegegeven waren, en waarover ik later spreken zal.
-
-Ik stap thans geheel van mijn eiland af om er niet weer op terug te
-komen, en die het verdere mijner gedenkschriften lezen, moeten hunne
-gedachten daarvan aftrekken, en zullen in de volgende bladzijden niets
-anders vinden dan de dwaasheden van een oud man, die noch door zijne
-eigene ongelukken, noch door die van anderen zich liet afhouden om die
-telkens weder te begaan; wien bijkans veertig jaren vol jammer en
-teleurstellingen geene bezadigdheid, noch ongedachte voorspoed
-tevredenheid konden verschaffen, noch ongehoorde rampspoeden en nood
-behoedzaamheid inprenten.
-
-Ik had even weinig noodig naar Oost-Indië te gaan, als iemand, die vrij
-en onschuldig is, zich naar de gevangenis behoeft te begeven, om zich
-achter slot te laten zetten en van ellende te vergaan. Had ik in
-Engeland een klein scheepje genomen, daarmede regt naar mijn eiland
-gestevend, had ik het, gelijk het andere schip, beladen met allerlei
-noodwendigheden voor het eiland en voor mijn volk, en een patent van de
-regering gevraagd, om het als een aan de Engelsche kroon onderworpen
-eiland in bezit te gaan nemen, dat ik zeker had kunnen verkrijgen; had
-ik geschut en wapens, bedienden en landlieden medegenomen, en er in naam
-van Engeland bezit van genomen en het versterkt en bevolkt, gelijk ik
-gemakkelijk had kunnen doen; had ik mij daar gevestigd, en het scheepje,
-met rijst geladen, terug gezonden, gelijk ik ook had kunnen doen in zes
-maanden, en het daarop weder in Engeland laten uitrusten; had ik dit
-gedaan en ware ik er zelf gebleven, dan hadde ik althans als een
-verstandig mensch gehandeld. Maar ik was bezeten met een zucht tot
-zwerven, die alle voordeel in den wind sloeg; ik schepte er vermaak in
-de beschermer van de lieden te zijn, die ik daar geplaatst had, en hen
-op eene aartsvaderlijke wijze wel te doen, door hen te behandelen als
-ware ik hun vader. Ik had geen de minste gedachte om in den naam van
-eenige regering het te bezitten, of de bevolking onderdanen van eenig
-rijk te noemen; zelfs dacht ik er niet aan het eiland een naam te geven,
-maar ik liet het zoo als ik het vond, als niemands eigendom, en het volk
-onder geenerlei oppermagt of wetten dan de mijne, die, schoon mijn
-invloed op hen die van een vader en weldoener was, geen ander regt
-hadden op hunne gehoorzaamheid, dan die uit hunne vrijwillige
-toestemming ontsproot. Dit zou echter voldoende geweest zijn als ik daar
-gebleven was, maar daar ik hun verliet en niet terugkwam, behelsden de
-laatste berigten, die mijn compagnon mij van hen deed toekomen, nadat
-hij hun nog een tweede sloep derwaarts gezonden had, hoewel ik den brief
-eerst vijf jaren ontving nadat hij geschreven was, dat de zaken daar
-niet vooruit gingen, en zij over hun lang verblijf aldaar misnoegd
-waren; dat Willem Atkins dood en vijf van de Spanjaarden vertrokken
-waren, en dat, schoon de wilden hen weinig lastig vielen, zij echter
-eenige schermutselingen met hen gehad hadden, dat zij hem smeekten mij
-mijne belofte te herinneren van hen weg te halen, opdat zij voor hunnen
-dood hun vaderland mogten terug zien.
-
-Maar ik volgde steeds allerlei hersenschimmen, en die meer van mijn
-leven willen hooren, moeten mij volgen door eene reeks van nieuwe
-dwaasheden, moeijelijkheden en wilde avonturen, waaruit 's Hemels
-regtvaardigheid duidelijk uitblonk, en men zien kan hoe gemakkelijk de
-Hemel onze geliefdste wenschen tot de bron onzer rampspoeden kan maken,
-en ons straffen door de vervulling van datgene, wat wij het vurigste
-verlangden. Doch ik keer tot de geschiedenis van mijne reis terug.
-
-Ik moet hier echter echter nog vermelden, dat de brave en waarlijk
-godvruchtige priester mij hier verliet; daar er een schip naar Lissabon
-zeilree lag, verzocht hij mij hem daarop te laten overgaan, daar het
-toch, gelijk hij zeide, zijne bestemming scheen, nimmer eene reis te
-volbrengen, die hij begon. Hoe gelukkig ware het geweest zoo ik met hem
-gegaan was. Doch dit was nu te laat, en al wat de Hemel beschikt, is tot
-ons bestwil. Ware ik met hem gegaan, ik had nimmer zoo veel reden tot
-dankbaarheid aan God gehad, en de lezer zou nimmer het tweede deel van
-de Lotgevallen van Robinson Crusoe ontvangen hebben. Ik zal dus alle
-vruchtelooze klagten over mij zelven sparen en mijn verhaal vervolgen.
-
-Van Brazilië stevenden wij regt naar de Kaap de Goede Hoop, en hadden
-wel nu en dan eens storm of tegenwind, maar over het geheel eene
-gunstige reis. Mijne tegenspoeden op zee waren nu ten einde, maar andere
-ongevallen en rampen wachtten mij op het land, ten blijke, dat dit even
-zoo wel als de zee, een middel kan zijn om ons te tuchtigen.
-
-Wij hadden een supercarga aan boord, die na onze komst aan de Kaap over
-alles het bestier had, alleen was hij door den vrachtbrief verbonden tot
-een bepaald getal legdagen in elke haven, die wij aandeden. Ik had hier
-mij niet mede te bemoeijen, en al wat schip en lading betrof, werd door
-mijn neef den kapitein en den supercarga beide bestierd naar hun
-goedvinden.
-
-Ik zal den lezer niet vervelen met beschrijvingen van plaatsen, stukken
-uit het journaal, of met wijzingen van het compas, breedten, lengten en
-afstanden, passaatwinden, enz., die alleen nuttig zijn voor hen, die ook
-derwaarts willen gaan. Wij deden eerst Madagascar aan, waar, schoon de
-inboorlingen er stout en verraderlijk en zeer goed met bogen en lansen
-gewapend zijn, waarmede zij zeer behendig weten om te gaan; wij eene
-poos zeer goed met hen omgingen; zij behandelden ons zeer goed, en voor
-eenige kramerijen als messen, scharen, enz., die wij hun gaven, bragten
-zij ons elf goede vette ossen, niet groot maar goed gevoed, die wij
-slagtten en gedeeltelijk voor scheepsgebruik inzoutten.
-
-Na voorraad ingenomen te hebben, moesten wij hier eenige dagen blijven,
-en ik, die altijd nieuwsgierig was om elken hoek van de wereld te zien,
-ging zoo dikwijls aan den wal als ik kon. Op een avond ging ik aan de
-oostzijde aan wal, en eene talrijke menigte inboorlingen drong om ons
-heen en bekeek ons, schoon zij op eenigen afstand bleven. Daar wij met
-hen handel gedreven, en vriendelijk bejegend waren, duchtten wij geen
-gevaar, maar toen wij al het volk zagen, kapten wij drie takken van een
-boom, en staken die op eenigen afstand van ons in den grond, hetwelk,
-naar het schijnt, aldaar niet alleen een blijk van vrede en vriendschap
-is, maar als men van de andere zijde ook drie takken steekt, geeft dit
-te kennen, dat men den vrede of wapenstilstand aanneemt. Maar het is
-eene bekende voorwaarde, dat men hen niet verder dan tot aan hunne drie
-takken naderen mag, en zij niet verder komen dan die van u. Men is dus
-binnen die takken volkomen veilig, en die ruimte is als het ware de
-markt, waarop handel gedreven wordt. Daar binnenkomende, moet men geene
-wapens medebrengen, en zij steken aan hunne zijde hunne spietsen en
-lansen bij de eerste takken, en naderen ongewapend, maar zoo jegens hun
-eenig geweld gebruikt, en de wapenstilstand daardoor verbroken wordt,
-loopen zij naar de takken, vatten de wapens op, en de wapenstilstand is
-geëindigd.
-
-Op een avond, dat wij aan wal gegaan waren, kwam er veel meer volk dan
-gewoonlijk naar het strand, doch allen waren beleefd en minzaam. Zij
-bragten ons verscheidene eetwaren, die wij hun met eenige kramerijen
-betaalden; de vrouwen bragten ons ook melk en groenten, en alles was
-rustig. Wij sloegen van takken een hutje op, en bleven dien nacht op het
-strand. Ik had echter een tegenzin, schoon ik er geen reden voor had, om
-als de overigen op het strand te slapen, en daar onze sloep op een
-steenworp afstands voor anker lag met twee matrozen er in, liet ik er
-een van aan wal komen en eenige takken in de sloep brengen, waarna ik
-het zeil op den bodem der sloep uitspreidde, en daarop mij ter rust
-begaf.
-
-Tegen twee uren in den morgen hoorden wij een vreesselijk rumoer aan den
-wal, en een van ons volk riep ons toe, om Gods wil aan wal te komen met
-de sloep om hen te helpen, want dat zij allen waarschijnlijk vermoord
-zouden worden; tevens hoorde ik hen al hun schietgeweer lossen, dat uit
-vier of vijf snaphanen bestond, en dit tot driemaal toe, want het
-scheen, dat de inboorlingen hier niet zoo bang voor schietgeweer waren,
-als de Indianen, met welke ik te doen had gehad. Zonder te begrijpen wat
-er gaande was, maar door het rumoer dadelijk opgewekt, liet ik de sloep
-dadelijk naar land gaan, en besloot met drie geweren, die wij aan boord
-hadden, aan land te gaan, om ons volk bij te staan. Wij bereikten
-spoedig het strand, maar ons volk sprong te water, om er te spoediger in
-te komen, daar zij door drie- of vierhonderd man vervolgd werden. De
-onzen waren slechts negen in getal, en slechts vier of vijf hunner
-hadden geweren; de overigen hadden wel pistolen en sabels, maar daarmede
-konden zij weinig uitrigten.
-
-Wij namen zeven matrozen in de boot, en dit ging moeijelijk genoeg, daar
-drie hunner zwaar gewond waren; en het ergste was, dat terwijl wij in de
-boot stonden om ons volk er in te helpen, wij evenveel gevaar uitstonden
-als zij op het strand gehad hadden, want zij beschoten ons zoo hevig met
-hunne pijlen, dat wij genoodzaakt waren ons te verschansen met de
-doften, en twee of drie losse planken, die bij toeval, of liever door 's
-Hemels beschikking in de boot lagen. Ware het echter dag geweest, dan
-zouden zij ons zeker allen gedood hebben, zoo zij slechts iets van ons
-ligchaam hadden kunnen zien, zulke goede schutters zijn zij. Bij het
-maanlicht zagen wij echter een glimp van hen, terwijl zij ons op het
-strand spietsen en pijlen stonden toe te werpen, en na onze geweren
-geladen te hebben, gaven wij hun de laag, en konden aan de kreten van
-sommigen hooren, dat wij verscheidenen gewond hadden. Zij bleven echter
-tot het aanbreken van den dag in slagorde op het strand geschaard,
-waarschijnlijk om ons dan te wisser te treffen.
-
-Terwijl wij zoo lagen, wisten wij niet hoe wij ons anker ligten of ons
-zeil bijzetten zouden, omdat wij dan in de boot moesten gaan staan, en
-zij dan ons zoo zeker zouden treffen als wij een zittenden vogel met
-hagel. Wij maakten noodseinen tegen het schip, dat eene mijl in zee lag,
-doch mijn neef de kapitein hoorde ons vuur, en door zijne kijkers ziende
-hoe wij lagen, begreep hij dadelijk wat er gaande was, en ten spoedigste
-het anker ligtende, naderde hij den wal zoo nabij als hij durfde, en
-zond ons eene andere sloep met tien man te hulp, maar wij riepen hun toe
-niet te nabij te komen, en hoe de zaken stonden. Niet ver van ons bleven
-zij liggen, en een van het volk zwom naar ons toe met het eind van eene
-lijn in de hand, terwijl hij onze boot tusschen zich en den vijand
-hield, zoo dat men hem van het strand niet goed zien kon, en maakte dit
-aan ons vast, waarop wij ons ankertouw lieten glippen, en ons anker
-achter lieten, terwijl zij ons buiten bereik hunner pijlen boegseerden,
-en wij ons achter de opgeslagen verschansing verborgen hielden. Zoodra
-wij niet meer tusschen het schip en den wal lagen, zonden wij hen van
-boord eene volle laag met schroot en kogels toe, hetwelk eene
-schrikkelijke verwoesting onder hen aanrigtte.
-
-Toen wij aan boord teruggekeerd en buiten gevaar waren, konden wij naar
-de oorzaak van deze onlusten onderzoek doen, waarop onze supercarga, die
-hier meermalen geweest was, aandrong, want hij zeide, dat de inwoners
-ons, na het aangaan van een wapenstilstand, nimmer eenig leed zouden
-gedaan hebben, als wij hen niet door het een of ander daartoe getergd
-hadden. Eindelijk kwam het uit, dat eene vrouw, die ons eenige melk was
-komen verkoopen, een jong meisje had medegebragt, die eenige groenten
-had gebragt, en terwijl de oude vrouw (of het hare moeder was wisten zij
-niet) hare melk verkocht, had een van ons volk zich ruw gedragen jegens
-het meisje, waarop de oude vrouw een groot misbaar maakte. De matroos
-wilde echter zijne prooi niet laten varen, maar sleepte haar buiten het
-gezigt der oude, onder de takken, daar het thans genoegzaam duister was.
-De oude vrouw moest zonder haar vertrekken, en bragt, naar het scheen,
-den stam, vanwaar zij gekomen was, in opschudding, die daarop binnen
-drie of vier uren dit geheele leger tegen ons op de been bragt; en het
-was groot wonder, dat wij niet allen omgebragt waren.
-
-Een van ons volk was bij het begin van den aanval door een werpspies
-gedood, zoo als hij uit de tent, die wij gemaakt hadden, te voorschijn
-kwam; de overigen bragten er het leven af, behalve de kerel, die het
-geheele onheil veroorzaakt had, en zijn lust duur genoeg boette, want
-wij hoorden niets van hem. Wij bleven, schoon de wind gunstig was, twee
-geheele dagen liggen, en deden seinen voor hem, en lieten onze booten
-het strand verscheidene mijlen ver op en neder zeilen, maar alles
-vergeefs. Dus moesten wij het opgeven, en zoo hij er alleen voor geleden
-had, ware het verlies zoo groot niet geweest.
-
-Ik had echter geen rust voor ik nogmaals aan den wal beproefd had iets
-van zijn lot te vernemen. Den derden nacht na het gevecht verlangde ik
-volstrekt te weten wat kwaad wij hen gedaan hadden, en hoe de zaken bij
-de Indianen stonden. Ik zorgde het in den nacht te doen, ten einde wij
-geen gevaar van een nieuwen aanval liepen, maar ik had mij ook moeten
-verzekeren, dat ik volkomen gezag had over het volk, dat ik medenam,
-alvorens ik mij op een togt waagde, die zoo gevaarlijk was, en zoo
-heilloos afliep, als zonder mijn weten of wensch gebeurde.
-
-De supercarga en ik namen twintig van de moedigste matrozen mede, en wij
-landden twee uren voor middernacht op dezelfde plaats, waar de Indianen
-tijdens het gevecht gestaan hadden. Ik landde juist hier, omdat ik
-hoofdzakelijk verlangde te zien of zij het veld geruimd en eenige
-teekens hadden achtergelaten van het door ons gestichte onheil; en ik
-hoopte, dat zoo wij soms een of twee hunner gevangen konden maken, wij
-deze misschien voor onzen matroos zouden kunnen uitwisselen. Wij landden
-in de diepste stilte, en verdeelden het volk in twee hoopen; de een
-onder mijn bevel, de andere onder dat van den bootsman. Wij zagen noch
-hoorden een spoor van eenig menschelijk wezen, dus trokken wij op
-eenigen afstand van elkander tot naar de plaats van het gevecht. In den
-beginne belette de duisternis ons iets te zien, maar verder op
-struikelde de bootsman, die vooruit ging, een paar malen over een lijk.
-Hierdoor wetende, dat dit de plek was waar de Indianen gestaan hadden,
-hielden zij halt en wachtten mij af. Wij besloten te wachten tot de maan
-opkwam, hetgeen binnen een uur zou geschieden, en toen zagen wij
-duidelijk de door ons aangerigte vernieling. Wij telden tweeëndertig
-lijken op het slagveld, waaronder twee die nog niet geheel dood waren.
-Sommigen waren een arm, anderen een been, en een het hoofd geheel
-afgeschoten. De gewonden schenen zij medegevoerd te hebben.
-
-Na alles ontdekt te hebben, wat ik begreep te kunnen ontdekken, wilde ik
-naar boord keeren, maar de bootsman en zijn volk lieten mij zeggen, dat
-zij besloten hadden het dorp op te zoeken, waar die schelmen, gelijk zij
-hen noemden, woonden, en verzocht mij mede te gaan; want vonden zij al
-hen niet, dan vonden zij toch zeker een rijken buit, en misschien wel
-Tom Jeffries, zoo als de man heette dien wij verloren hadden.
-
-Hadden zij mij om verlof gevraagd, dan had ik hun dadelijk bevolen naar
-boord te keeren, wetende, dat het ons niet betaamde dit gevaar te
-loopen, aan wie een schip en zijne lading toevertrouwd waren, en die
-eene reis te doen hadden, waartoe het leven van het volk van het hoogste
-belang was; maar daar zij mij lieten weten dat zij gaan wilden, en mij
-en mijn volk alleen verzochten mede te gaan, weigerde ik dit ronduit, en
-stond op, want ik zat op den grond, om naar de boot te gaan. Een of twee
-van mijn volk vielen mij lastig om hen mede te laten gaan, en toen ik
-dit ook weigerde, begonnen zij te morren, zeiden, dat zij niet onder
-mijn bevel stonden, en dat zij toch zouden gaan. "Ik ten minsten ga,"
-zeide een hunner, "kom Jack, gaat gij mede?"--Jack zeide ja, en toen
-volgde een ander en toen nog een, en om kort te gaan, allen verlieten
-mij op een na, dien ik, en dat nog met veel moeite, overreedde te
-blijven, waarop ik met hem en den supercarga naar de sloep ging, waar ik
-de anderen gezegd had, dat ik op hen wachten zou, en trachten zou
-zooveel van hen in te nemen als heelhuids terug kwamen; want ik hield
-hen voor dat zij eene dwaasheid begingen, en naar het scheen hetzelfde
-lot als Tom Jeffries wilden ondergaan.
-
-Als echte matrozen zeiden zij, dat alles zeker goed afloopen zou, dat
-zij daarvoor instonden, dat zij zeer voorzigtig zouden zijn, enz., en
-daarmede gingen zij heen. Ik smeekte hen om het schip en de reis te
-denken, en dat deze eenigermate aan hen toevertrouwd was; dat zoo hun
-een ongeluk overkwam, het schip uit gebrek aan volk kon verongelukken,
-en dat zij dit voor God noch menschen konden verantwoorden. Ik voegde er
-nog veel bij, maar had even goed tegen den grooten mast kunnen spreken;
-zij waren als verzot op den togt, doch gaven mij goede woorden,
-beloofden dat zij uiterst voorzigtig en zeker binnen een uur terug
-zouden zijn, want het dorp lag volgens hun zeggen, geen half uur
-vandaar; schoon zij later ondervonden, dat het twee mijlen ver was. Zij
-vertrokken dan op deze dolzinnige onderneming, en om hun regt te laten
-wedervaren, even voorzigtig als moedig. Zij waren zekerlijk goed
-gewapend, ieder had een geweer, een bajonet en een pistool; sommigen
-hadden sabels en anderen enterbijlen, en bovendien hadden zij twaalf of
-dertien handgranaten. Nimmer gingen moediger kerels op slechter
-onderneming uit. Hun hoofddoel was plunderen, en zij hoopten er veel
-goud te vinden; doch een onvoorzien toeval maakte hunne wraakzucht
-gaande, en hen tot baarlijke duivels.
-
-Aan de plaats gekomen, waar zij het dorp dachten te vinden, en die geen
-half uur ver was, zagen zij zich teleurgesteld door slechts eenige
-weinige hutten te vinden, en nu wisten zij niet waar en hoe groot het
-dorp was. Zij beraadslaagden eenigen tijd of zij dit gehucht zouden
-overrompelen. In dat geval moesten zij al de inwoners van kant maken, en
-het was tien tegen een dat er een ontsnapte, die hun weldra uit het
-naaste dorp een geheel leger op den hals kon zenden. Zoo zij aan den
-anderen kant verder gingen, en de Indianen hier lieten slapen, wisten
-zij niet hoe het dorp te vinden. Eindelijk besloten zij er toch toe en
-gingen wat verder, tot zij eene koe aan een boom gebonden vonden. Deze
-besloten zij hun tot gids te laten dienen, want, zeiden zij, de koe
-behoort in het dorp voor ons of achter ons te huis; als wij haar los
-maken en zij gaat terug, laten wij haar gaan, maar gaat zij verder dan
-volgen wij haar. Zij sneden dus de koord van gevlochten takken los, en
-de koe ging voorwaarts, en bragten hen zoo regt naar het dorp, dat
-volgens hen uit tweehonderd huizen of hutten bestond, in sommige waarvan
-verscheidene huisgezinnen woonden.
-
-Alles was daar even gerust in slaap, en zij hielden op nieuw krijgsraad,
-en besloten eindelijk zich in drie hoopen te verdeelen, en drie huizen,
-op drie verschillende plaatsen in brand te steken, en als het volk naar
-buiten kwam, hen te grijpen en te binden, en zoo zij zich verweerden
-wist ieder wat hem te doen stond; en dan zouden zij de overige huizen
-plunderen. Zij besloten echter eerst in stilte het dorp door te trekken,
-om te zien hoe groot het was, en of zij ook beter zouden doen met af te
-trekken. Dit deden zij, en besloten daarop tot den aanval; maar terwijl
-zij nog bijeen stonden, waren drie wat vooruitgetrokken en riepen thans,
-dat zij Thomas Jeffries gevonden hadden. Zij liepen allen derwaarts en
-het was ook zoo, want zij vonden den rampzalige naakt uitgeschud, met
-afgesneden hals, aan een arm hangende. Digt daarbij was een hut, waarin
-zestien of zeventien Indianen zaten, waaronder twee of drie, die door
-onze kogels getroffen waren geworden, en zij hoorden deze tot elkander
-spreken.
-
-Het gezigt van hunnen ongelukkigen, mishandelden makker, maakte hen zoo
-verwoed, dat zij zwoeren hem te zullen wreken, en geen Indiaan, die in
-hunne handen viel, kwartier te geven. Zij gingen echter niet zoo
-onbesuisd te werk als men van hunne razende woede zou verwacht hebben.
-Eerst zochten zij een en ander bijeen, dat spoedig vuur vatten kon, maar
-zij vonden dat dit niet noodig was, daar de meeste huizen zeer laag en
-met biezen en dorre takken bedekt waren, derhalve maakten zij van eenig
-vochtig kruid een loop, en binnen een kwartier uurs stond het dorp op
-vier of vijf plaatsen in brand, vooral het huis waar de Indianen hadden
-zitten praten. Zoodra de vlammen uitsloegen, wilden de verschrikte
-wilden naar buiten vlugten, maar vonden den dood aan den ingang, waar
-de bootsman zelf twee hunner met zijne bijl velde. Daar het huis groot
-en er veel volk in was, wilde hij er niet ingaan, maar wierp er een
-handgranaat in, die bij de uitbarsting bijkans allen doodde die daar
-binnen waren, behalve twee of drie, die aan de deur gekomen met de
-bajonet afgemaakt werden. Er was een ander vertrek daar, waarin hun
-koning of vorst zich met verscheidene anderen bevond, en deze hielden
-zij met geweld binnen, tot dat het brandende dak instortte, en zij in de
-vlammen omkwamen.
-
-Zij hadden middelerwijl nog geen schot gedaan, omdat zij het volk niet
-spoediger wilden wakker maken, dan zij hen konden vermeesteren, maar de
-snel voortgaande vlam deed hen spoedig genoeg ontwaken, en was zoo
-hevig, dat zij naauwelijks op den grond konden loopen, echter waren zij
-genoodzaakt den loop des vuurs te volgen. Zoodra dus de vlammen de
-bewoners uit hunne huizen dreven, stonden de onzen gereed om hen af te
-maken, terwijl zij elkander aanhoudend toeriepen: "Denk om Tom
-Jeffries!"
-
-Ik was, terwijl dit gebeurde, in de grootste ongerustheid, en vooral
-toen ik de vlammen zag opstijgen; die in de duisternis vlak bij ons
-schenen te zijn. Mijn neef de kapitein, dien men bij het zien der
-vlammen gewekt had, was ook niet weinig ongerust, daar hij niet wist hoe
-de zaken stonden of in welk gevaar ik mij bevond, vooral toen hij ook
-hoorde schieten, want zij begonnen nu ook hunne geweren te gebruiken.
-Hij stond duizend angsten uit, wat er van mij en den supercarga geworden
-was. Eindelijk, niet wetende in wat nood wij waren, liet hij, schoon hij
-al zijn volk hoog noodig had, dertien man in eene andere sloep gaan, en
-ging zelf met hen naar den wal.
-
-Hij zag vreemd op, toen hij mij met den supercarga en slechts twee
-matrozen in de boot vond, maar verlangde even hard als ik te weten wat
-er omging, want het getier hield aan en de vlammen werden steeds
-heviger. In zulk een geval is het bijkans onmogelijk het verlangen te
-wederstaan, om te weten wat er gebeurt en zijn volk te hulp te komen, en
-de kapitein zeide mij, dat hij, het kostte wat het wilde, zijn volk
-bijstand wilde bieden. Ik hield hem, even als vroeger het volk, het
-behoud van het schip, het gevaar dat hij liep en het belang der reeders,
-voor; en zeide, dat ik met de twee mannen op verkenning wilde uitgaan en
-hem berigt brengen. Maar ik had even goed spreken tegen mijn neef als
-vroeger tegen het volk. Hij wilde gaan, zeide hij, en hij wenschte dat
-hij slechts tien man aan boord gelaten had; want hij wilde zijn volk
-niet uit gebrek aan hulp laten omkomen; liever, zeide hij, het schip, de
-reis en zijn eigen leven er bij in te schieten, en daarmede vertrok hij.
-
-Gelijk ik hen niet had kunnen overreden om niet te gaan, zoo kon ik mij
-zelven thans evenmin bedwingen om mede te gaan. De kapitein gelastte dus
-twee man met de pinnas terug te roeijen, en nog twaalf man van boord te
-halen, terwijl de groote boot voor anker bleef liggen, en dat als zij
-terug kwamen zes man op de booten zouden passen en zes ons volgen,
-zoodat hij slechts zestien man op het schip liet, want de geheele
-equipaadje bestond uit zesenvijftig man, waarvan twee bij den eersten
-twist, die al het onheil te weeg bragt, gesneuveld waren.
-
-Eens op weg dachten wij er weinig aan een pad te zoeken, maar gingen
-regt op de vlammen aan. Had eerst het schieten ons verontrust, thans
-waren de jammerkreten van het arme volk van een geheel anderen aard, en
-deden ons bloed verstijven van ijzing. Ik had zeker nimmer het
-stormenderhand innemen en verbranden van eene stad bijgewoond, maar ik
-had van Cromwell's wreedheden in Ierland en van Tilly's plundering van
-Maagdenburg gehoord, maar nimmer vroeger van die zaken eenig besef
-gehad; ook is het niet mogelijk die te beschrijven of de ontzetting, die
-het hooren daarvan ons aanjaagt.
-
-Wij gingen echter verder en kwamen eindelijk aan het dorp, schoon de
-vlammen ons beletten er binnen te gaan. Het eerst wat wij zagen was eene
-hut in puin of liever in de asch, want het vuur had haar geheel
-verteerd, en daar voor lagen de lijken van vier mannen en drie vrouwen,
-en wij meenden nog een of twee in het vuur te zien. Kortom wij troffen
-zoo veel blijken aan van onmenschelijke woede en wraakzucht, dat wij het
-onmogelijk hielden, dat ons volk die allen had kunnen bedrijven; of
-anders hadden allen naar ons gevoelen den gruwelijksten dood verdiend.
-Doch dit was niet alles; voor ons uit vermeerderden de vlammen en tevens
-de kreten, zoodat wij volstrekt niet begrepen wat er gaande was. Een
-weinig verder gekomen zagen wij tot onze verbazing drie naakte gillende
-vrouwen ons als razenden voorbij vlugten, gevolgd door zestien of
-zeventien inboorlingen, met drie van onze Engelsche moordenaars achter
-hen, die, daar zij hen niet konden inhalen, op hen vuurden, en een voor
-onze oogen doodschoten. Toen de anderen ons zagen hielden zij ons ook
-voor vijanden, van wie hun een gelijk lot te wachten stond als van de
-anderen, en zij begonnen allerakeligst te gillen, vooral de vrouwen, en
-twee hunner vielen neder als of zij reeds werkelijk dood waren.
-
-Mijn bloed verstijfde toen ik dit zag, en ik geloof dat, zoo de drie
-Engelsche matrozen, die hen vervolgden, bij ons gekomen waren, ik mijn
-volk op hen zou hebben laten vuren. Wij gaven echter de arme
-vlugtelingen te kennen, dat wij hun geen kwaad wilden doen, en dadelijk
-kwamen zij naar ons toe, knielden met opgeheven handen, en hieven een
-droevig gejammer om bescherming aan, die wij hun door gebaren beloofden,
-waarop zij zich digt achter ons voegden. Ik liet mijn volk in orde
-oprukken en gelastte hun niemand kwaad te doen, maar zoo mogelijk
-eenigen van ons volk te bereiken, en te zien van welken duivel zij
-bezeten waren, wat zij wilden, en hun te gelasten het moorden te staken
-en te verzekeren, dat zij met het aanbreken van den dag honderdduizend
-wilden om hen heen zouden hebben, en ik begaf mij met een paar lieden
-onder de vlugtelingen, waar ik een jammerlijk schouwspel ontwaarde.
-Sommigen hadden zich, bij het redden uit de vlammen, vreesselijk
-gebrand, anderen waren bovendien door de onzen gekwetst, en een man, die
-een kogel door het lijf had ontvangen, stierf terwijl ik er bij stond.
-
-Ik had gaarne de aanleidende oorzaak van dit alles willen vernemen, maar
-kon van hunne woorden niets begrijpen, schoon ik uit hunne teekens
-opmaakte, dat zij er zelf niets van wisten. Ik was zoo verbitterd over
-dezen onmenschelijken aanval, dat ik het hier niet langer uithouden
-kon, maar naar mijn volk terug ging. Ik zeide hun mijn voornemen en
-gelastte hun mij te volgen, toen op dat oogenblik vier onzer matrozen
-onder aanvoering van de bootsman kwamen aanloopen, over hoopen van door
-hen vermoorde wilden, geheel met bloed en stof bedekt, alsof zij naar
-nog meer moorden verlangden. Ons volk riep hen toe zoo luid zij konden,
-en deden zich eindelijk met veel moeite hooren, zoodat zij ons herkenden
-en naar ons toekwamen.
-
-Zoodra de bootsman ons zag riep hij hoezee, omdat hij dacht hulpbenden
-te zien, en zonder te wachten dat ik iets zeide, riep hij: "Kapitein, ik
-ben blijde dat gij gekomen zijt, wij hebben nog niet half gedaan. Die
-honden, die helsche schurken! Ik zal er zoo veel doodslaan als de arme
-Tomas haren op het hoofd had. Wij hebben gezworen geen hunner te sparen,
-wij willen hunne geheele natie van den aardbodem verdelgen!" en zoo ging
-hij voort, hijgende van drift, zonder dat ik er een woord tusschen kon
-voegen.
-
-Eindelijk verhief ik mijne stem om hem te overschreeuwen. "Barbaarsche
-schelm, wat doet gij?" zeide ik. "Ik verbied u, op doodstraffe, nog een
-van het leven te berooven. Blijf hier en houd uwe handen voor u, als gij
-uw leven lief hebt, dat gelast ik u, of gij zijt zelf in twee minuten
-een lijk."
-
-"Wel mijnheer," zeide hij, "weet gij wel wat gij doet of wat zij gedaan
-hebben. Wilt gij de reden weten van onze handelingen, kom hier," en
-daarmede bragt hij mij bij den armen kerel, die met afgesneden strot aan
-een boom hing.
-
-Ik moet bekennen, dat ik toen zelf warm genoeg werd en op een anderen
-tijd misschien de voorste onder hen zou geweest zijn; maar ik begreep
-dat zij hunne wraak te ver hadden getrokken, en dacht aan de woorden van
-Jacob tot zijne zonen Simeon en Levi: "vervloekt zij hunnen toorn, want
-hij is heftig, en hunne verbolgenheid, want zij is hard!" Maar mijne
-taak vermeerderde thans, want toen het volk, dat ik medegebragt had,
-even als ik dit schouwspel zag, had ik om hen terug te houden even veel
-moeite als aan de anderen, ja mijn neef zelf trok hunne partij, en zeide
-mij, zoodat zij het hooren konden, dat hij alleen bang was dat zij eene
-groote overmagt zouden vinden; maar dat de wilden allen den dood
-verdiend hadden, om het vermoorden van den armen man, en dat zij als
-moordenaars behoorden behandeld te worden. Dit hoorende, liepen acht van
-mijn volk den bootsman na om hem in zijn bloedig werk te helpen, en daar
-ik zag, dat ik volstrekt buiten staat was hen tegen te houden, ging ik
-bitter bedroefd heen, want ik kon het gezigt, laat staan het jammerlijk
-gegil en geschreeuw der ongelukkigen, die in hunne handen vielen, niet
-uitstaan.
-
-Ik kon niemand mede krijgen dan den supercargo en twee matrozen, en met
-deze keerde ik naar de booten terug. Het was, dat beken ik, zeer dwaas
-van mij, mij zoo alleen terug te wagen, want daar het nu reeds bijkans
-dag begon te worden, en de geheele omstreek in rep en roer scheen
-gebragt, stonden er bij het gehucht, waarvan ik vroeger sprak, ongeveer
-veertig man met lansen en bogen gewapend; maar toevallig liep ik hen
-mis, en kwam aan het strand toen het reeds klaar dag was. Dadelijk ging
-ik met de pinnas aan boord, en zond haar daarop terug voor het volk.
-Toen ik de boot bereikte, waren de vlammen bijkans uit, en het geraas
-was veel verminderd, maar geen halfuur was ik aan boord, of ik hoorde
-een geregeld geweervuur, en zag een grooten rook opgaan. Later vernam
-ik, dat ons volk toen die veertig man, die, gelijk ik zeide, bij dat
-gehucht stonden, hadden aangevallen, en er zestien of zeventien van
-gedood, waarna zij de hutten in brand staken, doch de vrouwen en
-kinderen lieten zij hier ongemoeid.
-
-Toen de pinnas weder aan het strand kwam, begon ons volk te voorschijn
-te komen, niet in twee afdeelingen, en in geregelde orde, gelijk zij
-opgetrokken waren, maar bij kleine troepjes, die hier en daar
-rondzwierven, zoodat eenige weinige moedige mannen hen gemakkelijk
-hadden kunnen in de pan hakken. Maar de vrees voor hen was door de
-geheele omstreek verspreid; en honderd wilden zouden geloof ik voor vijf
-matrozen gevlugt zijn. Bij deze geheele slagting had zich niemand
-ernstig verdedigd; zij waren zoo verrast door den schrik van de vlammen
-en de overrompeling der onzen in den nacht, dat zij niet wisten waar zij
-zich heen wenden zouden; want overal liepen zij den dood in den mond.
-Geen der matrozen had ook eenig letsel, behalve een, die zijn voet
-verstuikt had en een wiens handen zwaar gebrand waren.
-
-Ik was zeer boos op mijn neef den kapitein, zoo wel als op al het volk,
-maar op hem in het bijzonder, zoo wel omdat hij zijn pligt als
-gezagvoerder van een schip vergeten, en het gelukken der geheele reis in
-de waagschaal gesteld had, als omdat hij de woede van zijn volk in hunne
-onmenschelijke wraak eer aangevuurd dan gestild had. Hij zeide mij,
-ofschoon zeer eerbiedig, dat toen hij het lijk van den matroos zag, dien
-zij zoo wreedaardig vermoord hadden, hij zijne drift niet had kunnen
-bedwingen. Hij erkende, dat hij als gezagvoerder van een schip verkeerd
-gehandeld had, maar dat hij een mensch was, en bij dit gezigt geen
-meester van zichzelven had kunnen blijven. Over het overige volk had ik
-niets te zeggen, gelijk zij zeer goed wisten, en zij stoorden zich dus
-aan mijn misnoegen in het geheel niet, en op den dag gingen wij onder
-zeil.
-
-Onze matrozen verschilden van meening omtrent het getal der gedooden,
-doch naar de beste berekening waren er wel honderdvijftig mannen,
-vrouwen en kinderen gevallen, en was er in het dorp geen hut
-overgebleven. Daar de arme Tom Jeffries dood was, zou het weinig gebaat
-hebben hem mede te voeren, dus lieten zij hem waar zij hem vonden,
-alleen namen zij hem van den boom af waaraan hij hing.
-
-Hoe regtvaardig ons volk ook meende gehandeld te hebben, ik was van een
-ander gevoelen, en zeide hun telkens, dat zij op hunne reis niet op Gods
-zegen konden hopen; want ik beschouwde hunne daden als zoo vele moorden.
-Het was wel waar, dat zij Tomas Jeffries vermoord hadden, maar het was
-ook waar dat Jeffries de aanvaller was geweest, dat hij den
-wapenstilstand verbroken en een jong meisje, dat in het vertrouwen
-daarop in ons kamp kwam, geweld had aangedaan. De bootsman sprak dit
-tegen toen wij later aan boord waren. Het was wel schijnbaar dat wij den
-wapenstilstand gebroken hadden, maar eigenlijk hadden de inboorlingen
-dit zelf gedaan, door een van ons volk te dooden, zoodat, daar wij regt
-hadden hen te bevechten, wij evenzeer regt hadden ons zelven regt te
-verschaffen; en ofschoon de arme man wat ruw tegen een meisje was
-geweest, had men hem daarvoor zoo schandelijk niet mogen vermoorden; en
-zij hadden niets gedaan dan hetgeen regtmatig was, en hetgeen volgens
-goddelijke wetten hun tegen moordenaars vrij stond.
-
-Men zou denken, dat dit ons had moeten waarschuwen van niet weder onder
-heidenen en barbaren aan wal te gaan, maar de menschen willen niet
-anders dan door hunne schade leeren; en hoe duurder de ondervinding hun
-te staan komt, des te meer indruk schijnt zij op hen te maken.
-
-Onze bestemming was thans naar de Perzische golf, en vandaar naar de
-kust van Coromandel, terwijl wij Suratte zouden aandoen; maar
-hoofdzakelijk was onze supercargo naar de baai van Bengalen voornemens,
-en als hij op de uitreis niet slaagde naar zijn genoegen, zou hij naar
-China stevenen, op de thuisreis daar weder de kust aandoen.
-
-Ons eerste ongeval trof ons in de Perzische golf, waar vijf man, die het
-aan de Arabische zijde waagden landwaarts in te gaan, door de Arabieren
-afgesneden en gedood of in slavernij gevoerd werden; het overige
-bootsvolk kon hen niet ontzetten, maar had naauwelijks tijd het met de
-sloep te ontkomen. Ik bragt hen onder het oog, dat dit eene verdiende
-straf des Hemels was; maar de bootsman zeide mij driftig, dat ik verder
-ging, dan waartoe de Heilige Schrift mij regt gaf, en verwees mij op het
-gezegde des Heilands, dat de mannen, op wie de toren van Silo viel, geen
-zondaars waren geweest boven de anderen. Hetgeen mij echter hier den
-mond stopte was dat van de vijf man, die wij hier verloren, geen bij den
-moord van Madagascar was geweest, gelijk ik het altijd noemde, schoon
-het volk dit kwalijk verduwen kon.
-
-Mijne gedurige berispingen hierover hadden echter rampzaliger gevolgen
-dan ik vermoed had, en de bootsman, die hen destijds aangevoerd had,
-kwam eens bij mij en zeide dat ik die zaak gestadig op het tapijt bragt,
-en al het volk en hem in het bijzonder er ten sterkste over gelaakt had,
-hetgeen zij, daar ik slechts een passagier was, die niets op het schip
-te bevelen had en wien de reis niets aanging, van mij niet langer
-verdragen wilden; dat zij vreesden, dat ik eenig kwaad opzet brouwde, en
-hen misschien bij onze terugkomst in Engeland zou aanklagen; en dat, zoo
-ik er niet mede ophield, en mij nog verder met hem of wat hij gedaan had
-bemoeide, hij het schip zoude verlaten, want hij achtte het dan niet
-veilig als ik met hen aan boord bleef.
-
-Ik hoorde hem vrij geduldig aan, tot hij gedaan had, en zeide toen, dat
-ik zeker altijd den moord van Madagascar, gelijk ik dien altijd noemen
-zou, veroordeelde, en dat ik dit bij alle gelegenheden ronduit had te
-kennen gegeven, schoon niet meer tegen hem dan tegen een ander. Het was
-waar, dat ik op het schip niets te bevelen had, maar ik matigde mij ook
-niets geen gezag aan, maar nam alleen de vrijheid om over zaken, die ons
-allen betroffen, ronduit te zeggen wat ik dacht; dat, welk belang ik bij
-de reis had, hem volstrekt niet aanging, dat ik een der reeders van het
-schip was, en als zoodanig begreep het regt te hebben van te spreken, en
-meer te zeggen nog dan ik gedaan had, en noch hem, noch iemand daarvan
-eenige verantwoording schuldig was; en ik begon hierop warm te worden.
-Hij antwoordde weinig of niets, en ik dacht dat de zaak hiermede
-afgeloopen was. Wij waren toen op de reede van Bengalen, en daar ik de
-plaats gaarne wilde zien, ging ik met den supercargo met de sloep aan
-wal. Tegen den avond wilde ik weder naar boord gaan, toen een van het
-volk naar mij toekwam, en mij zeide, dat ik mij geene moeite moest geven
-om naar het strand te gaan, want dat zij orders hadden mij niet naar
-boord te brengen. Op deze onbeschaamde boodschap stond ik niet weinig
-verbaasd, en vroeg den man wie hem daarmede belast had. Hij zeide de
-bootsman. Ik maakte hierop geene aanmerkingen, maar gelastte hem te
-zeggen, dat hij mij zijne boodschap gedaan en ik er niet op geantwoord
-had.
-
-Ik zocht dadelijk den supercargo op, en zeide hem wat er gebeurd was en
-wat ik er van dacht, namelijk, dat er zeker muiterij aan boord zou
-komen, en verzocht hem dadelijk in eene inlandsche boot naar boord te
-gaan, en er den kapitein van te verwittigen. Ik had die moeite kunnen
-sparen, want voor ik hem gesproken had, was het aan boord reeds
-geschied. De bootsman, de konstapel, de timmerman, en in een woord al de
-onderofficiers, waren, zoodra ik vertrokken was, naar achteren gekomen
-en hadden verzocht den kapitein te spreken, en daarop had de bootsman
-eene lange aanspraak gedaan (want de man was zeer goed ter taal) en na
-eerst alles herhaald te hebben wat hij mij gezegd had, zeide hij den
-kapitein, dat daar ik nu vreedzaam aan wal was gegaan, zij geen geweld
-jegens mij gebruiken wilden, hetwelk zij anders zouden hebben moeten
-doen om mij van boord te krijgen. Zij achtten zich dus genoodzaakt te
-verklaren, dat zij, die scheep gegaan waren onder zijn bevel, zich
-getrouw van hunnen pligt zouden kwijten; maar dat, als ik niet van boord
-wilde gaan, noch de kapitein er mij toe dwingen, zij allen het schip
-zouden verlaten en niet verder met hem zeilen. Op het woord _allen_
-keerde hij zich om, hetwelk, naar het schijnt, een vooraf beraamd sein
-was, waarop al de matrozen, die bijeen stonden, riepen: "Ja, allen;
-allen, iedereen!"
-
-Mijn neef de kapitein bezat zoo wel moed als tegenwoordigheid van geest,
-en schoon het voorgevallene hem zeer trof, zeide hij zeer bedaard dat
-hij er over denken zou, maar dat hij niets kon doen zonder mij eerst
-gesproken te hebben. Hij trachtte hun daarop het onbillijke en
-onregtvaardige van hunnen eisch onder het oog te brengen, maar niets
-baatte. Zij zwoeren en gaven elkander in zijn bijzijn er de hand op,
-dat, zoo hij hun zijn woord niet gaf, zij mij niet zouden toelaten weder
-aan boord te komen.
-
-Dit was eene harde voorwaarde voor iemand, die zoo veel aan mij te
-danken had, en niet wist hoe ik het op zou nemen; dus sprak hij hun
-ernstig toe, zeide, dat ik de voornaamste reeder van het schip was, en
-dat men mij niet kon beletten bij mijn eigendom te blijven; dat dit
-bijkans even zoo gehandeld zou zijn als die zeeroover deed, die den
-kapitein op een woest eiland zette en met het schip doorging; dat dit
-hen bitter zou opbreken als zij ooit weder in Engeland kwamen, dat het
-schip mij toebehoorde en hij er mij niet kon afjagen, en dat hij liever
-het schip en de reis in de steek zou laten, dan mij zoo slecht te
-behandelen. Echter wilde hij aan den wal gaan en er met mij over
-spreken, en hij noodigde den bootsman met hem mede te gaan, ten einde te
-zien de zaak te schikken.
-
-Zij weigerden dit echter eenstemmig en zeiden, dat zij niets meer met
-mij te doen wilden hebben, noch aan boord, noch aan den wal, en dat, als
-ik op het schip kwam, zij allen het zouden verlaten. "Nu," zeide de
-kapitein, "als dat uw voornemen is, zal ik aan den wal gaan en er met
-hem over spreken." Kort nadat de bootsman mij het berigt had gebragt,
-kwam hij dan ook bij mij.
-
-Ik was zeer verheugd mijn neef te zien, want ik was bang dat zij hem met
-geweld zouden aan boord houden, zeil bijzetten en met het schip
-vertrekken, en dan had ik naakt en bloot in een vreemd land moeten
-achterblijven. In dat geval ware ik er erger aan toe geweest, dan toen
-ik alleen op het eiland was.
-
-Gelukkig waren zij zoo ver niet gegaan, en toen mijn neef mij verhaalde
-wat zij hem gezegd en hoe zij gezworen hadden, tot den laatsten man het
-schip te zullen verlaten als ik aan boord kwam, zeide ik, dat hij zich
-om mij niet bekommeren moest, want dat ik aan den wal zou blijven. Ik
-verzocht hem alleen, dat hij zorgen zou mij al wat ik noodig had aan den
-wal te zenden, en mij genoeg geld te laten, en dat ik dan, zoo goed ik
-kon, zou zien hoe ik naar Engeland kwam. Dit was mijn neef niet zeer
-aangenaam, maar er was niet anders te doen; hij ging dus aan boord en
-zeide het volk, dat zijn oom aan hun onbescheiden verlangen had
-toegegeven en zijne goederen van boord liet halen. Hiermede was de zaak
-afgeloopen, het volk keerde tot zijnen pligt terug, en ik begon te
-overwegen welken weg ik thans moest inslaan.
-
-Ik was nu alleen aan het einde der wereld, gelijk ik wel zeggen mag,
-want ik was ter zee drieduizend mijlen verder van Engeland dan toen ik
-op mijn eiland was; het is waar, ik kon van hier te land reizen, door
-het land van den grooten Mogol naar Suratte, vandaar naar Bassora te
-water, de Perzische golf op, en zoo den reisweg der karavanen op, door
-de Arabische woestijn naar Aleppo, en vandaar naar Italië en zoo over
-land naar Frankrijk, en dit zou te zamen gerekend, zeker meer dan de
-helft van den diameter des aardbols bedragen.
-
-Een ander middel was er nog, namelijk te wachten op Engelsche schepen,
-die van Sumatra naar Bengalen kwamen, en daarmede naar Engeland terug te
-gaan. Maar ik was hier gekomen zonder eenige betrekking tot de
-Oost-Indische compagnie, zoodat het moeijelijk zijn zou zonder haar
-verlof te vertrekken, tenzij door bijzondere gunst van de kapiteins of
-kooplieden van de compagnie, en bij dezen was ik geheel onbekend.
-
-Thans had ik het hartzeer het schip te zien vertrekken zonder mij; eene
-behandeling, die iemand, geloof ik, nimmer wedervaren is, dan van
-zeeroovers, die het schip afliepen, en hen, die niet wilden mededoen,
-hier of daar op de kust zetten. Mijn geval verschilde hiervan niet veel.
-Echter liet mijn neef mij twee bedienden, of liever lotgenooten, achter,
-de een was de onderschrijver, dien hij overreed had, om bij mij te
-blijven, en de andere was zijn eigen knecht. Ik nam mijnen intrek in het
-huis van eene Engelsche vrouw, waar verscheidene kooplieden logeerden,
-doch slechts een Engelschman. Hier had ik het zeer goed, en ten einde
-niets overijld te doen, bleef ik hier negen maanden, alvorens ik tot een
-besluit kwam, wat ik doen en hoe ik verder trekken zou. Ik had eenige
-Engelsche goederen van groote waarde en vrij wat geld bij mij, daar mijn
-neef mij duizend stukken van achten en een kredietbrief voor meer
-achtergelaten had, ten einde ik in geen geval geldgebrek zou hebben.
-
-Ik ontdeed mij spoedig en zeer voordeelig van al mijne goederen, en
-gelijk ik altijd voornemens was geweest, kocht ik er eenige fraaije
-diamanten voor, dat in mijne omstandigheden het best was, omdat ik dan
-altijd mijne bezittingen kon medevoeren.
-
-Na lang hier gebleven te zijn, zonder dat het mij gelukte, eene
-gelegenheid naar Engeland te vinden, die mij aanstond, kwam op eenen
-morgen de Engelsche koopman bij mij, die in hetzelfde huis logeerde, en
-met wien ik bevriend was geraakt. "Landsman!" zeide hij, "ik heb u eenen
-voorslag te doen, welke ik vertrouw, dat u even goed zal aanstaan, als
-hij mij doet, nadat gij er goed over nagedacht zult hebben. Hier zijn
-wij geposteerd, gij bij toeval en ik uit eigene verkiezing, in een deel
-der wereld, dat zeer ver van ons vaderland verwijderd is, maar waar door
-ons, die verstand van zaken hebben, vrij wat geld te verdienen is. Als
-gij duizend pond wilt toeleggen, even als ik, zullen wij het eerste het
-beste schip huren, dat wij krijgen kunnen; gij zult kapitein en ik
-koopman zijn, en wij zullen een reisje naar China doen. Waarom zouden
-wij stilzitten? De wereld en alle schepselen Gods, die er op zijn, de
-hemelligchamen zelfs, zijn allen vol beweging en leven. Waarom zouden
-wij alleen werkeloos zijn? Er zijn op Gods aardbodem geene andere
-luiaards dan menschen. Waarom zouden wij ons daaronder scharen?"
-
-Deze voorslag smaakte mij zeer, vooral omdat hij op eene zoo goedhartige
-en minzame wijze gedaan werd. Ik zal niet zeggen, dat mijne
-omstandigheden mij te geschikter voor eenen handelstogt maakten, want de
-koophandel was eigenlijk mijn element niet. Maar was deze mijn element
-niet, het zwerven wel, en dus moest iedere voorslag, om eenig deel der
-wereld te zien, dat mij nog onbekend was, mij smaken. Het duurde echter
-eenigen tijd, voordat wij een schip naar ons genoegen konden vinden, en
-toen wij dit hadden, was het niet gemakkelijk, om zooveel Engelsche
-matrozen te verkrijgen, als noodig waren, om de reis te kunnen doen en
-de overige matrozen, die wij hier en daar opraapten, in bedwang te
-houden. Na eene poos kregen wij een stuurman, een bootsman en een
-konstapel, alle drie Engelschen; een Hollandsche timmerman en drie
-Portugezen voor eerste matrozen; met deze meenden wij het wel te kunnen
-doen, daar wij overigens Hindoes namen, om de verdere bemanning uit te
-maken.
-
-Zooveel reizigers hebben hunne togten en lotgevallen beschreven, dat het
-weinigen smaken zou, hier een breed verhaal van de plaatsen, die wij
-bezochten, en derzelver bewoners te ontvangen. Ik laat het aan anderen
-over, naar wier werken ik mijne lezers verwijs. Alleen zal ik zeggen,
-dat wij eerst Achim op het eiland Sumatra aandeden, en vandaar naar Siam
-gingen, waar wij eenige onzer goederen voor opium en arak verruilden;
-daar het eerste bij de Chinezen zeer duur betaald wordt en toen juist
-zeer schaars was. Om kort te gaan, wij gingen naar Susam, deden eene
-zeer groote reis, bleven acht maanden uit, en keerden naar Bengalen
-terug, zeer tevreden over onze reis. In Engeland verwondert men zich
-dikwijls, hoe de beambten en kooplieden der Oost-Indische compagnie, in
-zoo goeden doen geraken en dikwijls met zeventig, ja honderdduizend pond
-Sterl. huiswaarts keeren. Maar dit is gemakkelijk te begrijpen, als men
-nagaat, dat op al die plaatsen en markten, waar Engelsche schepen komen,
-gestadig vraag is naar de voortbrengselen van andere landen, zoowel als
-retourgoederen voor de tehuisreis.
-
-Wij hadden gelijk ik zeide, eene voordeelige reis, en door onze eerste
-onderneming zooveel geld gewonnen, en ik zooveel inzigt in de wijze van
-handel drijven, dat, ware ik twintig jaren jonger geweest, ik in
-verzoeking zou gekomen zijn, om daar te blijven en mijne fortuin te
-maken. Maar waartoe zou dit dienen bij iemand, die boven de zestig jaren
-oud was, geld genoeg bezat, en meer reisde uit eene onbedwingbare zucht
-om de wereld te zien, dan uit hebzucht, en waarlijk ik mag die zucht wel
-onbedwingbaar noemen, want te huis verlangde ik op reis te zijn, en in
-een vreemd land verlangde ik naar huis. Ik herhaal het, wat baatte mij
-de winst? Ik was rijk genoeg, en verlangde niet naar schatten; derhalve
-was het voordeelige van de reis voor mij geene drangreden, om mij tot
-verdere ondernemingen aan te zetten, en ik achtte zelfs deze reis als
-zonder gewin voor mij, omdat ik tot de plaats, vanwaar ik vertrokken
-was, was teruggekeerd, alsof daar mijn vaderland was, terwijl mijn oog,
-dat, gelijk dat waarvan Salomo spreekt, onverzadigbaar was van zien,
-maar altijd verlangde om meer te zwerven en te zien. Ik was in een deel
-der wereld gekomen, waar ik vroeger nimmer geweest was, en van hetwelk
-ik vooral veel gehoord had, en had besloten, er van te zien zooveel als
-ik kon, dan meende ik, had ik al het bezienswaardige in de wereld
-gezien.
-
-Mijn compagnon bezag de zaken uit een ander oogpunt. Ik zeg dit niet, om
-het mijne te verdedigen, want het zijne was het beste en het meest voor
-eenen koopman geschikt, die, als hij op avontuur uitgaat, verstandig
-handelt als hij zich houdt aan hetgeen waarschijnlijk hem het meeste
-voordeel zal geven. Mijn nieuwe vriend hield zich aan het wezen van de
-zaak, en zou even als een paard in eenen molen, altijd denzelfden kring
-hebben willen rondloopen, mits hij er zijne rekening bij vond; aan den
-anderen kant was mijne denkwijze, hoe oud ik ook was, die van eenen
-dollen jongen, die als hij eens iets gezien heeft, er dadelijk van
-verzadigd is.
-
-Maar dit was niet alles. Ik verlangde vurig digter bij mijn vaderland te
-zijn, en kon volstrekt tot geen besluit komen, welken weg daartoe in te
-slaan. Terwijl ik hierover nadacht, stelde mijn vriend, die altijd om
-zijne zaken dacht, mij eene andere onderneming voor, naar de
-Specerij-eilanden, en om van de Manilla's of dien kant uit, eene lading
-nagelen mede te brengen. Wel handelen de Hollanders op deze plaatsen,
-maar zij behooren gedeeltelijk aan de Spanjaarden. Wij gingen echter zoo
-ver niet, maar naar eenige andere, waar hunne magt niet zoo gevestigd
-is, als te Batavia, Ceylon enz. De toebereidselen tot deze reis waren
-spoedig gedaan, de grootste zwarigheid was alleen om er mij toe over te
-halen. Daar echter niets anders zich voordeed en ik ondervond, dat
-reizen en handelen met eene zoo groote, en ik mag zeggen, zekere winst,
-aangenamer en streelender was dan stil zitten, dat vooral voor mij, het
-rampzaligste leven was, besloot ik ook deze reis mede te doen. Wij
-volbragten die reis gelukkig, legden te Borneo aan, en op verscheidene
-eilanden, wier namen mij ontgaan zijn, en kwamen binnen vijf maanden
-terug. Onze specerijen, die voornamelijk in nagelen en eenige
-notenmuskaat bestonden, verkochten wij aan Perzische kooplieden, die ze
-naar de golf voerden, en daar wij vijf malen ons kapitaal terug
-ontvingen, wonnen wij inderdaad veel geld.
-
-Toen mijn compagnon de rekening opgemaakt had, zeide hij, glimlagchend
-en als om mijne onverschilligheid te hekelen: "Welnu, is dat nu niet
-beter dan hier rond te loopen als iemand, die niets te verrigten heeft,
-en onzen tijd te verkwisten met den onzin en domheid der heidenen aan te
-gapen?"--"Ik geloof waarlijk van ja, mijn vriend!" antwoordde ik, "en ik
-begin de leerstellingen der kooplieden te omhelzen; maar ik moet u
-zeggen," vervolgde ik, "gij weet niet wat ik doen kan, want als ik er
-lust in krijg en met hart en ziel er deel in neem, zal ik, zoo oud als
-ik ben, u de wereld doorslepen, tot gij er uw bekomst van hebt, want ik
-zal het zoo ijverig aanleggen, dat gij geen oogenblik zult stilzitten."
-
-Doch om voort te gaan. Eene poos daarna kwam een Hollandsen schip van
-Batavia binnen; het was geschikt voor reizen langs de kust en niet naar
-Europa, en van ongeveer tweehonderd ton. Het volk gaf voor, dat zij
-zooveel aan ziekte geleden hadden, dat de kapitein geen volk genoeg had,
-om weder naar zee te gaan, en daarom binnengeloopen was, en hetzij dat
-hij geld genoeg had of om andere redenen naar Europa verlangde, hij
-maakte openlijk bekend, dat hij zijn schip wilde verkoopen. Dit kwam mij
-vroeger ter oore dan mijn compagnon, en ik kreeg lust het te koopen. Ik
-ging dus naar hem toe en sprak er hem over. Hij dacht eene poos er over
-na, want hij overijlde zich nooit, en zeide eindelijk: "Het is wel wat
-groot; maar wij zullen het nemen." Diensvolgens kochten wij het schip,
-betaalden het, en namen er bezit van. Toen dit afgeloopen was, besloten
-wij, om aan het volk te vragen, of zij met onze matrozen bij ons dienst
-wilden nemen, maar plotseling waren zij allen verdwenen, nadat zij,
-gelijk wij later vernamen, niet alleen hunne gagie, maar ook hun aandeel
-van den koopprijs hadden ontvangen. Wij deden veel navraag naar hen, en
-eindelijk zeide men ons, dat zij allen over land naar Agra, waar de
-groote mogol zijn verblijf hield, waren gegaan, en van daar naar
-Suratte, en zoo te scheep naar de Perzische golf trokken.
-
-Niets speet mij eenen geruimen tijd zoo zeer, dan dat ik de gelegenheid
-van met hen te gaan, had verzuimd, want zulk eene reis, in een
-gezelschap, dat mij zoowel tot bescherming als tot genoegen verstrekt
-zou hebben, zou juist met mijne wenschen gestrookt hebben. Ik zou dan de
-wereld gezien hebben, en tevens huiswaarts gekeerd zijn. Maar eenige
-dagen later dacht ik er anders over, toen ik vernam, wat het voor knapen
-waren, want de man, dien zij kapitein noemden, was slechts de konstapel.
-Zij waren op eene reis door eenige Maleijers aangevallen, die den
-kapitein en drie van zijn volk gedood hadden. Nadat deze gesneuveld
-waren, besloten de overigen aan boord, elf in getal, met het schip door
-te gaan, gelijk zij deden, en het in de baai van Bengalen bragten,
-terwijl zij den stuurman met vijf man aan den wal achterlieten, van
-welke wij later meer zullen hooren.
-
-Doch hoe zij ook aan het schip kwamen, wij geraakten er op eene eerlijke
-wijze aan, naar wij meenden, schoon wij misschien dat wat scherper
-hadden moeten onderzoeken, want zoo wij de matrozen ondervraagd hadden,
-zouden zij elkander zeker tegengesproken en ons grond tot achterdocht
-gegeven hebben; maar de kapitein toonde ons eene overdragt van het schip
-op zekeren Emanuel Kloosterhoven (waarschijnlijk alles valsch) en gaf
-voor, dat hij zoo heette. Wij konden hem niet tegenspreken, en daar wij
-wat onvoorzigtig waren, of liever in het geheel geen kwaad vermoeden
-hadden, sloten wij den koop.
-
-Wij namen vervolgens nog eenige Engelsche en Hollandsche matrozen aan,
-en besloten nu tot eene tweede reis, om specerijen naar de
-Philippijnsche en Moluksche eilanden; en om den lezer niet met
-beuzelingen te vermoeijen, ik bragt in het geheel in dit werelddeel zes
-jaren door met van de eene haven naar de andere te varen, en ging nu in
-het laatste jaar met mijnen compagnon op reis naar China, doch eerst
-zouden wij Siam aandoen om rijst in te koopen. Tegenwinden noodzaakten
-ons hier eenen langen tijd in de engte van de Molucco's en tusschen de
-andere eilanden te kruisen, doch naauwelijks waren wij uit dit
-moeijelijke vaarwater of wij vonden dat het schip lek was, zonder dat
-wij bij mogelijkheid konden vinden, waar dit lek zat. Hierdoor waren wij
-verpligt, om eene haven op te zoeken, en mijn compagnon, die hier beter
-dan ik bekend was, gelastte den kapitein de rivier Cambodia op te varen,
-want ik had een Engelschen stuurman, zekeren Thomson, kapitein gemaakt,
-omdat ik geen lust had, om zelf het gezag te voeren. De rivier ligt
-noordwaarts van de golf of baai die tot Siam zich uitstrekt.
-
-Terwijl wij hier lagen en dikwijls om ververschingen naar den wal
-gingen, ontmoette ik daar eens een Engelschman, naar het scheen,
-konstapelsmaat op eenen Engelschen Oost-Indiëvaarder, die op dezelfde
-rivier digt bij Cambodia ten anker lag. Hij kwam naar mij toe, en sprak
-mij in het Engelsch aan, zeggende: "Mijnheer! wij zijn onbekend, maar ik
-heb u iets te zeggen, dat van veel belang voor u is." Ik zag hem strak
-aan, en dacht eerst, dat ik hem kende, maar dat was zoo niet. "Zoo het
-iets van belang voor mij en niet voor u is," zeide ik, "wat beweegt u
-dan, om het mij te zeggen?"--"Het groot gevaar, waarin gij u bevindt,
-en dat gij, naar ik meen te zien, geheel niet vermoedt, treft mij,"
-hernam hij.--"Ik weet niet in welk gevaar ik mij bevinden zou," zeide
-ik, "behalve dat mijn schip een lek heeft, dat ik niet vinden kan, maar
-ik denk het morgen op zijde te halen, en te zien of ik het vinden
-kan."--"Lek of niet, gij zult wel wijzer doen, dan uw schip morgen hier
-te laten, als gij gehoord hebt, wat ik u zeggen zal," hernam hij. "Weet
-gij wel, dat de stad Cambodia slechts vijftien mijlen van hier ligt, en
-dat er vijf mijlen aan deze zijde twee groote Engelsche en drie
-Hollandsche schepen liggen?"--"Wel, wat gaat mij dat aan?" hernam
-ik.--"Waarlijk, mijnheer!" antwoordde hij, "iemand, die op zulke
-avonturen uitgaat als gij, is het niet geraden, om eene haven binnen te
-loopen, zonder eerst te onderzoeken welke schepen daar zijn, en of hij
-in staat is, om ze het hoofd te bieden. Ik geloof niet, dat gij tegen
-hen opgewassen zijt." Ik lachte over deze woorden, die mij geene zorg
-baarden, want ik kon niet vatten wat hij meende, dus zeide ik eenigzins
-scherp: "Ik wenschte wel, dat gij duidelijker spraakt, mijn vriend!
-waarom zou ik bang zijn voor eenig kompagnies of Hollandsen schip; ik
-ben geen smokkelaar. Wat kunnen zij tegen mij hebben?"
-
-Hij zette een misnoegd gelaat; doch zeide na eene poos zwijgens, met
-eenen glimlach: "Welnu, mijnheer! als gij u veilig acht, moogt gij
-afwachten wat er komen zal. Het spijt mij, dat gij blind zijt voor
-goeden raad, maar wees verzekerd, dat zoo gij niet dadelijk in zee
-steekt, gij met het volgende getij door vijf groote booten vol volks
-zult aangevallen worden; en als gij misschien genomen mogt worden, zal
-men u als een zeeroover ophangen en daarna uw proces opmaken. Ik had
-gedacht," vervolgde hij, "dat gij een berigt van zulk eene belangrijke
-zaak anders zoudt hebben opgenomen."--"Ik ben nimmer ondankbaar,"
-antwoordde ik, "voor eenige dienst, noch jegens iemand, die mij eene
-dienst doet, maar ik begrijp niet, hoe zij zulk een oogmerk tegen mij
-kunnen hebben. Daar gij echter zegt, dat er geen tijd te verliezen is,
-en dat er een schelmsch voornemen bestaat, zal ik dadelijk aan boord
-gaan en in zee steken, als mijn volk het lek kan stoppen of wij zonder
-dat zee kunnen bouwen. Maar," vervolgde ik, "ik zou gaarne de reden
-hiervan weten. Kunt gij mij hieromtrent geene opheldering geven?"
-
-"Slechts gedeeltelijk, mijnheer!" zeide hij, "maar ik heb een Hollandsen
-zeeman bij mij, en ik geloof, dat hij u wel alles zal willen verhalen,
-maar er is naauwelijks tijd toe. De hoofdzaak echter is deze, waarvan
-het begin u wel bekend zal zijn, namelijk dat gij met dit schip te
-Sumatra geweest zijt, dat daar uw kapitein met drie of vier man door de
-Maleijers vermoord is geworden, en dat gij, of eenigen die met u daar
-aan boord waren, met het schip doorgingen, en sedert zeeroof gepleegd
-hebben. Dit is de hoofdinhoud der zaak; en gij zult allen als zeeroovers
-opgepakt en zonder vele pligtplegingen opgehangen worden, want gij weet,
-dat koopvaarders den zeeroovers een kort proces aandoen, als die in
-hunne handen vallen."
-
-"Nu spreekt gij rond en duidelijk," zeide ik, "en ik bedank u, en schoon
-ik weet, dat wij niets van dit alles bedreven hebben, maar op eene
-eerlijke wijze aan dit schip gekomen zijn, zal ik echter op mijne hoede
-zijn als er zoo iets gebeurt, en daar gij het eerlijk schijnt te
-meenen."--"Spreek niet van op uwe hoede te zijn, mijnheer!" zeide hij,
-"uwe beste handelwijze is het gevaar te ontwijken. Zoo gij op uw leven
-en op dat van uw volk eenigen prijs stelt, zoo kies de ruimte, zoodra
-het hoogwater is, en daar gij een geheel getij voor u hebt, zult gij al
-ver in zee zijn, voordat zij bij u kunnen komen, en daar zij twintig
-(Eng.) mijlen moeten afleggen, wint gij bovendien twee uren door het
-verschil van het getij, en daar zij slechts met sloepen afkomen, zullen
-zij u niet te ver in zee kunnen volgen, vooral als het wat waait."--"Ik
-heb waarlijk veel verpligting aan u," zeide ik, "hoe zal ik u dit
-vergelden?"--"Spreek daarvan niet, mijnheer!" zeide hij, "zoolang gij
-niet weet, of het waarheid is wat ik u gezegd heb. Ik zal u iets
-voorstellen. Ik heb negentien maanden gagie te goed op het schip,
-waarmede ik uit Engeland ben gekomen, en de Hollander, die bij mij is,
-zeven maanden. Zoo gij ons deze geven wilt, zullen wij met u gaan, en
-zoo gij overtuigd wordt, dat wij uw leven en dat van uw volk en de
-lading gered hebben, laten wij de meerdere belooning aan u over."
-
-Ik stemde dadelijk hierin toe en ging onmiddellijk met hen naar boord.
-Zoodra ik op zijde kwam, riep mijn compagnon, die op het dek stond, mij
-verheugd toe: "Wij hebben het lek gevonden en al gestopt
-ook."--"Goddank, dat ik het hoor," zeide ik, "maar ligt dadelijk het
-anker."--"Dadelijk ankerligten?" herhaalde hij, "waarom, wat is er
-gaande?"--"Vraag niet," zeide ik, "maar roep alle mannen aan het werk,
-en laat het anker ligten, zonder een oogenblik te verliezen." Hij zag
-vreemd op, maar riep dadelijk den kapitein, en gaf hem orders, en schoon
-de eb nog niet doorgekomen was, dreef een koeltje van het land ons
-echter naar zee. Daarop riep ik hem in de kajuit en verhaalde hem wat er
-gaande was, en riep toen de twee mannen binnen, en zij verhaalden ons
-het overige; maar daar hiermede vrij wat tijd verliep, hadden zij nog
-niet gedaan, toen reeds een matroos aan de kajuitdeur kwam, om ons te
-zeggen, dat de kapitein ons liet weten, dat er jagt op ons gemaakt
-werd.--"Jagt, door wie?" vroeg ik.--"Door vijf sloepen met volk," zeide
-de man.--"Het is goed," zeide ik. "Dan is er waarschijnlijk wat aan." Ik
-liet daarop al het volk achterop komen, en verhaalde hun, dat men
-voornemens was, om het schip prijs te verklaren en ons als zeeroovers te
-behandelen, en vroeg hun, of zij ons trouw wilden bijstaan. Zij
-antwoordden welgemoed, dat zij ons tot in den dood zouden getrouw
-blijven. Toen vroeg ik den kapitein, hoe wij hen het best zouden
-afslaan, want dat ik mij tot den laatsten droppel bloeds wilde
-verdedigen. Hij zeide, dat het best ware, hen met onze stukken zoo lang
-mogelijk op eenen afstand te houden, en daarna hen met ons handgeweer te
-beletten, dat zij ons enterden, maar als dat alles vergeefs was, dat wij
-ons dan omlaag moesten begeven, in de hoop, dat zij geene gereedschappen
-mogten hebben, om onze beschotten open te breken.
-
-De konstapel ontving middelerwijl order om twee stukken voor en achter
-te plaatsen, zoodat zij het dek bestreken, en die te laden met
-geweerkogels, oud ijzer en wat hij maar vond. Terwijl wij ons zoo gereed
-maakten om te vechten, hielden wij het echter zeewaarts met eene
-tamelijke koelte en konden de sloepen op eenigen afstand zien, zijnde
-vijf groote barkassen, die ons vervolgden met zooveel zeil als zij
-slechts konden bijzetten. Twee daarvan, die wij door onze kijkers konden
-zien, dat Engelschen waren, waren de anderen bijkans twee mijlen
-vooruit, zoodat wij zagen, dat zij ons zouden inhalen. Hierop deden wij
-een schot met los kruid, tot een sein dat zij zouden bijleggen, en
-heschen eene witte vlag, tot teeken dat wij onderhandelen wilden, maar
-zij hielden vol totdat zij binnen het bereik van ons geschut kwamen.
-Hierop streken wij de witte vlag, daar zij er niet op geantwoord hadden,
-heschen de roode en vuurden op hen met scherp. Desniettemin hielden zij
-vol, totdat zij zoo digt genaderd waren, dat wij hen met eenen roeper
-konden praaijen; dus riepen wij hun toe om af te houden, als zij hun
-leven liefhadden.
-
-Het baatte alles niets; zij bleven ons volgen en trachtten onder onzen
-spiegel te komen, om ons zoo te enteren; waarop ik, ziende dat wij alles
-van hen te vreezen hadden en dat zij op de andere booten, die hen
-volgden, rekenden, gelastte het schip te wenden, zoodat zij ons op zijde
-kwamen, waarop wij dadelijk vijf stukken op hen afvuurden. Een schot
-trof zoo goed, dat het den achtersteven van eene boot wegsloeg, waardoor
-het volk de zeilen moest innemen en allen voorop loopen, om de boot niet
-te doen zinken; deze was dus buiten gevecht gesteld, maar daar de andere
-boot nog volhield, besloten wij op deze alleen te vuren.
-
-Terwijl dit geschiedde had een van de drie achterste booten, die de
-andere twee vooruitgeraakt was, de door ons gehavende boot bereikt, en
-wij zagen naderhand, dat zij er het volk uit had overgenomen. Wij riepen
-de voorste boot weder aan, en boden eenen wapenstilstand aan, om te
-onderhandelen en te weten wat zij van ons wilden hebben, maar ontvingen
-geen antwoord, terwijl zij nader onder onzen spiegel schoot. Hierop
-haalde onze konstapel, die een vlugge knaap was, zijne twee jagers uit
-en gaf vuur op haar, zonder te treffen. Het volk in de boot juichte en
-wuifde met hunne mutsen; maar de konstapel had spoedig weder geladen, en
-een schot trof het volk, schoon het de boot miste, en deed veel kwaad
-onder hen, gelijk wij duidelijk zagen. Maar wij stoorden ons hieraan
-niet, maar wendden weder, en deden nog drie schoten, waarmede wij de
-boot bijkans verbrijzelden, vooral was het roer en een deel van den
-steven geheel weggeschoten; zij streken dus ijlings het zeil en waren
-geheel in wanorde. Maar om hun ongeluk te voltooijen, gaf de konstapel
-nog tweemaal vuur op hen. Waar hij hen trof weet ik niet, maar de boot
-begon te zinken en eenigen lagen reeds in het water. Dadelijk bemande ik
-hierop onze pinnas, die wij op zijde hadden liggen, met last om eenigen
-van het volk, zoo het mogelijk was, te redden en dadelijk met hen aan
-boord te komen, omdat de andere booten ook opkwamen. Ons volk vischte
-drie man op, waarvan een reeds half verdronken was, die wij eerst na
-veel moeite weder bijbragten. Zoo als zij aan boord waren, zetten wij
-zooveel zeil bij als wij konden en hielden zeewaarts, en toen de andere
-drie booten bij de twee voorste gekomen waren, zagen wij, dat zij de
-jagt opgaven.
-
-Aldus van een gevaar bevrijd, dat veel grooter scheen, dan ik
-verwachtte, schoon ik er nog de reden niet van begreep, zorgde ik, dat
-wij onzen koers veranderden, zoodat niemand wist waar wij heengingen.
-Wij legden dus eerst oostwaarts aan, geheel buiten het vaarwater van
-alle Europesche schepen, hetzij naar China of naar eenige andere
-handelplaats. Toen wij op zee waren begonnen wij de beide zeelieden te
-ondervragen naar de reden van dit alles. De Hollander helderde ons nu
-het geheim op, zeggende, dat de kerel, die ons het schip verkocht had,
-niet anders dan een dief was, die met het schip was doorgegaan. Hij
-verhaalde vervolgens hoe de kapitein, dien hij mij noemde, doch wiens
-naam mij ontgaan is, op de kust van Malacca, met drie van zijn volk,
-vermoord was geworden; en dat hij met nog vier anderen in het bosch
-gevlugt was, waar zij eenen geruimen tijd hadden rondgezworven, tot hij
-in het bijzonder zich gered had op een Hollandsen schip, dat daar eene
-boot aan wal gezonden had, om zoet water in te nemen.
-
-Vervolgens verhaalde hij, hoe hij, op Batavia gekomen, twee matrozen van
-het geroofde schip had ontmoet, die de overigen op reis verlaten hadden,
-en hoe deze hem gezegd hadden, dat de kerel, die met het schip
-doorgegaan was, het in Bengalen aan een hoop zeeroovers verkocht had,
-die er mede waren gaan kruisen, en dat zij reeds een Engelsch en twee
-Hollandsche schepen genomen hadden, alle rijk geladen. Dit laatste
-gedeelte sloeg op ons, en schoon wij wisten dat het valsch was, echter,
-gelijk mijn compagnon aanmerkte, het ware vruchteloos geweest ons te
-verdedigen of lijfsbehoud van hen te verwachten, als wij in hunne handen
-waren gevallen, terwijl zij zulk eene meening van ons koesterden, en te
-meer, daar onze beschuldigers tevens onze regters waren en alleen naar
-hunne blinde driften te werk gingen. Hij sloeg derhalve voor, om
-regtstreeks naar Bengalen, vanwaar wij kwamen, terug te keeren, zonder
-eenige haven aan te doen, omdat wij daar konden bewijzen, hoe wij aan
-het schip gekomen waren. In alle gevallen, als wij genoodzaakt waren tot
-de regtbank ons te wenden, konden wij ten minste verwachten, volgens
-regten behandeld te worden, en niet eerst gehangen en dan ons proces
-opgemaakt te worden.
-
-Eenigen tijd dacht ik er ook zoo over, maar na rijp overleg zeide ik
-hem, dat ik het zeer gevaarlijk achtte, om naar Bengalen te willen
-terugkeeren, want daar wij tusschen de Moluccos waren, konden wij
-verwachten overal door de Hollanders en Engelschen aangevallen te
-worden, en als wij genomen werden, terwijl wij als het ware vlugtten,
-zouden wij ons eigen vonnis uitspreken, en men zou geen verder bewijs
-tegen ons noodig achten. Ik vroeg den Engelschen zeeman naar zijn
-gevoelen, die mij gelijk gaf, en het zeker achtte, dat wij genomen
-zouden worden. Dit gevaar smaakte mijn compagnon en het scheepsvolk
-weinig, en wij besloten naar de kust van Tonking en zoo naar China te
-stevenen, en daar op eene of andere wijze ons schip trachten te
-verkoopen, en met een vaartuig van het land, dat wij bekomen konden,
-terug te keeren. Dit werd goedgekeurd, en dus stevenden wij N. N.
-Oostwaarts, en hielden ons ongeveer vijftig mijlen ten Oosten van het
-gewone vaarwater.
-
-Dit had echter dat ongemak, dat wij gestadig tegenwind hadden, daar de
-passaat bijkans altijd uit het O. en O. N. O. blies, zoodat wij eene
-lange reis hadden, terwijl wij slecht van levensmiddelen voorzien waren,
-en wat nog erger was, er was eenige kans, dat die schepen, wier booten
-ons vervolgd hadden, waarvan sommigen dien kant heen moesten, daar voor
-ons waren aangekomen, of aan eenen anderen Chinavaarder tijding van ons
-gegeven hadden, en dat die ons even fel vervolgden. Ik moet bekennen,
-dat ik vrij ongerust was, en mij in den gevaarlijksten toestand achtte,
-waarin ik mij nog ooit bevonden had. Want in welke hagchelijke
-omstandigheden ik ook geweest was, nimmer te voren was ik als een dief
-vervolgd, noch had ik ooit iets gedaan wat oneerlijk, ongeoorloofd, laat
-staan diefachtig was. Ik was voornamelijk mijn eigen vijand geweest of
-liever niemand vijandig dan mijzelven. Maar nu was ik er zoo slim aan
-toe als mogelijk was, want schoon volmaakt onschuldig, zag ik geene
-kans, om die onschuld te doen blijken, en als ik genomen mogt worden,
-zou dit zijn, omdat men mij hield voor eenen misdadiger van de ergste
-soort, althans naar de schatting van die lieden, met welke ik te doen
-zou hebben.
-
-Dit maakte mij hoogst ongerust, schoon ik niet wist hoe er mij uit te
-redden, noch waar ik zou heengaan. Mijn compagnon, die mij zoo
-neerslagtig zag, schoon hij in den beginne er het meest verzet van was
-geweest, trachtte mij een riem onder het hart te steken, en terwijl hij
-mij de verschillende havens van die kust beschreef, zeide hij mij, dat
-hij op de kust van Cochinchina of de baai van Tonking zou binnenloopen,
-en daarna naar Macao gaan, eene stad, die vroeger aan de Portugezen
-behoorde, en waar nog zeer vele Europeërs woonden; voornamelijk de
-zendelingen, die gewoonlijk zich daarheen begeven, om vandaar naar China
-te gaan. Wij besloten daarheen te gaan, en na eene langdurige en
-moeijelijke reis, terwijl wij slechts schraal van levensmiddelen
-voorzien waren, kregen wij op eenen vroegen morgen de kust in het
-gezigt. Toen wij nadachten in welke gevaarlijke omstandigheden wij
-waren, besloten wij een riviertje op te varen, dat smal maar diep genoeg
-voor ons was, en te zien of wij, hetzij te land of met de sloep, te
-weten konden komen, welke schepen er in de havens daaromstreeks lagen.
-Dit gelukkig besluit was ons behoud, want er lagen in de baai van
-Tonking wel geene Europesche schepen, maar den volgenden morgen kwamen
-er twee Hollanders binnen en een derde schip, dat geen vlag voerde, maar
-dat wij ook voor eenen Hollander aanzagen, voer ons op twee mijlen
-afstands voorbij, koers zettende naar de Chinesche kust, en des
-namiddags zagen wij twee Engelschen denzelfden koers houden, en dus
-zagen wij ons van alle kanten omringd van vijanden. De plaats waar wij
-lagen was dor en woest, het volk diefachtig; en schoon wij weinig met
-hen verlangden om te gaan, dan om eenigen leeftogt op te doen, was het
-echter dikwijls moeijelijk genoeg dat wij allen twist met hen konden
-vermijden.
-
-Wij lagen op eene kleine rivier, op weinige mijlen afstands van het
-noordelijk uiteinde van dat land, en met onze boot verkenden wij de kust
-tot aan het punt van de groote baai van Tonking, en op deze vaart langs
-de kust ontdekten wij, hoe wij als het ware van vijanden omringd waren.
-Het volk van dit land was het onbeschaafdste van al de kustbewoners
-aldaar; het had geenerlei omgang met andere natiën, en handelde alleen
-in visch en olie en dergelijke. Als een blijk van hunne woestheid, kan
-ik vermelden, dat zij onder andere gewoonten ook die hebben, dat zoo
-eenig schip bij ongeluk op hunne kust strandt, zij al het scheepsvolk
-tot gevangenen, dat wil zeggen tot slaven maken, en wij hadden weldra
-een blijk van hunne geaardheid bij de volgende gelegenheid.
-
-Ik heb reeds gezegd, dat ons schip op zee een lek had gekregen, dat wij
-eerst niet hadden kunnen stoppen; echter was het gelukkig digt gemaakt
-op het oogenblik, dat wij door de Hollandsche en Engelsche schepen bij
-de baai van Siam zouden genomen worden. Het schip was echter niet zoo
-digt als het wel behoorde, en dus besloten wij, terwijl wij hier waren,
-onze zwaarste goederen aan wal te brengen, die gelukkig weinig waren, en
-het schip te kalfaten en zooveel mogelijk de lekken te stoppen. Na dus
-het schip verligt te hebben, en onze stukken en wat vervoerbaar was,
-naar de eene zijde gebragt te hebben, haalden wij het op zijde, om bij
-den bodem te kunnen komen. De inboorlingen, die nimmer zoo iets gezien
-hadden, kwamen naar het strand, en toen zij het schip zoo op zijde zagen
-liggen, en ons volk niet zagen, dat aan de andere zijde op steigers en
-in booten aan het werk was, begrepen zij, dat het schip op zijde
-geslagen was en aan den grond zat.
-
-In deze meening kwamen zij allen, een paar uren later, met tien of
-twaalf groote booten, waarin acht tot tien man waren, op ons af,
-ongetwijfeld met oogmerk, om het schip te plunderen, en als zij ons
-vonden, als slaven weg te voeren naar hunnen koning of opperhoofd, want
-hoe zij geregeerd worden weet ik niet. Toen zij het schip genaderd
-waren, en er rondom roeiden, zagen zij ons allen hard aan het werk aan
-de buitenzijde van het schip, wasschende en schrapende en stoppende,
-gelijk ieder zeeman weet hoe. Zij stonden eene poos naar ons te zien, en
-wij, die eenigzins verrast waren, konden ons niet verbeelden wat hun
-oogmerk was; maar om zeker te gaan, lieten wij eenigen in het schip
-gaan, om aan de anderen, die aan het werk waren, wapens en kruid en lood
-toe te reiken, om zich mede te verdedigen, als het noodig was. Het was
-spoedig noodig, want na een kwartier uurs beraadslaagd te hebben,
-schenen zij begrepen te hebben, dat wij werkelijk gestrand waren, en nu
-allen bezig waren, om het schip vlot te krijgen of ons met de sloepen te
-redden, en toen wij wapens in de booten lieten, begrepen zij, dat wij
-eenige goederen trachtten te bergen. Zij begrepen, dat thans van zelve
-sprak, dat alles hun toekwam, en dus voeren zij in slagorde regt op ons
-aan.
-
-Ons volk werd verschrikt door hun aantal, want wij waren in eene
-ongunstige positie om te vechten, en zij riepen ons toe, dat zij niet
-wisten, wat zij doen zouden. Ik gelastte dadelijk het volk dat op den
-steiger werkte, om er af te komen, en hen, die in de booten waren, dat
-zij het schip omroeijen zouden en aan boord komen, terwijl de weinigen,
-die met ons aan boord waren, alle krachten inspanden, om het schip
-overeind te halen. Maar eer het volk op den steiger en dat in de booten
-konden doen wat hun gelast was, hadden de Cochinchinezen hen ingehaald,
-en twee hunner booten kwamen onze sloep op zijde, en begonnen het volk
-aan te pakken als hunne gevangenen.
-
-De eerste, dien zij aangrepen, was een Engelsche matroos, een kloeke
-sterke kerel, die een geweer in de hand had, maar, in plaats van vuur te
-geven, het in de boot nederlegde, zeer onverstandig naar mij dacht. Maar
-hij wist zeer goed wat hij deed, want hij greep den barbaar aan, en
-rukte hem uit zijne boot in de onze, waar hij hem bij de ooren greep en
-zijn hoofd zoo geweldig tegen het boord van de sloep stiet, dat de man
-onder zijne handen dood bleef. Een Hollander, die naast hem stond, nam
-terwijl het geweer op, en sloeg met de kolf zoo om zich heen, dat hij
-vier of vijf, die in de sloep wilden komen, nedervelde; maar dit hielp
-weinig tegen veertig of vijftig man, die onbevreesd, omdat zij hun
-gevaar niet kenden, in de andere sloep sprongen, waarin slechts vijf man
-waren. Een toeval verschafte echter ons volk eene volkomene overwinning
-en bovendien vrij wat stof tot lagchen.
-
-Onze timmerman was namelijk bezig, de buitenzijde van het schip te
-breeuwen en de naden te vullen, waar hij die gekalfaat had, om de lekken
-te stoppen, en had juist twee ketels in de boot gelaten, de een met
-kokende pik en de andere met harpuis, olie en smeer, gelijk de
-scheepsbreeuwers gebruiken, en de man, die bij hem was, had een grooten
-ijzeren lepel in de hand, waarmede hij de lieden, die met dat kokende
-goed werkten, er van voorzag. Twee vijanden stapten voor in de boot,
-waar die man stond; hij bedeelde hen terstond met een lepel vol van zijn
-brouwsel, dat hen zoo zengde en brandde, daar zij bijkans naakt waren,
-dat zij brullende als stieren in zee sprongen. De timmerman zag het en
-riep: "Goed gedaan; Jaap! geef ze nog wat!" en terwijl hij zelf voorop
-stond, nam hij een van de dwijlen, en doopte die in de harpuispot, en
-hij en zijne maats besproeiden hen zoo rijkelijk, dat van al het volk in
-de drie booten er niet een was, zonder duchtig gebrand en verschroeid te
-zijn; en zulk een gehuil en getier hieven zij aan, als ik nimmer gehoord
-had. Ik mag hier wel opmerken, dat hoewel natuurlijk pijn iedereen
-schreeuwen doet, echter ieder volk eene bijzondere wijze van schreeuwen
-heeft, dat evenveel van elkander verschilt als hunne spraak. Ik kan het
-geluid van deze kerels niet gepaster noemen dan gehuil, want nimmer
-hoorde ik iets, dat zoo naar wolvengehuil geleek, hetwelk ik op de
-grenzen van Languedoc gehoord had, gelijk ik verhaald heb.
-
-Nimmer baarde eene overwinning mij meer genoegen dan deze, niet alleen
-omdat wij zoo verrassend uit een waarlijk groot gevaar gered waren, maar
-vooral omdat wij haar zonder bloedvergieten bevochten hadden, behalve
-van den man, dien de Engelschman met zijne handen doodgeslagen had, en
-dit was mij zeer aangenaam, want ik had eenen grooten weerzin in het
-dooden van zulke arme wilden, schoon het ook uit zelfverdediging
-ontstond. Ik wist, dat zij hunne handelingen als geoorloofd beschouwden,
-daar zij niet beter wisten, en schoon wij misschien regt hadden, omdat
-het noodzakelijk was (want in de natuur is niets, wat onregt is,
-noodzakelijk), echter achtte ik het droevig, tot ons zelfbehoud zoovele
-onzer medemenschen te moeten dooden; en ik zou tegenwoordig liever al
-vrij wat leed willen ondergaan, dan zelfs den slechtsten mensch die mij
-kwaad deed, het leven te benemen. Ik geloof, dat ieder redelijk denkend
-mensch, die de waarde des levens beseft, bij eenig nadenken, mij hierin
-zal toestemmen.
-
-Maar ik keer tot mijn verhaal terug. Terwijl dit gebeurde, hadden mijn
-compagnon en ik met het overige volk aan boord het schip weder overeind
-gehaald, en de stukken weder op zijne plaats gebragt. De konstapel
-verzocht mij, de booten terug te roepen, want dat hij vuren wilde. Ik
-riep hem toe, geen vuur te geven, want de timmerman zou dat wel voor hem
-klaren, maar gelastte hem nog een ketel met harpuis te vuur te zetten,
-waarvoor onze kok zorgde. De vijand was echter van de eerste ontvangst
-zoo voldaan, dat zij niet terugkwamen, en toen degenen, die het verst af
-waren, het schip vlot zagen, schenen zij het raadzaam te achten, die
-onderneming op te geven. Hiermede eindigde dit koddig gevecht, en daar
-wij twee dagen te voren wat rijst en groenten en brood en zestien goede
-varkens aan boord hadden gekregen, besloten wij dadelijk te vertrekken,
-wat er ook van komen mogt, want wij begrepen, dat wij den volgenden
-morgen meer roovers om ons heen zouden zien, dan onze harpuisketel
-mogelijk kon verjagen. Derhalve bragten wij dien avond alles aan boord
-in orde, en waren den volgenden morgen zeilree. Nu wij op eenigen
-afstand van den wal voor anker lagen, waren wij niet zoo ongerust, daar
-wij gereed waren om te vechten of te vlugten, al naar het noodig was.
-Den volgenden morgen gingen wij onder zeil, en vonden dat ons schip
-thans geheel digt was. Wij wilden de baai van Tonking inloopen, want wij
-wenschten te weten wat daar bekend was omtrent de Hollandsche schepen,
-die daar geweest waren, maar omdat wij verscheidene schepen derwaarts
-hadden zien stevenen, durfden wij er niet binnenloopen. Wij hielden dus
-N. Oostwaarts naar het eiland Formosa, evenzeer vreezende, een Engelsen
-of Hollandsch schip te zien, als een Engelsch of Hollandsch koopvaarder
-in de Middellandsche zee vreest een Algerijnschen kaper te zien.
-
-Eenmaal in volle zee zijnde hielden wij het N. Oostwaarts, alsof wij
-naar Manilla of de Philippijnsche eilanden wilden stevenen, ten einde
-buiten het vaarwater der Europesche schepen te blijven, en toen weder
-Noordelijk tot op eene breedte van 22° 20', op welke wijze wij Formosa
-bereikten, waar wij ankerden, om water en levensmiddelen in te nemen.
-Wij vonden de bewoners hier zeer beleefd en zij behandelden ons zeer
-eerlijk en volkomen volgens overeenkomst, wat men niet altijd in alle
-landen ondervindt, en hetgeen hier misschien ontsproot uit overblijfsel
-van het Christendom, dat hier eenmaal door Hollandsche zendelingen
-verkondigd is. Dit bewijst wat ik overal gezien heb, dat de Christelijke
-godsdienst altijd beschaving en betere zeden bewerkt, behalve hetgeen
-zij tot hun eeuwig welzijn bijdraagt.
-
-Wij zeilden vervolgens Noordwaarts en hielden het op eenen afstand van
-de Chinesche kust, tot wij wisten, dat wij alle havens van China voorbij
-waren, die gewoonlijk door Europeërs bezocht worden, daar wij zoo
-mogelijk niet in hunne handen wilden vallen, hetgeen ons vooral in dit
-land geheel of gedeeltelijk in het verderf zou gestort hebben. Ik in het
-bijzonder was zoo bevreesd, van in hunne magt te geraken, dat ik liever
-in die der Spaansche inquisitie had willen zijn. Op 30° gekomen,
-besloten wij de eerste haven, die zich opdeed, binnen te loopen, en toen
-wij op twee mijlen afstands van de kust waren, kwam een oude
-Portugesche loods bij ons aan boord, om zijne dienst aan te bieden, die
-wij aannamen. Zonder te vragen waar wij heen wilden, zond hij daarop
-zijne boot weg, waarmede hij gekomen was. Daar ik begreep, dat wij ons
-thans door den ouden man konden laten brengen, waar wij wilden, begon ik
-met hem te spreken, om ons naar de golf van Nanking, het noordelijkste
-punt van de kust van China, te voeren. De oude man zeide, dat hij daar
-zeer goed bekend was, maar vroeg wat wij daar doen wilden. Ik zeide: er
-onze lading verkoopen en er calicots, thee, ruwe en gewerkte zijde enz.
-voor nemen, en zoo denzelfden weg terugkeeren. Hij antwoordde, dat de
-geschiktste haven daartoe Macao geweest was, waar wij eene goede
-gelegenheid voor onzen opium zouden gevonden hebben, en voor ons geld
-even goede Chinesche produkten konden inkoopen als te Nanking. Ik kon
-den ouden man van dit denkbeeld niet afbrengen, en zeide dus, dat wij
-niet alleen om handel te drijven reisden, maar ook om de wereld te zien,
-en dat wij de groote stad Peking en het vermaarde hof van den Chineschen
-keizer verlangden te zien. "Wel, dan moest gij naar Ningpo gaan," zeide
-de oude man, "waar de rivier, die daar in zee valt, u binnen vijf mijlen
-in het groote kanaal brengt. Dit kanaal is een bevaarbaar gemaakte
-stroom, die het geheele Chinesche rijk doorloopt, al de rivieren
-doorkruist, met behulp van sluizen over verscheidene groote heuvels
-geleid is, en tot Peking loopt, zijnde 270 mijlen lang."
-
-"Goed," zeide ik, "maar dit is thans ons zoeken niet; de vraag is: of
-gij ons naar Nanking kunt brengen, vanwaar wij later naar Peking kunnen
-gaan?" Hij antwoordde van ja, en dat kort geleden nog een Hollandsch
-schip derwaarts gegaan was. Dit deed mij schrikken, want wij waren thans
-banger voor een Hollandsch schip dan voor den duivel. Wij waren niet in
-staat het te bevechten, want hunne schepen, die daarop varen, zijn veel
-grooter en sterker bemand dan het onze. De oude man zag mijne onrust en
-zeide: "Gij behoeft voor de Hollanders niet te vreezen, mijnheer! want
-ik geloof niet, dat zij thans met uw volk in oorlog zijn,"--"Neen,"
-zeide ik, "maar wie weet wat zij doen, als zij buiten het bereik der
-wetten van hun land zijn."--"Wel," zeide hij, "gij zijt geene
-zeeroovers, waarvoor zoudt gij bang zijn? Zij zullen een vreedzaam
-koopvaarder wel ongemoeid laten." Zoo al mijn bloed niet naar mijn
-gelaat vloog bij deze woorden, was het zeker, dat het in mijne aderen
-verstijfde. Ik geraakte in de grootste verwarring en de oude man
-bespeurde dit dadelijk.
-
-"Mijnheer!" zeide hij, "het schijnt, dat mijne woorden u eenigzins
-verontrusten, zeg slechts welken weg gij gaan wilt, en ik zal u van
-dienst zijn, wat ik kan."--"Het is waar," hernam ik, "ik ben
-besluiteloos, waar ik heen wil gaan, en vooral na hetgeen gij van
-zeeroovers zegt. Ik hoop, dat er hier geene zwerven, want ik zou slecht
-tegen hen bestand zijn; gij ziet dat wij niet sterk gewapend en slechts
-zwak bemand zijn."--"Vrees niet," antwoordde hij, "ik weet niet, dat er
-in de laatste vijftien jaren hier zeeroovers geweest zijn, behalve dat
-er een, naar ik gehoord heb, eene maand geleden in de baai van Siam
-gezien is, en die is stellig Zuidwaarts gegaan; ook was het geen schip,
-dat zeer sterk of geschikt daartoe was. Het was niet voor een kaper
-gebouwd, maar eenige schurken daar aan boord waren er mede doorgegaan,
-nadat de kapitein en eenigen van het volk op of bij het eiland Sumatra
-vermoord waren."
-
-"Wat!" zeide ik, mij houdende alsof ik van niets wist, "hebben zij den
-kapitein vermoord?"--"Neen," zeide hij, "dat zeg ik niet, maar daar zij
-naderhand met het schip doorgingen, gelooft men algemeen, dat zij hem
-aan de Maleijers verraden hebben, die hem, misschien op hun aanstoken,
-vermoord hebben."--"Dan verdienen zij evenzeer den dood, alsof zij het
-zelf gedaan hadden," zeide ik.--"Zeker verdienen zij dien," hervatte de
-oude man, "en zij zullen dien ook ondergaan, als zij een Engelsch of
-Hollandsch schip ontmoeten, want allen hebben besloten, die schurken
-geen kwartier te geven, als zij hen aantreffen."
-
-"Maar," zeide ik, "gij zegt, dat de zeeroover deze zeeën heeft verlaten;
-hoe kunnen zij hem dan aantreffen?"--"Het is waar, dat men dit zegt,"
-hernam hij, "maar zoo als ik zeide, werd hij in de baai van Siam, op de
-rivier Cambodia ontdekt door eenige Hollanders, die daar aan boord
-geweest en achtergebleven waren, toen men met het schip doorging, en
-daar eenige Engelsche en Hollandsche koopvaarders op de rivier lagen,
-was hij bijkans genomen. Zoo slechts de voorste booten door de achterste
-goed ondersteund waren geworden, dan hadden zij hem zeker genomen; maar
-hij vuurde op hen, en koos toen de ruimte, voordat de andere opkwamen.
-Zij hebben het schip echter zoo goed beschreven, dat het dadelijk
-herkend moet worden, en zij hebben gezworen, den kapitein en de matrozen
-geen kwartier te geven, maar aan de nok van de groote ra op te
-hangen,"--"Zoo," zeide ik, "zal men hen straffen, schuldig of
-onschuldig; eerst hen ophangen en dan hun proces opmaken?"--"Och!" zeide
-de oude loods, "met zulke schurken behoeft zooveel omslag niet gemaakt;
-laat men hen rug aan rug binden en dan de voeten spoelen; zulke schurken
-verdienen niet beter."
-
-Ik wist, dat ik den ouden man vast aan boord had, en hij mij geen kwaad
-kon doen, dus zeide ik driftig: "Welnu, senhor! juist daarom wil ik,
-dat gij ons naar Nanking en niet naar Macao of ergens waar Hollandsche
-en Engelsche schepen komen, brengt; want laat mij u zeggen, dat die
-Engelsche en Hollandsche kapiteins een troep laatdunkende schoften zijn,
-die volstrekt niet weten wat de regtvaardigheid, noch wat goddelijke en
-menschelijke wetten eischen, maar die, trotsch op hun gezag, hunne magt
-te buiten gaan, en als moordenaars willen handelen, om zeeroovers te
-straffen, en menschen, die ten onregte beschuldigd zijn, kwaad zouden
-doen en hen zonder onderzoek schuldig verklaren; en misschien zal ik nog
-eens eenigen ter verantwoording roepen, waar zij leeren kunnen, hoe de
-geregtigheid gehandhaafd moet worden, en dat men niemand veroordeelen
-mag, zonder bewijs van de misdaad en dat hij die bedreven heeft."
-
-Hierop verhaalde ik hem, dat juist dit schip aangevallen was, en alles
-wat er met de sloepen bij hunnen aanval gebeurd was, hoe wij aan het
-vaartuig gekomen waren, en hoe de Hollander ons gewaarschuwd had. Ik
-zeide hem, dat ik geloofde, dat de kapitein door de Maleijers vermoord
-was geworden, en ook dat de matrozen met het schip doorgegaan waren;
-maar dat de zeerooverij een bloot verzinsel van hen was, en van de
-waarheid daarvan hadden zij zeker moeten zijn, eer zij ons zoo
-verraderlijk overvielen, en ik voegde er bij, dat het bloed, dat wij in
-onze regtmatige verdediging vergoten hadden, ter hunner verantwoording
-kwam.
-
-De oude man stond zeer verbaasd, en gaf ons volkomen gelijk, dat wij
-Noordwaarts gehouden hadden, maar raadde ons om het schip in China te
-verkoopen, dat zeer goed gaan zou, en daar een ander te koopen of te
-laten bouwen. "Al is het dan ook zoo goed niet," zeide hij, "dan zal het
-u en uwe goederen toch naar Bengalen of elders kunnen brengen." Ik
-zeide, dat ik hierover denken zou, als ik in eene haven kwam, waar ik
-een kooper voor dit schip of een ander vaartuig voor mij vinden kon. Hij
-zeide, dat ik te Nanking koopers genoeg zou vinden, en met eene
-Chinesche jonk kon ik de thuisreis wel doen, en hij zou mij beide wel
-verschaffen.--"Maar," zeide ik, "daar het schip, gelijk gij zegt, zoo
-goed bekend is, zal ik, als ik uw raad volg, misschien eenige
-onschuldige menschen in groot gevaar brengen, en welligt oorzaak zijn,
-dat zij in koelen bloede vermoord worden; want alleen om het schip
-zullen zij hen als schuldig houden."--"Dat is zoo," hernam de oude man,
-"maar ik weet een middel om dat te beletten; ik ken al de kapiteins zeer
-goed en zal hen allen opzoeken, als zij voorbijgaan, en hen de zaak
-ophelderen, en zij zullen mij zeker in zoo verre althans gelooven, dat
-zij in het vervolg voorzigtiger zullen te werk gaan."
-
-Wij bleven middelerwijl koers zetten naar Nanking, en na dertien dagen
-zeilens ankerden wij aan de Z.W. punt van Nanking, waar ik toevallig
-vernam, dat de twee groote Hollandsche schepen mij voorgegaan waren en
-ik onfeilbaar in hunne handen vallen zou. Ik raadpleegde mijnen
-compagnon, die even zoo verlegen was als ik, en gaarne overal behouden
-aan wal had willen zijn. Ik vroeg den ouden loods, of er geene kreek of
-haven hier omstreeks was, waarin ik zonder gevaar met de Chinezen
-handelen kon. Hij zeide mij, dat ongeveer tweeënveertig mijlen
-Zuidwaarts eene haven, Quinchang, was, waar de paters zendelingen
-gewoonlijk van Macao landden, als zij het Christendom in China gingen
-verkondigen, en waar nimmer Europesche schepen binnenkwamen, en als ik
-daar was, kon ik zien hoedanig ik verder handelen wilde. Het was echter
-geene geschikte plaats om handel te drijven, behalve dat er somtijds
-eene soort van jaarmarkt gehouden werd, waarop de kooplieden van Japan
-kwamen om Chinesche waren te koopen. Wij besloten naar die haven te
-gaan, wier naam ik misschien niet juist opgeef, daar ik dien met eenige
-anderen in een zakboekje opgeschreven had, dat bij toeval in het water
-viel; maar ik herinner mij, dat de Chinesche en Japansche kooplieden het
-anders noemden, dan onze Portugesche loods, ongeveer als ik zeide:
-Quinchang. Den volgenden dag gingen wij onder zeil, na slechts tweemaal
-aan wal geweest te zijn, om zoet water in te nemen, en beide keeren
-waren de inboorlingen zeer beleefd, en bragten ons eene menigte goederen
-als groenten, thee, rijst en eenig gevogelte, maar zij gaven niets
-zonder geld.
-
-Door tegenwind kwamen wij eerst na vijf dagen aan de andere haven. Wij
-waren zeer verheugd en ik dankte den hemel hartelijk, toen ik mijne
-voeten behouden aan wal zette, en besloot, even als mijn compagnon, op
-iedere andere redelijke wijze met ons goed elders te gaan, liever dan
-weder een voet op dit heilloos vaartuig te zetten; en waarlijk, onder
-alle omstandigheden mijns levens heb ik ondervonden, dat niets iemand
-zoo ongelukkig maakt als voortdurende vrees. Teregt zegt de Heilige
-Schrift: "De vrees van den mensch brengt hem in eenen strik;" het is een
-leven des doods, en de geest wordt zoo gedrukt, dat hij tot alle
-inspanning buiten staat is. In ons geval deed de vrees hare gewone
-uitwerking, namelijk door elk gevaar te verhoogen; alle Engelsche of
-Hollandsche kapiteins te beschouwen als menschen, die geene reden
-verstonden, eerlijke lieden niet van schelmen, noch een geheel verzonnen
-verhaal van een waarachtig verslag van onze reis en ons oogmerk konden
-onderscheiden. Ieder verstandig mensch toch hadden wij kunnen
-overtuigen, dat wij geene zeeroovers waren. De goederen, die wij aan
-boord hadden, onze koers, de wijze waarop wij ons vertoonden en deze en
-die havens binnenliepen, onze zwakke bemanning en weinige
-krijgsbehoeften en leeflogt, alles had iedereen moeten overtuigen, dat
-wij geene zeeroovers waren. De opium en andere goederen, die wij aan
-boord hadden, bewezen dat wij van Bengalen kwamen; de Hollander, die,
-naar men zeide, de namen kende van het volk, dat op het schip was
-geweest, kon gemakkelijk zien, dat ons volk uit Engelschen, Portugezen
-en Hindoes bestond, en dat wij slechts twee Hollanders aan boord hadden.
-Deze en vele andere bijzonderheden hadden een kapitein, als wij in zijne
-handen gevallen waren, moeten overtuigen, dat wij geene zeeschuimers
-waren. Maar de vrees, die blinde en nuttelooze hartstogt, verbijsterde
-ons geheel en al, en spiegelde ons duizend ijselijkheden voor, die
-misschien nimmer konden gebeuren. Wij onderstelden, dat de Engelschen en
-Hollanders, vooral de laatsten, zoo woedend waren, dat wij hunne sloepen
-afgeslagen hadden, dat zij zich met geen onderzoek zouden inlaten, of
-wij zeeroovers waren of niet, maar ons ter dood brengen, zonder naar
-onze verdediging te hooren. Wij hielden ons voor, dat werkelijk in vele
-opzigten de schijn zoo tegen ons was, dat zij aan geen verder onderzoek
-zouden denken. Vooreerst toch was het schip hetzelfde, gelijk sommige
-zeelieden wisten, die er aan boord geweest waren; en ten tweede, dat
-toen wij de tijding kregen, dat hunne sloepen op ons afkwamen, wij deze
-bevochten en daarop de vlugt kozen, zoodat dit hen ten volle overtuigen
-moest, dat wij zeeroovers waren; gelijk ik in hun geval niet aarzelen
-zou, al het scheepsvolk, dat in zulke omstandigheden gevangen genomen
-werd, daarvoor te houden.
-
-Hoe het ook zij, deze angst kwelde ons; en zoowel mijn compagnon als ik
-droomden schier elken nacht van galg en strop en gevangenneming, van te
-dooden of gedood te worden, en op zekeren nacht werd ik in mijnen droom
-zoo woedend, dat ik meende, dat een Hollandsch schip ons enterde en ik
-een matroos nedervelde, dat ik met mijne vuist zoo geweldig tegen het
-beschot van de kajuit, sloeg, dat ik mij geweldig kneusde. De pijn deed
-mij ontwaken, en ik vreesde eerst, dat ik twee vingers verliezen zou.
-Nog eene vrees kwelde mij, namelijk die voor eene wreede behandeling.
-Toen herinnerde ik mij den moord van Amboina, en hoe wreed de Hollanders
-daar te werk waren gegaan, en hoe zij thans eenige onzer ook ligt door
-pijnigingen de bekentenis konden afpersen, dat wij zeeroovers waren, en
-dan zouden zij ons met eenen schijn van regt ter dood brengen; de winst
-van ons schip en lading was eene groote verzoeking hiertoe, want met
-elkander was dit wel vier of vijfduizend Pond st. waardig. Dit alles
-ontrustte mijn compagnon en mij dag en nacht. Wij troostten ons met de
-gedachte, dat koopvaardijkapiteins het regt niet hebben, om zoo te
-handelen, en dat, als wij ons aan hen gevangen gaven, zij onzen dood of
-pijniging zouden moeten verantwoorden in hun land; maar als zij ons zoo
-behandelden, wat kon het ons baten, dat zij daarvoor ter verantwoording
-geroepen werden; als wij dood waren, wat baatte het ons of zij daarvoor
-later gestraft werden.
-
-Ik kan niet nalaten hier mijne gedachten te vermelden over mijne
-omstandigheden, hoe hard ik het achtte, dat ik, die na een veertigjarig
-leven vol ongemakken, als het ware in de haven gekomen, waarnaar
-iedereen verlangt, namelijk die van rust en overvloed, vrijwillig door
-mijne eigene dwaze verkiezing, nieuwe rampen in den mond was geloopen,
-vooral dat ik, die in mijne jeugd aan zoovele gevaren ontkomen was, nu
-op mijnen ouden dag, in zulk eene afgelegene plaats opgehangen moest
-worden, voor eene misdaad, waaraan ik niet eens gedacht, laat staan die
-begaan had, zonder dat mijne onschuld mij kon beschermen.
-
-Somwijlen bedacht ik, dat ik mij aan alles wat de Voorzienigheid over
-mij besloten had, moest onderwerpen, en dat, hoezeer ook onschuldig voor
-de menschen, ik echter niet schuldeloos voor mijnen Schepper was, en dat
-ik behoorde na te gaan door welken misstap ik mij deze straf op den hals
-had gehaald, en mij daaraan te onderwerpen, even als aan eene schipbreuk
-of anderen rampspoed, die het God behagen mogt mij toe te zenden.
-
-Op andere tijden kwam de stoutmoedigheid boven, en dan nam ik het
-besluit, om mij niet in koelen bloede door onmededoogende lieden te
-laten mishandelen; beter ware het in de handen der kannibalen te vallen,
-die mij dooden en verslinden, maar niet onmenschelijk pijnigen zouden.
-Ik had altijd besloten, mij tegen de wilden tot den laatsten droppel
-bloeds te verdedigen, en waarom dan nu niet, daar het mij althans
-vreeselijker toescheen in de handen der Europeërs te vallen. Als deze
-gedachten bij mij opkwamen, begon mijn bloed te koken en mijne oogen te
-fonkelen, en ik besloot, mij zoolang te verdedigen als ik kon, en als
-dit niet langer mogelijk was, het schip in de lucht te laten springen.
-
-Maar hoe heviger onze bekommering hierover was, des te grooter was onze
-vreugde toen wij behouden aan wal waren. Mijn compagnon zeide, dat hij
-gedroomd had, hoe hij met eene zware lading een heuvel moest opstijgen,
-en dat zijne krachten hem begaven, maar toen kwam de Portugesche loods
-en nam hem zijne lading af, en zijn weg werd effen. En waarlijk ons
-allen was een pak van het hart genomen. Ook ik was van eenen last
-ontheven, dien ik niet langer kon dragen, en wij besloten niet weder met
-dit schip in zee te gaan. Toen wij aan wal waren, bezorgde de Portugees,
-dien wij thans als een vriend beschouwden, ons een verblijf voor ons en
-een pakhuis voor onze goederen; het was een klein huis met een groot
-huis er aangetrokken, geheel van bamboes gebouwd en rondom met groote
-bamboezen gepalissadeerd, om de dieven te weren, die daar naar het
-schijnt in overvloed waren. De overheid stond ons echter bovendien een
-wacht toe, namelijk een soldaat, die met eene soort van hellebaard voor
-de deur op schildwacht stond, en dien wij eenige rijst en eenig geld,
-ter waarde van drie stuivers dagelijks, gaven, zoodat onze goederen
-veilig waren.
-
-De gewone jaarmarkt was hier reeds voorbij, echter vonden wij eenige
-jonken op de rivier en twee schepen uit Japan met goederen, die zij in
-China gekocht hadden, en die nog niet vertrokken waren, omdat de
-eigenaars zich aan wal bevonden.
-
-Het eerste wat onze loods deed, was, dat hij ons in kennis bragt met
-drie Roomsche zendelingen, die eenigen tijd in de stad geweest waren, om
-de inboorlingen te bekeeren. Ik geloof, dat zij weinig bekeerlingen
-maakten, doch dit ging ons niet aan. Een hunner was een Franschman,
-vader Simon genaamd, een hupsch, opgeruimd man, en van geen zoo ernstig
-en statig voorkomen als de twee anderen, een Genuees en een Portugees.
-Vader Simon was beleefd en vrolijk in gezelschap; de anderen waren
-terughoudender en schenen ijverig in hunne zaak, namelijk om met de
-inboorlingen om te gaan en met hen te spreken. Wij aten dikwijls met
-hen, maar ik moet bekennen, dat schoon hunne bekeeringen zich meestal
-bepaalden met den naam van Christus te leeren uitspreken, eenige gebeden
-tot de H. Maagd en Christus te doen, in eene taal, die zij niet
-verstonden, deze zendelingen echter vast vertrouwen, dat dit tot het
-eeuwig heil van hunne bekeerlingen strekt. In dit vertrouwen verduren
-zij niet alleen de moeijelijkheden der reis en de gevaren aan hun
-verblijf alhier verknocht, maar zij ondergaan soms welgemoed den dood en
-de akeligste folteringen. Hoe wij ook over hunnen arbeid denken, wij
-moeten altijd eerbied hebben voor hunnen ijver, die hen zoovele gevaren
-doet trotseren, zonder eenig uitzigt op wereldlijk voordeel.
-
-Doch om tot mijn verhaal terug te keeren. Vader Simon was, naar het
-schijnt, door den superior der zending gelast, om naar Peking, het
-verblijf van den keizer, te gaan, en daar een ander priester af te
-wachten, die van Macao derwaarts zou gaan; en dan met dezen verder te
-trekken. Wij spraken hem bijkans nimmer of hij drong bij ons aan, om met
-hem die reis te doen, zeggende, dat hij mij alle merkwaardigheden van
-dit magtige rijk, en onder anderen de grootste stad der wereld zou laten
-zien; "eene stad," zeide hij, "veel grooter dan Londen en Parijs te
-zamen." Hier meende hij Peking mede, dat zeker zeer groot en ontzettend
-bevolkt is, maar daar ik de zaken niet zoo als alle menschen beschouw,
-zal ik mijn gevoelen in het vervolg mijner reis daarover zeggen.
-
-Om tot mijnen zendeling weder te keeren. Op zekeren dag, dat wij zamen
-vrolijk aan tafel zaten, toonde ik eenigen flaauwen lust, om met hem
-mede te gaan, en hij drong er bij mij en mijnen compagnon op nieuw sterk
-op aan. "Maar vader Simon!" zeide mijn compagnon, "hoe verlangt gij zoo
-naar ons gezelschap? Gij weet, dat wij ketters zijn, die gij niet
-liefhebben kunt, noch met genoegen er mede in gezelschap zijn."--"O,"
-antwoordde hij, "misschien wordt gij met den tijd nog goede katholijken;
-mijne taak is hier de heidenen te bekeeren, wie weet of ik u ook nog
-niet bekeer?"--"Mooi, vader!" zeide ik, "dan zult gij ons den geheelen
-weg over voorprediken?"--"Ik zal u niet tot last zijn," zeide hij. "Onze
-godsdienst belet ons niet welvoegelijk te zijn; bovendien zijn wij hier,
-als het ware, landslieden, en schoon gij een protestant zijt en ik een
-katholijk ben, zijn wij toch beide Christenen, en in allen geval beide
-beschaafde lieden, en dus kunnen wij met elkander omgaan, zonder
-elkander tot last te zijn." Dit antwoord beviel mij zeer, en deed mij
-denken aan den jongen priester, dien ik in Brazilië achtergelaten had;
-doch bij wiens karakter dat van vader Simon niet halen kon, want schoon
-men hem geene laakbare ligtgeloovigheid kon te last leggen, bezat hij
-echter niet dien Christelijken ijver en die opregte godsvrucht en
-vroomheid van dien waardigen geestelijke.
-
-Wij zullen hem een oogenblik daarlaten, schoon hij nimmer ophield met
-aandringen, dat ik met hem zou gaan; maar wij hadden thans andere
-zorgen; want ons schip en onze lading lag ons nog op den hals, en wij
-wisten niet wat wij er mede doen zouden, want op deze plaats was weinig
-handel, en eens stond ik op het punt om naar Nanking te zeilen; doch de
-Voorzienigheid scheen thans zigtbaar voor ons te waken, en ik begon te
-hopen eenmaal mijn vaderland te zullen wederzien, schoon ik nog niet
-wist op welke wijze. In de eerste plaats bragt onze oude Portugesche
-loods een Japanschen koopman bij ons, die ons vroeg, welke goederen wij
-hadden. Hij kocht ons dadelijk al onzen opium af tot een zeer goeden
-prijs, en betaalde ons in goud, bij het gewigt, gedeeltelijk in
-Japansche muntstukjes, en gedeeltelijk aan staafjes van tien of twaalf
-oncen. Terwijl wij met hem over den opium handelden, kwam het bij mij
-op, dat hij het schip misschien ook wel koopen wilde, en ik zeide den
-tolk, om hem dit voor te slaan. Hij haalde bij het eerste voorstel de
-schouders op; maar hij kwam eenige dagen daarna terug met een van de
-zendelingen, om hem tot tolk te dienen, en zeide, dat hij mij eenen
-voorslag te doen had. Hij had namelijk eene menigte goederen van ons
-gekocht, zonder eenige gedachten te hebben, dat hem het schip te koop
-zou geboden worden; en hij had er dus nu geen geld voor; maar als wij
-hetzelfde volk daar aan boord wilden laten, wilde hij het schip huren,
-om naar Japan te gaan, en het vandaar met eene andere lading, waarvan
-hij de vracht betalen zou, naar de Philippijnsche eilanden zenden, en
-als het terugkwam zou hij het schip koopen. Ik had hier wel ooren naar,
-en zoo zat het zwerven mij nog in het hoofd, dat ik lust kreeg, om mede
-te gaan, en van de Philippijnsche eilanden naar de Zuidzee te gaan, en
-dus vroeg ik aan den Japanees, of hij ons niet huren wilde tot aan de
-Philippijnsche eilanden en ons daar ontslaan. Hij zeide neen, want dan
-kon hij geene retour voor zijne lading krijgen, maar hij wilde ons in
-Japan, als het schip terugkwam, wel ontslaan. Ik stond op het punt, om
-hierin toe te stemmen, maar mijn compagnon, die verstandiger was dan ik,
-bragt er mij van af, en hield mij de gevaren voor, zoowel van deze zeeën
-als van de Japanezen, die een wreed, arglistig volk zijn, en van de
-Spanjaarden op de Philippijnsche eilanden, die nog veel wreeder,
-arglistiger en verraderlijker zijn.
-
-Om dit verhaal van onze zaken te bekorten, moet ik vermelden, dat wij
-eerstelijk den kapitein en het volk vroegen of zij genegen waren, om
-naar Japan te gaan, en terwijl dit gebeurde, kwam de jonge man, dien
-mijn neef, gelijk ik verhaald heb, bij mij achtergelaten had, bij mij en
-zeide, dat hij deze reis als zeer voordeelig zullende zijn beschouwde,
-en dat hij gaarne zou zien, dat ik medeging, maar als ik dit niet wilde,
-maar hem verlof geven, dat hij dan als koopman mede zou gaan, of zoo als
-ik zou goedvinden, om hem aan te stellen, dat zoo hij in Engeland
-terugkwam en mij daar in leven vond, hij mij getrouwe rekening zou
-afleggen, en dat ik hem dan kon afstaan wat ik wilde. Ik had weinig
-lust, om van hem te scheiden, maar als ik de voordeelige vooruitzigten
-overwoog, en dat hij een jongman was, op wien men rekenen kon, besloot
-ik er toe, maar zeide, dat ik eerst mijn compagnon wilde spreken, en hem
-den volgenden dag zou antwoorden. Mijn compagnon deed mij een zeer
-edelmoedig voorstel. "Gij weet," zeide hij, "dat dit een ongelukkig
-schip is, en dat wij er niet weder mede in zee willen steken; als uw
-hofmeester (zoo noemde hij hem) het wagen wil, zal ik mijn aandeel in
-het schip aan hem overlaten, en als wij elkander in Engeland aantreffen,
-en het is hem wel gegaan, zal hij ons de helft van de lading
-verantwoorden en de andere helft zal voor hem zijn."
-
-Toen mijn compagnon, voor wien de jonge man een vreemdeling was, zulk
-een voorstel deed, kon ik niet wel minder doen, en daar al het
-scheepsvolk de reis wilde doen, droegen wij de helft van het schip aan
-hem in eigendom over, en ik liet hem eene verbindtenis teekenen voor de
-andere helft, en daarop vertrok hij naar Japan. De Japansche koopman was
-een zeer braaf, eerlijk man; hij beschermde hem te Japan en bezorgde hem
-eene vergunning om aan den wal te komen, hetgeen voor eenen Europeër
-zeer moeijelijk gaat. Hij betaalde prompt de vracht, en zond hem toen
-naar de Philippijnsche eilanden met Japansche en Chinesche goederen,
-waarvoor hij van de Spanjaarden Europesche goederen en eene menigte
-nagelen en specerijen inhandelde; en toen hij te Japan teruggekomen was
-en eene zeer goede vracht ontving, en hij geen lust had om het schip te
-verkoopen, bezorgde de koopman hem goederen voor zijne eigene rekening,
-waarmede hij weder naar Manilla ging. Hier wist hij zijn schip vrij te
-krijgen en de gouverneur huurde het, om naar Acapulco op de kust van
-Mexico te gaan; en gaf hem eene vergunning, om aldaar te landen, naar
-Mexico te gaan, en op een Spaansch schip met al zijn volk naar Europa te
-gaan. Hij kwam gelukkig te Acapulco en verkocht daar zijn schip, en
-ontving verlof om te land naar Porto Bello te gaan, vanwaar hij kans
-zag, om naar Jamaica te komen, en acht jaren later kwam hij als een
-schatrijk man in Engeland. Doch ik keer tot onze zaken terug.
-
-Nu wij het schip en scheepsvolk verlieten, moesten wij natuurlijk
-denken, hoe wij de twee mannen beloonen zouden, die ons zoo van pas
-gewaarschuwd hadden, voor het gevaar, dat wij op de rivier Cambodia
-liepen. Het was waar, dat zij ons eene groote dienst gedaan en wij hun
-veel schuldig waren; schoon het toch een paar groote schurken waren,
-want daar zij geloofden dat wij zeeroovers en werkelijk met het schip
-doorgegaan waren, kwamen zij ons niet alleen waarschuwen voor hetgeen
-men tegen ons voornemens was, maar om met ons als zeeroovers in zee te
-steken; en een hunner liet zich naderhand eens ontvallen, dat alleen de
-hoop om op zeeroof uit te gaan hem daartoe had overgehaald. Dit
-verminderde echter de dienst niet, die zij ons bewezen hadden, en daar
-ik beloofd had hun dankbaar te zullen zijn, gelastte ik hun eerst de
-gaadje te betalen, die zij zeiden, dat zij op hun vorig schip te goed
-hadden gehad, dat wil zeggen den Engelschman negentien en den Hollander
-zeven maanden gaadje; en bovendien gaf ik hun eenig goud, waarmede zij
-zeer tevreden waren, en maakte den Engelschman konstapel aan boord, daar
-de konstapel thans tweede stuurman en schrijver was geworden, en den
-Hollander maakte ik bootsman. Zoo waren zij beide zeer in hun schik en
-tevens van veel dienst, want het waren bekwame zeelieden en moedige
-kerels.
-
-Wij waren thans in China aan wal. Zoo ik in Bengalen mij ver van mijn
-vaderland had geacht, waar ik op verschillende wijzen voor mijn geld
-naar huis kon keeren, wat moest ik dan nu denken, nu ik er ongeveer
-duizend mijlen verder af was, en zonder eenig vooruitzigt om derwaarts
-te kunnen gaan. Het eenigste was dat er op de plaats waar wij waren,
-over vier maanden weder eene markt zou gehouden worden, waarop wij
-allerlei goederen konden inslaan, en welligt een of andere Chinesche
-jonk koopen, om ons te brengen waar wij wilden. Ik besloot dus hierop te
-wachten, en misschien, daar wij voor onze personen niets te vreezen
-hadden, konden wij, als een Hollandsen of Engelsen schip hier kwam, onze
-goederen daarin laden en er mede hier of daar in Indië komen, waar wij
-altijd digter bij huis waren. In afwachting daarvan deden wij tot ons
-vermaak twee of drie reizen landwaarts in. Eerstelijk deden wij een reis
-van tien dagen naar Nanking om dat te zien, eene stad die het wel
-verdient. Men Zegt, dat het een millioen bewoners heeft, wat ik echter
-niet geloof; de stad is regelmatig gebouwd, met regte straten, die
-elkander regthoekig doorsnijden, hetgeen zeer goed staat.
-
-Toen ik echter de jammerlijke bewoners met onze landgenooten vergeleek,
-hunne fabrieken, hunne levenswijs, hunne regering, hunne godsdienst, hun
-rijkdom en pracht (gelijk men die somtijds noemt), dan moet ik bekennen,
-dat die geene melding verdient, en evenmin waardig is beschreven als
-gelezen te worden. Het is opmerkelijk, dat wij ons altijd zoo verwonderd
-hebben over de grootheid, rijkdom, luister, ceremoniën, regering,
-manufacturen, handel en zeden van dit volk; niet omdat dit alles zoo
-bewonderenswaardig is, maar omdat wij aldaar niet die onbeschaafdheid en
-domheid vinden, die wij algemeen in dit werelddeel verwachten. Maar
-anders, wat zijn hunne gebouwen bij de paleizen en vorstelijke
-gestichten van Europa? Wat is hun handel bij dien van Engeland, Holland,
-Frankrijk en Spanje? Wat zijn hunne steden bij de onze, ten aanzien van
-rijkdom, sterkte, vrolijk voorkomen, rijke meubelen en verscheidenheid?
-Wat zijn hunne havens, waarin eenige jonken en sloepen liggen, bij onze
-zeevaart? Londen alleen drijft meer handel dan geheel het Chinesche
-rijk. Een Engelsch, Hollandsch of Fransch oorlogschip van 80 stukken zou
-heel de Chinesche zeemagt vernielen. Maar hun rijkdom, handel, krachtige
-regering en sterk leger wekt onze verbazing, omdat wij gewoon zijn hen
-als onbeschaafde Heidenen, weinig beter dan wilden te beschouwen, en dus
-niets van dien aard bij hen verwachten. Uit dit oogpunt heeft men al
-hunne grootheid en magt beschouwd. Met hun leger is het even als met
-hunne zeemagt gesteld; al hunne strijdkrachten, al bragten zij ook twee
-millioen op de been, zou niets uitrigten dan het land vernielen en
-uithongeren. Als zij eene sterke vesting of een goed gedisciplineerd
-leger moesten bevechten, zou een gelid zware ruiterij al de Chinesche
-ruiterij over hoop werpen; een milloen van hun voetvolk zou geen stand
-houden tegen een troep van ons voetvolk, als dit niet omsingeld kon
-worden, al waren zij een tegen twintig. Ik snoef niet als ik zeg, dat
-dertigduizend man voetvolk en tienduizend ruiters al de legers van China
-zouden verslaan. Even ver gaan wij hen in vestingbouwkunde te boven;
-geen vesting in China zou het eene maand tegen een Europeesch leger
-uithouden, en al de magt van China zou Duinkerken niet kunnen innemen,
-in geen tien jaren zelfs, ten ware door het uit te hongeren. Zij hebben
-zeker geweren, maar het zijn lompe, slecht gemaakte stukken, en hun
-kruid draagt niet ver. Hunne soldaten zijn zonder tucht, ongeoefend,
-even onbekwaam tot aanval als tot verdediging. Ik verwonderde mij
-derhalve niet weinig, toen ik te huis gekomen zoo veel fraais hoorde van
-de magt, luister en rijkdom der Chinezen, daar ik wist dat het een
-verachtelijke troep slaven was, onder eene regering alleen in staat zulk
-een volk te regeren. Ware China niet zoo ver van Rusland, en ware dit
-land zelf niet nog zoo onbeschaafd, dan kon de Czaar van Rusland hen
-allen met gemak in een veldtogt uit hun land drijven en dit veroveren.
-Zoo Czaar Peter I dezen kant uit oorlog gevoerd had, in plaats van zich
-met de krijgshafte Zweden in te laten, zou hij thans Keizer van China
-kunnen zijn, in stede van door den Koning van Zweden te Nerva geslagen
-te zijn met eene zes maal mindere magt. Even als hunne kracht en
-grootheid zoo is ook hun handel, zeevaart en landbouw zeer gebrekkig,
-bij die van Europa vergeleken; even zoo is het met hunne
-wetenschappelijke kennis; zij bezitten aard- en hemelglobes en weten
-iets van de wiskunde, maar hoe onwetend vindt men al hunne geleerden bij
-nader onderzoek. Van de beweging der hemelligchamen weten zij niets, en
-zij zijn zoo dom, dat zij bij eene zonsverduistering zich verbeelden,
-dat eene groote draak met de zon vecht, en daarom slaat iedereen op
-trommen en ketels om het monster te verjagen, even als wij doen om een
-bijenzwerm bijeen te houden.
-
-Deze uitweiding is de eenigste van dien aard, die ik in het verhaal van
-al mijne reizen gedaan heb, en zij zal de laatste zijn. Het ligt niet in
-mijn bestek meer beschrijvingen van landen en volken te geven, maar
-alleen een verslag te geven van mijne eigene lotgevallen, gedurende een
-zoo wisselvallig en onrustig leven als men zelden zien zal. Ik zal dus
-niets zeggen van de vele volkeren, belangrijke plaatsen en eenzame
-landstreken, die ik nog moet doortrekken, anders dan voor zoo verre het
-tot regt verstand van mijn verhaal vereischt wordt. Ik was thans, naar
-mijne beste schatting in het hart van China, ongeveer 30° noordwaarts
-van de linie, want wij waren naar Nanking teruggekeerd. Ik had wel lust
-om Peking te zien, daar ik zoo veel van gehoord had, en vader Simon
-spoorde er mij alle dagen toe aan. Eindelijk was de andere zendeling,
-die met hem mede moest gaan, van Macao aangekomen, en het werd tijd, dat
-wij besloten al of niet te gaan. Ik liet het geheel aan mijn compagnon
-over, die eindelijk besliste, dat wij gaan zouden, en wij maakten ons
-dus daartoe gereed. Wij ontvingen verlof om in het gevolg van een
-mandarijn te reizen, een soort van Onderkoning of Gouverneur van eene
-provincie, die eene groote staatsie houdt, en met groot gevolg reist.
-Het volk bewijst hun veel eer, schoon zij het dikwijls vrij wat
-verarmen, want al de gewesten, die zij doortrekken, zijn verpligt hun
-levensmiddelen voor hen en hun gevolg te verschaffen. Wat ons betrof,
-als tot het gevolg van den mandarijn behoorende, ontvingen wij
-levensmiddelen genoeg, zoo voor ons als onze paarden; maar wij waren
-verpligt alles naar den marktprijs van het gewest te betalen aan des
-mandarijns hofmeester of opzigter, die dit van ons afeischte; zoodat,
-schoon het reizen in zijn gevolg voor ons zeer aangenaam was, het echter
-niet alleen eene gunst van hem, maar ook zeer voordeelig voor hem was,
-aangezien er nog dertig lieden even als wij in zijn gevolg of onder
-zijne bescherming reisden. Dit was zeer voordeelig voor hem, want het
-gewest gaf hem allen leeftogt om niet, en hij nam ons er ons geld voor
-af.
-
-Wij deden in vijfentwintig dagen de reis naar Peking, door een zeer
-bevolkt, maar slecht bebouwd land; de akkerbouw en levenswijze waren er
-even ellendig, hoe breed men ook van de nijverheid van dit volk opgeeft;
-ik zeg ellendig als wij hunne levenswijze bij de onze vergelijken of zoo
-moesten leven, maar voor hen, die niet beter weten, is zij dit niet. De
-hoogmoed van dit volk is geweldig, en wordt alleen door hunne armoede
-overtroffen, hetgeen hun leven nog ellendiger maakt. De naakte wilden in
-Amerika leven, dunkt mij, gelukkiger, want schoon deze niets hebben,
-begeeren zij ook niets, terwijl de Chinezen trotsch en onbeschoft en
-voor het meerendeel smerige bedelaars zijn. Hunne opgeblazenheid is
-ongeloofelijk en blijkt hoofdzakelijk in hunne kleeding en gebouwen en
-in het houden van eene menigte slaven of bedienden, en, wat nog het
-bespottelijkste is, dat zij alles in de wereld verachten behalve
-zichzelven. Ik reisde naderhand met veel meer genoegen door de
-wildernissen en woestijnen van Tartarijë dan hier; schoon de wegen zeer
-goed bestraat en onderhouden zijn, en zeer gemakkelijk voor reizigers;
-maar niets hinderde mij meer dan het zien van zulk een opgeblazen
-trotschheid, te midden van de grootste armoede en domheid. Mijn vriend,
-vader Simon, en ik lachten zeer dikwijls om de armoede en trotschheid
-van dit volk. Een blijk hiervan zagen wij bij een landedelman, gelijk
-vader Simon hem noemde, ongeveer tien mijlen van Nanking, met welke wij
-een paar mijlen gereden hadden. Hij was een volmaakte Don Quichot, een
-zamenstel van armoede en grootschheid.
-
-Zijn rok was zeer goed geweest voor een hansworst, want hij was vol
-lappen en gaten. Zijn onderkleed van zijde was zoo smerig, dat Zijn
-Hoog-Edele een allergrootste smeerpoets moest zijn. Zijn paard was een
-manke, magere knol, zoo als men in Engeland voor dertig schellingen kan
-koopen, en twee slaven volgden hem te voet om het beest voort te
-drijven. Hij had een zweep in de hand, waarmede hij het even hard van
-voren sloeg als zijne slaven van achteren, en zoo reed hij met ons,
-gevolgd door tien of twaalf slaven. Wij vernamen, dat hij van de stad
-naar zijn landverblijf, eene halve mijl verder op, ging. Wij reden
-langzaam en onze edelman reed ons vooruit, en daar wij een uur in een
-dorp gebleven waren om te ontbijten, zagen wij hem, toen wij zijn
-landhuis voorbijkwamen, op een pleintje voor de deur aan den maaltijd
-zitten; het was een soort van tuin, en wij zagen hem ligtelijk, gelijk
-men ons ook zeide, dat hoe meer wij naar hem zagen, hoe aangenamer het
-hem zijn zou.
-
-Hij zat onder eene soort van palmboom, die hem schaduw gaf, echter had
-hij nog een groot zonnescherm boven zich. Hij zat in een grooten
-leuningstoel, want hij was zeer zwaarlijvig, en twee slavinnen bragten
-zijn eten op, terwijl twee anderen bezig waren met eene dienst, waarop,
-geloof ik, weinig heeren in Europa gesteld zouden zijn; de een namelijk
-stopte hem het eten in den mond, en de andere hield met de eene hand
-den schotel, en nam met de andere op hetgeen in zijn baard of op zijn
-kleed viel.
-
-Wij lieten hem in den waan, dat wij over zijne pracht verrukt waren,
-terwijl wij die belachten, maar vader Simon wilde weten wat hij op zulk
-een feestdag at, en hij had, gelijk hij zeide, de eer gehad er van te
-mogen proeven; het was gekookte rijst met groene peper en eene specerij,
-die naar muskus riekt en bijkans als mostaard smaakt. Dit alles was met
-een stukje schapenvleesch door elkander gekookt, en uit dezen enkelen
-schotel bestond zijn geheele maaltijd. Vier of vijf dienstboden stonden
-op een afstand, waarschijnlijk op het overschot te wachten.
-
-Wat den mandarijn betreft, met wien wij reisden, deze werd als een vorst
-geëerd; hij was altijd door zijn stoet zoo omringd en zoo bediend, dat
-ik hem altijd slechts op een afstand kon zien. Ik heb echter geen enkel
-paard in zijn gevolg gezien, dat bij een onzer gewone karrenaarden halen
-kon; maar zij waren allen zoo bedekt met mantels en kleeden, dat men
-weinig anders dan den kop en de pooten van hen zien kon.
-
-Ik was thans welgemoed; bevrijd van al mijne onrust, reisde ik thans
-zeer opgeruimd, ook had ik geenerlei wederwaardigheden, dan dat bij het
-rijden door eene beek mijn paard viel en mij burger maakte, gelijk men
-zegt; dat wil zeggen, mij er in wierp; het was niet diep, maar ik werd
-door en door nat. Ik maak hiervan gewag, omdat ik in mijn zakboek
-verscheidene namen van volken en plaatsen had opgeschreven, en daar ik
-die bladen niet droogde, verrotten zij, en tot mijn spijt verloor ik zoo
-de namen van verscheidene plaatsen, die ik doorgetrokken was.
-
-Eindelijk kwamen wij te Peking. Ik had niemand bij mij dan den
-jongeling, dien mijn neef den kapitein, mij tot mijne bediening had
-achtergelaten, die even trouw als schrander was; en mijn compagnon had
-slechts een dienstbode, die aan hem verwant was, bij zich. Daar de
-Portugesche loods ook verlangde het hof te zien, deed hij de reis op
-onze kosten, en hij diende ons als tolk, want hij sprak de taal van het
-land en zeer goed Fransch, en een weinig Engelsch. Deze oude man was
-ons zeer nuttig, want naauwelijks waren wij eene week te Peking of hij
-kwam lagchende bij mij en zeide: "O, senhor Inglese, ik heb u iets te
-zeggen, dat u bijzonder verheugen zal."--"Mij verheugen," zeide ik, "ik
-geloof niet, dat hier te lande mij iets bijzonder verheugen of bedroeven
-kan."--"Ja, ja," zeide hij, "het zal u blijde en mij bedroefd maken."
-Dit maakte mij nieuwsgierig. "Waarom zal het u bedroefd
-maken?"--"Omdat," zeide hij, "gij mij hier, vijfentwintig dagreizen ver,
-gebragt heb, en ik nu alleen zal moeten terugkeeren, zonder schip,
-zonder paard, zonder geld."--Kortom hij verhaalde mij, dat eene groote
-karavaan van Russische en Poolsche kooplieden in de stad was, die over
-vier of vijf weken te land naar Rusland zouden gaan, en hij achtte het
-als zeker, dat ik deze gelegenheid te baat zou nemen en hem alleen laten
-terugkeeren. Ik moet bekennen, dat dit nieuws mij onbeschrijfelijk
-verraste en mij eene poos sprakeloos maakte, maar eindelijk zeide ik:
-"Zijt gij daar zeker van? Hoe weet gij dat?"--"Ik heb dezen morgen een
-Armeniër ontmoet," hernam hij, "die onlangs van Astracan gekomen is, en
-naar Nanking wilde, waar ik hem vroeger heb leeren kennen; maar deze
-heeft thans zich bedacht en besloten met de karavaan naar Moscou, en zoo
-den Wolga af naar Astracan te gaan."--"Kom senhor," zeide ik, "wees niet
-ongerust over uwe terugreis; als ik langs dezen weg naar Engeland kan
-terug komen, behoeft gij niet weder naar Macao te gaan als gij niet
-wilt." Ik raadpleegde daarop mijn compagnon en vroeg hem wat hij er van
-dacht. Hij zeide, dat hij juist zoo handelen zou als ik, want hij had
-zijne zaken in Bengalen zoo goed geschikt, en in zulke vertrouwde handen
-achtergelaten, dat als wij de winst van onze reis in ruwe en gewerkte
-Chinesche zijde konden steken, hij gaarne naar Engeland wilde gaan, en
-vandaar met een compagniesschip naar Bengalen terugkeeren.
-
-Na dit bepaald te hebben, besloten wij, dat als onze Portugesche loods
-wilde mede gaan, wij de reiskosten voor hem tot Moscou of Engeland
-zouden dragen; en dit was het minste wat wij voor hem konden doen voor
-de vele diensten, die hij ons bewezen had. Niet alleen was hij onze
-loods op zee, maar aan den wal onze makelaar geweest, en met ons den
-Japanschen koopman te brengen, had hij ons honderden guinjes in den zak
-gebragt. Wij besloten dus hem bovendien eenige staafjes goud te geven,
-ter waarde ongeveer van 175 Pond St. en de reiskosten voor hem en zijn
-paard, uitgezonderd alleen den aankoop van een pakpaard voor zijne
-goederen, te dragen. Wij riepen hem daarop om hem dit te verhalen. Ik
-zeide, dat hij gevreesd had dat wij hem alleen zouden laten terugkeeren,
-maar dat wij besloten hadden hem in het geheel niet te laten
-terugkeeren; dat wij besloten hadden naar Europa met de karavaan terug
-te keeren, en dat hij zou mede gaan, en nu wenschten wij te weten hoe
-hij er over dacht. Hij schudde het hoofd, zeide dat het eene lange reis
-was, en dat hij geen geld had om die te doen, noch om van te leven als
-hij daar kwam. Wij zeiden dat dit wel zoo was, maar dat wij daarom
-besloten hadden iets voor hem te doen, ten bewijze hoezeer wij zijne
-gedane diensten erkenden, en hoe veel wij van hem hielden. Ik zeide hem
-vervolgens wat wij hem wilden geven, en dat hij even als wij kon
-besteden, en dat wij hem en zijne goederen, buiten onvoorziene
-toevallen, in Rusland of Engeland zoude brengen, op onze kosten, behalve
-alleen het vervoeren van zijn eigen goed.
-
-Hij was hierover verrukt, en zeide, dat hij de geheele wereld met ons
-wilde doortrekken, en derhalve maakten wij alles gereed tot onze reis.
-Even als wij hadden de andere kooplieden echter veel te doen, zoodat in
-plaats van vijf weken het ruim vier maanden duurde, alvorens alles
-gereed was.
-
-Het was in het begin van Februarij, toen wij Peking verlieten. Mijn
-compagnon was met den ouden loods naar de haven, die wij eerst waren
-binnengeloopen, teruggekeerd, om eenige goederen, die daar gebleven
-waren, te verkoopen, en ik was met een Chineschen koopman, dien ik te
-Nanking ontmoet had, en die thans naar Peking was gekomen, naar Nanking
-gegaan, waar ik negentig stukken zware zijde, en nog tweehonderd stukken
-zeer fraaije zijde, waaronder met goud doorwerkt, kocht, en die tegen
-dat mijn compagnon terug kwam naar Peking terug bragt. Bovendien kochten
-wij eene groote menigte ruwe zijde en eenige andere goederen. Onze
-lading bedroeg alleen hieraan de waarde van drieduizend vijfhonderd Pond
-St., waarmede wij, met thee en eenige fijne calicots en drie
-kameelladingen nootmuskaten en nagelen, in het geheel achttien kameelen
-voor onze rekening belaadden, behalve die waarop wij reden, en twee of
-drie handpaarden en twee paarden met levensmiddelen, waardoor wij in het
-geheel zesentwintig kameelen en paarden hadden.
-
-De karavaan was zeer groot en bestond naar ik meen uit ongeveer drie- of
-vierhonderd paarden en kameelen en honderdtwintig man, allen goed
-gewapend en uitgerust, want even als de karavanen in het Oosten dikwijls
-door Arabieren worden aangevallen, zoo worden deze door Tartaren, schoon
-deze niet zoo gevaarlijk zijn als de Arabieren, noch zoo barbaarsch na
-de overwinning. De karavaan bestond uit personen van verschillende
-natiën, voornamelijk Russen, want er waren meer dan zestig kooplieden
-uit Moscou, waarvan eenige echter Lijflanders waren, en tot ons genoegen
-waren er vijf Schotten, die lieden van veel ervaring en moed schenen te
-zijn.
-
-Na een dag reizens riepen de gidsen, die vijf in getal waren, al de
-passagiers, behalve de dienstboden, tot een grooten raad bijeen, zoo als
-zij het noemden. Iedereen gaf daarbij eenig geld tot eene algemeene kas,
-om onder weg voeder te koopen, de gidsen te betalen, paarden te huren en
-dergelijke. En wijders werd hier de orde van de reis geregeld, namelijk
-er werden officieren benoemd, om ingeval van een aanval het bevel te
-voeren, en ieder had op zijne beurt het bevel. Dit was ook een maatregel
-die zeer noodig was, gelijk in het vervolg blijken zal.
-
-Wij vonden hier het land overal zeer bevolkt, en vol pottebakkers en
-lieden, die de aarde voor het porselein mengden; en eens kwam onze
-Portugesche loods, die altijd op eene grap uit was, met een lagchend
-gezigt bij mij, en zeide, dat hij mij de grootste merkwaardigheid des
-lands zou laten zien, en dat ik na al het kwaad, dat ik al van China
-gezegd had, zou moeten bekennen, dat ik iets gezien had, welks wederga
-in de wereld niet te vinden was. Ik was zeer nieuwsgierig wat het was,
-en eindelijk zeide hij het was een huis van porselein.--"Zoo," zeide ik,
-"dat is mogelijk. Hoe groot is het? Kunnen wij het in een kist op een
-kameel pakken? Dan wil ik het koopen."--"Op een kameel laden!" riep de
-oude man, de handen ineenslaande, "er leeft een huisgezin van dertig
-zielen in."
-
-Ik werd toen nog veel nieuwsgieriger, maar toen ik er bij kwam, was het
-niets dan een gewoon houten huis of wel van latten en leem gebouwd, doch
-met echt porselein gepleisterd, of liever met de klei waarvan het
-porselein gemaakt wordt. De buitenzijde, waarop de zon brandde, was
-verglaasd en zag er zeer goed en helder wit uit en was met blaauwe
-figuren beschilderd, gelijk men op het groote porselein ziet. Van binnen
-waren geen beschotten van hout, maar de muren waren met geschilderde
-platte tegels belegd, gelijk onze vierkante muurtegels, allen van het
-fijnst porselein en zeer fraai beschilderd, met allerlei kleuren, met
-goud doormengd; verscheidene steentjes vormden slechts eene figuur, maar
-zij waren zoo kunstig met cement van dezelfde klei vereenigd, dat men de
-voegen moeijelijk ontdekken kon. In de kamers was de vloer even zoo, en
-volmaakt effen en hard, maar niet verglaasd en geschilderd, behalve in
-eenige kamertjes of kabinetjes, die geheel in het rond op gelijke wijze
-gepleisterd waren, en ook het dak was met soortgelijke, maar
-donkerzwarte tegels belegd.
-
-Dit mogt inderdaad een porseleinen pakhuis heeten, en zoo ik niet verder
-had moeten trekken, zou ik eenige dagen met de bezigtiging hebben kunnen
-besteden. Men zeide mij dat er in den tuin fonteinen en vijvers waren,
-waarvan de bodem en de zijden even zoo geplaatst waren, terwijl de paden
-bezet waren met beelden van dezelfde porseleinaarde gevormd en in hun
-geheel gebakken. Daar dit een der merkwaardigheden van hun land is,
-mogen zij er zeker wel op roemen, maar zij overdrijven geweldig, want
-zij verhaalden mij zulke ongelooflijke dingen van hetgeen zij van
-porselein konden maken, dat ik zeker weet, dat niet waar kon zijn. Een
-onder anderen, vertelde mij van een werkman die een schip gemaakt had,
-met al zijn want, masten en zeilen, groot genoeg om vijftig man te
-voeren. Zoo hij mij niet verhaald had, dat hij het te water had gebragt
-en er eene reis mede naar Japan gedaan had, had ik er iets van kunnen
-gelooven, maar nu wist ik, dat de geheele zaak eenvoudig een leugen was.
-Ik lachte daarom en zeide er niets van.
-
-Het bezien van dit huis had mij twee uren achter de karavaan doen
-blijven, waarvoor de aanvoerder mij voor drie schellingen ongeveer
-beboette, en mij zeide, dat zoo ik drie dagreizens buiten den muur
-geweest was, even als thans drie dagreizens er binnen, hij mij vier
-malen zoo hoog had moeten beboeten, en op den volgenden raadsdag om
-verschooning doen vragen. Ik beloofde in het vervolg beter te zullen
-oppassen, en vond naderhand dat de bevelen, om allen bijeen te blijven,
-hoogst noodzakelijk waren.
-
-Twee dagen later passeerden wij den grooten muur van China, die tot eene
-versterking tegen de Tartaren strekt. Het is een ontzettend werkstuk,
-dat eindeloos ver over heuvelen en bergen loopt, tot waar de rotsen
-onbeklimbaar en de afgronden niet over te trekken zijn. Men zeide mij,
-dat hij bijkans duizend Engelsche mijlen lang is, maar dat de
-uitgestrektheid van het landschap, dat hij omgeeft, in eene regte lijn
-slechts vijfhonderd is; hij is vier vademen hoog en op vele plaatsen
-even zoo dik.
-
-Een uur of daaromstreeks besteedde ik om dien zoo ver ik kon te bezien,
-zonder de orders te overtreden, want zoo lang had de karavaan werk om
-hem door te trekken; en onze gids, die dit wereldwonder reeds dikwijls
-geroemd had, verlangde zeer te vernemen hoe ik er over dacht. Ik zeide,
-dat het een uitmuntend werkstuk was om de Tartaren af te weren, hetgeen
-hij anders opvatte dan ik het meende, en het voor eene loftuiting hield,
-maar de oude loods lachte en zeide: "O, senhor Inglese, gij spreekt
-verbloemd."--"Hoe zoo?" zeide ik. "Wel," hernam hij, "wat gij zegt is aan
-de eene zijde wit, aan den anderen kant zwart; gij zegt dat hij goed is
-om Tartaren af te weren, daarmede wilt gij zeggen, dat hij alleen
-Tartaren kan buiten houden. Ik begrijp u wel, senhor, maar senhor
-Chinees begrijpt u op zijne wijze."
-
-"Wel," zeide ik, "denkt gij dat deze muur zou bestand zijn tegen een
-leger van onze landslieden met een goed deel geschut, of onze ingenieurs
-met een paar kompagniën mineurs? Zouden zij er niet in tien dagen een
-bres in maken, daar een geheel leger in slagorde zou kunnen doortrekken,
-of hem in de lucht laten springen, dat er geen spoor van
-overblijft?"--"Ja, ja," zeide hij, "dat weet ik." De Chinees wilde gaarne
-weten wat ik er van gezegd had, en ik gaf hem eenige dagen later
-verlof het te vertellen, want wij waren toen bijkans uit hun land, en
-hij zou ons kort daarop verlaten; maar toen hij vernomen had wat ik
-gezegd had, sprak hij verder geen woord meer, en wij hoorden niets meer
-van zijn gezwets over de magt en de grootheid van China, zoolang hij bij
-ons was.
-
-Na dit geweldige niets, dezen vermaarden muur, doorgetrokken te zijn,
-vonden wij het land schaars bevolkt, en het volk meer in versterkte
-dorpen en steden, daar zij hier meer blootstonden voor de strooptogten
-en invallen der Tartaren, die altijd in groot aantal komen, en dan door
-de bewoners van een open land niet kunnen afgeslagen worden. Ik zag hier
-hoe noodzakelijk het was, ons bijeen te houden, want verscheidene hoopen
-Tartaren kwamen om ons heen zwerven; maar toen ik hen meer van nabij
-zag, kon ik niet begrijpen, hoe het Chinesche rijk door zulk een hoop
-onbeschaafd volk had kunnen verwonnen worden, want het is een hoop
-wilden, die noch van krijgstucht, noch van krijgskunde iets weten.
-
-Hunne paarden zijn schraal, zwak, verhongerd en nergens goed voor; dit
-ondervonden wij den eersten dag, dat wij hen zagen, hetwelk was, nadat
-wij in het woestere deel des lands waren gekomen. Onze aanvoerder van
-dien dag gaf zestien onzer verlof op de jagt te gaan, gelijk zij het
-noemden, namelijk op de schapenjagt! Het mogt echter wel zoo heeten,
-want het waren de wildste en vlugste schapen, die ik ooit zag, doch zij
-loopen niet lang, en gij zijt zeker van hen, als gij de jagt begint,
-want zij zwerven bij kudden van dertig of veertig stuks, en blijven
-altijd bijeen als zij vlugten.
-
-Terwijl wij op dit wild joegen, ontmoetten wij een troep van ongeveer
-veertig Tartaren, die ook op schapen of eene andere prooi uitgingen, dit
-weet ik niet. Zoodra zij ons zagen, blies een hunner op eene soort van
-hoorn, en bragt een zeer wanluidend geluid voort, als ik nimmer hoorde,
-en ook nimmer verlang weder te hooren. Wij begrepen, dat dit was, om
-hunne makkers bijeen te roepen, en zoo was het ook, want binnen een half
-kwartieruurs zagen wij nog een veertig- of vijftigtal op een kwartieruur
-afstands opdagen, doch voor dien tijd was de zaak reeds tusschen ons
-afgedaan.
-
-Een van de Schotsche kooplieden uit Moscou was bij ons, en zoodra wij
-den hoorn hoorden, zeide hij, dat wij niets beter konden doen, dan hen
-dadelijk zonder eenig dralen aan te vallen, en ons in gelid plaatsende,
-vroeg hij of wij gereed waren. Wij antwoordden ja, en reden daarop op
-hen aan. Zij stonden in eenen verwarden hoop ons aan te gapen, zonder
-eenigen schijn van orde, maar zoodra zij ons zagen naderen, schoten zij
-hunne pijlen op ons af, waarvan geen ons echter trof. Het scheen, dat
-zij wel goed gemikt hadden, maar dat de afstand te ver was, want hunne
-pijlen vielen zoo digt voor ons neder, dat zoo wij tien roeden verder
-geweest waren, zeker verscheidene onzer gedood of gewond zouden zijn
-geweest.
-
-Wij hielden dadelijk stil, en schoon de afstand nog groot was, gaven wij
-vuur en zonden hun voor hunne houten pijlen looden kogels toe, waarna
-wij in vollen galop op hen toe reden, om hen met de sabel in de vuist
-aan te tasten, gelijk onze moedige Schot ons gelast had. Hij was een
-koopman, maar hij gedroeg zich bij deze gelegenheid zoo dapper en tevens
-met zulk eenen bedaarden moed, dat ik nimmer iemand zag, die beter
-geschikt was, om een gevecht te besturen. Zoodra wij vlak bij hen waren,
-vuurden wij onze pistolen af, en trokken toen de sabel, maar zij sloegen
-in de grootste wanorde op de vlugt. Slechts drie hunner hielden aan onze
-regterzijde een oogenblik stand, en deden de anderen teekens dat zij
-zouden terugkeeren. Onze dappere aanvoerder galoppeerde naar hen toe,
-zonder iemand te gelasten hem te volgen, en sloeg met zijn geweer een
-hunner van het paard af en doodde den tweede met een pistoolschot, de
-derde nam de vlugt, en hiermede eindigde ons gevecht. Wij hadden er
-echter dit ongeval bij, dat daardoor onze jagt op niets uitliep. Niemand
-onzer was gedood of gewond, maar van de Tartaren waren er vier of vijf
-gesneuveld, en ik weet niet hoeveel gewond. De andere troep was zoo
-verschrikt, van ons vuur, dat zij de vlugt koos en ons ongemoeid liet.
-
-Wij waren thans nog op Chineesch grondgebied; en derhalve waren de
-Tartaren niet zoo vermetel als naderhand, maar vijf dagen later
-bereikten wij eene groote woestijn, welker doortrekking ons drie
-nachten en drie dagen bezig hield, en wij waren verpligt het drinkwater
-in groote lederen zakken mede te nemen en den nacht in het open veld
-door te brengen, even als ik van de woestijn van Arabië gehoord heb. Ik
-vroeg mijne gidsen, wien dit land behoorde. Zij antwoordden, dat dit
-eene soort van grensscheiding was, die men wel Niemandsland mogt noemen;
-dat het een deel was van Groot-Tartarije, maar echter tot China gerekend
-werd, waar men echter niet zorgde, om het voor invallen van roovers te
-beschermen, en het derhalve de gevaarlijkste weg van den geheelen togt
-was, schoon wij nog grootere woestijnen moesten doortrekken.
-
-Bij het doortrekken dezer woestijn, die mij zeer akelig toescheen, zagen
-wij twee of driemalen kleine troepen Tartaren, maar zij schenen niets
-kwaads tegen ons in den zin te hebben, en daar zij ons niets te zeggen
-schenen te hebben, zoo hadden wij evenmin er lust toe, en lieten hen
-stil gaan. Eens echter kwam eene troep ons zoo nabij, dat zij stand
-hielden, en ons aanstaarden; of het was om te beraadslagen of zij ons al
-of niet wilden aanvallen weet ik niet; maar toen wij hen voorbij waren,
-vormden wij eene achterhoede van veertig man, die staan bleef en de
-karavaan een half uur vooruit liet trekken. Na eene poos trokken zij af,
-maar zonden ons tot afscheid vijf pijlen toe, waarvan een een paard
-zoodanig kwetste, dat wij het den volgenden dag op weg moesten
-achterlaten; dien dag zagen wij niets meer van hen.
-
-Wij hadden bijkans eene maand gereisd, terwijl de wegen, die zoo goed
-niet meer waren als vroeger, schoon nog op het gebied van den Chineschen
-keizer, meerendeels door dorpen liepen, die versterkt waren, uithoofde
-van de invallen der Tartaren. Toen wij aan een dezer dorpen kwamen
-(ongeveer twee en een halve dagreis van de stad Naum) verlangde ik een
-kameel te koopen, die men op den weg overal vindt, en paarden ook, zoo
-als zij dan zijn, omdat daaraan dikwijls behoefte is, dewijl zoovele
-karavanen hier langs komen. De persoon, dien ik over het koopen van een
-kameel sprak, wilde er een voor mij gaan halen, maar ik had de dwaze
-dienstvaardigheid van mede te gaan. De plaats waar zij waren, was
-ongeveer een half uur buiten het dorp, waar zij, naar het scheen, de
-kameelen en paarden onder eene wacht lieten weiden.
-
-Ik ging te voet mede met mijnen ouden loods en een Chinees, daar ik zeer
-naar eenige verscheidenheid verlangde. Aan de plaats komende, zagen wij,
-dat dit eene lage, moerassige plek was, door eenen muur van los
-opgestapelde steenen omringd, met eene kleine wacht van Chinesche
-soldaten aan den ingang. Na een kameel uitgezocht en den koop gesloten
-te hebben, ging ik heen, en de Chinees, die bij mij was, leidde de
-kameel, toen plotseling vijf Tartaren kwamen aanrijden; twee hunner
-grepen den man en ontrukten hem den kameel, terwijl de drie anderen naar
-mij en mijnen ouden loods toetraden, ziende dat wij genoegzaam
-ongewapend waren, want ik had niets bij mij dan mijne sabel, waarmede ik
-mij kwalijk tegen drie ruiters verdedigen kon. De eerste bleef staan,
-toen hij mij mijne sabel zag trekken (want het zijn groote lafaards),
-maar een tweede kwam mij op zijde en gaf mij eenen slag op het hoofd,
-dien ik eerst naderhand voelde, want toen ik weder bijkwam, wist ik niet
-hoe ik het had noch waar ik was, want ik was op den grond gevallen, maar
-mijn brave oude loods had door eene bestiering der Voorzienigheid eene
-pistool in zijnen zak, waarvan ik noch de Tartaren iets wisten, anders
-zouden zij ons zeker niet aangevallen hebben. Maar lafaards zijn altijd
-het moedigst als er geen gevaar is.
-
-Toen de oude man mij zag nedervallen, stapte hij moedig op den man aan,
-die mij nedergeveld had, en hem met de eene hand bij den arm grijpende
-en een weinig naar zich toehalende, schoot hij hem door het hoofd, dat
-hij dood nederviel, daarop stapte hij naar den eersten toe, die ons
-staande gehouden had, en voor deze hem naderen kon (want het geschiedde
-alles in een oogenblik) deed hij eene houw naar hem met de sabel, die
-hij altijd droeg. Hij miste hem echter, maar trof zijn paard aan het
-hoofd, sloeg het een oor af en eene groote lap vel van den kop. Het arme
-dier, dol van pijn, werd onhandelbaar, schoon de ruiter vast genoeg in
-den zadel zat, ging het met hem door, en voerde hem buiten bereik van
-den loods, en toen het een eind ver was, steigerde het, wierp zijn
-berijder af en viel op hem.
-
-Middelerwijl kwam de arme Chinees aan, die zijn kameel verloren had,
-doch hij was ongewapend. Toen hij den Tartaar zag vallen en zijn paard
-op hem, liep hij naar dezen toe en ontnam hem een lomp wapen, hetwelk
-wel naar eene bijl geleek, dat deze op zijde had, en sloeg er hem de
-hersenen mede in. De oude loods had echter nog met den derden Tartaar te
-doen, en ziende dat deze niet, gelijk hij gehoopt had, de vlugt koos,
-noch gelijk hij vreesde op hem afkwam, maar stil bleef staan, bleef de
-oude man ook staan en begon zijne pistool weder te laden. Zoodra de
-Tartaar echter de pistool zag, koos hij het hazenpad en liet den loods
-meester van het slagveld.
-
-Thans begon ik een weinig bij te komen, maar eerst dacht ik, dat ik uit
-eenen gerusten slaap ontwaakt was, en wist niet waar ik was, noch hoe ik
-op den grond kwam; eenige oogenblikken daarna, weder tot bewustheid
-gekomen, gevoelde ik pijn, schoon ik niet wist waar, ik bragt mijne hand
-aan mijn hoofd, en haalde die bebloed terug, toen gevoelde ik pijn aan
-mijn hoofd en weldra keerde ook de herinnering terug van hetgeen er
-gebeurd was. Ik sprong dadelijk op de been en greep naar mijne sabel,
-maar er was geen vijand meer te zien. Ik zag een Tartaar dood op den
-grond liggen, en zijn paard bedaard naast hem staan, en wat verderop zag
-ik mijn bondgenoot en redder, die gaan zien was wat de Chinees deed, met
-zijne sabel in de hand terugkeeren. Toen de oude man mij op de been zag,
-kwam hij naar mij toeloopen, en omhelsde mij met groote vreugde, daar
-hij eerst gevreesd had, dat ik dood was. Mij bebloed ziende, wilde hij
-naar mijne wond zien, maar deze beteekende niet veel, en bestond slechts
-uit een gat in den kop, gelijk men zegt. Ook had ik naderhand geen
-ongemak van den slag, dan de wond, en die was binnen twee of drie dagen
-bijkans genezen.
-
-Deze overwinning bragt ons echter weinig voordeel aan; wij verloren een
-kameel en wij wonnen een paard, doch het verdient opmerking, dat toen
-wij in het dorp terugkwamen, de man voor den kameel wilde betaald
-worden. Ik weigerde dit, en de zaak werd voor den Chineschen regter van
-die plaats gebragt, of gelijk wij zouden zeggen voor den vrederegter. Om
-hem regt te doen, hij handelde zeer voorzigtig en onpartijdig, en na
-beide partijen gehoord te hebben, vroeg hij ernstig aan den Chinees, die
-met mij medegegaan was, om den kameel te koopen, wiens knecht hij was.
-"Ik ben geen knecht," zeide deze, "maar ik ging met den vreemdeling
-mede."--"Op wiens verzoek!" vraagde de regter.--"Op des vreemdelings
-verzoek," was het antwoord.--"Welnu," zeide de regter, "dan waart gij in
-dienst van den vreemdeling te dier tijd, en daar de kameel aan iemand in
-zijne dienst is ter hand gesteld, is zij aan hem ter hand gesteld, en
-hij moet hem betalen."
-
-Ik beken, dat dit zoo duidelijk was, dat ik er niets tegen kon
-inbrengen; maar bewonderde de juistheid zijner gevolgtrekking en zijne
-juiste uiteenzetting der zaak, en betaalde dus gewillig den kameel en
-zond om eenen anderen, maar gij kunt er op aan, dat ik dien niet zelf
-ging halen. Ik had daarvan mijn bekomst.
-
-De stad Naum is eene grensplaats van het Chinesche rijk, zij noemen het
-eene vesting, en het is er ook eene voor hun doen, want dat durf ik
-verzekeren, dat al de Tartaren van Groot-Tartarije, die geloof ik eenige
-millioenen bedragen, de muren met hunne bogen en pijlen niet plat kunnen
-schieten, maar om het sterk te noemen, als het met geschut aangevallen
-werd, daar zou iedereen om lagchen, die er verstand van had. Wij waren
-nog twee dagreizen van deze stad, toen wij boden ontmoetten, die van
-alle kanten uitgezonden waren, om alle reizigers en karavanen te
-verwittigen, dat zij halt moesten houden tot hun eene wacht was
-toegezonden, want dat een bijzonder groote troep Tartaren, wel
-tienduizend, in de omstreek gezien was, ongeveer dertig (Eng.) mijlen
-van de stad.
-
-Dat was kwaad nieuws voor reizigers; echter was het van den gouverneur
-zeer zorgvuldig gehandeld, en wij vernamen met blijdschap, dat wij een
-escorte zouden erlangen. Twee dagen later werden ons ook tweehonderd
-soldaten, uit een Chineesch garnizoen, links van ons, en nog driehonderd
-uit de stad Naum toegezonden, en met deze trokken wij moedig voort. De
-driehonderd soldaten van Naum trokken vooruit, de tweehonderd achteraan,
-en ons volk aan weerszijden van de kameelen, met onze bagaadje en de
-geheele karavaan in het midden. Op deze wijze en goed ten strijde
-toegerust, dachten wij het wel met tienduizend Mongoolsche Tartaren te
-kunnen opnemen, als zij verschenen waren, maar toen zij den volgenden
-dag kwamen opdagen, zag het er geheel anders uit.
-
-Vroeg in den morgen, toen wij Van een klein, welgelegen dorp, Changu
-geheeten, opbraken, moesten wij eene rivier overtrekken, waar wij
-moesten overvaren, en zoo de Tartaren op kondschap uitgegaan waren,
-hadden zij ons hier moeten overvallen, toen de karavaan overgetrokken en
-de achterhoede nog aan de andere zijde was, maar zij lieten zich daar
-niet zien. Eerst drie uren later, toen wij op eene woeste vlakte van
-ongeveer vijftien of zestien mijlen gekomen waren, zagen wij aan eene
-opstijgende stofwolk, dat de vijand nabij was, en dit was ook zoo, want
-zij kwamen naar ons toerijden.
-
-De Chinezen, onze voorhoede, die den vorigen dag zoo gesnoefd hadden,
-begonnen te deinzen, en de soldaten zagen dikwijls om, hetgeen bij een
-soldaat een zeker teeken is, dat hij op het punt staat van te vlugten.
-Mijn oude loods dacht er ook zoo over, want bij mij komende zeide hij:
-"Senhor Inglese! deze lieden moeten aangemoedigd worden of het is met
-ons gedaan, want als de Tartaren nader komen, zullen zij geen stand
-houden."--"Ik geloof het ook," zeide ik, "maar wat zullen wij
-doen?"--"Wel," zeide hij, "laat vijftig man van ons volk vooruittrekken,
-en hen de beide vleugels dekken en aanmoedigen, en dan zullen zij als
-dappere kerels met dappere bondgenooten strijden, maar zonder dit zal
-iedereen het hazenpad kiezen." Ik reed dadelijk naar onzen aanvoerder,
-wien ik dit mededeelde. Hij gaf mij volkomen gelijk en dus dekten
-vijftig onzer hunne vleugels en de overigen maakten eene reserve uit;
-zoo trokken wij voort en lieten de laatste tweehonderd man als eene
-afzonderlijke afdeeling, om de kameelen te bewaken, met afspraak, dat
-zij, als het noodig ware, ons honderd man tot versterking zouden zenden.
-
-In een woord, de Tartaren kwamen in ontelbare menigte, hoe veel konden
-wij niet zeggen, maar wij geloofden op zijn minst tienduizend. Eerst
-kwam eene troep van hen ons verkennen, die dwars voorbij onze linie
-reed, en daar zij binnen het bereik van onze geweren kwamen, liet onze
-aanvoerder de twee vleugels vooruitrukken, en hen met kogels van beide
-vleugels begroeten. Zij trokken af en gingen denkelijk verhalen, welke
-ontvangst hen hier bereid werd. Dit scheen de anderen weinig te smaken,
-want zij hielden stil, stonden zich eene poos te bedenken, en linksaf
-zwenkende verlieten zij ons, hetgeen ons niet onaangenaam was, daar wij
-niet zeer verlangden naar een gevecht met zulk eene overmagt.
-
-Twee dagen daarna kwamen wij in de stad Naum. Wij bedankten den
-gouverneur voor zijne zorgen jegens ons, en bragten ongeveer een honderd
-kroonen bijeen, die wij aan de soldaten gaven, die ons begeleid hadden,
-en wij hielden hier een dag rust. Dit is eene vesting, waarin
-negenhonderd soldaten lagen, maar de reden hiervan is, dat vroeger de
-Russische grenzen hier digterbij waren dan thans, daar de Russen het
-deel des lands, dat zich ongeveer 200 (Eng.) mijlen westwaarts van deze
-stad uitstrekt, hebben verlaten, als woest en nergens toe geschikt, en
-vooral omdat het zoo ver af was en moeijelijk er troepen heen te zenden,
-want wij moesten nog tweeduizend mijlen afleggen, eer wij aan het
-eigenlijke Rusland kwamen.
-
-Hierna trokken wij over verscheidene groote rivieren en door
-verscheidene woestijnen, waarmede wij zestien dagen bezig waren, en die
-onder geen bepaald gebied behoorden. Den 12 April kwamen wij aan de
-grenzen van het Russische gebied. Ik meen, dat de eerste stad aldaar
-Arguna heette, aan de westzijde van de rivier Argun.
-
-Met groote vreugde zag ik mij thans in een Christelijk land, althans in
-een land, dat door Christenen geregeerd wordt. Ieder die zooveel door de
-wereld gereisd had als ik, en eenige nagedachten had, zou gewis
-bedenken, welk een zegen het is in een land te komen, waar de naam van
-God en den Verlosser bekend is en vereerd wordt; en waar niet het volk
-den duivel aanbidt, of zich voor houten of steenen monsters nederbuigt.
-Nog geene stad of dorp waren wij tot hiertoe doorgetrokken, waar het
-volk niet zijne afgoden en tempels had, en het werk zijner eigene handen
-vereerde en aanbad. Nu echter kwamen wij op plaatsen, waar de knieën
-voor onzen Heer gebogen werden en de naam van den eenigen waren God
-aangeroepen werd, en dit denkbeeld verheugde mij tot in het binnenste
-der ziel. Ik deelde den Schotschen koopman mijne gewaarwordingen mede en
-hem bij de hand nemende, zeide ik: "God dank, dat wij thans weder onder
-Christenen zijn." Hij glimlachte en zeide: "Verheug u niet te vroeg,
-landsman! de lieden hier zijn een vreemd slag van Christenen, en gij
-zult in de eerste maanden van onze reis daar niet veel anders dan den
-naam van zien."--"Dat is toch altijd beter dan het heidendom en
-duivelaanbidding," zeide ik.--"Ja," zeide hij, "maar behalve de hier in
-garnizoen liggende Russische soldaten en eenige bewoners der steden,
-wordt het land nog duizend (Eng.) mijlen verder door de onwetendste
-heidenen bewoond." En de waarheid van het gezegde bleek ons later.
-
-Wij bevonden ons thans, naar ik geloof, op het grootste gedeelte
-vastland, dat er, naar ik meen, op den ganschen aardbol te vinden is.
-Wij waren oostwaarts ten minste twaalfhonderd (Eng.) mijlen van de zee,
-westwaarts ten minste tweeduizend van de Oostzee, en bijkans drieduizend
-van het Engelsch kanaal verwijderd; zuidwaarts vijfduizend mijlen van de
-Indische of Perzische zee, en ongeveer achthonderd mijlen noordwaarts
-van de Poolzee. Zelfs als men sommigen gelooven wilde, zou er
-noordoostwaarts in het geheel geene zee zijn, voor men om de pool
-noordwestelijk was; en dus een vastland tot in Amerika hebben, niemand
-weet waar, schoon ik wel eenige reden voor het tegendeel zou kunnen
-aanvoeren.
-
-Toen wij op het Russische gebied kwamen, lang voordat wij eene stad van
-eenig belang bereikten, vonden wij niets opmerkelijks, dan alleen dat
-alle rivieren oostelijk liepen. Naar de kaarten te zien, die sommigen
-onzer bij zich hadden, was het duidelijk, dat al deze stroomen in de
-groote rivier Jamoer of Gamoer uitliepen. Door zijnen natuurlijken loop
-moet deze rivier in de Chinesche zee vloeijen. Het verhaal dat men doet,
-dat de mond van deze rivier opgestopt is met biezen van ontzettende
-grootte, namelijk van drie voet dik en twintig tot dertig voet hoog,
-geloof ik, dat onwaar is. Maar daar derzelver bevaarbaarheid van geen
-nut is, dewijl er dien kant uit geen handel is, en de Tartaren, aan wie
-dezelve behoort, alleen in vee handelen, zoo is niemand ooit, voor
-zoover ik gehoord heb, zoo nieuwsgierig geweest, van naar den mond in
-booten op te varen, of die in schepen af te varen, maar dit is zeker,
-dat deze rivier op 60° breedte vlak oost loopt, en eene menigte rivieren
-in zich opneemt, en zich op die breedte in eene zee ontlast, die daar
-zeker aan te treffen is.
-
-Eenige mijlen noordwaarts van die rivier zijn verscheidene groote
-stroomen, die even vlak noordelijk loopen, als de Jamoer oost, en al
-deze ontlasten zich in de groote rivier Tartarus, zoo genoemd naar de
-noordelijkste stammen der Mongoolsche Tartaren, die, naar de Chinezen
-zeggen, de oudste Tartaren der wereld zijn, en welke sommige zeggen, dat
-de Gog en Magog der Heilige Schrift zijn.
-
-Wij trokken thans met kleine dagreizen van de rivier Arguna, en waren
-den Czaar van Rusland zeer verpligt voor zijne moeite, dat hij op
-zoovele plaatsen als mogelijk dorpen en steden had aangelegd, niet
-ongelijk aan de vestigingen, die de Romeinen in de afgelegenste streken
-van hun gebied aanlegden, ter beveiliging van den handel en opname van
-reizigers. Dit was ook hier het geval, want waar wij kwamen, waren wel
-de gouverneur en de bezetting Russen en Chinezen, maar de bewoners van
-het land waren heidenen, die afgoden dienden, en de zon, de maan en
-sterren aanbaden, en dat niet alleen, maar van al de heidenen, die ik
-ooit aantrof, waren dit de onbeschaafdste, behalve dat zij niet, gelijk
-de wilden van Amerika deden, menschenvleesch aten.
-
-Eenige blijken hiervan vonden wij in het land tusschen Angura, waar wij
-het Russische gebied betraden, en eene door de Russen en Tartaren
-bezeten wordende stad, Nortzinskoi genaamd, welke tusschenruimte uit
-eene aanhoudende woestijn bestond, die ons twintig dagen kostte, om door
-te trekken. In een dorp nabij de laatste plaats, dreef de
-nieuwsgierigheid mij, om hunne leefwijze te bezien, die
-alleronbeschaafdst is. Zij hadden dien dag eene groote offerande, denk
-ik, want op een ouden boomstronk stond een houten afgod, zoo leelijk als
-de duivel, althans zoo leelijk als iets wat den duivel voorstellen moet,
-wezen kan; zijn hoofd geleek naar niets wat ooit iemand zag, zijne ooren
-waren zoo groot en dik, als bokkenhorens, zijne oogen zoo groot als een
-driegulden, een neus als een gekromde ramshoorn, en een muil met vier
-hoeken als die van eenen leeuw, met leelijke tanden, zoo hoekig als de
-sneb van een papegaai. Hij was zoo leelijk gekleed als men denken kan,
-zijn bovenkleed was van schapenhuiden met de wol buitenwaarts, en hij
-had eene groote Tartaarsche muts op het hoofd met twee hoorns er
-doorkomende. Het was ongeveer acht voet hoog, maar had geene beenen,
-noch eenige andere ligchaamsdeelen.
-
-Deze moolik stond aan de buitenzijde van het dorp, en er bijkomende zag
-ik zestien of zeventien personen, mannen of vrouwen, dit kon ik niet
-zien, want zij zijn allen volkomen eveneens gekleed, rondom dit
-wanschapen beeld uitgestrekt op den grond liggen. Zij waren even
-bewegingloos, als hun houten afgod. Eerst dacht ik, dat zij ook van hout
-waren, maar toen ik naderbijkwam, sprongen zij op de been, met een
-krijschend gehuil, als zoovele huilende honden, en trokken terug, alsof
-zij misnoegd waren, dat zij gestoord waren. Een eind weegs van dit
-monster, aan de deur van een van gedroogde koeijen- en schapenhuiden
-gemaakte tent, stonden drie slagers, alshans daarvoor hield ik hen, want
-zij hadden lange messen in de hand, en in het midden van de tent stonden
-drie schapen en een jonge stier. Het waren, naar het schijnt, offers
-voor dat gedrochtelijk stuk hout, en deze drie mannen priesters van
-hetzelve, en de zeventien op den grond liggende wezens waren lieden, die
-de offers aanbragten, en daarbij hunne gebeden deden.
-
-Ik beken, dat hunne domheid in deze vereering van den moolik mij meer
-ergerde, dan iets wat ik ooit aanschouwd had; om Gods edelste schepsel,
-aan wien bij de schepping zoo vele voorregten boven al het geschapene
-zijn toegestaan, dat begaafd is met eene redelijke ziel, en met
-eigenschappen om zijnen Schepper te eeren; hem zoo diep gezonken te
-zien, dat hij zich voor een leelijk schrikbeeld, een ingebeeld iets,
-nederwerpt, dat hij zelf gevormd en schrikinboezemend gemaakt en met
-vuile lappen bekleed had, dit achtte ik een gewrocht des duivels, die
-den Schepper de aanbidding zijner schepselen benijdde, en hen verleid
-had tot zulke walgelijke en verderfelijke dingen, als men tegen de
-natuur zou denken te strijden.
-
-Maar wat baatten alle deze overwegingen? Ik zag het daar voor mijne
-oogen en kon dus niet denken, dat het onmogelijk was. Ik werd woedend en
-reed naar het beeld of monster, hoe men het noemen wil, en deed met
-mijne sabel een houw op de muts, die het droeg, zoodat die aan zijne
-horens bleef hangen, en een van mijne geleiders trok de schapenhuid er
-af, die het bekleedde, toen er eensklaps, onder een geweldig geschreeuw,
-wel twee of driehonderd man kwamen aanloopen, zoodat ik blijde was de
-vlugt te kunnen kiezen, want wij zagen eenige bogen en pijlen; maar ik
-besloot toch, het beeld nog een bezoek te geven.
-
-Onze karavaan bleef drie dagen in het dorp, dat een uur verder lag, om
-zich eenige paarden aan te schaffen, die wij noodig hadden, daar door de
-slechte wegen verscheidene paarden kreupel waren geworden. Dus had ik
-gelegenheid, hier mijn oogmerk uit te voeren. Ik deelde mijn voornemen
-mede aan den Schotschen koopman van Moscou, van wiens moed ik de
-duidelijkste blijken had gezien. Ik zeide hem, wat ik gezien had, en hoe
-dit mijne verontwaardiging had opgewekt, en dat ik besloten had, als ik
-slechts vier of vijf goed gewapende lieden mede kon krijgen, dat
-afschuwelijke afgodsbeeld te gaan vernielen, om hun te laten zien, dat
-het geene de minste magt bezat, en dus geen voorwerp van vereering zijn
-kon. Hij begon te lagchen en zeide: "Uw ijver is misschien goed, maar
-wat hebt gij u eigenlijk er bij voorgesteld?"--"Wat," zeide ik, "wel om
-Gods eer te wreken, die door deze duivelaanbidding beleedigd
-wordt."--"Maar hoe zal dit geschieden," vervolgde hij, "als het volk
-niet weet wat gij daarmede bedoelt, ten zij gij met hen kondt spreken en
-het hen zeggen? En in dit geval beloof ik u, dat zij u zouden bevechten,
-en vooral ter verdediging van hunnen afgod zouden zij als wanhopigen
-vechten."--"Kunnen wij het niet des nachts doen," vroeg ik, "en hen dan
-schriftelijk in hunne taal er de redenen van achterlaten?"--"Schriftelijk?"
-herhaalde hij, "wel in al hunne vijf natiën is er niet één, die eene
-letter lezen kan, zelfs niet in zijne moedertaal."--"Welk eene grove
-onwetendheid!" zeide ik. "Maar toch heb ik mij voorgenomen het te doen;
-misschien zullen zij er door tot het besluit komen, dat hunne vereering
-van zulke plompe dingen beneden den mensch is."--"Hoor eens, mijnheer!"
-zeide hij, "als uw ijver er u toe aandrijft, moet gij het doen, maar
-vooreerst moet gij bedenken, dat deze woeste volkeren met geweld onder
-de heerschappij van den Russischen Czaar gebragt zijn; en als gij het
-doet, is het tien tegen een, dat zij bij duizenden naar den gouverneur
-van Nortzinskoy zullen komen, om zich te beklagen en voldoening te
-eischen, en als hij hun die niet geven kan, is het tien tegen een, dat
-zij zullen opstaan, en dit zal eenen nieuwen oorlog met al de Tartaren
-in het geheele land geven."
-
-Dit moet ik bekennen, bragt mij eene poos op andere gedachten, maar ik
-bleef er toch mijne zinnen op zetten, en den geheelen dag verlangde ik
-mijn oogmerk te kunnen volvoeren. Tegen den avond ontmoette ik toevallig
-den Schotschen koopman op eene wandeling buiten de stad, en hij sprak
-mij aan. "Ik geloof, dat ik u van uw goed voornemen heb afgebragt,"
-zeide hij, "en dat spijt mij eenigzins, want ik verfoei de afgoderij
-evenzeer als gij."--"Gij hebt mij zekerlijk overgehaald, de uitvoering
-nog uit te stellen," antwoordde ik, "maar mij er nog niet geheel van
-afgebragt, en ik geloof, dat ik het stuk nog bestaan zal, voordat wij
-deze plaats verlaten, al zou men mij ook, om hen te voldoen, aan hen
-uitleveren."--"Neen, neen," hernam hij, "voor de uitlevering aan zulk
-een hoop monsters moge de Hemel u bewaren; dat zal men niet doen, dat
-zou uw zekere dood zijn."--"Hoe zouden zij mij dan behandelen?" vroeg
-ik.--"Ik zal u zeggen," hernam hij, "hoe zij een ongelukkigen Rus
-behandeld hebben, die hen, zoo als gij wilt, in hunne godsdienst
-beleedigd had. Nadat zij hem verminkt hadden, dat hij niet kon
-wegloopen, ontkleedden zij hem, en zetteden hem boven op het
-afgodsbeeld, en allen gingen om hem staan, en schoten zoovele pijlen in
-zijn ligchaam, als zij konden, en verbrandden hem daarop ter eere van
-hunnen afgod."--"En was dat dezelfde afgod?" vroeg ik.--"Dezelfde,"
-zeide hij.--"Nu, dan zal ik u ook iets verhalen," zeide ik. Daarop
-verhaalde ik hem het gebeurde te Madagascar, hoe ons volk daar het
-geheele dorp in brand gestoken en al de bewoners omgebragt had, omdat
-zij een man van ons hadden vermoord, gelijk ik vroeger verhaald heb, en
-toen ik geëindigd had, voegde ik er bij, dat mijns bedunkens met dit
-dorp even zoo moest gehandeld worden.
-
-Hij luisterde zeer oplettend naar mijn verhaal, maar toen ik sprak van
-dit dorp even zoo te behandelen, zeide hij: "Gij hebt groot ongelijk;
-het was dit dorp niet, het was bijkans honderd mijlen van hier, maar het
-was dezelfde afgod, want dien voeren zij in processie het land
-rond."--"Welnu," zeide ik, "dan zal dit beeld er voor gestraft worden,
-en dit zal dezen nacht gebeuren, als ik dien beleef."
-
-Toen hij zag, dat ik bij mijn voornemen bleef, keurde hij hetzelve goed,
-en zeide, dat ik niet alleen, maar dat hij met mij zou gaan; maar eerst
-zou hij een zijner landslieden gaan halen, een zeer ondernemend man, en
-zoo vol ijver als iemand tegen zulke werken des duivels als deze. Hij
-bragt daarop zijn makker bij mij, een Schot, dien hij kapitein
-Richardson noemde, en dezen verhaalde ik alles wat ik gezien en gehoord
-had, en hij zeide, dat hij zou medegaan, al zou het hem het leven
-kosten. Zoo besloten wij dan met ons drieën te gaan. Ik had het ook aan
-mijnen compagnon voorgesteld, maar deze weigerde er deel aan te nemen.
-Hij zeide, mij overal en ten allen tijde tot mijne verdediging te willen
-bijstaan, maar dit was eene zaak, waarmede ik niets te maken had. Wij
-besloten dus, met ons drieën en mijn knecht dien nacht, tegen
-middernacht, het stuk zoo bedekt mogelijk te bestaan.
-
-Bij nadere overweging besloten wij het nog een dag uit te stellen, omdat
-de karavaan den volgenden morgen vertrekken zou, en wij begrepen, dat de
-gouverneur hun dan geene voldoening ten onzen koste zou kunnen geven,
-als wij eens buiten zijn bereik waren. De Schotsche koopman, die even
-standvastig als moedig was in wat hij ondernam, bragt mij een
-Tartaarschen rok van schapenvachten en eene Tartaarsche muts, en boog en
-pijlen, hetwelk hij ook voor zich en zijnen landgenoot had aangeschaft,
-opdat als men ons zien mogt, men niet zou weten, wie wij waren.
-
-Den geheelen avond bragten wij door met het gereedmaken van
-brandstoffen, door voorloop, kruid en wat wij bekomen konden ondereen te
-mengen, en na ons nog van een pot vol teer meester gemaakt te hebben,
-gingen wij ongeveer een uur na zonsondergang op onze onderneming uit.
-Tegen elf ure kwamen wij op de plaats, en vonden dat het volk geen zweem
-van vrees voor hunnen afgod koesterde. De lucht was bewolkt, maar de
-maan gaf ons toch licht genoeg, om te zien, dat het afgodsbeeld juist in
-dezelfde houding en op dezelfde plaats stond als vroeger. Al het volk
-scheen te slapen, behalve degenen, die in de groote hut of tent waren,
-waar wij de drie priesters gezien hadden, die wij voor slagers hadden
-aangezien; en digt bij de deur komende, hoorden wij de stemmen van wel
-vijf of zes personen. Wij begrepen nu, dat als wij rondom het
-afgodsbeeld een vuurtje maakten, deze mannen dadelijk zouden
-toeschieten, om hunnen afgod uit het vuur te redden, en wij wisten niet
-hoe wij tegen hen zouden te werk gaan; eerst dachten wij het afgodsbeeld
-mede te nemen, en op eenen afstand van daar het in brand te steken; maar
-toen wij het aanpakten, bemerkten wij, dat het voor ons te zwaar was, om
-te vervoeren, dus waren wij weder ten einde raad. De tweede Schot sloeg
-voor, de hut of tent in brand te steken, en de lieden, die er uitkwamen,
-neder te vellen, maar daarin wilde ik niet toestemmen, want ik wilde hen
-niet dooden, als het bij mogelijkheid kon vermeden worden. "Welnu, dan
-zal ik u zeggen, wat er gedaan moet worden," zeide de Schotsche koopman,
-"wij moeten trachten hen gevangen te nemen, hen handen en voeten binden,
-en hen de vernieling van hunnen afgod laten aanzien."
-
-Toevallig hadden wij genoeg bindtouw of koord bij ons, daar wij onze
-brandstoffen mede bijeengebonden hadden, en dus besloten wij eerst deze
-lieden, met zoo weinig gerucht als mogelijk, te overvallen. Het eerst,
-wat wij deden, was, aan de deur te kloppen; toen een der priesters
-dezelve opende, grepen wij hem dadelijk aan, stopten hem den mond toe,
-knevelden hem en bragten hem tot voor het afgodsbeeld, waar wij hem aan
-handen en voeten gebonden, op den grond nederlegden.
-
-Twee onzer waren aan de deur blijven staan wachten, of niet een ander
-naar den eerste zou komen uitzien, maar wij stonden er nog, toen de
-derde man bij ons terugkwam, en toen er nog niemand kwam, klopten wij
-weder zachtjes aan, daarop kwamen er nog twee uit, die wij even als den
-eerste behandelden, maar wij waren verpligt allen mede te gaan, en hen
-op eenigen afstand van elkander bij den afgod neder te leggen, waarna
-wij terugkeerden en er twee voor de deur zagen staan uitzien, terwijl de
-derde achter hen binnen de hut stond. Wij grepen de twee aan en bonden
-hen dadelijk; waarop de derde terugtrad en begon te schreeuwen. De
-Schotsche koopman volgde hem na, en haalde een mengsel voor den dag, dat
-hij gemaakt had, en hetwelk alleen rook en stank veroorzaakte, dat hij
-daarop in brand stak en in de hut wierp. Middelerwijl hadden de
-Schotsche koopman en mijn bediende de twee reeds gebonden, mannen
-aangegrepen, en legden hen voor hun afgodsbeeld neder, waar zij konden
-zien, of dit hen ook kon helpen, en keerden daarop zoo spoedig mogelijk
-naar ons terug.
-
-Toen het mengsel, dat wij in de hut hadden geworpen, die tot stikkens
-toe met rook had opgevuld, wierpen wij een ander lederen zakje er in,
-dat met eene heldere vlam opbrandde, en traden die daarop binnen. Wij
-vonden er nog slechts vier personen in, twee mannen en twee vrouwen,
-die, naar het scheen, een hunner duivelsfeesten daar gevierd hadden. Zij
-schenen allen doodelijk verschrikt; althans zij zaten ineengehurkt en
-als verbijsterd, zonder dat zij eenig geluid konden geven van wege den
-rook. Wij grepen hen aan en bonden hen even gelijk de overigen, zonder
-eenig gedruisch te maken. Wij hadden hen echter eerst buiten de hut
-gebragt, want wij zelve konden het, evenmin als zij, in den rook
-uithouden. Toen dit geschied was, bragten wij hen allen naar het
-afgodsbeeld. Daarna gingen wij te werk met den afgod; eerst beteerden
-wij hem van boven tot onderen, en bestreken hem daarop met een mengsel
-van talk en zwavel, daarna stopten wij zijne oogen, ooren en mond vol
-met buskruid, vervolgens stopten wij een zak met vet in zijne muts, en
-behingen hem toen met al de brandstoffen, die wij hadden medegebragt.
-Daarna zagen wij rond naar alles, wat den brand nog kon helpen, en het
-viel mijnen knecht in, dat hij bij de hut of tent, waar die menschen
-geweest waren, een hoop droog stroo of biezen had zien liggen. Hij en
-een der Schotten liepen derwaarts en kwamen ieder met een arm vol terug.
-Dit gedaan zijnde, namen wij onze gevangenen de stoppers uit den mond,
-plaatsten hen voor hunnen afgod, en staken er daarop den brand in.
-
-Wij bleven er ongeveer een kwartieruurs bij, tot het kruid in de oogen,
-mond en ooren van het beeld vlam vatte, en het geheel geen fatsoen meer
-had, maar niets dan een blok hout was; en daarop er het stroo voor
-stapelende, zagen wij, dat hij spoedig zou verbrand zijn; dus begonnen
-wij aan ons vertrek te denken. Een der Schotsche kooplieden echter
-zeide: "Neen, wij moeten niet heengaan, want deze arme onwetende
-schepsels zouden zich allen in het vuur storten en zich met hunnen afgod
-laten verbranden." Wij besloten dus te blijven, totdat alles tot asch
-verbrand was, en toen maakten wij dat wij wegkwamen.
-
-Des morgens kwamen wij onder onze reisgenooten, druk bezig met onze
-toebereidselen voor de reis, en niemand vermoedde, dat wij ergens anders
-dan in ons bed waren geweest, gelijk men ook niet anders van reizigers
-verwachten zou, om zich tot de vermoeijenissen van de dagreis in staat
-te stellen.
-
-Maar daarmede was de zaak niet geëindigd. Den volgenden morgen kwam eene
-ontzettende menigte landvolk, niet alleen uit het dorp, maar ik geloof
-nog wel uit honderd andere, voor de stadspoorten, en eischten, op de
-onbeschaamdste wijze, voldoening van den gouverneur, voor het beschimpen
-van hunne priesters, en het verbranden van hunnen grooten
-Cham-Chi-Thangu, zulk eenen wanluidenden naam gaven zij aan het
-monsterachtig schepsel, dat zij vereerden. De inwoners van Nortzinskoy
-waren in den beginne zeer ontrust, want men zeide, dat er niet minder
-dan dertigduizend Tartaren waren, en dat zij binnen weinige dagen wel
-tot honderdduizend man zouden aangroeijen.
-
-De Russische gouverneur zond afgezanten naar hen toe, en gaf hen alle
-goede woorden, die hij bedenken kon. Hij verzekerde hen, dat hij er
-niets van wist, en dat van de bezetting geen man de stad had verlaten;
-dat het niet door iemand uit de stad kon bedreven zijn, en dat, zoo zij
-hem te kennen gaven, wie het gedaan had, de daders streng gestraft
-zouden worden. Zij antwoordden op hoogen toon, dat een ieder den grooten
-Cham-Chi-Thangu vereerde, die in de zon woonde, en dat geen sterveling
-tegen zijn beeld geweld zou hebben durven plegen, dan eenige
-Christelijke booswichten, gelijk zij hen noemden; en dus dreigden zij
-hem en al de Russen, die allen euveldaders en Christenen waren, met
-oorlog.
-
-De gouverneur, die ongezind was, om eene vredebreuk te bewerken, en niet
-wilde, dat men, bij het uitbreken van eenen oorlog, op hem de schuld
-daarvan zou leggen, daar de czaar hem strengelijk gelast had, de
-veroverde landstreek met inschikkelijkheid en goedheid te behandelen,
-gaf hun nog steeds goede woorden; eindelijk zeide hij hun, dat er dien
-morgen eene karavaan naar Rusland vertrokken was, en dat welligt iemand
-daarbij behoorende, hun deze beleediging had aangedaan, en dat hij, als
-zij hiermede tevreden waren, deze iemand achterop zou zenden, om er naar
-te onderzoeken. Dit scheen hen een weinig tot bedaren te brengen, en
-diensvolgens zond de gouverneur ons iemand achterop, die ons alles, wat
-er voorgevallen was, mededeelde, en ten dringendste ried, dat zoo iemand
-in onze karavaan het gedaan had, deze zich uit de voeten moest maken;
-maar dat, of dit het geval ware of niet, wij alle mogelijke haast zouden
-maken, en dat hij hen middelerwijl, zoo lang hij kon, op den tuil zou
-houden.
-
-Dit was zeer vriendelijk van den gouverneur. Toen zijn zendeling echter
-bij de karavaan kwam, was er niemand, die er iets van wist, en op ons,
-die het gedaan hadden, viel in het geheel geene verdenking; niemand
-vroeg er ons zelfs naar. Echter volgde de tegenwoordige aanvoerder van
-de karavaan den raad van den gouverneur, en wij trokken twee dagen en
-twee nachten achter elkander voort, zonder van belang te rusten, dan in
-een dorpje, Plothus genaamd, en ook daar bleven wij niet lang, maar
-haastten ons naar Jarawena, eene andere Russische stichting, waar wij
-vertrouwden, veilig te zullen zijn. Maar om daar te komen, begaven wij
-ons in eene uitgestrekte woestijn, waarover ik nader zal spreken, en
-waarin wij, zoo wij er midden in geweest waren, waarschijnlijk allen ons
-graf zouden gevonden hebben. Het was de tweede dag na ons vertrek van
-Plothus, dat eenigen onzer, aan de groote stofwolken, die op verren
-afstand achter ons oprezen, begonnen te vermoeden, dat wij vervolgd
-werden. Wij waren de woestijn ingetrokken, en hadden een groot meer,
-Schaks-Oser genaamd, op zijde van ons laten liggen, toen wij aan de
-andere zijde van hetzelve noordwaarts van ons, een groote troep
-paardenvolk zagen verschijnen, terwijl wij westwaarts trokken. Wij
-bemerkten, dat zij, even als wij, westwaarts trokken, maar in de meening
-waren geweest, dat wij langs de overzijde van het meer zouden zijn
-getrokken, terwijl wij gelukkig de zuidzijde gekozen hadden, en twee
-dagen later zagen wij niets meer van hen, want daar zij geloofden, dat
-wij hen nog steeds vooruit waren, trokken zij verder, tot zij aan de
-rivier Udda kwamen; deze is hooger noordwaarts een zeer groote stroom,
-doch waar wij er bijkwamen, was zij smal en konden wij haar doorwaden.
-
-Den derden dag bespeurden zij hunnen misslag, of hadden zij tijding van
-ons ontvangen, want in de schemering van den avond kwamen zij op ons af.
-Wij waren zeer in onzen schik, dat wij juist voor ons nachtleger eene
-zeer geschikte plaats hadden uitgekozen, want daar wij aan den zoom van
-eene woestijn waren, die ongeveer vijfhonderd (Eng.) mijlen groot was,
-zoo hadden wij geene steden te wachten, noch verwachtten wij ook geene
-aan te treffen, buiten Jarawena, dat nog twee dagreizen van ons af lag.
-Aan deze zijde waren echter eenige boschaadjes en beekjes, die allen in
-de groote rivier Udda uitliepen. In eenen engen pas tusschen twee digte
-boschjes sloegen wij ons nachtleger op, in de verwachting van in den
-nacht aangevallen te zullen worden.
-
-Niemand dan wij wisten, waarom wij eigenlijk vervolgd werden, maar daar
-de Mongoolsche Tartaren gewoon zijn, bij troepen in deze woestijn rond
-te zwerven, verschansen de karavanen zich iederen nacht tegen hen, als
-tegen rooverbenden, en dus was het niets vreemds, dat wij achtervolgd
-werden. Maar van al onze nachtlegers hadden wij dezen nacht eene
-allerbijzonderst gunstige legerplaats, want wij lagen tusschen twee
-boschjes, met een beekje vlak van voren, zoodat wij niet omsingeld, noch
-anders dan van voren en achteren aangetast konden worden. Wij zorgden
-derhalve ons front zooveel te versterken, als wij konden, door onze
-pakken en kameelen en paarden, allen in eene lijn aan deze zijde van het
-riviertje te plaatsen, en achter ons maakten wij eene verhakking van
-eenige boomen.
-
-In deze stelling sloegen wij ons veldleger op, maar voordat onze
-toerustingen voltooid waren, hadden wij reeds den vijand bij ons. Zij
-overvielen ons niet, zoo als wij verwacht hadden, gelijk roovers, maar
-zonden ons drie lieden toe, om ons af te vragen de uitlevering van
-degenen, die hunne priesters mishandeld en hunnen afgod Cham-Chi-Thangu
-verbrand hadden, ten einde deze met vuur te verbranden. In dat geval,
-zeiden zij, zouden zij ons geen leed doen, maar aftrekken; doch zoo
-niet, dan zouden zij ons allen met vuur verbranden. De onzen zagen bij
-deze boodschap vrij onthutst, en gaapten elkander aan, om uit elkanders
-gelaat te lezen, wie er schuldig was; maar niemand had het gedaan,
-niemand wist er iets van. De aanvoerder van de karavaan gaf ten
-antwoord, dat hij verzekerd was, dat niemand uit ons kamp het gedaan kon
-hebben, dat wij vreedzame kooplieden waren, die zich alleen met hunnen
-handel bemoeiden, dat wij noch hen noch iemand anders kwaad hadden
-gedaan, en dat zij derhalve elders moesten zoeken naar de vijanden, die
-hen beleedigd hadden, want dat wij het niet waren; dus verzocht hij hun,
-om ons geen kwaad te doen, want dat wij geweld met geweld zouden
-vergelden.
-
-Wel verre van met dit antwoord tevreden te zijn, kwam den volgenden
-morgen met het krieken van den dag eene groote troep van hen ons kamp
-opzoeken; maar toen zij ons in zulk eene voordeelige stelling zagen,
-durfden zij niet verder komen, dan de beek voor ons, waar zij staan
-bleven, en aan ons eene menigte vertoonden, zoo talrijk, dat wij er
-inderdaad van ontzetteden; want naar de geringste schatting waren er wel
-tienduizend. Zij bleven daar eene poos ons staan opnemen, en toen zonden
-zij, onder een geweldig geschreeuw ons eene wolk van pijlen toe, maar
-daartegen waren wij zeer goed beschut, want wij zochten eene
-schuilplaats achter onze pakken, en ik herinner mij niet, dat iemand
-onzer eene kwetsuur ontving.
-
-Eene poos daarna zagen wij hen regtsaf zwenken, en wij verwachtten van
-achteren aangevallen te zullen worden; toen een doorslepen knaap, een
-kozak van Jarawena, die in Russische dienst was, naar den aanvoerder van
-de karavaan ging, en hem zeide: "Ik zal al het volk naar Siheilka
-terugzenden." Dit was eene stad, zeker vier of vijf dagreizen zuidwaarts
-en eenigzins achter ons. Daarop nam hij zijn boog en pijlen, steeg te
-paard en reed als het ware achterwaarts, alsof hij regt naar Nortzinskoy
-wilde terugkeeren; daarna nam hij eenen verren omweg en kwam zoo bij het
-Tartaarsche leger, alsof hij naar hen afgezonden was, en deed hen daarop
-een lang verhaal, dat het volk, hetwelk hunnen Cham-Chi-Thangu verbrand
-had, met eene troep boosdoeners, gelijk hij zeide, dat wil zeggen
-Christenen, naar Siheilka was gegaan; en dat zij besloten hadden, om den
-afgod Schal-Isar, die aan de Tunguzen behoorde, ook te verbranden.
-
-Daar deze knaap een volkomen Tartaar was en hunne taal volmaakt sprak,
-speelde hij zijne rol zoo goed, dat zij hem in alles geloofden, en dat
-zij zich zoo haastig mogelijk naar Siheilka spoedden, dat, naar het
-scheen, bijkans vijf dagreizen zuidwaarts van ons lag. Binnen drie uren
-waren zij allen uit ons gezigt, en nimmer hoorden wij iets meer van hen,
-noch kwamen te weten, of zij naar Siheilka waren gegaan of niet. Wij
-trokken thans in veiligheid naar Jarawena, waar een Russisch garnizoen
-lag, en hier bleven wij vijf dagen, doordien de laatste dagreis en het
-gemis der nachtrust de karavaan uiterst vermoeid had.
-
-Van deze stad hadden wij eene akelige woestijn, die ons drieëntwintig
-dagen ophield. Wij voorzagen ons hier van eenige tenten, ten einde het
-des nachts gemakkelijker te hebben, en de aanvoerder voorzag hier de
-karavaan van zestien wagens, om water en levensmiddelen mede te voeren;
-en deze wagens strekten tot verschansing van ons kamp gedurende den
-nacht, zoodat, als de Tartaren weder verschenen waren, zij ons weinig
-afbreuk hadden kunnen doen, ten ware zij in overgroot getal kwamen.
-
-Ligt zal men begrijpen, dat wij na eene zoo lange reis rust behoefden,
-want in deze woestijn zagen wij huizen noch boomen, naauwelijks nu en
-dan wat heesters. Wij zagen echter eene menigte sabeljagers, gelijk men
-hen noemt; dat waren allen Tartaren uit Mongoolsch Tartarije, waarvan
-dit land een gedeelte uitmaakt, en dikwijls tasten zij kleine karavanen
-aan; maar wij zagen geene talrijke troepen van hen bijeen. Ik verlangde
-eenige sabelvellen van hen te zien, maar ik kon niet met hen in gesprek
-komen, want zij durfden ons zoo digt niet te naderen, en wij durfden ons
-gezelschap niet verlaten, om hen te naderen. Na deze woestijn
-doorgetrokken te zijn, kwamen wij in eene vrij bevolkte landstreek, dat
-wil zeggen wij vonden dorpen en kasteelen, door den czaar van Rusland
-gesticht, om de karavanen te beschermen en het land tegen de Tartaren te
-verdedigen, die anders het reizen allergevaarlijkst zouden maken, en
-zijne majesteit heeft zulke strikte bevelen gegeven omtrent het
-beschermen der karavanen en kooplieden, dat, als men verneemt, dat er
-zich in de landstreek Tartaren ophouden, er altijd afdeelingen van de
-bezettingen afgezonden worden, om de reizigers veilig van station tot
-station te geleiden. Zoo bood de gouverneur van Adinskoy, dien ik
-gelegenheid had een bezoek te geven, door middel van den Schotschen
-koopman, die hem kende, ons eene wacht van vijftig man aan, tot aan het
-naaste station, als wij dachten, dat er gevaar was.
-
-Reeds lang te voren had ik gedacht, dat, daar wij nu nader bij Europa
-kwamen, wij het land meer bevolkt, en het volk meer beschaafd zouden
-vinden; maar in beide opzigten vond ik mij bedrogen; want wij moesten
-nog het land der Tunguzen doortrekken, waar wij dezelfde of nog ergere
-blijken van heidendom en barbaarschheid te zien kregen, als te voren;
-daar echter het land door de Russen veroverd en geheel onder hunne
-heerschappij gebragt is, zijn zij niet zoo gevaarlijk; doch in
-onbeschaafdheid, afgoderij en veelgodendom doen zij voor geen volk ter
-wereld onder. Zij gaan allen in beestenvellen gekleed, waarvan ook hunne
-huizen gebouwd zijn. Men kan geene mannen of vrouwen van elkander
-onderscheiden, noch aan hun ruw gelaat, noch aan hunne kleeding, en des
-winters als de grond met sneeuw bedekt is, leven zij onder den grond, in
-eene soort van gewelven, die kelders of holen hebben, die in elkander
-loopen.
-
-Terwijl de Tartaren hunnen Cham-Chi-Thangu hadden voor een geheel dorp
-of landschap, bezaten deze een afgod in ieder huis en in ieder hol;
-bovendien vereeren zij de zon, de sterren, het water, de sneeuw, kortom,
-alles wat boven hun begrip is, en zij begrijpen slechts zeer weinig,
-zoodat bijkans alles, wat buitengewoon is, door hen vereerd wordt.
-
-Maar ik zal verder geene volken of landstreken meer beschrijven, dan
-voor zoover het met mijne eigene lotgevallen in verband staat. Niets
-bijzonders gebeurde ons in deze geheele landstreek, die van de woestijn
-af, waarvan ik het laatst sprak, naar mijne gissing ten minste
-vierhonderd (Eng.) mijlen groot was, en waarbij wij eene andere groote
-woestijn aantroffen, die ons twaalf dagreizen kostte, waar wij noch
-huis, noch boom, noch struik zagen, maar levensmiddelen, zoowel brood
-als water, moesten medevoeren. Uit deze woestijn kwamen wij, na twee
-dagen reizens, te Janezay, eene Russische stad of sterkte aan de rivier
-Janezay. Deze rivier, verhaalde men ons, scheidt Europa van Azië, doch
-ik geloof niet, dat onze kaartenmakers dit zullen toestemmen. Zeker is
-het de oostelijke grens van het oude Siberië, dat nu slechts een
-wingewest van het Russische rijk is, maar zoo groot op zichzelf als
-geheel Duitschland.
-
-En zelfs hier bespeurde ik nog overal onwetendheid en heidendom, behalve
-in de Russische garnizoenen; het geheele land tusschen de rivier Obij en
-de Janezay, is zoo geheel heidensch en het volk zoo onbeschaafd, als de
-verst afgelegene Tartaren, ja, zelfs als eenig volk, dat ik weet, in
-Azië of Amerika. Ik vond ook, gelijk ik de Russische gouverneurs, welke
-ik van tijd tot tijd sprak, deed opmerken, dat de heidenen noch
-verstandiger, noch nader bij het Christendom zijn, omdat zij onder de
-Russische heerschappij woonden, hetwelk zij erkennen moesten, dat maar
-al te waar was, maar zij zeiden, dat hen dit niet aanging; maar als de
-czaar goedvond, zijne Siberische, Tungusische of Tartaarsche onderdanen
-te bekeeren, dan moest hij het doen door priesters tot hen te zenden,
-maar geene soldaten; en zij voegden er met meer opregtheid dan ik
-verwacht had, bij, dat zij ondervonden, dat hun monarch er minder op
-gesteld was, om hen tot Christenen, dan wel tot zijne onderdanen te
-maken.
-
-Van hier tot aan de groote rivier Oby trokken wij door een woest,
-onbebouwd land; het land is wel niet onvruchtbaar, maar het heeft gebrek
-aan bevolking, anders is het op zichzelf een zeer aangenaam, vruchtbaar
-en bevallig land. Al de inwoners, die wij aantroffen, waren heidenen,
-behalve zulken, die uit Rusland derwaarts gezonden waren; want in deze
-landstreek, namelijk aan de beide kanten van de rivier Oby, worden de
-Russische misdadigers, die niet ter dood veroordeeld worden, gebannen,
-en het is genoegzaam onmogelijk, dat zij hier ooit kunnen ontvlugten.
-Mijzelven wedervoer niets bijzonders, totdat ik te Tobolsk, de hoofdstad
-van Siberië, kwam, waar de volgende reden mij eenigen tijd deed
-vertoeven.
-
-Wij waren thans bijkans zeven maanden op reis geweest, en de winter
-naderde met snelle schreden, weshalve mijn compagnon en ik over onze
-zaken beraadslaagden, dewijl wij het noodig achtten, te overleggen hoe
-wij verder zouden handelen, omdat onze bestemming naar Engeland, en niet
-naar Moskou, was. Men sprak ons van sleden en rendieren, om ons in den
-winter over de sneeuw te vervoeren; en inderdaad door dit middel is het,
-dat de Russen beter in den winter dan in den zomer reizen kunnen, omdat
-zij in deze sleden nacht en dag doorrijden, daar de natuur hun door de
-thans bevrozen sneeuw eene effene baan verschaft, en de hoogten en
-laagten, rivieren en meren allen effen en zoo hard als steen zijn, en
-zij glijden over de oppervlakte, zonder zich te bekreunen wat er onder
-is.
-
-Maar zulk eene winterreis was voor mij niet voegzaam; ik moest naar
-Engeland, en niet naar Moskou. Twee wegen lagen thans voor mij: de een
-was met de karavaan mede te gaan tot Jaroslaw, en dan westwaarts naar
-Nerva en de Finlandsche golf, en zoo ter zee of te land naar Dantzig,
-waar ik mijne Chinesche goederen misschien zeer voordeelig zou kunnen
-afzetten; of ik moest de karavaan aan een stadje aan de Dwina verlaten,
-vanwaar ik in zes dagen te water naar Archangel kon komen, en daar was
-ik zeker scheepsgelegenheid te zullen vinden naar Holland, Engeland of
-Hamburg. Maar het ware niet raadzaam geweest, om een dezer togten in den
-winter te ondernemen, want bij Dantzig zou de Oostzee bevrozen en dus
-voor mij ontoegankelijk zijn, en om te land van daar te trekken, zou
-veel onveiliger zijn, dan onder de Mongoolsche Tartaren; even zoo als ik
-in October naar Archangel ging, zouden al de schepen van daar vertrokken
-zijn, en ik zou daar niets te wachten hebben dan veel koude en weinig
-levensmiddelen, en den geheelen winter in eene eenzame stad moeten
-doorbrengen. Na alles te hebben overwogen, achtte ik het dus veel beter;
-de karavaan te laten vertrekken en den winter door te brengen waar ik
-was, namelijk te Tobolsk in Siberië, op eene breedte van 60°, waar ik
-verzekerd was van drie dingen, waarmede men een kouden winter kan
-doorstaan, namelijk overvloed van eten en drinken wat het land oplevert;
-een warm huis met genoeg brandstof, en uitmuntend gezelschap, gelijk ik
-nader zal vermelden.
-
-Ik was nu in een klimaat, geheel verschillend van mijn bemind eiland,
-waar ik nimmer koude gevoelde, dan als ik de koorts had; integendeel,
-het viel mij daar zuur eenige kleederen te dragen, en waar ik nimmer
-vuur aanlegde, dan buiten de deur en als ik het noodig had, om eten te
-koken. Nu liet ik mij drie goede rokken maken, met wijde jassen er over,
-die tot op de voeten hingen, en tot beneden toe digt toegeknoopt konden
-worden, en die allen met bont gevoerd en zeer warm waren.
-
-Van een warm huis gesproken, moet ik zeggen, dat ik onze Engelsche
-manier zeer afkeur, om in elke kamer van het huis in opene schoorsteenen
-vuur aan te maken, waardoor, als het vuur uit was, de lucht in de kamer
-even koud wordt als de buitenlucht. Maar na mijn intrek in een goed
-huis in de stad genomen te hebben, liet ik een schoorsteen bouwen als
-een oven, in het midden van zes kamers; de pijp, door welke de rook
-wegtrok, liep naar de eene zijde, en de plaats om er de brandstof in te
-doen, was aan de andere zijde, en al de kamers werden even warm
-gehouden, zonder dat men het vuur zag, even als men de badstoven in
-Engeland heet maakt. Hierdoor was het altijd in alle kamers even warm,
-en hadden wij steeds eene gelijkmatige warmte, en hoe koud het ook
-buiten ware, binnen was het altijd warm, echter zagen wij geen vuur, en
-hadden nimmer eenigen last van den rook.
-
-Het zonderlingste van alles was, dat men hier zulk goed gezelschap
-aantrof, in een land, zoo woest als de noordelijkste deelen van Europa,
-nabij de Poolzee, en slechts weinige graden van Nova Zembla. Maar daar
-dit het land is, waarheen, gelijk ik vroeger zeide, al de
-staatsgevangenen van Rusland worden gebannen, was het er vol van
-vorsten, edellieden, generaals, kortom, alle graden van edelen, soldaten
-en hovelingen van Rusland. Hier was de vermaarde prins Galopkin of
-Galitzin en zijn zoon, de oude generaal Robodisky en verscheidene andere
-aanzienlijke personen en eenige vrouwen van rang.
-
-Door middel van mijne Schotsche kooplieden, waarvan eenige mij echter
-hier verlieten, geraakte ik met verscheidene van deze heeren in kennis,
-waaronder eenige van den hoogsten rang, waarmede ik in de lange
-winteravonden, die ik hier doorbragt, eenen zeer aangenamen omgang had.
-Ik sprak op een avond met eenen zekeren prins, een der gebannen
-ministers van den Moscovischen Czaar, toen het gesprek op mijne
-lotgevallen viel. Hij had mij veel fraais verhaald van de grootheid en
-luister, van het gebied en de onbeperkte magt van zijnen vorst. Ik viel
-hem in de rede, en zeide, dat ik een veel grooter en magtiger vorst was,
-dan de Russische keizer, schoon mijn gebied zoo groot niet was, noch
-mijne onderdanen zoo talrijk waren als de zijne. De Russische prins
-zette groote oogen op, terwijl hij mij strak aanzag, en begreep niet,
-wat ik wilde te kennen geven. Ik zeide hem, dat zijne verwondering zou
-ophouden, als ik hem alles verklaard had. Eerst zeide ik hem, dat ik
-onbeperkte magt over het leven en de bezittingen mijner onderdanen had,
-dat niettegenstaande mijne onbeperkte magt, niet een hunner eenig
-misnoegen had tegen mijne regering of mijnen persoon, op geheel mijn
-gebied. Hij schudde het hoofd, en zeide, dat ik in dat geval meer kon
-zeggen dan de czaar. Ik voegde er bij, dat al de landerijen in mijn rijk
-mijn eigendom waren, en al mijne onderdanen slechts mijne pachters, en
-dat wel vrijwillig waren, dat zij allen hunnen laatsten bloeddroppel
-voor mij zouden willen storten, en dat nimmer een willekeurig heerscher,
-want dit bekende ik te zijn, ooit zoo algemeen bemind en toch zoo
-ontzettend gevreesd was geworden van zijne onderdanen.
-
-Na hem eenigen tijd met deze raadsels te hebben bezig gehouden, gaf ik
-hem de oplossing en verhaalde hem breedvoerig hoe ik op het eiland
-gekomen was, en hoe ik daar huishield, zoowel als de bevolking onder
-mij, gelijk ik hiervoren uitvoerig verhaald heb. Zij waren er allen zeer
-mede ingenomen, inzonderheid de prins, die mij met een zucht zeide, dat
-de ware grootheid bestond in heerschappij over zichzelven te voeren, dat
-hij eene levenswijze als de mijne niet voor die van czaar van Moscovië
-zou willen ruilen, en dat hij meer geluk vond in de afzondering, waarin
-hij hier gebannen scheen, dan vroeger ooit in de hoogste magt, die hij
-aan het hof van zijnen meester, den czaar, genoten had; dat het toppunt
-van menschelijke wijsheid bestond in onzen geest naar de omstandigheden
-te voegen, en rust en stilte van binnen te bewaren, terwijl buiten de
-geweldigste stormen loeiden. Toen hij eerst hier kwam, zeide hij, had
-hij zich de haren uit het hoofd en de kleederen van het lijf gescheurd,
-gelijk anderen voor hem gedaan hadden; maar eenig tijdverloop en
-nadenken hadden hem geleerd, een blik in zichzelven, zoowel als op de
-voorwerpen buiten hem te slaan; hij had bevonden, dat zoo 's menschen
-geest slechts eerst ernstig nadenkt over den staat van ons leven in het
-algemeen; en hoe weinig men voor zijn waar geluk in deze wereld noodig
-heeft, men volkomen in staat is, om voor zichzelven een geluk te
-bereiden, dat volkomen genoegzaam is, en met onze beste verlangens en
-bestemming strookt, en waartoe de wereld slechts weinig behoeft bij te
-dragen; dat lucht, om in te ademen, voedsel, om te leven, kleederen, om
-de koude af te weren, en gelegenheid tot ligchaamsbeweging, om zijne
-gezondheid te onderhouden, naar zijne meening alles waren, wat de wereld
-ons kon opleveren. Schoon de grootheid, magt, rijkdommen en het gezag,
-die sommigen in de wereld bezitten, en waarvan hij zijn deel meer dan
-hem lief was had gehad, in vele opzigten aangenaam voor ons waren, moest
-hij echter opmerken, dat al deze dingen grootendeels strekken, om onze
-minder edele hartstogten te voldoen, als onze hoogmoed, ijdelheid,
-eerzucht, gierigheid of ligtgeraaktheid, welke alle inderdaad op
-zichzelve misdadig zijn, en in zich de zaden van alle misdaden bevatten;
-terwijl zij op geenerlei wijze in betrekking staan tot die
-eigenschappen, die de wijsheid ons leert, of tot die deugd, die ons
-Christenen onderscheidt. Thans, vervolgde bij, beroofd van al het
-gewaande geluk, dat hij in de uitoefening van al deze ondeugden vond,
-had hij ruimschoots gelegenheid, om deze van de keerzijde te beschouwen,
-waarop hij allerlei soort van verkeerdheden vond, en thans was hij
-overtuigd, dat de deugd alleen iemand rijk, groot en magtig maakt, en
-hem op den weg houdt, die tot hooger geluk in eene andere wereld voert,
-en in dit opzigt, zeide hij, waren zij in hunne verbanning gelukkiger,
-dan al hunne vijanden, die in het volle genot waren van al die weelde en
-magt, die zij (de bannelingen) hadden moeten achterlaten.
-
-"En mijnheer!" zeide hij, "het is niet door den drang der
-omstandigheden, die sommigen ongelukkig noemen, dat ik uit staatkunde
-dit aan mijnen geest zoek op te dringen. Zoo ik mijzelven eenigzins ken,
-zou ik thans niet terugkeeren, neen, zelfs niet, al zou mijn meester, de
-czaar, mij terugroepen, met aanbieding van mij in al mijne vorige
-grootheid te herstellen, ik zou, ik herhaal het, evenmin derwaarts
-terugkeeren, als ik vertrouw, dat mijne ziel, na eenmaal van de banden
-des ligchaams ontslagen te zijn en eenen voorsmaak gehad te hebben van
-eenen hemelschen staat na dit leven, zou willen terugkeeren in zijne
-gevangenis van vleesch en bloed, waarin zij thans is besloten, en den
-hemel verlaten, om in het slijk der aarde rond te zwerven."
-
-Hij zeide dit met zooveel vuur, en op zijn gelaat blonk zulk eenen
-ernst, dat dit blijkbaar de ware meening zijner ziel was, en waarlijk er
-was geene reden, om zijne opregtheid in twijfel te trekken.
-
-Ik zeide hem, dat ik eenmaal in mijnen voormaligen toestand, waarvan ik
-hem verhaald had, mijzelven eene soort van monarch gedacht had, maar dat
-ik hem thans niet alleen als eenen monarch, maar als een groot
-veroveraar beschouwde, want dat hij zijne eigene hooggaande begeerten
-onder het juk had gebragt, en eene volstrekte heerschappij over
-zichzelven voerde; en hij, wiens rede al zijne daden bestuurt, is zeker
-grooter dan hij, die eene stad inneemt. "Maar mag ik zoo vrij zijn van u
-eene vraag te doen, mijnheer?" zeide ik.--"Met al mijn hart," antwoordde
-hij.--"Bijaldien de deur voor de vrijheid u werd opengesteld," zeide ik,
-"zoudt gij die dan niet aangrijpen, om u uit deze ballingschap te
-bevrijden?"--"Uwe vraag is dubbelzinnig," zeide hij, "en heeft eenige
-juiste onderscheidingen noodig, om er een opregt antwoord op te kunnen
-geven, en die zal ik u uit grond van mijn hart geven. Niets ter wereld
-zou mij aandrijven, om mij uit dezen staat van ballingschap te
-verwijderen, dan twee beweegredenen; eerstelijk het verlangen, om mijne
-bloedverwanten weder te zien, en tweedens een warmer luchtgestel. Maar
-dit verzeker ik u, om terug te keeren naar den luister van het hof, den
-roem, de magt, de bezigheden van eenen minister, de rijkdommen, de
-genoegens en vermaken, dat wil zeggen dwaasheden, van eenen hoveling;
-als mijn meester mij op dit oogenblik liet weten, dat hij mij in het
-bezit herstelde van alles, wat hij mij ontnomen heeft, dan verzeker ik
-u, dat ik, als ik eenigzins mijzelven ken, deze woestijnen, wildernissen
-en ijsvelden niet voor de paleizen van Moskou zou willen
-verlaten."--"Maar prins!" vervolgde ik, "misschien zijt gij niet alleen
-verbannen van de vermaken van het hof en van de magt, het gezag en de
-schatten, die vroeger uw deel waren, maar gij kunt ook van eenige
-gemakken des levens verstoken zijn; uwe bezittingen zijn misschien
-verbeurd verklaard, en wat men u hier toestaat, is welligt niet
-voldoende, om in uwe gewone behoeften te voorzien."--"Ja," zeide hij,
-"dat is ook zoo, als gij mij beschouwt als een edelman, een prins,
-gelijk ik ook ben; maar gij moet mij thans alleen beschouwen, als een
-mensch, een menschelijk wezen, dat zich van geen zijner medemenschen
-onderscheidt, en dan kan ik geen gebrek lijden, tenzij ik met ziekte of
-kwalen mogt bezocht worden. Om echter deze vraag op te lossen: gij ziet
-onze levenswijze, wij zijn hier met ons vijven, personen van hoogen
-rang, wij leven zoo stil, als in eenen staat van ballingschap. Van onze
-fortuin hebben wij uit de schipbreuk een klein gedeelte gered, hetgeen
-ons van de verpligting ontslaat, om met jagen den kost te verdienen,
-maar de arme soldaten, die hier zijn, en die hulp niet hebben, leven
-even ruim als wij. Zij gaan in de bosschen en vangen sabels en vossen;
-eene maand hieraan besteed, verschaft hun levensonderhoud voor een jaar,
-en daar de levenswijze hier niet kostbaar is, is het gemakkelijk het
-noodige te verwerven; dus is deze tegenwerping vervallen."
-
-Het zou mij te ver voeren, als ik een volledig verslag wilde geven van
-het aangename onderhoud, dat ik met dezen waarlijk grooten man had;
-gedurende hetwelk hij bewees, dat zijn geest zoo vervuld was met een
-diep inzigt in alle zaken; zoo gesterkt werd door godsdienst, zoowel als
-door de uitgebreidste kennis; dat zijne versmading van de wereld
-werkelijk was, zoo als hij verklaarde, en dat hij zichzelven steeds
-gelijk bleef, gelijk in het vervolg van dit verhaal zal blijken.
-
-Ik bragt hier acht maanden in eenen donkeren, treurigen winter door; de
-koude was zoo streng, dat ik mijn neus niet buiten de deur kon steken,
-zonder in bont gewikkeld te zijn, en een masker voor het gelaat te
-dragen, of liever een digte sluijer, met een gat, om te ademen, en twee,
-om te zien. Het korte daglicht, dat wij hadden, was ongeveer drie
-maanden lang niet meer dan vijf uren daags, zes op zijn hoogst, schoon
-het nimmer zeer donker was, daar de sneeuw voortdurend liggen bleef en
-het weder helder was. Onze paarden stonden in eenen kelder te
-verkwijnen, en onze dienstboden (want wij huurden die, om ons en onze
-paarden op te passen) waren telkens de handen en voeten bevroren.
-
-Echter zaten wij binnenshuis warm, de huizen waren digt, de muren dik,
-de vensters klein en allen met dubbele glazen. Ons eten bestond
-hoofdzakelijk in gedroogd wild, goed brood, als beschuit gebakken,
-verschillende soorten van gedroogden visch, en eenig schapen- en
-buffelvleesch, dat zeer goed is. Alle levensmiddelen voor den winter
-worden in den zomer ingelegd. Onze drank was water, met brandewijn
-vermengd, en meede in plaats van wijn, voor een traktement, die zij
-echter zeer goed hebben. De jagers, die in elk weder uitgaan, bragten
-ons dikwijls zeer goed en vet wild, en somtijds beerenvleesch, doch om
-het laatste gaven wij niet veel. Wij hadden een goeden voorraad thee,
-waarop wij onze vrienden onthaalden; met een woord, wij leidden over het
-geheel een zeer goed leven.
-
-Het was nu Maart; de dagen begonnen vrij wat langer en het weder althans
-dragelijker te worden; derhalve begonnen de andere reizigers sleden
-gereed te maken, om hen over de sneeuw te brengen; maar ik had besloten,
-gelijk ik gezegd heb, naar Archangel, en niet naar Rusland of de Oostzee
-te gaan, en ik bleef dus waar ik was, want ik wist zeer goed, dat de
-schepen uit het zuiden daar niet voor Mei of Junij heengaan, en dat, als
-ik in het begin van Augustus daar kwam, ik er vroeg genoeg zou zijn, om
-met een der eerst vertrekkende schepen mede te gaan, en derhalve maakte
-ik geen haast om te vertrekken, zoo als de anderen, en zag dus ook eene
-groote menigte volks, ja, eindelijk alle reizigers voor mij vertrekken.
-Het schijnt, dat zij van Moskou alle jaren herwaarts trekken, om te
-handelen, namelijk om pelterijen te brengen, en andere noodwendigheden
-te halen voor hunne winkels; en deze gaan met hetzelfde, oogmerk naar
-Archangel, maar deze allen, die ongeveer achthonderd mijlen terug
-moesten, vertrokken voor mij.
-
-Tegen het laatst van Mei begon ik mij ook tot mijn vertrek gereed te
-maken, en terwijl ik dit deed, schoot mij te binnen, terwijl ik al deze
-lieden zag, die de czaar naar Siberië gebannen had, en die toch als zij
-hier gekomen waren, vrijheid hadden om te gaan waarheen zij wilden,
-waarom zij niet heengingen naar eenig deel der wereld, waar zij
-goedvonden, en ik begon na te gaan wat hen belette zulks te ondernemen.
-
-Maar mijne verwondering hield op, toen ik hierover sprak, met den prins,
-van wien ik hiervoren gewag gemaakt heb, en die mij het volgende ten
-antwoord gaf: "In de eerste plaats, mijnheer! moet gij bedenken, waar
-wij zijn; ten tweede den toestand waarin wij zijn, en bijzonder den
-toestand van het volk, dat hier gebannen is. Wij zijn hier omgeven door
-sterkere sluitingen dan muren en grendels; aan de noordzijde is eene
-onbevaarbare oceaan, waarop nimmer een schip gezeild heeft, noch eene
-boot gevaren, en al bezaten wij beide, wij zouden niet weten waarheen er
-mede te gaan. Langs elken anderen weg," vervolgde hij, "moeten wij
-ongeveer duizend (Eng.) mijlen het gebied van den czaar doortrekken,
-langs wegen die ontoegankelijk zijn, behalve die welke de regering
-gemaakt heeft, en door steden, waarin zij bezetting heeft liggen, zoodat
-wij nimmer dien weg kunnen volgen, zonder ontdekt te worden, noch op
-eene andere wijze levensmiddelen erlangen; alle pogingen daartoe zijn
-derhalve vergeefs."
-
-Dit bragt mij tot zwijgen, en ik zag in, dat zij inderdaad in eene
-gevangenis waren opgesloten, zoo zeker, alsof zij in het kasteel van
-Moskou achter de grendels zaten. Het denkbeeld kwam echter bij mij op,
-dat ik wel het werktuig kon zijn, om een zoo uitmuntend persoon te doen
-ontsnappen, en dat het voor mij zeer gemakkelijk was, hem mede te
-voeren, daar er geene wacht hier te lande over hem gehouden werd. En
-daar ik niet naar Moskou ging, maar wel naar Archangel, en op de wijze
-van eene karavaan voorttrok, waardoor ik niet verpligt was de
-vestigingen in de woeste streken te betrekken, maar mijne nachten kon
-doorbrengen waar ik wilde, konden wij gemakkelijk zonder verhindering
-Archangel bereiken, waar ik hem dadelijk aan boord van een Engelsch of
-Hollandsch schip zou brengen. Wat zijn onderhoud en andere kleinigheden
-betrof, hiervoor zou ik zorgen, totdat hij daarin zelf kon voorzien.
-
-Hij hoorde mij zeer oplettend aan, terwijl ik hem dit voorstelde, en zag
-mij al den tijd dat ik sprak strak aan, ja, ik kon op zijn gelaat zien,
-dat hetgeen ik zeide zijn gemoed hevig in beweging bragt; hij veranderde
-dikwerf van kleur, zijne oogen vonkelden, en men kon ligt bespeuren, dat
-hij weifelde. Hij was eerst niet in staat om mij te antwoorden, toen ik
-had uitgesproken, en ik, als het ware, wachtte wat hij er van zou
-zeggen. Na eenigen tijd gezwegen te hebben, omhelsde hij mij en zeide:
-"Hoe ongelukkig zijn wij, feilbare menschen toch, dat zelfs onze beste
-daden van vriendschap ons tot een strik worden, en dat wij elkander in
-verzoeking brengen! Mijn beste vriend," vervolgde hij, "uwe aanbieding
-is zoo opregt, zoo goedhartig, zoo belangeloos, en zoo mijn voordeel
-beoogende; dat ik slechts weinig wereldkennis zou bezitten als ik er mij
-niet zeer over verwonderde, en de verpligting niet erkende, die ik
-daarvoor jegens u heb. Maar geloofde gij aan mijne opregtheid, in
-hetgeen ik zoo dikwijls u gezegd heb, dat ik de wereld verachtte?
-Geloofde gij, dat ik uit grond van mijn hart sprak, en dat ik hier
-werkelijk dien graad van geluk bereikt had, die mij verheft boven alles
-wat de wereld mij kon verschaffen of voor mij kon doen? Geloofde gij dat
-ik opregt was, toen ik u zeide dat ik niet zou willen terugkeeren, al
-zou ik teruggeroepen worden om alles te worden wat ik eenmaal was aan
-het hof en in het bezit van de gunst van mijn meester, den czaar?
-Gelooft gij, mijn vriend, dat ik een eerlijk man ben, of houdt gij mij
-voor een snoevenden huichelaar?" Hier zweeg hij stil, alsof hij op mijn
-antwoord wachtte, maar ik bespeurde spoedig dat hij eigenlijk ophield,
-omdat zijn gemoed geschokt en heen en weder geslingerd werd, en dat hij
-niet spreken kon. Ik beken dat ik verbaasd stond, zoo wel over hetgeen
-ik hoorde, als over den man zelven. Ik voerde eenige redenen aan, om hem
-over te halen de vrijheid te kiezen; dat hij beschouwen moest, dat door
-den Hemel eene deur ter zijner bevrijding werd opengesteld, en dat het
-een wenk was van de Voorzienigheid, die alle dingen bestiert, om
-zichzelven wel te doen, en nuttig voor anderen te worden.
-
-Hij had thans zijne bedaardheid herkregen. "Hoe weet gij, mijnheer,"
-zeide hij, "dat dit in plaats van een wenk des Hemels, geen aanloksel is
-van een anderen kant, dat mij in de verleidelijkste kleuren het geluk
-eener bevrijding voorspiegelt, terwijl het inderdaad een valstrik kan
-zijn; waardoor ik mijn eigen verderf te gemoet ga? Ik ben hier bevrijd
-van alle verzoeking, om mijne voormalige rampzalige grootheid weder te
-bereiken; ginds ben ik niet verzekerd of al de zaden van hoogmoed,
-eer- en hebzucht en weelde, die ik weet dat nog in mijn aard liggen, niet
-zullen herleven en wortel schieten, en met een woord, zich weder meester
-van mij maken; en dan zal de gelukkige gevangene, dien gij thans als
-meester van zichzelven ziet, de rampzalige slaaf zijner hartstogten
-zijn, bij het genot van alle mogelijke persoonlijke vrijheid. Waarde
-vriend, laat mij in deze gelukkige hechtenis, verbannen van de misdaden
-des levens, liever dan een zweem van vrijheid te koopen, ten koste van
-de vrijheid mijner rede, en van mijn toekomstig heil, dat ik thans te
-gemoet zie; maar dat ik alsdan, vrees ik, spoedig uit het oog zou
-verliezen, want ik ben slechts een mensch, heb vleesch en bloed, driften
-en hartstogten, die mij zoo waarschijnlijk als een ander zullen
-overmeesteren en wegslepen. O, wees niet mijn vriend en tegelijk mijn
-verleider!"
-
-Stond ik vroeger verbaasd, thans was ik geheel tot zwijgen gebragt, en
-stond hem aan te staren en te bewonderen. De tweestrijd, waarin ik hem
-gebragt had, was zoo groot, dat, ofschoon het geweldig koud was, het
-zweet hem uitgebroken was, en daar ik zag dat hij zijn gemoed wilde
-ontlasten, zeide ik met een paar woorden, dat hij er nog eens over moest
-nadenken en ik hem weder zou opzoeken, en begaf mij daarop naar mijne
-kamer.
-
-Een paar uren daarna hoorde ik iemand aan of bij mijne kamerdeur, en ik
-stond op om die te openen, toen de prins dit zelf deed en binnen kwam.
-"Mijn waarde vriend," zeide hij, "gij zoudt mij bijkans overgehaald
-hebben, doch thans ben ik weder tot mijzelven gekomen. Duid het mij niet
-ten kwade, dat ik uw aanbod niet aanneem. Ik verzeker u, het is niet
-omdat ik niet gevoel hoe vriendschappelijk het van u is, en ik kwam er u
-mijne hartelijke dankbaarheid voor betuigen; maar ik hoop thans
-mijzelven overwonnen te hebben."
-
-"Prins," zeide ik, "ik hoop dat gij ten volle overtuigd zijt, dat gij u
-niet tegen eenen wenk der Voorzienigheid verzet."--"Ware het eene stem
-des Hemels geweest," zeide hij, "dan zou diezelfde magt mij aangedreven
-hebben het voorstel aan te nemen; maar ik acht mij ten volle overtuigd
-dat het 's Hemels wil is dat ik het afwijs, en als wij scheiden zal het
-mij eene streelende gedachte zijn, dat gij mij achterlaat als een braaf
-man, schoon dan ook een gevangen man."
-
-Mij schoot niets over dan hierin te berusten, en hem te verzekeren, dat
-mijne eenigste bedoeling geweest was hem van dienst te zijn. Hij
-omhelsde mij met vuur en verzekerde mij dat hij hiervan overtuigd was,
-en altijd dit zou erkennen; en daarbij bood hij mij een fraai geschenk
-van sabelvellen; inderdaad voor mij te groot om aan te nemen, van iemand
-in zijne omstandigheden; en ik wilde het ontwijken, maar hij liet het
-zich niet afslaan.
-
-Den volgenden morgen zond ik mijn knecht naar hem toe, met een klein
-geschenk van thee, twee stukken Chinesche lijnwaad, en vier stukjes
-Japansch goud, die te zamen nog geen zes oncen wogen; hetwelk echter
-niet haalde bij de waarde der sabelvellen, die ik bij mijne komst in
-Engeland vernam dat omtrent twee honderd Pond St. waard waren. Hij nam
-de thee en een stuk lijnwaad aan, en een van de Japansche goudstukjes,
-daar een fraaije stempel opstond, hetwelk ik begreep, dat hij om de
-zeldzaamheid aannam; doch meer wilde hij niet aannemen, en hij liet mij
-door mijn knecht zeggen, dat hij mij gaarne wilde spreken.
-
-Toen ik bij hem kwam zeide hij, dat ik nog wel weten zou wat er tusschen
-ons voorgevallen was, en hij hoopte, dat ik daarover niet meer bij hem
-aandringen zou. Maar dewijl ik hem zulk een edelmoedig aanbod gedaan
-had, vroeg hij mij of ik zoo welwillend zou zijn om hetzelfde voor een
-ander persoon te doen, dien hij mij noemen zou, en waarin hij zeer veel
-belang stelde. Ik antwoordde, dat ik weinig lust had het voor iemand
-anders dan voor hem te doen, wien ik bijzonder hoogschatte, en dien ik
-gaarne had willen bevrijden. Zoo hij mij echter den persoon noemen
-wilde, zou ik hem bepaald antwoorden, in de hoop dat hij, zoo mijn
-antwoord hem niet beviel, mij dit niet euvel zou duiden. Hij zeide mij,
-dat hij het voor zijn zoon vroeg, die, ofschoon ik hem niet gezien had,
-in dezelfde omstandigheden als hij verkeerde, en ongeveer tweehonderd
-(Eng.) mijlen vandaar aan de overzijde der Oby was, maar dat hij, als ik
-toestemde, om hem zenden zou.
-
-Zonder te aarzelen zeide ik hem dat ik het doen zou. Ik gaf hem echter
-daarbij te kennen, dat het alleen om zijnentwil was, en dat, aangezien
-ik hem niet kon overhalen, ik hem een bewijs mijner achting wilde geven
-door mijn gedrag jegens zijn zoon, doch het zou vervelend zijn dit alles
-hier te herhalen. Hij zond den volgenden dag om zijn zoon, en twintig
-dagen later keerde deze met den bode terug, medebrengende zes of zeven
-paarden met zeer kostbare pelterijen beladen, die te zamen van groote
-waarde waren.
-
-Zijne knechts bragten de paarden in de stad, maar lieten den jongen
-prins op een afstand achter, tot in den nacht, toen hij heimelijk bij
-ons kwam, en zijn vader hem aan mij voorstelde, en hier overlegden wij
-hoe wij reizen zouden, en welken weg wij zouden kiezen.
-
-Ik had eene groote menigte sabelvellen, zwarte vossenvellen, fijn
-hermelijn en ander kostbaar bont gekocht, of liever geruild voor andere
-goederen, die ik uit China medegebragt had, vooral voor de nagelen en
-nootmuskaten, die ik meerendeels hier en het overschot in Archangel
-verkocht, voor een veel hooger prijs dan zij te Londen hadden kunnen
-gelden; en mijn compagnon, die de winst berekende, en wiens bestemming
-veel meer dan de mijne het drijven van koophandel was, was magtig in
-zijn schik met ons vertoeven hier, uithoofde van onzen hier gedreven
-handel.
-
-In het begin van Junij verliet ik deze afgelegene plaats; eene stad,
-waarvan men, geloof ik, in de wereld weinig spreekt, en geen wonder daar
-zij zoo ver buiten alle gewone handelswegen ligt. Wij waren thans tot
-eene zeer kleine karavaan gesmolten, bestaande in het geheel slechts uit
-tweeëndertig paarden en kameelen, die allen voor de mijnen doorgingen,
-schoon er vier aan mijn nieuwen gast toebehoorden. Het was dus zeer
-natuurlijk, dat ik meer knechts medenam dan vroeger; en de jonge prins
-ging voor mijn opzigter of intendant door. Voor welk groot heer ik zelf
-gehouden werd, weet ik niet, ook lustte het mij niet er naar te vragen.
-Wij moesten hier de ergste en grootste woestijn doortrekken, die wij op
-de geheele aarde aantroffen; ik noem haar de ergste, omdat de weg er op
-vele plaatsen zeer gevaarlijk en ongelijk was; het best dat wij er van
-konden zeggen, was, dat wij geen troepen Tartaren en roovers te duchten
-hadden, omdat die nimmer, of althans hoogstzelden aan deze zijde van de
-rivier Oby komen; doch wij ondervonden het anders.
-
-De jonge prins had bij zich een trouwen Russischen knecht, of eigenlijk
-een Siberiër van geboorte, die het land volkomen kende, en ons langs
-zijwegen voerde, zoodat wij de voornaamste steden en dorpen aan den
-grooten weg vermeden; omdat de Russische bezettingen, die daar liggen,
-zeer nieuwsgierig, en gestreng in hun onderzoek van reizigers zijn, en
-vooral nasporen of ook eenige ballingen op die wijze trachten te
-ontkomen. Wij waren dikwijls verpligt in het open veld te liggen, en
-daar onder onze tenten den nacht door te brengen, terwijl wij in de
-steden aan den weg zeer goed ons gemak hadden kunnen nemen; hierdoor
-liep onze geheele reisweg als het ware door eene woestijn. Den jongen
-prins hinderde dit zoo, dat hij aan verscheidene steden gekomen, niet
-wilde dat wij in het open veld bleven, maar zelf met zijn knecht den
-nacht in de bosschen doorbragt, en ons den volgenden dag op eene
-afgesprokene plaats opwachtte.
-
-Wij hadden juist Europa betreden, na de rivier Kama overgetrokken te
-zijn, die aldaar de grensscheiding tusschen Europa en Azië uitmaakt, en
-de eerste stad aan de Europesche zijde heette Soloi-Kamaskoi, dat zoo
-veel zeggen wil als de groote stad op den oever van de Kama; en hier
-verwachtten wij eene merkbare verandering te zullen bespeuren in de
-bewoners, hunne zeden, gewoonten, godsdienst en bedrijf; maar wij hadden
-misgerekend. Wij hadden nog eene uitgestrekte woestijn door te trekken,
-die, naar men ons verhaalde, zevenhonderd (Eng.) mijlen op sommige
-plaatsen lang is, maar niet meer dan tweehonderd mijlen breed, waar wij
-hem doortrokken. Tot dat wij deze achter den rug hadden, vonden wij zeer
-weinig verschil tusschen dit land en Tartarijë, en het volk meest
-heidenen en weinig beschaafder dan de wilden van Amerika; hunne huizen
-en dorpen vol afgoden, en hunne levenswijze allerbarbaarscht, behalve in
-de steden, gelijk ik zeide, en de dorpen en derzelver nabijheid, die
-door Christenen van de Grieksche godsdienst bewoond worden; maar ook de
-godsdienst van deze is zoo met bijgeloof doormengd, dat die op sommige
-plaatsen niet van afgoderij te onderscheiden was.
-
-In het doortrekken van deze woestijn, nadat wij alle gevaren zoo wij
-meenden, reeds achter den rug hadden, dacht ik dat wij nog
-uitgeplunderd en misschien vermoord zouden worden door eene troep
-roovers. Ik weet nog niet uit welk land zij waren; hetzij het
-zwerfbenden waren van de Ostiaken, eene soort van Tartaren, of woest
-volk van de boorden van de Oby, die tot hier heen gezworven waren, dan
-wel of het Siberische sabeljagers waren; maar zij waren allen te paard,
-droegen boog en pijlen, en waren eerst vijfenveertig in getal; zij
-kwamen tot op ongeveer twee geweerschoten afstands van ons, en zonder
-ons eenige vragen te doen, reden zij om ons heen en sloegen ons zeer
-ernstig gade. Eindelijk plaatsten zij zich vlak voor ons, waarop wij ons
-in een gelid voor onze kameelen schaarden, daar wij nog geen zestien man
-in het geheel uitmaakten, en zonden den Siberischen knecht naar hen toe
-om te zien wie zij waren. Zijn meester was te meer geneigd hem te laten
-gaan, daar hij zeer beducht was dat het een Siberische troep was, die
-men hem achterna had gezonden. De man reed naar hen toe met eene witte
-vlag en sprak hen aan; maar schoon hij verscheidene van hunne talen of
-liever tongvallen gebruikte, kon hij geen woord verstaan van hetgeen zij
-zeiden. Na eenige teekens die zij hem deden van niet nader te komen als
-hij zijn leven lief had, en een aanbod om hem dood te schieten als hij
-naderde, ten minste zoo verstond hij hunne bedoeling, kwam de man terug,
-even wijs als toen hij ging; echter zeide hij dat hij hen, naar hunne
-kleeding, voor Tartaren of Kalmukken, of voor eene horde Circassiërs
-hield, en dat er in de groote woestijn meer van hen moesten zijn, schoon
-hij nimmer gehoord had, dat er vroeger ooit eenige zoo ver noordwaarts
-waren doorgedrongen.
-
-Dit was eene slechte troost voor ons. Er viel echter niet aan te doen.
-Aan de linkerzijde, op ongeveer een vierde uurs was een groepje boomen,
-die digt bijeen en vlak bij den weg stonden. Ik besloot dadelijk ons
-daarheen te begeven en ons, zoo goed wij konden, te verschansen; want ik
-begreep dat vooreerst deze boomen ons grootendeels voor hunne pijlen
-zouden beschutten, en in de tweede plaats, dat zij ons dan niet in massa
-op het lijf konden vallen. Eigenlijk was het mijn oude Portugeesche
-loods die het voorstelde, en die deze uitmuntende eigenschap had, dat
-hij altijd in de oogenblikken van het grootste gevaar het geschiktste
-was om ons te leiden en aan te moedigen. Wij trokken met den meest
-mogelijken spoed daarheen en bereikten dat boschje, terwijl de Tartaren
-of dieven, wat zij dan ook waren, stand hielden, en ons geen hindernis
-in den weg legden. Daar gekomen, bevonden wij tot onze groote vreugd,
-dat het eene vochtige, moerassige plek gronds was, met aan de eene zijde
-eene groote bron, die in een klein beekje uitliep, dat een eind weegs
-nader zich met een ander van gelijke grootte vereenigde, en dat
-eigenlijk de oorsprong of bron van eene groote rivier was, die hooger op
-de Wertska heette. Er stonden om die bron niet boven de tweehonderd
-boomen, maar zij waren zeer groot en stonden digt opeen; zoodat, zoodra
-wij daar waren, wij ons volkomen voor den vijand beschut zagen, ten ware
-zij afstegen en ons te voet aanvielen.
-
-Om dit echter moeijelijk te maken, kapte onze Portugees met onvermoeiden
-ijver takken van de boomen, en liet die hangen en niet geheel van den
-stam gescheiden, van den eenen boom naar den anderen; zoodat hij eene
-onafgebroken verschansing om ons heen vormde.
-
-Wij bleven hier eenige uren de bewegingen des vijands gadeslaan, die
-echter geen lust tot eenige beweging scheen te hebben. Een paar uren
-voor den avond kwamen zij echter op ons aanrukken, en schoon wij het
-niet bemerkt hadden, zagen wij nu dat er zich nog eenigen bij hen
-gevoegd hadden, zoodat er thans tachtig ruiters waren, waaronder echter,
-naar onze meening, eenige vrouwen. Wij lieten hen tot op een half
-geweerschot afstands van onze legerplaats komen, waarna wij met los
-kruid op hen schoten, en hen in het Russisch toeriepen wat zij van ons
-hebben wilden, en hen gelastten zich te verwijderen. Daar zij ons echter
-niet verstonden, drongen zij met verdubbelde woede op ons boschje aan,
-zich verbeeldende, dat wij niet zoo verschanst waren of zij zouden er
-wel kunnen doorbreken. Onze oude loods was onze bevelhebber, gelijk hij
-vroeger onze ingenieur geweest was, en gelastte ons niet te vuren, voor
-zij op een pistoolschot afstands gekomen waren; en alsdan vooral goed op
-hen te mikken. Wij zeiden, dat wij op zijn bevel zouden wachten,
-waarmede hij zoo lang draalde tot sommigen nog slechts eenige schreden
-van ons af waren.
-
-Wij mikten zoo goed, of de hemel bestierde ons vuur zoo, dat wij bij de
-eerste losbranding er veertien doodden, en nog verscheidenen benevens
-eenige paarden kwetsten, want wij hadden allen onze geweren met ten
-minste twee of drie kogels geladen.
-
-Dit bragt hen geheel in verwarring, en zij trokken dadelijk wel honderd
-roeden terug, in welken tijd wij onze geweren weder laadden, en ziende,
-dat zij op dien afstand bleven, deden wij een uitval, en vermeesterden
-vier of vijf paarden, wier ruiters waarschijnlijk gedood waren. Bij de
-gesneuvelden komende, zagen wij duidelijk dat het Tartaren waren, schoon
-wij niet wisten uit welke streek, noch hoe het kwam dat zij een zoo
-buitengewoon verren togt hadden ondernomen.
-
-Een dag daarna maakten zij eene beweging om ons op nieuw aan te vallen,
-en reden ons boschje rond om te zien of zij ook ergens konden
-doorbreken; maar ons steeds gereed vindende hun het hoofd te bieden,
-verlieten zij ons weder, en wij besloten dien nacht niet van de plaats
-te gaan.
-
-Wij sliepen weinig, gelijk men wel denken kan, maar bragten het
-meerendeel van den nacht door met ons leger te versterken, en de
-toegangen te verschansen, en eene scherpe wacht te houden, in
-afwachting, dat het zou beginnen te dagen. Toen de dag doorkwam bragt
-hij ons eene onaangename ontdekking; want de vijand, dien wij gehoopt
-hadden dat door de geledene ontvangst afgeschrikt zou zijn geworden, was
-thans tot op zijn minst driehonderd aangegroeid, en had elf of twaalf
-hutten of tenten opgeslagen, alsof hij besloten had ons te belegeren.
-Zij hadden hun kamp opgeslagen op eene opene vlakte, ongeveer drie
-kwartieruurs van ons verwijderd.
-
-Deze ontdekking was eene onaangename verrassing voor ons; en hier moet
-ik bekennen, achtte ik mij verloren en al wat ik had. Het verlies mijner
-goederen ging mij zoo veel niet aan het hart (schoon zij van veel waarde
-waren), als wel de gedachte van in de handen van zulke barbaren te
-moeten vallen, op het laatst van mijne reis, na het doorstaan van zoo
-vele gevaren en moeijelijkheden, en als het ware in het gezigt van de
-haven, waar wij veiligheid en behoud verwachtten. Mijn compagnon was
-woedend; hij zeide, dat het verlies zijner goederen hem in den grond zou
-boren, en dat hij liever wilde sterven dan tot den bedelstaf geraken, en
-hij wilde vechten tot den laatsten droppel bloed.
-
-De jonge prins, een man zoo dapper als iemand, stemde ook voor het
-gevecht, en mijn oude loods was van meening, dat wij in onze stelling
-hen allen konden weerstaan. Wij bragten zoo den dag door in
-beraadslagingen wat wij doen wilden, doch tegen den avond bespeurden wij
-dat het getal onzer vijanden nog vermeerderd was. Misschien hadden zij
-in verschillende afdeelingen rond gezworven om buit op te sporen, en
-hadden de eerste verspieders uitgezonden om hen te hulp te roepen, en
-met den buit bekend te maken. Wij wisten niet of niet hun getal den
-volgenden morgen nog meer aangegroeid zou zijn, en dus vroeg ik aan de
-lieden, die wij van Tobolsk hadden medegenomen, of er geene andere,
-geene zijwegen waren, waardoor wij misschien een of ander dorp of stad
-konden bereiken, of wel het einde der woestijn.
-
-De Siberische knecht van den jongen prins zeide ons, dat als wij hen
-wilden uit den weg gaan en niet bevechten, hij zich sterk maakte ons in
-den nacht op een weg te brengen, die noordwaarts liep, naar de rivier
-Petras, waardoor hij zich verzekerd hield, dat wij den aftogt zouden
-kunnen blazen, zonder dat de Tartaren wisten waar wij zouden gebleven
-zijn, maar hij zeide, dat zijn heer hem gezegd had niet te willen
-vlugten, maar liever te vechten. Ik zeide, dat hij zijn heer niet goed
-begrepen had, dat deze te verstandig was om gaarne te vechten zonder
-eenig doel; dat zijn heer reeds blijken genoeg had gegeven, dat hij
-onversaagd was, maar dat zijn heer zelf wel wist, dat zeventien of
-achttien man niet tegen vijfhonderd konden vechten, ten ware eene
-onvermijdelijke noodzakelijkheid hen er toe dwong, en dat als hij het
-mogelijk achtte in den nacht te ontkomen, wij dit volstrekt moesten
-beproeven. Hij antwoordde, dat als zijn heer hem dit gebood, hij zijn
-leven te pand zette dat hij het doen zou. Wij haalden weldra zijn heer
-over, doch in het geheim, om hem dit bevel te geven, en maakten ons
-dadelijk gereed om het uit te voeren.
-
-In de eerste plaats legden wij, zoodra het duister werd, een vuur aan in
-onze legerplaats, en maakten het zoo, dat het den geheelen nacht zou
-kunnen doorbranden, opdat de Tartaren mogten begrijpen dat wij er nog
-waren; maar zoodra het duister werd, dat wil zeggen, zoodra wij de
-sterren konden zien (want eer wilde onze gids niet op weg gaan) volgden
-wij onzen nieuwen geleider, daar wij de paarden en kameelen reeds
-vooraf beladen hadden. Ik zag weldra, dat hij zijn weg naar de poolster
-rigtte, daar het land een groot eind geheel effen was.
-
-Na twee uren zeer snel voortgetrokken te zijn, begon het nog lichter te
-worden; want ofschoon de nacht reeds helder was geweest, kwam nu de maan
-op, zoodat het eigenlijk lichter was dan wij verlangden; doch den
-volgenden morgen te zes ure hadden wij bijkans veertig (Eng.) mijlen
-afgelegd; waarmede wij onze paarden dan ook schier dood gereden hadden.
-Hier vonden wij een Russisch dorp, Kirmazinskoi genaamd, waar wij rust
-hielden en dien dag niets van de Kalmuksche Tartaren vernamen. Twee uren
-voor den avond trokken wij weder op weg en reisden tot den volgenden
-morgen te acht ure, schoon niet zoo haastig als vroeger; en tegen zeven
-ure trokken wij een riviertje over, genaamd Kirtza, en kwamen aan eene
-goede, groote en zeer bevolkte stad, door Russen bewoond, genaamd
-Ozomoys. Hier hoorden wij, dat er in de woestijn verscheidene troepen of
-horden Kalmukken rondzwierven, maar dat wij thans buiten alle gevaar
-voor hen waren, hetgeen, gelijk men denken kan, zeer naar ons genoegen
-was. Hier waren wij verpligt andere paarden aan te schaffen, en daar wij
-rust hoog noodig hadden, bleven wij hier vijf dagen; en mijn compagnon
-en ik besloten den eerlijken Siberiër, die ons hierheen geleid had, de
-waarde van tien pistolen te geven voor zijn geleide.
-
-Binnen vijf dagen kwamen wij te Venessima aan de rivier Witzogda, die in
-de Dwina uitloopt, en dus gelukkig nabij het einde van onze reis te
-land, daar die rivier tot Archangel bevaarbaar is. Vandaar kwamen wij
-den derden nabij de Lawrenskoi, waar deze rivieren zich vereenigen, en
-namen daar twee vrachtscheepjes en eene bark voor ons aan. Wij gingen
-den zevenden scheep en kwamen behouden te Archangel den achttienden, na
-een jaar, vijf maanden en drie dagen op reis te zijn geweest, daaronder
-begrepen ons verblijf van acht maanden te Tobolsk.
-
-Wij waren verpligt hier zes weken op de aankomst van schepen te
-wachten, en zouden nog langer hebben moeten wachten, zoo niet een
-Hamburger eene maand vroeger dan eenig Engelsen schip binnengekomen was;
-na overwogen te hebben, dat Hamburg misschien eene even goede markt voor
-onze goederen als Londen zou opleveren, bevrachtten wij alleen hem, en
-na onze goederen aan boord gebragt te hebben, was het zeer natuurlijk,
-dat ik er mijn opzigter liet blijven om er het oog op te houden.
-Hierdoor had de jonge prins eene voldoende gelegenheid om zich verborgen
-te houden, terwijl hij zoo lang wij hier bleven niet aan wal kwam, daar
-hij vreesde in de stad gezien te worden door eenige kooplieden van
-Moscou, die hem zeker herkend zoude hebben.
-
-Wij zeilden van Archangel den 2den Augustus, en liepen zonder eenig
-merkwaardig wedervaren den 13den September de Elbe op. Hier vonden mijn
-compagnon zoo wel als ik, eene zeer goede gelegenheid om onze goederen
-te verkoopen, zoowel die uit China als de pelterijen van Siberië, en na
-het bedrag van den verkoop gedeeld te hebben, beliep mijn aandeel
-drieduizend vierhonderd vijfenzeventig pond Sterling, zeventien
-schellingen, niettegenstaande de vele verliezen die wij geleden, en
-onkosten die wij hadden gemaakt. Ik moet echter aanmerken, dat hieronder
-begrepen was de waarde van ongeveer zeshonderd Pond St. aan diamanten,
-die ik te Bengalen gekocht had.
-
-Hier nam de jonge prins afscheid van ons, en ging de Elbe op, om zich
-naar het hof van Weenen te begeven, waar hij besloot bescherming te
-zoeken, en vanwaar hij briefwisseling kon houden met de vrienden zijns
-vaders, die nog leefden. Hij scheidde niet van mij, zonder herhaalde
-betuigingen van zijne dankbaarheid voor de hem bewezen dienst, en voor
-de genegenheid, die ik zijn vader toedroeg.
-
-Ten besluite. Nadat ik bijkans vier maanden in Hamburg vertoefd had,
-reisde ik vandaar te land naar den Haag, en stak vervolgens met de
-pakketboot over naar Engeland, en kwam te Londen den 10 Januarij 1705,
-na tien jaren en negen maanden van Engeland afwezig te zijn geweest.
-
-En hier heb ik besloten mij niet meer af te slooven; maar mij voor te
-bereiden voor een langduriger reize dan deze allen; daar ik thans
-tweeënzeventig jaren oud ben geworden, in een leven vol eindelooze
-afwisseling, en thans voldoende de waarde van rust heb leeren waarderen,
-en den zegen van zijne dagen in vrede te besluiten.
-
-
-
-
-
-
-
-End of the Project Gutenberg EBook of Het leven en de lotgevallen van
-Robinson Crusoe, t. 2 (of 2), by Daniel De Foe
-
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROBINSON CRUSOE, T. 2 ***
-
-***** This file should be named 41429-8.txt or 41429-8.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/1/4/2/41429/
-
-Produced by Anne Dreze, Annemie Arnst & Marc D'Hooghe at
-http://www.freeliterature.org (Images generously made
-available by the Hathi Trust)
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License available with this file or online at
-  www.gutenberg.org/license.
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation information page at www.gutenberg.org
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at 809
-North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887.  Email
-contact links and up to date contact information can be found at the
-Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit:  www.gutenberg.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For forty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/41429-8.zip b/old/41429-8.zip
deleted file mode 100644
index 4713c54..0000000
--- a/old/41429-8.zip
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h.zip b/old/41429-h.zip
deleted file mode 100644
index 95b2c76..0000000
--- a/old/41429-h.zip
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/41429-h.htm b/old/41429-h/41429-h.htm
deleted file mode 100644
index ec443c1..0000000
--- a/old/41429-h/41429-h.htm
+++ /dev/null
@@ -1,9423 +0,0 @@
-<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
-    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
-<!-- $Id: header.txt 236 2009-12-07 18:57:00Z vlsimpson $ -->
-
-<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="en" lang="en">
-  <head>
-    <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" />
-    <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
-    <title>
-      The Project Gutenberg eBook of Het Leven en de lotgevallen van Robinson Crusoe, by Daniel De Foe.
-    </title>
-    <style type="text/css">
-
-body {
-    margin-left: 10%;
-    margin-right: 10%;
-}
-
-    h1,h2,h3,h4,h5,h6 {
-    text-align: center; /* all headings centered */
-    clear: both;
-}
-
-p {
-    margin-top: .75em;
-    text-align: justify;
-    margin-bottom: .75em;
-}
-
-hr {
-    width: 33%;
-    margin-top: 2em;
-    margin-bottom: 2em;
-    margin-left: auto;
-    margin-right: auto;
-    clear: both;
-}
-
-.blockquot {
-    margin-left: 5%;
-    margin-right: 10%;
-}
-
-a:link {color: #800000; text-decoration: none; }
-v:link {color: #800000; text-decoration: none; }
-
-.bb       {border-bottom: solid 2px;}
-
-.bl       {border-left: solid 2px;}
-
-.bt       {border-top: solid 2px;}
-
-.br       {border-right: solid 2px;}
-
-.bbox     {border: solid 2px;}
-
-.center   {text-align: center;}
-
-.smcap    {font-variant: small-caps;}
-
-.u        {text-decoration: underline;}
-
-.caption  {font-weight: bold;}
-
-/* Images */
-.figcenter   {
-    margin: auto;
-    text-align: center;
-}
-
-.figleft {
-    float: left;
-    clear: left;
-    margin-left: 0;
-    margin-bottom: 1em;
-    margin-top: 1em;
-    margin-right: 1em;
-    padding: 0;
-    text-align: center;
-}
-
-.figright {
-    float: right;
-    clear: right;
-    margin-left: 1em;
-    margin-bottom:
-    1em;
-    margin-top: 1em;
-    margin-right: 0;
-    padding: 0;
-    text-align: center;
-}
-
-    </style>
-  </head>
-<body>
-
-
-<pre>
-
-The Project Gutenberg EBook of Het leven en de lotgevallen van Robinson
-Crusoe, t. 2 (of 2), by Daniel De Foe
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-
-Title: Het leven en de lotgevallen van Robinson Crusoe, t. 2 (of 2)
-
-Author: Daniel De Foe
-
-Release Date: November 21, 2012 [EBook #41429]
-
-Language: Dutch
-
-Character set encoding: ISO-8859-1
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROBINSON CRUSOE, T. 2 ***
-
-
-
-
-Produced by Anne Dreze, Annemie Arnst & Marc D'Hooghe at
-http://www.freeliterature.org (Images generously made
-available by the Hathi Trust)
-
-
-
-
-
-
-</pre>
-
-
-
-
-<h1>HET LEVEN</h1>
-
-<h3>EN</h3>
-
-<h1>DE LOTGEVALLEN</h1>
-
-<h3>VAN</h3>
-
-<h1>ROBINSON CRUSOE,</h1>
-
-<h3>DOOR</h3>
-
-<h2>DANIËL DE FOE.</h2>
-
-<h3>TWEEDE DEEL.</h3>
-
-<h4>OP NIEUW UIT HET ENGELSCH VERTAALD.</h4>
-
-<h5>TE AMSTERDAM, BIJ</h5>
-
-<h5>J.F. SCHLEIJER.</h5>
-
-<h5>1843</h5>
-
-<hr style="width: 95%;" />
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_001.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-<hr style="width: 65%;" />
-
-<h3>HET LEVEN EN DE LOTGEVALLEN</h3>
-
-<h3>van</h3>
-
-<h3>ROBINSON CRUSOE.</h3>
-
-
-
-<div class="figleft" style="width: 200px;">
-<img src="images/crus02_002.jpg" width="200" alt="" title="" />
-</div>
-<p>Lezers, ons gewone Engelsche spreekwoord, dat wat in het gebeente zit,
-niet uit het vleesch zal gaan, werd bij niemand meer dan bij mij
-bevestigd. Iedereen zou denken, dat na vijf en dertig jaren vol
-rampspoed en eene menigte ongelukken, zoo als zelden of nooit iemand
-ondervond, en na bijkans zeven jaren rust en welvaart in alle opzigten
-genoten te hebben; en nu ik oud was, en zoo goed als iemand zeggen mogt,
-in mijne mannelijke jaren ondervinding opgedaan te hebben, ik zeg, na
-dit alles zou men denken, dat de zucht tot zwerven, die, gelijk ik
-verhaald heb, mij aangeboren was, wel zou uitgebluscht zijn, en ik op
-mijn een en zestigste jaar weinig lust kon hebben mijn vaderland te
-verlaten en mijn leven en bezittingen op nieuw in gevaar te stellen.</p>
-
-<p>Wat meer is, ik had geene reden meer om buitenlandsche avonturen te
-zoeken; want ik behoefde mijne fortuin niet meer te maken. Al had ik
-tienduizend Pond St. verdiend, ik zou er niet rijker om geweest zijn,
-want ik bezat reeds genoeg voor mij en voor hen, dien ik het nalaten
-zou; en het vermeerderde nog dagelijks; want daar ik een kleine familie
-had, kon ik mijne inkomsten niet verteren, of ik had eene andere
-levenswijze moeten aannemen; zoo als een groot huishouden opzetten,
-knechts en paarden houden, gastmalen geven, en zoo voorts; dingen,
-waarvan ik geen verstand, noch lust toe had; zoodat ik slechts behoefde
-stil te zitten en te genieten wat ik had, om dit nog dagelijks onder
-mijne handen te zien aangroeijen.</p>
-
-<p>Dit alles maakte echter geen indruk op mij, althans niet genoeg om mij
-den lust te benemen, om weder buiten 's lands te gaan, dat eene
-aangeboren kwaal bij mij scheen te zijn; vooral maalde mij de begeerte,
-mijn eiland en de kolonie, die ik daar achtergelaten had, weder te zien,
-mij gestadig door het hoofd. Des nachts droomde ik er van, en over dag
-peinsde ik er gestadig over, tot dat mijne verbeelding zoo werd, dat ik
-in mijn slaap er over sprak. Kortom, niets kon dit mij uit het gemoed
-zetten; en het werd daardoor zelfs lastig met mij om te gaan, want ik
-kon nergens anders over spreken, maar had er, tot walgens toe, altijd
-den mond vol van.</p>
-
-<p>Ik heb dikwijls verstandige lieden hooren zeggen, dat al wat men lieden
-van spoken of geesten hoort verhalen, alleen zijn oorsprong heeft in
-hunne eigene sterk gespannen verbeelding; dat er geesten noch spoken
-verschijnen, maar dat men door gestadig aan afgestorvenen te denken, zoo
-ver komt van zich eindelijk te verbeelden, dat men die bij buitengewone
-gelegenheden ziet, met hun spreekt en antwoord ontvangt; terwijl alles
-slechts ijdelheid, bedrog en zelfbegoocheling is.</p>
-
-<p>Wat mij betreft, ik weet niet dat er spoken zijn, of dat er in de
-spookgeschiedenissen, die men hoort, iets anders dan de werking eener
-verhitte verbeeldingskracht is; maar dit weet ik, dat mijne verbeelding
-zoo gaande raakte, dat ik mij somtijds verbeelden kon op het eiland, in
-mijn oud kasteel achter het geboomte te zijn; dan zag ik mijn ouden
-Spanjaard, Vrijdags vader, en de schelmsche matrozen, die er achter
-gebleven waren; soms verbeeldde ik mij, dat ik met hen sprak; en daar
-dit niet in mijn slaap, maar als ik wakker was, gebeurde, werd ik
-eindelijk bevreesd hoe dit alles zou afloopen. Eens in mijn slaap
-verbeeldde ik mij duidelijk, dat de oude Spanjaard en Vrijdags vader mij
-de slechtheid der drie matrozen verhaalden, zij vertelden hoe deze al de
-overige Spanjaarden hadden willen vermoorden, en zij hunnen voorraad van
-levensmiddelen hadden in brand gestoken, om hen te laten verhongeren;
-dingen, waarvan ik nooit gehoord had, en die ook later bleken onwaar te
-zijn. Dit alles stond mij zoo levendig voor den geest, dat ik niet
-anders dacht of het was waarlijk zoo; ook hoe ik op de aanklagt der
-Spanjaards dit bestrafte, hen voor mij als regter daagde, en alle drie
-veroordeelde om opgehangen te worden. Wat hiervan waarheid is zal men
-later zien, hoezeer dit was, moet ik zeggen, zeer veel. Wel was er niets
-letterlijk zoo gebeurd als in mijn droom, maar toch had het slechte
-gedrag der schelmen veel overeenkomst daarmede, en zoo wel als ik hen
-naderhand gestreng wilde straffen, had ik hen toen kunnen laten
-ophangen, en zou gelijk gehad hebben, en mijn gedrag door Goddelijke en
-menschelijke wetten te regtvaardigen geweest zijn. Doch ik keer tot
-mijne geschiedenis terug.</p>
-
-<p>Ik had in deze gemoedsgesteldheid nu eenige jaren geleefd. Ik had geen
-genot van mijn leven; niets was er, dat mij vermaak verschafte, of dit
-werd hierdoor getemperd; zoodat mijne vrouw, die bespeurde hoezeer mijn
-hart mij derwaarts trok, mij op zekeren avond ernstig onder het oog
-bragt, hoe zij het voor een geheimen aandrang der Voorzienigheid hield,
-die besloten had, dat ik derwaarts zou gaan; en dat zij vond, dat mij
-niets hierin verhinderde dan mijne gehechtheid aan vrouw en kinderen.
-Zij zeide, dat zij, wel is waar, er niet aan denken kon van mij te
-scheiden, maar dat zij zich verzekerd hield, dat het het eerste zijn
-zou, wat ik na haren dood deed, dat zij dus, daar het des Hemels wil
-scheen te zijn, niet de eenigste hinderpaal wilde zijn. Want dat als ik
-besloten had te gaan.... Hier hield zij in verwarring op, om dat zij
-zag, dat ik met een zeer ernstig gelaat naar haar luisterde. Ik vroeg
-haar waarom zij niet voortging en zeide wat haar op het hart lag. Maar
-ik bemerkte, dat haar hart te vol was, en dat de tranen haar in de oogen
-kwamen.&mdash;"Spreek verder, mijn beste," zeide ik, "verlangt gij, dat ik
-gaan zoude?"&mdash;"Neen," zeide zij, "verre vandaar. Maar zoo gij er toe
-besloten hebt, wil ik, liever dan de eenigste hinderpaal te zijn, u
-vergezellen; want schoon het eene ontzettende onderneming voor iemand
-van uwe jaren is, zoo wil ik echter, als het zijn moet," vervolgde zij
-weenende, "u niet verlaten. Want is het des Hemels wil, dan moet gij het
-doen, en zoo de Hemel wil, dat gij gaat, zal hij mij ook sterken om u te
-vergezellen, of maken, dat ik niet langer een hinderpaal daar tegen
-ben!"</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_003.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Dit liefderijk gedrag mijner vrouw bragt mij een weinig tot andere
-gedachten, en ik begon over mijn voornemen na te denken. Ik beteugelde
-mijne verhitte verbeelding, en vroeg mij zelven af, wat ik, die zestig
-jaren oud was, na zulk een leven vol ongevallen en lijden, dat op zulk
-eene gelukkige wijze afgeloopen was, wat ik nog noodig had nieuwe
-gevaren te zoeken en avonturen, die alleen geschikt zijn voor jeugd en
-armoede.</p>
-
-<p>Bovendien overwoog ik welke nieuwe betrekkingen ik had, dat ik eene
-vrouw en een kind had, en weldra een tweede mogt verwachten; dat ik
-alles bezat wat de wereld mij verschaffen kon, en niet noodig had
-gevaren te zoeken, om eenig geld te verdienen; dat ik oud begon te
-worden, en eerder denken moest datgene, wat ik gewonnen had, te
-verlaten, dan te trachten het te vermeerderen. Met hetgeen mijne vrouw
-gezegd had, dat het de wil des Hemels zijn kon, kon ik mij niet
-vereenigen; zoodat ik na veel weifelen eindelijk mijn voornemen opgaf,
-en mij zelven daartoe overreden met de gronden, die mij voor den geest
-kwamen. Als het beste middel daartegen echter, besloot ik eenige
-bezigheden aan te vangen, die mij in het vervolg voor soortgelijke
-buitensporigheden zouden behoeden; want ik ondervond, dat dit verlangen
-mij meestal bekroop als ik niets te doen, noch iets van belang te
-wachten had.</p>
-
-<p>Te dien einde kocht ik een boerenplaats in het graafschap Bedford, en
-besloot mij daar neder te zetten. Er stond een klein, gemakkelijk huis
-op, en ik bevond, dat het daarbij behoorende land voor veel verbetering
-vatbaar was, iets, wat zeer met mijne neiging strookte, want land
-ontginnen, planten en bouwen was mijn lust; en daar het binnen in het
-land lag, was ik buiten allen omgang met schippers en schepen, en
-dingen, die tot andere werelddeelen betrekking hebben. Ik ging dan met
-mijn gezin mijne boerderij betrekken, kocht ploegen, eggen, een kar, een
-wagen, paarden, koeijen, schapen, en ging ijverig aan het werk, zoodat
-ik binnen een half jaar een volslagen landedelman was geworden. Mijne
-gedachten waren uitsluitend gevestigd op mijne knechts, het bouwen en
-planten, enz., en ik leidde, naar mij dacht, het aangenaamste leven,
-waartoe iemand, die altijd tot ongelukken bestemd was, in staat was.</p>
-
-<p>Ik bouwde mijn eigen land, behoefde geen pacht te betalen, en kon in
-alles mijn eigen hoofd volgen, bouwen of afbreken, naar ik goedvond. Wat
-ik kweekte was voor mij, wat ik verbeterde was voor mijn gezin, en toen
-al mijne neiging tot zwerven mij verlaten scheen te hebben, was er niets
-in mijn leven, dat mij kwelde. Nu meende ik tot dien staat gekomen te
-zijn, dien mijn vader mij zoo ernstig aangeraden had, die levenswijze,
-die de dichter noemt: "bevrijd van ondeugden en smarten; waar de
-ouderdom geene zorgen, de jeugd geene valstrikken kent."</p>
-
-<p>Maar te midden van dit geluk werd het door eene beschikking der
-Voorzienigheid mij op eens ontnomen. Deze slag trof mij, mag ik zeggen,
-tot in mijn binnenste, en deed mijn lust tot zwerven weder ontwaken, die
-mij ingeschapen zijnde, als eene ziekte met onweerstaanbare kracht mij
-weder overviel, zoo dat ik tot niets meer geschikt was. Deze slag was de
-dood mijner vrouw. Ik wil hier geene lofrede op haar houden, of hare
-deugden in het bijzonder opsommen. Zij was de steun van al mijne
-verrigtingen; het middenpunt van al mijne ondernemingen; de wijze
-raadsvrouw, die mij van de heillooze voornemens, die mij steeds door het
-hoofd maalden, wist af te houden; en die hiertoe meer deed dan mijn
-moeders tranen, mijn vaders wijze lessen, vriendenraad en mijn eigen
-gezond verstand ooit vermogten. Ik was gelukkig als ik naar hare
-smeekingen luisterde en aan hare tranen toegaf; en uiterst rampzalig en
-van alles beroofd door haren dood.</p>
-
-<p>Toen ik haar verloren had, was de wereld mij een walg; in mijn vaderland
-achtte ik mij evenzeer een vreemdeling als in Brazilië, toen ik daar het
-eerst aan wal stapte; en even verlaten, met uitzondering van de hulp van
-knechts, als op mijn eiland. Ik zag iedereen rondom mij bezig; de een
-zwoegde voor zijn brood, de ander verspilde zijn geld in lage
-losbandigheden of ijdele vermaken; en beide even ongelukkig, omdat zij
-hun doel niet konden bereiken; want dagelijks walgden de najagers van
-het vermaak meer van hunne genoegens, en zamelden steeds meer redenen
-tot ellende en naberouw; terwijl de arme dagelijks zwoegde om een
-schamel stuk brood te verwerven, levende in eenen gedurigen kring van
-zorg en kommer, en alleen om zooveel te verdienen, dat zij niet van
-gebrek omkwamen.</p>
-
-<p>Dit bragt mij mijne levenswijze en mijn koningrijk, mijn eiland, weder
-te binnen, waar ik geen meer graan kweekte, omdat ik niet meer noodig
-had; waar ik geen meer geiten aanfokte, daar ik geen meer gebruiken kon;
-waar het geld lag te beschimmelen, en naauwelijks eens in twintig jaren
-met eenen blik verwaardigd werd. Zoo ik uit deze bedenkingen het regte
-nut getrokken had, gelijk ik had moeten doen, en rede en godsdienst mij
-leerden, zouden zij mij geleerd hebben naar een volmaakter geluk te
-trachten, dan de genoegens des levens mij konden verschaffen; en dat er
-een doel van ons bestaan was, dat men aan deze zijde des grafs bereiken,
-althans er naar streven konde. Doch mijne wijze raadgeefster was
-verdwenen; ik was als een schip zonder loods, dat zich door den wind op
-goed geluk laat voortdrijven. Mijne gedachten waren steeds bij mijne
-vroegere verrigtingen en op vreemde avonturen gevestigd. De schuldelooze
-genoegens van mijn akker- en tuinbouw en huisgezin, die mij vroeger
-geheel bezig hielden, waren thans voor mij als muzijk voor een doove, en
-lekkernijen voor iemand, die geen smaak heeft. Ik besloot eindelijk
-mijne huishouding op te breken, mijn goed te verkoopen, en naar Londen
-te gaan, gelijk ik weinige maanden daarna deed.</p>
-
-<p>Te Londen was ik even onrustig als vroeger, de plaats beviel mij niet;
-ik had er niets te doen dan rond te slenteren, als een luiaard, van wien
-men zeggen kon, dat hij op Gods aardbodem van geen het minste nut is, en
-het iedereen onverschillig is of hij leeft of dood is. Dit was mij al
-mijn leven de onaangenaamste toestand, daar ik altijd aan een werkzaam
-leven gewoon geweest was, en dikwijls zeide ik tot mijzelven: "een lui
-leven is een ellendig leven," en waarlijk ik begreep, dat ik mijn tijd
-veel beter besteed had, toen ik zes en twintig dagen werkte, om eene
-plank te maken.</p>
-
-<p>In het begin van 1698 kwam mijn neef, dien ik, gelijk ik verhaald heb,
-naar zee gezonden en kapitein gemaakt had op een schip, terug van een
-reisje naar Bilbao. Hij kwam bij mij en verhaalde, dat eenige kooplieden
-van zijne kennis hem voorgesteld hadden, voor hen een reis naar
-Oost-Indië en China te doen. "En als gij nu mede wilt gaan, oom," zeide
-hij, "verbind ik mij u aan uw oud verblijf op het eiland aan land te
-zetten, want wij zullen Brazilië aandoen."</p>
-
-<p>Mijn neef wist niet hoe mijn zucht tot reizen weder bij mij ontwaakt
-was, en ik niets van hetgeen hij mij wilde voorslaan; doch dien zelfden
-morgen had ik, na alles overwogen te hebben, het besluit genomen van
-naar Lissabon te gaan, om met mijn ouden kapitein te raadplegen, en als
-het verstandig en uitvoerbaar was, mijn eiland weder te gaan opzoeken,
-en zien wat er van het volk daarop geworden was. Het denkbeeld streelde
-mij van de plaats te bevolken, inboorlingen van hier derwaarts over te
-brengen; en een octrooi of acte te verkrijgen, waarbij het mij wettig
-toegewezen werd; toen juist mijn neef inkwam met zijn voorslag, mij
-daarheen te brengen op zijne reis naar Oost-Indië.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 400px;">
-<img src="images/crus02_004.jpg" width="400" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik zweeg eenigen tijd, terwijl ik hem strak aanzag. "Wie duivel heeft u
-die ongelukkige boodschap ingegeven?" vroeg ik. Mijn neef ontzette op
-deze vraag, maar ziende, dat hij er mij niet mede mishaagde, zeide hij:
-"Ik hoop, dat het geen ongelukkige voorslag zal geweest zijn, oom. Ik
-dacht, dat gij verlangde uwe nieuwe kolonie te zien, waar gij eens
-gelukkiger regeerde dan de meeste uwer broeders, de koningen en vorsten,
-in hunne rijken doen."</p>
-
-<p>Het voorstel strookte zoo zeer met mijn verlangen, dat ik hem met korte
-woorden zeide, dat ik mede zou gaan, als de andere kooplieden er in
-toestemden. "Maar ik beloof u niet verder dan mijn eiland mede te gaan,"
-zeide ik.&mdash;"Wel oom! ik hoop toch niet, dat gij daar zult willen
-achterblijven," hernam hij.&mdash;"Kunt gij mij op de tehuisreis niet weder
-afhalen?" hervatte ik.&mdash;"Dat zou onmogelijk zijn," zeide hij, "want de
-reeders zouden nimmer toestaan, dat een zoo rijkgeladen schip zulk een
-omweg maakte, daar misschien een, misschien drie of vier maanden mede
-konden heengaan. Bovendien, als ik schipbreuk leed," voegde hij er bij,
-"en in het geheel niet terugkeerde, zoudt gij u in denzelfden toestand
-als vroeger bevinden."</p>
-
-<p>Dit was verstandig gesproken, maar wij vonden er spoedig een middel op,
-namelijk om een uit elkander genomen sloepscheepje aan boord te nemen,
-dat door eenige timmerlieden, die wij zouden medenemen, op het eiland
-ineengezet, en in weinige dagen klaar kon zijn, om zee te bouwen. Ik
-bleef dan ook niet lang besluiteloos, want het verlangen van mijnen neef
-en het mijne stemden volkomen overeen. Daar aan den anderen kant mijne
-vrouw dood was, was er niemand, die mij raad kon geven dan mijne oude
-vriendin, de weduwe, die mij ernstig smeekte mijne jaren, mijne
-onbekrompen omstandigheden, de gevaren eener lange reis, en bovenal
-mijne nog zoo jonge kinderen te bedenken. Doch niets baatte; ik had zulk
-eene begeerte die reis te doen, dat ik haar zeide, dat mijn geest er zoo
-mede vervuld was, dat ik geloofde de Voorzienigheid tegen te streven,
-zoo ik te huis bleef. Zij berustte er dus in, en verleende mij hulp niet
-alleen voor mijne uitrusting, maar ook voor het schikken mijner zaken en
-de opvoeding mijner kinderen, gedurende mijne afwezigheid. Ik maakte
-mijn testament, en zoodanige beschikkingen, dat ik volmaakt gerust was,
-dat mijne kinderen na mijn dood ontvangen zouden wat hun toekwam. Hunne
-opvoeding liet ik geheel aan de weduwe over, met genoegzamen onderstand,
-om haar voor alle gebrek te vrijwaren. Dit alles verdiende zij dubbel,
-want geen moeder kon beter voor hunne opvoeding bezorgd of geschikt
-geweest zijn; en daar zij bij mijne tehuiskomst nog leefde, mogt ik haar
-daarvoor nog mijne dankbaarheid bewijzen.</p>
-
-<p>Mijn neef was in het begin van Januarij 1694 zeilree, en ik ging met
-Vrijdag den 8<sup>sten</sup> aan boord te Duins, hebbende behalve de sloep, eene
-groote lading van allerlei noodwendigheden voor mijne kolonie, die ik
-besloot in eenen goeden staat te verlaten, als ik ze daarin niet
-aantrof. In de eerste plaats nam ik eenige lieden mede, die ik daar als
-kolonisten wilde achterlaten, althans voor mij gedurende mijn verblijf
-aldaar laten werken, en ze achterlaten of medenemen, naar zij zouden
-verkiezen; vooral had ik twee timmerlieden, een smid, en een zeer
-handige, vlugge knaap, die eigenlijk een kuiper van beroep was, maar
-allerlei werktuigen kon maken en uitdenken. Hij was een goed
-wieldraaijer, en kon handmolens maken, om koren te malen, en kon van
-klei of hout alles maken, wat men wilde. Aan boord noemde men hem altijd
-de duizendkunstenaar.</p>
-
-<p>Bovendien nam ik een kleermaker mede, die als passagier naar Oost-Indië
-wilde gaan, maar naderhand er in toestemde, in mijne kolonie te blijven,
-en die, gelijk later bleek, een onontbeerlijke en vlugge knaap was in
-vele opzigten buiten zijn beroep; want de noodzakelijkheid is de moeder
-van vele kunsten.</p>
-
-<p>Mijne lading bestond, voor zoo ver ik onthouden heb, want ik heb er
-geene lijst meer van, uit genoegzaam linnen en ligt Engelsch laken, om
-al de Spanjaards, die ik daar verwachtte te vinden, te kleeden, en zoo
-veel als naar mijne rekening voor zeven jaren voor hen genoeg was. Als
-ik het wel heb, kostten de stoffen voor kleeding, met handschoenen,
-hoeden, kousen en schoenen daaronder begrepen, meer dan tweehonderd Pond
-St. Hieronder was ook begrepen eenige bedden, beddegoed en
-huishoudelijk goed, vooral keukengereedschappen, ketels, potten en
-pannen, enz., terwijl ik nog een honderd pond uitgaf voor ijzerwerk,
-spijkers en allerlei gereedschappen, krammen, schroeven, hengsels en al
-wat ik bedenken kon.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_005.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik nam ook een honderd wapens, geweren en pistolen, een groote menigte
-hagel van allerlei grootte, eenige duizend ponden lood en twee koperen
-stukjes geschut, en daar ik niet wist wat er te eeniger tijd gebeuren
-kon, een honderd vaatjes kruid, met sabels en houwers, en het ijzer van
-eenige pieken en hellebaarden, zoo dat wij, om kort te gaan, een
-magazijn van allerlei goederen hadden, en ik deed mijn neef twee
-halfdek-stukjes meer medenemen dan hij noodig had, om die daar te kunnen
-laten, en zoo het noodig was daar een fort te kunnen bouwen en tegen
-allerlei vijanden te kunnen verdedigen. Ik dacht ook in het eerst, dat
-wij dit alles en nog meer zouden noodig hebben, om ons in het bezit van
-het eiland te handhaven, gelijk men in den loop van mijn verhaal zien
-zal.</p>
-
-<p>Op deze reis trof ik zoo veel tegenspoed niet, als ik gewoon was, en
-derhalve zal ik den lezer, die misschien naar nieuws uit mijne kolonie
-verlangt, minder ophouden; echter troffen wij bij onze uitreis eenige
-ongevallen, als slecht weder en tegenwind, dat onze reis langer maakte
-dan ik eerst gedacht had, en ik, die slechts eens in mijn leven eene
-reis gedaan had, die goed afliep, namelijk mijne eerste reis naar
-Guinea, begon te denken, dat hetzelfde onheil mij toefde, en dat ik
-geboren was om aan wal nimmer tevreden en op zee altijd ongelukkig te
-zijn.</p>
-
-<p>Tegenwinden sloegen ons noordwaarts heen, en wij waren verpligt te
-Galway, in Ierland, binnen te loopen, waar wij twee en twintig dagen
-moesten blijven. Wij troffen hier echter dit geluk, dat de
-levensmiddelen er zeer goedkoop en overvloedig waren, zoodat wij al dien
-tijd nimmer den scheepsvoorraad behoefden aan te spreken, maar dien nog
-vermeerderden. Ik kocht hier nog twee koeijen, die kalven moesten, met
-oogmerk, die bij een gelukkige overtogt, op mijn eiland aan wal te
-zetten, maar zij kwamen ons naderhand anders te pas.</p>
-
-<p>Den 5<sup>den</sup> Februarij verlieten wij Ierland, en hadden eenige dagen zwaren
-wind. Als ik het wel heb, was het den 20<span class="u">sten</span> februarij, laat in den
-avond, dat de stuurman, die toen de wacht had, in de kajuit kwam, en ons
-zeide, dat hij een flikkering van vuur gezien en een schot gehoord had,
-en terwijl hij het ons verhaalde, kwam een jongen met het berigt, dat de
-bootsman een tweede gehoord had. Dit deed ons allen naar het halfdek
-gaan, waar wij eerst niets hoorden, maar eenige minuten later zagen wij
-een groot licht, en bemerkten, dat het een vreesselijke brand in de
-verte was. Onmiddellijk maakten wij allen ons bestek op, en kwamen
-daarin overeen, dat er dien kant uit, waar het vuur zigtbaar was, geen
-land zijn kon op geen vijfhonderd mijlen, want wij zagen het in het
-W.N.W. Hierop besloten wij, dat het een schip op zee moest zijn, dat in
-brand stond, en dat het, daar wij even te voren het schieten gehoord
-hadden, niet ver af zijn kon. Wij hielden er dus regt op aan, en zagen
-spoedig, dat wij vinden zouden wat het was, daar het licht steeds
-grooter werd, naarmate wij verder zeilden, schoon, daar het nevelachtig
-weder was, wij eene poos niets anders dan het licht konden zien. Na
-verloop van een half uur konden wij, daar wij vlak voor den wind
-zeilden, ofschoon die niet stevig was, toen het weder wat opklaarde,
-zien, dat het een schip was, dat midden in zee in brand stond. Hoezeer
-ik niet wist wie er op waren, trof deze ramp mij allerhevigst. Ik
-herinnerde mij mijn vroegere lotgevallen, en in welken toestand ik door
-den Portugeeschen kapitein opgenomen was, en in hoe veel beklagelijker
-toestand de arme schepsels daar aan boord moesten zijn, zoo zij niet met
-een ander schip in gezelschap zeilden. Ik gelastte dadelijk vijf schoten
-spoedig achter elkander te doen, om hun, zoo mogelijk, te kennen te
-geven, dat er hulp voor hen opdaagde, en dat zij trachten moesten zich
-in de boot te redden, want schoon wij de vlam van het schip zien konden,
-konden zij ons echter niet gewaar worden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_006.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Eenigen tijd maakten wij een bijlegger en dreven even als het andere
-schip dreef, in afwachting dat het daglicht zou doorkomen, toen
-plotseling, tot onzen grooten schrik, schoon wij dit hadden kunnen
-verwachten, het schip in de lucht vloog, en onmiddellijk, dat wil
-zeggen weinige minuten daarna, was al het vuur uit, want het wrak zonk.
-Dat was een verschrikkelijk en inderdaad bedroevend gezigt, om de arme
-menschen, die ik begreep, dat allen met het schip moesten vergaan, of in
-den uitersten angst zijn in het midden van den oceaan in hunne booten,
-die wij thans niet zien konden. Om hun echter den weg te wijzen, deed ik
-op alle plaatsen van het schip zooveel lantarens hangen als wij hadden,
-en wij bleven den geheelen nacht schoten doen, om hun te doen weten, dat
-wij niet ver af waren.</p>
-
-<p>Tegen acht ure des morgens ontdekten wij door onze kijkers de
-scheepsbooten, en zagen, dat er twee waren, die opgepropt met volk en
-zeer diep geladen waren. Wij bespeurden, dat zij roeiden, daar de wind
-tegen was, dat zij ons schip zagen en hun uiterste best deden, dat wij
-hen zouden zien. Wij heschen dadelijk onze vlag, ten teeken dat wij hen
-zagen, zetten meer zeil bij en hielden regt op hen aan. Binnen een half
-uur hadden wij hen bereikt en namen hen allen aan boord, ten getale van
-niet minder dan vierenzestig, mannen, vrouwen en kinderen, want er waren
-veel passagiers.</p>
-
-<p>Wij vernamen, dat het een Fransche koopvaarder, op de tehuisreis van
-Quebec op de rivier van Canada, was. De kapitein verhaalde ons in het
-breede het ongeluk, dat zijn schip getroffen had, hoe de brand in de
-stuurmanskamer, door achteloosheid van den stuurman ontstaan was, maar
-nadat hij hulp geroepen had, geheel gebluscht was geworden, gelijk
-iedereen gemeend had. Spoedig echter bespeurde men, dat er eenige vonken
-gevallen waren op eene plaats, waar men zoo moeijelijk bij kon komen,
-dat men die niet kon blusschen, en de brand naderhand tusschen de
-inhouten en beschotten geraakt was, vanwaar hij zich in het ruim
-verspreid en al hunne inspanningen vruchteloos gemaakt had.</p>
-
-<p>Er was niets anders op, dan in de booten te gaan, die tot hun geluk zeer
-groot waren, bestaande uit de barkas en eene groote boot, benevens nog
-een sloepje, dat weinig anders hun baten kon, dan om er eenig zoet water
-en proviand in te laden, nadat zij zich uit den brand gered hadden. Zij
-hadden inderdaad weinig hoop op hun behoud, toen zij zoo ver van alle
-land in deze booten gingen, alleenlijk, gelijk zij te regt aanmerkten,
-waren zij buiten gevaar van den brand, en bestond de mogelijkheid, dat
-zij op die hoogte een schip ontmoetten, dat hen opnam. Zij hadden
-zeilen, riemen en een kompas, en waren besloten naar Newfoundland koers
-te stellen, daar het eene stijve koelte uit het Z.O.t.O. woei. Zij
-hadden zooveel voorraad en water, dat als zij er niet meer van
-gebruikten, dan om voor verhongeren bewaard te blijven, zij voor twaalf
-dagen genoeg hadden, in welken tijd de kapitein zeide, dat hij gehoopt
-had, buiten slecht weder en tegenwind, de banken van Newfoundland te
-bereiken, en misschien eenige visschen tot hun voedsel te vangen, totdat
-zij het land zouden bereiken. Doch in al deze gevallen liepen zij nog
-veel gevaar, als om door storm omvergeworpen en verbrijzeld te worden,
-van regen en koude te verstijven en te bevriezen, door tegenwinden
-opgehouden te worden en van honger te sterven, dat zoo zij aldus gered
-waren geworden, dit waarlijk wel een wonder had mogen heeten.</p>
-
-<p>De kapitein verhaalde mij met tranen in de oogen, dat te midden hunner
-beraadslagingen, en toen iedereen alle hoop liet varen en vertwijfelen
-wilde, zij plotseling verrast werden door het hooren van een schot, door
-nog vier gevolgd; dit waren de vijf schoten, die ik had laten doen,
-zoodra wij de vlam zagen. Dit stak hun een riem onder het hart, en
-verwittigde hen, gelijk mijne bedoeling was, dat er een schip in de
-nabijheid was, om hen te hulp te komen. Op het hooren van deze schoten
-hadden zij hunne masten en zeilen gestreken, en daar het geluid voor den
-wind afkwam, besloten zij te blijven liggen tot het dag werd. Eenigen
-tijd daarna, niet meer hoorende schieten, hadden zij drie geweerschoten
-gedaan, die wij echter, daar het in den wind was, niet gehoord hadden.</p>
-
-<p>Eene poos daarna werden zij weder verblijd door onze lichten te zien en
-ons schieten te hooren, dat ik, gelijk ik zeide, den geheelen nacht door
-had laten doen; dit deed hun aan de riemen gaan en op ons aanroeijen,
-ten einde wij hen spoediger zouden kunnen zien, en eindelijk bemerkten
-zij tot hunne onuitsprekelijke vreugde, dat zij gezien werden.</p>
-
-<p>Het is mij onmogelijk de verschillende gebaren te beschrijven, de
-verrukking en opgetogenheid, waaraan deze arme geredde lieden zich
-overgaven, om hunne vreugde over hunne onverwachte redding uit te
-drukken. Droefenis en vrees zijn gemakkelijk te beschrijven; zuchten en
-tranen, snikken en eenige weinige bewegingen met hoofd en handen zijn de
-eenige wijzen, waarop zij uitgedrukt worden; maar een overmaat van
-vreugde, eene heugelijke verrassing brengt duizend buitensporigheden met
-zich. Sommigen smolten weg in tranen, anderen schreeuwden en jammerden,
-alsof zij ten diepste bedroefd waren; sommigen waren volslagen
-krankzinnig; anderen liepen stampvoetende over het schip; anderen
-handenwringende; sommigen dansten, anderen zongen, anderen lachten,
-anderen gilden; sommigen waren van de spraak beroofd en konden geen
-woord uitbrengen; sommigen waren ziek en misselijk; verscheidene vielen
-in zwijm; en eenige weinige sloegen een kruis en dankten God.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_007.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik wil hun geen onregt doen; naderhand waren misschien zeer velen
-dankbaar; maar de eerste aandoening was hun te sterk, en zij konden die
-niet bedwingen; zij waren in zekere mate verbijsterd van zinnen, en
-slechts weinigen betoonden zich in hunne vreugde bedaard en gematigd.
-Misschien ligt hiervan de reden eensdeels in hunnen eigendommelijken
-landaard, ik bedoel den Franschen, wier geest altijd vlugger,
-hartstogtelijker en meer geneigd is, om tot uitersten over te slaan, dan
-die van andere volken. Ik ben geen wijsgeer genoeg, om de oorzaak te
-bepalen, maar nooit had ik vroeger in mijn leven zoo iets bijgewoond. De
-verrukking, waaraan zich Vrijdag, mijn trouwe wilde, overgaf, toen hij
-zijn vader in de boot aantrof, kwam er het naaste bij; en de verbazing
-van den kapitein en zijne brave medgezellen, die ik redde van de
-schurken, die hen op het eiland aan wal gezet hadden, zweemde er
-eenigzins naar; maar noch dat van Vrijdag, noch iets wat ik ooit in mijn
-leven zag, haalde er eenigzins bij.</p>
-
-<p>Ik moet nog opmerken, dat deze uitsporigheden zich niet alleen bij
-verschillende personen op zich zelve vertoonden; neen, dezelfde persoon
-bedreef ze achtervolgens allen, in een kort tijdsverloop. Een man, die
-het eene oogenblik sprakeloos en geheel bedwelmd en verbijsterd was,
-danste en schreeuwde het volgende oogenblik als een bezetene; een
-oogenblik daarna rukte hij zich de haren uit, scheurde zich de kleederen
-van het lijf, en vertrapte die als een krankzinnige; weinige minuten
-daarna smolt hij weg in tranen, dan werd hij flaauw en viel in zwijm, en
-zou, als men hem niet oogenblikkelijk te hulp gekomen was, binnen
-weinige minuten dood geweest zijn; en zoo ging het niet met een of twee,
-of tien, of twintig, maar het meerendeel van hen; en als ik wel heb, was
-onze doktor verpligt er meer dan dertig te aderlaten.</p>
-
-<p>Er bevonden zich twee priesters onder hen, een oud en een jong man, en
-wat zonderling was, de oude man was het hevigst aangedaan. Zoodra hij
-aan boord van ons schip was, en zich gered zag, viel hij als dood neder,
-terwijl er geen teeken van leven in hem te bespeuren was. Onze doctor
-diende hem dadelijk de noodige middelen toe, en was de eenigste man aan
-boord, die niet geloofde, dat hij dood was, en eindelijk deed hij hem
-eene aderlating, na zijn arm eerst gewreven te hebben, om dien te
-verwarmen. Eerst kwam het bloed bij droppels, en vloeide toen wat
-ruimer; drie minuten later sloeg de man de oogen op, en een kwartier
-daarna scheen hij volkomen hersteld. Nadat zijn arm verbonden was, liep
-hij heen en weêr, zeide, dat hij geheel hersteld was, en nam een drankje
-in, dat de doctor hem gaf. Een kwartier uurs later kwam men den doctor
-roepen, die eene in flaauwte liggende Fransche vrouw aderliet, en zeide,
-dat de priester ijlhoofdig was geworden, gelijk ook werkelijk het geval
-was. De doctor wilde hem in dien toestand niet aderlaten, maar gaf hem
-een verdoovend en slaapwekkend middel in, dat na eenigen tijd werkte, en
-den volgenden morgen ontwaakte de oude man volkomen wel en bij zijn
-volle verstand.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 450px;">
-<img src="images/crus02_008.jpg" width="450" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De jonge priester was zijne hartstogten meer meester, en werkelijk een
-voorbeeld van een gelaten en bezadigd karakter. Toen hij eerst aan
-boord bij ons kwam, wierp hij zich plat op den grond neder, om God voor
-zijne bevrijding te danken, waarin ik hem ongelukkig en ontijdig
-stoorde, daar ik dacht, dat hij in flaauwte was gevallen; doch hij sprak
-bedaard, dankte mij, zeide mij, dat hij God gedankt had voor zijne
-bevrijding, en smeekte mij hem nog eenige oogenblikken ongestoord te
-laten, en dat hij na zijnen Schepper ook mij wilde dank zeggen.</p>
-
-<p>Het speet mij bitter, dat ik hem gestoord had, en ik liet hem niet
-alleen ongemoeid, maar zorgde ook, dat anderen dit deden. Hij bleef
-ongeveer drie minuten in dezelfde houding, kwam toen naar mij toe,
-gelijk hij gezegd had, en dankte mij met de opregtste hartelijkheid, en
-met tranen in de oogen, dat ik, naast God, hem en zoo vele andere
-ongelukkigen, het leven had gered. Ik zeide hem, dat ik hem niet
-behoefde aan te sporen, God veeleer dan mij te danken, daar ik gezien
-had, dat hij dit reeds had gedaan. Maar ik voegde er bij, dat dit
-slechts een bevel was, dat aan alle menschen door de rede en
-menschlievendheid voorgeschreven werd, en dat wij even veel reden als
-zij hadden om God te danken, dat deze ons de genade had bewezen, ons tot
-werktuigen zijner barmhartigheid te maken.</p>
-
-<p>Daarna keerde de jonge priester zich tot zijne landgenooten, trachtte
-hen tot bedaren te brengen, en vermaande en smeekte hen, zich aan geene
-buitensporigheden over te geven. Bij eenigen gelukte dit, doch de
-meesten hadden geenerlei magt over zichzelven. Ik heb dit vermeld, om
-dat het nuttig kan zijn voor degenen, in wier handen dit verhaal valt,
-dat zij zich voor alle uitsporige vervoering van aandoeningen wachten;
-want zoo overmaat van vreugde den mensch reeds zoo zeer buiten het
-bestier zijner rede vervoert, waartoe zal dan de overmaat van nijd, haat
-of toorn ons niet brengen? Waarlijk, ik zag hier hoe wij steeds over
-alle driften de wacht moeten houden, zoo wel bij vreugde en genoegen als
-bij droefheid en leed.</p>
-
-<p>Deze uitsporigheden onzer nieuwe gasten veroorzaakten den eersten dag
-eene tamelijke verwarring, maar toen zij zich naar bed hadden begeven,
-zoo goed wij hun dit in ons schip konden geven, en gerust geslapen
-hadden, gelijk de meesten hunner van afmatting deden, waren zij den
-volgenden dag geheel andere menschen.</p>
-
-<p>Zij lieten niet na, ons alle beleefdheid en dankbaarheid voor de hun
-bewezene diensten te betuigen; want men weet, dat de Franschen over het
-algemeen beleefd genoeg zijn. De kapitein en een der priesters kwamen
-den volgenden dag bij mij, en verzochten mij en mijnen neef, onzen
-kapitein, te spreken, en met ons te beraadslagen, hoedanig wij met hen
-zouden handelen. Eerstelijk zeiden zij, dat daar wij hun het leven gered
-hadden, al wat zij in de wereld bezaten te weinig was, om ons deze
-dienst te vergelden. De kapitein zeide, dat hij eenig geld en eenige
-zaken van waarde nog in der haast uit de vlammen had weten te redden, en
-dat, zoo wij het wilden aannemen, zij volmagt hadden, ons het aan te
-bieden; zij verzochten alleen hier of daar aan wal gezet te worden,
-vanwaar zij zoo mogelijk als passagiers naar Frankrijk zouden gaan. Mijn
-neef wilde eerst hun geld aannemen en dan beraadslagen wat met hen aan
-te vangen; maar ik bragt hem daaraf; want ik wist wat het te zeggen is,
-in een vreemd land aan wal gezet te worden, en als de Portugesche
-kapitein, die mij op zee opnam, mij zoo behandeld en voor mijne
-bevrijding mij alles afgenomen had, had ik van honger moeten sterven, of
-in Brazilië even goed slaaf zijn als in Barbarije, behalve dat ik dan
-aan geen Turk zou behooren; maar misschien is een Portugees al geen
-beter meester dan een Moor, zoo niet in sommige gevallen veel erger.</p>
-
-<p>Ik zeide derhalve den Franschen kapitein, dat wij hen, wel is waar, in
-zijnen nood hadden opgenomen; maar dat dit alleen onze pligt jegens
-onzen evenmensen was, en gelijk wij in denzelfden of soortgelijken
-toestand zouden verlangen gered te worden; dat wij niets voor hen gedaan
-hadden, dan hetgeen wij vertrouwden, dat zij voor ons zouden hebben
-gedaan, als wij in hun geval en zij in het onze waren geweest; dat wij
-hen opgenomen hadden om hen te redden, maar niet om hen te plunderen; en
-dat het onmenschelijk zou zijn, hun het weinige, dat zij uit den brand
-gered hadden, te ontnemen en hen dan aan wal te zetten en aan hun lot
-over te laten; dat zou zijn hen eerst van den dood te redden, om hen
-naderhand daaraan ten prooi te geven; hen uit het water te redden om
-hen aan den honger prijs te geven; en derhalve verlangde ik, dat hun
-niets het minste zou ontnomen worden. Hen aan wal te zetten, was
-inderdaad voor ons eene moeijelijke zaak, gelijk ik hun mededeelde, want
-ons schip was naar Oost-Indië bestemd, en schoon wij zeer ver westwaarts
-heen waren geslagen, hetgeen welligt de Hemel tot hun behoud aldus
-beschikt had, was het ons toch ondoenlijk, om hunnentwil onze reis te
-veranderen, en mijn neef, de kapitein, kon het niet aan de reeders
-verantwoorden, jegens welke hij verpligt was, om zijne reis naar
-Brazilië te vervolgen. Al wat ik voor hen doen kon was, ons zooveel
-mogelijk in het vaarwater te houden van naar huis gaande
-West-Indievaarders, en zoo mogelijk hun een overtogt naar Engeland of
-Frankrijk te verschaffen.</p>
-
-<p>Het eerste deel van mijn voorstel was zoo edelmoedig en welgemeend, dat
-zij er niet dan zeer dankbaar voor konden zijn, doch zij waren zeer
-ongerust, vooral de passagiers, vooral bij het vooruitzigt van misschien
-mede naar Oost-Indië te moeten gaan. Zij smeekten mij, dat, aangezien
-ik, voordat ik hen aantrof, zoo ver westelijk geslagen was, ik althans
-tot de banken van Newfoundland dienzelfden koers zou houden, waar ik
-waarschijnlijk wel een scheepje zou aantreffen, dat zij konden huren, om
-hen naar Canada terug te brengen.</p>
-
-<p>Ik beschouwde dit als een zeer billijk verzoek, en wilde dit hun gaarne
-toestemmen, want ik begreep dat al dit volk naar Oost-Indië mede te
-nemen, voor henzelven niet alleen eene onondragelijke hardigheid zijn
-zou, maar ook onze reis bemoeijelijken, door het verteren van onze
-proviand; zoodat ik het voor geene inbreuk op den vrachtbrief aanzag,
-dat een geheel onvoorzien toeval ons hiertoe dwong, en waarin wij niet
-te laken waren; want zoowel Goddelijke als menschelijke wetten eischten
-van ons, dat wij twee booten vol volk in zulk eenen ongelukkigen
-toestand niet weigerden op te nemen, en zoowel hun als onze toestand
-vereischte, dat wij hen te hunner bevrijding hier of daar aan wal
-zetten. Dus beloofde ik hen naar Newfoundland te brengen, als wind en
-weder het toelieten, en zoo niet, dat ik hen dan naar Martinique zou
-brengen.</p>
-
-<p>De oostenwind bleef lang aanhouden, doch met goed weder, en daar er
-reeds lang oostelijke winden geheerscht hadden, misten wij verscheidene
-gelegenheden hen naar Frankrijk te zenden, want wij praaiden
-verscheidene naar Europa bestemde schepen, waaronder twee Fransche, die
-van St. Kitts kwamen, maar zij hadden zoo lang tegen den wind moeten
-opwerken, dat zij geene passagiers durfden innemen, uit vrees van
-levensmiddelen te kort te komen voor hen en hunne passagiers. Het was
-omstreeks eene week daarna, dat wij de banken van Newfoundland
-bereikten, waar wij al onze Franschen aan boord van een bark lieten
-overgaan, die zij op zee huurden, om hen naar wal en vandaar naar
-Frankrijk te brengen, als zij aan wal genoeg levensmiddelen konden
-bekomen. Ik moet echter vermelden, dat de jonge Fransche priester, van
-wien ik gesproken heb, hoorende dat wij naar Oost-Indië gingen, ons
-verzocht aan boord te blijven, om op de kust van Coromandel aan wal
-gezet te worden. Ik gaf hiertoe gereedelijk mijne toestemming, want ik
-hield veel van den man, en niet zonder reden, gelijk in het vervolg
-blijken zal. Ook vier matrozen namen bij ons dienst, waarvan wij veel
-nut hadden.</p>
-
-<p>Vandaar zetten wij koers naar de West-Indiën en hielden omstreeks
-twintig dagen Z.Z.O. aan, somtijds met weinig of geen wind; toen wij
-nieuwe voorwerpen van menschlievendheid aantroffen, bijkans even
-jammerlijk als de vorige.</p>
-
-<p>Het was op 27° 5' N.B., den 18 Maart 1694, dat wij een zeil zagen, dat
-in onzen koers Z.Z.O. lag. Spoedig zagen wij, dat het een groot schip
-was, dat op ons aanhield, maar wisten eerst niet wat er van te denken.
-Wat naderkomende zagen wij, dat het zijne groote steng, fokkemast en
-boegspriet verloren had, en hoorden het een noodschot doen. Het weder
-was zeer goed, het woei eene bramzeilskoelte uit het N.N.W., en spoedig
-konden wij het praaijen.</p>
-
-<p>Wij vernamen, dat het een schip van Bristol was, op de tehuisreis, doch
-dat het weinige dagen voordat het zeilree was, door eenen vreesselijken
-storm van de reede van Barbados was weggeslagen, terwijl de kapitein en
-opperstuurman beide aan wal gegaan waren, zoodat, behalve het gevaar van
-den storm, zij slecht in staat waren het schip naar huis te brengen.
-Zij waren reeds negen weken op zee, en hadden na den orkaan nog een
-vreesselijken storm moeten doorstaan, die hen westwaarts, geheel buiten
-hun bestek, had geslagen, en waarbij zij hunne masten verloren hadden.
-Zij verhaalden ons, dat zij verwachtten de Bahamas te zien, maar toen
-weder door een zwaren N.N.W. wind, dezelfde die thans woei, naar het
-Z.O. waren geslagen, en daar zij niet anders dan de onderzeilen en eene
-soort van razeil op een noodfokkemast, dien zij opgerigt hadden, konden
-bijzetten, konden zij niet digt bij den wind liggen, maar trachtten de
-Kanarische eilanden te bereiken.</p>
-
-<p>Het ergste echter was, dat zij bijkans van honger gestorven waren, uit
-gebrek aan leeftogt, behalve de vermoeijenissen, die zij uitstonden; hun
-brood en vleesch was geheel op, en geen lood er meer van overig. Zij
-hadden sedert elf dagen niets genuttigd dan zoet water en een half
-vaatje meel; ook hadden zij suiker genoeg; in den beginne hadden zij
-eenige confituren gehad, doch deze waren ook op, en zij hadden nog zeven
-vaatjes rum.</p>
-
-<p>Aan boord waren een jongeling en zijne moeder met een dienstmeisje als
-passagiers; deze waren, denkende dat het schip reeds gereed was onder
-zeil te gaan, ongelukkig den avond voor den orkaan aan boord gegaan, en
-daar zij geen leeftogt van zichzelven meer hadden, waren zij in nog
-jammerlijker toestand dan de overigen; want de matrozen, die zelf
-zooveel gebrek leden, hadden geen medelijden met de arme passagiers, en
-deze bevonden zich in eenen toestand, wiens ellende onbeschrijfelijk is.</p>
-
-<p>Ik zou dit welligt niet vernomen hebben, indien de nieuwsgierigheid mij
-niet, toen de wind bedaard was, aan boord aldaar had doen gaan. De
-tweede stuurman, die thans het bevel op het schip had, was bij ons aan
-boord geweest, en vertelde mij, dat zij in de kajuit drie passagiers
-hadden, die in eenen allerjammerlijksten toestand waren. "Ik geloof
-zelfs, dat zij dood zijn," zeide hij, "want ik heb sedert twee dagen
-niets van hen gehoord, en vreesde naar hen te vernemen, want," vervolgde
-hij, "ik had niets waarmede ik hen kon laven."&mdash;Wij zochten onmiddellijk
-zooveel leeftogt voor hen bijeen, als wij missen konden, en ik had met
-mijnen neef reeds afgesproken, dat ik hen provianderen zou, al zouden
-wij ook naar Virginië of eenig deel van de Amerikaansche kust gaan, om
-voor onszelven levensmiddelen in te nemen; doch dit was niet
-noodzakelijk.</p>
-
-<p>Zij bevonden zich echter thans in een nieuw gevaar, namelijk dat van te
-veel te eten, zelfs van het weinige, dat wij hun gaven. De stuurman, die
-thans bevelhebber was, bragt zes man in de boot mede, maar deze arme
-lieden zagen er uit als schimmen, en waren zoo zwak, dat zij naauwelijks
-op de riemen konden zitten. De stuurman zelf was zeer ziek en half
-verhongerd, want hij verklaarde, dat hij niets boven het volk vooruit
-had gehad, en van alles gelijk aandeel met hen genomen. Ik waarschuwde
-hem, weinig te eten, maar zette hem dadelijk vleesch voor; maar bij den
-derden mond vol werd hij ongesteld en kon niet meer slikken. Onze doktor
-maakte daarop eene soep voor hem gereed, dat voedsel en geneesmiddel,
-volgens zijn zeggen, te gelijk was, en na die genuttigd te hebben, werd
-hij beter. Middelerwijl vergat ik de matrozen niet. Ik gelastte hun eten
-voor te zetten, dat de arme lieden meer verslonden dan aten; zij waren
-zoo hongerig, dat zij half waanzinnig waren en zich niet bedwingen
-konden; en twee hunner aten zoo gulzig, dat zij den volgenden morgen in
-levensgevaar waren.</p>
-
-<p>De ellende van deze lieden trof mij zeer, en deed mij herdenken aan het
-verschrikkelijk vooruitzigt, toen ik het eerst op het eiland kwam, waar
-ik geen mondvol eten had, en geenerlei verwachting het te zullen
-bekomen; zonder te spreken van de vrees, om door verscheurende dieren
-verslonden te worden. Maar terwijl de stuurman mij aldus den
-jammerlijken toestand van het scheepsvolk verhaalde, kon ik niet uit
-mijne gedachten zetten wat hij mij van de drie arme schepsels in de
-groote kajuit verhaald had, van de moeder, den zoon en het dienstmeisje
-namelijk, waarvan hij sedert twee of drie dagen niets gehoord had, en
-die hij, naar zijne woorden te oordeelen, scheen te bekennen, geheel
-verwaarloosd te hebben, omdat hun eigen nood zoo groot was. Ik begreep
-hieruit, dat zij hun in het geheel geen eten gegeven hadden, en dat zij
-derhalve gestorven zouden zijn, en misschien dood op den grond van de
-kajuit liggen.</p>
-
-<p>Terwijl ik dus den stuurman met zijn volk aan boord hield, om hen te
-verkwikken, vergat ik het uitgehongerd volk niet, dat aan boord gebleven
-was, maar liet mijn eigen boot uitzetten, en zond den stuurman en twaalf
-man daarheen, om hun een zak beschuit en vier of vijf stukken
-ossenvleesch, om te koken, te brengen. Onze doktor waarschuwde hen, het
-vleesch te laten koken terwijl zij er bij waren, en in de kombuis de
-wacht te houden, ten einde het niet raauw gegeten of voor het gaar was
-door de matrozen uit den ketel gehaald werd, en ieder man slechts een
-klein stukje te gelijk te geven. Deze voorzorgen waren het behoud van
-het volk, want anders zouden zij zich dood gegeten hebben aan hetgeen
-hun tot behoud van hun leven gegeven werd.</p>
-
-<p>Tevens gelastte ik den stuurman in de groote kajuit te gaan en te zien
-in welken toestand de arme personen waren; en zoo zij nog leefden, hen
-te vertroosten en zoodanige verkwikkingen te geven als zij behoefden; en
-de doktor gaf hem een pot met eenige soep, gelijk hij voor den stuurman
-had gereed gemaakt, en die hij niet twijfelde, dat hen van lieverlede op
-de been zou brengen.</p>
-
-<p>Ik was hiermede nog niet tevreden, maar daar ik, gelijk ik zeide,
-verlangde, het tafereel van ellende, dat ik wist, dat dit schip zou
-opleveren, met eigene oogen te zien, nam ik den stuurman of kapitein,
-gelijk wij hem thans noemden, mede en begaf mij kort daarop zelf aan
-boord. Ik vond de matrozen bijkans in oproer, om het vleesch uit den
-ketel te halen eer het gaar was. Mijn stuurman handhaafde de orde, en
-deed goede wacht aan de kombuis houden. Het volk, dat daar de wacht
-hield, was genoodzaakt, na op alle mogelijke wijzen het volk vermaand te
-hebben geduldig te zijn, het met geweld er af te houden. Hij liet echter
-eenige beschuit in het vleeschnat doopen, en gaf iedereen daarvan een
-stuk, om hunne maag tevreden te stellen, en zeide, dat hij tot hun eigen
-bestwil genoodzaakt was, hun slechts weinig te gelijk te geven. Doch
-niets baatte; en als niet ik met hun eigen bevelhebber gekomen was, en
-hun goede woorden gegeven en ook gedreigd had, hun niets meer te geven,
-zouden zij, geloof ik, met geweld in de kombuis gedrongen zijn, en het
-vleesch er uitgehaald hebben, want woorden zijn een flaauw voedsel voor
-eene hongerige maag. Echter bragten wij hen tot rede, en gaven hun de
-eerste maal slechts weinig, en langzamerhand wat meer, tot wij hen
-eindelijk verzadigden, en niemand nadeel hierbij leed.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_009.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Maar de ellende van de arme passagiers in de kajuit was van een anderen
-aard, en ging die van de anderen ver te boven. Want daar het scheepsvolk
-zelf zoo weinig had, hadden zij hen in het begin zeer schraal bedeeld,
-en op het laatst geheel verwaarloosd, zoo dat zij inderdaad zes of zeven
-dagen lang in het geheel geen voedsel hadden gehad, en verscheidene
-dagen te voren zeer weinig. De arme moeder, die, volgens den stuurman,
-eene zeer welopgevoede vrouw was, had uit moederliefde, alles wat zij
-krijgen kon, zoo voor haren zoon bespaard, dat zij er eindelijk onder
-bezweken was. Toen de stuurman van ons schip in de kajuit trad, zat zij
-op den grond met den rug tegen het beschot, tusschen twee vastgesjorde
-stoelen, en haar hoofd op de borst gezonken, schoon zij nog niet geheel
-dood was. Mijn stuurman zeide al wat hij kon, om haar op te beuren en
-aan te moedigen, en stak haar met een lepel eenige bouillon in den mond.
-Zij bewoog hare lippen en hief eene hand op, maar kon niet spreken; zij
-verstond echter wat hij zeide, en gaf door teekens te kennen, dat het
-voor haar te laat was, maar wees op haar kind, als wilde zij zeggen, dat
-hij daarvoor maar moest zorgen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 600px;">
-<img src="images/crus02_010.jpg" width="600" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De stuurman, die hevig getroffen was, trachtte echter haar iets binnen
-te krijgen, en zeide, dat hij haar een paar lepels vol had doen
-doorzwelgen, schoon ik twijfel of hij hiervan zeker was. Het was echter
-te laat; zij stierf nog denzelfden nacht.</p>
-
-<p>De knaap, die ten koste van zijn moeders leven bewaard was gebleven, was
-nog niet zoo ver heen, maar toch lag hij in eene kooi uitgestrekt, en
-gaf naauwelijks eenig teeken van leven. Hij had een stuk van een ouden
-handschoen in zijn mond, waarvan hij het overige opgegeten had. Daar hij
-echter jong en sterker was dan zijne moeder, gaf de stuurman hem
-langzamerhand wat in, en hij begon zigtbaar te herleven, schoon hij,
-toen hij eene poos daarna twee of drie lepels te gelijk innam, zeer
-ongesteld werd en het niet kon binnenhouden.</p>
-
-<p>De dienstmaagd vereischte thans ook onze zorg. Zij lag digt bij hare
-meesteres op den grond, even als iemand, die door eene beroerte
-getroffen was, en lag met den dood te worstelen. Hare leden waren
-verwrongen; een harer handen was krampachtig om den poot van een stoel
-geslagen, zoo stijf, dat wij dien niet gemakkelijk konden losmaken, hare
-andere hand lag boven haar hoofd, en hare beenen stijf tegen het beschot
-der kajuit; kortom zij lag als een zieltogende; en toch was er nog een
-vonkje leven in. Niet alleen was de arme meid half dood van honger en
-verschrikt door het naderen van den dood, maar gelijk het volk ons
-naderhand verhaalde, haar hart was gebroken, toen zij twee of drie dagen
-te voren het zieltogen harer meesteres aanschouwd had, die zij teeder
-beminde. Wij wisten niet wat met de arme meid te beginnen, want toen
-onze doktor, die een man van veel kennis en groote ervaring was, haar
-met veel moeite in het leven had teruggebragt, moest hij haar onder
-zijne behandeling houden, want het scheen langen tijd, dat haar verstand
-gekrenkt was.</p>
-
-<p>De lezers van dit mijn geschrift moeten wel in het oog houden, dat men
-op zee bij elkander geene bezoeken aflegt, zoo als men een reisje te
-land doet, waar men soms veertien dagen achtereen op dezelfde plaats
-blijft. Het was thans wel onze zaak dit scheepsvolk in hunnen nood bij
-te staan, maar niet bij hen te blijven liggen; en schoon zij wel eenige
-dagen gelijken koers met ons wilden houden, konden wij echter geen zeil
-voeren, om gelijk met een schip te blijven, dat zijne masten verloren
-had. Daar echter hun kapitein ons verzocht hem te helpen een noodsteng
-op den grooten mast en een soort van steng op zijn fokkemast op te
-zetten, maakten wij als het ware drie of vier dagen te dien einde een
-bijlegger bij hem. Na hem daarop vijf vaten ossenvleesch, een vat spek,
-twee groote vaten beschuit, en zooveel erwten, meel en wat wij missen
-konden, gegeven te hebben, namen wij daarvoor van hen over drie vaten
-suiker, eenigen rum en eenige stukken van achten, en verlieten hen
-daarop, na op hun eigen ernstig verzoek den jongeling en de dienstmaagd
-met al hun goed bij ons aan boord te hebben genomen.</p>
-
-<p>De jongeling was ongeveer zeventien jaren oud, een knappe, welopgevoede,
-verstandige en zedige knaap; zeer bedroefd over het verlies zijner
-moeder; en naar het bleek had hij slechts weinige maanden geleden zijn
-vader te Barbados verloren. Hij verzocht den doktor, om zijne voorspraak
-bij mij, om hem aan boord te nemen; want hij zeide, dat de onbarmhartige
-kerels zijne moeder vermoord hadden. Dit was ook in zekeren zin de
-waarheid, want zij hadden wel een klein weinig kunnen afzonderen voor de
-arme hulpelooze vrouw, waardoor zij het leven had kunnen behouden, al
-ware het maar genoeg, dat zij niet van honger gestorven was. Maar de
-honger is een scherp zwaard, en kent vrienden noch bloedverwanten, noch
-regten; en heeft derhalve geene gewetens wroeging en is voor medelijden
-onvatbaar.</p>
-
-<p>De doktor zeide hem welk eene verre reis wij gingen doen, en hoe die
-hem van al zijne bloedverwanten verwijderen zou, en hem misschien even
-ongelukkig doen worden, als toen wij hem vonden, namelijk om in de
-wereld te verhongeren. Hij zeide, dat het hem onverschillig was, waar
-hij heen ging, zoo hij slechts van dat verschrikkelijk scheepsvolk
-ontslagen was; dat de kapitein (waarmede hij mij bedoelde, want hij had
-mijn neef niet gezien) hem het leven gered had, en hij was verzekerd,
-dat hij hem verder geen kwaad zou toevoegen. Wat de dienstmaagd betrof,
-ook deze, zeide hij, zou zeer dankbaar zijn, al bragten wij haar ook
-waar wij wilden. De doktor stelde mij de zaak zoo treffend voor, dat ik
-er in toestemde, en wij namen beide aan boord met al hun goederen;
-behalve elf vaten suiker, die niet overgeladen konden worden; en daar de
-jongeling er een cognossement van had, liet ik den kapitein eene
-verbindtenis teekenen, om zoodra hij te Bristol aankwam, naar zekeren
-heer Rogers, een koopman daar, te gaan, die volgens des jongelings
-zeggen, een bloedverwant van hem was, en dien een brief van mij, met al
-de goederen der overledene weduwe af te geven, hetgeen ik niet geloof,
-dat ooit gebeurd is; want ik heb nooit vernomen, dat het schip te
-Bristol aangekomen is. Waarschijnlijk is het vergaan, want het was zoo
-ontredderd en zoo ver van alle land, dat ik denk, dat het bij den
-eersten storm, waarvan het beloopen werd, moest zinken, want het was lek
-en had schade in het hol, toen wij het aantroffen.</p>
-
-<p>Wij waren nu op 19° 32' en hadden tot hiertoe, wat het weder betreft,
-eene niet ongunstige reis, schoon in het eerst veel tegenwinden gehad.
-Ik zal niemand lastig vallen met de geringe voorvallen van weer en wind
-en stroomingen, maar mijne geschiedenis bekortende, alleen vermelden,
-dat ik den 10den April 1695 op mijn oud verblijf, het eiland aankwam.
-Geene geringe moeite kostte het mij het terug te vinden, want daar ik
-vroeger er op kwam en vertrok van de zuid- en oostzijde, als van
-Brazilië komende, zoo kwam ik nu tusschen het vasteland en het eiland,
-en daar ik geene kaart van de kust of eenige landmerken had, kende ik
-het niet, toen ik het zag, en wist niet of ik het zag of niet.</p>
-
-<p>Wij kruisten een geruimen tijd rond, en deden verscheidene eilanden aan
-in den mond van de Oronoco, doch vruchteloos; alleen bespeurde ik door
-onze kustvaart, dat ik vroeger in eene groote dwaling vervallen was;
-namelijk, dat het vasteland, hetwelk ik van het eiland waarop ik woonde
-meende te zien, eigenlijk geen vast land, maar een lang eiland, of
-liever eene eilandenreeks was, die van de eene zijde van den wijden mond
-dier rivier tot aan de andere liep, en dat de wilden, die op mijn eiland
-kwamen, eigenlijk niet diegenen waren, die wij Caraïben noemen, maar
-eilandbewoners van hetzelfde ras, die wat digter dan de overige aan
-onzen kant woonden.</p>
-
-<p>Ik bezocht verscheidene dier eilanden vruchteloos; sommigen vond ik dat
-onbewoond waren, anderen niet. Op een derzelve trof ik eenige
-Spanjaarden aan, die ik meende dat daar hun verblijf hielden; maar toen
-ik hen sprak vernam ik, dat zij daar digtbij in eene kreek eene sloep
-hadden liggen, en dat zij hier kwamen, om zout te maken, en naar
-parelmosselen te visschen; maar zij behoorden tot het eiland Trinidad,
-dat op 10° of 11° verder noordelijk lag.</p>
-
-<p>Aldus het eene eiland na het andere aandoende, somtijds met ons schip,
-en somtijds met de sloep van den Franschman, dat wij een zeer geschikt
-vaartuig vonden, en met hun goedvinden achtergehouden hadden, kwam ik
-eindelijk aan de zuidzijde van mijn eiland, en herkende thans duidelijk
-waar ik was. Ik bragt dus het schip veilig ten anker, dwars voor de
-kleine kreek, waar mijne oude woning was.</p>
-
-<p>Zoodra ik de plaats zag, riep ik Vrijdag, en vroeg hem, of hij wist waar
-hij was. Hij zag in het rond, en, in de handen klappende, riep hij uit:
-"O ja, daar! O ja, daar!" terwijl hij naar onze oude woning wees, en
-danste en rondsprong, of hij gek geworden was, en ik had veel moeite,
-hem te beletten dat hij in zee sprong, om naar den wal te zwemmen.</p>
-
-<p>"Wel Vrijdag," zeide ik, "denkt gij, dat wij hier iemand zullen vinden
-of niet? Wat dunkt u, zullen wij uwen vader hier vinden?" Hij stond eene
-poos zonder te spreken, maar toen ik van zijn vader sprak, zette hij een
-treurig gelaat, en ik zag, dat hem de tranen over het gelaat liepen.
-"Wat deert u, Vrijdag," zeide ik, "zijt gij bedroefd, omdat gij
-denkelijk uw vader zult zien?"&mdash;"Neen, neen," zeide hij, het hoofd
-schuddende; "hem niet weêr zien, zal hem niet weêr zien."&mdash;"Waarom?"
-zeide ik, "hoe weet gij dat, Vrijdag?"&mdash;"O neen," zeide Vrijdag, "hij
-lang geleden gestorven; hij lang dood, hij zoo oud man is."&mdash;"Kom, het
-is nog zoo zeker niet, Vrijdag," zeide ik. "Maar zullen wij dan niemand
-anders zien?" Vrijdag had beter oogen dan ik, en hij wees naar den
-heuvel, achter mijn verblijf; en, schoon wij er nog een half uur af
-lagen, riep hij uit: "Ik zie, ik zie, ik zie veel menschen, en daar en
-daar!" Ik zag derwaarts, maar kon niets onderscheiden, zelfs niet met
-een kijker, schoon dit geloof ik, kwam door dien ik de plek niet er in
-opvangen kon, want den volgenden dag vernam ik, dat hij gelijk had
-gehad, en er vijf of zes lieden naar het schip hadden staan te zien, die
-niet wisten waar zij ons voor moesten houden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 450px;">
-<img src="images/crus02_011.jpg" width="450" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Zoodra Vrijdag mij zeide, dat hij menschen zag, deed ik de Engelsche
-vlag hijschen en drie schoten doen, om te kennen te geven, dat wij
-vrienden waren, en ongeveer een half kwartier later zagen wij rook van
-de zijde van de kreek oprijzen. Ik gelastte dadelijk de boot uit te
-zetten, nam Vrijdag mede, en eene witte of vredevlag opzettende, ging
-ik naar den wal, met den jongen priester, waarvan ik gesproken heb, wien
-ik mijne geheele levensgeschiedenis verhaald had, benevens hoe ik daar
-gewoond en wie ik daar had gelaten, en die evenzeer als ik daarheen
-verlangde. Bovendien hadden wij ongeveer zestien goed gewapende mannen
-bij ons, als er soms eenige nieuwe gasten gekomen waren, die wij niet
-kenden; doch wij hadden onze wapens niet noodig.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_012.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Daar wij, toen de vloed bijkans op zijn hoogst was, aan wal gingen,
-roeiden wij de kreek in, en de eerste man, waar mijn oog op viel, was de
-Spanjaard, dien ik het leven gered had, en wiens gelaat ik dadelijk
-herkende; zijne kleeding zal ik later beschrijven. Ik gelastte, dat
-buiten mij niemand de boot zou verlaten, maar Vrijdag was niet te
-houden, want de brave jongen had zijn vader zeer in de verte gezien,
-veel verder dan mijn oog reikte, en zoo men hem niet aan wal had laten
-gaan, zou hij in zee gesprongen zijn. Naauwelijks was hij aan land, of
-hij vloog als een pijl uit den boog naar zijn vader. De hardvochtigste
-mensch zou tranen vergoten hebben bij het zien van de eerste uitbarsting
-zijner vreugde, toen hij bij zijn vader gekomen was. Hij omhelsde en
-kuste hem, streelde hem over het gelaat, nam hem in zijne armen op en
-zette hem op een boomstam en ging bij hem liggen; dan stond hij op en
-staarde hem aan, gelijk men eene vreemde schilderij zou doen, wel een
-kwartier lang; dan viel hij weder neder, streelde zijne beenen en kuste
-ze, en sprong dan weder op en bleef hem aanstaren; men zou gezegd
-hebben, dat hij betooverd was. Maar iedereen had weder moeten lagchen
-als men zag hoe hij zijne vreugde weder op eene andere wijze lucht gaf.
-In den morgen wandelde hij verscheidene uren met zijn vader langs het
-strand heen en weder, altijd hem bij de hand houdende alsof hij een kind
-was, en nu en dan kwam hij iets uit de boot voor hem halen, als een
-klomp suiker, een borrel, een beschuit of eenige andere versnapering.
-Des namiddags maakte hij weder andere grappen, want toen zette hij den
-ouden man op den grond en danste om hem heen met allerlei potsige
-gebaren, en gedurende al dien tijd sprak hij tot hem, en verhaalde hem
-eene of andere gebeurtenis van zijne reizen, en wat hem overgekomen was,
-om hem te vermaken. Kortom, zoo er bij de Christenen in ons werelddeel
-zoo veel kinderlijke liefde bestond, zou men bijkans geneigd zijn te
-zeggen, dat het vijfde gebod niet noodig was.</p>
-
-<p>Doch ik moet tot mijne landing terugkeeren. Ik zou nimmer eindigen als
-ik al de pligtplegingen en beleefdheden der Spanjaarden wilde vermelden.
-De eerste Spanjaard, dien ik, gelijk ik zeide, zeer goed herkende, was
-degeen wien ik het leven gered had, hij kwam met nog een naar de boot
-toe, ook met eene witte vlag; en niet alleen herkende hij mij in het
-eerst niet, maar hij had ook niet het minste denkbeeld of vermoeden, dat
-ik het zijn zou, tot ik hem toesprak. "Sennor," zeide ik in het
-Portugeesch, "kent gij mij niet?" Hij antwoordde niet, maar gaf zijn
-geweer over aan den man, die bij hem was, en iets in het Spaansch
-zeggende, dat ik niet wel verstond, kwam hij naar mij toe en omarmde
-mij, zeggende, dat het onverschoonlijk was, dat hij het gelaat niet
-herkende, dat hem eens, als dat eens engels uit den Hemel, was
-verschenen om zijn leven te redden. Hij zeide mij eene menigte
-beleefdheden, gelijk ieder welopgevoede Spanjaard altijd doen zal, en
-riep daarop dengeen, die bij hem was, en verzocht hem naar zijne makkers
-te gaan en die te roepen. Hij verzocht mij daarop naar mijn oud verblijf
-te gaan, waar hij mij weder in het bezit van mijn vorig huis zou
-stellen, en mij laten zien, dat er slechts geringe verbeteringen waren
-aangebragt. Ik ging dus met hem mede, maar ik kon helaas den weg evenmin
-vinden, alsof ik er nooit geweest was, want zij hadden zoo veel boomen
-en zoo digt bij elkander geplant, en deze waren in tien jaren zoo
-ineengegroeid, dat de plaats onbereikbaar was, behalve langs zulke
-kromme en bedekte wegen, daar alleen derzelver aanleggers den weg door
-konden vinden.</p>
-
-<p>Ik vroeg hem naar de reden van al deze verschansingen. Hij zeide, dat ik
-erkennen zou, dat zij noodig genoeg waren, als hij mij verhaald had wat
-zij van hunne komst op het eiland af beleefd hadden, vooral nadat zij
-het ongeluk hadden gehad van mijn vertrek te vernemen. Hij zeide, dat
-toen hij gehoord had, dat ik met een goed schip en naar mijn genoegen
-vertrokken was, hij niet dan zich kon verheugen over mijn geluk; en dat
-hij naderhand dikwijls vertrouwd had, dat hij mij den een of anderen
-tijd zou wederzien. Maar nimmer was hem in zijn leven iets zoo
-onverwachts en treurigs overgekomen als de teleurstelling, die hij in
-het eerst gevoelde, toen hij, op het eiland teruggekeerd, vernomen had,
-dat ik mij daar niet meer bevond.</p>
-
-<p>Wat de achtergebleven barbaren (gelijk hij ze noemde) betrof, en van
-welke hij zeide mij veel te verhalen te hebben, de Spanjaarden achtten
-zich allen veel beter onder de wilden, hoezeer zij in zoo klein getal
-waren. "En waren zij sterker in getal geweest," zeide hij, "wij zouden
-reeds lang in het vagevuur geweest zijn," terwijl hij een kruis maakte.
-"Ik hoop echter, dat het u niet mishagen zal, mijnheer," vervolgde hij,
-"als ik zeg hoe de noodzakelijkheid ons gedwongen heeft hen, tot behoud
-van ons leven, te ontwapenen, en hen, die niet tevreden waren met in
-zachtheid onze meesters te zijn, maar onze moordenaars wilden zijn, tot
-onze onderdanen te maken." Ik antwoordde, dat ik er zeer voor gevreesd
-had, toen ik hen daar achterliet, en dat niets bij mijn verlaten van het
-eiland mij meer onrust baarde dan dat zij niet teruggekomen waren;
-anders zou ik hen eerst in het bezit van alle dingen gesteld en de
-anderen in een staat van onderdanigheid achtergelaten hebben, gelijk zij
-verdienden. Doch zoo zij hen daartoe gebragt hadden, was mij dit zeer
-aangenaam, en ik er verre af hierin iets laakbaars te vinden; want ik
-wist, dat zij een hoop ontembare, weerbarstige schurken waren, die tot
-alle kwaad in staat waren.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_013.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Terwijl hij dit verhaalde, kwam de man, die hij teruggezonden had, met
-nog elf anderen terug. Het was mij onmogelijk uit de kleeding, die zij
-droegen, op te maken, van welke natie zij waren, doch hij verklaarde
-alles zoo wel aan hen als aan mij. Eerst keerde hij zich tot mij, en
-naar hen wijzende, zeide hij: "Dit, mijnheer, zijn eenigen van de
-heeren, die hun leven aan u te danken hebben," en zich daarop tot hen
-keerende en op mij wijzende, deelde hij hun mede wie ik was. Waarop zij
-allen een voor een naar mij toekwamen, niet alsof zij matrozen en zulk
-volk waren en ik huns gelijken; maar als waren zij ambassadeurs van
-hoogen adel en ik een monarch of groote veroveraar. Hun gedrag was ten
-uiterste hoffelijk en verpligtend, en toch met een manhaften ernst en
-deftigheid gepaard, die hun zeer goed stond; kortom, zij waren zoo
-hoffelijk, dat ik naauwelijks wist hoedanig hunne beleefdheden te
-ontvangen, veel minder hoe ik die beantwoorden zou.</p>
-
-<p>De geschiedenis van hunne komst en gedrag op het eiland na mijn vertrek
-is zoo merkwaardig, en behelst zoo vele voorvallen, die het volgend deel
-mijns verhaals zal ophelderen, en in het meerendeel overeenstemmen met
-het daarvan reeds gegeven verslag, dat ik niet dan met het grootst
-genoegen die te boek stel voor hen, die na mij dit zullen lezen.</p>
-
-<p>Ik zal niet langer mijzelven laten optreden, ten einde niet duizendmaal:
-"ik zeide, hij zeide, ik hernam, hij hervatte," enz., te moeten herhalen,
-maar zal de gebeurtenissen mededeelen, zoo als zij achtervolgens
-geschied zijn, en mijn geheugen die bewaard heeft, uit hetgeen zij mij
-mededeelden en van hetgeen ik in mijn omgang met hen en op de plaats
-vernam.</p>
-
-<p>Ten einde dit zoo duidelijk mogelijk geschiede, moet ik teruggaan tot
-den staat, waarin ik het eiland verliet, en van de personen, waarvan ik
-spreken moet. Eerstelijk moet ik herhalen, dat ik Vrijdags vader en den
-Spanjaard, die ik het leven gered had, in eene groote kanoe naar het
-vasteland, waarvoor ik het toen hield, had doen oversteken, om de
-makkers van den Spanjaard, die hij achtergelaten had, te halen, ten
-einde hen voor gelijke ramp, als die hem getroffen had, te behoeden, en
-hen voor het oogenblik te hulp te komen, en ten einde wij zoo mogelijk,
-gezamenlijk een middel tot onze bevrijding zouden uitvinden.</p>
-
-<p>Toen ik hen wegzond had ik geenerlei vooruitzigt of eenigen meerderen
-grond om op mijne redding te hopen, dan ik twintig jaren lang gehad had,
-veel minder had ik eenig vermoeden van hetgeen kort daarop gebeurde,
-namelijk, dat een Engelsen schip het eiland zou aandoen om mij op te
-nemen; en het moest voor hen eene zeer groote verrassing zijn, toen zij
-bij hunne terugkomst niet alleen vonden, dat ik vertrokken was, maar er
-ook drie vreemdelingen aantroffen, in het bezit van al wat ik
-achtergelaten had, en dat anders hun eigendom zou geweest zijn.</p>
-
-<p>Het eerst waar ik naar vroeg, was naar hunne eigene lotgevallen; en ik
-verzocht hem mij een verslag te geven van zijne terugreis naar zijne
-landslieden, met de boot, toen ik hem uitgezonden had om hen te halen.
-Hij zeide, dat dit zeer eenvoudig was, want dat hun onder weg niets
-merkwaardigs gebeurd was. Zij hadden stil weder en eene effen zee gehad.
-Het was buiten kijf, zeide hij, dat zijne landslieden bovenmate verheugd
-waren hem weder te zien. (Het schijnt, dat hij de voornaamste onder hen
-was, want de kapitein van het schip, waarmede zij schipbreuk geleden
-hadden, was voor eenigen tijd gestorven). Zijne terugkomst verbaasde hen
-te meer, daar zij wisten, dat hij in de handen der wilden gevallen was,
-die, naar zij begrepen, hem zoo goed als hunne andere gevangenen zouden
-opgegeten hebben, en toen hij hun verhaalde hoe hij gered was geworden
-en thans in staat was gesteld hen vandaar te voeren, dachten zij te
-droomen, en waren, zeide hij, even verbaasd als Jozefs broeders, toen
-deze hun verhaalde wie hij was, en hoe hoog hij aan Farao's hof verheven
-was. Maar toen hij hun zijne wapens, kruid en lood en mondbehoeften liet
-zien, die hij voor hunne reis medegebragt had, kwamen zij tot
-zichzelven, juichten over hunne bevrijding en maakten zich dadelijk tot
-hun vertrek gereed.</p>
-
-<p>Hunne eerste zorg was thans kanoes te bekomen, en hierbij waren zij
-genoodzaakt niet al te eerlijk te werk te gaan, maar van hunne vrienden,
-de wilden, twee groote kanoes of praauwen te leenen, onder voorwendsel,
-dat zij er mede gingen visschen. Met deze vertrokken zij den volgenden
-morgen. Zij hadden ook weinig tijds noodig om zich gereed te maken, want
-zij hadden noch bagaadje, noch kleederen, noch voorraad, noch iets dan
-zij aan het lijf hadden, en geen anderen voorraad dan eenige wortelen,
-waarvan zij gewoon waren brood te maken.</p>
-
-<p>In het geheel waren zij drie weken afwezig, en ongelukkig voor hen had
-zich juist in dien tijd de gelegenheid voor mij opgedaan van het eiland
-te verlaten, gelijk ik in het vorig deel verhaald heb, terwijl ik er
-drie alleronbeschaamdste, weerbarstigste en verhardste schurken
-achterliet, die men ooit ergens vinden kon, en zeer tot verdriet en
-ongeluk der Spanjaarden, daar kan men op rekenen.</p>
-
-<p>De eenigste pligtmatige daad der schurken was, dat toen de Spanjaarden
-aan wal stapten, zij hun mijnen brief gaven, en levensmiddelen en
-goederen, gelijk ik gelast had. Ook gaven zij hun de vele geschrevene
-aanwijzingen, hoe ik gedurende mijn verblijf aldaar gehandeld had, hoe
-ik mijn brood bakte, mijne tamme geiten aanfokte, mijn koorn plantte en
-mijne druiven droogde, potten bakte, kortom, hoe ik alles deed. Dit
-geheele schriftelijke opstel gaven zij aan de Spanjaarden, waarvan twee
-vrij goed Engelsch verstonden. Ook weigerden zij in den beginne niet,
-hen met een en ander te gerijven, want zij leefden eerst in vrij goede
-verstandhouding; zij vergunden hun mede het gebruik van het huis of den
-kelder, en zoo leefden zij vrij gezellig, en de Spanjaard, die veel van
-mij afgezien had, benevens Vrijdags vader, beschikten alle
-werkzaamheden. De Engelschen deden niets anders dan het eiland
-rondzwerven, papegaaijen schieten en schildpadden vangen, en als zij des
-avonds te huis kwamen, hadden de Spanjaarden het eten voor hen gereed
-gemaakt.</p>
-
-<p>Hierin zouden de Spanjaards genoegen hebben genomen, als de anderen hen
-slechts ongemoeid hadden gelaten, maar dit konden zij niet van zich
-verkrijgen, en even als de hond in de fabel wilden zij noch zelf eten,
-noch het anderen laten doen. Wel waren hunne geschillen in het eerst
-beuzelachtig en niet meldenswaard, maar eindelijk barstten zij in
-openbaren oorlog uit, en deze begon met alle denkelijke woestheid en
-ruwheid, zonder oogmerk, zonder aanleiding, en inderdaad strijdig met
-alle gezond verstand, en ofschoon het eerste verhaal er van mij door de
-Spanjaarden, als het ware de aanklagers, gedaan werd, konden de kerels,
-toen ik hen daarover ondervroeg, er geen woord van ontkennen.</p>
-
-<p>Maar alvorens hiervan de bijzonderheden mede te deelen, moet ik iets
-vermelden, wat ik in mijn vorig verhaal vergeten heb, namelijk, dat
-juist toen wij het anker zouden ligten bij mijn vertrek, er een kleine
-twist aan boord ontstond, die ik vreesde, dat in eene tweede muiterij
-zou ontaarden. Deze werd ook niet gestild, voor dat de kapitein ons
-allen tot zijn bijstand geroepen had, hen met geweld uiteen dreef, en de
-twee weerbarstigsten in de ijzers zette; en daar deze ook aan de
-vroegere wanorde deel genomen, en zich eenige zware bedreigingen de
-tweede maal hadden laten ontvallen, dreigde hij hun in de ijzers naar
-Engeland te zullen voeren, en daar voor muiterij en afloopen van het
-schip te laten ophangen.</p>
-
-<p>Hoewel de kapitein dit niet ernstig meende, scheen het toch eenige
-andere matrozen bang gemaakt te hebben, en deze trachtten de overigen
-diets te maken, dat de kapitein hen met goede woorden zocht te paaijen,
-tot hij eene Engelsche haven zou bereikt hebben, en hen dan allen in de
-gevangenis zetten zou, en hun proces laten opmaken. De stuurman had dit
-vernomen en deelde het ons mede, waarop men besloot, dat ik, die nog
-altijd voor een groot man bij hen doorging, met den stuurman bij hen zou
-gaan, en het volk geruststellen en beloven, dat het verledene vergeven
-zou zijn, als zij zich gedurende de verdere reis goed gedroegen. Ik deed
-dit, en op mijn woord stelden zij zich gerust, vooral toen ik de twee
-matrozen, die in de ijzers zaten, deed ontslaan.</p>
-
-<p>Maar door deze muiterij hadden wij, daar de wind ook was gaan liggen,
-dien nacht voor anker moeten blijven. Den volgenden morgen vernamen wij,
-dat de twee man, die uit de boeijen waren ontslagen, ieder een geweer en
-eenige andere wapens gestolen hadden, en kruid en lood, hoeveel wisten
-wij niet, en met de pinnas naar hunne makkers aan den wal gevlugt waren.
-Op het ontdekken hiervan zond ik de groote boot met twaalf man en den
-stuurman aan wal om hen te zoeken; maar zij konden noch hen, noch een
-der overigen vinden, want allen waren in de bosschen gevlugt, toen zij
-de boot zagen naderen. De stuurman wilde eerst, om hen te straffen, alle
-aanplantingen vernielen, en al hun goed en huisraad verbranden, maar
-daar hij hiertoe geene orders had, liet hij alles zoo als het was, en
-nam alleen de pinnas weder mede.</p>
-
-<p>Zij waren dus thans met hun vijven, maar de drie eersten waren zoo veel
-woester, dat zij na twee of drie dagen de nieuw aangekomen ter deur
-uitwierpen en niets met hen te doen wilden hebben; het duurde lang eer
-zij zelfs bewogen konden worden hun eenig eten te geven; de Spanjaarden
-waren toen nog niet aangekomen. Toen deze aankwamen, wilden zij de drie
-Engelschen overreden hunne landslieden weder op te nemen, ten einde,
-gelijk zij zeiden, allen slechts een huisgezin zouden uitmaken, maar
-deze wilden daarvan niet hooren. Dus leefden deze twee Engelschen op
-zichzelven, en bemerkende, dat zij op hunne vlijt alleen moesten
-steunen, sloegen zij tenten op aan de noordzijde van het eiland, doch
-wat naar het westen toe, om voor de wilden bevrijd te blijven, die
-altijd op de oostzijde van het eiland aan wal stapten.</p>
-
-<p>Hier bouwden zij twee hutten; een om in te wonen en een om hunnen
-voorraad in te bergen, en daar de Spanjaarden hun eenig zaaikoren en
-vooral erwten geschonken hadden, zaaiden en plantten en omheinden zij,
-op de wijze als ik gedaan had, en leefden rustig voort. Hun eerste koren
-kwam juist boven den grond, en schoon de tijd hun slechts toegelaten had
-weinig om te spitten, was dit genoeg om hen te voeden, en van
-genoegzamen spijsvoorraad te voorzien. Een hunner, die aan boord
-koksmaat geweest was, was zeer behendig in het maken van soep, podding
-en soortgelijke spijzen, waartoe de rijst, melk en het weinige vleesch,
-dat zij hadden, hem in staat stelde.</p>
-
-<p>Terwijl zij aldus rustig voortleefden, kwamen de drie schurken, en dat
-nog wel hunne landslieden waren, bij hen, alleen uit lust om hen te
-schelden en te beschimpen. Zij zeiden, dat het eiland hun toebehoorde,
-dat de gouverneur, waarmede zij mij bedoelden, hen in het bezit er van
-gesteld had, en niemand anders er eenig regt op had, terwijl zij onder
-afgrijsselijke vloeken betuigden, dat zij op hunnen grond geene huizen
-zouden bouwen zonder er belasting voor te betalen.</p>
-
-<p>De twee Engelschen dachten, dat zij schertsten, en noodigden hen binnen
-te komen, om te zien welk slag van huizen zij gebouwd hadden, en hun te
-zeggen hoeveel grondrente zij daar wel voor moesten betalen. Een hunner
-voegde er lagchende bij, dat hij hoopte, zij zouden, als grondeigenaars,
-het land verbeteren en er gebouwen opzetten, en hun, volgens gewoonte,
-een langen pachttijd vergunnen, en verzocht hun een notaris te halen om
-de grondbrieven op te maken. Een der anderen zeide daarop onder veel
-vloeken en zweren, dat zij zien zouden, dat het geene gekheid was, en
-een eind weegs vandaar gaande, waar de ander een vuur aangelegd had, om
-eten te koken, nam hij een brandend stuk hout en wierp het tegen de hut,
-die binnen weinige minuten in de asch zou gelegd zijn, zoo niet de ander
-hem weggestooten, en hoewel niet zonder moeite, het vuur had uitgetrapt.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_014.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De kerel werd zoo woedend, dat de ander hem wegstiet, dat hij een stuk
-hout opnam, en zoo de ander niet vlug den slag ontweken en in zijne hut
-de wijk genomen had, ware het met hem gedaan geweest. Zijn makker,
-ziende in welk gevaar zij beide waren, liep hem achterna, en een
-oogenblik daarna kwamen zij met hunne geweren terug. Degeen, op wien de
-slag gemunt was geweest, velde dengeen, die hem dien had willen
-toebrengen, met den kolf van zijn geweer neder, voor de anderen hem te
-hulp konden komen, en toen deze naderden, hielden zij hen de geweren
-voor en gelastten hen heen te gaan.</p>
-
-<p>De anderen hadden ook vuurwapens bij zich, maar de moedigste van de twee
-eerlijke Engelschen (gelijk ik hen voortaan noemen zal) door het gevaar
-wanhopig gemaakt, zeide, dat zij hen zouden doodschieten als zij hand of
-voet bewogen, en gelastte hen hunne wapens af te leggen. Dit laatste
-deden zij wel niet; maar de standvastigheid van de anderen bragt hen tot
-onderhandelen, en zij verlangden den gekwetste mede te nemen en te
-vertrekken; het schijnt, dat deze vrij zwaar gekwetst was. Zij hadden
-echter ongelijk, dat zij, thans de overhand hebbende, hen niet
-ontwapenden, gelijk zij hadden kunnen doen, en daarop naar de Spanjaards
-toegingen en hun verhaalden hoe de schurken hem bedreigd hadden, want
-deze drie zonnen op niets dan op wraak, en gaven toen dagelijks de
-blijken daarvan.</p>
-
-<p>Ik zal kleinere staaltjes hiervan niet vermelden, als het vertrappen van
-hun koorn, het doodschieten van jonge geiten en van een tamme geit, die
-de arme lieden voor verdere aanfokking hielden. Zij plaagden hen op
-dergelijke wijze nacht en dag, tot dat de twee anderen in wanhoop
-besloten hen alle drie te bevechten, bij de eerste gelegenheid de beste.
-Zij besloten te dien einde naar mijne oude woning te gaan, waar de
-Spanjaards en de drie schurken gezamenlijk woonden, ten einde de
-Spanjaards te vragen om toe te zien, dat het bij het gevecht eerlijk in
-zijn werk ging. Op een morgen voor dat de dag aanbrak, begaven zij zich
-op weg, en voor het kasteel gekomen (gelijk zij het noemden) riepen zij
-de Engelschen bij hun naam, en zeiden aan een Spanjaard, die hun
-antwoordde, dat zij hen wilden spreken.</p>
-
-<p>Toevallig hadden twee der Spanjaarden den vorigen dag in het bosch een
-der eerlijke Engelschen ontmoet, die zich bij hen bitter beklaagd had
-over de schandelijke behandeling, die zij van hunne landslieden
-ondergingen, hoe deze hunne aanplantingen vernield, hun koorn vertrapt
-hadden, waaraan zij zoo hard gewerkt hadden; dat zij hunne melkgeit en
-drie jongen gedood hadden, waarvan zij geheel moesten leven, en dat zoo
-de Spanjaarden hen niet bijstonden, zij van honger moesten sterven. Toen
-de Spanjaarden dien avond te huis kwamen, namen zij de vrijheid de
-Engelschen te berispen, schoon in zachte en gematigde bewoordingen, en
-vroegen hoe zij zoo wreed konden zijn jegens lieden, die hun geheel geen
-kwaad deden, en die zelf hun onderhoud trachtten te verdienen, en wie
-het zoo veel moeite had gekost hunne zaken op dien voet te brengen.</p>
-
-<p>Een der Engelschen antwoordde zeer barsch, wat zij daar te maken hadden;
-zij waren zonder verlof op het eiland gekomen; de grond behoorde hun
-niet. "Wel sennor," zeide een der Spanjaarden zeer bedaard, "zij moeten
-niet van honger sterven."&mdash;"Dat kunnen zij doen, wat mij betreft,"
-antwoordde de Engelschman, als een echte ruwe zeebonk, "zij mogen daar
-niet planten of bouwen."&mdash;"Wat moeten zij dan doen, sennor?" vroeg de
-Spanjaard. Een ander der woestelingen antwoordde, dat zij knechts
-moesten zijn en voor hen werken.&mdash;"Maar hoe kunt gij dat verwachten,"
-hernam de Spanjaard, "gij hebt ze niet voor geld gekocht, gij hebt geen
-regt hen tot uwe knechts te maken." De Engelschman antwoordde, dat het
-eiland hun toebehoorde, de gouverneur had het hun gegeven en niemand had
-daar iets te zeggen dan zij, en daarbij zwoer hij, dat hij telkens hunne
-nieuwe hutten zou afbranden, en dat zij er geen op hun land zouden
-zetten.</p>
-
-<p>"Wel, sennor," zeide de Spanjaard, "op dien grond zouden wij ook uwe
-dienstknechten zijn."&mdash;"Ja," zeide de onbeschaamde kerel, "en dat zult
-gij ook worden, eer wij met elkander afgedaan hebben." Hij doormengde
-dit gezegde met eenige afgrijsselijke vloeken. De Spanjaard echter
-lachte hierover en gaf hem geen antwoord. Dit gesprek had echter de
-Engelschen warm gemaakt; een hunner, Willem Atkins geloof ik, zeide:
-"Kom Jack, laat ons hen op een ander tijd te lijf gaan; wij zullen hun
-kasteel vernielen, zij zullen op onzen grond geene plantaadje
-aanleggen."</p>
-
-<p>Hierop vertrokken zij, ieder met een snaphaan, een pistool en sabel
-gewapend, terwijl zij verscheidene bedreigingen uitstieten, wat zij den
-Spanjaarden zouden doen, als er zich de gelegenheid toe aanbood. Het
-schijnt echter, dat de Spanjaarden hen niet genoeg verstonden om hunne
-bedoeling op te maken, alleen begrepen zij, dat zij verbitterd waren,
-omdat zij de twee andere Engelschen voorgesproken hadden.</p>
-
-<p>Waar zij heen gingen en hoe zij dien avond den tijd doorbragten, zeiden
-de Spanjaarden, wisten zij niet. Het schijnt echter, dat zij een deel
-van den nacht rondzwierven, en toen, vermoeid zijnde, gingen liggen op
-de plaats, die ik mijne buitenplaats noemde, en dat zij toen zich
-versliepen. Zij hadden namelijk besloten tot middernacht te wachten, en
-dan hunne arme landslieden, als zij sliepen, te overvallen, en gelijk
-zij naderhand bekenden, hunne hut in brand te steken, terwijl zij er in
-sliepen, en hen laten verbranden of hen dood te slaan als zij er uit
-kwamen. Daar nu de boosheid zelden gerust slaapt, is het wonder, dat zij
-niet wakker bleven.</p>
-
-<p>Daar echter de twee anderen ook een voornemen hadden, schoon een veel
-loffelijker dan dat om te branden en te moorden, gebeurde het, en zeer
-tot hun geluk, dat zij op, en uitgegaan waren voor de bloeddorstige
-schelmen aan hunne hutten kwamen. Toen deze daar gekomen en de bewoners
-vertrokken vonden, riep Willem Atkins, die naar het scheen de belhamel
-was: "Ha, Jack, daar is het nest, maar de vogels zijn gevlogen!" Zij
-wisten eerst niet wat zij er van denken moesten, dat zij zoo vroeg
-uitgegaan waren, en begrepen, dat de Spanjaards hen gewaarschuwd hadden;
-hierop sloegen zij de handen ineen, en zwoeren, dat zij zich op de
-Spanjaarden zouden wreken. Zoodra zij deze bloedige overeenkomst
-gesloten hadden, vielen zij op de woning der arme Engelschen aan. Zij
-staken wel niets in brand, maar braken de beide hutten stuksgewijs
-uiteen, en lieten niet den minsten stijl in den grond, zoodat men
-naauwelijks zien kon waar zij gestaan hadden. Al hun huisraad en
-goederen vernielden zij, en strooiden alles zoo in het rond, dat de arme
-lieden naderhand eenige hunner goederen een kwartier verder vonden
-liggen.</p>
-
-<p>Toen dit gedaan was, rukten zij al het jonge plantsoen uit, dat zij
-geplant hadden, vertrapten de heining, waardoor zij hun vee en graan
-beschermden, en kortom, vernielden en verwoestten alles zoo als
-naauwelijks eene horde Tartaren had kunnen doen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_015.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De twee Engelschen waren op dat oogenblik uitgegaan om hen op te zoeken,
-en zij hadden besloten hen te bevechten, waar zij hen ook vonden, schoon
-zij twee tegen drie waren, zoo dat er zeker bloed zou gestort zijn als
-zij elkander ontmoet hadden, want allen waren zeer kloeke en moedige
-kerels. Doch de Voorzienigheid zorgde meer, hen van elkander te houden,
-dan zij om elkander te ontmoeten, want, alsof zij voor elkander
-wegliepen, waren de twee hier, de drie waren ginder; en toen naderhand
-de twee teruggingen om hen op te zoeken, kwamen de drie aan hunne oude
-woning terug; wij zullen zien hoe verschillend zij zich gedroegen. Toen
-de drie terug kwamen, als dolle schepselen, kokende van drift, waarin
-hunne daden hen gebragt hadden, kwamen zij bij de Spanjaarden, en
-verhaalden hun, al snoevende, wat zij gedaan hadden, en een hunner trad
-naar de Spanjaards toe, als waren zij een troep kwade jongens, draaide
-een den hoed op het hoofd rond, en sloeg hem daarop er mede in het
-gelaat, zeggende: "En gij, Spaansche Jaap, zult van hetzelfde laken een
-pak hebben, als gij u voortaan niet beter gedraagt." De Spanjaard, die,
-ofschoon een stil, beleefd man, zoo moedig als een leeuw was, zag hem
-eene poos strak aan, en stapte, daar hij geen wapen in de hand had,
-daarop langzaam naar hem toe, en deed hem met een vuistslag, als een
-gedolden os, op den grond storten; waarop een van de schurken, even
-onbeschaamd, dadelijk een pistool op den Spanjaard loste. Hij miste hem,
-maar de kogel streek langs zijn hoofd, en raakte hem even aan zijn oor,
-zoo dat dit bloedde. Het zien van het bloed deed den Spanjaard gelooven,
-dat hij zwaarder gewond was, dan het geval was, en hierdoor eenigzins
-driftig geworden, want hij was tot hiertoe volkomen bedaard gebleven,
-nam hij het geweer op van den kerel, dien hij nedergeveld had, en stond
-op het punt den man, die op hem gevuurd had, dood te schieten, toen de
-andere Spanjaarden uit den kelder kwamen, hem toeriepen niet te
-schieten, tusschen beide traden en de anderen ontwapenden en bonden.</p>
-
-<p>Toen zij thans ontwapend waren, en bemerkten, dat zij zich ook de
-Spanjaards tot vijand hadden gemaakt, zoo wel als hunne landslieden,
-begonnen zij een toontje lager, en gaven den Spanjaards goede woorden,
-om hun de geweren terug te geven; maar de Spanjaards, in aanmerking
-genomen de veete, die er tusschen hen en hunne landslieden bestond, en
-begrijpende, dat het best ware hen van elkander te houden, zeiden, dat
-zij hun geen kwaad wilden doen, en zoo zij vreedzaam wilden leven, hen
-blijven bijstaan, gelijk zij vroeger gedaan hadden, maar dat zij er
-niet aan konden denken hunne wapens terug te geven, terwijl zij
-voornemens schenen er hunne landslieden mede te beleedigen, en zelfs
-gedreigd hadden hen allen tot slaven te maken.</p>
-
-<p>De schurken wilden evenmin naar rede hooren als handelen, en op deze
-weigering gingen zij heen, vloekende als dollen, en dreigende wat zij
-hen ook zonder vuurwapenen zouden doen. Maar de Spanjaards, die hunne
-bedreigingen verachtten, zeiden hun, dat zij te zorgen hadden van geen
-kwaad aan hunne plantaadjes of vee te doen, want dat zij hen anders als
-wilde beesten zouden doodschieten, waar zij hen vonden, en hen ophangen
-zoo zij hun levende in handen vielen. Wel verre van hierdoor te bedaren,
-dropen zij af, vloekende en zwerende als helsche furiën. Naauwelijks
-waren zij weg of de twee anderen kwamen, even woedend, schoon om eene
-andere reden; want toen zij, bij hunne aanplantingen gekomen, die allen,
-gelijk gezegd is, vernield en verwoest vonden, hadden zij reden genoeg
-zich te vertoornen. Zij konden naauwelijks hun verhaal doen, want de
-Spanjaards lieten hen niet aan het woord komen, en verhaalden hun
-wedervaren; en waarlijk het was opmerkelijk hoe drie menschen hier
-negentien getergd hadden, zonder straf te beloopen. De Spanjaarden
-echter verachtten hen, en na hen ontwapend te hebben, telden zij hunne
-bedreigingen weinig, maar de twee Engelschen besloten het hun te
-vergelden, wat moeite het hun ook kosten zou hen op te sporen.</p>
-
-<p>Maar hier kwamen de Spanjaarden ook weder tusschen beide, en zeiden hun,
-dat daar de anderen reeds ontwapend waren, zij niet konden toestemmen,
-dat zij (de twee) hen met vuurwapens vervolgden en misschien
-doodschoten. "Maar," zeide de bezadigde Spanjaard, die hun gouverneur
-was, "wij willen ons best doen, dat u geregtigheid geschiede, als gij
-het aan ons wilt overlaten, want er is geen twijfel aan of zij zullen
-terugkomen als hunne eerste drift bedaard is, daar zij zonder onzen
-bijstand niet leven kunnen, en ik beloof u, dat wij geen vrede met hen
-zullen maken zonder eene volledige voldoening aan u, en op deze
-voorwaarde hopen wij, dat gij u van alle gewelddadigheden jegens hen
-zult onthouden, anders dan ter uwer verdediging."</p>
-
-<p>De twee Engelschen stemden slechts met weerzin hierin toe, maar de
-Spanjaarden verzekerden dat zij het alleen deden om bloedstorting te
-voorkomen en eindelijk alles te schikken. "Want," zeide hij, "zoo veel
-zijn wij niet in getal of er is ruimte genoeg voor ons allen, en het zou
-jammer zijn zoo wij niet allen in goede vriendschap leefden." Eindelijk
-stemden zij dan toe af te wachten hoe de zaak afloopen zou, en bleven
-eenige dagen bij de Spanjaards, omdat hunne eigene woning vernield was.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_016.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ongeveer vijf dagen daarna kwamen de drie vagebonden, vermoeid van hun
-rondzwerven, en half dood van honger, daar zij bijkans alleen van
-schildpadeijeren geleefd hadden, naar het woonhuis terug, en daar zij
-den Spanjaard, die, gelijk ik zeide, de gouverneur was, met nog twee
-anderen langs de kreek zagen wandelen, kwamen zij zeer ootmoedig naar
-hen toe en smeekten op nieuw in hun huisgezin opgenomen te worden. De
-Spanjaarden ontvingen hen beleefd; maar zeiden, dat zij zoo barbaarsch
-jegens hunne landslieden, en zoo onbescheiden jegens henzelve gehandeld
-hadden, dat hij geen besluit kon nemen, zonder de twee Engelschen en
-zijne overige landslieden te raadplegen. Hij zou hen echter gaan
-opzoeken en er over spreken, en hun binnen een half uur antwoord geven.
-Zij schenen er kwaad aan toe te zijn, want toen zij een half uur moesten
-wachten, smeekten zij, dat hij hun eerst een stuk brood wilde geven;
-hetgeen hij deed, en hun tevens een stuk gekookt geitenvleesch en een
-gebraden papegaai toezond, dat zij gretig opaten, want zij waren
-uitgehongerd.</p>
-
-<p>Na verloop van een half uur werden zij geroepen, en nu volgde nog een
-lange onderhandeling. Hunne twee landgenooten beschuldigden hen van het
-vernielen van al wat zij bezaten, en van het voornemen hen te
-vermoorden, hetwelk zij vroeger openlijk verklaard hadden, en dus thans
-niet konden ontkennen. De Spanjaards handelden als bemiddelaars, en daar
-zij vroeger de twee Engelschen belet hadden hen te vervolgen, toen zij
-ongewapend waren, zoo gelastten zij thans de drie, dat zij de hutten van
-hunne landslieden weder zouden opbouwen, de eene even als zij geweest
-was, de andere wat grooter; ook de heiningen weder te herstellen, andere
-boomen te planten voor de uitgeroeide, het land om te spitten, om het
-weder te bezaaijen, waar zij het vernield hadden; kortom, alles zoo veel
-mogelijk in zijn vorigen staat te herstellen, want geheel kon het niet,
-daar het jaargetij voor het koorn voorbij was, en de boomen en heiningen
-eerst weder moesten groeijen.</p>
-
-<p>Zij voldeden hieraan gewillig, en daar men hen al dien tijd goed van
-eten voorzag, leefden zij zeer ordelijk, en de geheele bevolking begon
-weder aangenaam en genoegelijk te leven; slechts konden de drie
-Engelschen nimmer overgehaald worden om voor zichzelven te werken,
-behalve nu en dan voor eene poos, als hun dit in het hoofd kwam. De
-Spanjaarden zeiden hun echter ronduit, dat zoo zij slechts gezellig en
-in goede vriendschap wilden leven, en niets tegen het welzijn der
-volkplanting ondernemen, zij voor hen zouden werken en hen laten
-rondzwerven en luijeren zoo veel zij wilden; en nadat zij aldus een paar
-maanden zich vrij wel gedragen hadden, gaven de Spanjaards hun hunne
-wapens terug en verlof om te gaan waar zij wilden.</p>
-
-<p>Geen week duurde het echter of de ondankbare kerels begonnen even
-onrustig en lastig te worden. Thans echter gebeurde er iets, dat hun
-aller veiligheid in gevaar bragt, waardoor zij genoodzaakt waren alle
-bijzondere veeten te laten varen en alleen op hun lijfsbehoud te denken.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_017.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Het gebeurde op een nacht, dat de Spanjaard-gouverneur, gelijk ik hem
-noemde, dat wil zeggen de Spanjaard, dien ik het leven gered had, en
-thans zoo veel als kapitein van zijne landslieden was, zeer onrustig was
-en volstrekt niet slapen kon. Hij was volkomen wel, zeide hij mij, maar
-allerlei denkbeelden kwamen hem voor den geest, van lieden die vochten
-en elkander doodsloegen, schoon hij volkomen wakker was, hoewel hij
-volstrekt den slaap niet vatten kon. Kortom, hij bleef eene poos liggen,
-maar steeds onrustiger wordende, besloot hij op te staan. Daar hun
-aantal zoo groot was, sliepen zij niet, zoo als ik, in eene hangmat,
-maar lagen op geitenvellen, waarvan zij legersteden gemaakt hadden. Als
-zij dus wilden opstaan, behoefden zij weinig anders te doen om gereed te
-zijn dan misschien schoenen en een buis aan te doen.</p>
-
-<p>Opgestaan zijnde, zag hij uit, maar het was zoo donker, dat hij niets
-onderscheiden kon; en bovendien belemmerden de boomen, die ik geplant
-had en nu digt ineengegroeid waren, het uitzigt, zoodat hij alleen zien
-kon, dat de sterren helder aan de lucht stonden; en geenerlei gerucht
-hoorende, keerde hij terug en ging weder liggen, maar het baatte niet,
-hij kon niet slapen, en had geen rust, want hij was in de uiterste
-onrust, zonder dat hij wist waarom.</p>
-
-<p>Daar hij met opstaan en heen en weder loopen eenig gedruisch had
-gemaakt, werd een ander wakker, die vroeg wie er opgestaan was. De
-gouverneur zeide hoe het met hem was. "Zegt gij zoo," zeide de ander,
-"zulk een voorgevoel is niet te verachten; er wordt zeker eenig kwaad
-gebrouwen in onze nabijheid. Waar zijn de Engelschen?" vervolgde
-hij.&mdash;"Die zijn allen in hunne hutten," zeide hij, "en rustig." Het
-schijnt, dat de Spanjaarden het grootste vertrek gehouden hadden, en de
-Engelschen afzonderlijk lieten slapen, waar zij niet bij de anderen
-konden komen. "Er is dan toch iets gaande," hernam de andere Spanjaard,
-"daarvan ben ik door mijne eigene ondervinding verzekerd. Ik houd mij
-overtuigd, dat onze ziel in betrekking staat tot bewoners eener
-onzigtbare wereld, en dat een voorgevoel ons altijd tot ons welzijn
-wordt gegeven, als wij er goed partij van weten te trekken. Kom,"
-vervolgde hij, "laat ons naar buiten gaan en eens uitzien; zoo wij niets
-vinden, dat onze bezorgdheid regtvaardigt, zal ik u eene geschiedenis
-verhalen, die u van de juistheid van mijn voorslag zal overtuigen."</p>
-
-<p>Zij begaven zich daarop boven op den top van den heuvel, gelijk ik
-gewoon was, maar daar zij sterk en in gezelschap en niet alleen, gelijk
-ik, waren, gebruikten zij geenszins dezelfde voorzorgen als ik, van
-langs de ladder tot halfweg te komen, en die dan op te halen en tot op
-den top te klimmen, maar zij gingen gerust en onbezorgd door het
-boschje, toen zij verrast werden door het zien van een licht als van een
-vuur, niet ver van hen af, en het hooren van menschenstemmen, niet van
-een of twee, maar van een groot aantal.</p>
-
-<p>Telkens als ik ontdekt had, dat er wilden op het eiland geland waren,
-was ik altijd zeer bevreesd geweest, dat zij zouden ontdekken, dat het
-eiland door iemand bewoond werd, en toen zij dit eens bemerkt hadden,
-bemerkten zij het zoo geducht, dat degeen, die er het leven afbragten,
-naauwelijks het konden navertellen, want zij verdwenen zoo schielijk
-mogelijk, en niemand, die mij gezien had, ontsnapte het, om het anderen
-mede te deelen, behalve de drie wilden bij onze laatste ontmoeting, die
-in de boot sprongen, en welke ik, gelijk ik zeide, vreesde dat naar huis
-zouden keeren en met meer hulp terugkomen. Of dit nu de oorzaak was, dat
-er zoo velen gekomen waren, dan of zij zonder iets te vermoeden er
-toevallig met hun gewoon bloeddorstig doel kwamen, konden de
-Spanjaarden, naar het schijnt, niet ontdekken. Maar hoe dit zij, het
-ware hunne zaak geweest, zich of verborgen te houden en hen in het
-geheel niet te zien, veel minder den wilden te laten zien, dat er
-bewoners op het eiland waren; of hen zoo geducht op het lijf te vallen,
-dat geen een hunner ontsnapte, hetwelk zij alleen hadden kunnen doen
-door hen van hunne booten af te snijden; maar zij hadden hiertoe geen
-tegenwoordigheid van geest genoeg, hetgeen hen voor langen tijd hunne
-rust kostte.</p>
-
-<p>Men kan er op aan, dat de gouverneur en zijn makker, hierdoor
-verschrikt, dadelijk terugliepen en de overigen wekten, en hun
-verhaalden in welk groot gevaar zij verkeerden, doch het was hun
-onmogelijk stil te blijven waar zij waren, maar allen liepen naar buiten
-om te zien hoe de zaken stonden. Terwijl het duister was kon dit ook
-geen kwaad, en hadden zij gelegenheid genoeg hen gade te slaan bij het
-licht van drie vuren, die zij op eenigen afstand van elkander aangelegd
-hadden. Wat de wilden daar verrigtten, wisten zij niet, en wat zij zelve
-zouden doen, evenmin; want vooreerst waren er te veel vijanden, en ten
-tweede bleven zij niet bij elkander, maar waren in verschillende
-partijen verdeeld, die op onderscheidene plaatsen aan het strand waren.</p>
-
-<p>De Spanjaarden werden door dit gezigt niet weinig verontrust, en daar
-zij zagen, dat de wilden gedurig langs het strand zwierven, zoo
-twijfelden zij niet of eenigen zouden ten laatste aan hunne woning of
-eenige andere plaats belanden, waar zij de sporen van bewoning zouden
-zien; en zij waren ook vol bekommering over hunne kudde geiten, daar zoo
-deze uiteengejaagd en vernield werd, het gebrek hun ten deel zouden
-vallen; dus besloten zij eerst, voor het licht werd, drie mannen af te
-zenden, namelijk twee Spanjaards en een Engelschman, om al de geiten
-naar het dal te te drijven waar de spelonk was, en ze des noods in de
-grot zelve te drijven.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 520px;">
-<img src="images/crus02_018.jpg" width="520" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Zoo zij al de wilden digt bijeen en op eenigen afstand van hunne kanoes
-zagen, besloten zij hen aan te vallen, al waren er ook honderd, maar
-dit gebeurde niet, want een troep van hen was wel een half uur van de
-andere verwijderd, en deze waren, gelijk naderhand bleek, van
-verschillende volkeren. Na lang beraadslaagd en zich het hoofd gebroken
-te hebben, over hetgeen hun te doen stond, kwamen zij eindelijk overeen,
-om, terwijl het nog duister was, den ouden wilde, Vrijdags vader, op
-verspieding te laten uitgaan, ten einde, zoo mogelijk, iets te vernemen,
-waarom zij kwamen, wat zij voornemens waren te doen, en wat dies meer
-is. De oude man begreep dit spoedig, en na zich geheel ontkleed te
-hebben, gelijk meest al de wilden waren, ging hij heen. Na verloop van
-een paar uur kwam hij terug, zeggende, dat hij, zonder ontdekt te
-worden, onder hen geweest was, dat er twee partijen waren en van
-verschillende natiën, die in oorlog geweest waren, en elkander een
-grooten slag in hun eigen land hadden geleverd, waarbij van weerszijden
-verscheidene gevangenen gemaakt waren. Nu waren zij toevallig op
-hetzelfde eiland gekomen om van hunne gevangenen een feestmaal te
-houden, maar dit zamentreffen op dezelfde plaats had al hunne vreugde
-vergald; zij waren zeer verwoed en zoo nabij elkander, dat zij elkander
-waarschijnlijk weder zouden bevechten, zoodra het dag werd. Hij had
-echter niet bemerkt, dat zij eenig vermoeden hadden, dat er buiten hen
-nog iemand op het eiland zich bevond. Naauwelijks had hij zijn verhaal
-geëindigd, of aan het ongewone rumoer konden zij hooren, dat de twee
-kleine legers weder in een bloedig gevecht waren.</p>
-
-<p>Vrijdags vader gebruikte al zijne welsprekendheid om hen te overreden,
-dat zij zich verbergen zouden en niet laten zien. Hij zeide, dat dit het
-veiligste was, en dat zij niets behoefden te doen dan zich stil te
-houden; de wilden zouden elkander onderling ombrengen, en dan zouden de
-overblijvenden heengaan; gelijk ook werkelijk zoo gebeurde. Maar het was
-hem onmogelijk hen hiertoe over te halen, vooral de Engelschen; bij deze
-had de nieuwsgierigheid zoo ver de overhand boven de voorzigtigheid, dat
-zij volstrekt het gevecht moesten zien. Echter gebruikten zij toch de
-voorzorg van er niet openlijk heen te gaan, uit hunne woning, maar zij
-gingen dieper het bosch in en plaatsten zich zoo, dat zij veilig het
-gevecht konden aanzien, zonder, naar zij geloofden, gezien te kunnen
-worden; het schijnt echter, dat de wilden hen zagen, gelijk later
-blijken zal.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_019.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Het gevecht was zeer hevig, en als men de Engelschen gelooven mag,
-bemerkten zij, dat er eenige mannen onder waren van groote dapperheid,
-onwrikbaren moed en zeer bedreven in het bestieren van het gevecht. Het
-gevecht duurde twee uren, zeiden zij, voor zij konden gissen, welke
-partij het onderspit zou delven; maar toen begon de troep, die het
-digtst bij onze woning was, te verflaauwen, en na eene poos namen
-eenigen de vlugt. Dit verwekte weder groote bekommering bij ons volk,
-dat eenigen in het boschje zouden vlugten voor hunne woning, om zich
-daarin te verbergen, en hierdoor onwillekeurig de plaats ontdekken, en
-de vervolgers uit dien hoofde, als zij hen najoegen, insgelijks. Hierop
-besloten zij gewapend binnen den muur te blijven, en als er een het
-boschje indrong, dien zoo mogelijk te dooden, ten einde niemand zou
-terugkeeren om het bekend te maken. Zij gelastten ook dit te doen met
-de sabels of geweerkolven, en niet op hen te schieten, uit vrees dat het
-schot de aandacht mogt trekken der overigen.</p>
-
-<p>Gelijk zij verwachtten, zoo gebeurde het; drie man van de verslagen
-troep namen de vlugt, staken de kreek over en liepen regt op hunne
-woning aan, om zich in het boschje te verbergen. De verspieder, die
-buiten stond, gaf hun hiervan kennis, tevens met het aangename berigt,
-dat de overwinnaars hen niet vervolgden, en niet gezien hadden waarheen
-zij gevlugt waren. Hierop wilde de Spaansche gouverneur, een zeer
-menschlievend man, niet toelaten, dat de drie vlugtelingen gedood
-werden, maar drie man achter den heuvel omzendende, gelastte hij hun hen
-achterop te gaan en gevangen te nemen, gelijk ook geschiedde. Het
-overschot der overwonnenen vlugtte naar hunne kanoes en stak in zee; de
-overwinnaars trokken terug en vervolgden hen weinig of niet, maar gingen
-bijeenstaan en hieven tweemaal een luid geschreeuw aan, waardoor zij
-naar het scheen victorie riepen, en hiermede was het gevecht geëindigd.
-Denzelfden dag, des namiddags te drie uren, begaven zij zich ook in
-hunne kanoes. Aldus zagen de Spanjaards hun eiland weder van hen
-bevrijd; hun angst was voorbij, en verscheidene jaren achtereen vernamen
-zij niets van de wilden.</p>
-
-<p>Nadat allen vertrokken waren, kwamen de Spanjaarden uit hunnen
-schuilhoek, en de plaats van het gevecht overziende, vonden zij daar
-tweeëndertig dooden liggen, sommigen waren met groote, lange pijlen
-gedood, waarvan verscheiden nog in hun ligchaam staken, maar de meesten
-waren afgemaakt met die groote houten zwaarden, waarvan zij nog zestien
-of zeventien op de plek vonden, en even veel bogen en eene menigte
-pijlen. Deze zwaarden waren groote, onbehouwen dingen, en men moest zeer
-veel kracht hebben om ze te kunnen zwaaijen. De meesten hadden dan ook
-het hoofd verbrijzeld en verscheidene armen of beenen gebroken, zoodat
-het bleek, dat zij met de uiterste verwoedheid gevochten hadden. Al die
-zij vonden waren dood, want of zij blijven bij hunnen vijand tot zij hem
-geheel afgemaakt hebben, of zij nemen al hunne gekwetsten, als er nog
-eenig leven in is, mede.</p>
-
-<p>Deze gebeurtenis bragt onze Engelschen voor eene poos tot bedaren, want
-het gezigt van het gevecht had hen met afschuw vervuld, en deszelfs
-uitslag scheen allen allerverschrikkelijkst, vooral bij de bedenking,
-dat zij den een of anderen tijd in handen dier wezens konden vallen, die
-hen niet alleen als vijanden zouden dooden, maar hen slagten om hen op
-te eten, gelijk wij het vee doen. En zij verklaarden mij, dat het
-denkbeeld, om als ossen- of schapenvleesch opgegeten te worden, schoon
-het te verwachten was dat dit ook eerst na hunnen dood zou plaats
-grijpen, hun zoo afschuwelijk voorkwam, dat zij er van walgden, en niet
-konden eten, als zij er slechts aan dachten, zoodat het verscheidene
-weken duurde eer zij weder tot zichzelven kwamen. Gelijk ik zeide,
-maakte dit zelfs de drie Engelschen eene geruime poos handelbaar; die al
-dien tijd zeer gezellig leefden en medewerkten; zij plantten, zaaiden,
-oogstten, en begonnen zich aan het leven aldaar te gewennen; maar eene
-poos daarna gedroegen zij zich weder zoo, dat zij niet weinig onrust
-verwekten.</p>
-
-<p>Zij hadden, gelijk ik gezegd heb, drie gevangenen gemaakt, en daar dit
-jonge, sterke mannen waren, hadden zij hen tot dienstboden gemaakt, en
-lieten hen voor hen werken, hetgeen vrij wel ging. Zij behandelden hen
-echter niet, gelijk ik mijn Vrijdag, namelijk, dat zij hen eerst
-voorstelden hoe zij hun het leven gered hadden; en hen dan onderrigtten
-in de eerste beginselen der wijsheid en godsdienst, hen beschavende, en
-door zachte taal en goede behandeling aan zich verbindende; maar gelijk
-zij hun iederen dag voedsel gaven, zoo gaven zij hun ook iederen dag
-werk, en hielden hen daarmede genoeg bezig. Maar iets misten zij,
-namelijk, dat zij hen zouden bijstaan en voor hen hun leven wagen,
-gelijk mijn Vrijdag, die niet minder aan mij verknocht was, dan mijn
-vleesch aan mijn gebeente.</p>
-
-<p>Doch om verder te gaan; daar nu allen goede vrienden waren (want het
-algemeene gevaar had hen schielijk verzoend), begonnen zij over hunne
-omstandigheden te beraadslagen. Het eerst wat hun voor den geest kwam
-was, dat daar zij zagen, dat de wilden bijzonder dat gedeelte van het
-eiland bezochten, en er op hetzelve meer afgelegene en verborgen plekken
-waren, die voor hunne manier van leven even geschikt waren, en zelfs
-blijkbaar voordeeliger gelegen, of zij niet liever van woning zouden
-veranderen, en eene andere plaats voor hunne plantaadje, en vooral ter
-bewaring van hun vee en graan, zouden kiezen. Na lange overwegingen
-besloten zij echter hunne woning niet te verplaatsen, omdat zij den een
-of anderen tijd nog iets van hunnen gouverneur verwachtten te hooren,
-waarmede zij mij bedoelden, en als ik iemand anders zou zenden om hen te
-zoeken, zou ik hem zeker dien kant aanduiden, en als deze daar de plaats
-vernield vond, zou hij besluiten, dat de wilden hen vermoord hadden, of
-dat zij vertrokken waren, en zoo zou hun onderstand hun niet toekomen.
-Zij besloten echter hun graan en vee in het dal te brengen, waarin mijne
-spelonk was, waar het land voor weiland en bouwen even geschikt, en naar
-het scheen in overvloed was. Bij nader overweging maakten zij in dit
-besluit echter eenige verandering, namelijk een deel van hunne kudde
-daarheen te voeren en een deel van hun graan daar te bouwen, en zoo een
-gedeelte te behouden, als het andere mogt vermeld worden. Aan eene daad
-van voorzigtigheid deden zij ook zeer verstandig, namelijk, dat zij de
-drie wilden, die zij gevangen hadden genomen, nimmer iets toevertrouwden
-van de plantaadje of het vee, dat zij in het dal nahielden, veel minder
-van de spelonk, die zij in geval van nood als eene veilige schuilplaats
-beschouwden, en waarheen zij ook de twee vaatjes buskruid bragten, die
-ik hun bij mijn vertrek toegezonden had.</p>
-
-<p>Zij besloten hierom niet van woonplaats te veranderen, maar daar ik die
-zorgvuldig eerst met een muur en daarna door boomen verborgen had, en
-zij nu ten volle overtuigd waren, dat hunne veiligheid er geheel van
-afhing, dat niemand hen ontdekte, gingen zij aan het werk om die nog
-meer te bedekken. Terwijl ik op een afstand van den ingang van mijn
-verblijf boomen had geplant, of liever stekken, die thans tot boomen
-opgeschoten waren, zoo gingen zij op gelijke wijze te werk en vulden het
-overige van die plek aan tot aan de zijde van de kreek, waar ik mijne
-vlotten aan wal bragt, ja zelfs tot in de bedding, die met hoogwater
-onder liep, en lieten er geene landingplaats of eenig spoor, dat die er
-geweest was. Daar, gelijk ik vroeger zeide, deze stekken van zeer welig
-groeijend hout waren, en zij veel grooter en zwaarder dan ik kozen en ze
-zeer digt bijeen plaatsten, was het na drie of vier jaren zoo digt
-gegroeid, dat men op geringen afstand niets van de plantaadje zien kon.
-De door mij geplante boomen waren thans zoo dik, dat men ze niet met de
-hand omspannen kon, en daar tusschen hadden zij jong hout geplant,
-zoodat het een paalwerk was geworden, dat ondoordringbaar was, behalve
-voor een leger, sterk genoeg om het geheel te doen vallen. Het was zoo
-digt, dat een hond er niet door had kunnen dringen.</p>
-
-<p>Doch dit was hun niet genoeg, zij deden hetzelfde rondom den geheelen
-heuvel, en lieten geen anderen uitgang open dan langs de ladder, die
-tegen den heuvel geplaatst, halverwege opgehaald en waarmede dan de top
-beklommen moest worden. Als dus de ladder weggehaald was, kon niemand
-bij hen komen, die niet vliegen of tooveren kon. Dit was zeer goed
-bedacht, en kwam hun naderhand zeer te pas; een bewijs voor mij, dat de
-Voorzienigheid der menschen raadslagen bestuurt, en zoo wij oplettender
-naar hare stem luisterden, houd ik mij overtuigd, dat wij vele
-ongevallen zouden voorkomen, waaraan onze achteloosheid ons thans
-blootstelt. Doch ik keer tot mijn verhaal terug.</p>
-
-<p>Zij leefden vervolgens twee jaren volkomen rustig en zonder bezoek van
-wilden. Op een ochtend hadden zij echter een valsch alarm, dat hun
-grooten schrik aanjoeg; want eenige Spanjaarden, die vroeg in den morgen
-uitgegaan waren, aan de westzijde van het eiland, waar ik nimmer ging,
-uit vrees van ontdekt te worden, zagen met verbazing ongeveer twintig
-kanoes met Indianen, die op het strand aanhielden. Zij haastten zich
-naar huis om hunne makkers te waarschuwen, en bleven dien geheelen dag
-en den volgenden in huis, en gingen alleen des nachts op verkenning uit.
-Zij kwamen ditmaal echter met den schrik vrij; want waar de wilden ook
-gingen, zij landden niet op het eiland.</p>
-
-<p>Daarna hadden zij weder oneenigheid met de drie Engelschen. Een dezer,
-een alleronrustigste kerel, werd woedend, omdat een van de drie slaven,
-die zij, gelijk ik verhaald heb, bezaten, iets niet goed deed, wat hij
-hem belastte, en deze welligt niet begreep. Hij haalde een bijl uit zijn
-gordel, die hij bij zich droeg en viel op den armen wilde aan, niet om
-hem te bestraffen, maar om hem dood te slaan. Een van de Spanjaards, die
-daar in de nabijheid was, en zag hoe hij den wilde een onmenschelijke
-houw met de bijl toebragt, die op het hoofd gemikt was, maar hem in den
-arm trof, zoodat hij meende dat zijn arm afgehouwen was, liep naar hem
-toe, verzocht hem den armen man niet te vermoorden, en trad tusschen hem
-en den wilde, om verdere mishandelingen te voorkomen. De kerel, hierdoor
-nog woedender geworden, deed eene houw naar den Spanjaard, en zwoer hem
-zoo wel als den wilde te zullen doodslaan. De Spanjaard ontweek den
-slag, en velde den aanvaller neder met eene spade, die hij in de hand
-had, want hij was op het veld aan het werk. Een ander Engelschman schoot
-zijn makker te hulp, en deed den Spanjaard nederstorten, en toen kwamen
-weder twee Spanjaarden hunnen landgenoot te hulp, terwijl de derde
-Engelschman hen aanviel. Zij hadden geen van allen geweren of andere
-wapens dan hunne gereedschappen bij zich, behalve de derde Engelschman,
-die eene oude roestige sabel droeg, waarmede hij de beide Spanjaarden
-wondde. Dit gevecht bragt de geheele bevolking op de been, en toen er
-meer hulp gekomen was namen zij de drie Engelschen gevangen. De eerste
-vraag was thans wat met hen te doen. Zij waren zoo dikwijls oproerig
-geweest, en zoo kwaadaardig, vermetel en tot leegloopen geneigd, dat zij
-niet wisten wat met hen te beginnen, want het was gevaarlijk met hen om
-te gaan, zij bekreunden er zich niet aan hoe zij iemand aanvielen,
-zoodat het niet veilig was met hen te leven.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_020.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De Spanjaard gouverneur hield hun dit alles voor, en zeide ronduit, dat,
-zoo zij zijne landslieden waren, hij hen allen zou laten ophangen; want
-alle wetten en alle regeerders zijn tot de veiligheid der maatschappij,
-en degenen, die voor dezelve gevaarlijk zijn, behooren daaruit geweerd
-te worden; maar, daar zij Engelschen waren en zij aan de edelmoedigheid
-van een Engelschman allen hun tegenwoordig behoud en hunne bevrijding te
-danken hadden, wilde hij zoo zacht mogelijk jegens hen te werk gaan en
-hen aan het oordeel van de twee andere Engelschen, hunne landslieden,
-overlaten.</p>
-
-<p>Een van de twee eerlijke Engelschen stond op en zeide, dat zij
-verzochten hiervan ontslagen te zijn. "Want," zeide hij, "naar mijne
-overtuiging zouden wij hen tot de galg moeten verwijzen." Hierop
-verhaalde hij hoe Willem Atkins, een van de drie, voorgeslagen had, dat
-al de vijf Engelschen zich vereenigen zouden, om al de Spanjaards in
-hunnen slaap om te brengen. Toen de Spaansche gouverneur dit hoorde,
-vroeg hij aan Atkins: "Hoe, sennor Atkins, zoudt gij ons allen willen
-vermoorden? Wat hebt gij daarop aan te merken?" De verharde schurk wel
-verre van het te ontkennen, zeide, dat het de waarheid was, en voegde
-er met afgrijsselijke vloeken bij, dat hij het nog doen zou, den een of
-ander tijd. "Maar sennor Atkins," vervolgde de Spanjaard, "wat hebben
-wij u gedaan, dat gij ons zoudt willen vermoorden? en wat zoudt gij
-winnen door ons te vermoorden? en wat moeten wij doen om u te beletten,
-dat gij ons vermoordt? Moeten wij u dooden of door u vermoord worden?
-Waarom wilt gij ons noodzaken een van beide te kiezen?" vervolgde de
-Spanjaard zeer bedaard en glimlagchende.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 350px;">
-<img src="images/crus02_021.jpg" width="350" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Sennor Atkins werd echter zoo woedend, dat de Spanjaard er nog mede
-spotte, dat men meende, dat zoo hij niet ongewapend geweest en door drie
-man vastgehouden was, hij beproefd zou hebben den Spanjaard in aller
-bijzijn te vermoorden. Dit uitsporig gedrag noodzaakte hen ernstig na te
-denken wat hun te doen stond. De twee Engelschen en de Spanjaard, die
-den armen slaaf gered hadden, waren van oordeel, dat zij een van de
-drie, tot een voorbeeld voor de overigen, moesten ophangen, met name
-hij, die tweemaal met zijne bijl een moord had willen begaan, en
-misschien er een begaan had, want de arme wilde was in zulk een
-gevaarlijken toestand, dat men niet dacht, dat hij er van zou opkomen.</p>
-
-<p>Doch de Spaansche gouverneur zeide nogmaals neen. Een Engelschman had
-hun allen het leven gered, en nimmer zou hij er in toestemmen een
-Engelschman het leven te benemen, al had hij de helft van hen vermoord,
-ja, hij zeide, al werd hij zelf door een Engelschman vermoord, en hij
-kon nog slechts eenige woorden spreken, zouden deze zijn, dat men hem
-vergiffenis moest schenken. Hierop stond hij zoo bepaald, dat er niet
-tegen in te brengen viel, en gelijk een raad tot genade gewoonlijk de
-overhand behoudt als hij ernstig aangedrongen wordt, stemden zij allen
-er in toe. Maar nu moest men bedenken hoe men hen zou beletten hun
-voorgenomen misdadig opzet te volvoeren, want allen, ook de gouverneur,
-kwamen hierin overeen, dat zij voor gevaar van hunnen kant moesten
-beveiligd worden. Na eenige beraadslagingen kwam men overeen,
-eerstelijk, dat zij ontwapend en hun noch geweer noch sabel, kruid noch
-lood, noch eenig wapen toegestaan zou worden, en dat zij uit het
-gezelschap verjaagd zouden worden, en op zichzelven, waar en hoedanig
-zij konden, zouden leven; maar dat geen der overigen, hetzij Spanjaarden
-of Engelschen, met hen omgaan, hen toespreken, of iets met hen
-uitstaande zou hebben; dat het hun verboden zou worden binnen een
-zekeren afstand te komen van de plaats, waar de overigen woonden; en dat
-zoo zij eenige wanorde pleegden, als rooven, branden, of iets van de
-veldvruchten, gebouwen, heiningen of vee, vernielen of dooden mogten,
-zij zonder genade zouden sterven, en men hen zou doodschieten, waar men
-hen aantrof.</p>
-
-<p>De gouverneur, een allermenschlievendst man, overdacht dit vonnis eene
-poos, en keerde zich daarop tot de twee eerlijke Engelschen, zeggende:
-"Gij moet echter bedenken, dat het lang duren zal eer zij zelf graan
-geoogst of vee gefokt hebben, en zij moeten niet van honger omkomen;
-wij moeten hun dus voorraad geven." Hij zorgde daarop, dat hun
-genoegzaam graan verstrekt werd voor acht maanden en om te zaaijen;
-binnen welken tijd zij eenig graan zelf konden telen; tevens zouden zij
-ontvangen zes melkgeiten, vier bokken en zes jonge geitjes, zoowel ter
-aanfokking als om van te leven; en men hun werktuigen geven om den
-veldarbeid te verrigten, en zes bijlen, een boor, een zaag en
-dergelijke; maar deze werktuigen zouden zij niet verkrijgen zonder
-vooraf plegtig te zweren, dat zij met dezelve geen der Spanjaarden of
-hunne landslieden eenig kwaad zouden doen.</p>
-
-<p>Aldus werden zij uit de maatschappij gezet, om voor zichzelve te zorgen.
-Zij vertrokken norsch en met weerzin; want zij wilden noch blijven, noch
-heengaan, maar daar hier geen tusschenweg was, vertrokken zij, zeggende,
-dat zij eene plek gingen zoeken, waar zij op zichzelven konden wonen en
-werken; eenige levensmiddelen werden hun medegegeven, maar geen wapens.</p>
-
-<p>Vier of vijf dagen later kwamen zij terug om eenige levensmiddelen te
-halen, en den gouverneur te zeggen waar zij hunne tenten opgeslagen en
-eene plek gronds afgestoken hadden om hutten te bouwen en eene
-plantaadje aan te leggen. Het was inderdaad eene zeer geschikte plek,
-aan het N. O. einde van het eiland, ongeveer op de plek, waar ik
-gelukkig belandde op mijne eerste reis, toen ik naar zee gedreven was,
-in mijne dwaze onderneming om het eiland rond te varen. Hier bouwden zij
-twee knappe hutten, in den smaak van mijne eerste woning, tegen de
-helling van een heuvel, waar eenige boomen reeds aan drie kanten
-stonden, zoodat de plek, door er eenige bij te planten, spoedig, zonder
-scherp nazoeken, niet meer te vinden zou zijn. Zij verzochten om eenige
-gedroogde geitenvellen om op te slapen en zich mede te dekken, die hun
-gegeven werden, en nadat zij beloofd hadden geen kwaad te doen aan de
-overigen of hunne plantaadjen, gaf men hun bijlen en ander gereedschap,
-zooveel men missen kon, eenige erwten, graan en rijst om te zaaijen, en
-kortom alles wat zij noodig hadden, behalve wapens en kruid en lood.</p>
-
-<p>Aldus afgescheiden leefden zij ongeveer zes maanden, en hadden hunnen
-eersten oogst binnengehaald, schoon die weinig was, daar zij slechts
-een klein stuk gronds bebouwd hadden. Zij hadden ook, daar zij de
-geheele plantaadje eerst moesten aanleggen, volop werk, en toen zij
-planken en potten en dergelijke zouden maken, konden zij het in het
-geheel niet klaren, en toen het regensaizoen kwam, liep al hun graan
-gevaar van te verrotten, omdat zij geen kelder hadden, om het in droog
-te houden. Dit maakte hen wat gedweeër; dus kwamen zij de Spanjaards
-smeeken hen te helpen, hetgeen deze gewillig deden, en in vier dagen
-voor hen eene groote spelonk delfden, in de zijde van de heuvel, groot
-genoeg om hun koorn en andere goederen in te bewaren. Het was echter
-slechts een gebrekkige bergplaats, vergeleken bij mijn kelder, vooral
-zoo als die nu was, want de Spanjaarden hadden dien veel vergroot en er
-verscheidene nieuwe vertrekken bij gemaakt.</p>
-
-<p>Ongeveer drie vierendeel jaars hierna, haalden de drie schelmen zich
-weder iets anders in het hoofd, dat met de vroegere schurkerij, door hen
-begaan, hun onheil genoeg berokkende, en bijkans den geheelen ondergang
-der kolonie bewerkt had. Onze drie knapen begon het werkzame leven, dat
-zij, en dat zonder hoop op verbetering in hunne omstandigheden, leidden,
-naar het schijnt, te vervelen; en zij vatten het plan op om een reis te
-maken naar het vasteland, vanwaar de wilden kwamen, om te zien of zij
-daar onder de inboorlingen niet eenige gevangenen konden maken en naar
-huis brengen, ten einde deze het zwaarste werk voor hen verrigtten.</p>
-
-<p>Dit ontwerp was niet zoo kwaad overlegd, maar deze kerels deden niets
-zonder daarbij kwaad te bedoelen; als ik mijn gevoelen zeggen mag,
-schenen zij onder 's Hemels vloek te liggen. Het was gewis een blijkbare
-straf voor hunne moordzucht en muiterij, die hen in hunnen toestand
-bragt, en daar zij niet de minste wroeging betoonden, maar er nieuwe
-snoodheden bijvoegden, zoo als het kwetsen van een armen slaaf, omdat
-hij niet begreep, of misschien niet verstond wat hem gelast werd, en wel
-zoodanig, dat hij al zijn leven verminkt bleef, en dat in eene plaats,
-waar geen geneeskundige hulp te vinden was; en wat nog het ergste was,
-het moorddadig opzet, of beter gezegd, den voorgenomen moord, gelijk
-het was, zoowel als hun openlijk erkend voornemen, om al de Spanjaards
-in koele bloede te vermoorden als zij in slaap waren. Doch ik keer tot
-mijn verhaal terug.</p>
-
-<p>De drie kerels kwamen op een morgen naar de Spanjaards toe, en
-verzochten zeer gedwee hen eens te mogen spreken. De Spanjaards waren
-bereid te hooren wat zij te zeggen hadden, hetgeen hierop neerkwam.
-Langer zoo te leven, verveelde hen. Zij waren niet vlug genoeg om te
-maken wat zij noodig hadden, en zagen wel in, dat zij zonder hulp van
-gebrek zouden omkomen, maar zoo de Spanjaards hun een van de kanoes
-wilden geven, waarmede zij op het eiland gekomen waren, en genoegzame
-wapens en kruid en lood, om zich te verdedigen, zouden zij naar het
-vasteland oversteken en hunne fortuin zoeken, en hen zoo van den last
-bevrijden, hun van meer voorraad te voorzien.</p>
-
-<p>De Spanjaarden waren wel blijde, dat zij van hen ontslagen zouden raken,
-maar stelden hun toch eerlijk voor hoe zij zeker hun verderf in den mond
-liepen, en zeiden, dat zij daar zooveel ongemakken hadden moeten
-verduren, dat zij, zonder profeten te zijn, hen konden voorspellen te
-verhongeren of vermoord te zullen worden, en verzochten hen hierover na
-te denken.</p>
-
-<p>Zij antwoordden vrij norsch, dat zij zeker verhongeren zouden als zij op
-het eiland bleven, want zij konden niet werken en wilden niet werken;
-dus mogt het even zoo goed elders gebeuren; wierden zij vermoord dan was
-het met hen gedaan; vrouwen noch kinderen zouden hen beweenen; kortom,
-zij drongen er sterk op aan, en verklaarden, dat zij vertrekken zouden,
-hetzij men hun wapens wilde geven of niet. De Spanjaards zeiden daarop
-zeer goedhartig, dat als zij volstrekt gaan wilden, zij niet naakt en
-bloot en zonder verdedingsmiddelen behoefden te gaan, en hoewel zij
-slecht hunne vuurwapens konden missen, daar zij zelfs voor zich niet
-genoeg hadden, zouden zij hun twee geweren, eene pistool, eene sabel en
-drie bijlen medegeven, waaraan zij huns oordeels genoeg hadden.</p>
-
-<p>Zij namen dit aanbod aan, en nadat men hen voor eene maand van brood
-voorzien had, en van zooveel geitenvleesch als zij konden eten, zoo lang
-het goed bleef; een groote mand vol rozijnen, een jonge geit om te
-slagten en een groote pot met zoet water, ondernamen zij moedig in hunne
-kanoe de reis over zee, waar die ten minste veertig (Eng.) mijlen breed
-was. De boot was zeker groot en had zeer goed vijftien of twintig man
-kunnen bevatten, en dus zwaar genoeg voor hen om te besturen; maar daar
-de wind en het getij hun gunstig was, ging het zeer goed. Zij hadden van
-een langen staak een mast gemaakt en een zeil van vier groote gedroogde
-geitenvellen, dat hen snel genoeg deed voortuitgaan. De Spanjaards
-riepen hun achterna: <i>Buen viago</i>, en niemand dacht, dat hij hen ooit
-weder zou zien.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_022.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Dikwijls zeiden de Spanjaarden tegen elkander en de twee achtergebleven
-eerlijke Engelschen: hoe rustig en genoegelijk leven wij thans, nu die
-drie onruststokers weg zijn. Dat zij ooit weder zouden komen, daaraan
-dachten zij het minst, doch twintig dagen na hun vertrek zag een der
-Engelschen, die op het veld arbeidde, in de verte drie vreemde gestalten
-naar zich toekomen, waarvan twee geweren op den schouder hadden. Weg
-liep de Engelschman alsof hij dol was, en kwam geheel ontzet bij den
-Spaanschen gouverneur, zeggende, dat zij verloren waren, want er waren
-vreemdelingen op het eiland, hij wist niet wie. Na eenig nadenken zeide
-de Spanjaard: "Wat meent gij, dat gij niet weet wie. Het zijn toch zeker
-wilden?"&mdash;"Neen, neen," zeide de ander, "zij hebben kleederen en
-wapens."&mdash;"Welnu," zeide de Spanjaard, "waarvoor vreest gij dan? Zijn
-het geen wilden, dan zijn het vrienden, want geen Christennatie op de
-wereld is er, die ons anders dan goed zou doen."</p>
-
-<p>Terwijl zij spraken kwamen de drie Engelschen nader, en het bosch voor
-de woning intredende, riepen zij hun toe. Zij herkenden de stemmen en
-alle verwondering van dien aard hield dus op. Maar nu waren zij over
-iets anders verwonderd, namelijk hoe het kwam, dat men hen terugzag.
-Weldra waren zij aangekomen, en op de vraag, waar zij geweest waren, en
-wat zij uitgerigt hadden, verhaalden zij in korte woorden hunne geheele
-reis, namelijk, hoe zij in minder dan twee dagen het land ontdekt
-hadden, doch bij hunne nadering het volk op de been en gereed vindende
-hen met boog en pijl te bevechten, durfden zij niet aan wal gaan, maar
-zeilden zes of zeven uren noordwaarts, tot zij aan eene groote opening
-kwamen, waaraan zij bespeurden, dat het land, dat zij van ons eiland
-gezien hadden, niet het vasteland, maar ook een eiland was. In de
-opening gekomen, zagen zij een ander eiland regts van hen, in het
-noorden, en nog verscheidene in het westen. Besloten hebbende ergers te
-landen, hielden zij op een der westelijke eilanden aan, en stapten
-moedig aan wal. Zij vonden het volk vriendschappelijk; men gaf hun
-verscheidene wortelen en gedroogden visch, en ontving hen zeer
-welwillend, zoo wel vrouwen als mannen voorzagen hen vlijtig van
-levensmiddelen, en bragten die een groot eind weegs ver, op het hoofd.
-Zij bleven daar vier dagen, en vroegen door teekens, zoo goed zij
-konden, wat slag van volk elders op de eilanden woonde. Men gaf hun te
-kennen, dat overal woest en kwaad volk woonde, dat menscheneters waren;
-zij echter aten nimmer menschenvleesch, behalve van in den oorlog
-gemaakte gevangenen, dan hielden zij van deze een groot gastmaal. De
-Engelschen vroegen wanneer zij zulk een feestmaal zouden houden, en zij
-antwoordden, twee manen later, door op de maan te wijzen en dan twee
-vingers op te steken; en dat hun groote koning thans tweehonderd
-gevangenen gemaakt had, en dat zij die vet maakten voor het volgende
-feest. De Engelschen schenen zeer verlangend om deze gevangenen te zien,
-maar de wilden begrepen hunne meening verkeerd, en dachten, dat zij
-eenigen van hen verlangden om zelf op te eten. Zij wezen dus eerst naar
-de ondergaande en dan naar de opgaande zon, om te beduiden, dat zij den
-volgenden morgen met zonsopgang hun eenigen zouden brengen, en den
-volgenden morgen kwamen zij met vijf vrouwen en elf mannen aan, en gaven
-die aan de Engelschen om op reis mede te nemen, even als wij in een
-zeehaven ossen en koeijen zouden brengen om een schip te provianderen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_023.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Hoe ruw en woest de Engelschen ook waren, maakte dit gezigt toch diepen
-indruk op hen, en zij wisten niet wat zij zouden doen; de gevangenen te
-weigeren, ware de grofste beleediging geweest, die zij den wilden hadden
-kunnen aandoen, en wat zij er mede beginnen zouden wisten zij niet. Zij
-besloten echter, na eenig beraad, hen aan te nemen, en gaven wederkeerig
-aan de wilden, die hen gebragt hadden, een hunner bijlen, een ouden
-sleutel, een mes en zes of zeven kogels, welke laatsten hen bijzonder
-schenen te bevallen, schoon zij er niets mede konden doen. Daarop werden
-de arme gevangenen gebonden en door de wilden in de boot gebragt.</p>
-
-<p>De Engelschen waren verpligt zoo spoedig mogelijk te vertrekken, anders
-zouden de gevers van dit geschenk zeker verwacht hebben, dat zij er den
-volgenden morgen een paar van geslagt en misschien de gevers ten
-maaltijd er op genoodigd hadden. Zij namen dus afscheid met alle
-vriendschapsbetuigingen, die mogelijk waren tusschen menschen, waarvan
-de een geen woord verstond wat de ander zeide, staken van wal en kwamen
-terug naar het eerste eiland, waar zij aan wal stapten en acht der
-gevangenen in vrijheid stelden, daar zij er te veel hadden. Onder weg
-trachtten zij met hunne gevangenen te spreken, maar zij konden hun niets
-aan het verstand brengen; wat zij ook zeiden, of deden of gaven, uit
-alles begrepen zij, dat hun oogmerk was hen te vermoorden. Eerst maakten
-zij hen los, maar zij gilden hierbij verschrikkelijk, vooral de vrouwen,
-alsof zij het mes reeds in hunne keel gevoelden, want zij besloten
-dadelijk, dat hunne banden alleen losgesneden werden om hen ter dood te
-brengen. Gaven zij hun iets te eten, het was even zoo, dat begrepen zij
-was uit vrees, dat zij vermageren zouden en niet vet genoeg worden om
-geslagt te worden. Zagen zij een hunner slechts aan, zij begrepen
-dadelijk, dat het was om te zien of hij de vetste of beste was om te
-slagten, ja, nadat zij hen overgevoerd hadden, en goed behandelden,
-verwachtten zij nog elk oogenblik, dat zij tot voedsel voor hunne nieuwe
-meesters moesten strekken.</p>
-
-<p>Nadat de drie zwervers dit verhaal hunner lotgevallen gedaan hadden,
-vroegen de Spanjaarden, waar de wilden waren, die zij medegebragt
-hadden, en vernemende, dat zij die aan wal en in een hunner hutten
-gebragt hadden, en eenige levensmiddelen voor hen kwamen vragen, begaven
-de Spanjaarden en Engelschen, dat wil zeggen de geheele kolonie, zich
-derwaarts om hen te zien, en Vrijdags vader ging mede. In de hut
-gekomen, vonden zij hen allen gebonden zitten; want toen zij hen aan wal
-gebragt hadden, hadden zij hen gebonden, opdat zij niet met de boot
-zouden ontsnappen; dus zaten zij daar, allen geheel naakt. Eerstelijk
-drie mannen, kloeke, welgebouwde kerels, van dertig of vijfendertig jaar
-oud, en vijf vrouwen, waarvan twee tusschen de dertig en veertig, en
-twee vier of vijfentwintig jaar oud konden zijn; de vijfde was een rank,
-welgemaakt meisje van zestien of zeventien jaar. De vrouwen zagen er in
-vorm en trekken niet kwaad uit, buiten hare bruine kleur, en twee van
-haar zouden, als zij blank geweest waren, zelfs in Engeland voor
-schoonheden zijn doorgegaan, daar zij een zeer bevallig gelaat en zedig
-voorkomen hadden, vooral toen zij later gekleed en opgeschikt waren,
-gelijk zij het noemden, schoon haar opschik waarlijk weinig beteekende,
-doch hierover nader.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 450px;">
-<img src="images/crus02_024.jpg" width="450" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Dit gezigt was eenigzins stuitend voor de Spanjaards, die, om hun regt
-te doen wedervaren, mannen van het braafste gedrag en van het
-bezadigdste gemoed, en in het bezit van de volmaaktste opgeruimdheid
-waren, die ik ooit ontmoet heb, en vooral waren zij allerzedigst van
-aard, gelijk blijken zal. Het was voor hen een stuitend gezigt, zeg ik,
-drie mannen en vijf vrouwen, geheel naakt, gebonden, en in den
-jammerlijksten toestand, waarin een menschelijk wezen vervallen kan, te
-zien, namelijk van elk oogenblik te verwachten als gemeste kalveren naar
-buiten gesleept, den hals afgesneden en opgegeten te worden. Zij zeiden
-dus tot den ouden Indiaan, Vrijdags vader, dat hij naar binnen zou gaan,
-en eerst zien of hij een hunner kende, en vervolgens of hij hen verstaan
-kon. Zoodra de oude man inkwam, beschouwde hij hen een voor een, maar
-kende hen niet, ook kon hij zich door woorden, noch door teekens aan hen
-doen verstaan, behalve aan eene vrouw. Dit was echter voldoende, om hen
-te berigten, dat de lieden, in wier handen zij gevallen waren,
-Christenen waren; dat deze het eten van menschenvleesch verfoeiden, en
-zij er op rekenen konden niet gedood te zullen worden. Zoodra zij
-hiervan verzekerd waren, legden zij zoo veel vreugde aan den dag, en op
-zulke vreemde en zonderlinge wijzen, dat het niet te beschrijven was,
-want zij waren, naar het schijnt, van verschillende natiën.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 650px;">
-<img src="images/crus02_025.jpg" width="650" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Daarop werd de vrouw, die tot tolk diende, gelast hen te vragen, of zij
-als dienstboden wilden werken voor de lieden, die hen medegebragt hadden
-om hun het leven te redden. Allen begonnen te dansen van blijdschap, en
-daarop nam de een dit, de ander dat op, wat voor de hand lag, en droeg
-het op de schouders, om te kennen te geven, dat zij wel wilden werken.</p>
-
-<p>De gouverneur, die begreep, dat het verblijf van vrouwen onder hen
-somwijlen tot onaangenaamheden, en misschien tot twist en bloedstorting
-aanleiding zou kunnen geven, vroeg aan de drie mannen, wat zij met deze
-vrouwen voor hadden, en hoe zij haar wilden beschouwen, als dienstboden
-of als huisvrouwen. "Als beide," antwoordde een der Engelschen dadelijk.
-De gouverneur antwoordde: "Daarin wil ik u niet tegengaan; gij zijt de
-meester daaromtrent te handelen zoo als gij wilt; maar ik acht het
-billijk om twist en tweedragt tusschen u te vermijden, en ik verlang het
-alleen om die reden, dat zoo iemand uwer een dezer vrouwen tot zijne
-huisvrouw neemt, hij er slechts eene zal nemen, en dat, schoon wij u
-niet in den echt kunnen verbinden, zij echter als uwe wettige vrouw
-beschouwd wordt, zoo lang gij op dit eiland blijft althans." Allen
-achtten dit zoo billijk, dat zij er zonder aarzelen in toestemden.</p>
-
-<p>Daarop vroegen de Engelschen of de Spanjaarden ook eenige wilden nemen,
-doch allen zeiden neen. Sommigen zeiden, dat zij in Spanje vrouwen
-hadden, anderen, dat zij geene Heidin tot vrouw begeerden, en allen
-verklaarden, dat zij er niets mede wilden uitstaan hebben; waarlijk, een
-voorbeeld van deugd, zoo als ik op al mijne reizen niet meer ontmoet
-heb. Aan den anderen kant nam ieder der vijf Engelschen eene vrouw, en
-zoo begonnen zij eene nieuwe levenswijze, want de Spanjaarden en
-Vrijdags vader bleven mijn oud verblijf bewonen, dat zij van binnen
-aanmerkelijk vergroot hadden; de drie slaven, die zij in het gevecht der
-wilden hadden gevangen genomen, woonden bij hen; en zij verzorgden de
-geheele kolonie bijkans, daar zij de overigen met levensmiddelen en
-bijstand, waar dit noodig was, ondersteunden.</p>
-
-<p>Maar het zonderlingste was hoe vijf zulke onrustige en onhandelbare
-kerels het schikten omtrent de vrouwen, en dat twee van hen niet
-dezelfde vrouw verkozen, vooral daar twee of drie van haar
-ontegenzeggelijk veel fraaijer dan de andere waren. Doch zij namen een
-goed middel te baat, om daaromtrent allen twist te voorkomen; want zij
-plaatsten de vijf vrouwen in eene hut, en gingen allen in eene andere
-hut, en toen lootten zij wie het eerst kiezen zou. Degeen, wien dit te
-beurt viel, ging alleen naar de hut, waar de arme naakte schepsels
-waren, en koos daar eene uit. Het was echter opmerkelijk, dat hij, die
-het eerst kiezen mogt, degeen nam, die men voor de leelijkste en oudste
-van de vijf hield, hetgeen de anderen niet weinig vermaakten, en zelfs
-de Spanjaards schaterden van lagchen. Maar de man had beter dan zij
-bedacht, dat vlijt en werkzaamheid hen het meest baatten, en zij was,
-wat dat betreft, de beste vrouw van allen.</p>
-
-<p>Toen de arme vrouwen zagen, dat zij zoo op eene rij gesteld en een voor
-een uit de hut gehaald werden, nam de angst bij haar weder de overhand,
-en zij geloofden met zekerheid, dat zij thans geslagt zouden worden.
-Toen dus de Engelsche matroos inkwam en eene van haar medenam, begonnen
-allen jammerlijk te krijten, en namen van haar een zoo droevig afscheid,
-dat de hardvochtigste mensch er door had moeten getroffen worden; ook
-konden de Engelschen haar niet beduiden, dat zij niet dadelijk vermoord
-zouden worden, voor zij Vrijdags vader in de hut hadden gezonden, die
-haar te kennen gaf, dat de vijf lieden, die haar een voor een uit de hut
-gehaald hadden, haar tot vrouw namen. Toen dit afgeloopen en de angst
-der vrouwen wat bedaard was, gingen hare mannen aan het werk en de
-Spanjaarden kwamen om hen te helpen, en binnen weinige uren hadden zij
-voor ieder eene nieuwe hut of tent opgeslagen om afzonderlijk te
-bewonen, want degenen, die zij hadden, waren reeds vol met hunne
-gereedschappen, huisraad en levensmiddelen. De drie slechte Engelschen
-hadden zich verst af, en de twee goede digter bij, doch beide aan de
-noordzijde des eilands nedergezet, zoo dat zij als te voren gescheiden
-waren. Aldus was mijn eiland op drie plaatsen bevolkt en kon men zeggen,
-dat er drie dorpen op ontstaan waren.</p>
-
-<p>Nu verdient het wel hier vermeld te worden, dat, gelijk het dikwijls in
-de wereld gebeurt (zonder dat ik zeggen kan waarom de Goddelijke
-wijsheid het dus beschikt), dat de twee brave lieden de kwaadste wijven
-hadden, en dat de drie schurken, die naauwelijks een strop waard waren,
-die alleen geboren schenen om zichzelven en anderen kwaad te doen, drie
-knappe, vlijtige, zorgvuldige, schrandere vrouwen hadden; niet dat de
-twee andere boosaardig van karakter waren, want alle vijf waren zeer
-onderdanige, zachtaardige schepsels, veeleer slavinnen dan huisvrouwen;
-maar zij waren niet even schrander, vlug van begrip of even zindelijk en
-net.</p>
-
-<p>Nog moet ik aanmerken tot eer der werkzaamheid, en schande van een
-traag, achteloos en onverschillig karakter, dat toen ik op het eiland
-kwam en de verschillende bouwingen en verbeteringen der onderscheidene
-kleine kolonies naging, de twee Engelschen de andere drie zoo ver
-vooruit waren, dat het niet bij elkander te vergelijken was. Zij hadden
-wel beide even veel grond voor koorn ontgind als zij noodig hadden, want
-mijns inziens schreef de natuur voor niet meer graan te bouwen dan zij
-noodig hadden, maar het onderscheid in de behandeling van het land, de
-omheiningen, kortom in alles viel bij den eersten opslag ieder in het
-oog.</p>
-
-<p>De twee Engelschen hadden om hunne hutten eene ontelbare menigte jonge
-boompjes gezet, zoodat men, daar komende, niets dan een bosch zag, en
-schoon hunne plantaadje tweemaal vernield was, eens door hunne
-landslieden en eens door de wilden, gelijk wij later zullen hooren, was
-alles weder in een bloeijenden toestand; zij hadden wijngaarden geplant
-en geleid, schoon zij nimmer te voren die gezien hadden, en hunne
-druiven waren uitstekend. Zij hadden ook in het digtste van het bosch
-eene schuilplaats gemaakt, en schoon daar geen natuurlijke spelonk was,
-hadden zij er met ontzettenden arbeid eene gemaakt, waar, toen het
-eiland in onrust was, hunne vrouwen en kinderen eenige veilige
-schuilplaats vonden; zij hadden door ontelbare stekken en takken te
-planten van een hout, dat, gelijk ik zeide, zoo welig groeide, een
-ondoordringbaar bosch gemaakt, behalve op eene plaats, waar zij aan de
-buitenzijde konden overklimmen, en dan een hun bekend pad moesten
-volgen.</p>
-
-<p>De drie schurken, gelijk ik hen te regt noemde, schoon zij thans veel
-beschaafder waren door hunne nieuwe huishouding, vergeleken bij vroeger,
-en niet meer zoo twistziek, omdat zij er niet zoo veel gelegenheid toe
-hadden; bleven toch altijd eene eigenschap van een bedorven karakter
-behouden, namelijk hunne luiheid. Het is waar, zij bouwden graan en
-maakten heiningen, maar nimmer werden Salomo's woorden meer bevestigd
-dan bij hen: "ik ging den akker des luijaards voorbij en hij was vol
-doornen," want toen de Spanjaarden naar hun graan kwamen zien, was het
-op verscheidene plaatsen door het onkruid verstikt, er waren
-onderscheidene gaten in de heining, waar de wilde geiten doorgedrongen
-en het graan afgegeten hadden. Hier en daar waren wel eenige dorre
-takken gestoken om hen buiten te houden, maar dit was de put dempen toen
-het kalf verdronken was. Op de plantaadje der anderen daarentegen scheen
-alles gezegend en voorspoedig te zijn, er was geen onkruid onder hun
-graan, geen gat in hunne heining, en ook zij bevestigden, dat de hand
-des vlijtigen rijk maakt. Want alles stond welig te groeijen, zij hadden
-overvloed binnen en buiten 's huis, meer tam vee en meer gereedschappen
-dan de anderen, en toch meer genoegen en uitspanningen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 475px;">
-<img src="images/crus02_026.jpg" width="475" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Wel waren de vrouwen der drie Engelschen binnen 's huis zeer handig en
-net, en na van een der Engelschen, die, gelijk ik gezegd heb, koksmaat
-was geweest, op de Engelsche wijze te hebben leeren koken, maakten zij
-zeer goed het eten voor hunne mannen gereed, hetgeen de beide anderen
-niet aan het verstand gebragt kon worden, doch hier deed de gewezen
-koksmaat het zelf. De drie Engelschen echter zwierven rond om
-schildpadeijeren te zoeken, vogels te vangen, en te visschen; kortom,
-zij deden alles behalve werken, en het ging hun dan ook daarnaar. De
-vlijtigen leefden genoegelijk en in overvloed, en de tragen bekrompen en
-in armoede, gelijk het over het algemeen, geloof ik, de geheele wereld
-doorgaat.</p>
-
-<p>Maar thans kom ik tot eene gebeurtenis, geheel verschillende van hetgeen
-hen of mij ooit gebeurd was, en de oorzaak hiervan was als volgt.</p>
-
-<p>Op een vroegen morgen kwamen vijf of zes kanoes met wilden aan land,
-ongetwijfeld met het oude oogmerk van hunne gevangenen te verslinden.
-Doch de Spanjaarden waren thans met zulk een gebeurtenis zoo gemeenzaam
-geworden, dat zij er zich niet zoo om bekommerden als ik; maar daar de
-ervaring hun geleerd had, dat het alleen hunne zaak was verborgen te
-blijven, en dat de wilden, zoo zij slechts niets van hen bespeurden,
-stilletjes zouden vertrekken na hun oogmerk volvoerd te hebben, ik zeg,
-dit wetende, gaven zij slechts kennis hiervan aan al de bewoners, zich
-binnen 's huis te houden, en plaatsen alleen een verspieder om hun te
-berigten als de booten weder in zee staken. Dit was ongetwijfeld zeer
-verstandig, maar een onvoorzien toeval verijdelde al hunne maatregelen,
-en maakten den wilden bekend, dat er bewoners op het eiland waren,
-hetwelk bijkans de geheele kolonie ten ondergang bragt. Nadat de kanoes
-met de wilden vertrokken waren, kwamen de Spanjaards weder buiten, en de
-nieuwsgierigheid dreef sommigen aan naar de plaats te gaan, die zij
-verlaten hadden. Hier vonden zij, tot hunne groote verrassing, drie
-achtergebleven wilden, die gerust op den grond lagen te slapen;
-waarschijnlijk waren zij, overladen na hun onmenschelijk feest, als
-beesten in slaap gevallen, en hadden niet willen opstaan toen de anderen
-vertrokken, of zij hadden in het bosch gezworven en waren eerst
-teruggekomen toen hunne makkers reeds weg waren.</p>
-
-<p>De Spanjaarden zagen vreemd op en wisten niet wat zij doen wilden. De
-gouverneur was bij hen en men vroeg zijn gevoelen, maar hij zeide het
-niet te weten, want slaven hadden zij genoeg, en om hen van kant te
-maken, daar had niemand lust toe. Hij verhaalde mij naderhand, dat hij
-er niet aan had kunnen denken om onschuldig bloed te vergieten, want zij
-hadden noch hun zelven, noch hun eigendom eenig leed gedaan, en zij
-hadden dus geen regt hen van het leven te berooven.</p>
-
-<p>Ter eere van deze Spanjaards moet ik hier aanmerken, dat hoe
-verschrikkelijk ook de verhalen der Spaansche gruwelen in Mexico en Peru
-zijn mogen, ik nimmer zeventien menschen bij eenige natie ontmoet heb,
-die zoo algemeen zedig, matig, deugdzaam, opgeruimd en hoffelijk waren
-als deze Spanjaards; in hun geheele karakter lag geen zweem van
-wreedheid, of barbaarschheid, of woeste hartstogten, en toch waren het
-allen mannen van grooten moed en dapperheid. Hunne gematigdheid was
-gebleken in het verduren van de schandelijke bejegeningen der
-Engelschen, en hunne regtvaardigheid en menschelijkheid bleek in het
-hier vermelde geval met de wilden. Na eenig beraad besloten zij zich nog
-eene poos verborgen te houden, tot zoo mogelijk deze drie lieden
-heengingen; maar toen herinnerden zij zich, dat zij geen vaartuig
-hadden, en dat, zoo zij het eiland rondzwierven, zij zeker ontdekken
-zouden, dat het bewoond was. Derhalve keerden zij terug waar de drie
-mannen lagen te slapen, en besloten hen te wekken en gevangen te maken,
-gelijk zij deden. De wilden waren uiterst bevreesd toen zij aangegrepen
-en gebonden werden, en bevreesd te zijn, dat zij geslagt en opgegeten
-zouden worden, want het schijnt dat deze lieden denken, dat men overal,
-even als zij, menschenvleesch eet; doch zij werden hieromtrent spoedig
-gerust gesteld en weggevoerd.</p>
-
-<p>Het was zeer gelukkig, dat zij hen niet naar het kasteel, ik meen naar
-mijne oude woning tegen den heuvel, bragten, maar naar mijn landhuis,
-waar de meeste veldarbeid, als geiten hoeden, koorn bouwen, enz., te
-verrigten viel, en naderhand voerden zij hen naar de woning der twee
-Engelschen. Hier werden zij aan het werk gezet, schoon men weinig voor
-hen te doen had, en hetzij door achteloos opzigt over hen, of dat men
-meende, dat zij hen niet konden ontvlugten, althans een hunner liep weg,
-en in het bosch gerakende, hoorde men nimmer meer van hem. Men begreep
-echter met reden, dat het hem kort daarop gelukte naar zijn land terug
-te keeren, met eenige wilden, die drie of vier weken later met hunne
-kanoes aan den wal kwamen, om hun gewoon feest te vieren, en binnen twee
-dagen vertrokken. Dit denkbeeld bekommerde hen niet weinig, want zij
-begrepen niet zonder reden, dat zoo deze man weder behouden bij zijne
-landgenooten kwam, hij hun zeker verhalen zou, dat er lieden op het
-eiland waren, en tevens hoe weinig en zwak zij waren; want, gelijk ik
-zeide, men had dezen wilde, en dit was zeer gelukkig, nimmer gezegd hoe
-velen er op het eiland waren of waar zij woonden, ook had hij nimmer een
-geweer zien afschieten; veel minder had hij een hunner schuilplaatsen
-leeren kennen, zoo als de grot in het dal of de nieuwe spelonk, die de
-twee Engelschen gemaakt hadden.</p>
-
-<p>Het eerste blijk, dat deze man zijn volk van hen kennis had gegeven,
-was, dat ongeveer twee maanden daarna, zes kanoes, ieder met zeven, acht
-tot tien wilden er in, langs de noordzijde van het eiland kwamen
-roeijen, waar zij vroeger nimmer kwamen, en een uur na zonsopgang op
-eene geschikte landingplaats aan wal stapten, een kwartier van de woning
-der twee Engelschen, waar de vlugteling geweest was. De Spaansche
-gouverneur zeide, dat zoo zij allen daar op de plek waren geweest, het
-gevaar zoo groot niet geweest zou zijn, want dan, zeide hij, zou geen
-enkele wilde het ontkomen zijn. Maar nu was de kans al te ongelijk; twee
-man tegen vijftig. Gelukkig hadden de beide mannen hen ontdekt, toen zij
-nog eene mijl ver in zee waren, dus ongeveer een uur voor zij landden,
-en daar zij een kwartier van hunne woningen aan wal stapten, duurde het
-nog eenigen tijd voor zij bij hen waren. Daar zij nu veel reden hadden
-zich verraden te achten, was het eerst wat zij deden, de twee
-achtergebleven slaven te binden, en hen door twee van de drie mannen,
-die zij met hunne vrouwen medegebragt hadden, en hen, naar het schijnt,
-zeer getrouw waren, naar hunne schuilplaats in het bosch te doen
-brengen, waarvan ik gesproken heb, met al wat zij verder konden
-medevoeren, en daar lieten zij de twee slaven, aan handen en voeten
-gebonden, voor 's hands liggen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_027.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Daarop ziende, dat de wilden allen geland waren en regt naar hunnen kant
-toekwamen, openden zij de heiningen, waarin de melkgeiten gehouden
-werden, dreven haar allen naar buiten, en lieten ze los het bosch
-inloopen, om de wilden in den waan te brengen, dat het wilde geiten
-waren; maar de Indiaan, die bij hen was, was te sluw en had hen, naar
-het schijnt, van alles onderrigt, want zij gingen regt op hun verblijf
-aan. Nadat de twee arme, verschrikte Engelschen hunne vrouwen en
-goederen in veiligheid gebragt hadden, zonden zij den anderen slaaf van
-de drie, die met de vrouwen gekomen was, en die toevallig bij hen was,
-ijlings naar de Spanjaarden, om hen hiervan te verwittigen en te hulp te
-roepen, daarop namen zij hunne geweren en kruid en lood mede, en
-trokken terug naar de plaats, waar hunne vrouwen waren, doch bleven op
-eenigen afstand, om zoo mogelijk de wilden te blijven gadeslaan.</p>
-
-<p>Zij waren niet ver gegaan of zij konden van een hoogen grond het
-legertje van hunne vijanden regt op hunne woningen zien afgaan, en een
-oogenblik later hunne woningen en al hun huisraad in lichtelaaije vlam
-staan, tot hunne bittere smart en spijt, want zij leden een groot en
-voor eenigen tijd onherstelbaar verlies. Zij bleven eene poos stand
-houden, tot zij de wilden als verscheurende dieren zagen rondzwerven,
-alles vernielende en nazoekende om buit te maken, en vooral naar
-menschen zoekende, waarvan zij, gelijk thans duidelijk bleek, kennis
-droegen. Dit ziende, achtten de twee Engelschen zich niet langer veilig
-waar zij stonden, daar waarschijnlijk sommige wilden, en misschien een
-te groote overmagt, hunnen kant heen zouden komen. Dus trokken zij een
-half kwartier verder terug, hopende, dat hoe verder zij gingen, hoe meer
-zij zich verspreiden zouden. Zij hielden stand aan het begin van een
-zeer digt begroeid deel van het bosch, en waar een ouden, zeer grooten
-en hollen boomstam stond, en in dezen boom gingen zij staan en besloten
-af te wachten wat er verder gebeuren zou.</p>
-
-<p>Niet lang daarna kwamen twee wilden regt op hen aan, alsof zij wisten,
-dat zij hier stonden en hen kwamen aanvallen, en kort achter hen zagen
-zij er nog drie aankomen, en nog vijf op eenigen afstand, die allen
-denzelfden weg hielden; terwijl in de verte nog zeven of acht
-rondzwierven, want zij liepen overal als jagers, die het wild opzoeken.
-De arme kerels wisten zelf niet of zij stand houden of de vlugt nemen
-zouden. Na een oogenblik beraad begrepen zij, dat als de wilden de
-landstreek zoo afliepen, voor er bijstand kwam opdagen, zij misschien
-hunne schuilplaats in het bosch zouden ontdekken, en dan was alles
-verloren; dus besloten zij stand te houden, en als er voor hen te veel
-kwamen, boven in den boom te klimmen, waaruit zij zich, zoo zij niet
-door vuur aangevallen werden, dachten te kunnen verdedigen, zoo lang hun
-kruid en lood zou strekken, al vielen ook al de wilden, die geland
-waren, wier aantal omstreeks vijftig bedroeg, hen aan. Daarna
-beraadslaagden zij of zij op de twee voorsten wilden schieten, of de
-drie volgende afwachten, en op deze vuren; waardoor de twee voorsten en
-de vijf laatsten gescheiden zouden zijn. Eindelijk besloten zij de twee
-voorsten te laten gaan, ten ware dezen hen in den boom ontdekten of
-aanvielen. Zij deden dit echter niet, maar gingen een weinig ter zijde
-naar een ander gedeelte van het bosch, doch de drie en de vijf achter
-hen kwamen regt op den boom aan, als wisten zij, dat de Engelschen daar
-waren.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_028.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Toen deze hen zoo regt op hen zagen afkomen, besloten zij, daar zij
-achter elkander liepen, dat slechts een te gelijk zou schieten, en
-misschien kon het eerste schot hen alle drie treffen. Daarom deed de een
-vier of vijf kogels op zijn geweer, en daar hij uit een gat in den boom
-een goed mikpunt had, legde hij aan zonder gezien te worden, wachtende
-tot zij omtrent dertig schreden van hem af waren, zoodat hij niet missen
-kon. Terwijl de wilden naderden zagen zij duidelijk, dat een van de
-drie de wilde was, die van hen was weggeloopen. Beide herkenden hem
-duidelijk, en besloten, dat hij, zoo mogelijk, niet zou ontsnappen, al
-zouden zij beide vuren, dus hield de ander zijn geweer gereed, om, zoo
-hij niet bij het eerste schot viel, hem ook een kogel toe te zenden.
-Maar de eerste was een te goed schutter, om hem te missen, en daar de
-wilden digt achter elkander gingen, trof hij twee van hen. De eerste
-ontving een kogel in het hoofd en was dadelijk dood; de tweede, die de
-weggeloopen wilde was, stortte met een kogel in den buik neder, doch was
-niet dood, en de derde had een schampschot in den schouder, misschien
-van denzelfden kogel, die den ander door het lijf was gegaan, en daar
-hij, schoon ligt gewond, allerhevigst verschrikt was, viel hij akelig
-schreeuwende en gillende op den grond.</p>
-
-<p>De vijf achtersten, meer verschrikt van het schot, dan gevaar ziende,
-stonden eerst stil; want het schot weergalmde in het bosch, en de echo's
-herhaalden het, en de vogels vlogen met een geweldig gekrijsch van alle
-kanten op, even als het was toen ik het eerste schot deed, dat misschien
-daar ooit, zoo lang het eiland geweest was, gevallen was. Toen echter
-alles weder stil werd, gingen zij, niet wetende wat er gebeurd was,
-onbezorgd verder, tot zij aan de plaats kwamen, waar hunne makkers zich
-in een toestand bevonden, die jammerlijk genoeg was. En hier stonden de
-arme onwetende schepselen, weinig bevroedende, dat hun hetzelfde onheil
-boven het hoofd hing, allen over den gewonde gebogen, en vroegen
-waarschijnlijk hoe hij zoo gekwetst kwam. Het is te denken, dat hij
-zeide, dat een bliksemstraal en daarop gevolgde donderslag der goden
-deze twee gedood en hem gewond had; dat is, zeg ik, te denken, want
-gelijk zij niemand in hunne nabijheid gezien hadden, zoo ook hadden zij
-nimmer iets van een geweerschot gehoord, en geenerlei besef, dat men
-menschen met vuur en kogels op een afstand dooden konde. Ware het
-anders, dan zouden zij niet zoo gerust bij hunne makkers gestaan hebben,
-zonder voor zichzelven een gelijk lot te vreezen.</p>
-
-<p>Ofschoon het de beide Engelschen, gelijk zij mij naderhand verklaarden,
-aan het hart ging, dat zij zoo veel arme schepsels, die zelfs geenerlei
-besef van hun gevaar hadden, moesten dooden, besloten zij echter, daar
-zij hen nu allen in hunne magt hadden, en de eerste weder geladen had,
-thans beide vuur te geven, en kwamen overeen op wie ieder mikken zou,
-waarna zij vier hunner doodden, of althans zwaar kwetsten, de vijfde,
-ofschoon niet gewond, viel van schrik met de overigen op den grond, zoo
-dat zij hen allen ziende vallen, dachten, dat zij allen gedood waren. In
-deze meening stapten onze twee mannen moedig uit den boom alvorens zij
-weder geladen hadden, hetgeen zeer onverstandig was; en zij zagen vreemd
-op, toen zij op de plek komende, niet minder dan vier wilden nog in
-leven vonden, en daarvan twee ligt en een geheel niet gekwetst. Dit
-dwong hen de kolf van hun geweer te gebruiken; en eerst maakten zij den
-weggeloopen wilde van kant, die de oorzaak van al het onheil was, en een
-ander, die in de knie gekwetst was. Toen kwam de wilde, die ongekwetst
-was, en knielde voor hen neder met opgeheven handen, en maakte onder een
-jammerlijk misbaar allerlei teekens om zijn leven te sparen; schoon zij
-geen woord konden verstaan van al wat hij zeide.</p>
-
-<p>Zij gelastten hem echter door teekens, dat hij aan den voet van een boom
-daar in de nabijheid zou gaan zitten, en een der Engelschen bond met een
-stuk touw, dat hij toevallig in zijn zak had, hem de beenen stijf bijeen
-en de handen op zijn rug, en daarop lieten zij hem liggen, en volgden
-ijlings de twee voorste achterna, vreezende, dat deze of anderen den weg
-naar hunnen schuilhoek in de bosschen zouden vinden, waar hunne vrouwen
-en hunne weinige bezittingen verborgen waren. Eens kregen zij hen beide
-in het gezigt, schoon op een grooten afstand. Zij hadden echter het
-genoegen hen een vallei te zien doortrekken, die naar den zeekant liep,
-geheel den tegenovergestelden weg van dien, die naar hunne spelonk
-leidde, waar zij voor vreesden. Hieromtrent gerust gesteld, keerden zij
-naar den boom terug, waar zij hunnen gevangene gelaten hadden.
-Waarschijnlijk was deze door zijne makkers verlost, want hij was weg, en
-de twee einden touw, waarmede hij gebonden was geweest, lagen aan den
-voet des booms.</p>
-
-<p>Zij waren thans even ongerust als te voren; niet wetende hoe nabij of
-hoe sterk de vijand was; dus besloten zij zich naar de plaats te
-begeven, waar hunne vrouwen waren, om te zien of alles wel was, en haar,
-die zeker zeer in angst moesten zijn, gerust te stellen; want schoon de
-wilden hare landgenooten waren, waren zij echter doodelijk bang voor
-hen, misschien omdat zij hen zoo goed kenden. Daar gekomen, bespeurden
-zij, dat de wilden in het bosch en zelfs zeer nabij de plek waren
-geweest, doch die niet gevonden hadden; want zij was inderdaad niet te
-ontdekken, daar de boomen er zoo digt stonden, ten ware de personen, die
-het zochten, door anderen, die de plek kenden, geleid werden, hetgeen
-hier het geval niet was. Zij vonden dus alles wel, behalve dat de
-vrouwen in doodsangst waren. Terwijl zij hier waren, hadden zij het
-genoegen van zeven Spanjaarden tot hunnen bijstand te zien aankomen; de
-andere tien met hunne slaven en den ouden Vrijdag, ik meen Vrijdags
-vader, waren gezamenlijk naar de buitenplaats vertrokken, om het graan
-en het vee, dat daar bewaard werd, te verdedigen, in geval de wilden aan
-dien kant mogten komen; maar zij kwamen zoo ver niet. Met de zeven
-Spanjaards kwam een van de wilden, die zij, gelijk ik verhaald heb,
-vroeger gevangen hadden gemaakt, alsmede de wilde, dien de Engelschen
-aan handen en voeten gebonden bij den boom hadden gelaten, want zij
-waren dien kant afgekomen, hadden de zeven dooden gezien en den
-gevangene losgemaakt en medegenomen. Zij waren echter genoodzaakt hem
-weder te binden, gelijk zij ook de twee gedaan hadden, die
-achtergebleven waren, toen de derde weggeloopen was.</p>
-
-<p>Deze gevangenen waren thans een last voor hen, en zij waren zoo bang,
-dat zij ontsnappen zouden, dat zij overwogen of het niet volstrekt
-noodig was hen tot zelfbehoud te dooden. De Spaansche gouverneur wilde
-echter hiertoe zijne toestemming niet geven, maar gelastte, dat zij uit
-de voeten, naar mijne oude spelonk gebragt en daar bewaard zouden
-blijven, met twee Spanjaarden bij hen, om hen te bewaken en voedsel te
-geven. Dit geschiedde, en men bond hun handen en voeten voor dien nacht.</p>
-
-<p>Toen de Spanjaarden aankwamen, waren de Engelschen zoo moedig geworden,
-dat zij niet langer zich vergenoegen konden met daar te blijven, maar
-met vijf Spanjaarden begaven zij zich op weg, gewapend met vier geweren
-en eene pistool, en twee duchtige knuppels, om de wilden op te zoeken.
-Eerst kwamen zij aan den boom, waar de wilden lagen, die zij gedood
-hadden, maar het was gemakkelijk te zien, dat daar nog eenige wilden
-geweest waren, want zij hadden getracht hunne dooden mede te voeren, en
-twee een goed eind weegs voortgesleept, doch het toen opgegeven. Vandaar
-begaven zij zich naar de hoogte, waarop zij eerst gestaan hadden, en
-hunne plantingen hadden zien vernielen, en nog het verdriet hadden
-eenigen rook te zien oprijzen, maar nergens zagen zij hier eenige
-wilden. Zij besloten toen, echter met alle mogelijke behoedzaamheid,
-voort te trekken tot aan hunne vernielde plantaadje. Doch even voor dat
-zij die bereikten, kwamen zij in het gezigt van het strand, en zagen
-duidelijk al de wilden in hunne kanoes scheep gaan, om te vertrekken.</p>
-
-<p>Het speet hun eerst, dat zij hen thans niet bereiken konden, om hun nog
-een afscheidsgroet te geven, doch over het geheel waren zij thans wel
-tevreden van hen ontslagen te zijn.</p>
-
-<p>De arme Engelschen waren thans voor de tweede maal geruïneerd, en al
-hunne aanplantingen vernield. Al de overigen besloten hen te helpen
-bouwen en van het noodige te voorzien. Hunne drie landslieden, die tot
-hiertoe nog niet de minste neiging betoond hadden om iets goeds te doen,
-kwamen thans, zoodra zij het hoorden (want daar zij ver oostwaarts
-woonden, hadden zij er niets van gehoord voor dat alles afgeloopen was),
-en boden hunne hulp en bijstand aan, en werkten verscheidene dagen
-ijverig mede om hunne hutten weder op te bouwen en hen van het noodige
-te voorzien, en zoo werden zij in korten tijd weder in hunnen vorigen
-staat gezet.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 600px;">
-<img src="images/crus02_029.jpg" width="600" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ongeveer twee dagen later hadden zij het genoegen drie van de kanoes der
-wilden aan strand te zien spoelen, en op eenigen afstand van daar twee
-verdronken lieden, waaruit zij met grond vermoedden, dat hun op zee een
-storm overvallen had, die hen had doen omslaan, want het woei den nacht
-na hun vertrek zeer hard. Schoon echter eenigen verongelukt waren, zoo
-ontsnapten er van hen genoeg om de overigen te verwittigen zoo wel van
-hetgeen zij verrigt als hetgeen hun overkomen was; en hen tot eene
-andere soortgelijke onderneming aan te sporen, welke zij, naar het
-scheen, besloten te beproeven met genoegzame magt om alles te veroveren
-wat zij ontmoetten; want uitgezonderd hetgeen de eerste man hen van
-bewoners verhaald had, konden zij daarvan weinig mededeelen, want zij
-hadden geen mensch gezien, en daar de man, die dat verhaald had, gedood
-was, hadden zij niemand om dit te bevestigen.</p>
-
-<p>Het duurde vijf of zes maanden, dat zij niets verder van de wilden
-hoorden, in welken tijd de onzen begonnen te hopen, dat zij hun vorig
-onheil niet vergeten of dat zij de hoop op een beteren uitslag hadden
-opgegeven. Plotseling echter werden zij overvallen door eene geduchte
-vloot van niet minder dan acht en twintig kanoes vol wilden, met bogen
-en pijlen, groote knuppels, houten zwaarden en dergelijk krijgstuig
-gewapend, en deze ware zoo vol volk, dat onze bewoners er door in de
-grootste verlegenheid geraakten. Daar zij met den avond en aan de
-oostelijkste zijde van het eiland aan wal kwamen, hadden de onzen den
-geheelen nacht om te overleggen wat zij doen zouden. In de eerste
-plaats, wetende dat vroeger al hunne veiligheid daarin bestond, dat zij
-onopgemerkt bleven, en dit thans te meer het geval was, nu het getal
-hunner vijanden zoo groot was, besloten zij eerstelijk de twee hutten,
-die voor de Engelschen gebouwd waren, te slechten, en hunne geiten naar
-de oude spelonk te drijven; omdat zij onderstelden, dat de wilden
-regtstreeks daarheen zouden trekken zoodra het dag werd, om het oude
-werk van vernielen te hervatten, schoon zij thans twee mijlen vandaar
-geland waren.</p>
-
-<p>Vervolgens dreven zij al de geiten, die zij hadden, naar mijne
-buitenplaats, gelijk ik die noemde, die aan de Spanjaards behoorde, en
-lieten zoo min mogelijk ergens een spoor van bewoners, en vroeg in den
-morgen vatten zij met al hunne strijdmagt post bij de plantaadje der
-twee mannen om hen af te wachten. Het gebeurde gelijk zij vermoed
-hadden; de nieuwaangekomenen lieten hunne kanoes aan het oosteinde van
-het eiland, en kwamen langs het strand regt op de plaats aan, ten
-getalle van tweehonderd en vijftig, naar de onzen gissen konden. Ons
-leger was slechts klein, maar wat nog erger is, zij hadden geen wapens
-genoeg voor hen allen. Hunne geheele strijdmagt was naar het scheen als
-volgt zamengesteld; eerstelijk uit manschappen:</p>
-
-<p>
-<span style="margin-left: 1em;">17 Spanjaarden.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">5 Engelschen.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">1 oude Vrijdag, of Vrijdags vader.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">3 slaven met de vrouwen medegebragt, die zeer getrouw bleken te zijn.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">3 andere slaven, die bij de Spanjaards woonden.</span><br />
-</p>
-
-<p>Om deze te wapenen hadden zij:</p>
-
-<p>
-<span style="margin-left: 1em;">11 geweren.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">5 pistolen.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">3 jagtgeweren.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">5 geweren, of jagtgeweren, die door mij aan de oproerige</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">matrozen ontnomen waren.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">2 sabels.</span><br />
-<span style="margin-left: 1.5em;">3 oude hellebaarden.</span><br />
-</p>
-
-<p>Aan hunne slaven gaven zij geene geweren, maar deze hadden ieder een
-hellebaard of een langen stok met een ijzeren spits aan het einde, en
-eene bijl op zijde; ook ieder van de onzen had eene bijl. Twee van de
-vrouwen wilden volstrekt deel aan het gevecht nemen, en zij hadden boog
-en pijlen, die de Spanjaards den wilden ontnomen hadden bij het eerste
-gevecht, dat ik vermeld heb, waar de Indianen gezamenlijk vochten; deze
-vrouwen hadden bijlen ook.</p>
-
-<p>De Spaansche gouverneur, van wien ik zoo dikwijls gesproken heb, voerde
-het opperbevel, en Willem Atkins, die schoon een vreesselijke snoodaard,
-tevens een allermoedigste kerel was, voerde onder hem het bevel. De
-wilden kwamen aanrukken als leeuwen, en wat het ergste was, de onzen
-hadden geen voordeel van het terrein, behalve dat Willem Atkins, die
-thans uitermate veel nut deed, met zes man achter eenige struiken, als
-eene soort van voorpost geplaatst was, met bevel eenigen te laten
-voorbijtrekken, en dan midden onder hen te vuren, en dadelijk daarop
-achter een boschje om te trekken, en zoo achter de Spanjaards te komen,
-die allen door eenige digte boomen beschermd werden.</p>
-
-<p>Toen de onzen aankwamen, liepen de wilden allen bij hoopen rond te
-zwerven, zonder eenige orde, en Willem Atkins liet ongeveer vijftig
-hunner voorbijtrekken; toen ziende, dat de overigen digt opeengedrongen
-naderden, gelastte hij drie van zijn volk vuur te geven, nadat zij ieder
-zes of zeven kogels, zoo groot als groote pistoolkogels, op hun geweer
-gedaan hadden. Hoeveel zij doodden of wondden wisten zij niet, maar de
-verwarring en verbaasdheid onder de wilden was onbeschrijfelijk, die
-allerhevigst ontstelden op het hooren van zulk een geraas, en hunne
-makkers gedood zagen en anderen gekwetst, zonder dat zij iemand zagen,
-die het deed; waarop Willem Atkins, te midden van hunnen schrik, met de
-drie anderen in den digtsten hoop vuurde, en in minder dan eene minuut
-gaven de drie anderen, die inmiddels weder geladen hadden, hun nogmaals
-de laag.</p>
-
-<p>Zoo Willem Atkins met zijn volk dadelijk, na vuur gegeven te hebben, was
-teruggetrokken, zoo als hem gelast was; of zoo de overigen daar vlak bij
-geweest waren, om een aanhoudend vuur te geven, zouden zij de wilden
-geheel verslagen hebben, want de schrik, die onder hen heerschte,
-ontstond voornamelijk daaruit, dat zij geloofden door hunne goden met
-donder en bliksem gedood te worden, omdat zij niemand zagen. Maar Willem
-Atkins deed hun de krijgslist ontdekken, door stand te houden om weder
-te laden. Eenige wilden, die op een afstand waren, hadden hen ontdekt en
-kwamen van achteren op hen aan, en schoon Atkins en zijn volk ook twee
-of drie malen op hen vuurden, en terwijl hij zoo spoedig hij kon
-terugtrok, ongeveer twintig van hen doodde, wondden zij echter Atkins
-zelf en doodden een der Engelschen met hunne bogen, gelijk zij naderhand
-een Spanjaard deden en een der met de vrouwen gekomen Indiaansche
-slaven. Deze slaaf was een dappere kerel en vocht allerwoedendst,
-terwijl hij vijf hunner met eigen hand doodde, zonder ander wapen dan
-zijn piek en een bijl.</p>
-
-<p>Ons volk, dat thans hard bedrongen werd, daar Atkins gewond en twee
-anderen gedood waren, trok terug naar eene hoogte in het bosch; ook de
-Spanjaarden trokken terug na hun driemaal de laag te hebben gegeven;
-want hun aantal was zoo groot en zij waren zoo verwoed, dat schoon meer
-dan vijftig hunner gedood en nog meer gewond waren, zij echter tot vlak
-bij de onzen doordrongen, zonder het gevaar te ontzien, en eene wolk van
-pijlen afschoten, en men merkte op, dat hunne gekwetsten, die door hunne
-wonden niet geheel buiten gevecht gesteld waren, als razenden vochten.</p>
-
-<p>Toen ons volk aftrok, lieten zij den Spanjaard en den Engelschman, die
-gedood waren, achter; en toen de wilden hen vonden, mishandelden zij
-hunne lijken gruwelijk, door hen met hunne knuppels en houten zwaarden,
-als echte wilden armen en beenen en hoofden te verbrijzelen. Doch
-bespeurende, dat ons volk vertrokken was, schenen zij niet voornemens
-hen te vervolgen, maar sloten een kring, dat naar het scheen, hunne
-gewoonte was, en hieven tweemaal een gejuich aan, ten teeken van
-victorie. Waarna zij verscheidene hunner zagen nedervellen en van
-bloedverlies sterven.</p>
-
-<p>De Spaansche gouverneur had zijn kleine troep op eene hoogte
-bijeengetrokken. Atkins, ofschoon gewond, wilde oprukken en gezamenlijk
-de wilden op het lijf vallen. Maar de Spanjaard zeide: "Sennor Atkins,
-gij ziet hoe hunne gewonden vechten; laat hen in rust tot morgen, dan
-zullen al die gekwetsten stijf en pijnlijk van hunne wonden en zwak van
-bloedverlies zijn, en dan zullen wij met minder te doen hebben." Deze
-raad was goed, maar Willem Atkins zeide vrolijk: "Dat is waar, sennor,
-maar dat zal ik ook zijn, en daarom wilde ik nu op hen af, nu ik nog
-warm ben."&mdash;"Wel, sennor Atkins," zeide de Spanjaard, "gij hebt u dapper
-gekweten en u deel verrigt; wij zullen voor u vechten als gij niet voort
-kunt; maar ik denk dat het best is tot morgen te wachten." Dus bleven
-zij wachten.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 700px;">
-<img src="images/crus02_030.jpg" width="700" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Maar daar het helder maanlicht was, en zij bespeurden, dat de wilden
-in groote wanorde om hunne dooden en gekwetsten heen zwierven, met een
-groot rumoer waar zij lagen, besloten zij naderhand hen gedurende den
-nacht te overvallen, vooral als zij in staat zouden zijn hen slechts
-eene laag te geven, alvorens ontdekt te worden. Hiertoe vonden zij eene
-schoone gelegenheid, want een der twee Engelschen, nabij wiens woning
-het gevecht begonnen was, voerde hen tusschen de bosschen en het
-westelijk strand door, en vervolgens zuidwaarts keerende, kwamen zij
-nabij den digtsten hoop wilden, zoodat, alvorens zij gezien werden, acht
-hunner onder hen schoten en eene vreesselijke slagting aanrigtten. Eene
-halve minuut daarna gaven acht anderen vuur op hen, en door hun schroot
-werden ook eene menigte gedood en gewond, en al dien tijd waren zij niet
-in staat te zien wie hen aanviel of waarheen zij vlugten moesten. Zoo
-spoedig zij konden laadden de Spanjaards weder, en verdeelden zich
-daarop in drie hoopen, en besloten hen alle op hetzelfde oogenblik op
-het lijf te vallen. Ieder troep bestond uit acht personen, dat is vier
-en twintig te zamen, waarvan twee en twintig mannen en twee vrouwen,
-die, om dit ter loops aan te merken, verwoed vochten.</p>
-
-<p>Zij verdeelden de vuurwapens, hellebaarden en pieken gelijkelijk onder
-iedere troep. Zij wilden de vrouwen achter laten blijven, maar deze
-zeiden, dat zij met hare mannen in den dood wilden gaan. Na aldus hun
-legertje verdeeld te hebben, kwamen zij van onder het geboomte te
-voorschijn en rukten op den vijand aan, terwijl zij zoo hard schreeuwden
-als zij konden. De wilden stonden allen opeen, doch waren in de uiterste
-verwarring, daar zij ons volk van drie kanten te gelijk hoorden
-schreeuwen. Zij zouden gevochten hebben, zoo zij hen gezien hadden, en
-zoodra zij in hun gezigt kwamen, werden eenige pijlen op hen gelost en
-de oude Vrijdag gewond, schoon niet gevaarlijk. Doch de onzen gaven hun
-geen tijd, maar drie maal op hen aanvallende, gaven zij hun drie maal de
-laag en vielen daarop aan met de geweerkolven, sabels, pieken en bijlen,
-en sloegen daarmede zoo in het rond, dat de wilden een jammerlijk gehuil
-en gegil aanhieven, en naar alle kanten heen vlugtten om hun leven te
-redden.</p>
-
-<p>De onzen waren vermoeid van het moorden; zij hadden in de beide
-gevechten ongeveer honderd en tachtig gedood of zwaar gewond; de
-overigen vlugtten, geheel verbijsterd, door de bosschen en over de
-heuvels, zoo snel hunne voeten hen dragen konden; en daar de onzen zich
-weinig moeite gaven om hen na te zetten, bereikten zij allen gezamenlijk
-het strand, waar zij geland waren en hunne kanoe's lagen. Doch hunne
-rampen waren nog niet geëindigd, want dien avond kwam er uit zee een
-geweldige storm op, zoodat zij onmogelijk in zee konden steken, ja daar
-de storm den geheelen nacht aanhield, waren hunne kanoe's, toen de eb
-begon, zoo hoog op het strand geslagen, dat zij er niet dan met de
-grootste moeite weder konden afgebragt worden, en eenigen er van waren
-zelfs tegen de kust of tegen elkander verbrijzeld.</p>
-
-<p>De onzen, schoon verheugd over hunne overwinning, genoten dien nacht
-echter weinig rust; maar na eenige ververschingen genuttigd te hebben,
-besloten zij naar de plaats te trekken waar de wilden heen gevlugt
-waren, om te zien hoe zij thans gesteld waren. Dit bragt hen natuurlijk
-weder over de plaats van het gevecht, waar zij verscheidene van die arme
-schepsels vonden, die nog niet geheel dood waren en toch geen hoop op
-herstel meer hadden; dit was voor een edelmoedig gemoed een treurig
-gezigt, want een waarlijk groot man, schoon door de wet des oorlogs
-verpligt zijn vijand te vernielen, schept toch in zijn ongeluk geen
-behagen. Zij behoefden hieromtrent echter geene bevelen te geven, want
-hunne eigene wilden, die in hunne dienst stonden, maakten deze arme
-schepsels met hunne bijlen af. Eindelijk kregen zij de plaats in het
-gezigt, waar het rampzalig overschot van het leger der wilden gelegerd
-was; dat uit nog een honderd man scheen te bestaan; zij zaten meestal op
-den grond, met het hoofd tusschen de handen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 550px;">
-<img src="images/crus02_031.jpg" width="550" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Toen de onzen op een paar geweerschoten afstand van hen gekomen waren,
-gelastte de Spaansche gouverneur twee schoten met los kruid te doen. Dit
-deed hij, om uit hun voorkomen op te maken, wat men van hen te wachten
-had, namelijk of zij nog moeds genoeg bezaten om te vechten, of dat zij
-door hunne nederlaag geheel ontmoedigd waren, ten einde hij
-diensvolgens zou kunnen handelen. Deze krijgslist gelukte. Naauwelijks
-hadden de wilden het eerste schot gehoord, of zij sprongen in de grootst
-mogelijke verwarring op de been, en toen de onzen zich snel naar hen toe
-begaven, liepen allen gillende en huilende weg, met eene soort van
-gillend gekrijsch, dat ons volk niet verstond en nimmer te voren gehoord
-had, en zoo liepen zij over de heuvels landwaarts in. Eerst wenschten de
-onzen, dat het weder meer bedaard geweest was, en zij allen in zee waren
-gestoken, maar daarbij bedachten zij niet, dat dit waarschijnlijk
-aanleiding zou gegeven hebben, dat zij in zoo grooten getale terug waren
-gekomen, dat zij onwederstaanbaar waren, of althans, dat zij zoo sterk
-en zoo dikwijls terugkwamen, dat het eiland er geheel door verwoest
-worden en zij van honger sterven zouden. Willem Atkins, die in weerwil
-van zijne wond altijd bij hen geweest was, gaf thans den besten raad,
-hij stelde voor van hun tegenwoordig voordeel partij te trekken, de
-wilden van hunne kanoe's af te snijden, en hun zoo de mogelijkheid
-ontnemen van wederom tot onheil des eilands terug te komen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 550px;">
-<img src="images/crus02_032.jpg" width="550" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Lang beraadslaagden zij hierover, en sommigen waren er tegen, uit vrees,
-dat de rampzaligen naar de bosschen zouden vlugten en daar in wanhoop
-blijven leven; en dan zouden zij jagt op hen moeten maken als op wilde
-beesten, bevreesd zijn van buiten's huis te gaan, hunne velden steeds
-afgestroopt, hun tam vee gestolen vinden, en kortom in de grootste
-armoede voortaan moeten leven. William Atkins voerde daarentegen aan,
-dat het beter was met honderd mannen, dan met honderd natiën te doen te
-krijgen, dat zij niet alleen de kanoe's vernielen, maar ook de menschen
-moesten uitroeijen, of zelf door hen uitgeroeid worden. In een woord hij
-bewees hun zoo duidelijk, dat het noodig was, dat zij er allen in
-toestemden; dus begonnen zij dadelijk de kanoes te vernielen, en eenig
-droog hout van een dooden boom nemende, trachtten zij er eenigen van in
-brand te steken, maar zij waren zoo nat, dat zij niet wilden branden.
-Het vuur beschadigde haar echter zoo, dat zij geen zee konden bouwen.
-Toen de Indianen zagen, wat er gebeurde, kwamen eenige hunner het bosch
-uitstuiven, en de onzen naderende, knielden zij neder en riepen: <i>Oa,
-oa, waremokoa</i>! en eenige andere woorden in hunne taal, waarvan niemand
-iets verstond, doch uit hunne droevige gebaren en gejammer kon men
-duidelijk opmaken, dat zij smeekten hunne booten te sparen, en dat zij
-vertrekken wilden en nimmer terugkomen.</p>
-
-<p>Doch de onzen waren thans overtuigd, dat hun zelfbehoud en dat der
-kolonie hun geen anderen weg openliet, dan dit volk te beletten weder
-naar hun land terug te keeren; daar zij begrepen, dat zoo slechts een
-hunner in zijn land terugkeerde om zijnen landslieden het voorgevallene
-mede te deelen, het met de kolonie gedaan was. Zij gaven hun dus te
-kennen, dat zij geene genade te wachten hadden, en vernielden al die
-kanoes, welke de storm nog gespaard had. Op dit gezigt hieven de wilden
-in het bosch een afgrijsselijk geschreeuw aan, dat de onzen duidelijk
-hoorden, waarna zij als onzinnigen in het rond liepen, zoodat de onzen
-eerst niet wisten, wat met hun te doen.</p>
-
-<p>De Spanjaards met al hunne voorzigtigheid bedachten ook niet, dat,
-terwijl zij deze lieden tot het uiterste bragten, zij goede wacht over
-hunne plantaadjen moesten houden, want schoon zij hun vee weggedreven
-hadden en de Indianen hunne voornaamste bewaarplaats daarvan niet
-vonden, namelijk mijn oud kasteel aan den heuvel of de spelonk in het
-dal, hadden zij echter mijne plantaadje aan mijn lusthuis ontdekt, en
-het gewas en de afsluitingen geheel vernield, het graan vertrapt, de
-wijngaarden uitgeroeid, terwijl de druiven bijkans rijp waren, en de
-onzen eene onberekenbare schade toegebragt, zonder er zelf eenig
-voordeel van te hebben. Schoon de onzen hen altijd het hoofd konden
-bieden, konden zij hen echter niet vervolgen of jagt op hen maken, en
-terwijl zij de onzen te vlug ter been waren als deze een enkelen hunner
-aantroffen, durfden deze echter ook niet alleen uitgaan, uit vrees van
-door een aantal hunner omsingeld te worden. Gelukkig hadden zij geene
-wapens, want zij hadden wel bogen maar geen pijlen noch middelen om die
-te maken, en ander wapentuig hadden zij niet.</p>
-
-<p>Groot en inderdaad beklagelijk was het gebrek, dat zij leden, maar te
-gelijk werden de onzen tot strenge maatregelen tegen hen genoopt, want
-schoon hun bergplaats bewaard was, waren hunne velden vernield en
-verwoest. Hun eenigste toevlugt was thans hunne kudde, die zij in het
-dal bij de spelonk hielden, en eenig graan, dat daar groeide, benevens
-de plantaadje van Willem Atkins en zijn makker, waarvan de ander gedood
-was door een pijl, die hem in het hoofd getroffen had. Het was
-opmerkelijk, dat dit dezelfde woestaard was, die den armen slaaf met
-zijne bijl gewond, en naderhand voorgeslagen had al de Spanjaards te
-vermoorden. Hun toestand scheen mij thans slimmer dan de mijne ooit was,
-nadat ik het eerst de halmen graan en rijst ontdekt, en eenig koorn
-gewonnen en tam vee gekregen had; want nu hadden zij als het ware
-honderd wolven op het eiland, die alles vernielden wat in hun bereik
-kwam, schoon zij hen zelven niet bereiken konden.</p>
-
-<p>Het eerst wat zij besloten was, hen zoo mogelijk verder naar het
-zuidoost einde van het eiland te drijven, opdat, zoo er meer wilden op
-het eiland kwamen, deze hen niet zouden vinden, vervolgens, dat zij hen
-dagelijks zouden bestooken, en zoo veel dooden als zij konden, tot hun
-getal wat afgenomen was en zij hen konden temmen, wanneer zij hun koorn
-zouden geven en leeren hoe zij dit aankweeken en van hunnen veldarbeid
-leven konden. Te dien einde vervolgden en verschrikten zij hen zoodanig
-met hunne geweren, dat als een na weinige dagen op een Indiaan schoot,
-deze, als hij niet getroffen was, van schrik nederstortte; en zij waren
-zoo vreesselijk beangst, dat zij zich steeds verder verwijderden, tot
-eindelijk de onzen hen volgden en schier alle dagen eenigen doodden of
-wondden; waarop zij zich zoo in holen en bosschen verscholen, dat zij
-schier van honger vergingen, en eenigen vond men naderhand dood in het
-bosch zonder eenige wond, die alleen van honger gestorven waren.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_033.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Toen de onzen dit gewaar werden ging het hun aan het hart, en gevoelden
-zij diep medelijden met hen, vooral de Spaansche gouverneur, die de
-edelmoedigste man was, dien ik ooit in mijn leven aangetroffen heb. Hij
-sloeg voor, er zoo mogelijk een gevangen te nemen en hem hun voornemen
-te doen begrijpen, zoo dat hij het zijnen landslieden kon mededeelen, en
-trachten hen tot het aannemen van voorwaarden aan te manen, waardoor zij
-in het leven konden blijven en geen kwaad meer doen. Het duurde eenigen
-tijd voor men er een magtig kon worden, en eindelijk werd een, die zeer
-verzwakt en half dood van honger was, gevangen genomen. Hij was eerst
-norsch, en wilde eten noch drinken, maar toen hij zag, dat hij goed
-behandeld werd en men hem geen kwaad deed, werd hij eindelijk
-handelbaar.</p>
-
-<p>Daarop liet men den ouden Vrijdag tot hem gaan, die veel met hem sprak,
-en hem zeide hoe goed men het met hen allen voorhad, dat zij hun niet
-alleen in het leven wilden sparen, maar ook een deel van het eiland
-geven om op te wonen, mits zij beloofden, dat zij binnen hunne grenzen
-bleven en den anderen geen kwaad deden; en dat zij hun graan zouden
-geven om aan te kweeken en er brood van te maken, en eenig brood om
-thans van te leven, en de oude Vrijdag zeide den wilde, dat hij aan
-zijne landslieden dit moest mededeelen en hooren wat zij er van zeiden,
-terwijl hij verzekerde, dat zoo zij dit niet dadelijk aannamen, zij
-allen uitgeroeid zouden worden.</p>
-
-<p>De rampzaligen, die geheel gedwee waren geworden, en wier getal tot op
-zevenendertig was gesmolten, namen dadelijk den voorslag aan, en
-smeekten om eenig voedsel; waarop twaalf Spanjaarden en twee Engelschen,
-goed gewapend, met drie slaven en den ouden Vrijdag zich naar de plaats
-begaven, waar zij waren. De drie slaven droegen eene groote menigte
-brood en eenige uit rijst gebakken en in de zon gedroogde koeken en drie
-levende geiten. Men gelastte hun op de zijde van een heuvel te gaan
-zitten, gelijk zij deden, en met veel dankbaarheid de levensmiddelen
-opaten en in het vervolg hunne beloften ten stiptste nakwamen; want
-behalve als zij om levensmiddelen of onderrigting kwamen vragen,
-overschreden zij nimmer hunne grenzen, maar woonden binnen dezelve toen
-ik op het eiland kwam en hen ging opzoeken.</p>
-
-<p>Men had hun geleerd graan te kweeken, brood te maken, tamme geiten te
-fokken en die te melken. Het ontbrak hun slechts aan vrouwen, anders
-zouden zij spoedig een volk geworden zijn. Hun was een strook lands
-aangewezen, die aan de achterzijde door hooge heuvels omringd was, en
-van voren zich tot aan zee aan den zuidoosthoek des eilands, uitstrekte.
-Zij hadden land genoeg, en het was zeer goed en vruchtbaar, want het was
-ongeveer eene halve mijl breed en eene mijl lang. De onzen leerden hun
-houten spaden te maken, gelijk ik gedaan had, en gaven hun twaalf bijlen
-en drie of vier messen, en zij leefden zoo onderworpen en onschuldig als
-mogelijk was. Hierna genoot de kolonie ten aanzien der wilden eene
-volkomene rust, tot ik hen ongeveer twee jaren later weder bezocht; wel
-kwamen nu en dan eenige kanoes met wilden, om hun barbaarsch gastmaal te
-houden, maar daar zij tot onderscheidene natiën behoorden, en misschien
-van degenen, die vroeger kwamen, noch van hun oogmerk iets gehoord
-hadden, zochten zij nimmer naar hen, en zouden hen ook, al hadden zij
-het gedaan, moeijelijk gevonden hebben.</p>
-
-<p>Ik heb thans, geloof ik, een volledig verslag geleverd van hetgeen hun
-tot aan mijne terugkomst wedervoer, althans alles wat meldenswaardig
-was. De Indianen of wilden waren bijzonder door hen beschaafd, en
-dikwijls gingen zij hen bezoeken, echter was het den Indianen op
-doodstraffe verboden bij hen te komen, omdat zij hunne inrigtingen niet
-weder verraden wilden hebben.</p>
-
-<p>Iets was zeer opmerkelijk, namelijk, dat zij de Indianen manden leerden
-vlechten, maar dat deze hunne meesters spoedig te boven gestreefd waren,
-want zij maakten van teenen de alleraardigste dingen, als manden, zeven,
-vogelkooijen, enz., zoo wel als stoelen, voetbankjes, rustbanken en eene
-menigte dergelijke dingen, en waren zeer vernuftig in dat werk, toen zij
-eerst den slag er van hadden.</p>
-
-<p>Mijne komst was hun uiterst welkom, want wij voorzagen hen van messen,
-scharen, schoppen, spaden, houweelen en alles wat zij van dien aard
-noodig hadden. Met deze werktuigen waren zij zoo handig, dat zij zich
-zeer aardige hutten of woningen bouwden, die zij even als mandenwerk
-geheel met rijs omvlochten, hetgeen zeer aardig bedacht was en
-allervreemdst stond, maar eene uitmuntende beschutting was, zoo wel
-tegen de hitte als tegen allerlei ongedierte; en de blanken waren er zoo
-mede ingenomen, dat zij den wilden verzochten dit ook voor hen te doen,
-zoodat toen ik de twee Engelsche kolonies ging bezoeken, deze op een
-afstand naar een aantal bijenkorven geleken, en Willem Atkins, die zich
-thans zeer werkzaam, nuttig en gematigd gedroeg, had zelf voor zich eene
-tent van teenen gevlochten, waarvan men de weergade wel nimmer gezien
-zal hebben. De buitenste omvang daarvan was honderd en twintig schreden,
-gelijk ik meette; de muren waren in twee en dertig vakken of paneelen
-zoo digt als eene mand gevlochten, verdeeld, en zeer sterk en omtrent
-zeven voet hoog. In het midden stond een andere muur van niet wel twee
-en twintig schreden in omvang, maar sterker en in achthoekigen vorm
-gebouwd, en op de acht hoeken stonden zeer sterke palen, op welke acht
-stutten, die het hoogopgaande dak droegen, rustten; en dat alles zeer
-sterk in elkander gevoegd, ofschoon hij geene bouten en slechts weinige
-ijzeren banden had, die hij ook zelf gesmeed had uit het oude ijzer, dat
-ik achtergelaten had. Inderdaad toonde deze knaap vrij wat
-scherpzinnigheid in vele dingen, waarvan hij geene kennis had. Hij had
-voor zich eene smidse met een houten blaasbalk gemaakt. Hij had
-houtskool gebrand, om daar te stooken, en hij maakte uit een van de
-ijzeren koevoeten een tamelijk goed aanbeeld om op te smeden. Op deze
-wijze had hij verscheidene dingen gemaakt, maar vooral haken en banden,
-bouten en hengsels. Maar om tot zijn huis terug te keeren; nadat hij het
-dak van zijne binnenste tent bevestigd had, dekte hij dit met gevlochten
-teenen, en deze weder zoo netjes met rijstenstroo, en daarover groote
-boombladen, die den gevel bedekten, dat zijn huis zoo droog was of het
-met pannen of leijen gedekt was. Hij bekende echter, dat de wilden het
-vlechtwerk voor hem gedaan hadden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 675px;">
-<img src="images/crus02_034.jpg" width="675" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Van deze binnensten tot aan den buitensten muur liep eene soort van
-afdak rondom denzelven geheel en al, en lange latten liepen van de twee
-en dertig vakken naar de hoofdstijlen van het binnenste huis, zijnde
-eene breedte van omtrent twintig voet, zoo dat er tusschen den
-binnensten en buitensten muur eene soort van wandeling was van twintig
-voet breed. De binnenste tent was met soortgelijk, maar veel fijner
-vlechtwerk afgedeeld in zes vertrekken, zoodat hij zes kamers
-gelijkvloers daarin had, en in ieder dezer kamers was eerst eene deur,
-die in den hoofdingang van de groote tent uitkwam, en eene tweede deur,
-die in den rondloopenden gang of ruimte tusschen de beide muren uitkwam,
-zoodat deze ruimte ook in zes vakken afgescheiden was, die niet alleen
-tot een wijkplaats, maar ook tot berging van voorraad van het gezin
-strekte. Deze zes kamers besloegen echter den geheelen omvang van den
-buitensten omgang niet, en het overige was verdeeld als volgt. Bij het
-inkomen van de deur van het geheele gebouw zag men voor zich een regte
-gang, die naar de deur van de binnenste tent geleidde, maar aan
-weerszijden was een gevlochten beschot met eene deur er in, door welke
-men kwam eerst in eene groote kamer of schuur van twintig voet breed en
-dertig voet lang, en door deze in eene andere, die niet wel zoo lang
-was, zoodat er in de buitenste ruimte tien knappe kamers waren; in zes
-van welke men niet dan door de binnenste vertrekken kon komen, en die
-tot slaap- of bergplaatsen voor de verschillende kamers van het
-binnenste verblijf verstrekten; en vier groote schuren, of hoe men ze
-noemen wil, die in elkander liepen, twee aan weerszijden van den ingang,
-die naar de binnenste tent voerde.</p>
-
-<p>Zulk een meesterstuk van vlechtwerk is, geloof ik, nergens ter wereld
-meer gezien, noch een huis of tent, die sneller zamengesteld of zoo
-gebouwd was. In deze groote bijenkorf leefden drie huisgezinnen,
-namelijk Willem Atkins en zijn makker; de ander was gedood, maar zijne
-vrouw bleef met drie kinderen over; en de beide anderen aarzelden
-volstrekt niet om de laatsten van alles hun aandeel te geven, namelijk
-van melk, graan, druiven en als zij een geit geslagt of een schildpad
-gevonden hadden. Allen leefden dus vrij wel, schoon het waar was, dat
-zij niet zoo vlijtig waren als de andere twee Engelschen, gelijk ik
-reeds gezegd heb.</p>
-
-<p>Eene zaak mag ik echter niet verzwijgen, namelijk wat de godsdienst
-betreft, geloof ik niet, dat zij daar ooit aan dachten; wel herinnerden
-zij elkander dikwijls genoeg, dat er een God was, door op de gewone
-wijze der matrozen zijn naam al vloekende te misbruiken. De arme,
-onwetende Indiaansche vrouwen trokken er ook geen voordeel van, dat zij
-met Christenen, gelijk zij heetten, leefden; want daar zij zelf weinig
-van godsdienst wisten, waren zij geheel onbekwaam een woord over God of
-godsdienst te wisselen. De eenigste aanwinst, die de vrouwen door hun
-toedoen verkregen hadden, was, dat zij redelijk wel Engelsch hadden
-leeren spreken, en al de kinderen, die zij hadden, dat ongeveer twintig
-bedroeg, spraken ook Engelsch, schoon in den beginne zeer gebroken,
-even als hunne moeders. Geen van deze kinderen was ouder dan zes jaren,
-toen ik bij hen kwam; want het was niet veel langer dan zeven jaren
-geleden, dat zij deze vijf Indiaansche dames van elders gehaald hadden;
-maar zij waren allen zeer vruchtbaar, en hadden allen kinderen, de een
-meer, de ander minder. Ik geloof, dat de vrouw van den gewezen koksmaat
-van haar zesde kind zwanger was; en de moeders waren allen een goed slag
-van stille, bedaarde, nijvere en zedige schepsels, zeer behulpzaam voor
-elkander, magtig gehoorzaam en eerbiedig jegens hunne meesters, want ik
-kan niet zeggen hunne mannen; en haar ontbrak niets dan onderrigt in de
-Christelijke godsdienst, en een wettig huwelijk, hetwelk beide later
-gelukkig door mijn toedoen tot stand kwam, althans ten gevolge van mijne
-komst aldaar.</p>
-
-<p>Na aldus een verslag van de kolonie in het algemeen gegeven te hebben,
-en vrij uitvoerig van mijne vijf weggeloopen Engelschen, moet ik iets
-zeggen van de Spanjaarden, die het voornaamste deel van de bevolking
-uitmaakten, en wier geschiedenis ook belangrijks genoeg opleverde.</p>
-
-<p>Veel heb ik met hen gesproken over hunne omstandigheden, toen zij onder
-de wilden leefden. Zij verhaalden mij rondborstig, dat zij geene
-bewijzen konden geven van hunne vlijt of vernuft aldaar; dat zij daar
-eene handvol arme, ongelukkige, neerslagtige lieden waren, dat zoo zij
-hulpmiddelen bij de hand gehad hadden, zij toch zoo aan de wanhoop
-overgegeven waren, en zoo verplet door hunne ongelukken, dat zij aan
-niets dan aan den dood zouden gedacht hebben. Een hunner, een ernstig en
-zeer verstandig man, zeide, dat hij overtuigd was, dat zij ongelijk
-hadden; dat het geen mensch paste zich door het ongeluk geheel te laten
-ter nederslaan, maar dat men altijd dien bijstand moest trachten te
-verwerven, die ons verstand ons zoo wel voor het oogenblik als voor het
-vervolg aanbiedt. Hij zeide mij, dat neerslagtigheid de onverstandigste
-eigenschap is, die er ter wereld bestaat, want dat deze alleen op het
-verledene ziet, dat gewoonlijk onmogelijk herdaan of herroepen kan
-worden; maar geen oog op de toekomst vestigt, en zich niet toelegt op
-iets wat tot redding kan strekken, maar het ongeluk veeleer verzwaart
-dan herstelt; waarbij hij een Spaansch spreekwoord aanvoerde, dat,
-schoon ik het niet letterlijk mededeelen kan, zoo veel beteekende als:
-"treurigheid in het ongeluk verdubbelt het ongeluk." Vervolgens putte
-hij zich uit in loftuitingen over al de kleine verbeteringen, die ik in
-mijne eenzaamheid had tot stand gebragt, en hoe ik een toestand, die in
-den beginne op zichzelve veel erger dan de hunne was, duizendmaal
-gelukkiger gemaakt had dan de hunne was, zelfs nu zij allen bij elkander
-waren. Hij zeide, het was opmerkelijk, dat Engelschen in het ongeluk
-meer tegenwoordigheid van geest aan den dag leggen dan eenige andere
-natie, die hij ooit ontmoet had; dat hunne landgenooten en de Portugezen
-het minst geschikt waren om met tegenspoeden te worstelen; want dat in
-gevaren, na de eerste mislukte pogingen, zij dadelijk het hoofd in den
-schoot legden en zich aan de wanhoop overgaven, zonder meer om redding
-te denken.</p>
-
-<p>Ik zeide hem, dat hun geval en het mijne aanmerkelijk verschilde; dat
-zij schipbreuk hadden geleden zonder eenige noodwendigheden of voedsel,
-of hoop op hun onderhoud te hebben. Wel is waar had ik het treurige
-ongeval van geheel alleen te zijn, maar de toevoer, dien de
-Voorzienigheid mij zoo onverwacht beschikt had, door het op het strand
-drijven van het schip, was zulk een hulp, dat het iedereen even als mij
-tot verdere inspanningen had moeten aansporen. "Sennor," zeide de
-Spanjaard, "zoo wij, arme Spanjaarden, in uw geval geweest waren, zouden
-wij nimmer half zooveel uit het schip gehaald hebben als gij; wij zouden
-nimmer een vlot hebben kunnen zamenstellen, of het zonder zeil of riemen
-naar den wal gekregen hebben; en hoeveel minder zouden wij dit gedaan
-hebben," vervolgde hij, "als een onzer alleen geweest was!"&mdash;Ik verzocht
-hem daarop zijne pligtplegingen te staken en het verhaal van hunne komst
-aan wal, waar zij landden, te vervolgen. Hij verhaalde mij, dat zij
-ongelukkig op eene plaats landden, waar het volk zelf geen voorraad had;
-terwijl, zoo zij zoo verstandig geweest waren van weder in zee te gaan
-en naar een ander eiland, een weinig verder af, over te steken, zij
-levensmiddelen, schoon geene bewoners, zouden gevonden hebben, gelijk
-men hun verhaald had. Spanjaarden uit Trinidad waren daar namelijk
-dikwijls geweest, en hadden er verscheiden malen geiten en varkens op
-gezet, die zich daar ontzettend vermenigvuldigd hadden, en waar zoo veel
-schildpadden en zeevogels waren, dat zij althans geen gebrek aan vleesch
-zouden gehad hebben, al hadden zij geen brood gevonden; terwijl zij
-thans alleen van eenige wortelen en kruiden moesten leven, die zij niet
-kenden en die hun geene krachten gaven, en waarvan de inwoners hun
-slechts weinig gaven; en deze konden hen niet meer geven, of zij moesten
-kannibalen worden en menschenvleesch eten, dat de grootste lekkernij van
-hun land was.</p>
-
-<p>Zij verhaalden mij hoe menigmaal zij getracht hadden de wilden,
-waaronder zij woonden, te beschaven, en hen betere gewoonten in het
-dagelijksch leven te leeren; doch te vergeefs; en hoe deze er over
-gebelgd waren en het onregtvaardig oordeelden, dat zij die daar om hulp
-en leeftogt kwamen smeeken, zich tot leermeesters wilden opwerpen van
-degenen, die hun brood gaven; waarmede zij, naar het scheen, hun wilden
-te kennen geven, dat niemand zich tot een anders leermeester moest
-opwerpen, als hij niet zonder hem leven kon. Een droevig tafereel hingen
-zij voor mij op van den nood, dien zij geleden hadden; hoe zij somtijds
-verscheidene dagen zonder eenig voedsel waren; daar de bewoners van dat
-eiland allertraagste wezens waren, en uit dien hoofde minder van
-levensmiddelen voorzien dan zij meenden dat anderen in dat deel der
-wereld waren, en toch vonden zij deze wilden minder roof- en vraatziek
-dan anderen, die meer voedsel hadden.</p>
-
-<p>Zij voegden er bij, dat zij in hun geval op nieuw de blijken hadden
-gezien van Gods goedertierene Voorzienigheid, want zoo zij, door hunne
-ontberingen en de onvruchtbaarheid van het land gedrongen, naar een
-ander eiland de wijk hadden genomen, zou de hulp, die hun door mij
-beschikt was, hen niet bereikt hebben. Zij verhaalden mij vervolgens hoe
-de wilden, waar onder zij woonden, verlangd hadden, dat zij met hen ten
-oorlog zouden trekken. En het is waar, dat daar zij geweren hadden, zoo
-hun kruid en lood niet ongelukkig verloren was gegaan, zij hunne
-vrienden niet alleen veel dienst bewezen, maar zich ook bij vriend en
-vijand geducht gemaakt zouden hebben. Maar zonder kruid, en terwijl zij
-toch billijkerwijs hunne gastheeren niet konden weigeren, mede te veld
-te trekken, waren zij er op het slagveld erger aan toe dan de wilden,
-want zij hadden bogen noch pijlen, en konden die, welke de wilden hun
-gaven, niet hanteren; dus konden zij slechts stilstaan en pijlen op zich
-laten afschieten, tot zij den vijand bereiken konden, en dan waren de
-drie hellebaarden, die zij hadden, hun van veel dienst, en dikwijls
-dreven zij een geheel leger op de vlugt met deze hellebaarden, en
-scherpe stokken, die zij in den loop hunner geweren staken. Dit belette
-echter niet, dat zij soms door een overgroot aantal omringd werden en in
-groot gevaar voor hunne pijlen waren; tot zij eindelijk bedachten groote
-houten schilden te maken, die zij met dierenhuiden overtrokken, en deze
-beschermden hen voor de pijlen der wilden. Desniettemin kwamen zij soms
-in groot gevaar, en eens was dan vijf hunner door de houten knuppels der
-wilden nedergeveld, hetwelk op dat tijdstip was, dat een hunner gevangen
-werd genomen, namelijk de Spanjaard, dien ik verloste, en welke zij
-eerst dachten, dat gesneuveld was, maar toen zij naderhand hoorden, dat
-hij gevangen was, waren zij er allerbitterst bedroefd over, en hadden
-gaarne allen hun leven op het spel gezet om hem te verlossen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_035.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Zij verhaalden mij, dat toen de vijf zoo ter aarde stortten, hunne
-overige makkers hen ontzetten, en om hen heen staande, bleven vechten
-tot allen bijgekomen waren, behalve de een, die men dacht dat dood was;
-en toen sloegen zij, digt aaneengesloten, zich door een troep van meer
-dan duizend wilden heen, dreven alles voor zich uit wat hen in den weg
-kwam, en behaalden de overwinning, doch tot hun groot verdriet, omdat
-die gekocht was met het verlies van hunnen vriend, welke de anderen, die
-nog leven in hem vonden, medevoerden, met eenige wilden, gelijk ik
-vroeger verhaald heb.</p>
-
-<p>Aandoenlijk was hunne beschrijving van de vreugde, die zij smaakten bij
-de terugkomst van hunnen vriend en deelgenoot in hun lijden, dien zij
-door wilde dieren van de ergste soort, namelijk door kannibalen,
-verslonden waanden, en hoe zij nog meer verrast werden door zijne
-mededeeling van het doel zijner komst, en dat er een Christen op een
-eiland in de nabijheid woonde, niet alleen, maar ook een, die in staat
-en menschlievend genoeg was om tot hunne bevrijding mede te werken.
-Vervolgens beschreven zij hoe verbaasd zij stonden, toen zij den
-voorraad zagen, dien ik hun toegezonden had, en vooral de stukken brood,
-dat zij sedert hunne komst op die rampzalige plaats niet gezien hadden;
-hoe dikwijls zij het kruisten en zegenden, als eene gave des Hemels, en
-hoe het hun aller moed opbeurde, toen zij het proefden; even als het
-overige, dat ik hun gezonden had. En vervolgens verhaalden zij mij van
-hunne vreugde bij het zien van eene boot en van een loods, om hen te
-brengen naar den persoon en de plaats, vanwaar die giften kwamen; doch
-dit, zeiden zij, konden zij met geene woorden uitdrukken, want hunne
-bovenmatige vreugde dreef hun tot buitensporige blijken daarvan aan,
-waarvan zij alleen konden vermelden, dat zij gevaar hadden geloopen van
-hun verstand er bij te verliezen, daar zij niet wisten hoe zij hunne
-vreugde lucht zouden geven. Bij de eene openbaarde zich dat op deze, bij
-de ander op gene wijze; sommigen barstten in hunne eerste verrukking in
-tranen uit, anderen waren half zinneloos en anderen vielen in zwijm. Dit
-verhaal trof mij uitermate en herinnerde mij Vrijdags verrukking, toen
-hij zijnen vader terug vond, en de buitensporigheden van het arme
-scheepsvolk, dat ik op zee opnam, toen hun schip in brand stond; de
-vreugde van den kapitein, toen hij zich bevrijd zag op de plaats, waar
-hij dacht te sterven, en mijne eigene blijdschap, toen ik na eene
-achtentwintigjarige gevangenschap een goed schip gereed zag, om mij naar
-mijn vaderland te voeren. Al deze zaken maakten het verhaal van deze
-arme lieden voor mij te treffender.</p>
-
-<p>Na aldus den staat van zaken, zoo als ik die vond, medegedeeld te
-hebben, moet ik vermelden wat ik voor deze lieden deed, en hoe ik hen
-achter liet. Zij waren met mij van gevoelen, dat zij niet meer door de
-wilden verontrust zouden worden, of dat, als het gebeurde, zij hen
-zouden afslaan, al waren zij ook tweemaal zoo sterk als vroeger; dus
-baarde hun dit geen zorg. Daarop had ik een ernstig onderhoud met den
-Spaanschen gouverneur over hun verder verblijf op het eiland, want daar
-ik niet gekomen was om eenigen hunner af te halen, zou het onregtvaardig
-geweest zijn sommigen mede te nemen en anderen achter te laten, die tot
-dit laatste misschien ongenegen zouden zijn als hunne magt verminderd
-werd. Aan den anderen kant zeide ik hem, dat ik gekomen was niet om hen
-vandaar te voeren, maar om hen daar te vestigen, en dat ik een aantal
-goederen van allerlei aard voor hen medegebragt had, en geen geld
-ontzien om hun zoo wel van het noodige als wat tot hun gemak dienen kon,
-te voorzien, en dat ik deze en die lieden bij mij had, zoo wel om hun
-aantal te vermeerderen, als om de beroepen, waartoe zij opgeleid waren,
-en waardoor zij hun konden bijstaan in die dingen, die hun thans
-moeijelijk vielen. Zij waren allen bijeen, toen ik hun aldus toesprak,
-en alvorens ik hun de medegebragte goederen overgaf, vroeg ik hun een
-voor een af of zij geheel en al hunne vroegere vijandelijkheden vergeten
-en uitgedelgd hadden, en elkander de hand wilden geven en strikte
-vriendschap zweren, zoo dat er noch oneenigheid, noch naijver tusschen
-hen heerschte.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_036.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Willem Atkins zeide met veel openhartigheid en opgeruimdheid, dat zij
-genoeg tegenspoeden hadden geleden om hen allen bezadigd, en genoeg
-vijanden aangetroffen om hen allen tot vrienden te maken; dat hij, wat
-hem betreft, met hen wilde leven en sterven, en wel verre van eenigen
-wrok tegen de Spanjaarden te hebben, bekennen moest, dat zij hem alleen
-behandeld hadden, gelijk zijn kwaad karakter hem noodzaakte, en hij zelf
-in hun geval zou gedaan hebben, zoo al niet meer; en hij wilde hen om
-verschooning vragen, als zij het verlangden, voor zijne dwaze en
-onbescheiden handelwijze jegens hen; en zeer gaarne met hen in de
-beste vriendschap en eendragt leven, en alles doen wat hij kon, om hen
-hiervan te overtuigen. Het was hem wijders onverschillig of hij in de
-eerste twintig jaren naar Engeland ging of niet.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 700px;">
-<img src="images/crus02_037.jpg" width="700" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De Spanjaarden zeiden, dat zij wel eerst Willem Atkins en zijne makkers
-om hun wangedrag ontwapend en verjaagd hadden, gelijk zij mij verhaald
-hadden, en mij zelf lieten oordeelen of dit niet noodig geweest was.
-Maar Willem Atkins had zich in het gevecht met de wilden en later
-meermalen zoo goed gedragen en zoo voor het algemeen welzijn zich in de
-bres gesteld, dat zij al het verledene vergeten hadden, en hem met
-wapens en andere noodwendigheden voorzien, gelijk ieder ander, en hem
-hun vertrouwen getoond, door hem onder den gouverneur het bevel op te
-dragen. Niet alleen stelden zij thans een volkomen vertrouwen in hem en
-zijne landslieden, maar zij erkenden ook, dat deze dat vertrouwen op
-allerlei wijzen getoond hadden te verdienen. Eene allerhartelijkste
-omhelzing bevestigde van weerszijden deze verklaringen.</p>
-
-<p>Na deze openhartige vriendschapsbetuigingen besloten wij allen den
-volgenden dag een vriendschappelijken maaltijd te houden. Ik liet
-daartoe den kok en zijn maat van boord halen, en de gewezen koksmaat
-hielp hen. Wij bragten zes stukken ossenvleesch en vier zijden spek van
-het schip, met onze punschkom en wat er vereischt werd om die te vullen;
-en bovendien gaf ik hun tien flesschen rooden wijn en tien flesschen
-Engelsch bier; hetgeen noch de Spanjaards, noch de Engelschen vele jaren
-geproefd hadden, en hun dus uiterst aangenaam was. De Spanjaarden
-voegden daarbij vijf geiten, die de kok braadde, en waarvan ik drie naar
-boord zond aan de matrozen, ten einde deze zich aan versch vleesch
-konden vergasten, gelijk wij aan gezouten deden.</p>
-
-<p>Na den maaltijd waren wij onschuldig vrolijk; ik haalde mijne goederen
-te voorschijn, en wees hun, om allen twist te vermijden, dat er voor
-allen genoeg was, en verlangde, dat zij ieder evenveel zouden hebben,
-namelijk als het tot kleedingstukken gemaakt was. Eerst deelde ik genoeg
-linnen uit, dat ieder vier hemden had, en op het verzoek der Spanjaarden
-vermeerderde ik dit tot zes. Deze waren hun uiterst aangenaam, want zij
-hadden sedert lang vergeten wat het was een hemd te dragen. Ik bepaalde,
-dat ieder zooveel dun laken zou hebben als voor een kiel genoeg was, dat
-de beste dragt in dit klimaat was, als zijnde ruim en luchtig. Ik zeide,
-dat als zij versleten waren, zij uit den voorraad nieuwe konden maken,
-en even zoo met de schoenen, kousen, hoeden, enz.</p>
-
-<p>Ik kan niet zeggen hoeveel genoegen op het gelaat dezer arme lieden te
-lezen stond, toen zij zagen hoe ik voor hen gezorgd had. Zij zeiden, dat
-ik een vader voor hen was, en dat met een correspondent als ik, zij zich
-niet vergeten geloofden in dezen afgelegen hoek der wereld. En allen
-beloofden mij vrijwillig de plaats niet zonder mijne toestemming te
-verlaten.</p>
-
-<p>Daarop stelde ik hun de lieden voor, die ik medegebragt had, zoo als den
-kleedermaker, den smid en de twee timmerlieden; maar bovenal mijn
-duizendkunstenaar, wien zij niets konden noemen daar hij tegen opzag. De
-kleedermaker ging, om zijne gewilligheid te toonen, dadelijk aan het
-werk om voor ieder een hemd te maken, en leerde de vrouwen daarbij met
-de naald omgaan, en deed zich door haar helpen. Dat de timmerlieden
-nuttig waren, behoef ik ook niet te zeggen; zij namen dadelijk al het
-lompe onhandige huisraad onderhanden, en maakten knappe tafels, stoelen,
-bedsteden, kasten, planken, en al wat zij van dien aard noodig hadden.</p>
-
-<p>Maar eerst wilde ik hen laten zien hoe knappe kunstenaars uit zichzelve
-iets kunnen doen, en nam hen mede naar Willem Atkins manden huis, gelijk
-ik het noemde; en beiden verzekerden nimmer zulk een vernuftig werkstuk
-gezien te hebben, noch iets wat in zijne soort zoo regelmatig en knap
-gebouwd was. Een hunner, na er lang op gestaard te hebben, zeide tot
-mij: "Gij kunt er op aan, dat die man ons niet noodig heeft; gij behoeft
-hem slechts gereedschap te geven."</p>
-
-<p>Vervolgens bragt ik al mijne gereedschappen aan wal, en gaf iedereen een
-spade, een schop en een hark, want wij hadden geene eggen of ploegen; en
-voor iedere plantaadje een houweel, een breekijzer en een dissel; met
-bepaling, dat als een daarvan brak of versleten was, deze dadelijk
-zonder misnoegen uit den algemeenen voorraad aangevuld moest worden.
-Spijkers, krammen, hengsels, hamers, beitels, messen, scharen en
-allerlei gereedschappen en ijzerwerk ontving ieder ongeteld zooveel hij
-noodig had, want niemand verlangde meer dan hij gebruiken kon. Voor den
-smid liet ik twee ton onbewerkt ijzer achter.</p>
-
-<p>Mijn voorraad van kruid en wapens, dien ik hun medebragt, was zoo groot,
-dat zij er verrukt van stonden; want nu konden zij, gelijk ik gewoon
-was, met een geweer op ieder schouder uitgaan, en wel duizend wilden het
-hoofd bieden, zoo zij slechts eene niet onvoordeelige standplaats kozen,
-gelijk zij altijd gemakkelijk doen konden.</p>
-
-<p>Ik had den jongeling mede naar den wal genomen, wiens moeder van honger
-gestorven was, en ook de dienstmaagd. Deze laatste was een zedig,
-welopgevoed, godsdienstig meisje, dat zich zoo innemend gedroeg, dat
-iedereen haar gaarne lijden mogt. Zij leidde onder ons een onaangenaam
-leven, daar zij de eenigste vrouw aan boord was, maar droeg dit met
-geduld. Na eenigen tijd, toen zij alles op mijn eiland zoo goed geordend
-en bloeijend zag, en bedacht, dat zij in Oost-Indië niets te verrigten
-en geene bekenden hadden, kwamen beide mij verlof vragen op het eiland
-te blijven bij mijn huisgezin, gelijk zij het noemden. Ik stemde
-gereedelijk hierin toe, en hun werd een stuk lands aangewezen, waar drie
-huizen of tenten opgeslagen werden met vlechtwerk, gelijk die van Atkins
-verschanst, en aan zijne plantaadje grenzende. Deze tenten waren zoo
-ingerigt, dat aan weerszijden een slaapvertrek was, en in het midden
-eene groote kamer of schuur om hunne goederen in te bewaren en te eten
-en te drinken. En daar de twee andere Engelschen hunne woning naar
-dezelfde plaats verlegden, zoo bleven er slechts drie kolonies op het
-eiland, en niet meer; namelijk die van de Spanjaards met den ouden
-Vrijdag en hunne drie slaven, in mijne oude woning aan den heuvel, dat
-inderdaad eene uitmuntende stad was, welker vestingwerken zij zoo wel
-aan de binnen- als buitenzijde der heuvels uitgebreid hadden, zoodat zij
-zoo wel veilig als in de ruimte woonden. Nimmer zag men zulk een stadje
-in een bosch, of ergens ter wereld, geloof ik, zoo verborgen. Duizend
-man hadden het eiland eene maand lang kunnen doorzoeken, en zoo zij niet
-geweten hadden, dat het bestond, zouden zij het niet gevonden hebben,
-want de boomen stonden zoo digt opeen, en waren zoo door elkander
-gegroeid, dat men ze eerst moest vellen om de plaats te naderen, behalve
-door twee naauwe ingangen, die niet gemakkelijk te ontdekken waren; de
-een kwam vlak aan het water uit, wel tweehonderd schreden van de plaats,
-en de ander was de reeds beschreven ladder, en de plaats, waar deze
-uitkwam, was ook digt met hout begroeid.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 475px;">
-<img src="images/crus02_038.jpg" width="475" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De tweede kolonie, die van Atkins, bestond uit vier Engelschen, die ik
-daar vroeger achtergelaten had, met hunne vrouwen en kinderen; drie
-slaven, de weduwe en kinderen van den gedooden Engelschman, de jongeling
-en de kamenier, die wij ook voor ons vertrek uittrouwden. Daar woonden
-ook de twee timmerlieden, de kleedermaker en de smid, die vooral zeer
-nuttig was voor hunne geweren, en mijn duizendkunstenaar, die alleen zoo
-veel kon als twintig man, en iedereen door zijne grappen opbeurde. Wij
-trouwden hem uit aan de kamenier, die met den jongeling met ons aan wal
-gegaan was. Dit trouwen brengt mij natuurlijk op den Franschen
-geestelijke, dien ik van het brandende schip verlost had. De man was
-zeker Roomschgezind, en in de oogen van sommigen zal het vreemd zijn,
-dat ik met zoo veel lof van hem gewaag. Maar om hem regt te laten
-wedervaren, moet ik zeggen, dat hij een ernstig, bedaard, vroom en
-godsdienstig man was, onberispelijk van zeden, liefderijk van aard en
-een voorbeeld in al wat hij deed. Wie kan mij laken, dat ik de waarde
-besef van zulk een man, onverschillig of zijn geloof al dan niet het
-mijne was.</p>
-
-<p>Het eerste gesprek, dat ik met hem had, nadat wij bepaald hadden, dat
-hij mede naar Oost-Indië zou gaan, was mij uiterst aangenaam.
-"Mijnheer," zeide hij, "gij hebt niet alleen naast God mij het leven
-gered, maar mij toegestaan deze reis met u te doen; mijn gewaad toont u
-mijn geloof, en aan uwe natie kan ik het uwe gissen. Ik mag het als mijn
-pligt beschouwen, gelijk het ongetwijfeld is, te allen tijde mijn
-uiterste best te doen, alle zielen tot de kennis der waarheid en de
-aanneming van het Roomsche geloof over te halen; maar daar ik hier met
-uwe toestemming, en als het ware in uw huisgezin mij bevind, eischt zoo
-wel de kieschheid als de billijkheid, dat ik mij naar uw verlangen
-schik, en ik zal derhalve niet zonder uwe toestemming over
-godsdienstpunten spreken, waarin wij niet overeenstemmen."</p>
-
-<p>Ik antwoordde, dat ik getroffen was over de kieschheid van zijn gedrag;
-dat wij, wel is waar, tot degenen behoorden, die men elders Ketter
-noemt, maar dat hij niet de eerste Katholijke priester was, met wien ik
-vriendschappelijk verkeerd had, en zonder dat onze verschillende
-meeningen kwaad bloed zetten. Ik verzekerde hem, dat hij niet minder zou
-behandeld worden om dat zijn geloof van het mijne verschilde, en dat zoo
-er uit dien hoofde ongenoegen tusschen ons rees, het mijne schuld niet
-zijn zou.</p>
-
-<p>Hij zeide, dat zijns inziens niets gemakkelijker was dan te spreken
-zonder te twisten, en hij niet met ieder, dien hij aantrof, over
-geloofspunten behoefde te twisten, en liever als een welopgevoed man met
-mij wilde verkeeren. Wilde ik later met hem over zaken van godsdienst
-spreken, dit zou hem aangenaam zijn, maar dan moest ik hem vrij laten
-zijne meeningen te verdedigen zoo goed hij kon, doch zonder mijne
-toestemming zou dit niet gebeuren. Hij zeide verder, dat hij daarom niet
-nalaten zou alles te doen wat zijn pligt als priester en Christen van
-hem eischte, ten beste van het schip en scheepsvolk; en schoon wij
-misschien niet in zijn gebed konde instemmen, hoopte hij toch voor ons
-te bidden.&mdash;Aldus spraken wij veel, en hij was niet alleen een man van
-een allerbeschaafdst gedrag, maar ook van gezond verstand, en ik geloof
-ook zeer geleerd.</p>
-
-<p>Hij gaf mij een zeer belangrijk verhaal van zijn leven, gedurende de
-weinige jaren, dat hij in de wereld rondzwierf, vooral was het
-merkwaardig, dat hij op zijne tegenwoordige reis vijf malen van schip en
-bestemming veranderd was. Eerst was hij te St. Malo op een schip, naar
-Martinique bestemd, gegaan, doch toen zij door storm Lissabon moesten
-inloopen, hadden zij bij het opzeilen van de Taag gestooten, en moeten
-lossen. Hij vond een schip zeilree liggen naar Madera, waar hij aan
-boord ging, denkende ligtelijk een schip naar Martinique te zullen
-ontmoeten, maar de Portugesche kapitein, die een bedroefd zeeman was,
-geraakte zijn bestek kwijt en belandde te Fial, waar hij echter zijne
-lading zeer goed afzette, en dus besloot niet naar Madera te gaan, maar
-zout op het eiland Mai in te laden, en vandaar naar Newfoundland te
-verzeilen. Hij was genoodzaakt mede te gaan, en had eene vrij gunstige
-reis tot aan de banken, waar hij een Fransch schip ontmoette, dat naar
-Quebec en vandaar naar Martinique bestemd was; hiermede dacht hij zijne
-bestemming te bereiken, maar de kapitein stierf en het schip bleef daar.
-Daarop ging hij naar Frankrijk scheep in het schip, dat verbrandde, en
-ging toen bij ons aan boord om mede naar Oost-Indië te gaan. Aldus had
-hij vijf mislukte reizen gedaan op slechts eene reis als het ware.</p>
-
-<p>Doch ik wil niet uitweiden over andere lotgevallen, die niet tot de
-mijne betrekking hebben, en keer tot ons eiland terug. Hij vertoefde al
-dien tijd op het eiland onder ons, en kwam op een morgen bij mij, juist
-toen ik de kolonie der Engelschen, die het verst af lag, wilde bezoeken.
-Hij zeide mij met een zeer ernstig gelaat, dat hij twee of drie dagen
-lang eene gelegenheid gezocht had tot een onderhoud met mij, hetwelk hij
-hoopte, dat mij niet onaangenaam zou zijn, omdat het, naar zijne
-meening, eenigzins met mijn oogmerk strooken zou, namelijk den voorspoed
-van mijne kolonie, en om op deze, misschien meer dan thans, Gods zegen
-verwerven.</p>
-
-<p>Ik was door dit laatste eenigzins verrast, en zeide levendig: "Hoe,
-mijnheer, denkt gij dat Gods zegen niet op ons rust, na zulken bijstand
-en wonderbare redding, als ik u gisteren breedvoerig verhaald
-heb?"&mdash;"Zoo gij de goedheid gehad hadt, mijnheer, mij te laten
-uitspreken," zeide hij zeer zachtaardig en toch zeer levendig, "zoudt
-gij niet misnoegd op mij geweest zijn, althans mij niet verdacht hebben,
-dat ik niet geloofde, dat God u beschermd had. Ik vertrouw ook, dat Gods
-zegen op u rust; want uwe oogmerken zijn nuttig en heilzaam. Maar,"
-vervolgde hij, "al waren zij dit nog meer dan u zelfs mogelijk is, zoo
-kunnen er toch eenigen onder u zijn, die niet even regtvaardig handelen,
-en gij weet uit de geschiedenis der kinderen Israëls, dat de zonde van
-Achan de goddelijke straf op zesendertig anderen deed nederdalen, en
-Gods toorn tegen hen verwekte."</p>
-
-<p>Ik werd hierdoor zeer getroffen, en zeide hem, dat zijne bedoelingen mij
-zoo welgemeend toeschenen, dat het mij speet, dat ik hem gestoord had,
-en hem verzocht voort te gaan. Tevens zeide ik hem, dat ik naar de
-plantaadje der Engelschen wilde gaan, en verzocht hem mede te wandelen,
-en mij onder weg mede te deelen wat hij te zeggen had. Hij zeide mij,
-dat hij mij gaarne wilde vergezellen, omdat hij mij juist over dezen
-wilde spreken. Dus wandelden wij voort, en ik verzocht hem rondborstig
-en openhartig met mij te spreken.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 450px;">
-<img src="images/crus02_039.jpg" width="450" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>"Welnu dan, mijnheer," zeide hij, "laat mij u eerst eenige
-grondstellingen openleggen, als beginselen, waarop hetgeen berust, wat
-ik u zeggen wilde, ten einde daaromtrent geen verschil te hebben, schoon
-vrij in de beoefening van sommige bijzonderheden mogten verschillen.
-Eerstelijk, mijnheer, schoon vrij in sommige punten van godsdienst
-verschillen, en dit vooral in dit geval, gelijk ik u nader aantoonen
-zal, zeer ongelukkig is, zijn er echter eenige punten waaromtrent wij
-overeenstemmen. In de eerste plaats gelooven wij beide, dat er een God
-is, en dat deze ons eenige vaste regelen, om hem te dienen en te
-gehoorzamen, gegeven heeft, en dat wij die niet opzettelijk mogen
-overtreden, hetzij door zijne geboden te veronachtzamen of te doen wat
-deze verbieden. En hoedanig ook ons geloof moge zijn, gereedelijk
-erkennen wij allen, dat Gods zegen gewoonlijk niet volgt op eene
-opzettelijke overtreding zijner geboden, en ieder goed Christen zal
-ijverig trachten anderen te beletten, die onder zijne hoede zijn, dat
-zij God en zijne geboden geheel veronachtzamen. Dat uwe landslieden
-Protestanten zijn, ontslaat mij niet van de bezorgdheid voor hunne ziel,
-en van mijn pligt, om te trachten, als het mij mogelijk is, dat zij
-hunnen Schepper zoo min beleedigen als mogelijk; vooral als gij mij
-toestaat mij in deze zaken te mengen."</p>
-
-<p>Ik begreep zijne bedoeling nog niet, maar stemde alles toe wat hij
-gezegd had, en dankte hem voor zijne zorg voor ons welzijn, en verzocht
-hem mij zijne meening nader uiteen te zetten.</p>
-
-<p>"Welnu dan, mijnheer," zeide hij, "ik zal van uw verlof gebruik maken,
-en er zijn drie dingen, die, als ik wel heb, Gods zegen op uwe pogingen
-moeten beletten, en die ik om uwent en hunnent wil gaarne uit den weg
-geruimd zou zien. En ik vertrouw, dat gij met mij zult instemmen als ik
-ze u opnoem, vooral als ik u aantoon, dat zij gemakkelijk en naar uw
-genoegen hersteld kunnen worden. Eerstelijk hebt gij hier vier
-Engelschen, die onder de wilden vrouwen genomen hebben, en ieder
-verscheidene kinderen hebben, zonder aan haar gehuwd te zijn, op
-eenigerlei wijze, gelijk Goddelijke en menschelijke wetten vereischen,
-en die derhalve voor beide in overspel leven. Gij zult hiertegen
-aanvoeren, dat er geenerlei geestelijke was om de plegtigheid te
-volbrengen, noch zelfs pen, inkt of papier, om eene trouwbelofte of
-huwelijkscontract aan te gaan of te teekenen. En ik weet ook wat u de
-Spaansche gouverneur verhaald heeft, namelijk van de verbindtenis
-tusschen hen, dat ieder zijne eigene vrouw zou houden. Dit is echter
-geheel geen huwelijk, geen overeenkomst tusschen hen en hunne vrouwen,
-maar alleen eene onderlinge verbindtenis om twisten te voorkomen. Maar
-de hoofdzaak van het huwelijk bestaat niet alleen in de onderlinge
-toestemming van beide partijen, om elkander tot man en vrouw te nemen,
-maar in de plegtige en wettige verbindtenis, die man en vrouw verpligt
-elkander te allen tijde als zoodanig te erkennen, de mannen verbiedt met
-eenige andere vrouw eene verbindtenis aan te gaan, zoo lang deze leeft,
-en gelast bij alle gelegenheid voor haar en hare kinderen te zorgen; en
-de vrouwen dezelfde of soortgelijke pligten oplegt."</p>
-
-<p>"Maar nu, mijnheer, kunnen deze mannen, als zij goedvinden, of de
-gelegenheid zich opdoet, deze vrouwen verlaten, hunne kinderen verzaken,
-aan het gebrek ten prooi geven, en andere vrouwen ten huwelijk nemen,
-terwijl deze nog leven." En met eenige warmte vervolgde hij: "Hoe,
-mijnheer, wordt God door deze ongeoorloofde losbandigheid geëerd? En hoe
-zal zijn zegen op uwe ondernemingen alhier nederdalen, hoe goed die op
-zich zelve, en hoe welgemeend uwe oogmerken zijn, terwijl deze lieden,
-die thans uwe onderdanen zijn, en onder uwe volstrekte heerschappij
-staan, met uw goedvinden, in openlijk overspel leven?"</p>
-
-<p>Ik moet bekennen, dat de zaak zelf mij trof, maar nog veel meer de
-krachtige redenen, die hij bijbragt; want het was waar, dat, hoewel er
-geen geestelijke aanwezig was, een plegtig contract, voor getuigen
-opgemaakt en bevestigd door een of ander teeken, al ware het slechts
-door het breken van een stok, waardoor deze lieden zich verpligtten deze
-vrouwen te allen tijde voor hunne echtgenooten te erkennen, en haar noch
-hare kinderen ooit te verlaten; en de vrouwen desgelijks van haren kant,
-een wettig huwelijk voor God zou geweest zijn, en dat het zeer te laken
-was, dat het niet geschied was.</p>
-
-<p>Ik dacht den jongen priester tevreden te stellen door de opmerking, dat
-dit geschied was, terwijl ik niet hier was, en dat zij nu zoo vele jaren
-zoo geleefd hadden, dat, al ware het overspel, dit toch thans niet meer
-te herstellen was, en er thans niets aan te doen viel.</p>
-
-<p>"Gij hebt in zoo verre gelijk, mijnheer," zeide hij, "dat het u niet tot
-verwijt kan strekken, daar het in uwe afwezigheid geschied is. Maar ik
-smeek u, denk niet, dat gij daarom thans niet verpligt zoudt zijn dit te
-doen ophouden. Hoe kunt gij anders denken, dan dat voor het toekomende
-al het misdadige daarvan ten uwen laste zal komen, al zijt gij aan het
-verledene onschuldig, daar het thans in uwe magt staat het te doen
-ophouden, en in niemands magt anders."</p>
-
-<p>Ik begreep hem nog niet geheel, maar verbeeldde mij, dat hij bedoelde,
-door een eind er aan te maken, dat ik hen van elkander zou scheiden, en
-niet toelaten, dat zij langer met elkander leefden; en ik zeide hem,
-dat ik dit volstrekt niet doen kon, want dat het geheele eiland hierdoor
-in verwarring zou geraken. Hij scheen verwonderd, dat ik hem zoo
-verkeerd kon begrijpen. "Neen mijnheer," zeide hij, "ik bedoel niet, dat
-gij hen zoudt scheiden, maar hen wettig laten huwen. En daar mijne wijze
-van een huwelijk in te zegenen hen misschien niet zou aanstaan, schoon
-dit zelfs naar uwe landswetten verbindend zou zijn, zoo kunt gij dit
-even goed voor God en even wettig voor de menschen doen; ik meen door
-eene schriftelijke verbindtenis, onder getuigen, die bij alle regtbanken
-in Europa geldig zal geacht worden."</p>
-
-<p>Ik was getroffen door zooveel echte godsvrucht, en zoo opregten ijver
-aan te treffen, bij zulke treffende onpartijdigheid omtrent zijne kerk,
-en zulke vurige belangstelling, om lieden, die hij niet kende of eenige
-betrekking op had, voor overtreding van Gods wetten te bewaren; welks
-gelijken ik nimmer ontmoet had. Doch toen ik overwoog wat hij van een
-schriftelijk contract gezegd had, antwoordde ik, dat ik alles wat hij
-gezegd had toestemde, als zeer regtvaardig en zeer liefderijk van hem,
-en dat ik er met de mannen over spreken zou. Ik zag geene reden waarom
-zij door hem zich niet zouden laten trouwen, hetwelk in Engeland even
-geldig zou geacht worden, alsof een Engelsch geestelijke het gedaan had.
-Later zal ik verhalen hoe wij dit schikten.</p>
-
-<p>Vervolgens vroeg ik hem naar de tweede reden tot klagten; terwijl ik
-mijne verpligting voor de eerste jegens hem erkende, en er hem hartelijk
-voor dank zeide. Hij zeide even rondborstig en vrij met mij daarover te
-zullen spreken; het was dat, niettegenstaande deze mijne Engelsche
-onderdanen, gelijk hij ze noemde, nu bijkans zeven jaren met deze
-vrouwen geleefd hadden, en haar Engelsch hadden leeren spreken, en zelfs
-lezen, en zij, naar hij opgemerkt had, vrij bevattelijke en verstandige
-vrouwen waren, dat zij nog tot op dit oogenblik haar niets van de
-Christelijke godsdienst geleerd hadden, zelfs niet zooveel, dat er een
-God was, of eene eerdienst, of hoe God gediend worden moet, of dat hare
-eigene afgoderij en aanbidding van zij wisten zelf niet wat, valsch en
-ongerijmd was. Bat was, zeide hij, eene onverschoonbare achteloosheid,
-die zij voor God zouden moeten verantwoorden. Hij vervolgde met veel
-vuur: "Ik ben overtuigd, dat zoo deze lieden in het land woonden,
-vanwaar hunne vrouwen gekomen zijn, de wilden meer moeite zouden gedaan
-hebben om hen tot afgodendienaars en duivelaanbidders te maken, dan een
-hunner, zoo ver ik zien kan, gedaan heeft, om de kennis van den eenigen
-waren God te verspreiden. En ofschoon, mijnheer, uw geloof en het mijne
-verschillend zijn, zouden wij echter beide gaarne aan dienaren van het
-rijk des duivels de algemeene beginselen van de Christelijke leer zien
-ingeprent; opdat zij ten minste van eenen God, van den Verlosser, van de
-opstanding en van een toekomstigen staat hoorden; zaken, waarin wij
-allen gelooven; dan zouden zij althans de ware kerk veel meer genaderd
-zijn dan thans in de openbare belijdenis der afgoderij en aanbidding des
-duivels."</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 475px;">
-<img src="images/crus02_040.jpg" width="475" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik kon mij niet langer bedwingen; ik sloot hem in mijne armen en drukte
-hem met vervoering aan mijn hart. "Hoe ver ben ik verwijderd van de
-kennis van eens Christens grootsten pligt, namelijk van de liefde voor
-Christus kerk en voor het geestelijk welzijn van anderen!" riep ik uit.
-"Ik weet naauwelijks wat een Christen betaamt!"&mdash;"O, zeg dat niet,
-mijnheer," zeide hij, "deze zaak is uwe schuld niet."&mdash;"Neen, neen,"
-hernam ik, "maar waarom nam ik ze niet zoo wel als gij ter harte?"&mdash;"Het
-is nog niet te laat," antwoordde hij, "veroordeel u zelven niet te
-overijld."&mdash;"Wat thans echter te doen?" hernam ik, "gij ziet, ik sta op
-mijn vertrek."&mdash;"Wilt gij mij toestaan er met deze arme lieden over te
-spreken?" vroeg hij.&mdash;"Met al mijn hart," antwoordde ik, "en ik zal
-zorgen, dat zij op uwe woorden acht geven."&mdash;Hij hernam: "Dat moeten wij
-aan de genade van Christus overlaten, maar het is onze pligt hen
-behulpzaam te zijn, aan te moedigen en te onderrigten, en zoo gij het
-mij toestaat en God zijnen zegen geeft, twijfel ik niet of de arme
-onwetende zielen zullen tot het rijk van Christus gebragt worden, tot
-het geloof, dat wij allen belijden, en dat nog terwijl gij hier
-zijt."&mdash;"Ik zal u niet alleen verlof, maar ook den hartelijksten dank
-daarvoor geven," zeide ik. Ook hiervan zal ik den uitslag mededeelen.</p>
-
-<p>Nu vroeg ik hem naar het derde punt, waarin wij te laken waren, "Het is
-van gelijken aard," zeide hij, "en ik zal het, met uw verlof, even
-rondborstig openleggen. Het betreft gindsche wilden, die, als ik mij zoo
-uitdrukken mag, uwe overwonnen onderdanen zijn. Het is eene
-grondstelling, mijnheer! die alle Christenen, tot welke kerk zij ook
-behooren, erkennen of behooren te erkennen, dat de kennis van het
-Christendom door alle mogelijke middelen en bij elke gelegenheid behoort
-te worden uitgebreid. Van dit beginsel uitgaande, zendt onze kerk
-zendelingen naar Perzië, Indië en China, en zelfs onze hoogere
-geestelijken begeven zich gewillig op de gevaarlijkste togten en in de
-gevaarlijkste verblijven onder moordenaars en barbaren, om hun de kennis
-van den waren God te leeren en tot het Christelijk geloof over te halen.
-Nu hebt gij hier, mijnheer! eene zoodanige gelegenheid, om zes- of
-zevenendertig wilden van de afgoderij tot de kennis van hunnen Schepper
-en Verlosser te brengen, dat het mij verwondert, dat gij zulk eene
-gelegenheid, om goed te doen, kunt laten voorbijgaan, welke waarlijk de
-belooning voor een geheel leven zou uitmaken."</p>
-
-<p>Ik was nu inderdaad verstomd en wist geen woord in te brengen. Ik zag
-hier voor mij een Christen vol waren ijver voor God en de godsdienst,
-wat dan ook zijne bijzondere geloofsbelijdenis was; en ik had zelfs geen
-oogenblik hier ooit aan gedacht, en zou er, geloof ik, nooit aan gedacht
-hebben, want ik beschouwde die wilden als slaven, die wij zoo behandeld
-zouden hebben, als wij er eenig werk voor gehad hadden, of gaarne
-verkocht en naar een ander werelddeel gezonden hebben; zoo wij slechts
-van hen ontslagen werden en zij niet naar hun eigen land konden
-terugkeeren. Maar ik moet bekennen, dat zijne woorden mij verstomd deden
-staan en ik niet wist, wat ik zeggen zou. Hij zag mij ernstig aan, en
-mij eenigzins verbijsterd ziende, zeide hij: "Het zou mij spijten,
-mijnheer! als gij misnoegd waart over iets wat ik gezegd heb."&mdash;"Neen,
-neen," antwoordde ik, "ik ben alleen misnoegd op mijzelven; en ik ben
-geheel verslagen, dat ik er vroeger niet alleen niet aan dacht, maar dat
-ik ook nu niet weet wat ik er nu aan doen kan. Gij weet," vervolgde ik,
-"in welke omstandigheden ik mij bevond. Ik moet naar de Oost-Indiën, met
-een schip, welks reeders ik groot nadeel toebreng, met het schip hier op
-te houden, terwijl het volk al dien tijd voor rekening van de reeders
-komt. Wel is waar, wij zijn overeengekomen, dat ik hier twaalf dagen zou
-blijven, en dat ik voor ieder dag daar boven drie pond sterl. als
-liggeld per dag zou betalen. Maar ik mag niet langer dan acht dagen op
-liggeld blijven liggen, en ik ben nu reeds dertien dagen hier; zoodat
-het mij volstrekt onmogelijk is iets hieraan te doen, of ik moest zelf
-hier achterblijven; en als dan dit schip op reis verging, zou ik in
-denzelfden toestand zijn, als toen ik hier het eerst kwam, en waaruit ik
-zoo wonderbaarlijk verlost ben."</p>
-
-<p>Hij bekende, dat dit zeer hard voor mij was, maar drukte mij op het
-hart, of niet het geluk van zevenendertig zielen te redden, verdiende,
-dat ik daarvoor alles wat ik in de wereld had, in de waagschaal stelde.
-Dit wilde er bij mij nog zoo niet in, en ik antwoordde: "Zeker,
-mijnheer! is het een onwaardeerbaar geluk, in Gods hand het werktuig te
-zijn, om zevenendertig heidenen tot de kennis van Christus te brengen.
-Maar daar gij een geestelijke zijt en daarvoor opgebragt, zoodat het,
-als het ware, uw beroep is, hoe komt het, dat gij het niet liever zelf
-onderneemt, dan het van mij te eischen?"</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 350px;">
-<img src="images/crus02_041.jpg" width="350" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Hierop bleef hij vlak voor mij staan, en maakte eene diepe buiging voor
-mij. "Ik dank allerhartelijkst God en u, mijnheer!" zeide hij, "voor
-zulk eene blijkbare roeping tot eene zoo gezegende onderneming, en zoo
-gij er u van ontslagen acht en het van mij verlangt, wil ik het gaarne
-doen, en het als eene ruime belooning beschouwen voor al de gevaren en
-moeiten van mijne ongelukkige reis, dat mij eindelijk zulk eene
-heerlijke loopbaan geopend is." Terwijl hij sprak, zag ik eene zekere
-verrukking op zijn gelaat, zijne oogen fonkelden, zijn gelaat gloeide,
-hij werd beurtelings bleek en rood, kortom, hij was verrukt van vreugde
-over het werk, dat zich voor hem opdeed. Het duurde eene poos, eer ik
-wist, wat ik hem zeggen zou; want ik stond inderdaad verrast een man te
-vinden, zoo opregt en zoo vol ijver, en die zich door zijnen ijver zoo
-ver liet vervoeren. Maar na eenig nadenken vroeg ik hem, of hij het
-ernstig meende, en of hij op het vooruitzigt van deze arme lieden te
-bekeeren, het wagen wilde, zich misschien levenslang op een schraal
-bevolkt eiland te laten opsluiten, terwijl hij zelfs niet wist, of hij
-hun eenig goed kon doen of niet.</p>
-
-<p>Hij zag mij verbaasd aan, en vroeg wat ik wagen noemde. "Weet gij,
-mijnheer!" vroeg hij, "waarom ik met u naar de Indiën wilde
-gaan?"&mdash;"Neen," zeide ik, "ik weet dat niet, maar ik denk, om den
-Indianen te prediken."&mdash;"Ongetwijfeld," hernam hij, "en denkt gij, dat,
-als ik deze zevenendertig wilden tot het Christelijk geloof kan
-bekeeren, dat dan mijn tijd niet wel besteed is, al verliet ik nimmer
-het eiland weder? Is het behouden van zoovelen niet oneindig meer waard
-dan mijn leven, ja, dat van twintig menschen als ik. Dagelijks,"
-vervolgde hij, "zou ik Christus en de H. Maagd danken, als ik het
-gezegend werktuig mogt zijn, om deze arme lieden te behouden, al zou ik
-nimmer het eiland verlaten, of mijn geboorteland wederzien. Maar daar
-gij mij de eer doet, mij dit werk op te dragen (waarvoor ik u al mijn
-leven dankbaar zal zijn), heb ik u nog een verzoek te doen."&mdash;"Wat is
-dat?" vroeg ik.&mdash;"Dat gij," antwoordde hij, "uw knecht Vrijdag hier bij
-mij laat, om mijn tolk en medehelper te zijn, daar ik hen en zij mij
-niet kunnen verstaan."</p>
-
-<p>Dit verzoek was mij hoogst onaangenaam, want ik kon om verscheidene
-redenen niet aan eene scheiding van Vrijdag denken. Hij was mijn
-reisgezel geweest, hij was mij niet alleen getrouw, maar ook zeer
-genegen, en ik had besloten, vrij wat voor hem te doen, als hij, gelijk
-te verwachten was, mij zou overleven. Bovendien, daar ik Vrijdag tot een
-Protestant had gemaakt, zou een ander geloof hem geheel verbijsteren, en
-zoolang hij leefde zou hij nimmer willen gelooven, dat zijn oude meester
-een ketter en een verdoemde was, en dit kon ten laatste hem weder tot
-zijne vroegere afgoderij brengen. Echter schoot mij iets te binnen, en
-ik zeide hem, dat ik geenen lust had, mij van Vrijdag te ontdoen, schoon
-het waar was, dat een werk, dat hem hooger dan zijn leven toescheen, bij
-mij zwaarder dan het behoud van eenen knecht moest wegen, maar aan den
-anderen kant wist ik, dat Vrijdag mij nimmer zou willen verlaten, en om
-hem tegen zijnen wil daartoe te dwingen, zou eene schandelijke
-onregtvaardigheid zijn, omdat ik hem het tegendeel beloofd had, gelijk
-hij beloofd had mij nimmer te zullen verlaten. Dit scheen hem te
-verontrusten, want hij kon onmogelijk met deze lieden omgaan, daar hij
-evenmin een woord van hen kon verstaan, als zij van hem. Deze zwarigheid
-ruimde ik uit den weg, door te zeggen, dat Vrijdags vader Spaansch
-geleerd had, dat hij ook verstond, en dus als tolk dienen kon. Thans was
-hij tevreden en niets kon hem overhalen, zijn voornemen ter bekeering
-der zevenendertig wilden op te geven. Doch de Hemel beschikte dit later
-anders.</p>
-
-<p>Ik kom thans tot zijn eerste bezwaar terug. Toen wij bij de Engelschen
-kwamen, liet ik hen allen bijeenroepen, en na hen te hebben
-voorgehouden, wat ik voor hen gedaan had, namelijk van welken voorraad
-ik hen voorzien had, waarvoor zij zeer dankbaar waren, begon ik te
-spreken over het schandelijke leven, dat zij leidden, en verhaalde hen
-juist hoe de geestelijke het beschouwd had, en terwijl ik hen bewees hoe
-onchristelijk en goddeloos het was, doch vooraf vroeg ik hun of zij
-gehuwd of ongehuwd waren. Twee hunner waren weduwnaars en de anderen
-waren ongehuwd. Ik vroeg hen, hoe zij met een goed geweten met deze
-vrouwen konden zamenwonen en zoovele kinderen bij haar hebben, zonder
-dat zij wettig met haar gehuwd waren.</p>
-
-<p>Zij gaven allen ten antwoord, gelijk ik wel verwacht had, dat er niemand
-was, die hen trouwen kon, dat zij zich voor den gouverneur verbonden
-hadden, haar steeds als hunne wettige vrouwen te zullen behandelen en
-behouden, en zij vermeenden, dat zij in deze omstandigheden even wettig
-met haar gehuwd waren, alsof het huwelijk door eenen geestelijke en met
-alle plegtigheden der wereld ingezegend was geworden. Ik antwoordde, dat
-zij ongetwijfeld voor God gehuwd waren, en voor hun geweten verpligt
-haar als hunne vrouwen te beschouwen; maar dat de menschelijke wetten
-anders waren, dat zij later konden voorgeven niet gehuwd te zijn, en de
-arme vrouwen en kinderen verlaten, en dat deze arme vrouwen, zonder
-bloedverwanten of geld, zichzelve niet door de wereld zouden kunnen
-helpen. Ik zeide, dat ik derhalve niets voor hen doen kon, zonder
-verzekerd te zijn, dat zij het eerlijk meenden, maar dat ik zorgen zou
-alles te doen, wat ik kon, voor hunne vrouwen of kinderen buiten hen, en
-dat, ten ware zij mij blijken gaven, dat zij de vrouwen wilden trouwen,
-ik het niet voegzaam oordeelde, dat zij als man en vrouw bleven
-voortleven, want dat dit streed met alle goddelijke en menschelijke
-wetten, en zij, zoo voortgaande, niet op Gods zegen konden hopen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_042.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Alles ging zoo als ik verwacht had; zij zeiden mij, bijzonder Willem
-Atkins, die voor de anderen het woord scheen te voeren, dat zij hunne
-vrouwen zoo lief hadden, alsof zij hunne landgenooten waren, en dat zij
-haar in geen geval zouden verlaten, en zij geloofden, dat hunne vrouwen
-zoo zedig en deugdzaam waren, en zoo veel voor hen en hunne kinderen
-deden, als zij bij mogelijkheid konden. En Atkins voegde er bij, dat wat
-hem betrof, als iemand hem aanbood, om hem naar Engeland mede te nemen
-en daar kapitein van het beste schip uit de marine te maken, hij niet
-zou medegaan, als hij zijne vrouw en kinderen niet kon medenemen, en als
-er een geestelijke aan boord was, wilde hij zich dadelijk laten trouwen
-met al zijn hart. Dit was juist wat ik wenschte. De priester was op dat
-oogenblik niet bij mij, maar toch in de nabijheid; om hem verder op de
-proef te stellen, zeide ik, dat ik een geestelijke bij mij had, die, als
-hij het meende, hem den volgenden morgen zou trouwen, en verzocht hem er
-zich op te bedenken en er met de overigen over te spreken. Hij zeide,
-dat hij voor zich er zich niet op behoefde te bedenken, maar blijde was,
-dat ik een geestelijke aan boord had, en dat hij dacht, dat de anderen
-het ook gaarne doen zouden. Ik zeide vervolgens, dat mijn vriend, de
-geestelijke, een Franschman was, en geen Engelsch kon spreken, maar dat
-ik als tolk zou handelen. Hij vroeg mij volstrekt niet of het een
-Roomsch of Protestantsch geestelijke was, waarvoor ik eigenlijk gevreesd
-had, doch hij vroeg er niet naar, en ik vertrok daarop naar mijnen
-priester en Atkins naar zijne makkers. Ik verzocht den priester tegen
-hen nergens over te spreken voor de zaak haar geheel beslag had, en
-verhaalde hem wat het volk mij gezegd had.</p>
-
-<p>Alvorens ik hunne streek verliet, kwamen zij weder bij mij en zeiden,
-dat zij over mijne woorden nagedacht hadden, dat zij met vreugde
-vernomen hadden, dat ik een geestelijke bij mij had, en gaarne,
-ingevolge mijn verlangen, wilden trouwen, zoo spoedig ik begeerde, want
-dat zij in het geheel niet verlangden van hunne vrouwen te scheiden, en
-het beste met haar voorhadden. Wij stelden het dus op den volgenden
-morgen, en bepaalden, dat zij middelerwijl hunne vrouwen zouden
-verklaren wat het huwelijk was, en dat dit ook van haar eischte, hare
-mannen in geen geval te verlaten.</p>
-
-<p>De vrouwen begrepen dit gemakkelijk en waren er zeer mede tevreden,
-gelijk zij ook reden hadden. Den volgenden morgen kwamen zij dus allen
-in mijn vertrek, waar ook mijn geestelijke zich bevond. Schoon hij noch
-een Engelsen geestelijke kleeding, noch een Fransch priesterkleed droeg,
-droeg hij echter een zwart overkleed met een sjerp, hetgeen veel naar de
-kleeding van een Engelsch geestelijke geleek. Ik diende voor tolk van
-hetgeen hij zeide. Maar zijne ernstige taal jegens hen, en zijne
-aarzeling om de vrouwen te trouwen, omdat zij ongedoopt waren en het
-Christelijk geloof niet beleden, boezemden eerbied voor hem in, en nam
-allen twijfel weg of hij een geestelijke was. Ik vreesde zelfs in den
-beginne, dat deze zwarigheid hem zou verhinderd hebben haar in het
-geheel te trouwen. Al wat ik ook zeide baatte niet, en hij weigerde
-volstandig het huwelijk te sluiten, alvorens hij met de mannen en ook de
-vrouwen gesproken had. Schoon ik hier eerst iets tegen had, deed echter
-zijne welmeenende opregtheid mij daarin toestemmen. Hij zeide hun
-daarop, dat ik hem hunne omstandigheid en tegenwoordig voornemen had
-medegedeeld, dat hij gaarne, volgens mijn verlangen, hun huwelijk wilde
-sluiten, maar eerst eenige woorden tot hen rigten moest. Hij bragt hun
-daarop onder het oog, dat zij in de oogen van iedereen, en volgens alle
-maatschappelijke wetten, tot hiertoe in openbare ontucht hadden geleefd;
-dat dit, wel is waar, thans alleen verholpen kon worden als hij hen
-trouwde of zij zich van elkander scheidden; maar dat zich bij hen nog
-eene zwarigheid tegen een Christelijk huwelijk opdeed, die moeijelijk
-weg te nemen was, namelijk die van een Christen aan eene heidensche,
-afgodische vrouw te verbinden; terwijl hij echter zag, dat er geen tijd
-was om de vrouwen vooraf te doopen en tot de leer van Christus over te
-halen, daar zij ongetwijfeld nimmer iets van gehoord hadden, en zonder
-welke hij haar niet doopen kon.</p>
-
-<p>Hij zeide het er voor te houden, dat zij zelf slechts weinig van de
-godsdienst wisten, en derhalve niet verwachten kon, dat zij er hunne
-vrouwen veel van medegedeeld hadden, maar dat hij hen niet trouwen kon,
-ten ware zij hem beloofden hun uiterste best te doen om hunne vrouwen
-over te halen Christenen te worden, en dat zij haar zoo goed zij konden
-zouden onderrigten nopens hunnen Schepper, en hunnen Verlosser leeren
-dienen, want hij wilde geene Christenen en heidenen verbinden, hetgeen
-strijdig was met alle beginselen der Christelijke leer; en door
-Goddelijke wetten verboden.</p>
-
-<p>Zij hoorden dit alles zeer oplettend aan, gelijk ik het hen, zoo na
-mogelijk met zijne eigene woorden, mededeelde, terwijl ik er slechts
-somtijds iets bijvoegde om hen te overtuigen hoe billijk het was, en hoe
-volkomen naar mijne overtuiging; en ik zorgde steeds goed de woorden van
-den geestelijke, en hetgeen ik er bijvoegde, te onderscheiden. Zij
-zeiden, dat alles zeer waar was, dat zij zelve slechts laauwe Christenen
-waren, en nimmer met hunne vrouwen over de godsdienst hadden gesproken.
-"En hoe zouden wij haar de godsdienst leeren, mijnheer?" zeide Willem
-Atkins. "Wij zijn zelf onwetend, en als wij haar spraken van God en
-Christus, en Hemel en hel, zouden zij ons uitlagchen, en vragen wat wij
-zelf geloofden. En als wij dan zeiden, dat wij alles zelf geloofden wat
-wij zeiden, zoo als, dat de brave lieden naar den hemel gaan en de
-slechten naar den duivel, dan zouden zij ons vragen waar wij zelf
-wenschten heen te gaan, die dit alles gelooven, en toch zulke groote
-schelmen zijn. Waarlijk, mijnheer, dat is genoeg om haar al aanstonds
-tegen de godsdienst in te nemen. Men moet, als men anderen leeren wil,
-zelf eenige godsdienst hebben."&mdash;"Willem Atkins," zeide ik, "ik vrees,
-dat het maar al te waar is wat gij zegt, maar kunt gij daarom uwe vrouw
-niet zeggen, dat zij een verkeerd geloof belijdt, dat er een God en een
-godsdienst is, beter dan de hare, dat hare goden afgoden zijn, die noch
-spreken, noch hooren kunnen; dat er een opperst Wezen is, die alles
-geschapen heeft, die de goeden beloont, de kwaden bestraft, en door wien
-wij eindelijk voor al onze daden geoordeeld zullen worden. Gij zijt zoo
-onwetend niet, maar uw eigen verstand zal u zeggen, dat dit alles de
-waarheid is, en ik vertrouw, dat gij dit ook weet en gelooft."</p>
-
-<p>"Dat is waar, mijnheer," zeide Atkins, "maar hoe zal ik mijne vrouw daar
-iets van zeggen, als zij mij dadelijk zal tegenwerpen, dat dit niet waar
-zijn kan?"&mdash;"Waarom zou zij dat zeggen?" vroeg ik.&mdash;"Wel, mijnheer,"
-zeide hij, "zij zal zeggen, het is niet waar, dat die God regtvaardig is
-of straft en beloont, daar een kerel als ik, die zich zoo slecht jegens
-haar en iedereen gedragen heeft, niet gestraft en naar de hel gezonden
-is geworden; en dat mij het leven gelaten is, terwijl ik altijd het
-tegendeel gedaan heb van hetgeen ik haar zeggen moet, dat goed is, of
-wat ik behoorde gedaan te hebben."&mdash;"Ik vrees, dat hetgeen gij zegt maar
-al te waar is, Atkins," zeide ik, en deelde daarop het gesprokene aan
-den geestelijke mede. "O," zeide deze, "zeg hem, dat ééne zaak hem tot
-den besten leermeester zijner vrouw zal maken, en dat is berouw. Opregt
-berouw leert hem het best zijne misstappen kennen, en zoo hij dit
-slechts gevoelt, is hij volkomen geschikt zijne vrouw te onderrigten;
-hij zal haar dan zeggen, dat God niet alleen een regtvaardig vergelder
-van goed en kwaad is, maar ook de hoogste Genade, die met eindelooze
-goedheid en langmoedigheid de straf des zondaars ophoudt, en niet den
-dood des zondaars wil, maar dat hij leve en zich bekeere; dat Hij
-dikwijls de slechten langen tijd laat voortgaan, en zelfs spaart tot den
-dag des oordeels; dat dit een duidelijk bewijs van Gods bestaan en van
-een toekomstigen staat is, dat de regtvaardige zijn loon en de slechte
-zijne straf niet ontvangt op deze wereld. Dit zal hem aanleiding geven
-zijne vrouw de leer der opstanding en van het laatste oordeel mede te
-deelen. Laat hem slechts opregt berouw gevoelen."</p>
-
-<p>Ik zeide dit alles tot Atkins, die het met een zeer ernstig gelaat en
-blijkbare ontroering aanhoorde, tot hij, toen ik nauwelijks uitgesproken
-had, in drift uitriep: "Ik weet dat alles, mijnheer, en meer dan dat;
-maar ik ben niet zoo schaamteloos van er tegen mijne vrouw over te
-spreken, terwijl het God en mijn eigen geweten bekend is, en mijne vrouw
-ook getuigen kan, dat ik altijd geleefd heb alsof ik nooit iets van God
-en een toekomstig leven gehoord had. En wat berouw betreft, helaas!
-(hier loosde hij een diepen zucht, en ik zag de tranen in zijne oogen)
-daar is voor mij geen denken meer aan."&mdash;"Geen denken meer aan," zeide
-ik, "hoe meent gij dat?"&mdash;"Ik weet wel wat ik zeg," hervatte hij, "ik
-meen, dat het te laat is, en dat is maar al te waar."</p>
-
-<p>Ik herhaalde den geestelijke woord voor woord wat hij zeide. De
-ijverige, liefderijke priester (die, wat ook zijn geloof was, zeer voor
-het eeuwig heil van anderen bezorgd was) kon zijne tranen niet
-bedwingen, maar zeide daarop tegen mij: "Doe hem slechts eene vraag. Is
-hij tevreden, dat het te laat is, of doet het hem leed en wenschte hij,
-dat het anders ware?" Ik zeide dit aan Atkins, die met drift antwoordde:
-hoe iemand tevreden zou zijn in een staat, die noodwendig tot zijn
-eeuwig verderf moet uitloopen, dat hij alles behalve gerust was, maar
-integendeel er den een of anderen dag een eind aan zou moeten
-maken.&mdash;"Wat meent gij daarmede?" vroeg ik. Hij antwoordde, dat hij
-geloofde, dat hij den een of anderen tijd zich zelf van kant zou maken,
-om aan zijne ellende en angst een einde te maken.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 475px;">
-<img src="images/crus02_043.jpg" width="475" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De priester schudde zeer ontroerd het hoofd, toen ik hem dit mededeelde,
-maar zeide daarop: "Als dat het geval is, kunt gij hem verzekeren, dat
-het niet te laat is: Christus zal hem berouw schenken. Verklaar hem, bid
-ik u, dat daar alle menschen door Christus behouden zijn, en door zijn
-lijden de Goddelijke genade verwerven, hoe kan het voor iemand te laat
-zijn om de genade te ontvangen? Denkt hij, dat hij zich buiten het
-bereik kan stellen der Goddelijke barmhartigheid? Zeg hem, dat het
-nimmer voor iemand te laat is, om vergiffenis van zonden af te smeeken;
-en dat alle dienaren der godsdienst gelast zijn te allen tijde
-vergiffenis te verkondigen aan hen, die opregt berouw gevoelen; en dat
-het daartoe nimmer te laat is."</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 600px;">
-<img src="images/crus02_044.jpg" width="600" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik deelde dit alles aan Atkins mede, die het zeer ernstig aanhoorde,
-maar daarop het gesprek scheen te willen afbreken, want hij zeide, dat
-hij thans zijne vrouw eens moest spreken. Hij vertrok dus, en wij
-spraken tot de overigen. Deze waren allen even onkundig in het stuk van
-godsdienst als ik, toen ik mijne ouders ontliep. Echter luisterden zij
-gretig naar hetgeen wij zeiden, en beloofden er met hunne vrouwen over
-te spreken, en te zullen trachten haar tot het Christendom over te
-halen.</p>
-
-<p>De geestelijke glimlachte, toen ik hem dit mededeelde, schudde het
-hoofd, en zeide: "Wij dienaars van Christus kunnen niets doen dan
-vermanen en onderrigten, en als men ons aanhoort en belooft te doen wat
-wij verlangen, moeten wij met hunne beloften ons vergenoegen. Maar
-geloof mij, mijnheer, hoe ook het gedrag van dien Willem Atkins geweest
-is, ik geloof, dat hij alleen opregt bekeerd is. Ik wil aan de anderen
-niet wanhopen, maar die man heeft blijkbaar een juist besef en berouw
-van zijn vroeger leven, en zoo hij tot zijne vrouw over de godsdienst
-spreekt, zal hij zichzelven tevens bekeeren; want de beste wijze om zelf
-te leeren is somtijds, anderen te onderwijzen. Ik heb iemand gekend, die
-weinig met de godsdienst ophad, en een overgegeven booswicht was, maar
-geheel van zijn slechten weg teruggebragt is, door zijne pogingen, om
-een Jood te bekeeren. Zoo Atkins tot zijne vrouw over den Heiland zal
-spreken, zal hij zelf zich daardoor tot Hem leeren wenden."</p>
-
-<p>Na dit gesprek en op de belofte, dat zij hunne vrouwen tot het
-Christendom zouden trachten over te halen, trouwde hij de drie andere
-paren, maar Willem Atkins en zijne vrouw waren nog niet terug. Na eene
-poos wachtens werd de geestelijke nieuwsgierig te weten, waar Atkins
-gebleven was, en verzocht mij met hem uit het doolhof te gaan, zeggende,
-dat hij vast vertrouwde dien armen man hier of daar te zullen vinden,
-waar hij zijne vrouw de beginselen der godsdienst leert. Ik dacht
-hetzelfde en geleidde hem door een weg, dien ik alleen kende, en waar
-het geboomte zoo digt was, dat men er naauwelijks door kon zien. Aan den
-rand van het bosch gekomen, zag ik Atkins en zijne vrouw, in de schaduw
-zeer ijverig zitten praten. Ik wachtte tot de geestelijke bij mij was,
-en toen bleven wij hen eene poos gadeslaan. Wij bemerkten, dat hij zeer
-ernstig met haar sprak, haar naar de zon en de lucht, dan naar de aarde,
-dan naar de zee, dan op haar en zich zelven, dan naar de boomen wees.
-"Gij ziet, dat ik gelijk had," zeide de geestelijke, "thans onderrigt hij
-zijne vrouw. Hij leert haar, dat God de aarde, de lucht, de zon, de zee,
-hen zelven gemaakt heeft."&mdash;"Ik geloof het ook," zeide ik.&mdash;Atkins stond
-thans op, knielde neder en vouwde de handen. Wij waren te ver af om te
-hooren of hij iets zeide. Daarop ging hij weder naast zijne vrouw zitten
-en tegen haar spreken. Zij scheen zeer oplettend, doch wij konden niet
-opmerken of zij iets zeide of niet. Toen hij nederknielde, zag ik den
-geestelijke de tranen over de wangen loopen, en ook ik kon de mijne
-moeijelijk bedwingen. Het speet ons, dat wij niet konden hooren wat zij
-zeiden, doch wij durfden niet naderbij komen, om hen niet te storen; ook
-gaven hunne gebaren genoeg den aard van hun onderhoud te kennen. Atkins
-zat naast zijne vrouw, en sprak haar met zigtbare ontroering toe; twee
-of drie malen omhelsde hij haar hartelijk, daarop zagen wij, dat hij
-hare oogen afwischte en haar met buitengewone vervoering kuste,
-eindelijk nam hij haar bij de hand, sprong op, en een paar stappen
-voorttredende, knielden beide neder.</p>
-
-<p>Mijn vriend kon zich niet langer bedwingen, maar riep luidkeels uit:
-"Heilige Paulus, zie, hij bidt!" Ik vreesde, dat Atkins hem hooren zou,
-en verzocht hem dus zich te bedwingen, om het verdere te zien van dit
-tooneel, het treffendste en streelendste, dat ik ooit zag. De jonge
-priester bedwong zich met moeite, want het denkbeeld, dat deze
-afgodische vrouw eene Christin werd, bragt hem in vervoering. Hij
-weende, kruiste zich en dankte God bij zichzelven in het Latijn en
-Fransch, waarbij de vreugdetranen soms zijne woorden verstikten. Ik
-smeekte hem zich te matigen en het verdere van dit tooneel gade te
-slaan. Na opgestaan te zijn, hervatten de man en zijne vrouw hun
-gesprek, en hare gebaren gaven de grootste aandacht en ernst te kennen.
-Dit duurde ongeveer een half kwartieruurs, waarna zij vertrokken. Ik
-trad thans met den geestelijke in gesprek, en betuigde hem mijne vreugde
-over hetgeen wij gezien hadden, dat, schoon ik niet veel geloof sloeg
-aan die spoedige bekeeringen, ik deze echter als opregt beschouwde,
-zoowel bij den man als bij zijne vrouw, hoe onwetend deze ook nog was.
-"En wie weet," voegde ik er bij, "of niet deze twee, in vervolg van
-tijd, door voorbeeld en onderrigt, weldadig op sommigen der overigen
-zullen werken."&mdash;"Op sommigen!" herhaalde hij, "neen, op allen, daar
-kunt gij staat op maken, en zoo deze twee wilden (want hij schijnt
-volgens u weinig beter dan een wilde) het Christendom omhelzen, zullen
-zij het ook onvermoeid aan de anderen mededeelen. Een waar Christen zal
-nimmer een heiden bij zijn geloof laten als hij hem daaraan ontrukken
-kan." Ik stemde toe, dat dit een waar Christelijk beginsel was, en een
-blijk van zijn opregten ijver en edel karakter. "Maar mijn vriend,"
-zeide ik, "sta mij toe u hier eene vraag te doen. Ik kan niets inbrengen
-tegen uwen ijver om deze arme lieden van heidenen tot Christenen te
-bekeeren. Maar hoe kan u dit voldoen, daar deze lieden buiten den schoot
-der Roomsche kerk blijven, waar binnen, volgens u, alleen de zaligheid
-te vinden is; dus moet gij dezen nog als ketters beschouwen, en evenzeer
-verdoemd als de heidenen zelve."</p>
-
-<p>Met veel opregtheid antwoordde hij: "Mijnheer, ik ben Roomsch Katholijk,
-een priester, monnik van de Benediktijner orde, en gehecht aan al de
-leerstellingen van het Roomsche geloof. Echter, en geloof mij, dat ik
-niet spreek uit beleefdheid jegens u, of om de verpligtingen, die ik aan
-u heb, beschouw ik u, Protestanten, niet liefdeloos en als van de
-Goddelijke genade uitgesloten. Ik wil geenszins de verdiensten van
-Christus in zoo verre beperken van te denken, dat Hij u niet in zijne
-kerk kan opnemen, op eene wijze, die voor ons verborgen is, en ik hoop,
-dat gij eveneens over ons denkt. Dagelijks bid ik God, dat hij u allen
-tot de kerk van Christus brenge, op de wijze, die de hoogste Wijsheid
-goedvindt. Middelerwijl zult gij het in een Katholijk niet vreemd
-vinden, dat hij een groot onderscheid maakt tusschen een Protestant en
-een heiden; tusschen iemand, die Jezus Christus aanroept, schoon dan op
-eene wijze, die naar mijne denkwijze niet met het ware geloof strookt,
-en een heiden, die noch van God, noch van den Verlosser iets weet; en
-zoo gij niet binnen den schoot der Katholijke kerk zijt, hopen wij, dat
-gij er naderbij zijt dan diegenen, die nooit van den Heiland en zijne
-eerdienst hebben gehoord. Het verheugt mij dus, dat ik dezen man, die
-gelijk gij zegt, een deugniet en bijkans een doodslager geweest is, zie
-nederknielen en tot Christus bidden, gelijk wij meenen, dat hij deed,
-schoon hij dan nog niet tot het volle licht gekomen is; geloovende, dat
-God, van wien alle goede werken komen, hem te zijner tijd verdere kennis
-der waarheid zal schenken, en als door Gods invloed deze man zijne
-heidensche vrouw onderrigt en bekeert, kan ik niet gelooven, dat hij
-zelf zou verloren gaan. En zou ik mij dan niet verheugen als zij nader
-bij de kennis van Christus gebragt zijn, schoon zij dan juist niet op
-het oogenblik, dat ik zulks wenschte, in den schoot der Katholijke kerk
-zijn gekomen, en laten het aan 's Heilands wijsheid over zijn werk te
-zijner tijd te voltooijen? Zeker zou ik mij verheugen als al de wilden
-van Amerika zoo ver waren, dat zij even als deze arme vrouw tot God
-baden, al werden zij ook in den beginne Protestanten, liever dan dat zij
-heidenen bleven; want ik zou vast gelooven, dat Hij hun het eerste licht
-geschonken had, een straal der Hemelsche genade op hen zou laten
-nederdalen, en als Hij goedvond, in den schoot zijner kerk brengen."</p>
-
-<p>Ik was verbaasd over de opregtheid en gematigdheid van dezen vromen
-Katholijk, en weggesleept door de kracht zijner redenering, en thans
-bedacht ik, dat als alle menschen zoo gematigd dachten, wij allen
-Katholijke Christenen konden zijn, tot welke kerk of sekte wij ook
-behoorden; dat een geest van liefde ons alsdan weldra tot de waarheid
-zou brengen. Ik zeide hem, dat als alle leden zijner kerk zoo gematigd
-dachten, zij spoedig allen Protestantsch zouden zijn; en hierbij lieten
-wij het berusten. want wij kwamen nooit tot redetwisten.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 420px;">
-<img src="images/crus02_045.jpg" width="420" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik viel hem echter op eene andere wijze aan, en zeide, hem bij de hand
-vattende: "Mijn waarde vriend, ik deel volkomen in uw gevoelen, maar als
-gij in Spanje of Italië zulke leerstellingen verkondigt, zal de
-Inquisitie u spoedig beet pakken!"&mdash;"Het kan zijn," zeide hij, "ik weet
-niet wat men in Spanje of Italië zou doen, maar deze gestrengheid zou
-hen geen beter Christenen maken, want overmaat van liefde is geen
-ketterij." Daar Atkins en zijne vrouw weg waren, hadden wij hier niets
-meer te verrigten en keerden huiswaarts, en daar vonden wij hen op ons
-wachten. Ik vroeg den priester of wij hen zeggen zouden dat wij hen
-gezien hadden, maar hij zeide liever eerst te willen hooren wat hij ons
-te zeggen had. Daar er niemand anders bij was, begon ik met hem te
-vragen: "Willem Atkins, welke opvoeding hebt gij wel gehad? Wie was uw
-vader?"</p>
-
-<p>Atkins. Een aanzienlijker man dan ik ooit worden zal; hij was een
-geestelijke.</p>
-
-<p>Robinson Crusoe. En uwe opvoeding?</p>
-
-<p>A. Hij wilde mij goed onderwijzen, mijnheer, maar ik had een afschuw van
-alle onderrigt, vermaning en berisping, als een wild dier.</p>
-
-<p>R. C. Ja, Salomo zegt reeds, dat hij, die berisping veracht, naar een
-beest gelijkt.</p>
-
-<p>A. Ja, mijnheer, ik leefde als een beest. Ik heb mijn vader den dood
-aangedaan; om Gods wil, mijnheer, spreek er niet meer over, ik heb mijn
-armen vader den dood aangedaan!</p>
-
-<p>Terwijl ik dit alles den priester vertolkte, werd hij bleek, sprong op
-bij de laatste woorden en riep uit: "Hemel! een moordenaar!"</p>
-
-<p>R. C. Neen, neen, mijnheer, gij begrijpt hem verkeerd. Atkins, gij hebt
-uwen vader niet met eigen hand vermoord?</p>
-
-<p>A. Neen, mijnheer, maar ik heb hem het hart gebroken en het verdriet
-over mij heeft zijne dagen verkort, doordien ik op de ondankbaarste,
-onnatuurlijkste wijze de liefderijkste en teederste zorgen beantwoordde.</p>
-
-<p>R. C. Ik bedoelde niet u deze belijdenis af te persen, ik bid God dat
-Hij er u berouw over schenke, en u deze en uwe overige zonden vergeve;
-maar ik vroeg u dit, omdat ik zie dat gij, ofschoon niet geleerd, toch
-niet zoo onwetend zijt in het goede, en dat gij meer van de godsdienst
-wist, dan gij in uw gedrag aan den dag legde.</p>
-
-<p>A. Gij hebt mij die belijdenis niet afgeperst, maar mijn geweten heeft
-het gedaan. Als wij op onze levensbaan terugzien zijn de zonden, jegens
-onze liefderijke ouders gepleegd, zeker de eersten die zich opdoen; die
-wonden zijn het diepst en van alle zonden drukken deze ons het zwaarste.</p>
-
-<p>R. C. Hetgeen gij zegt treft mij te sterk, Atkins, ik kan het niet
-aanhooren.</p>
-
-<p>A. Gij mijnheer? Deze wroegingen zullen u toch wel niet bekend zijn.</p>
-
-<p>R. C. Ja, Atkins, ieder strand, iedere heuvel, ja ik mag wel zeggen elke
-boom van dit eiland is getuige van mijne wroegingen over mijne
-ondankbaarheid en mijne slechte handelwijze jegens mijn vader; een vader
-zoo als ook de uwe was, Atkins, maar ik geloof toch dat mijn berouw op
-verre na zoo groot niet is als het uwe.</p>
-
-<p>Mijne aandoeningen beletten mij meer te zeggen, maar ik achtte 's mans
-berouw zoo veel sterker dan het mijne, dat ik op het punt stond het
-gesprek te staken en mij te verwijderen, want ik begreep, dat in plaats
-van hem te leeren en te onderrigten, ik in hem zeer onverwachts, een
-treffend leeraar en onderwijzer gevonden had. Ik deelde dit alles aan
-den geestelijke mede, die er zeer door getroffen was, en mij zeide: "Heb
-ik u niet gezegd, mijnheer, dat zoo deze man bekeerd was, hij ons allen
-onderrigten zou? Men heeft mij hier niet noodig, hij zal alles op het
-eiland tot Christenen maken."</p>
-
-<p>Na mij eenigzins hersteld te hebben, hervatte ik mijn gesprek met
-Atkins. "Maar, Atkins," zeide ik, "hoe komt gij juist nu zoo tot inzigt
-in deze zaak?"</p>
-
-<p>A. Mijnheer, gij hebt mij een werk opgedragen, dat mij als een zwaard
-het hart doorboort. Ik heb mijne vrouw over God en de godsdienst
-gesproken, gelijk gij mij gelastte, om haar tot het Christendom over te
-halen, en zij heeft mij eene predikatie gehouden, die ik nimmer zal
-vergeten.</p>
-
-<p>R.C. Neen, neen, uwe vrouw heeft die niet gehouden, maar uw geweten, dat
-uwe bewijzen tegen u zelven heeft aangevoerd.</p>
-
-<p>A. Ja, mijnheer en met onweerstaanbare kracht.</p>
-
-<p>R.C. Verhaal mij, als gij wilt, wat er tusschen u en uwe vrouw is
-voorgevallen; ik weet er reeds iets van.</p>
-
-<p>A. Mijnheer, u daarvan een volledig verslag te geven is mij onmogelijk;
-ik ben er vol van en kan het toch niet uitspreken; maar wat zij ook moge
-gezegd hebben, dit kan ik u verzekeren, dat ik besloten heb boete te
-doen en mijn leven te verbeteren.</p>
-
-<p>R.C. Maar verhaal er ons iets van. Hoe zijt gij aangevangen. Dit is
-waarlijk buitengewoon; zij heeft u inderdaad eene boetpreek gehouden als
-zij dat bewerkt heeft.</p>
-
-<p>A. Welnu dan, ik verhaalde haar eerst van den aard onzer wetten op het
-huwelijk, en waarom mannen en vrouwen verpligt waren zulk eene
-onverbreekbare verbindtenis aan te gaan; dat anders de orde en
-geregtigheid niet gehandhaafd konden worden, en de mannen hunne vrouwen
-en kinderen zouden verlaten, geen bloedverwantschap zou gekend blijven,
-en geen opvolging of erfdeel wettig kunnen genoten worden.</p>
-
-<p>R.C. Gij spreekt als een advokaat, Atkins. Kondt gij haar doen begrijpen
-wat gij door erfenissen en door bloedverwantschap meende? Bij de wilden
-kennen zij dat niet, maar trouwen naar ik gehoord heb, zonder op
-maagschap acht te geven, broeder en zuster, zelfs vader en dochter.</p>
-
-<p>A. Ik geloof mijnheer, dat gij dwaalt. Mijne vrouw verzekert het
-tegendeel en zegt, dat zij bloedschande verfoeijen zoo wel als wij, maar
-misschien zijn zij omtrent verdere verwantschap niet zoo naauwgezet als
-wij.</p>
-
-<p>R.C. En wat zeide zij op uwe voorstellingen?</p>
-
-<p>A. Dat dit haar zeer goed beviel, en beter was dan in haar land.</p>
-
-<p>R.C. Maar zeide gij haar wat het huwelijk was?</p>
-
-<p>A. Ja, daarmede begon ons gesprek. Ik vroeg haar of zij op onze wijze
-met mij wilde trouwen. Zij vroeg wat dat was. Ik zeide haar, dat het
-eene Goddelijke instelling was, en hierop hebben wij het zonderlingste
-gesprek gehad, dat ooit man en vrouw te zamen voerden.</p>
-
-<p>Dit gesprek tusschen Atkins en zijne vrouw heb ik dadelijk opgeschreven,
-nadat hij het mij verhaald had. Hier volgt het:</p>
-
-<p>De vrouw. Door uw God ingesteld. Hebt gij dan een God in uw land?</p>
-
-<p>Atkins. Ja, mijne lieve, God is overal.</p>
-
-<p>V. Neen, uw God is in mijn land niet. In mijn land is de groote oude
-Benamoekie God.</p>
-
-<p>A. Kind, ik ben weinig in staat u den aard van God te leeren. God is in
-den Hemel, en heeft den hemel en de aarde en de zee en al wat er in is
-gemaakt.</p>
-
-<p>V. Neen, uw God heeft de geheele aarde niet gemaakt, mijn land niet.</p>
-
-<p>Atkins lachte over deze uitdrukking.</p>
-
-<p>V. Waarom lacht gij? niet lagchen. Dit is geen ding om mede te lagchen.</p>
-
-<p>Hij gevoelde hoe regtmatig zij hem berispte, want zij was in den beginne
-ernstiger dan hij.</p>
-
-<p>A. Gij hebt gelijk; ik zal niet meer lagchen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_046.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>V. Gij zegt dus, dat uw God alles gemaakt heeft?</p>
-
-<p>A. Ja kind, onze God heeft de geheele wereld en u en mij en alle dingen
-gemaakt, want Hij is de eenige ware God; er is geen God buiten hem. Hij
-leeft eeuwig in den Hemel.</p>
-
-<p>V. Waarom hebt gij mij dat niet al lang gezegd?</p>
-
-<p>A. Gij hebt gelijk, maar ik was een deugniet, die niet alleen vergat u
-met iets van dien aard bekend te maken, maar zelf buiten God leefde.</p>
-
-<p>V. Wat, hebt gij een groote God in uw land, en kent Hem niet! Zegt niet
-o tegen Hem? Doet niets goeds voor Hem? Dat is niet mogelijk.</p>
-
-<p>A. Het is toch maar al te waar. Wij leven alsof er geen God in den Hemel
-was en als had Hij geene magt op aarde.</p>
-
-<p>V. Waarom laat God u dat doen? Waarom laat Hij u niet goed leven?</p>
-
-<p>A. Dat is onze eigene schuld.</p>
-
-<p>V. Maar gij zegt, Hij is groot, zeer groot, heeft zeer groote magt; kan
-u dooden als Hij wil. Waarom slaat Hij u niet dood als gij Hem niet
-dient, hem niet aanroept, geene goede dingen doet?</p>
-
-<p>A. Dat is waar, Hij kon mij dooden en ik mogt het verwachten; maar God
-is genadig en straft ons niet naar verdiensten.</p>
-
-<p>V. Maar zegt gij uwen God daarvoor dan niet dank?</p>
-
-<p>A. Neen, ik heb God niet gedankt voor zijne genade, evenmin als ik Hem
-gevreesd heb om zijne magt.</p>
-
-<p>V. Dan is uw God geen God. Ik geloof niet dat Hij zoo groot, zoo sterk,
-zoo magtig is, als Hij u niet doodslaat als gij Hem beleedigt.</p>
-
-<p>A. Hoe, zou mijn slecht leven u verhinderen in God te gelooven.
-Ellendige, die ik ben! Welk eene droevige waarheid, dat het slechte
-leven der Christenen de bekeering der Heidenen belet!</p>
-
-<p>V. Hoe kan ik denken, dat gij zulk een grooten God dáár hebt (naar den
-Hemel wijzende) als gij geene goede dingen doet. Kan Hij spreken? Zeker
-weet Hij niet wat gij doet?</p>
-
-<p>A. Ja wel, Hij weet en ziet alles; Hij hoort ons spreken, ziet wat wij
-doen, weet, wat wij denken, al spreken wij niet.</p>
-
-<p>V. Wat? Hoort Hij u vloeken, zweren, anderen verdoemen?</p>
-
-<p>A. Ja, ja, Hij hoort dat alles.</p>
-
-<p>V. Waar is dan zijn zoo sterke, groote magt?</p>
-
-<p>A. Hij is genadig, dat is al wat wij er van kunnen zeggen, en dat
-bewijst dat Hij de ware God is; Hij is God en geen mensch en daarom
-worden wij gespaard.</p>
-
-<p>Atkins zeide, dat hij hier zelf ijsde van de gedachte, dat hij zijne
-vrouw zoo duidelijk kon zeggen dat God alles ziet en hoort en de
-geheimste gedachten des harten kent; en dat hij toch al zijne euveldaden
-had durven verrigten.</p>
-
-<p>V. Genadig; wat meent gij daarmede?</p>
-
-<p>A. Hij is onze Vader en Schepper, en Hij heeft ons lief en spaart ons.</p>
-
-<p>V. Dan doodt Hij nimmer, wordt nimmer boos als gij kwaad doet, dan is
-Hij ook zelf niet goed en niet magtig.</p>
-
-<p>A. Ja wel, ja wel; Hij is oneindig goed en oneindig magtig om te
-straffen. Somwijlen geeft Hij blijken van zijnen toorn jegens zondaren.
-Menigeen wordt te midden zijner boosheden verdelgd.</p>
-
-<p>V. Maar Hij heeft u niet gedood; dan hebt gij misschien een verdrag met
-hem gemaakt, dat gij kwaad zoudt doen en Hij niet boos op u worden als
-Hij het op anderen is.</p>
-
-<p>A. Neen waarlijk niet; al mijne zonden zijn zoo veel tergingen zijner
-langmoedigheid, en met regtvaardigheid kon Hij mij verdelgen als andere
-zondaren.</p>
-
-<p>V. Zoo, en toch maakt Hij u niet dood? Wat zegt gij daarvoor tegen hem?
-Zegt gij hem geen dank daarvoor?</p>
-
-<p>A. Ik ben een ondankbaar voorwerp, dat is waar.</p>
-
-<p>V. Waarom maakt Hij u niet veel beter? Gij zegt, dat Hij u gemaakt
-heeft.</p>
-
-<p>A. Hij heeft mij gemaakt, zoo wel als de geheele wereld; ik ben het, die
-mij zelven verlaagd en zijne goedheid misbruikt heb.</p>
-
-<p>V. Ik wenschte, dat God mij leerde kennen; ik zou hem niet boos maken,
-ik zou geen kwade slechte dingen doen.</p>
-
-<p>Hier zeide Atkins dacht hij van schaamte te vergaan, dat een dom
-onwetend schepsel naar de kennisse Gods verlangde; en dat hij zulk een
-snoodaard was, dat hij haar omtrent God geen woord schier zeggen kon,
-wat niet door zijn eigen gedrag haar schier ongeloofelijk moest
-voorkomen; ja, dat zij reeds niet in God kon gelooven, omdat een zoo
-slecht schepsel als hij niet verdelgd was geworden.</p>
-
-<p>A. Gij verlangt, mijn lieve, dat ik u God leer kennen, maar God kent u
-reeds en elke gedachte van uw hart.</p>
-
-<p>V. Zoo, als Hij weet wat ik nu tegen u zeg, dan weet Hij, dat ik Hem
-verlang te kennen. Hoe zal ik weten wie mij gemaakt heeft?</p>
-
-<p>A. Arm schepsel, God moet u leeren, ik kan het niet. Ik zal Hem bidden,
-dat Hij zich aan u leert kennen, en mij vergiffenis schenkt, dat ik
-onwaardig ben u te onderrigten.</p>
-
-<p>De arme man was zoo beangst, toen zij verlangde, dat hij haar God zou
-leeren kennen, dat hij voor haar op de knieën viel, en God bad haar te
-willen verlichten door de zaligmakende kennis aan Jezus Christus, en hem
-zijne zonden vergeven en het werktuig worden, om haar de beginselen der
-godsdienst mede te deelen. Vervolgens ging hij weder naast haar zitten,
-en het gesprek ging voort. Het was toen dat wij hem zagen nederknielen
-en de handen opheffen.</p>
-
-<p>V. Waarom knielt gij? waarom heft gij de handen omhoog? Tegen wien
-spreekt gij? Wat zegt gij? Wat beteekent dat alles?</p>
-
-<p>A. Mijn lieve, ik boog mijne knieën met onderdanigheid aan mijnen
-Schepper. Ik zeide "O" tegen Hem, gelijk gij het noemt, en zoo als uwe
-oude lieden tegen uwen afgod Benamoekie doen, dat wil zeggen ik aanbad
-Hem.</p>
-
-<p>V. Waarom zeide gij O tegen Hem?</p>
-
-<p>A. Ik smeekte Hem uwe oogen en verstand te openen; ten einde Hij zich
-aan u leerde kennen, en Hij zich uwer aannam.</p>
-
-<p>V. Kan Hij dat doen?</p>
-
-<p>A. Ja. Hij kan alles doen.</p>
-
-<p>V. Maar hoort Hij wat gij zegt?</p>
-
-<p>A. Ja, Hij heeft ons gelast tot Hem te bidden, en beloofd ons te zullen
-verhooren.</p>
-
-<p>V. U dat gelast? wanneer? en hoe? Hebt gij Hem hooren spreken?</p>
-
-<p>A. Neen, wij hooren Hem niet spreken, maar Hij heeft zich op
-verschillende wijzen aan ons geopenbaard.</p>
-
-<p>Hier wist hij niet hoe hij haar zou doen begrijpen, dat God zich aan ons
-in zijn Woord heeft geopenbaard, en wat zijn woord was: maar eindelijk
-zeide hij haar het volgende:</p>
-
-<p>A. God heeft in vroegere dagen tot eenige goede menschen gesproken, uit
-den Hemel, in duidelijke woorden, en God heeft eenige goede menschen met
-zijn geest vervuld en deze hebben al zijne wetten in een boek
-geschreven.</p>
-
-<p>V. Dat begrijp ik niet. Waar is dat boek?</p>
-
-<p>A. Ik heb helaas dat boek niet, maar ik hoop het den een of anderen tijd
-te bekomen en u daarin te leeren lezen.</p>
-
-<p>Hier omhelsde hij haar met veel aandoening, maar zeer bedroefd, dat hij
-geen Bijbel had.</p>
-
-<p>V. Maar hoe zult gij mij leeren, dat God hun geleerd heeft, dat boek te
-schrijven?</p>
-
-<p>A. Op dezelfde wijze, als waarop wij weten, dat Hij God is.</p>
-
-<p>V. Hoe weet gij dat?</p>
-
-<p>A. Omdat hij niet leert of beveelt dan wat goed, regtvaardig en heilig
-is, en ons zoowel volmaakt goed als volmaakt gelukkig tracht te maken,
-en omdat Hij ons gelast alles te vermijden wat slecht is, wat boos van
-aard of boos in de gevolgen is.</p>
-
-<p>V. Dat zou ik wel begrijpen, dat zou ik wel willen zien; als Hij alle
-goede dingen beloont, alle slechte dingen bestraft; alle goede dingen
-leert, alle kwade verbiedt, als Hij alles maakt, alles geeft, als Hij
-mij hoort als ik O tegen Hem zeg, als Hij mij goed maakt als ik goed wil
-zijn; mij spaarde, mij niet dood maakt als ik niet goed ben. Dat alles
-zegt gij, dat Hij doet; ja, Hij is een groote God, ik denk, ik geloof,
-dat Hij de groote God is; ik zal tot Hem "O" zeggen met u.</p>
-
-<p>Hier kon de arme man zich niet langer bedwingen, maar opstaande, deed
-hij haar nederknielen, en bad God met luider stemme haar door den H.
-Geest in de kennisse Gods te onderrigten; en dat hij te eeniger tijd den
-Bijbel mogt bekomen, ten einde zij Gods woord mogt hooren en door
-hetzelve Hem leeren kennen.</p>
-
-<p>Dit was het oogenblik, waarop wij hem haar bij de hand zagen vatten en
-nederknielen, gelijk ik vroeger gezegd heb.</p>
-
-<p>Naar het schijnt wisselden zij nog vele woorden, te veel om hier mede te
-deelen, en in het bijzonder deed zij hem beloven, daar, volgens zijne
-eigene bekentenis, zijn leven eene reeks van schandelijke overtredingen
-van Gods geboden was geweest, dat hij zich zou beteren, en God niet
-langer tergen, opdat Hij hem niet dood maakte, gelijk zij zeide, en dan
-zou zij verlaten zijn, en nimmer God leeren kennen, en hij zou rampzalig
-zijn, gelijk hij haar verhaald had, dat slechte lieden na hunnen dood
-waren.</p>
-
-<p>Dit verhaal trof ons beide, maar vooral den jongen geestelijke, wien het
-echter bitter speet, dat hij niet tot haar spreken kon, daar hij geen
-Engelsch en zij het zeer gebrekkig sprak. Hij zeide tot mij, dat hij
-geloofde, dat bij deze vrouw nog iets anders te doen was dan haar te
-trouwen. Ik begreep hem eerst niet, maar hij gaf mij zijne meening te
-kennen, dat zij gedoopt moest worden. Ik stemde dit volmondig toe, en
-wilde er dadelijk toe overgaan. "Neen, neen, mijnheer," zeide hij,
-"schoon ik haar in allen geval wilde doopen, moet ik u doen opmerken,
-dat Willem Atkins haar op eene wonderbaarlijke wijze den lust tot een
-godsdienstig leven heeft bijgebragt, en haar zeer juiste denkbeelden van
-het wezen van God, van zijne magt, regtvaardigheid en genade, gegeven;
-maar ik wenschte wel van hem te weten of hij haar iets gezegd heeft van
-Jezus Christus en van de behoudenis der zondaren, van den aard van het
-geloof in Hem en der verlossing door Hem, van den Heiligen Geest, de
-opstanding, het laatste oordeel, en een toekomstigen staat."</p>
-
-<p>Ik riep Willem Atkins terug en vroeg hem dit, maar de arme kerel barstte
-dadelijk in tranen uit, en zeide, dat hij haar over dat alles gesproken
-had, maar dat hij zelf zoo slecht was, en zijn eigen geweten hem over
-zijn goddeloos leven knaagde, dat de vrees hem deed beven, dat hare
-bekendheid met hem haar belangstelling hierin zou verhinderen, en haar
-de godsdienst eer doen verachten dan beminnen. Maar hij was, zeide hij,
-zoo verzekerd; dat haar geest voor alle goede indrukken geopend was,
-dat zoo ik slechts met haar wilde spreken, het spoedig blijken zou, dat
-mijne moeite bij haar niet vruchteloos zou blijven.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 615px;">
-<img src="images/crus02_047.jpg" width="615" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik riep haar dus binnen en plaatste mij als tolk tusschen den priester
-en de vrouw, en verzocht hem met haar te beginnen; maar waarlijk nimmer
-werd een tweede predikatie als deze, in de laatste eeuwen, door een
-Roomsch priester gehouden. Hij had, gelijk mij voorkwam, al de
-opregtheid van een Christen, zonder de dwalingen der Roomsch-Katholijken,
-en ik hield hem voor een geestelijke, gelijk de eerste bisschoppen der
-Christelijke kerk ongetwijfeld geweest zijn. Om kort te gaan, hij bragt
-de arme vrouw zoo ver, dat zij de kennis van Christus en van de
-verlossing door Hem aannam, niet alleen met verwondering en verbazing,
-gelijk zij de eerste begrippen van Gods wezen ontving, maar met
-vertrouwen en vreugde, met aandoening, en met eene treffende bevatting,
-die men zich naauwelijks verbeelden, laat staan beschrijven kan, en op
-haar eigen verzoek werd zij gedoopt. Toen de geestelijke hiertoe
-aanstalten maakte, verzocht ik hem hierbij voorzigtig te zijn, opdat zoo
-mogelijk, de man niet bemerkte, dat hij Roomsch-Katholijk was. Hij zeide
-mij, dat daar hij geene gewijde kapel, noch eenige dingen, tot den doop
-geschikt, had, hij het op eene wijze doen zou, dat ik, zoo ik het niet
-wist, niet zeggen zou, dat het door een Roomsch-Katholijk geschiedde.
-Zoo deed hij ook, want na eenige woorden in het Latijn bij zichzelven
-gezegd te hebben, stortte hij eene schaal vol water over het hoofd der
-vrouw, daarbij in het Fransch zeggende: "Maria," zoo als haar man mij
-verzocht had, dat zij heeten zou, want ik was haar peet, "ik doop u in
-den naam des Vaders, des Zoons en des Heiligen Geestes!" zoodat niemand
-daaraan kon hooren van welk geloof hij was. Daarop sprak hij den zegen
-uit in het Latijn, maar Willem Atkins wist niet beter of het was
-Fransch, of sloeg er geen acht op.</p>
-
-<p>Onmiddellijk hierop trouwde hij hen, en zoodra het huwelijk gesloten
-was, wendde hij zich tot Atkins, en vermaande hem op eene treffende
-wijze, niet alleen in zijne goede voornemens te volharden, maar door
-eene verbetering van zijn leven zijn geloof te bewijzen. Hij zeide, dat
-zijn berouw niets baatte, zoo hij geen afstand deed van het kwaad; hield
-hem voor hoe God hem tot het werktuig had gekozen om zijne vrouw tot het
-Christendom te bekeeren, en dat hij zorgen moest Gods genade niet te
-verwaarloozen, want dat anders de bekeerde heiden een beter Christen zou
-zijn dan hij. Hij voegde daarbij nog vele goede lessen en gaf hun daarop
-in korte woorden den zegen, terwijl ik al wat hij zeide in het Engelsch
-overbragt. Hiermede eindigde deze plegtigheid. Steeds heb ik dezen dag
-voor de aangenaamste mijns levens gehouden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 475px;">
-<img src="images/crus02_048.jpg" width="475" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Maar mijn geestelijke hield zijne taak nog niet voor volbragt; zijn hart
-hing aan de bekeering der zevenendertig wilden, en gaarne wilde hij
-daartoe op het eiland blijven; maar ik overtuigde hem, dat deze
-onderneming op zichzelve zeer bezwaarlijk was, en ten tweede, dat deze
-misschien in zijne afwezigheid kon geschieden, waarover straks nader.</p>
-
-<p>Na de zaken aldus op het eiland geschikt te hebben, maakte ik
-toebereidselen tot mijn vertrek, toen de jongeling, die ik van de
-uitgehongerde equipage had medegenomen, bij mij kwam, zeggende, dat hij
-vernomen had, dat ik een geestelijke bij mij had, en de Engelschen met
-hunne vrouwen had doen trouwen; dat hij ook een huwelijk gesloten
-wenschte tusschen twee Christenen, hetgeen hij hoopte, dat mij niet
-onaangenaam zou zijn.</p>
-
-<p>Dit, wist ik, moest de jonge dienstmaagd zijner moeder zijn, want er was
-geene andere Christenvrouw op het eiland; ik vermaande hem dus hierin
-geen overijlden stap te doen, of omdat hij zich in deze eenzaamheid
-bevond. Ik hield hem voor, dat hij, gelijk ik van hem en ook van de
-dienstmaagd gehoord had, eenige bezittingen en goede vrienden in de
-wereld had, dat het meisje niet alleen arm, en eene dienstbode was, maar
-ook niet met hem gelijk stond, daar zij zes- of zevenentwintig, en hij
-zeventien of achttien jaar oud was; dat hij met mijne hulp
-waarschijnlijk van hier en weder in zijn land zou komen, en dat het
-duizend tegen een was, dat zijne keus hem later zou berouwen, en dat
-beider leven alsdan even onaangenaam zou zijn. Ik wilde hier nog veel
-bijvoegen, toen hij mij glimlagchend zeide, dat ik mij vergiste, dat hij
-daar volstrekt niet aan dacht, daar zijn tegenwoordig lot treurig genoeg
-was; dat hij met vreugde hoorde, dat ik op middelen bedacht was, hem
-naar hun vaderland terug te voeren, en dat niets hem zou overhalen hier
-te blijven, dan dat mijne voorgenomen reis zoo uiterst lang en
-gevaarlijk was, en hen zoo ver van al zijne vrienden zou voeren, dat hij
-niets van mij verlangde, dan dat ik hem op het eiland een stuk land gaf
-met eenige noodwendigheden, en een paar dienstboden, en dat hij dan als
-een planter leven zou, in afwachting, dat ik hem zou vandaar helpen als
-ik in Engeland terugkwam; in welk geval hij hoopte, dat ik hem niet zou
-vergeten; dat hij mij eenige brieven aan zijne familie in Londen zou
-medegeven, met vermelding hoe goed ik jegens hem geweest was, en hoe en
-waar ik hem gelaten had; en dat als hij vandaar kwam, de plantaadje,
-hoeveel die ook dan waard mogt zijn, geheel mijn eigendom zou zijn.</p>
-
-<p>Dit was voor een zoo jeugdig mensch zeer verstandig gesproken, en mij te
-meer aangenaam, omdat hij mij stellig zeide, dat het voorgenomen
-huwelijk hem niet aanging. Ik beloofde hem, dat zoo ik behouden in
-Engeland terugkwam, ik zijne brieven verzenden zou, en hij er staat op
-maken kon, dat ik nimmer zou vergeten in welke omstandigheden ik hem
-verlaten had. Op mijn verlangen om te weten wie er trouwen wilden,
-noemde hij mijn duizendkunstenaar, en Suzanna, zijne dienstmaagd. Dit
-beviel mij uitstekend, want ik hield hen voor een zeer geschikt paar.
-Het karakter van den man heb ik reeds geschetst, en het meisje was zeer
-braaf, zedig, godsdienstig en ingetogen; zij wist zich zeer wellevend en
-van pas uit te drukken, en schroomde niet zich te laten hooren als het
-noodig was, zonder dat zij, waar het onnoodig was, zich onbescheiden op
-den voorgrond stelde; zij was zeer handig en huishoudelijk in haar
-gedrag, en zeer goed tot het huisbestier geschikt, ja zij had het
-geheele eiland wel kunnen bestieren. Zij had zeer goed den slag van met
-alle menschen om te gaan, ook met aanzienlijker dan zij hier aantrof.</p>
-
-<p>Wij trouwden het paar nog dienzelfden dag, en daar ik de bruid als vader
-naar het altaar geleidde, gaf ik haar ook een bruidschat; want ik schonk
-aan haar man en haar eene fraaije uitgestrekte plek gronds, voor eene
-plantaadje. Dit huwelijk en het verzoek van den jongeling hem een stuk
-grond af te staan, gaf aanleiding, dat ik de landerijen onder hen
-verdeelde, opdat er naderhand geen twist over zou ontstaan.</p>
-
-<p>Deze land verdeeling droeg ik aan Willem Atkins op, die nu een zeer
-ingetogen, bezadigd, ernsthaftig man, geheel veranderd en zeer vroom en
-godsdienstig was geworden; en voor zoo verre men in zulk een geval
-stellig spreken kan, en naar ik geloof, zich opregt bekeerd had. Hij
-deed deze verdeeling zoo regtvaardig en naar ieders genoegen, dat zij
-alleen eene algemeene door mij geteekende acte voor zich allen
-verzochten, die ik deed opstellen en teekende, waarbij de ligging en
-grenzen van iedere plantaadje bepaald werden, met bepaling, dat ik het
-regt op het geheele bezit en beschikking der verschillende plantaadjen
-met derzelver aanhoorigheden, aan hen en hunne erfgenamen afstond
-terwijl ik mij het overige des eilands als mijn bijzonder eigendom
-voorbehield, met eene zekere rente of erfpacht, na verloop van elf
-jaren, als ik, of iemand van mijnentwege met een echt afschrift van deze
-acte kwam, om die te vragen.</p>
-
-<p>Aangaande het bestier en wetten onder hen, zeide ik hun, dat ik hun geen
-beter voorschriften geven kon dan zij zichzelven konden geven; doch ik
-nam hun de belofte af met elkander in liefde te leven en goede buurschap
-te onderhouden. En vervolgens maakte ik mij gereed tot mijn vertrek.</p>
-
-<p>Ik moet echter nog eene zaak vermelden, dat is, dat daar zij thans eene
-soort van gemeenebest uitmaakten, en volop werk hadden, het ongerijmd
-was, dat zevenendertig Indianen, onafhankelijk, en zonder iets te
-verrigten, in een hoek van het eiland woonden; want deze hadden niets te
-doen dan zich voedsel te verschaffen, dat hun soms moeijelijk genoeg
-viel, maar anders hadden zij niets te verrigten. Ik stelde derhalve
-voor, dat de Spaansche gouverneur naar hen toe zou gaan, met Vrijdags
-vader, en hun voorstellen of voor zich zelven te bouwen, of bij hen als
-dienstboden ingedeeld te worden, om voor hunnen arbeid onderhoud te
-erlangen, maar zonder eigenlijke slaven te zijn, want daartoe wilde ik
-hen noch door geweld, noch door eenige middelen gemaakt hebben, omdat
-zij zich als het ware bij een verdrag hadden overgegeven, en dit niet
-behoorde geschonden te worden. Zij namen verheugd het voorstel aan, en
-gingen welgemoed met hem mede. Wij gaven hun dus landerijen, die drie of
-vier aannamen, maar de overigen wilden liever als dienstboden bij de
-verschillende huisgezinnen gaan. Dus was mijne kolonie nu op de volgende
-wijze zamengesteld. De Spanjaarden bezaten mijne oude woning, die de
-hoofdstad uitmaakte, en hunne plantaadje strekte zich uit langs den
-inham, die de zoo dikwijls door mij beschrevene kreek vormde, tot aan
-mijne buitenplaats, terwijl zij hunne ontginningen steeds oostwaarts
-uitbreidden. De Engelschen woonden aan de noordoost zijde, waar Atkins
-en zijne makkers begon, en zij zich zuid- en zuidwestwaarts uitbreidden.
-Ieder plantaadje had eene menigte woeste gronden, om als er gelegenheid
-toe was, er bij aan te trekken, zoo dat zij niet uit gebrek aan ruimte
-oneens behoefden te worden. Het geheele westeinde van het eiland was
-woest gelaten, ten einde als de wilden daar alleen aan wal kwamen, om
-hunne gewone barbaarsche feestmalen te houden, zij ongehinderd gaan en
-komen konden, en zoo zij niemand deerden, zou niemand hun deren, en
-ongetwijfeld kwamen zij dikwijls aan land en vertrokken, schoon de
-planters niet door hen verontrust werden.</p>
-
-<p>Nu bedacht ik, dat ik mijn vriend, den geestelijke gezegd had, dat de
-bekeering der wilden, misschien in zijne afwezigheid, naar zijn genoegen
-kon verrigt worden, en ik zeide hem, dat ik nu een goed vooruitzigt
-daarop meende te hebben, daar de wilden thans onder de Christenen
-verdeeld waren, en zoo ieder zich nu slechts moeite gaf op degenen, die
-onder zijne handen waren, hoopte ik, dat dit zeer goed afloopen zou.</p>
-
-<p>Hij stemde daarin toe, <i>bijaldien</i> ieder zich moeite gaf, "maar," zeide
-hij, "hoe zullen wij dat van hen gedaan krijgen?" Ik zeide hen bijeen te
-willen roepen, en het hun allen op het hart te drukken, of wel hen een
-voor een te gaan spreken, wat hij het best oordeelde. Wij verdeelden het
-zoo, dat hij tot de Spanjaarden spreken zou, die allen Roomsch Katholijk
-waren, en ik tot de Engelschen, die Protestanten waren, en wij bevolen
-hen aan en deden hen beloven, dat zij nimmer eenig onderscheid tusschen
-Roomsch en Protestantsch zouden maken in hunne vermaningen aan de
-wilden, maar hun de algemeene grondstellingen van den eenigen waren God
-en den Heiland leeren; en zij beloofden ons ook, dat zij nimmer onder
-elkander over de Godsdienst zouden twisten.</p>
-
-<p>Toen ik aan het huis van Willem Atkins kwam (dat ik wel zoo noemen mag,
-want zulk een huis of stuk mandewerk zag men geloof ik nooit ergens ter
-wereld) vond ik, dat de jonge vrouw, waarvan ik hiervoor gesproken heb,
-en de vrouw van Atkins boezemvriendinnen waren geworden, en deze
-verstandige, godsdienstige vrouw had het werk, dat Atkins begonnen had,
-voltooid, en schoon het verhaalde eerst vier dagen geleden was, was
-deze pas gedoopte Indiaansche vrouw zulk eene Christin, waarvan ik de
-wederga in al mijne ontmoetingen in de wereld zelden aangetroffen heb.</p>
-
-<p>Den morgen voor ik naar hen toeging bedacht ik, dat ik bij al de
-noodwendigheden, die ik voor hen achterliet, geen Bijbel gevoegd had;
-waarin ik mij minder bezorgd voor hen betoonde, dan de goede weduwe voor
-mij was, toen zij mij de lading van honderd Pond St. van Lissabon zond,
-waarbij zij drie Bijbels en een gebedeboek voegde. Deze liefderijkheid
-van de goede vrouw had nuttiger gevolgen dan zij voorzien kon, want zij
-werden gespaard tot stichting en onderrigt van hen, die er veel beter
-gebruik van maakten dan ik gedaan had. Ik stak een der Bijbels in mijn
-zak, en toen ik bij Willem Atkins tent of huis kwam, vernam ik, dat de
-jonge vrouw en die van Atkins over de Godsdienst hadden gesproken,
-hetgeen Atkins mij met veel vreugde verhaalde. Hoorende, dat zij nog bij
-elkander waren, ging ik binnen en zij met mij, en vond haar beide
-ernstig in gesprek. "O, mijnheer," zeide Atkins, "als God zondaars met
-zich verzoenen wil, en verlorenen terug brengen, heeft Hij altijd boden.
-Mijne vrouw heeft eene nieuwe leermeesteres. Ik weet, dat ik onwaardig
-was tot dat werk; die jonge vrouw is door den Hemel hierheen gezonden;
-zij is in staat een geheel eiland vol wilden te bekeeren." De jonge
-vrouw stond blozende op en wilde heengaan, doch ik verzocht haar te
-blijven, zeide, dat zij een goed werk verrigtte, waarin ik hoopte, dat
-Gods zegen met haar zijn mogt.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_049.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Wij spraken eenige oogenblikken en ik zag niet, dat zij eenig boek
-hadden, doch ik vroeg daar niet naar, maar haalde mijn Bijbel uit den
-zak. "Hier," zeide ik tot Atkins, "hebt gij een onderwijzer, die u
-misschien ontbrak." Hij was zoo verbijsterd, dat hij in het eerst niet
-spreken kon, maar zich vervolgens herstellende, nam hij het boek met
-beide handen aan en zeide tegen zijne vronw: "Heb ik u niet gezegd dat
-God, schoon in den Hemel, hooren kan wat wij zeggen? Hier is het boek
-waarom ik gebeden heb. God heeft ons gebed verhoord en het ons
-gezonden." Hij weende als een kind van vreugde en dankbaarheid. Zijne
-vrouw was uiterst vatbaar, en schier in eene dwaling vervallen, die wij
-eerst later bemerkten; zij geloofde, dat God dit boek, op haar mans
-gebed had gezonden. Het is waar, dat dit ook door de Voorzienigheid zoo
-beschikt was, maar zij was geloof ik, geneigd te gelooven, dat er een
-bode uit den Hemel gekomen was, om haar dat boek te brengen. De zaak was
-te ernstig, om hier eenige misleiding te gedoogen, dus verzocht ik aan
-de jonge vrouw onze nieuwbekeerde te verklaren, hoe onze gebeden
-verhoord kunnen worden door den gewonen loop der zaken, en zonder dat
-daarbij een wonder behoeft te geschieden. De jonge vrouw deed dit later,
-zoodat hier geen vroom bedrog plaats greep, hetgeen ik voor
-onverantwoordelijk zou gehouden hebben. De vreugde van Atkins echter was
-onbeschrijfelijk. Nimmer gevoelde iemand meer dankbaarheid dan hij voor
-zijn Bijbel, en niemand verheugde zich ooit over het bezit eens Bijbels
-om beter redenen, en hoewel hij een zeer woest, kwaadaardig en losbandig
-mensch was geweest, bewijst hij echter door zijn voorbeeld aan alle
-ouders, dat zij nimmer het onderrigt hunner kinderen moeten staken, of
-aan het goed gevolg hunner pogingen daartoe wanhopen, al zijn de
-kinderen ook schijnbaar nog zoo halsstarrig en ongevoelig, want zoo zij
-immer tot een waar inzigt hunner zonden geraken, komen deze vroegere
-indrukken, die zoo lang geslapen hadden, weder levendig en weldadig voor
-den geest. Zoo was het ook hier; het weinige onderrigt in de Godsdienst,
-dat hij genoten had, kwam dezen armen man thans van pas, daar hij met
-nog onwetender dan hij te doen had.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 450px;">
-<img src="images/crus02_050.jpg" width="450" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Vooral herinnerde hij zich, wat zijn vader hem zoo dikwijls van de
-hooge waarde des Bijbels gezegd had, welk een voorregt deze voor geheele
-volkeren, huisgezinnen en personen was, maar nimmer had hij dit naar
-waarde beseft, dan nu hij de behoefte daaraan tot onderrigting van
-heidenen en barbaren gevoelde. De jonge vrouw was er ook zeer blijde
-mede, hoe wel zij en de jongeling onder hunne goederen, die nog aan
-boord waren, er ieder een hadden. Na zooveel van deze brave vrouw gezegd
-te hebben, kan ik niet nalaten er iets bij te voegen.</p>
-
-<p>Ik heb verhaald welk gebrek zij geleden had, hoe hare meesteres van
-honger gestorven was op dat ongelukkige schip, terwijl zij door het
-scheepsvolk eerst onmeedoogend behandeld en vervolgens geheel aan hun
-lot overgelaten waren. Eens hierover met haar sprekende, vroeg ik haar
-of zij, na hetgeen zij had uitgestaan, mij beschrijven kon wat het is
-van honger te sterven. Zij zeide, dat zij geloofde van ja, en deed mij
-het volgende verhaal:</p>
-
-<p>"Eerst," zeide zij, "hadden wij verscheidene dagen het zeer hard en
-leden geweldigen honger, tot wij eindelijk niets geen voedsel meer
-hadden dan een weinig suiker en wat wijn met water. Den eersten dag,
-nadat ik geheel geen voedsel gehad had, gevoelde ik mij tegen den avond
-flaauw en misselijk en zeer geneigd tot geeuwen en slapen. Ik ging op
-eene bank in de groote kajuit liggen, en sliep bijkans drie uren, waarna
-ik eenigzins verkwikt ontwaakte, daar ik, voor ik slapen ging, een glas
-wijn gedronken had. Na drie uren wakker geweest te zijn, werd ik weder
-misselijk, ik ging weder liggen, maar kon niet slapen, terwijl ik
-duizelig was en dan weder neiging tot braken had, en dit ging zoo den
-geheelen volgenden dag. Dien avond moest ik te rust gaan, zonder iets
-dan eene teug water genuttigd te hebben; ik droomde toen dat ik te
-Barbados op de markt was, die vol met levensmiddelen was, dat ik eenige
-voor mijne meesteres kocht, en een goed middagmaal deed; maar bij mijn
-ontwaken was ik zeer neerslagtig van denzelfden honger te gevoelen. Ik
-dronk het laatste glas wijn dat ik had, met wat suiker tot voedsel; maar
-door de zwakte van mijne maag, werkte de wijn onaangenaam op mijne
-hersenen, en naar men mij zeide, lag ik eenigen tijd bedwelmd en als
-iemand die dronken is.</p>
-
-<p>"Den derden dag, na een nacht dien ik vol verwarde droomen, meer
-dommelend dan slapend had doorgebragt, ontwaakte ik woedende van honger,
-en zoo mijne rede niet teruggekeerd was, weet ik niet of, zoo ik moeder
-ware geweest, mijn kind wel veilig bij mij zou geweest zijn. Dit duurde
-ongeveer drie uren, gedurende welke ik, gelijk mijn jonge meester mij
-gezegd heeft, ik in volslagen razernij verkeerde. In een der vlagen van
-verbijstering, struikelde ik en viel met mijn gelaat tegen den kant van
-een rustbed, waarop mijne mevrouw lag, zoodat mijn neus aan bloed
-sprong. De kajuitjongen reikte mij eene kom toe, ik ging zitten en
-verloor veel bloed, en naar gelang dat ik dit verloor, bedaarde de
-hevigheid van de koorts en tevens de knagingen van den honger.
-Vervolgens werd ik gekweld door neiging tot braken. Na eenigen tijd viel
-ik van bloedverlies flaauw, en allen hielden mij voor dood, doch spoedig
-kwam ik weder bij, en had toen de vreeselijkste maagpijn, die men zich
-denken kan, niet als een kolijk, maar als een knagende, woedende trek
-tot honger, die tegen den avond overging in een allerhevigst verlangen
-naar voedsel, misschien gelijk zwangere vrouwen wel ondervinden. Ik nam
-nog een glas water met suiker, doch mijn maag walgde van de suiker en
-gaf die weder terug. Toen nam ik eene teug zuiver water, en hield dat er
-in, waarna ik liggen ging en God allervurigst bad, dat Hij mij van de
-wereld mogt wegnemen. De hoop hierop deed mij wat bedaren, ik sluimerde
-eenigen tijd en toen ik ontwaakte, dacht ik dat ik lag te zieltogen,
-want mijne zwakke en ledige maag verbijsterde mij het brein. Ik beval
-mijne ziel aan God en verlangde hartelijk, dat iemand mij in zee wierp.</p>
-
-<p>"Al dien tijd lag mijne mevrouw bij mij als eene stervende, maar zij
-verdroeg het geduldiger dan ik, en gaf haar laatste stukje brood aan
-haren zoon, die het niet nemen wilde, maar zij dwong hem het te eten, en
-ik geloof dat hij zijn leven hieraan te danken heeft.</p>
-
-<p>"Tegen den morgen viel ik weder in slaap, en eerst toen ik ontwaakte
-barstte ik in tranen uit, en daarna had ik weder eene geweldige vlaag
-van honger, zoodat ik half razend werd. Ware mijne meesteres dood
-geweest, ik zou geloof ik een stuk van haar vleesch gegeten hebben, zoo
-onverschillig en met zoo veel smaak, als ik ooit vroeger eenig voedsel
-voor ons bestemd, genuttigd had, en eens of tweemaal beet ik mij zelve
-in den arm. Eindelijk zag ik de kom waarin het bloed was, dat ik den
-vorigen dag verloren had, ik liep er heen, en verzwolg het zoo haastig
-en gretig, alsof ik vreesde, dat men het mij zou afnemen. Schoon ik
-naderhand walgde van hetgeen ik gedaan had, was echter mijn honger
-gestild; ik nam eene teug water en bragt eenige uren zeer kalm door. Dit
-was de vierde dag en dezen bragt ik zoo door tot des nachts, toen ik
-drie uren lang dezelfde reeks van gewaarwordingen weder had; namelijk
-misselijk, slaperig, uiterst hongerig, pijn in de maag, dan weder als
-razende, dan weder misselijk, dan ijlhoofdig, dan gillende, dan weder
-krankzinnig, en zoo ieder kwartier. Ik werd zeer zwak, en des nachts
-sliep ik in, alleen hopende, dat ik voor den morgen dood zou zijn.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 460px;">
-<img src="images/crus02_051.jpg" width="460" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>"Den geheelen nacht sliep ik niet, de honger was door ziekte vervangen,
-en ik had zware kolijkpijnen; en zoo lag ik tot den morgen, toen ik een
-weinig verrast werd door het gejammer van mijn jongen heer, die mij
-toeriep dat zijn moeder dood was. Ik hief mij een weinig op, want ik had
-geen kracht om op te staan, en zag dat zij niet dood was, schoon zij
-slechts weinig teekens van leven geven kon.</p>
-
-<p>"Toen gevoelde ik zulk eene snijdende pijn in de maag, en zulke knagingen
-van den honger, dat niets dan de kwellingen des doods die kunnen
-evenaren. In dezen toestand hoorde ik de matrozen roepen: "Een zeil! Een
-zeil!" en boven mij schreeuwen en rondspringen als razenden. Ik was zoo
-zwak, dat ik niet opstaan kon en mijne mevrouw nog minder; en mijn jonge
-meester was zoo ziek, dat ik dacht dat hij zieltoogde. Dus konden wij de
-kajuitdeur niet openen, om de reden van dit rumoer te hooren. Sedert
-twee dagen hadden wij niemand van het scheepsvolk gezien; zij hadden ons
-gezegd, dat zij zelve niets te eten hadden, en later vernamen wij, dat
-zij ons reeds gestorven waanden. In dezen jammerlijken toestand waren
-wij, toen de Hemel u zond om ons het leven te redden."</p>
-
-<p>Dit was haar verhaal, en naar het mij toescheen een zoo duidelijk
-verslag van den hongerdood, als ik nimmer hoorde. Ik houd het voor
-volkomen waar, omdat de jongeling mij verscheidene omstandigheden even
-zoo verhaald had, schoon niet zoo juist en treffend als zijne
-dienstmaagd; welligt omdat zijne moeder hem nog, ten koste van haar
-leven, gevoed had. De arme meid echter, schoon sterker dan hare reeds
-bejaarde en zwakke meesteres, was er welligt het hardste aan toe
-geweest, daar hare mevrouw misschien nog iets langer wat bewaard, en dit
-alleen aan haren zoon gegeven had. Ongetwijfeld zouden allen van honger
-binnen weinige dagen gestorven zijn, zoo zij niet ons schip of een ander
-ontmoet hadden, ten ware zij elkander verslonden hadden, en dit zou hun
-nog weinig gebaat hebben, op vijfhonderd mijlen van alle land en zonder
-uitzigt op andere hulp, dan hun thans te beurt was gevallen. Doch dit in
-het voorbijgaan. Ik keer tot mijne schikkingen in de kolonie terug.</p>
-
-<p>Om verscheidene redenen zeide ik aan niemand iets van de sloep, die ik
-medegenomen en bij hen gedacht had in elkander te zetten, want de zaden
-van tweedragt, die ik bij mijne komst bespeurde, deden mij vreezen, dat
-zij bij eenige nieuwe oneenigheid, het eiland verlaten zouden of
-misschien op zeeroof uitgaan, en mijn eiland hierdoor een
-dievenschuilhoek worden zou, in plaats van eene vestiging van brave en
-godsdienstige lieden. Hierom behield ik ook de twee koperen stukken, die
-ik aan boord had. Ik achtte hen genoegzaam in staat, om zich tegen elke
-overval te verdedigen, maar wilde hun geen gelegenheid geven tot een
-aanvallenden oorlog of strooptogten, die eindelijk op hun verderf
-moesten uitloopen. Ik behield derhalve de sloep en de kanonnen, om hen
-daarmede op eene andere wijs van dienst te zijn, gelijk men later zien
-zal.</p>
-
-<p>Ik heb thans met het eiland afgedaan. Ik verliet het in een bloeijenden
-staat en ging aan boord den 6 Mei, na een verblijf van vijfentwintig
-dagen, en daar allen besloten hadden er te blijven tot ik hen kwam
-afhalen, beloofde ik hun nog eenigen onderstand van Brazilië te zullen
-zenden, als ik er gelegenheid toe vinden kon, vooral nog eenig rundvee,
-daar wij datgene, wat ik in Engeland gekocht had, uit gebrek aan voeder
-hadden moeten slagten. Den volgenden dag groette ik met een saluut van
-vijf schoten en ging onder zeil, en kwam na tweeëntwintig dagen reis in
-de Allerheiligen baai in Brazilië aan, zonder iets merkwaardigs ontmoet
-te hebben, dan dat wij een paar malen door de sterke strooming ten N. en
-N. O. uit onzen koers gedreven werden, en eens of tweemaal werd er "land
-ten Westen!" geroepen, doch of het een eiland of het vaste land was,
-weet ik niet.</p>
-
-<p>Den derden dag echter tegen den avond zagen wij bij stil weder en eene
-effene zee, in de verte de zee met iets zwarts bedekt, doch konden niet
-zien wat het was. De opperstuurman echter, die met een kijker het groot
-want inging, riep dat het een leger was. Ik begreep niet wat hij meende
-met een leger, en riep wat te overijld, dat hij stapelgek was, of iets
-dergelijks. "Word niet driftig, mijnheer," zeide hij, "het is een leger
-en eene vloot ook; er zijn geloof ik wel duizend kanoes, vol volk, die
-naar ons toe komen pagaaijen." Ik stond een weinig verzet en mijn neef,
-de kapitein, ook, die verschrikkelijke dingen van de wilden op het
-eiland gehoord had, en nimmer te voren in deze zeeën geweest was. Hij
-wist niet wat hiervan te denken en herhaalde twee of drie maal: "Wij
-zullen allen verslonden worden!" Ik moet bekennen, dat ik ook het kwaad
-inzag, daar het doodstil was, en de stroom ons sterk naar het land
-dreef. Ik ried hem echter niet bang te zijn, maar te ankeren, zoodra zij
-zoo digt bij waren, dat het gevecht onvermijdelijk was.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 700px;">
-<img src="images/crus02_052.jpg" width="700" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Het weder bleef stil en zij kwamen steeds nader, dus gelastte ik te
-ankeren en de zeilen in te nemen. Van de wilden had men, zeide ik, niets
-te vreezen, dan dat zij brand verwekten, en hiertoe was het noodig de
-sloepen uit te zetten, en die wel bemand, voor en achter het schip te
-leggen, ten einde het volk daarin met putsen den brand kon blusschen,
-als de wilden dien verwekten. Aldus wachtten wij hen af, en kort daarop
-kwamen zij nader; ik geloof niet, dat ooit Christenen ontzettender
-schouwspel zagen. De stuurman had zich echter in het getal van duizend
-kanoes vergist; naar onze telling waren er niet meer dan honderd
-vijfentwintig, doch zwaar bemand; sommigen voerden zestien en zeventien
-man en meer, en de minsten zeven of acht.</p>
-
-<p>Toen zij naderbij kwamen, schenen zij geheel ontzet van een gezigt,
-welks wederga zij waarschijnlijk nimmer te voren gezien hadden, en eerst
-schenen zij niet te weten wat van ons te maken. Zij naderden echter
-steeds meer en meer, en schenen ons te willen omsingelen, doch wij
-riepen het volk in de sloepen toe hen niet te laten naderen. Tegen onze
-begeerte bragt dit een gevecht te weeg, want vijf of zes hunner grootste
-kanoes, kwamen zoo digt bij onze groote boot, dat ons volk hen met de
-handen toewenkte om achteruit te gaan, hetgeen zij zeer goed begrepen en
-opvolgden, doch tevens schoten zij een vijftig pijlen op hen af, en een
-matroos werd zwaar gewond. Ik riep hen echter toe niet te vuren, en wij
-reikten hun eenige planken toe, waarvan de timmerman eene soort van
-waring opzette, om hen voor de pijlen te bedekken, als de wilden weder
-mogten schieten.</p>
-
-<p>Een half uur daarna kwamen zij allen te gelijk naar den achtersteven,
-zoo digt bij, dat wij hen zeer goed konden onderscheiden, maar niet
-bevroeden wat hun oogmerk was. Ik zag dadelijk, dat het mijne oude
-kennissen waren, de wilden, waarmede ik zoo veel te doen had gehad;
-daarop roeiden zij wat terug en kwamen ons toen zoo digt op zijde, dat
-wij hen beroepen konden. Ik gelastte al het volk zich bedekt te houden,
-als zij soms weder mogten schieten, doch liet Vrijdag op het dek gaan om
-hen toe te spreken en te vernemen wat zij wilden. Of zij hem verstonden
-weet ik niet, maar zoodra hij hen aangeroepen had, wendden zes hunner,
-die de voorsten waren, hunne kanoe, en toonden (met verlof) hun naakt
-achterste. Of dit eene uitdaging of beschimping was, weet ik niet, maar
-onmiddellijk daarop riep Vrijdag, dat zij gingen schieten, en ongelukkig
-voor den armen jongen, schoten zij wel driehonderd pijlen af, en doodden
-tot mijne onuitsprekelijke droefheid, den armen Vrijdag, den eenigsten
-man dien zij zagen. De arme jongen was van drie pijlen getroffen, en
-drie vielen vlak bij hem, zulke goede schutters waren zij.</p>
-
-<p>Ik was zoo woedend over het verlies van mijn trouwen knecht, den
-medgezel van mijne eenzaamheid, dat ik dadelijk vijf stukken met schroot
-en vier met kogels geladen, liet afvuren, en hun eene laag toezond, zoo
-als zij zeker nimmer in hun leven gehoord hadden. Zij waren zoo nabij en
-onze konstapels mikten zoo goed, dat een enkele kogel drie of vier
-hunner kanoes verbrijzelde.</p>
-
-<p>Wij achtten ons juist niet zeer beleedigd doordien zij ons hun achterste
-gewezen hadden, en daar ik niet wist of deze verregaande lompheid bij
-ons, bij hen hetzelfde beteekende, had ik besloten vier of vijf schoten
-met los kruid te laten doen, dat hen genoeg schrik aangejaagd zou
-hebben. Maar toen zij zoo woedend op ons schoten, maar vooral toen zij
-mijn armen Vrijdag doodden, dien ik zoo hoog schatte en lief had, gelijk
-hij verdiende, achtte ik mijne handelwijze niet alleen geregtvaardigd
-voor God en de menschen, maar zou ik gaarne iedere kanoe overzeild en
-ieder hunner hebben laten verdrinken. Ik weet niet hoe velen er gekwetst
-of gedood werden, maar nimmer zag men onder eene groote menigte zulk een
-schrik, dertien of veertien hunner kanoes waren verbrijzeld of
-omgeslagen, en al het volk aan het zwemmen; de overigen roeiden zoo hard
-weg als zij konden, zonder zich te bekreunen aan hen, wier kanoes
-gezonken waren. Veel hunner zijn, denk ik, verongelukt. Ons volk nam een
-uur later, een armen kerel in, die het nog zwemmende gehouden had. Ons
-schroot had zeker velen gedood, maar wij vernamen er niets van, want
-binnen een uur of drie hadden wij hen geheel uit het gezigt verloren, op
-drie of vier kanoes na, die niet spoedig voort konden, en daar
-dienzelfden avond eene koelte opkwam, gingen wij onder zeil.</p>
-
-<p>De gevangene die wij hadden was zoo woest, dat hij eten noch spreken
-wilde, en wij dachten, dat hij zich wilde laten doodhongeren. Maar ik
-wist hem wel te temmen, want ik liet hem in de sloep werpen, en hield
-mij alsof wij hem in zee wilden smijten, als hij niet spreken wilde. Het
-hielp echter niet, dus werd hij in zee gegooid, maar hij zwom de sloep
-na, en riep hen toe, schoon zij er niets van verslaan konden. Eindelijk
-namen zij hem weder in, en nu was hij wat handelbaarder; hetgeen ik
-alleen gewild had, want ik zou hem niet hebben laten verdrinken.</p>
-
-<p>Ik was bitter ter neder geslagen door het verlies van mijn Vrijdag, en
-had gaarne naar het eiland willen terugkeeren, om vandaar een anderen
-knecht te halen, maar dit ging niet, dus vervolgden wij onze reis. Het
-duurde lang eer wij onzen gevangene iets konden doen begrijpen, maar met
-der tijd leerden de matrozen hem wat Engelsch, en werd hij wat
-handelbaarder. Wij vroegen van welk land hij kwam, maar konden er niets
-van begrijpen, zulk een zonderling keelgeluid maakte hij bij het
-spreken, daar zijne taal alleen uit scheen te bestaan, en hij de tong,
-lippen of tanden niet scheen te gebruiken bij het spreken. Later, toen
-de matrozen hem wat Engelsch geleerd hadden, zeide hij, dat zij met
-hunne koningen uitgegaan waren om te vechten. Wij vroegen hem hoe veel,
-en hij zeide vijf, die met hun allen tegen twee volken gingen vechten.
-Op onze vraag waarom zij naar ons toe gekomen waren, zeide hij, om het
-groot wonder te zien. Wij konden hem nimmer leeren het meervoudig even
-als wij aan te duiden, en bij zijn uitspraak voegde hij altijd een <i>e</i>
-achter ieder woord gelijk ook alle Afrikanen doen als zij Engelsch
-leeren, en dat ik niet dan met de uiterste moeite Vrijdag had kunnen
-afleeren.</p>
-
-<p>En nu ik dezen armen jongen nogmaals noem, moet ik voor altijd afscheid
-van hem nemen. Arme brave Vrijdag! Wij begroeven hem zoo welvoegelijk en
-plegtig als ons mogelijk was. Het lijk werd in eene kist over boord
-gezet, waarbij ik elf schoten liet doen. Dit was het einde van den
-trouwsten, eerlijksten en genegensten dienaar dien ooit iemand had.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 450px;">
-<img src="images/crus02_053.jpg" width="450" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Wij zetten nu met een gunstigen wind koers naar Brazilië, en ongeveer
-twaalf dagen later zagen wij land op 5° Z.B., zijnde het Noordoostelijkste
-van dat gedeelte van Amerika. Vier dagen liepen wij Zuidoostwaars, in
-het gezigt van het land, toen wij kaap Augustijn zagen, en drie later
-lieten wij het anker vallen in de Allerheiligenbaai, de plaats mijner
-redding, vanwaar mijn goed en kwaad lot begonnen is.</p>
-
-<p>Nimmer liep hier een schip binnen, dat minder er te verrigten had dan
-ik, en toch konden wij slechts met de grootste moeite verlof bekomen, om
-eenige gemeenschap met den wal te hebben. Noch mijn compagnon, die nog
-leefde en een zeer aanzienlijk man was geworden, noch mijne twee
-gemagtigden, noch het gerucht van mijn wonderbaarlijk behoud op het
-eiland, konden mij deze gunst doen verkrijgen. Mijn compagnon, die zich
-herinnerde, dat ik vijfhonderd gouden moidores aan den prioor der
-Augustijnen, en driehonderd tweeënzeventig aan de armen had gegeven,
-haalde den tegenwoordigen prioor over, voor mij van den gouverneur
-verlof te vragen, om met den kapitein en een ander, benevens acht
-matrozen aan wal te komen. Dit ontving ik onder uitdrukkelijke
-voorwaarde van geene goederen zonder verlof aan land te brengen, noch
-iemand van daar mede te nemen. Zij waren zoo streng, dat ik de grootste
-moeite had om drie balen Engelsche goederen aan land te mogen brengen,
-die ik tot presenten voor mijn compagnon medegebragt had.</p>
-
-<p>Deze was een braaf, onbekrompen man, schoon hij, even als ik, gering
-begonnen was. Hij wist niet dat ik hem iets present wilde geven, maar
-zond mij versch vleesch, confituren en wijn present, dat met eenigen
-tabak en drie of vier fraaije gouden medailles, wel dertig gouden
-moidores waard was. Maar ik deed voor hem niet onder in mijne
-geschenken, die uit fijn laken, linnen en kant bestonden. Bovendien zond
-ik hem aan dezelfde goederen eene waarde van 100 Pond St. tot een ander
-einde, en verzocht hem de sloep, die ik voor mijne kolonie uit Engeland
-had mede gebragt, in elkander te laten zetten, om daarmede den
-voorgenomen onderstand naar mijn eiland te zenden. Binnen weinige dagen
-was de sloep gereed, en ik gaf den schipper zulke inlichtingen, dat hij
-het eiland niet missen kon, waar hij ook, gelijk ik later van mijn
-compagnon vernam, gelukkig aanlandde. Een der matrozen, die met mij aan
-wal geweest was, verzocht mij mede te mogen gaan en zich daar neder te
-zetten, als ik hem een brief aan den Spaansche gouverneur mede gaf, dat
-deze hem een stuk land zou geven, en ik hem eenige kleederen en
-gereedschap mede gaf, om dat te bebouwen, waarvan hij verstand had, daar
-hij in Maryland een planter geweest was, en een boekanier ook. Ik gaf
-hem wat hij vroeg, en tevens den gevangen wilde als slaaf mede.</p>
-
-<p>Terwijl ik aan zijne uitrusting bezig was, zeide mijn oude compagnon,
-dat een Brazilisch planter, dien hij kende, een zeer braaf man, zich het
-ongenoegen der kerk op den hals gehaald had. "Wat eigenlijk van de zaak
-is," zeide hij, "weet ik niet, maar ik geloof, dat hij in zijn hart een
-ketter is; en hij is genoodzaakt zich voor de Inquisitie schuil te
-houden. Zulk eene gelegenheid, om met zijne vrouw en twee dochters te
-ontkomen, zou hem zeer welkom zijn, vooral als gij hem op een eiland een
-stuk gronds wilde afstaan, want al zijn goederen hier zijn in beslag
-genomen, en hij bezit niets dan eenig huisraad en twee slaven. En,"
-voegde hij er bij, "schoon ik zijne stellingen verfoei, wilde ik hem
-toch niet in handen der geestelijke regtbank zien, want dan zou hij
-zeker levend verbrand worden."</p>
-
-<p>Ik stond hem zijn verzoek toe, en wij hielden den man met zijn gezin aan
-boord verborgen, tot de sloep in zee stak, en toen deze buiten de baai
-was, bragten wij hem daar aan boord, waar zijne goederen kort te voren
-gekomen waren. Onze matroos was met zijn reisgenoot zeer in zijn schik,
-en zij waren beide even rijk, namelijk in gereedschappen, en de belofte
-van een stuk land. Het beste echter was eenig suikerriet, dat hij
-medevoerde om daar te planten, en welks bouwing en bewerking de ketter,
-de Portugees namelijk, in den grond verstond.</p>
-
-<p>Onder den voorraad bevond zich voor mijn eiland drie koeijen en vijf
-kalven, tweeëntwintig varkens, waaronder drie zeugen, die biggen
-moesten, twee merriën en een hengst. Ik haalde ook drie Portugesche
-vrouwen over zich derwaarts te begeven, en schreef aan de Spanjaards,
-dat zij haar goed behandelen moesten, en als zij wilden met haar
-trouwen. Ik had er wel meer kunnen overzenden, maar ik herinnerde mij,
-dat slechts vijf Spanjaarden ongehuwd waren, terwijl de overige vrouwen
-in hun eigen land hadden, en dat de Portugesche vlugteling twee dochters
-bij zich had.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 520px;">
-<img src="images/crus02_054.jpg" width="520" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Deze geheele bezending kwam behouden over, en was den inwoners zeer
-aangenaam, die nu met de nieuw aangekomenen, een getal van tusschen de
-zestig en zeventig personen uitmaakten, eene menigte kleine kinderen
-niet medegerekend. Bij mijne terugkomst te Londen vond ik brieven van
-hen, die over Lissabon gekomen waren, en door hen met de naar Brazilië
-teruggekeerde sloep medegegeven waren, en waarover ik later spreken zal.</p>
-
-<p>Ik stap thans geheel van mijn eiland af om er niet weer op terug te
-komen, en die het verdere mijner gedenkschriften lezen, moeten hunne
-gedachten daarvan aftrekken, en zullen in de volgende bladzijden niets
-anders vinden dan de dwaasheden van een oud man, die noch door zijne
-eigene ongelukken, noch door die van anderen zich liet afhouden om die
-telkens weder te begaan; wien bijkans veertig jaren vol jammer en
-teleurstellingen geene bezadigdheid, noch ongedachte voorspoed
-tevredenheid konden verschaffen, noch ongehoorde rampspoeden en nood
-behoedzaamheid inprenten.</p>
-
-<p>Ik had even weinig noodig naar Oost-Indië te gaan, als iemand, die vrij
-en onschuldig is, zich naar de gevangenis behoeft te begeven, om zich
-achter slot te laten zetten en van ellende te vergaan. Had ik in
-Engeland een klein scheepje genomen, daarmede regt naar mijn eiland
-gestevend, had ik het, gelijk het andere schip, beladen met allerlei
-noodwendigheden voor het eiland en voor mijn volk, en een patent van de
-regering gevraagd, om het als een aan de Engelsche kroon onderworpen
-eiland in bezit te gaan nemen, dat ik zeker had kunnen verkrijgen; had
-ik geschut en wapens, bedienden en landlieden medegenomen, en er in naam
-van Engeland bezit van genomen en het versterkt en bevolkt, gelijk ik
-gemakkelijk had kunnen doen; had ik mij daar gevestigd, en het scheepje,
-met rijst geladen, terug gezonden, gelijk ik ook had kunnen doen in zes
-maanden, en het daarop weder in Engeland laten uitrusten; had ik dit
-gedaan en ware ik er zelf gebleven, dan hadde ik althans als een
-verstandig mensch gehandeld. Maar ik was bezeten met een zucht tot
-zwerven, die alle voordeel in den wind sloeg; ik schepte er vermaak in
-de beschermer van de lieden te zijn, die ik daar geplaatst had, en hen
-op eene aartsvaderlijke wijze wel te doen, door hen te behandelen als
-ware ik hun vader. Ik had geen de minste gedachte om in den naam van
-eenige regering het te bezitten, of de bevolking onderdanen van eenig
-rijk te noemen; zelfs dacht ik er niet aan het eiland een naam te geven,
-maar ik liet het zoo als ik het vond, als niemands eigendom, en het volk
-onder geenerlei oppermagt of wetten dan de mijne, die, schoon mijn
-invloed op hen die van een vader en weldoener was, geen ander regt
-hadden op hunne gehoorzaamheid, dan die uit hunne vrijwillige
-toestemming ontsproot. Dit zou echter voldoende geweest zijn als ik daar
-gebleven was, maar daar ik hun verliet en niet terugkwam, behelsden de
-laatste berigten, die mijn compagnon mij van hen deed toekomen, nadat
-hij hun nog een tweede sloep derwaarts gezonden had, hoewel ik den brief
-eerst vijf jaren ontving nadat hij geschreven was, dat de zaken daar
-niet vooruit gingen, en zij over hun lang verblijf aldaar misnoegd
-waren; dat Willem Atkins dood en vijf van de Spanjaarden vertrokken
-waren, en dat, schoon de wilden hen weinig lastig vielen, zij echter
-eenige schermutselingen met hen gehad hadden, dat zij hem smeekten mij
-mijne belofte te herinneren van hen weg te halen, opdat zij voor hunnen
-dood hun vaderland mogten terug zien.</p>
-
-<p>Maar ik volgde steeds allerlei hersenschimmen, en die meer van mijn
-leven willen hooren, moeten mij volgen door eene reeks van nieuwe
-dwaasheden, moeijelijkheden en wilde avonturen, waaruit 's Hemels
-regtvaardigheid duidelijk uitblonk, en men zien kan hoe gemakkelijk de
-Hemel onze geliefdste wenschen tot de bron onzer rampspoeden kan maken,
-en ons straffen door de vervulling van datgene, wat wij het vurigste
-verlangden. Doch ik keer tot de geschiedenis van mijne reis terug.</p>
-
-<p>Ik moet hier echter echter nog vermelden, dat de brave en waarlijk
-godvruchtige priester mij hier verliet; daar er een schip naar Lissabon
-zeilree lag, verzocht hij mij hem daarop te laten overgaan, daar het
-toch, gelijk hij zeide, zijne bestemming scheen, nimmer eene reis te
-volbrengen, die hij begon. Hoe gelukkig ware het geweest zoo ik met hem
-gegaan was. Doch dit was nu te laat, en al wat de Hemel beschikt, is tot
-ons bestwil. Ware ik met hem gegaan, ik had nimmer zoo veel reden tot
-dankbaarheid aan God gehad, en de lezer zou nimmer het tweede deel van
-de Lotgevallen van Robinson Crusoe ontvangen hebben. Ik zal dus alle
-vruchtelooze klagten over mij zelven sparen en mijn verhaal vervolgen.</p>
-
-<p>Van Brazilië stevenden wij regt naar de Kaap de Goede Hoop, en hadden
-wel nu en dan eens storm of tegenwind, maar over het geheel eene
-gunstige reis. Mijne tegenspoeden op zee waren nu ten einde, maar andere
-ongevallen en rampen wachtten mij op het land, ten blijke, dat dit even
-zoo wel als de zee, een middel kan zijn om ons te tuchtigen.</p>
-
-<p>Wij hadden een supercarga aan boord, die na onze komst aan de Kaap over
-alles het bestier had, alleen was hij door den vrachtbrief verbonden tot
-een bepaald getal legdagen in elke haven, die wij aandeden. Ik had hier
-mij niet mede te bemoeijen, en al wat schip en lading betrof, werd door
-mijn neef den kapitein en den supercarga beide bestierd naar hun
-goedvinden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_055.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik zal den lezer niet vervelen met beschrijvingen van plaatsen, stukken
-uit het journaal, of met wijzingen van het compas, breedten, lengten en
-afstanden, passaatwinden, enz., die alleen nuttig zijn voor hen, die ook
-derwaarts willen gaan. Wij deden eerst Madagascar aan, waar, schoon de
-inboorlingen er stout en verraderlijk en zeer goed met bogen en lansen
-gewapend zijn, waarmede zij zeer behendig weten om te gaan; wij eene
-poos zeer goed met hen omgingen; zij behandelden ons zeer goed, en voor
-eenige kramerijen als messen, scharen, enz., die wij hun gaven, bragten
-zij ons elf goede vette ossen, niet groot maar goed gevoed, die wij
-slagtten en gedeeltelijk voor scheepsgebruik inzoutten.</p>
-
-<p>Na voorraad ingenomen te hebben, moesten wij hier eenige dagen blijven,
-en ik, die altijd nieuwsgierig was om elken hoek van de wereld te zien,
-ging zoo dikwijls aan den wal als ik kon. Op een avond ging ik aan de
-oostzijde aan wal, en eene talrijke menigte inboorlingen drong om ons
-heen en bekeek ons, schoon zij op eenigen afstand bleven. Daar wij met
-hen handel gedreven, en vriendelijk bejegend waren, duchtten wij geen
-gevaar, maar toen wij al het volk zagen, kapten wij drie takken van een
-boom, en staken die op eenigen afstand van ons in den grond, hetwelk,
-naar het schijnt, aldaar niet alleen een blijk van vrede en vriendschap
-is, maar als men van de andere zijde ook drie takken steekt, geeft dit
-te kennen, dat men den vrede of wapenstilstand aanneemt. Maar het is
-eene bekende voorwaarde, dat men hen niet verder dan tot aan hunne drie
-takken naderen mag, en zij niet verder komen dan die van u. Men is dus
-binnen die takken volkomen veilig, en die ruimte is als het ware de
-markt, waarop handel gedreven wordt. Daar binnenkomende, moet men geene
-wapens medebrengen, en zij steken aan hunne zijde hunne spietsen en
-lansen bij de eerste takken, en naderen ongewapend, maar zoo jegens hun
-eenig geweld gebruikt, en de wapenstilstand daardoor verbroken wordt,
-loopen zij naar de takken, vatten de wapens op, en de wapenstilstand is
-geëindigd.</p>
-
-<p>Op een avond, dat wij aan wal gegaan waren, kwam er veel meer volk dan
-gewoonlijk naar het strand, doch allen waren beleefd en minzaam. Zij
-bragten ons verscheidene eetwaren, die wij hun met eenige kramerijen
-betaalden; de vrouwen bragten ons ook melk en groenten, en alles was
-rustig. Wij sloegen van takken een hutje op, en bleven dien nacht op het
-strand. Ik had echter een tegenzin, schoon ik er geen reden voor had, om
-als de overigen op het strand te slapen, en daar onze sloep op een
-steenworp afstands voor anker lag met twee matrozen er in, liet ik er
-een van aan wal komen en eenige takken in de sloep brengen, waarna ik
-het zeil op den bodem der sloep uitspreidde, en daarop mij ter rust
-begaf.</p>
-
-<p>Tegen twee uren in den morgen hoorden wij een vreesselijk rumoer aan den
-wal, en een van ons volk riep ons toe, om Gods wil aan wal te komen met
-de sloep om hen te helpen, want dat zij allen waarschijnlijk vermoord
-zouden worden; tevens hoorde ik hen al hun schietgeweer lossen, dat uit
-vier of vijf snaphanen bestond, en dit tot driemaal toe, want het
-scheen, dat de inboorlingen hier niet zoo bang voor schietgeweer waren,
-als de Indianen, met welke ik te doen had gehad. Zonder te begrijpen wat
-er gaande was, maar door het rumoer dadelijk opgewekt, liet ik de sloep
-dadelijk naar land gaan, en besloot met drie geweren, die wij aan boord
-hadden, aan land te gaan, om ons volk bij te staan. Wij bereikten
-spoedig het strand, maar ons volk sprong te water, om er te spoediger in
-te komen, daar zij door drie- of vierhonderd man vervolgd werden. De
-onzen waren slechts negen in getal, en slechts vier of vijf hunner
-hadden geweren; de overigen hadden wel pistolen en sabels, maar daarmede
-konden zij weinig uitrigten.</p>
-
-<p>Wij namen zeven matrozen in de boot, en dit ging moeijelijk genoeg, daar
-drie hunner zwaar gewond waren; en het ergste was, dat terwijl wij in de
-boot stonden om ons volk er in te helpen, wij evenveel gevaar uitstonden
-als zij op het strand gehad hadden, want zij beschoten ons zoo hevig met
-hunne pijlen, dat wij genoodzaakt waren ons te verschansen met de
-doften, en twee of drie losse planken, die bij toeval, of liever door 's
-Hemels beschikking in de boot lagen. Ware het echter dag geweest, dan
-zouden zij ons zeker allen gedood hebben, zoo zij slechts iets van ons
-ligchaam hadden kunnen zien, zulke goede schutters zijn zij. Bij het
-maanlicht zagen wij echter een glimp van hen, terwijl zij ons op het
-strand spietsen en pijlen stonden toe te werpen, en na onze geweren
-geladen te hebben, gaven wij hun de laag, en konden aan de kreten van
-sommigen hooren, dat wij verscheidenen gewond hadden. Zij bleven echter
-tot het aanbreken van den dag in slagorde op het strand geschaard,
-waarschijnlijk om ons dan te wisser te treffen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_056.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Terwijl wij zoo lagen, wisten wij niet hoe wij ons anker ligten of ons
-zeil bijzetten zouden, omdat wij dan in de boot moesten gaan staan, en
-zij dan ons zoo zeker zouden treffen als wij een zittenden vogel met
-hagel. Wij maakten noodseinen tegen het schip, dat eene mijl in zee lag,
-doch mijn neef de kapitein hoorde ons vuur, en door zijne kijkers ziende
-hoe wij lagen, begreep hij dadelijk wat er gaande was, en ten spoedigste
-het anker ligtende, naderde hij den wal zoo nabij als hij durfde, en
-zond ons eene andere sloep met tien man te hulp, maar wij riepen hun toe
-niet te nabij te komen, en hoe de zaken stonden. Niet ver van ons bleven
-zij liggen, en een van het volk zwom naar ons toe met het eind van eene
-lijn in de hand, terwijl hij onze boot tusschen zich en den vijand
-hield, zoo dat men hem van het strand niet goed zien kon, en maakte dit
-aan ons vast, waarop wij ons ankertouw lieten glippen, en ons anker
-achter lieten, terwijl zij ons buiten bereik hunner pijlen boegseerden,
-en wij ons achter de opgeslagen verschansing verborgen hielden. Zoodra
-wij niet meer tusschen het schip en den wal lagen, zonden wij hen van
-boord eene volle laag met schroot en kogels toe, hetwelk eene
-schrikkelijke verwoesting onder hen aanrigtte.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_057.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Toen wij aan boord teruggekeerd en buiten gevaar waren, konden wij naar
-de oorzaak van deze onlusten onderzoek doen, waarop onze supercarga, die
-hier meermalen geweest was, aandrong, want hij zeide, dat de inwoners
-ons, na het aangaan van een wapenstilstand, nimmer eenig leed zouden
-gedaan hebben, als wij hen niet door het een of ander daartoe getergd
-hadden. Eindelijk kwam het uit, dat eene vrouw, die ons eenige melk was
-komen verkoopen, een jong meisje had medegebragt, die eenige groenten
-had gebragt, en terwijl de oude vrouw (of het hare moeder was wisten zij
-niet) hare melk verkocht, had een van ons volk zich ruw gedragen jegens
-het meisje, waarop de oude vrouw een groot misbaar maakte. De matroos
-wilde echter zijne prooi niet laten varen, maar sleepte haar buiten het
-gezigt der oude, onder de takken, daar het thans genoegzaam duister was.
-De oude vrouw moest zonder haar vertrekken, en bragt, naar het scheen,
-den stam, vanwaar zij gekomen was, in opschudding, die daarop binnen
-drie of vier uren dit geheele leger tegen ons op de been bragt; en het
-was groot wonder, dat wij niet allen omgebragt waren.</p>
-
-<p>Een van ons volk was bij het begin van den aanval door een werpspies
-gedood, zoo als hij uit de tent, die wij gemaakt hadden, te voorschijn
-kwam; de overigen bragten er het leven af, behalve de kerel, die het
-geheele onheil veroorzaakt had, en zijn lust duur genoeg boette, want
-wij hoorden niets van hem. Wij bleven, schoon de wind gunstig was, twee
-geheele dagen liggen, en deden seinen voor hem, en lieten onze booten
-het strand verscheidene mijlen ver op en neder zeilen, maar alles
-vergeefs. Dus moesten wij het opgeven, en zoo hij er alleen voor geleden
-had, ware het verlies zoo groot niet geweest.</p>
-
-<p>Ik had echter geen rust voor ik nogmaals aan den wal beproefd had iets
-van zijn lot te vernemen. Den derden nacht na het gevecht verlangde ik
-volstrekt te weten wat kwaad wij hen gedaan hadden, en hoe de zaken bij
-de Indianen stonden. Ik zorgde het in den nacht te doen, ten einde wij
-geen gevaar van een nieuwen aanval liepen, maar ik had mij ook moeten
-verzekeren, dat ik volkomen gezag had over het volk, dat ik medenam,
-alvorens ik mij op een togt waagde, die zoo gevaarlijk was, en zoo
-heilloos afliep, als zonder mijn weten of wensch gebeurde.</p>
-
-<p>De supercarga en ik namen twintig van de moedigste matrozen mede, en wij
-landden twee uren voor middernacht op dezelfde plaats, waar de Indianen
-tijdens het gevecht gestaan hadden. Ik landde juist hier, omdat ik
-hoofdzakelijk verlangde te zien of zij het veld geruimd en eenige
-teekens hadden achtergelaten van het door ons gestichte onheil; en ik
-hoopte, dat zoo wij soms een of twee hunner gevangen konden maken, wij
-deze misschien voor onzen matroos zouden kunnen uitwisselen. Wij landden
-in de diepste stilte, en verdeelden het volk in twee hoopen; de een
-onder mijn bevel, de andere onder dat van den bootsman. Wij zagen noch
-hoorden een spoor van eenig menschelijk wezen, dus trokken wij op
-eenigen afstand van elkander tot naar de plaats van het gevecht. In den
-beginne belette de duisternis ons iets te zien, maar verder op
-struikelde de bootsman, die vooruit ging, een paar malen over een lijk.
-Hierdoor wetende, dat dit de plek was waar de Indianen gestaan hadden,
-hielden zij halt en wachtten mij af. Wij besloten te wachten tot de maan
-opkwam, hetgeen binnen een uur zou geschieden, en toen zagen wij
-duidelijk de door ons aangerigte vernieling. Wij telden tweeëndertig
-lijken op het slagveld, waaronder twee die nog niet geheel dood waren.
-Sommigen waren een arm, anderen een been, en een het hoofd geheel
-afgeschoten. De gewonden schenen zij medegevoerd te hebben.</p>
-
-<p>Na alles ontdekt te hebben, wat ik begreep te kunnen ontdekken, wilde ik
-naar boord keeren, maar de bootsman en zijn volk lieten mij zeggen, dat
-zij besloten hadden het dorp op te zoeken, waar die schelmen, gelijk zij
-hen noemden, woonden, en verzocht mij mede te gaan; want vonden zij al
-hen niet, dan vonden zij toch zeker een rijken buit, en misschien wel
-Tom Jeffries, zoo als de man heette dien wij verloren hadden.</p>
-
-<p>Hadden zij mij om verlof gevraagd, dan had ik hun dadelijk bevolen naar
-boord te keeren, wetende, dat het ons niet betaamde dit gevaar te
-loopen, aan wie een schip en zijne lading toevertrouwd waren, en die
-eene reis te doen hadden, waartoe het leven van het volk van het hoogste
-belang was; maar daar zij mij lieten weten dat zij gaan wilden, en mij
-en mijn volk alleen verzochten mede te gaan, weigerde ik dit ronduit, en
-stond op, want ik zat op den grond, om naar de boot te gaan. Een of twee
-van mijn volk vielen mij lastig om hen mede te laten gaan, en toen ik
-dit ook weigerde, begonnen zij te morren, zeiden, dat zij niet onder
-mijn bevel stonden, en dat zij toch zouden gaan. "Ik ten minsten ga,"
-zeide een hunner, "kom Jack, gaat gij mede?"&mdash;Jack zeide ja, en toen
-volgde een ander en toen nog een, en om kort te gaan, allen verlieten
-mij op een na, dien ik, en dat nog met veel moeite, overreedde te
-blijven, waarop ik met hem en den supercarga naar de sloep ging, waar ik
-de anderen gezegd had, dat ik op hen wachten zou, en trachten zou
-zooveel van hen in te nemen als heelhuids terug kwamen; want ik hield
-hen voor dat zij eene dwaasheid begingen, en naar het scheen hetzelfde
-lot als Tom Jeffries wilden ondergaan.</p>
-
-<p>Als echte matrozen zeiden zij, dat alles zeker goed afloopen zou, dat
-zij daarvoor instonden, dat zij zeer voorzigtig zouden zijn, enz., en
-daarmede gingen zij heen. Ik smeekte hen om het schip en de reis te
-denken, en dat deze eenigermate aan hen toevertrouwd was; dat zoo hun
-een ongeluk overkwam, het schip uit gebrek aan volk kon verongelukken,
-en dat zij dit voor God noch menschen konden verantwoorden. Ik voegde er
-nog veel bij, maar had even goed tegen den grooten mast kunnen spreken;
-zij waren als verzot op den togt, doch gaven mij goede woorden,
-beloofden dat zij uiterst voorzigtig en zeker binnen een uur terug
-zouden zijn, want het dorp lag volgens hun zeggen, geen half uur
-vandaar; schoon zij later ondervonden, dat het twee mijlen ver was. Zij
-vertrokken dan op deze dolzinnige onderneming, en om hun regt te laten
-wedervaren, even voorzigtig als moedig. Zij waren zekerlijk goed
-gewapend, ieder had een geweer, een bajonet en een pistool; sommigen
-hadden sabels en anderen enterbijlen, en bovendien hadden zij twaalf of
-dertien handgranaten. Nimmer gingen moediger kerels op slechter
-onderneming uit. Hun hoofddoel was plunderen, en zij hoopten er veel
-goud te vinden; doch een onvoorzien toeval maakte hunne wraakzucht
-gaande, en hen tot baarlijke duivels.</p>
-
-<p>Aan de plaats gekomen, waar zij het dorp dachten te vinden, en die geen
-half uur ver was, zagen zij zich teleurgesteld door slechts eenige
-weinige hutten te vinden, en nu wisten zij niet waar en hoe groot het
-dorp was. Zij beraadslaagden eenigen tijd of zij dit gehucht zouden
-overrompelen. In dat geval moesten zij al de inwoners van kant maken, en
-het was tien tegen een dat er een ontsnapte, die hun weldra uit het
-naaste dorp een geheel leger op den hals kon zenden. Zoo zij aan den
-anderen kant verder gingen, en de Indianen hier lieten slapen, wisten
-zij niet hoe het dorp te vinden. Eindelijk besloten zij er toch toe en
-gingen wat verder, tot zij eene koe aan een boom gebonden vonden. Deze
-besloten zij hun tot gids te laten dienen, want, zeiden zij, de koe
-behoort in het dorp voor ons of achter ons te huis; als wij haar los
-maken en zij gaat terug, laten wij haar gaan, maar gaat zij verder dan
-volgen wij haar. Zij sneden dus de koord van gevlochten takken los, en
-de koe ging voorwaarts, en bragten hen zoo regt naar het dorp, dat
-volgens hen uit tweehonderd huizen of hutten bestond, in sommige waarvan
-verscheidene huisgezinnen woonden.</p>
-
-<p>Alles was daar even gerust in slaap, en zij hielden op nieuw krijgsraad,
-en besloten eindelijk zich in drie hoopen te verdeelen, en drie huizen,
-op drie verschillende plaatsen in brand te steken, en als het volk naar
-buiten kwam, hen te grijpen en te binden, en zoo zij zich verweerden
-wist ieder wat hem te doen stond; en dan zouden zij de overige huizen
-plunderen. Zij besloten echter eerst in stilte het dorp door te trekken,
-om te zien hoe groot het was, en of zij ook beter zouden doen met af te
-trekken. Dit deden zij, en besloten daarop tot den aanval; maar terwijl
-zij nog bijeen stonden, waren drie wat vooruitgetrokken en riepen thans,
-dat zij Thomas Jeffries gevonden hadden. Zij liepen allen derwaarts en
-het was ook zoo, want zij vonden den rampzalige naakt uitgeschud, met
-afgesneden hals, aan een arm hangende. Digt daarbij was een hut, waarin
-zestien of zeventien Indianen zaten, waaronder twee of drie, die door
-onze kogels getroffen waren geworden, en zij hoorden deze tot elkander
-spreken.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 515px;">
-<img src="images/crus02_058.jpg" width="515" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Het gezigt van hunnen ongelukkigen, mishandelden makker, maakte hen zoo
-verwoed, dat zij zwoeren hem te zullen wreken, en geen Indiaan, die in
-hunne handen viel, kwartier te geven. Zij gingen echter niet zoo
-onbesuisd te werk als men van hunne razende woede zou verwacht hebben.
-Eerst zochten zij een en ander bijeen, dat spoedig vuur vatten kon, maar
-zij vonden dat dit niet noodig was, daar de meeste huizen zeer laag en
-met biezen en dorre takken bedekt waren, derhalve maakten zij van eenig
-vochtig kruid een loop, en binnen een kwartier uurs stond het dorp op
-vier of vijf plaatsen in brand, vooral het huis waar de Indianen hadden
-zitten praten. Zoodra de vlammen uitsloegen, wilden de verschrikte
-wilden naar buiten vlugten, maar vonden den dood aan den ingang, waar
-de bootsman zelf twee hunner met zijne bijl velde. Daar het huis groot
-en er veel volk in was, wilde hij er niet ingaan, maar wierp er een
-handgranaat in, die bij de uitbarsting bijkans allen doodde die daar
-binnen waren, behalve twee of drie, die aan de deur gekomen met de
-bajonet afgemaakt werden. Er was een ander vertrek daar, waarin hun
-koning of vorst zich met verscheidene anderen bevond, en deze hielden
-zij met geweld binnen, tot dat het brandende dak instortte, en zij in de
-vlammen omkwamen.</p>
-
-<p>Zij hadden middelerwijl nog geen schot gedaan, omdat zij het volk niet
-spoediger wilden wakker maken, dan zij hen konden vermeesteren, maar de
-snel voortgaande vlam deed hen spoedig genoeg ontwaken, en was zoo
-hevig, dat zij naauwelijks op den grond konden loopen, echter waren zij
-genoodzaakt den loop des vuurs te volgen. Zoodra dus de vlammen de
-bewoners uit hunne huizen dreven, stonden de onzen gereed om hen af te
-maken, terwijl zij elkander aanhoudend toeriepen: "Denk om Tom
-Jeffries!"</p>
-
-<p>Ik was, terwijl dit gebeurde, in de grootste ongerustheid, en vooral
-toen ik de vlammen zag opstijgen; die in de duisternis vlak bij ons
-schenen te zijn. Mijn neef de kapitein, dien men bij het zien der
-vlammen gewekt had, was ook niet weinig ongerust, daar hij niet wist hoe
-de zaken stonden of in welk gevaar ik mij bevond, vooral toen hij ook
-hoorde schieten, want zij begonnen nu ook hunne geweren te gebruiken.
-Hij stond duizend angsten uit, wat er van mij en den supercarga geworden
-was. Eindelijk, niet wetende in wat nood wij waren, liet hij, schoon hij
-al zijn volk hoog noodig had, dertien man in eene andere sloep gaan, en
-ging zelf met hen naar den wal.</p>
-
-<p>Hij zag vreemd op, toen hij mij met den supercarga en slechts twee
-matrozen in de boot vond, maar verlangde even hard als ik te weten wat
-er omging, want het getier hield aan en de vlammen werden steeds
-heviger. In zulk een geval is het bijkans onmogelijk het verlangen te
-wederstaan, om te weten wat er gebeurt en zijn volk te hulp te komen, en
-de kapitein zeide mij, dat hij, het kostte wat het wilde, zijn volk
-bijstand wilde bieden. Ik hield hem, even als vroeger het volk, het
-behoud van het schip, het gevaar dat hij liep en het belang der reeders,
-voor; en zeide, dat ik met de twee mannen op verkenning wilde uitgaan en
-hem berigt brengen. Maar ik had even goed spreken tegen mijn neef als
-vroeger tegen het volk. Hij wilde gaan, zeide hij, en hij wenschte dat
-hij slechts tien man aan boord gelaten had; want hij wilde zijn volk
-niet uit gebrek aan hulp laten omkomen; liever, zeide hij, het schip, de
-reis en zijn eigen leven er bij in te schieten, en daarmede vertrok hij.</p>
-
-<p>Gelijk ik hen niet had kunnen overreden om niet te gaan, zoo kon ik mij
-zelven thans evenmin bedwingen om mede te gaan. De kapitein gelastte dus
-twee man met de pinnas terug te roeijen, en nog twaalf man van boord te
-halen, terwijl de groote boot voor anker bleef liggen, en dat als zij
-terug kwamen zes man op de booten zouden passen en zes ons volgen,
-zoodat hij slechts zestien man op het schip liet, want de geheele
-equipaadje bestond uit zesenvijftig man, waarvan twee bij den eersten
-twist, die al het onheil te weeg bragt, gesneuveld waren.</p>
-
-<p>Eens op weg dachten wij er weinig aan een pad te zoeken, maar gingen
-regt op de vlammen aan. Had eerst het schieten ons verontrust, thans
-waren de jammerkreten van het arme volk van een geheel anderen aard, en
-deden ons bloed verstijven van ijzing. Ik had zeker nimmer het
-stormenderhand innemen en verbranden van eene stad bijgewoond, maar ik
-had van Cromwell's wreedheden in Ierland en van Tilly's plundering van
-Maagdenburg gehoord, maar nimmer vroeger van die zaken eenig besef
-gehad; ook is het niet mogelijk die te beschrijven of de ontzetting, die
-het hooren daarvan ons aanjaagt.</p>
-
-<p>Wij gingen echter verder en kwamen eindelijk aan het dorp, schoon de
-vlammen ons beletten er binnen te gaan. Het eerst wat wij zagen was eene
-hut in puin of liever in de asch, want het vuur had haar geheel
-verteerd, en daar voor lagen de lijken van vier mannen en drie vrouwen,
-en wij meenden nog een of twee in het vuur te zien. Kortom wij troffen
-zoo veel blijken aan van onmenschelijke woede en wraakzucht, dat wij het
-onmogelijk hielden, dat ons volk die allen had kunnen bedrijven; of
-anders hadden allen naar ons gevoelen den gruwelijksten dood verdiend.
-Doch dit was niet alles; voor ons uit vermeerderden de vlammen en tevens
-de kreten, zoodat wij volstrekt niet begrepen wat er gaande was. Een
-weinig verder gekomen zagen wij tot onze verbazing drie naakte gillende
-vrouwen ons als razenden voorbij vlugten, gevolgd door zestien of
-zeventien inboorlingen, met drie van onze Engelsche moordenaars achter
-hen, die, daar zij hen niet konden inhalen, op hen vuurden, en een voor
-onze oogen doodschoten. Toen de anderen ons zagen hielden zij ons ook
-voor vijanden, van wie hun een gelijk lot te wachten stond als van de
-anderen, en zij begonnen allerakeligst te gillen, vooral de vrouwen, en
-twee hunner vielen neder als of zij reeds werkelijk dood waren.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 680px;">
-<img src="images/crus02_059.jpg" width="680" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Mijn bloed verstijfde toen ik dit zag, en ik geloof dat, zoo de drie
-Engelsche matrozen, die hen vervolgden, bij ons gekomen waren, ik mijn
-volk op hen zou hebben laten vuren. Wij gaven echter de arme
-vlugtelingen te kennen, dat wij hun geen kwaad wilden doen, en dadelijk
-kwamen zij naar ons toe, knielden met opgeheven handen, en hieven een
-droevig gejammer om bescherming aan, die wij hun door gebaren beloofden,
-waarop zij zich digt achter ons voegden. Ik liet mijn volk in orde
-oprukken en gelastte hun niemand kwaad te doen, maar zoo mogelijk
-eenigen van ons volk te bereiken, en te zien van welken duivel zij
-bezeten waren, wat zij wilden, en hun te gelasten het moorden te staken
-en te verzekeren, dat zij met het aanbreken van den dag honderdduizend
-wilden om hen heen zouden hebben, en ik begaf mij met een paar lieden
-onder de vlugtelingen, waar ik een jammerlijk schouwspel ontwaarde.
-Sommigen hadden zich, bij het redden uit de vlammen, vreesselijk
-gebrand, anderen waren bovendien door de onzen gekwetst, en een man, die
-een kogel door het lijf had ontvangen, stierf terwijl ik er bij stond.</p>
-
-<p>Ik had gaarne de aanleidende oorzaak van dit alles willen vernemen, maar
-kon van hunne woorden niets begrijpen, schoon ik uit hunne teekens
-opmaakte, dat zij er zelf niets van wisten. Ik was zoo verbitterd over
-dezen onmenschelijken aanval, dat ik het hier niet langer uithouden
-kon, maar naar mijn volk terug ging. Ik zeide hun mijn voornemen en
-gelastte hun mij te volgen, toen op dat oogenblik vier onzer matrozen
-onder aanvoering van de bootsman kwamen aanloopen, over hoopen van door
-hen vermoorde wilden, geheel met bloed en stof bedekt, alsof zij naar
-nog meer moorden verlangden. Ons volk riep hen toe zoo luid zij konden,
-en deden zich eindelijk met veel moeite hooren, zoodat zij ons herkenden
-en naar ons toekwamen.</p>
-
-<p>Zoodra de bootsman ons zag riep hij hoezee, omdat hij dacht hulpbenden
-te zien, en zonder te wachten dat ik iets zeide, riep hij: "Kapitein, ik
-ben blijde dat gij gekomen zijt, wij hebben nog niet half gedaan. Die
-honden, die helsche schurken! Ik zal er zoo veel doodslaan als de arme
-Tomas haren op het hoofd had. Wij hebben gezworen geen hunner te sparen,
-wij willen hunne geheele natie van den aardbodem verdelgen!" en zoo ging
-hij voort, hijgende van drift, zonder dat ik er een woord tusschen kon
-voegen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_060.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Eindelijk verhief ik mijne stem om hem te overschreeuwen. "Barbaarsche
-schelm, wat doet gij?" zeide ik. "Ik verbied u, op doodstraffe, nog een
-van het leven te berooven. Blijf hier en houd uwe handen voor u, als gij
-uw leven lief hebt, dat gelast ik u, of gij zijt zelf in twee minuten
-een lijk."</p>
-
-<p>"Wel mijnheer," zeide hij, "weet gij wel wat gij doet of wat zij gedaan
-hebben. Wilt gij de reden weten van onze handelingen, kom hier," en
-daarmede bragt hij mij bij den armen kerel, die met afgesneden strot aan
-een boom hing.</p>
-
-<p>Ik moet bekennen, dat ik toen zelf warm genoeg werd en op een anderen
-tijd misschien de voorste onder hen zou geweest zijn; maar ik begreep
-dat zij hunne wraak te ver hadden getrokken, en dacht aan de woorden van
-Jacob tot zijne zonen Simeon en Levi: "vervloekt zij hunnen toorn, want
-hij is heftig, en hunne verbolgenheid, want zij is hard!" Maar mijne
-taak vermeerderde thans, want toen het volk, dat ik medegebragt had,
-even als ik dit schouwspel zag, had ik om hen terug te houden even veel
-moeite als aan de anderen, ja mijn neef zelf trok hunne partij, en zeide
-mij, zoodat zij het hooren konden, dat hij alleen bang was dat zij eene
-groote overmagt zouden vinden; maar dat de wilden allen den dood
-verdiend hadden, om het vermoorden van den armen man, en dat zij als
-moordenaars behoorden behandeld te worden. Dit hoorende, liepen acht van
-mijn volk den bootsman na om hem in zijn bloedig werk te helpen, en daar
-ik zag, dat ik volstrekt buiten staat was hen tegen te houden, ging ik
-bitter bedroefd heen, want ik kon het gezigt, laat staan het jammerlijk
-gegil en geschreeuw der ongelukkigen, die in hunne handen vielen, niet
-uitstaan.</p>
-
-<p>Ik kon niemand mede krijgen dan den supercargo en twee matrozen, en met
-deze keerde ik naar de booten terug. Het was, dat beken ik, zeer dwaas
-van mij, mij zoo alleen terug te wagen, want daar het nu reeds bijkans
-dag begon te worden, en de geheele omstreek in rep en roer scheen
-gebragt, stonden er bij het gehucht, waarvan ik vroeger sprak, ongeveer
-veertig man met lansen en bogen gewapend; maar toevallig liep ik hen
-mis, en kwam aan het strand toen het reeds klaar dag was. Dadelijk ging
-ik met de pinnas aan boord, en zond haar daarop terug voor het volk.
-Toen ik de boot bereikte, waren de vlammen bijkans uit, en het geraas
-was veel verminderd, maar geen halfuur was ik aan boord, of ik hoorde
-een geregeld geweervuur, en zag een grooten rook opgaan. Later vernam
-ik, dat ons volk toen die veertig man, die, gelijk ik zeide, bij dat
-gehucht stonden, hadden aangevallen, en er zestien of zeventien van
-gedood, waarna zij de hutten in brand staken, doch de vrouwen en
-kinderen lieten zij hier ongemoeid.</p>
-
-<p>Toen de pinnas weder aan het strand kwam, begon ons volk te voorschijn
-te komen, niet in twee afdeelingen, en in geregelde orde, gelijk zij
-opgetrokken waren, maar bij kleine troepjes, die hier en daar
-rondzwierven, zoodat eenige weinige moedige mannen hen gemakkelijk
-hadden kunnen in de pan hakken. Maar de vrees voor hen was door de
-geheele omstreek verspreid; en honderd wilden zouden geloof ik voor vijf
-matrozen gevlugt zijn. Bij deze geheele slagting had zich niemand
-ernstig verdedigd; zij waren zoo verrast door den schrik van de vlammen
-en de overrompeling der onzen in den nacht, dat zij niet wisten waar zij
-zich heen wenden zouden; want overal liepen zij den dood in den mond.
-Geen der matrozen had ook eenig letsel, behalve een, die zijn voet
-verstuikt had en een wiens handen zwaar gebrand waren.</p>
-
-<p>Ik was zeer boos op mijn neef den kapitein, zoo wel als op al het volk,
-maar op hem in het bijzonder, zoo wel omdat hij zijn pligt als
-gezagvoerder van een schip vergeten, en het gelukken der geheele reis in
-de waagschaal gesteld had, als omdat hij de woede van zijn volk in hunne
-onmenschelijke wraak eer aangevuurd dan gestild had. Hij zeide mij,
-ofschoon zeer eerbiedig, dat toen hij het lijk van den matroos zag, dien
-zij zoo wreedaardig vermoord hadden, hij zijne drift niet had kunnen
-bedwingen. Hij erkende, dat hij als gezagvoerder van een schip verkeerd
-gehandeld had, maar dat hij een mensch was, en bij dit gezigt geen
-meester van zichzelven had kunnen blijven. Over het overige volk had ik
-niets te zeggen, gelijk zij zeer goed wisten, en zij stoorden zich dus
-aan mijn misnoegen in het geheel niet, en op den dag gingen wij onder
-zeil.</p>
-
-<p>Onze matrozen verschilden van meening omtrent het getal der gedooden,
-doch naar de beste berekening waren er wel honderdvijftig mannen,
-vrouwen en kinderen gevallen, en was er in het dorp geen hut
-overgebleven. Daar de arme Tom Jeffries dood was, zou het weinig gebaat
-hebben hem mede te voeren, dus lieten zij hem waar zij hem vonden,
-alleen namen zij hem van den boom af waaraan hij hing.</p>
-
-<p>Hoe regtvaardig ons volk ook meende gehandeld te hebben, ik was van een
-ander gevoelen, en zeide hun telkens, dat zij op hunne reis niet op Gods
-zegen konden hopen; want ik beschouwde hunne daden als zoo vele moorden.
-Het was wel waar, dat zij Tomas Jeffries vermoord hadden, maar het was
-ook waar dat Jeffries de aanvaller was geweest, dat hij den
-wapenstilstand verbroken en een jong meisje, dat in het vertrouwen
-daarop in ons kamp kwam, geweld had aangedaan. De bootsman sprak dit
-tegen toen wij later aan boord waren. Het was wel schijnbaar dat wij den
-wapenstilstand gebroken hadden, maar eigenlijk hadden de inboorlingen
-dit zelf gedaan, door een van ons volk te dooden, zoodat, daar wij regt
-hadden hen te bevechten, wij evenzeer regt hadden ons zelven regt te
-verschaffen; en ofschoon de arme man wat ruw tegen een meisje was
-geweest, had men hem daarvoor zoo schandelijk niet mogen vermoorden; en
-zij hadden niets gedaan dan hetgeen regtmatig was, en hetgeen volgens
-goddelijke wetten hun tegen moordenaars vrij stond.</p>
-
-<p>Men zou denken, dat dit ons had moeten waarschuwen van niet weder onder
-heidenen en barbaren aan wal te gaan, maar de menschen willen niet
-anders dan door hunne schade leeren; en hoe duurder de ondervinding hun
-te staan komt, des te meer indruk schijnt zij op hen te maken.</p>
-
-<p>Onze bestemming was thans naar de Perzische golf, en vandaar naar de
-kust van Coromandel, terwijl wij Suratte zouden aandoen; maar
-hoofdzakelijk was onze supercargo naar de baai van Bengalen voornemens,
-en als hij op de uitreis niet slaagde naar zijn genoegen, zou hij naar
-China stevenen, op de thuisreis daar weder de kust aandoen.</p>
-
-<p>Ons eerste ongeval trof ons in de Perzische golf, waar vijf man, die het
-aan de Arabische zijde waagden landwaarts in te gaan, door de Arabieren
-afgesneden en gedood of in slavernij gevoerd werden; het overige
-bootsvolk kon hen niet ontzetten, maar had naauwelijks tijd het met de
-sloep te ontkomen. Ik bragt hen onder het oog, dat dit eene verdiende
-straf des Hemels was; maar de bootsman zeide mij driftig, dat ik verder
-ging, dan waartoe de Heilige Schrift mij regt gaf, en verwees mij op het
-gezegde des Heilands, dat de mannen, op wie de toren van Silo viel, geen
-zondaars waren geweest boven de anderen. Hetgeen mij echter hier den
-mond stopte was dat van de vijf man, die wij hier verloren, geen bij den
-moord van Madagascar was geweest, gelijk ik het altijd noemde, schoon
-het volk dit kwalijk verduwen kon.</p>
-
-<p>Mijne gedurige berispingen hierover hadden echter rampzaliger gevolgen
-dan ik vermoed had, en de bootsman, die hen destijds aangevoerd had,
-kwam eens bij mij en zeide dat ik die zaak gestadig op het tapijt bragt,
-en al het volk en hem in het bijzonder er ten sterkste over gelaakt had,
-hetgeen zij, daar ik slechts een passagier was, die niets op het schip
-te bevelen had en wien de reis niets aanging, van mij niet langer
-verdragen wilden; dat zij vreesden, dat ik eenig kwaad opzet brouwde, en
-hen misschien bij onze terugkomst in Engeland zou aanklagen; en dat, zoo
-ik er niet mede ophield, en mij nog verder met hem of wat hij gedaan had
-bemoeide, hij het schip zoude verlaten, want hij achtte het dan niet
-veilig als ik met hen aan boord bleef.</p>
-
-<p>Ik hoorde hem vrij geduldig aan, tot hij gedaan had, en zeide toen, dat
-ik zeker altijd den moord van Madagascar, gelijk ik dien altijd noemen
-zou, veroordeelde, en dat ik dit bij alle gelegenheden ronduit had te
-kennen gegeven, schoon niet meer tegen hem dan tegen een ander. Het was
-waar, dat ik op het schip niets te bevelen had, maar ik matigde mij ook
-niets geen gezag aan, maar nam alleen de vrijheid om over zaken, die ons
-allen betroffen, ronduit te zeggen wat ik dacht; dat, welk belang ik bij
-de reis had, hem volstrekt niet aanging, dat ik een der reeders van het
-schip was, en als zoodanig begreep het regt te hebben van te spreken, en
-meer te zeggen nog dan ik gedaan had, en noch hem, noch iemand daarvan
-eenige verantwoording schuldig was; en ik begon hierop warm te worden.
-Hij antwoordde weinig of niets, en ik dacht dat de zaak hiermede
-afgeloopen was. Wij waren toen op de reede van Bengalen, en daar ik de
-plaats gaarne wilde zien, ging ik met den supercargo met de sloep aan
-wal. Tegen den avond wilde ik weder naar boord gaan, toen een van het
-volk naar mij toekwam, en mij zeide, dat ik mij geene moeite moest geven
-om naar het strand te gaan, want dat zij orders hadden mij niet naar
-boord te brengen. Op deze onbeschaamde boodschap stond ik niet weinig
-verbaasd, en vroeg den man wie hem daarmede belast had. Hij zeide de
-bootsman. Ik maakte hierop geene aanmerkingen, maar gelastte hem te
-zeggen, dat hij mij zijne boodschap gedaan en ik er niet op geantwoord
-had.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 450px;">
-<img src="images/crus02_061.jpg" width="450" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik zocht dadelijk den supercargo op, en zeide hem wat er gebeurd was en
-wat ik er van dacht, namelijk, dat er zeker muiterij aan boord zou
-komen, en verzocht hem dadelijk in eene inlandsche boot naar boord te
-gaan, en er den kapitein van te verwittigen. Ik had die moeite kunnen
-sparen, want voor ik hem gesproken had, was het aan boord reeds
-geschied. De bootsman, de konstapel, de timmerman, en in een woord al de
-onderofficiers, waren, zoodra ik vertrokken was, naar achteren gekomen
-en hadden verzocht den kapitein te spreken, en daarop had de bootsman
-eene lange aanspraak gedaan (want de man was zeer goed ter taal) en na
-eerst alles herhaald te hebben wat hij mij gezegd had, zeide hij den
-kapitein, dat daar ik nu vreedzaam aan wal was gegaan, zij geen geweld
-jegens mij gebruiken wilden, hetwelk zij anders zouden hebben moeten
-doen om mij van boord te krijgen. Zij achtten zich dus genoodzaakt te
-verklaren, dat zij, die scheep gegaan waren onder zijn bevel, zich
-getrouw van hunnen pligt zouden kwijten; maar dat, als ik niet van boord
-wilde gaan, noch de kapitein er mij toe dwingen, zij allen het schip
-zouden verlaten en niet verder met hem zeilen. Op het woord <i>allen</i>
-keerde hij zich om, hetwelk, naar het schijnt, een vooraf beraamd sein
-was, waarop al de matrozen, die bijeen stonden, riepen: "Ja, allen;
-allen, iedereen!"</p>
-
-<p>Mijn neef de kapitein bezat zoo wel moed als tegenwoordigheid van geest,
-en schoon het voorgevallene hem zeer trof, zeide hij zeer bedaard dat
-hij er over denken zou, maar dat hij niets kon doen zonder mij eerst
-gesproken te hebben. Hij trachtte hun daarop het onbillijke en
-onregtvaardige van hunnen eisch onder het oog te brengen, maar niets
-baatte. Zij zwoeren en gaven elkander in zijn bijzijn er de hand op,
-dat, zoo hij hun zijn woord niet gaf, zij mij niet zouden toelaten weder
-aan boord te komen.</p>
-
-<p>Dit was eene harde voorwaarde voor iemand, die zoo veel aan mij te
-danken had, en niet wist hoe ik het op zou nemen; dus sprak hij hun
-ernstig toe, zeide, dat ik de voornaamste reeder van het schip was, en
-dat men mij niet kon beletten bij mijn eigendom te blijven; dat dit
-bijkans even zoo gehandeld zou zijn als die zeeroover deed, die den
-kapitein op een woest eiland zette en met het schip doorging; dat dit
-hen bitter zou opbreken als zij ooit weder in Engeland kwamen, dat het
-schip mij toebehoorde en hij er mij niet kon afjagen, en dat hij liever
-het schip en de reis in de steek zou laten, dan mij zoo slecht te
-behandelen. Echter wilde hij aan den wal gaan en er met mij over
-spreken, en hij noodigde den bootsman met hem mede te gaan, ten einde te
-zien de zaak te schikken.</p>
-
-<p>Zij weigerden dit echter eenstemmig en zeiden, dat zij niets meer met
-mij te doen wilden hebben, noch aan boord, noch aan den wal, en dat, als
-ik op het schip kwam, zij allen het zouden verlaten. "Nu," zeide de
-kapitein, "als dat uw voornemen is, zal ik aan den wal gaan en er met
-hem over spreken." Kort nadat de bootsman mij het berigt had gebragt,
-kwam hij dan ook bij mij.</p>
-
-<p>Ik was zeer verheugd mijn neef te zien, want ik was bang dat zij hem met
-geweld zouden aan boord houden, zeil bijzetten en met het schip
-vertrekken, en dan had ik naakt en bloot in een vreemd land moeten
-achterblijven. In dat geval ware ik er erger aan toe geweest, dan toen
-ik alleen op het eiland was.</p>
-
-<p>Gelukkig waren zij zoo ver niet gegaan, en toen mijn neef mij verhaalde
-wat zij hem gezegd en hoe zij gezworen hadden, tot den laatsten man het
-schip te zullen verlaten als ik aan boord kwam, zeide ik, dat hij zich
-om mij niet bekommeren moest, want dat ik aan den wal zou blijven. Ik
-verzocht hem alleen, dat hij zorgen zou mij al wat ik noodig had aan den
-wal te zenden, en mij genoeg geld te laten, en dat ik dan, zoo goed ik
-kon, zou zien hoe ik naar Engeland kwam. Dit was mijn neef niet zeer
-aangenaam, maar er was niet anders te doen; hij ging dus aan boord en
-zeide het volk, dat zijn oom aan hun onbescheiden verlangen had
-toegegeven en zijne goederen van boord liet halen. Hiermede was de zaak
-afgeloopen, het volk keerde tot zijnen pligt terug, en ik begon te
-overwegen welken weg ik thans moest inslaan.</p>
-
-<p>Ik was nu alleen aan het einde der wereld, gelijk ik wel zeggen mag,
-want ik was ter zee drieduizend mijlen verder van Engeland dan toen ik
-op mijn eiland was; het is waar, ik kon van hier te land reizen, door
-het land van den grooten Mogol naar Suratte, vandaar naar Bassora te
-water, de Perzische golf op, en zoo den reisweg der karavanen op, door
-de Arabische woestijn naar Aleppo, en vandaar naar Italië en zoo over
-land naar Frankrijk, en dit zou te zamen gerekend, zeker meer dan de
-helft van den diameter des aardbols bedragen.</p>
-
-<p>Een ander middel was er nog, namelijk te wachten op Engelsche schepen,
-die van Sumatra naar Bengalen kwamen, en daarmede naar Engeland terug te
-gaan. Maar ik was hier gekomen zonder eenige betrekking tot de
-Oost-Indische compagnie, zoodat het moeijelijk zijn zou zonder haar
-verlof te vertrekken, tenzij door bijzondere gunst van de kapiteins of
-kooplieden van de compagnie, en bij dezen was ik geheel onbekend.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 550px;">
-<img src="images/crus02_062.jpg" width="550" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Thans had ik het hartzeer het schip te zien vertrekken zonder mij; eene
-behandeling, die iemand, geloof ik, nimmer wedervaren is, dan van
-zeeroovers, die het schip afliepen, en hen, die niet wilden mededoen,
-hier of daar op de kust zetten. Mijn geval verschilde hiervan niet veel.
-Echter liet mijn neef mij twee bedienden, of liever lotgenooten, achter,
-de een was de onderschrijver, dien hij overreed had, om bij mij te
-blijven, en de andere was zijn eigen knecht. Ik nam mijnen intrek in het
-huis van eene Engelsche vrouw, waar verscheidene kooplieden logeerden,
-doch slechts een Engelschman. Hier had ik het zeer goed, en ten einde
-niets overijld te doen, bleef ik hier negen maanden, alvorens ik tot een
-besluit kwam, wat ik doen en hoe ik verder trekken zou. Ik had eenige
-Engelsche goederen van groote waarde en vrij wat geld bij mij, daar mijn
-neef mij duizend stukken van achten en een kredietbrief voor meer
-achtergelaten had, ten einde ik in geen geval geldgebrek zou hebben.</p>
-
-<p>Ik ontdeed mij spoedig en zeer voordeelig van al mijne goederen, en
-gelijk ik altijd voornemens was geweest, kocht ik er eenige fraaije
-diamanten voor, dat in mijne omstandigheden het best was, omdat ik dan
-altijd mijne bezittingen kon medevoeren.</p>
-
-<p>Na lang hier gebleven te zijn, zonder dat het mij gelukte, eene
-gelegenheid naar Engeland te vinden, die mij aanstond, kwam op eenen
-morgen de Engelsche koopman bij mij, die in hetzelfde huis logeerde, en
-met wien ik bevriend was geraakt. "Landsman!" zeide hij, "ik heb u eenen
-voorslag te doen, welke ik vertrouw, dat u even goed zal aanstaan, als
-hij mij doet, nadat gij er goed over nagedacht zult hebben. Hier zijn
-wij geposteerd, gij bij toeval en ik uit eigene verkiezing, in een deel
-der wereld, dat zeer ver van ons vaderland verwijderd is, maar waar door
-ons, die verstand van zaken hebben, vrij wat geld te verdienen is. Als
-gij duizend pond wilt toeleggen, even als ik, zullen wij het eerste het
-beste schip huren, dat wij krijgen kunnen; gij zult kapitein en ik
-koopman zijn, en wij zullen een reisje naar China doen. Waarom zouden
-wij stilzitten? De wereld en alle schepselen Gods, die er op zijn, de
-hemelligchamen zelfs, zijn allen vol beweging en leven. Waarom zouden
-wij alleen werkeloos zijn? Er zijn op Gods aardbodem geene andere
-luiaards dan menschen. Waarom zouden wij ons daaronder scharen?"</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 515px;">
-<img src="images/crus02_063.jpg" width="515" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Deze voorslag smaakte mij zeer, vooral omdat hij op eene zoo goedhartige
-en minzame wijze gedaan werd. Ik zal niet zeggen, dat mijne
-omstandigheden mij te geschikter voor eenen handelstogt maakten, want de
-koophandel was eigenlijk mijn element niet. Maar was deze mijn element
-niet, het zwerven wel, en dus moest iedere voorslag, om eenig deel der
-wereld te zien, dat mij nog onbekend was, mij smaken. Het duurde echter
-eenigen tijd, voordat wij een schip naar ons genoegen konden vinden, en
-toen wij dit hadden, was het niet gemakkelijk, om zooveel Engelsche
-matrozen te verkrijgen, als noodig waren, om de reis te kunnen doen en
-de overige matrozen, die wij hier en daar opraapten, in bedwang te
-houden. Na eene poos kregen wij een stuurman, een bootsman en een
-konstapel, alle drie Engelschen; een Hollandsche timmerman en drie
-Portugezen voor eerste matrozen; met deze meenden wij het wel te kunnen
-doen, daar wij overigens Hindoes namen, om de verdere bemanning uit te
-maken.</p>
-
-<p>Zooveel reizigers hebben hunne togten en lotgevallen beschreven, dat het
-weinigen smaken zou, hier een breed verhaal van de plaatsen, die wij
-bezochten, en derzelver bewoners te ontvangen. Ik laat het aan anderen
-over, naar wier werken ik mijne lezers verwijs. Alleen zal ik zeggen,
-dat wij eerst Achim op het eiland Sumatra aandeden, en vandaar naar Siam
-gingen, waar wij eenige onzer goederen voor opium en arak verruilden;
-daar het eerste bij de Chinezen zeer duur betaald wordt en toen juist
-zeer schaars was. Om kort te gaan, wij gingen naar Susam, deden eene
-zeer groote reis, bleven acht maanden uit, en keerden naar Bengalen
-terug, zeer tevreden over onze reis. In Engeland verwondert men zich
-dikwijls, hoe de beambten en kooplieden der Oost-Indische compagnie, in
-zoo goeden doen geraken en dikwijls met zeventig, ja honderdduizend pond
-Sterl. huiswaarts keeren. Maar dit is gemakkelijk te begrijpen, als men
-nagaat, dat op al die plaatsen en markten, waar Engelsche schepen komen,
-gestadig vraag is naar de voortbrengselen van andere landen, zoowel als
-retourgoederen voor de tehuisreis.</p>
-
-<p>Wij hadden gelijk ik zeide, eene voordeelige reis, en door onze eerste
-onderneming zooveel geld gewonnen, en ik zooveel inzigt in de wijze van
-handel drijven, dat, ware ik twintig jaren jonger geweest, ik in
-verzoeking zou gekomen zijn, om daar te blijven en mijne fortuin te
-maken. Maar waartoe zou dit dienen bij iemand, die boven de zestig jaren
-oud was, geld genoeg bezat, en meer reisde uit eene onbedwingbare zucht
-om de wereld te zien, dan uit hebzucht, en waarlijk ik mag die zucht wel
-onbedwingbaar noemen, want te huis verlangde ik op reis te zijn, en in
-een vreemd land verlangde ik naar huis. Ik herhaal het, wat baatte mij
-de winst? Ik was rijk genoeg, en verlangde niet naar schatten; derhalve
-was het voordeelige van de reis voor mij geene drangreden, om mij tot
-verdere ondernemingen aan te zetten, en ik achtte zelfs deze reis als
-zonder gewin voor mij, omdat ik tot de plaats, vanwaar ik vertrokken
-was, was teruggekeerd, alsof daar mijn vaderland was, terwijl mijn oog,
-dat, gelijk dat waarvan Salomo spreekt, onverzadigbaar was van zien,
-maar altijd verlangde om meer te zwerven en te zien. Ik was in een deel
-der wereld gekomen, waar ik vroeger nimmer geweest was, en van hetwelk
-ik vooral veel gehoord had, en had besloten, er van te zien zooveel als
-ik kon, dan meende ik, had ik al het bezienswaardige in de wereld
-gezien.</p>
-
-<p>Mijn compagnon bezag de zaken uit een ander oogpunt. Ik zeg dit niet, om
-het mijne te verdedigen, want het zijne was het beste en het meest voor
-eenen koopman geschikt, die, als hij op avontuur uitgaat, verstandig
-handelt als hij zich houdt aan hetgeen waarschijnlijk hem het meeste
-voordeel zal geven. Mijn nieuwe vriend hield zich aan het wezen van de
-zaak, en zou even als een paard in eenen molen, altijd denzelfden kring
-hebben willen rondloopen, mits hij er zijne rekening bij vond; aan den
-anderen kant was mijne denkwijze, hoe oud ik ook was, die van eenen
-dollen jongen, die als hij eens iets gezien heeft, er dadelijk van
-verzadigd is.</p>
-
-<p>Maar dit was niet alles. Ik verlangde vurig digter bij mijn vaderland te
-zijn, en kon volstrekt tot geen besluit komen, welken weg daartoe in te
-slaan. Terwijl ik hierover nadacht, stelde mijn vriend, die altijd om
-zijne zaken dacht, mij eene andere onderneming voor, naar de
-Specerij-eilanden, en om van de Manilla's of dien kant uit, eene lading
-nagelen mede te brengen. Wel handelen de Hollanders op deze plaatsen,
-maar zij behooren gedeeltelijk aan de Spanjaarden. Wij gingen echter zoo
-ver niet, maar naar eenige andere, waar hunne magt niet zoo gevestigd
-is, als te Batavia, Ceylon enz. De toebereidselen tot deze reis waren
-spoedig gedaan, de grootste zwarigheid was alleen om er mij toe over te
-halen. Daar echter niets anders zich voordeed en ik ondervond, dat
-reizen en handelen met eene zoo groote, en ik mag zeggen, zekere winst,
-aangenamer en streelender was dan stil zitten, dat vooral voor mij, het
-rampzaligste leven was, besloot ik ook deze reis mede te doen. Wij
-volbragten die reis gelukkig, legden te Borneo aan, en op verscheidene
-eilanden, wier namen mij ontgaan zijn, en kwamen binnen vijf maanden
-terug. Onze specerijen, die voornamelijk in nagelen en eenige
-notenmuskaat bestonden, verkochten wij aan Perzische kooplieden, die ze
-naar de golf voerden, en daar wij vijf malen ons kapitaal terug
-ontvingen, wonnen wij inderdaad veel geld.</p>
-
-<p>Toen mijn compagnon de rekening opgemaakt had, zeide hij, glimlagchend
-en als om mijne onverschilligheid te hekelen: "Welnu, is dat nu niet
-beter dan hier rond te loopen als iemand, die niets te verrigten heeft,
-en onzen tijd te verkwisten met den onzin en domheid der heidenen aan te
-gapen?"&mdash;"Ik geloof waarlijk van ja, mijn vriend!" antwoordde ik, "en ik
-begin de leerstellingen der kooplieden te omhelzen; maar ik moet u
-zeggen," vervolgde ik, "gij weet niet wat ik doen kan, want als ik er
-lust in krijg en met hart en ziel er deel in neem, zal ik, zoo oud als
-ik ben, u de wereld doorslepen, tot gij er uw bekomst van hebt, want ik
-zal het zoo ijverig aanleggen, dat gij geen oogenblik zult stilzitten."</p>
-
-<p>Doch om voort te gaan. Eene poos daarna kwam een Hollandsen schip van
-Batavia binnen; het was geschikt voor reizen langs de kust en niet naar
-Europa, en van ongeveer tweehonderd ton. Het volk gaf voor, dat zij
-zooveel aan ziekte geleden hadden, dat de kapitein geen volk genoeg had,
-om weder naar zee te gaan, en daarom binnengeloopen was, en hetzij dat
-hij geld genoeg had of om andere redenen naar Europa verlangde, hij
-maakte openlijk bekend, dat hij zijn schip wilde verkoopen. Dit kwam mij
-vroeger ter oore dan mijn compagnon, en ik kreeg lust het te koopen. Ik
-ging dus naar hem toe en sprak er hem over. Hij dacht eene poos er over
-na, want hij overijlde zich nooit, en zeide eindelijk: "Het is wel wat
-groot; maar wij zullen het nemen." Diensvolgens kochten wij het schip,
-betaalden het, en namen er bezit van. Toen dit afgeloopen was, besloten
-wij, om aan het volk te vragen, of zij met onze matrozen bij ons dienst
-wilden nemen, maar plotseling waren zij allen verdwenen, nadat zij,
-gelijk wij later vernamen, niet alleen hunne gagie, maar ook hun aandeel
-van den koopprijs hadden ontvangen. Wij deden veel navraag naar hen, en
-eindelijk zeide men ons, dat zij allen over land naar Agra, waar de
-groote mogol zijn verblijf hield, waren gegaan, en van daar naar
-Suratte, en zoo te scheep naar de Perzische golf trokken.</p>
-
-<p>Niets speet mij eenen geruimen tijd zoo zeer, dan dat ik de gelegenheid
-van met hen te gaan, had verzuimd, want zulk eene reis, in een
-gezelschap, dat mij zoowel tot bescherming als tot genoegen verstrekt
-zou hebben, zou juist met mijne wenschen gestrookt hebben. Ik zou dan de
-wereld gezien hebben, en tevens huiswaarts gekeerd zijn. Maar eenige
-dagen later dacht ik er anders over, toen ik vernam, wat het voor knapen
-waren, want de man, dien zij kapitein noemden, was slechts de konstapel.
-Zij waren op eene reis door eenige Maleijers aangevallen, die den
-kapitein en drie van zijn volk gedood hadden. Nadat deze gesneuveld
-waren, besloten de overigen aan boord, elf in getal, met het schip door
-te gaan, gelijk zij deden, en het in de baai van Bengalen bragten,
-terwijl zij den stuurman met vijf man aan den wal achterlieten, van
-welke wij later meer zullen hooren.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 340px;">
-<img src="images/crus02_064.jpg" width="340" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Doch hoe zij ook aan het schip kwamen, wij geraakten er op eene eerlijke
-wijze aan, naar wij meenden, schoon wij misschien dat wat scherper
-hadden moeten onderzoeken, want zoo wij de matrozen ondervraagd hadden,
-zouden zij elkander zeker tegengesproken en ons grond tot achterdocht
-gegeven hebben; maar de kapitein toonde ons eene overdragt van het schip
-op zekeren Emanuel Kloosterhoven (waarschijnlijk alles valsch) en gaf
-voor, dat hij zoo heette. Wij konden hem niet tegenspreken, en daar wij
-wat onvoorzigtig waren, of liever in het geheel geen kwaad vermoeden
-hadden, sloten wij den koop.</p>
-
-<p>Wij namen vervolgens nog eenige Engelsche en Hollandsche matrozen aan,
-en besloten nu tot eene tweede reis, om specerijen naar de
-Philippijnsche en Moluksche eilanden; en om den lezer niet met
-beuzelingen te vermoeijen, ik bragt in het geheel in dit werelddeel zes
-jaren door met van de eene haven naar de andere te varen, en ging nu in
-het laatste jaar met mijnen compagnon op reis naar China, doch eerst
-zouden wij Siam aandoen om rijst in te koopen. Tegenwinden noodzaakten
-ons hier eenen langen tijd in de engte van de Molucco's en tusschen de
-andere eilanden te kruisen, doch naauwelijks waren wij uit dit
-moeijelijke vaarwater of wij vonden dat het schip lek was, zonder dat
-wij bij mogelijkheid konden vinden, waar dit lek zat. Hierdoor waren wij
-verpligt, om eene haven op te zoeken, en mijn compagnon, die hier beter
-dan ik bekend was, gelastte den kapitein de rivier Cambodia op te varen,
-want ik had een Engelschen stuurman, zekeren Thomson, kapitein gemaakt,
-omdat ik geen lust had, om zelf het gezag te voeren. De rivier ligt
-noordwaarts van de golf of baai die tot Siam zich uitstrekt.</p>
-
-<p>Terwijl wij hier lagen en dikwijls om ververschingen naar den wal
-gingen, ontmoette ik daar eens een Engelschman, naar het scheen,
-konstapelsmaat op eenen Engelschen Oost-Indiëvaarder, die op dezelfde
-rivier digt bij Cambodia ten anker lag. Hij kwam naar mij toe, en sprak
-mij in het Engelsch aan, zeggende: "Mijnheer! wij zijn onbekend, maar ik
-heb u iets te zeggen, dat van veel belang voor u is." Ik zag hem strak
-aan, en dacht eerst, dat ik hem kende, maar dat was zoo niet. "Zoo het
-iets van belang voor mij en niet voor u is," zeide ik, "wat beweegt u
-dan, om het mij te zeggen?"&mdash;"Het groot gevaar, waarin gij u bevindt,
-en dat gij, naar ik meen te zien, geheel niet vermoedt, treft mij,"
-hernam hij.&mdash;"Ik weet niet in welk gevaar ik mij bevinden zou," zeide
-ik, "behalve dat mijn schip een lek heeft, dat ik niet vinden kan, maar
-ik denk het morgen op zijde te halen, en te zien of ik het vinden
-kan."&mdash;"Lek of niet, gij zult wel wijzer doen, dan uw schip morgen hier
-te laten, als gij gehoord hebt, wat ik u zeggen zal," hernam hij. "Weet
-gij wel, dat de stad Cambodia slechts vijftien mijlen van hier ligt, en
-dat er vijf mijlen aan deze zijde twee groote Engelsche en drie
-Hollandsche schepen liggen?"&mdash;"Wel, wat gaat mij dat aan?" hernam
-ik.&mdash;"Waarlijk, mijnheer!" antwoordde hij, "iemand, die op zulke
-avonturen uitgaat als gij, is het niet geraden, om eene haven binnen te
-loopen, zonder eerst te onderzoeken welke schepen daar zijn, en of hij
-in staat is, om ze het hoofd te bieden. Ik geloof niet, dat gij tegen
-hen opgewassen zijt." Ik lachte over deze woorden, die mij geene zorg
-baarden, want ik kon niet vatten wat hij meende, dus zeide ik eenigzins
-scherp: "Ik wenschte wel, dat gij duidelijker spraakt, mijn vriend!
-waarom zou ik bang zijn voor eenig kompagnies of Hollandsen schip; ik
-ben geen smokkelaar. Wat kunnen zij tegen mij hebben?"</p>
-
-<p>Hij zette een misnoegd gelaat; doch zeide na eene poos zwijgens, met
-eenen glimlach: "Welnu, mijnheer! als gij u veilig acht, moogt gij
-afwachten wat er komen zal. Het spijt mij, dat gij blind zijt voor
-goeden raad, maar wees verzekerd, dat zoo gij niet dadelijk in zee
-steekt, gij met het volgende getij door vijf groote booten vol volks
-zult aangevallen worden; en als gij misschien genomen mogt worden, zal
-men u als een zeeroover ophangen en daarna uw proces opmaken. Ik had
-gedacht," vervolgde hij, "dat gij een berigt van zulk eene belangrijke
-zaak anders zoudt hebben opgenomen."&mdash;"Ik ben nimmer ondankbaar,"
-antwoordde ik, "voor eenige dienst, noch jegens iemand, die mij eene
-dienst doet, maar ik begrijp niet, hoe zij zulk een oogmerk tegen mij
-kunnen hebben. Daar gij echter zegt, dat er geen tijd te verliezen is,
-en dat er een schelmsch voornemen bestaat, zal ik dadelijk aan boord
-gaan en in zee steken, als mijn volk het lek kan stoppen of wij zonder
-dat zee kunnen bouwen. Maar," vervolgde ik, "ik zou gaarne de reden
-hiervan weten. Kunt gij mij hieromtrent geene opheldering geven?"</p>
-
-<p>"Slechts gedeeltelijk, mijnheer!" zeide hij, "maar ik heb een Hollandsen
-zeeman bij mij, en ik geloof, dat hij u wel alles zal willen verhalen,
-maar er is naauwelijks tijd toe. De hoofdzaak echter is deze, waarvan
-het begin u wel bekend zal zijn, namelijk dat gij met dit schip te
-Sumatra geweest zijt, dat daar uw kapitein met drie of vier man door de
-Maleijers vermoord is geworden, en dat gij, of eenigen die met u daar
-aan boord waren, met het schip doorgingen, en sedert zeeroof gepleegd
-hebben. Dit is de hoofdinhoud der zaak; en gij zult allen als zeeroovers
-opgepakt en zonder vele pligtplegingen opgehangen worden, want gij weet,
-dat koopvaarders den zeeroovers een kort proces aandoen, als die in
-hunne handen vallen."</p>
-
-<p>"Nu spreekt gij rond en duidelijk," zeide ik, "en ik bedank u, en schoon
-ik weet, dat wij niets van dit alles bedreven hebben, maar op eene
-eerlijke wijze aan dit schip gekomen zijn, zal ik echter op mijne hoede
-zijn als er zoo iets gebeurt, en daar gij het eerlijk schijnt te
-meenen."&mdash;"Spreek niet van op uwe hoede te zijn, mijnheer!" zeide hij,
-"uwe beste handelwijze is het gevaar te ontwijken. Zoo gij op uw leven
-en op dat van uw volk eenigen prijs stelt, zoo kies de ruimte, zoodra
-het hoogwater is, en daar gij een geheel getij voor u hebt, zult gij al
-ver in zee zijn, voordat zij bij u kunnen komen, en daar zij twintig
-(Eng.) mijlen moeten afleggen, wint gij bovendien twee uren door het
-verschil van het getij, en daar zij slechts met sloepen afkomen, zullen
-zij u niet te ver in zee kunnen volgen, vooral als het wat waait."&mdash;"Ik
-heb waarlijk veel verpligting aan u," zeide ik, "hoe zal ik u dit
-vergelden?"&mdash;"Spreek daarvan niet, mijnheer!" zeide hij, "zoolang gij
-niet weet, of het waarheid is wat ik u gezegd heb. Ik zal u iets
-voorstellen. Ik heb negentien maanden gagie te goed op het schip,
-waarmede ik uit Engeland ben gekomen, en de Hollander, die bij mij is,
-zeven maanden. Zoo gij ons deze geven wilt, zullen wij met u gaan, en
-zoo gij overtuigd wordt, dat wij uw leven en dat van uw volk en de
-lading gered hebben, laten wij de meerdere belooning aan u over."</p>
-
-<p>Ik stemde dadelijk hierin toe en ging onmiddellijk met hen naar boord.
-Zoodra ik op zijde kwam, riep mijn compagnon, die op het dek stond, mij
-verheugd toe: "Wij hebben het lek gevonden en al gestopt
-ook."&mdash;"Goddank, dat ik het hoor," zeide ik, "maar ligt dadelijk het
-anker."&mdash;"Dadelijk ankerligten?" herhaalde hij, "waarom, wat is er
-gaande?"&mdash;"Vraag niet," zeide ik, "maar roep alle mannen aan het werk,
-en laat het anker ligten, zonder een oogenblik te verliezen." Hij zag
-vreemd op, maar riep dadelijk den kapitein, en gaf hem orders, en schoon
-de eb nog niet doorgekomen was, dreef een koeltje van het land ons
-echter naar zee. Daarop riep ik hem in de kajuit en verhaalde hem wat er
-gaande was, en riep toen de twee mannen binnen, en zij verhaalden ons
-het overige; maar daar hiermede vrij wat tijd verliep, hadden zij nog
-niet gedaan, toen reeds een matroos aan de kajuitdeur kwam, om ons te
-zeggen, dat de kapitein ons liet weten, dat er jagt op ons gemaakt
-werd.&mdash;"Jagt, door wie?" vroeg ik.&mdash;"Door vijf sloepen met volk," zeide
-de man.&mdash;"Het is goed," zeide ik. "Dan is er waarschijnlijk wat aan." Ik
-liet daarop al het volk achterop komen, en verhaalde hun, dat men
-voornemens was, om het schip prijs te verklaren en ons als zeeroovers te
-behandelen, en vroeg hun, of zij ons trouw wilden bijstaan. Zij
-antwoordden welgemoed, dat zij ons tot in den dood zouden getrouw
-blijven. Toen vroeg ik den kapitein, hoe wij hen het best zouden
-afslaan, want dat ik mij tot den laatsten droppel bloeds wilde
-verdedigen. Hij zeide, dat het best ware, hen met onze stukken zoo lang
-mogelijk op eenen afstand te houden, en daarna hen met ons handgeweer te
-beletten, dat zij ons enterden, maar als dat alles vergeefs was, dat wij
-ons dan omlaag moesten begeven, in de hoop, dat zij geene gereedschappen
-mogten hebben, om onze beschotten open te breken.</p>
-
-<p>De konstapel ontving middelerwijl order om twee stukken voor en achter
-te plaatsen, zoodat zij het dek bestreken, en die te laden met
-geweerkogels, oud ijzer en wat hij maar vond. Terwijl wij ons zoo gereed
-maakten om te vechten, hielden wij het echter zeewaarts met eene
-tamelijke koelte en konden de sloepen op eenigen afstand zien, zijnde
-vijf groote barkassen, die ons vervolgden met zooveel zeil als zij
-slechts konden bijzetten. Twee daarvan, die wij door onze kijkers konden
-zien, dat Engelschen waren, waren de anderen bijkans twee mijlen
-vooruit, zoodat wij zagen, dat zij ons zouden inhalen. Hierop deden wij
-een schot met los kruid, tot een sein dat zij zouden bijleggen, en
-heschen eene witte vlag, tot teeken dat wij onderhandelen wilden, maar
-zij hielden vol totdat zij binnen het bereik van ons geschut kwamen.
-Hierop streken wij de witte vlag, daar zij er niet op geantwoord hadden,
-heschen de roode en vuurden op hen met scherp. Desniettemin hielden zij
-vol, totdat zij zoo digt genaderd waren, dat wij hen met eenen roeper
-konden praaijen; dus riepen wij hun toe om af te houden, als zij hun
-leven liefhadden.</p>
-
-<p>Het baatte alles niets; zij bleven ons volgen en trachtten onder onzen
-spiegel te komen, om ons zoo te enteren; waarop ik, ziende dat wij alles
-van hen te vreezen hadden en dat zij op de andere booten, die hen
-volgden, rekenden, gelastte het schip te wenden, zoodat zij ons op zijde
-kwamen, waarop wij dadelijk vijf stukken op hen afvuurden. Een schot
-trof zoo goed, dat het den achtersteven van eene boot wegsloeg, waardoor
-het volk de zeilen moest innemen en allen voorop loopen, om de boot niet
-te doen zinken; deze was dus buiten gevecht gesteld, maar daar de andere
-boot nog volhield, besloten wij op deze alleen te vuren.</p>
-
-<p>Terwijl dit geschiedde had een van de drie achterste booten, die de
-andere twee vooruitgeraakt was, de door ons gehavende boot bereikt, en
-wij zagen naderhand, dat zij er het volk uit had overgenomen. Wij riepen
-de voorste boot weder aan, en boden eenen wapenstilstand aan, om te
-onderhandelen en te weten wat zij van ons wilden hebben, maar ontvingen
-geen antwoord, terwijl zij nader onder onzen spiegel schoot. Hierop
-haalde onze konstapel, die een vlugge knaap was, zijne twee jagers uit
-en gaf vuur op haar, zonder te treffen. Het volk in de boot juichte en
-wuifde met hunne mutsen; maar de konstapel had spoedig weder geladen, en
-een schot trof het volk, schoon het de boot miste, en deed veel kwaad
-onder hen, gelijk wij duidelijk zagen. Maar wij stoorden ons hieraan
-niet, maar wendden weder, en deden nog drie schoten, waarmede wij de
-boot bijkans verbrijzelden, vooral was het roer en een deel van den
-steven geheel weggeschoten; zij streken dus ijlings het zeil en waren
-geheel in wanorde. Maar om hun ongeluk te voltooijen, gaf de konstapel
-nog tweemaal vuur op hen. Waar hij hen trof weet ik niet, maar de boot
-begon te zinken en eenigen lagen reeds in het water. Dadelijk bemande ik
-hierop onze pinnas, die wij op zijde hadden liggen, met last om eenigen
-van het volk, zoo het mogelijk was, te redden en dadelijk met hen aan
-boord te komen, omdat de andere booten ook opkwamen. Ons volk vischte
-drie man op, waarvan een reeds half verdronken was, die wij eerst na
-veel moeite weder bijbragten. Zoo als zij aan boord waren, zetten wij
-zooveel zeil bij als wij konden en hielden zeewaarts, en toen de andere
-drie booten bij de twee voorste gekomen waren, zagen wij, dat zij de
-jagt opgaven.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 475px;">
-<img src="images/crus02_065.jpg" width="475" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Aldus van een gevaar bevrijd, dat veel grooter scheen, dan ik
-verwachtte, schoon ik er nog de reden niet van begreep, zorgde ik, dat
-wij onzen koers veranderden, zoodat niemand wist waar wij heengingen.
-Wij legden dus eerst oostwaarts aan, geheel buiten het vaarwater van
-alle Europesche schepen, hetzij naar China of naar eenige andere
-handelplaats. Toen wij op zee waren begonnen wij de beide zeelieden te
-ondervragen naar de reden van dit alles. De Hollander helderde ons nu
-het geheim op, zeggende, dat de kerel, die ons het schip verkocht had,
-niet anders dan een dief was, die met het schip was doorgegaan. Hij
-verhaalde vervolgens hoe de kapitein, dien hij mij noemde, doch wiens
-naam mij ontgaan is, op de kust van Malacca, met drie van zijn volk,
-vermoord was geworden; en dat hij met nog vier anderen in het bosch
-gevlugt was, waar zij eenen geruimen tijd hadden rondgezworven, tot hij
-in het bijzonder zich gered had op een Hollandsen schip, dat daar eene
-boot aan wal gezonden had, om zoet water in te nemen.</p>
-
-<p>Vervolgens verhaalde hij, hoe hij, op Batavia gekomen, twee matrozen van
-het geroofde schip had ontmoet, die de overigen op reis verlaten hadden,
-en hoe deze hem gezegd hadden, dat de kerel, die met het schip
-doorgegaan was, het in Bengalen aan een hoop zeeroovers verkocht had,
-die er mede waren gaan kruisen, en dat zij reeds een Engelsch en twee
-Hollandsche schepen genomen hadden, alle rijk geladen. Dit laatste
-gedeelte sloeg op ons, en schoon wij wisten dat het valsch was, echter,
-gelijk mijn compagnon aanmerkte, het ware vruchteloos geweest ons te
-verdedigen of lijfsbehoud van hen te verwachten, als wij in hunne handen
-waren gevallen, terwijl zij zulk eene meening van ons koesterden, en te
-meer, daar onze beschuldigers tevens onze regters waren en alleen naar
-hunne blinde driften te werk gingen. Hij sloeg derhalve voor, om
-regtstreeks naar Bengalen, vanwaar wij kwamen, terug te keeren, zonder
-eenige haven aan te doen, omdat wij daar konden bewijzen, hoe wij aan
-het schip gekomen waren. In alle gevallen, als wij genoodzaakt waren tot
-de regtbank ons te wenden, konden wij ten minste verwachten, volgens
-regten behandeld te worden, en niet eerst gehangen en dan ons proces
-opgemaakt te worden.</p>
-
-<p>Eenigen tijd dacht ik er ook zoo over, maar na rijp overleg zeide ik
-hem, dat ik het zeer gevaarlijk achtte, om naar Bengalen te willen
-terugkeeren, want daar wij tusschen de Moluccos waren, konden wij
-verwachten overal door de Hollanders en Engelschen aangevallen te
-worden, en als wij genomen werden, terwijl wij als het ware vlugtten,
-zouden wij ons eigen vonnis uitspreken, en men zou geen verder bewijs
-tegen ons noodig achten. Ik vroeg den Engelschen zeeman naar zijn
-gevoelen, die mij gelijk gaf, en het zeker achtte, dat wij genomen
-zouden worden. Dit gevaar smaakte mijn compagnon en het scheepsvolk
-weinig, en wij besloten naar de kust van Tonking en zoo naar China te
-stevenen, en daar op eene of andere wijze ons schip trachten te
-verkoopen, en met een vaartuig van het land, dat wij bekomen konden,
-terug te keeren. Dit werd goedgekeurd, en dus stevenden wij N. N.
-Oostwaarts, en hielden ons ongeveer vijftig mijlen ten Oosten van het
-gewone vaarwater.</p>
-
-<p>Dit had echter dat ongemak, dat wij gestadig tegenwind hadden, daar de
-passaat bijkans altijd uit het O. en O. N. O. blies, zoodat wij eene
-lange reis hadden, terwijl wij slecht van levensmiddelen voorzien waren,
-en wat nog erger was, er was eenige kans, dat die schepen, wier booten
-ons vervolgd hadden, waarvan sommigen dien kant heen moesten, daar voor
-ons waren aangekomen, of aan eenen anderen Chinavaarder tijding van ons
-gegeven hadden, en dat die ons even fel vervolgden. Ik moet bekennen,
-dat ik vrij ongerust was, en mij in den gevaarlijksten toestand achtte,
-waarin ik mij nog ooit bevonden had. Want in welke hagchelijke
-omstandigheden ik ook geweest was, nimmer te voren was ik als een dief
-vervolgd, noch had ik ooit iets gedaan wat oneerlijk, ongeoorloofd, laat
-staan diefachtig was. Ik was voornamelijk mijn eigen vijand geweest of
-liever niemand vijandig dan mijzelven. Maar nu was ik er zoo slim aan
-toe als mogelijk was, want schoon volmaakt onschuldig, zag ik geene
-kans, om die onschuld te doen blijken, en als ik genomen mogt worden,
-zou dit zijn, omdat men mij hield voor eenen misdadiger van de ergste
-soort, althans naar de schatting van die lieden, met welke ik te doen
-zou hebben.</p>
-
-<p>Dit maakte mij hoogst ongerust, schoon ik niet wist hoe er mij uit te
-redden, noch waar ik zou heengaan. Mijn compagnon, die mij zoo
-neerslagtig zag, schoon hij in den beginne er het meest verzet van was
-geweest, trachtte mij een riem onder het hart te steken, en terwijl hij
-mij de verschillende havens van die kust beschreef, zeide hij mij, dat
-hij op de kust van Cochinchina of de baai van Tonking zou binnenloopen,
-en daarna naar Macao gaan, eene stad, die vroeger aan de Portugezen
-behoorde, en waar nog zeer vele Europeërs woonden; voornamelijk de
-zendelingen, die gewoonlijk zich daarheen begeven, om vandaar naar China
-te gaan. Wij besloten daarheen te gaan, en na eene langdurige en
-moeijelijke reis, terwijl wij slechts schraal van levensmiddelen
-voorzien waren, kregen wij op eenen vroegen morgen de kust in het
-gezigt. Toen wij nadachten in welke gevaarlijke omstandigheden wij
-waren, besloten wij een riviertje op te varen, dat smal maar diep genoeg
-voor ons was, en te zien of wij, hetzij te land of met de sloep, te
-weten konden komen, welke schepen er in de havens daaromstreeks lagen.
-Dit gelukkig besluit was ons behoud, want er lagen in de baai van
-Tonking wel geene Europesche schepen, maar den volgenden morgen kwamen
-er twee Hollanders binnen en een derde schip, dat geen vlag voerde, maar
-dat wij ook voor eenen Hollander aanzagen, voer ons op twee mijlen
-afstands voorbij, koers zettende naar de Chinesche kust, en des
-namiddags zagen wij twee Engelschen denzelfden koers houden, en dus
-zagen wij ons van alle kanten omringd van vijanden. De plaats waar wij
-lagen was dor en woest, het volk diefachtig; en schoon wij weinig met
-hen verlangden om te gaan, dan om eenigen leeftogt op te doen, was het
-echter dikwijls moeijelijk genoeg dat wij allen twist met hen konden
-vermijden.</p>
-
-<p>Wij lagen op eene kleine rivier, op weinige mijlen afstands van het
-noordelijk uiteinde van dat land, en met onze boot verkenden wij de kust
-tot aan het punt van de groote baai van Tonking, en op deze vaart langs
-de kust ontdekten wij, hoe wij als het ware van vijanden omringd waren.
-Het volk van dit land was het onbeschaafdste van al de kustbewoners
-aldaar; het had geenerlei omgang met andere natiën, en handelde alleen
-in visch en olie en dergelijke. Als een blijk van hunne woestheid, kan
-ik vermelden, dat zij onder andere gewoonten ook die hebben, dat zoo
-eenig schip bij ongeluk op hunne kust strandt, zij al het scheepsvolk
-tot gevangenen, dat wil zeggen tot slaven maken, en wij hadden weldra
-een blijk van hunne geaardheid bij de volgende gelegenheid.</p>
-
-<p>Ik heb reeds gezegd, dat ons schip op zee een lek had gekregen, dat wij
-eerst niet hadden kunnen stoppen; echter was het gelukkig digt gemaakt
-op het oogenblik, dat wij door de Hollandsche en Engelsche schepen bij
-de baai van Siam zouden genomen worden. Het schip was echter niet zoo
-digt als het wel behoorde, en dus besloten wij, terwijl wij hier waren,
-onze zwaarste goederen aan wal te brengen, die gelukkig weinig waren, en
-het schip te kalfaten en zooveel mogelijk de lekken te stoppen. Na dus
-het schip verligt te hebben, en onze stukken en wat vervoerbaar was,
-naar de eene zijde gebragt te hebben, haalden wij het op zijde, om bij
-den bodem te kunnen komen. De inboorlingen, die nimmer zoo iets gezien
-hadden, kwamen naar het strand, en toen zij het schip zoo op zijde zagen
-liggen, en ons volk niet zagen, dat aan de andere zijde op steigers en
-in booten aan het werk was, begrepen zij, dat het schip op zijde
-geslagen was en aan den grond zat.</p>
-
-<p>In deze meening kwamen zij allen, een paar uren later, met tien of
-twaalf groote booten, waarin acht tot tien man waren, op ons af,
-ongetwijfeld met oogmerk, om het schip te plunderen, en als zij ons
-vonden, als slaven weg te voeren naar hunnen koning of opperhoofd, want
-hoe zij geregeerd worden weet ik niet. Toen zij het schip genaderd
-waren, en er rondom roeiden, zagen zij ons allen hard aan het werk aan
-de buitenzijde van het schip, wasschende en schrapende en stoppende,
-gelijk ieder zeeman weet hoe. Zij stonden eene poos naar ons te zien, en
-wij, die eenigzins verrast waren, konden ons niet verbeelden wat hun
-oogmerk was; maar om zeker te gaan, lieten wij eenigen in het schip
-gaan, om aan de anderen, die aan het werk waren, wapens en kruid en lood
-toe te reiken, om zich mede te verdedigen, als het noodig was. Het was
-spoedig noodig, want na een kwartier uurs beraadslaagd te hebben,
-schenen zij begrepen te hebben, dat wij werkelijk gestrand waren, en nu
-allen bezig waren, om het schip vlot te krijgen of ons met de sloepen te
-redden, en toen wij wapens in de booten lieten, begrepen zij, dat wij
-eenige goederen trachtten te bergen. Zij begrepen, dat thans van zelve
-sprak, dat alles hun toekwam, en dus voeren zij in slagorde regt op ons
-aan.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 520px;">
-<img src="images/crus02_066.jpg" width="520" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ons volk werd verschrikt door hun aantal, want wij waren in eene
-ongunstige positie om te vechten, en zij riepen ons toe, dat zij niet
-wisten, wat zij doen zouden. Ik gelastte dadelijk het volk dat op den
-steiger werkte, om er af te komen, en hen, die in de booten waren, dat
-zij het schip omroeijen zouden en aan boord komen, terwijl de weinigen,
-die met ons aan boord waren, alle krachten inspanden, om het schip
-overeind te halen. Maar eer het volk op den steiger en dat in de booten
-konden doen wat hun gelast was, hadden de Cochinchinezen hen ingehaald,
-en twee hunner booten kwamen onze sloep op zijde, en begonnen het volk
-aan te pakken als hunne gevangenen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 700px;">
-<img src="images/crus02_067.jpg" width="700" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De eerste, dien zij aangrepen, was een Engelsche matroos, een kloeke
-sterke kerel, die een geweer in de hand had, maar, in plaats van vuur te
-geven, het in de boot nederlegde, zeer onverstandig naar mij dacht. Maar
-hij wist zeer goed wat hij deed, want hij greep den barbaar aan, en
-rukte hem uit zijne boot in de onze, waar hij hem bij de ooren greep en
-zijn hoofd zoo geweldig tegen het boord van de sloep stiet, dat de man
-onder zijne handen dood bleef. Een Hollander, die naast hem stond, nam
-terwijl het geweer op, en sloeg met de kolf zoo om zich heen, dat hij
-vier of vijf, die in de sloep wilden komen, nedervelde; maar dit hielp
-weinig tegen veertig of vijftig man, die onbevreesd, omdat zij hun
-gevaar niet kenden, in de andere sloep sprongen, waarin slechts vijf man
-waren. Een toeval verschafte echter ons volk eene volkomene overwinning
-en bovendien vrij wat stof tot lagchen.</p>
-
-<p>Onze timmerman was namelijk bezig, de buitenzijde van het schip te
-breeuwen en de naden te vullen, waar hij die gekalfaat had, om de lekken
-te stoppen, en had juist twee ketels in de boot gelaten, de een met
-kokende pik en de andere met harpuis, olie en smeer, gelijk de
-scheepsbreeuwers gebruiken, en de man, die bij hem was, had een grooten
-ijzeren lepel in de hand, waarmede hij de lieden, die met dat kokende
-goed werkten, er van voorzag. Twee vijanden stapten voor in de boot,
-waar die man stond; hij bedeelde hen terstond met een lepel vol van zijn
-brouwsel, dat hen zoo zengde en brandde, daar zij bijkans naakt waren,
-dat zij brullende als stieren in zee sprongen. De timmerman zag het en
-riep: "Goed gedaan; Jaap! geef ze nog wat!" en terwijl hij zelf voorop
-stond, nam hij een van de dwijlen, en doopte die in de harpuispot, en
-hij en zijne maats besproeiden hen zoo rijkelijk, dat van al het volk in
-de drie booten er niet een was, zonder duchtig gebrand en verschroeid te
-zijn; en zulk een gehuil en getier hieven zij aan, als ik nimmer gehoord
-had. Ik mag hier wel opmerken, dat hoewel natuurlijk pijn iedereen
-schreeuwen doet, echter ieder volk eene bijzondere wijze van schreeuwen
-heeft, dat evenveel van elkander verschilt als hunne spraak. Ik kan het
-geluid van deze kerels niet gepaster noemen dan gehuil, want nimmer
-hoorde ik iets, dat zoo naar wolvengehuil geleek, hetwelk ik op de
-grenzen van Languedoc gehoord had, gelijk ik verhaald heb.</p>
-
-<p>Nimmer baarde eene overwinning mij meer genoegen dan deze, niet alleen
-omdat wij zoo verrassend uit een waarlijk groot gevaar gered waren, maar
-vooral omdat wij haar zonder bloedvergieten bevochten hadden, behalve
-van den man, dien de Engelschman met zijne handen doodgeslagen had, en
-dit was mij zeer aangenaam, want ik had eenen grooten weerzin in het
-dooden van zulke arme wilden, schoon het ook uit zelfverdediging
-ontstond. Ik wist, dat zij hunne handelingen als geoorloofd beschouwden,
-daar zij niet beter wisten, en schoon wij misschien regt hadden, omdat
-het noodzakelijk was (want in de natuur is niets, wat onregt is,
-noodzakelijk), echter achtte ik het droevig, tot ons zelfbehoud zoovele
-onzer medemenschen te moeten dooden; en ik zou tegenwoordig liever al
-vrij wat leed willen ondergaan, dan zelfs den slechtsten mensch die mij
-kwaad deed, het leven te benemen. Ik geloof, dat ieder redelijk denkend
-mensch, die de waarde des levens beseft, bij eenig nadenken, mij hierin
-zal toestemmen.</p>
-
-<p>Maar ik keer tot mijn verhaal terug. Terwijl dit gebeurde, hadden mijn
-compagnon en ik met het overige volk aan boord het schip weder overeind
-gehaald, en de stukken weder op zijne plaats gebragt. De konstapel
-verzocht mij, de booten terug te roepen, want dat hij vuren wilde. Ik
-riep hem toe, geen vuur te geven, want de timmerman zou dat wel voor hem
-klaren, maar gelastte hem nog een ketel met harpuis te vuur te zetten,
-waarvoor onze kok zorgde. De vijand was echter van de eerste ontvangst
-zoo voldaan, dat zij niet terugkwamen, en toen degenen, die het verst af
-waren, het schip vlot zagen, schenen zij het raadzaam te achten, die
-onderneming op te geven. Hiermede eindigde dit koddig gevecht, en daar
-wij twee dagen te voren wat rijst en groenten en brood en zestien goede
-varkens aan boord hadden gekregen, besloten wij dadelijk te vertrekken,
-wat er ook van komen mogt, want wij begrepen, dat wij den volgenden
-morgen meer roovers om ons heen zouden zien, dan onze harpuisketel
-mogelijk kon verjagen. Derhalve bragten wij dien avond alles aan boord
-in orde, en waren den volgenden morgen zeilree. Nu wij op eenigen
-afstand van den wal voor anker lagen, waren wij niet zoo ongerust, daar
-wij gereed waren om te vechten of te vlugten, al naar het noodig was.
-Den volgenden morgen gingen wij onder zeil, en vonden dat ons schip
-thans geheel digt was. Wij wilden de baai van Tonking inloopen, want wij
-wenschten te weten wat daar bekend was omtrent de Hollandsche schepen,
-die daar geweest waren, maar omdat wij verscheidene schepen derwaarts
-hadden zien stevenen, durfden wij er niet binnenloopen. Wij hielden dus
-N. Oostwaarts naar het eiland Formosa, evenzeer vreezende, een Engelsen
-of Hollandsch schip te zien, als een Engelsch of Hollandsch koopvaarder
-in de Middellandsche zee vreest een Algerijnschen kaper te zien.</p>
-
-<p>Eenmaal in volle zee zijnde hielden wij het N. Oostwaarts, alsof wij
-naar Manilla of de Philippijnsche eilanden wilden stevenen, ten einde
-buiten het vaarwater der Europesche schepen te blijven, en toen weder
-Noordelijk tot op eene breedte van 22° 20', op welke wijze wij Formosa
-bereikten, waar wij ankerden, om water en levensmiddelen in te nemen.
-Wij vonden de bewoners hier zeer beleefd en zij behandelden ons zeer
-eerlijk en volkomen volgens overeenkomst, wat men niet altijd in alle
-landen ondervindt, en hetgeen hier misschien ontsproot uit overblijfsel
-van het Christendom, dat hier eenmaal door Hollandsche zendelingen
-verkondigd is. Dit bewijst wat ik overal gezien heb, dat de Christelijke
-godsdienst altijd beschaving en betere zeden bewerkt, behalve hetgeen
-zij tot hun eeuwig welzijn bijdraagt.</p>
-
-<p>Wij zeilden vervolgens Noordwaarts en hielden het op eenen afstand van
-de Chinesche kust, tot wij wisten, dat wij alle havens van China voorbij
-waren, die gewoonlijk door Europeërs bezocht worden, daar wij zoo
-mogelijk niet in hunne handen wilden vallen, hetgeen ons vooral in dit
-land geheel of gedeeltelijk in het verderf zou gestort hebben. Ik in het
-bijzonder was zoo bevreesd, van in hunne magt te geraken, dat ik liever
-in die der Spaansche inquisitie had willen zijn. Op 30° gekomen,
-besloten wij de eerste haven, die zich opdeed, binnen te loopen, en toen
-wij op twee mijlen afstands van de kust waren, kwam een oude
-Portugesche loods bij ons aan boord, om zijne dienst aan te bieden, die
-wij aannamen. Zonder te vragen waar wij heen wilden, zond hij daarop
-zijne boot weg, waarmede hij gekomen was. Daar ik begreep, dat wij ons
-thans door den ouden man konden laten brengen, waar wij wilden, begon ik
-met hem te spreken, om ons naar de golf van Nanking, het noordelijkste
-punt van de kust van China, te voeren. De oude man zeide, dat hij daar
-zeer goed bekend was, maar vroeg wat wij daar doen wilden. Ik zeide: er
-onze lading verkoopen en er calicots, thee, ruwe en gewerkte zijde enz.
-voor nemen, en zoo denzelfden weg terugkeeren. Hij antwoordde, dat de
-geschiktste haven daartoe Macao geweest was, waar wij eene goede
-gelegenheid voor onzen opium zouden gevonden hebben, en voor ons geld
-even goede Chinesche produkten konden inkoopen als te Nanking. Ik kon
-den ouden man van dit denkbeeld niet afbrengen, en zeide dus, dat wij
-niet alleen om handel te drijven reisden, maar ook om de wereld te zien,
-en dat wij de groote stad Peking en het vermaarde hof van den Chineschen
-keizer verlangden te zien. "Wel, dan moest gij naar Ningpo gaan," zeide
-de oude man, "waar de rivier, die daar in zee valt, u binnen vijf mijlen
-in het groote kanaal brengt. Dit kanaal is een bevaarbaar gemaakte
-stroom, die het geheele Chinesche rijk doorloopt, al de rivieren
-doorkruist, met behulp van sluizen over verscheidene groote heuvels
-geleid is, en tot Peking loopt, zijnde 270 mijlen lang."</p>
-
-<p>"Goed," zeide ik, "maar dit is thans ons zoeken niet; de vraag is: of
-gij ons naar Nanking kunt brengen, vanwaar wij later naar Peking kunnen
-gaan?" Hij antwoordde van ja, en dat kort geleden nog een Hollandsch
-schip derwaarts gegaan was. Dit deed mij schrikken, want wij waren thans
-banger voor een Hollandsch schip dan voor den duivel. Wij waren niet in
-staat het te bevechten, want hunne schepen, die daarop varen, zijn veel
-grooter en sterker bemand dan het onze. De oude man zag mijne onrust en
-zeide: "Gij behoeft voor de Hollanders niet te vreezen, mijnheer! want
-ik geloof niet, dat zij thans met uw volk in oorlog zijn,"&mdash;"Neen,"
-zeide ik, "maar wie weet wat zij doen, als zij buiten het bereik der
-wetten van hun land zijn."&mdash;"Wel," zeide hij, "gij zijt geene
-zeeroovers, waarvoor zoudt gij bang zijn? Zij zullen een vreedzaam
-koopvaarder wel ongemoeid laten." Zoo al mijn bloed niet naar mijn
-gelaat vloog bij deze woorden, was het zeker, dat het in mijne aderen
-verstijfde. Ik geraakte in de grootste verwarring en de oude man
-bespeurde dit dadelijk.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 425px;">
-<img src="images/crus02_068.jpg" width="425" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>"Mijnheer!" zeide hij, "het schijnt, dat mijne woorden u eenigzins
-verontrusten, zeg slechts welken weg gij gaan wilt, en ik zal u van
-dienst zijn, wat ik kan."&mdash;"Het is waar," hernam ik, "ik ben
-besluiteloos, waar ik heen wil gaan, en vooral na hetgeen gij van
-zeeroovers zegt. Ik hoop, dat er hier geene zwerven, want ik zou slecht
-tegen hen bestand zijn; gij ziet dat wij niet sterk gewapend en slechts
-zwak bemand zijn."&mdash;"Vrees niet," antwoordde hij, "ik weet niet, dat er
-in de laatste vijftien jaren hier zeeroovers geweest zijn, behalve dat
-er een, naar ik gehoord heb, eene maand geleden in de baai van Siam
-gezien is, en die is stellig Zuidwaarts gegaan; ook was het geen schip,
-dat zeer sterk of geschikt daartoe was. Het was niet voor een kaper
-gebouwd, maar eenige schurken daar aan boord waren er mede doorgegaan,
-nadat de kapitein en eenigen van het volk op of bij het eiland Sumatra
-vermoord waren."</p>
-
-<p>"Wat!" zeide ik, mij houdende alsof ik van niets wist, "hebben zij den
-kapitein vermoord?"&mdash;"Neen," zeide hij, "dat zeg ik niet, maar daar zij
-naderhand met het schip doorgingen, gelooft men algemeen, dat zij hem
-aan de Maleijers verraden hebben, die hem, misschien op hun aanstoken,
-vermoord hebben."&mdash;"Dan verdienen zij evenzeer den dood, alsof zij het
-zelf gedaan hadden," zeide ik.&mdash;"Zeker verdienen zij dien," hervatte de
-oude man, "en zij zullen dien ook ondergaan, als zij een Engelsch of
-Hollandsch schip ontmoeten, want allen hebben besloten, die schurken
-geen kwartier te geven, als zij hen aantreffen."</p>
-
-<p>"Maar," zeide ik, "gij zegt, dat de zeeroover deze zeeën heeft verlaten;
-hoe kunnen zij hem dan aantreffen?"&mdash;"Het is waar, dat men dit zegt,"
-hernam hij, "maar zoo als ik zeide, werd hij in de baai van Siam, op de
-rivier Cambodia ontdekt door eenige Hollanders, die daar aan boord
-geweest en achtergebleven waren, toen men met het schip doorging, en
-daar eenige Engelsche en Hollandsche koopvaarders op de rivier lagen,
-was hij bijkans genomen. Zoo slechts de voorste booten door de achterste
-goed ondersteund waren geworden, dan hadden zij hem zeker genomen; maar
-hij vuurde op hen, en koos toen de ruimte, voordat de andere opkwamen.
-Zij hebben het schip echter zoo goed beschreven, dat het dadelijk
-herkend moet worden, en zij hebben gezworen, den kapitein en de matrozen
-geen kwartier te geven, maar aan de nok van de groote ra op te
-hangen,"&mdash;"Zoo," zeide ik, "zal men hen straffen, schuldig of
-onschuldig; eerst hen ophangen en dan hun proces opmaken?"&mdash;"Och!" zeide
-de oude loods, "met zulke schurken behoeft zooveel omslag niet gemaakt;
-laat men hen rug aan rug binden en dan de voeten spoelen; zulke schurken
-verdienen niet beter."</p>
-
-<p>Ik wist, dat ik den ouden man vast aan boord had, en hij mij geen kwaad
-kon doen, dus zeide ik driftig: "Welnu, senhor! juist daarom wil ik,
-dat gij ons naar Nanking en niet naar Macao of ergens waar Hollandsche
-en Engelsche schepen komen, brengt; want laat mij u zeggen, dat die
-Engelsche en Hollandsche kapiteins een troep laatdunkende schoften zijn,
-die volstrekt niet weten wat de regtvaardigheid, noch wat goddelijke en
-menschelijke wetten eischen, maar die, trotsch op hun gezag, hunne magt
-te buiten gaan, en als moordenaars willen handelen, om zeeroovers te
-straffen, en menschen, die ten onregte beschuldigd zijn, kwaad zouden
-doen en hen zonder onderzoek schuldig verklaren; en misschien zal ik nog
-eens eenigen ter verantwoording roepen, waar zij leeren kunnen, hoe de
-geregtigheid gehandhaafd moet worden, en dat men niemand veroordeelen
-mag, zonder bewijs van de misdaad en dat hij die bedreven heeft."</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_069.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Hierop verhaalde ik hem, dat juist dit schip aangevallen was, en alles
-wat er met de sloepen bij hunnen aanval gebeurd was, hoe wij aan het
-vaartuig gekomen waren, en hoe de Hollander ons gewaarschuwd had. Ik
-zeide hem, dat ik geloofde, dat de kapitein door de Maleijers vermoord
-was geworden, en ook dat de matrozen met het schip doorgegaan waren;
-maar dat de zeerooverij een bloot verzinsel van hen was, en van de
-waarheid daarvan hadden zij zeker moeten zijn, eer zij ons zoo
-verraderlijk overvielen, en ik voegde er bij, dat het bloed, dat wij in
-onze regtmatige verdediging vergoten hadden, ter hunner verantwoording
-kwam.</p>
-
-<p>De oude man stond zeer verbaasd, en gaf ons volkomen gelijk, dat wij
-Noordwaarts gehouden hadden, maar raadde ons om het schip in China te
-verkoopen, dat zeer goed gaan zou, en daar een ander te koopen of te
-laten bouwen. "Al is het dan ook zoo goed niet," zeide hij, "dan zal het
-u en uwe goederen toch naar Bengalen of elders kunnen brengen." Ik
-zeide, dat ik hierover denken zou, als ik in eene haven kwam, waar ik
-een kooper voor dit schip of een ander vaartuig voor mij vinden kon. Hij
-zeide, dat ik te Nanking koopers genoeg zou vinden, en met eene
-Chinesche jonk kon ik de thuisreis wel doen, en hij zou mij beide wel
-verschaffen.&mdash;"Maar," zeide ik, "daar het schip, gelijk gij zegt, zoo
-goed bekend is, zal ik, als ik uw raad volg, misschien eenige
-onschuldige menschen in groot gevaar brengen, en welligt oorzaak zijn,
-dat zij in koelen bloede vermoord worden; want alleen om het schip
-zullen zij hen als schuldig houden."&mdash;"Dat is zoo," hernam de oude man,
-"maar ik weet een middel om dat te beletten; ik ken al de kapiteins zeer
-goed en zal hen allen opzoeken, als zij voorbijgaan, en hen de zaak
-ophelderen, en zij zullen mij zeker in zoo verre althans gelooven, dat
-zij in het vervolg voorzigtiger zullen te werk gaan."</p>
-
-<p>Wij bleven middelerwijl koers zetten naar Nanking, en na dertien dagen
-zeilens ankerden wij aan de Z.W. punt van Nanking, waar ik toevallig
-vernam, dat de twee groote Hollandsche schepen mij voorgegaan waren en
-ik onfeilbaar in hunne handen vallen zou. Ik raadpleegde mijnen
-compagnon, die even zoo verlegen was als ik, en gaarne overal behouden
-aan wal had willen zijn. Ik vroeg den ouden loods, of er geene kreek of
-haven hier omstreeks was, waarin ik zonder gevaar met de Chinezen
-handelen kon. Hij zeide mij, dat ongeveer tweeënveertig mijlen
-Zuidwaarts eene haven, Quinchang, was, waar de paters zendelingen
-gewoonlijk van Macao landden, als zij het Christendom in China gingen
-verkondigen, en waar nimmer Europesche schepen binnenkwamen, en als ik
-daar was, kon ik zien hoedanig ik verder handelen wilde. Het was echter
-geene geschikte plaats om handel te drijven, behalve dat er somtijds
-eene soort van jaarmarkt gehouden werd, waarop de kooplieden van Japan
-kwamen om Chinesche waren te koopen. Wij besloten naar die haven te
-gaan, wier naam ik misschien niet juist opgeef, daar ik dien met eenige
-anderen in een zakboekje opgeschreven had, dat bij toeval in het water
-viel; maar ik herinner mij, dat de Chinesche en Japansche kooplieden het
-anders noemden, dan onze Portugesche loods, ongeveer als ik zeide:
-Quinchang. Den volgenden dag gingen wij onder zeil, na slechts tweemaal
-aan wal geweest te zijn, om zoet water in te nemen, en beide keeren
-waren de inboorlingen zeer beleefd, en bragten ons eene menigte goederen
-als groenten, thee, rijst en eenig gevogelte, maar zij gaven niets
-zonder geld.</p>
-
-<p>Door tegenwind kwamen wij eerst na vijf dagen aan de andere haven. Wij
-waren zeer verheugd en ik dankte den hemel hartelijk, toen ik mijne
-voeten behouden aan wal zette, en besloot, even als mijn compagnon, op
-iedere andere redelijke wijze met ons goed elders te gaan, liever dan
-weder een voet op dit heilloos vaartuig te zetten; en waarlijk, onder
-alle omstandigheden mijns levens heb ik ondervonden, dat niets iemand
-zoo ongelukkig maakt als voortdurende vrees. Teregt zegt de Heilige
-Schrift: "De vrees van den mensch brengt hem in eenen strik;" het is een
-leven des doods, en de geest wordt zoo gedrukt, dat hij tot alle
-inspanning buiten staat is. In ons geval deed de vrees hare gewone
-uitwerking, namelijk door elk gevaar te verhoogen; alle Engelsche of
-Hollandsche kapiteins te beschouwen als menschen, die geene reden
-verstonden, eerlijke lieden niet van schelmen, noch een geheel verzonnen
-verhaal van een waarachtig verslag van onze reis en ons oogmerk konden
-onderscheiden. Ieder verstandig mensch toch hadden wij kunnen
-overtuigen, dat wij geene zeeroovers waren. De goederen, die wij aan
-boord hadden, onze koers, de wijze waarop wij ons vertoonden en deze en
-die havens binnenliepen, onze zwakke bemanning en weinige
-krijgsbehoeften en leeflogt, alles had iedereen moeten overtuigen, dat
-wij geene zeeroovers waren. De opium en andere goederen, die wij aan
-boord hadden, bewezen dat wij van Bengalen kwamen; de Hollander, die,
-naar men zeide, de namen kende van het volk, dat op het schip was
-geweest, kon gemakkelijk zien, dat ons volk uit Engelschen, Portugezen
-en Hindoes bestond, en dat wij slechts twee Hollanders aan boord hadden.
-Deze en vele andere bijzonderheden hadden een kapitein, als wij in zijne
-handen gevallen waren, moeten overtuigen, dat wij geene zeeschuimers
-waren. Maar de vrees, die blinde en nuttelooze hartstogt, verbijsterde
-ons geheel en al, en spiegelde ons duizend ijselijkheden voor, die
-misschien nimmer konden gebeuren. Wij onderstelden, dat de Engelschen en
-Hollanders, vooral de laatsten, zoo woedend waren, dat wij hunne sloepen
-afgeslagen hadden, dat zij zich met geen onderzoek zouden inlaten, of
-wij zeeroovers waren of niet, maar ons ter dood brengen, zonder naar
-onze verdediging te hooren. Wij hielden ons voor, dat werkelijk in vele
-opzigten de schijn zoo tegen ons was, dat zij aan geen verder onderzoek
-zouden denken. Vooreerst toch was het schip hetzelfde, gelijk sommige
-zeelieden wisten, die er aan boord geweest waren; en ten tweede, dat
-toen wij de tijding kregen, dat hunne sloepen op ons afkwamen, wij deze
-bevochten en daarop de vlugt kozen, zoodat dit hen ten volle overtuigen
-moest, dat wij zeeroovers waren; gelijk ik in hun geval niet aarzelen
-zou, al het scheepsvolk, dat in zulke omstandigheden gevangen genomen
-werd, daarvoor te houden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_070.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Hoe het ook zij, deze angst kwelde ons; en zoowel mijn compagnon als ik
-droomden schier elken nacht van galg en strop en gevangenneming, van te
-dooden of gedood te worden, en op zekeren nacht werd ik in mijnen droom
-zoo woedend, dat ik meende, dat een Hollandsch schip ons enterde en ik
-een matroos nedervelde, dat ik met mijne vuist zoo geweldig tegen het
-beschot van de kajuit, sloeg, dat ik mij geweldig kneusde. De pijn deed
-mij ontwaken, en ik vreesde eerst, dat ik twee vingers verliezen zou.
-Nog eene vrees kwelde mij, namelijk die voor eene wreede behandeling.
-Toen herinnerde ik mij den moord van Amboina, en hoe wreed de Hollanders
-daar te werk waren gegaan, en hoe zij thans eenige onzer ook ligt door
-pijnigingen de bekentenis konden afpersen, dat wij zeeroovers waren, en
-dan zouden zij ons met eenen schijn van regt ter dood brengen; de winst
-van ons schip en lading was eene groote verzoeking hiertoe, want met
-elkander was dit wel vier of vijfduizend Pond st. waardig. Dit alles
-ontrustte mijn compagnon en mij dag en nacht. Wij troostten ons met de
-gedachte, dat koopvaardijkapiteins het regt niet hebben, om zoo te
-handelen, en dat, als wij ons aan hen gevangen gaven, zij onzen dood of
-pijniging zouden moeten verantwoorden in hun land; maar als zij ons zoo
-behandelden, wat kon het ons baten, dat zij daarvoor ter verantwoording
-geroepen werden; als wij dood waren, wat baatte het ons of zij daarvoor
-later gestraft werden.</p>
-
-<p>Ik kan niet nalaten hier mijne gedachten te vermelden over mijne
-omstandigheden, hoe hard ik het achtte, dat ik, die na een veertigjarig
-leven vol ongemakken, als het ware in de haven gekomen, waarnaar
-iedereen verlangt, namelijk die van rust en overvloed, vrijwillig door
-mijne eigene dwaze verkiezing, nieuwe rampen in den mond was geloopen,
-vooral dat ik, die in mijne jeugd aan zoovele gevaren ontkomen was, nu
-op mijnen ouden dag, in zulk eene afgelegene plaats opgehangen moest
-worden, voor eene misdaad, waaraan ik niet eens gedacht, laat staan die
-begaan had, zonder dat mijne onschuld mij kon beschermen.</p>
-
-<p>Somwijlen bedacht ik, dat ik mij aan alles wat de Voorzienigheid over
-mij besloten had, moest onderwerpen, en dat, hoezeer ook onschuldig voor
-de menschen, ik echter niet schuldeloos voor mijnen Schepper was, en dat
-ik behoorde na te gaan door welken misstap ik mij deze straf op den hals
-had gehaald, en mij daaraan te onderwerpen, even als aan eene schipbreuk
-of anderen rampspoed, die het God behagen mogt mij toe te zenden.</p>
-
-<p>Op andere tijden kwam de stoutmoedigheid boven, en dan nam ik het
-besluit, om mij niet in koelen bloede door onmededoogende lieden te
-laten mishandelen; beter ware het in de handen der kannibalen te vallen,
-die mij dooden en verslinden, maar niet onmenschelijk pijnigen zouden.
-Ik had altijd besloten, mij tegen de wilden tot den laatsten droppel
-bloeds te verdedigen, en waarom dan nu niet, daar het mij althans
-vreeselijker toescheen in de handen der Europeërs te vallen. Als deze
-gedachten bij mij opkwamen, begon mijn bloed te koken en mijne oogen te
-fonkelen, en ik besloot, mij zoolang te verdedigen als ik kon, en als
-dit niet langer mogelijk was, het schip in de lucht te laten springen.</p>
-
-<p>Maar hoe heviger onze bekommering hierover was, des te grooter was onze
-vreugde toen wij behouden aan wal waren. Mijn compagnon zeide, dat hij
-gedroomd had, hoe hij met eene zware lading een heuvel moest opstijgen,
-en dat zijne krachten hem begaven, maar toen kwam de Portugesche loods
-en nam hem zijne lading af, en zijn weg werd effen. En waarlijk ons
-allen was een pak van het hart genomen. Ook ik was van eenen last
-ontheven, dien ik niet langer kon dragen, en wij besloten niet weder met
-dit schip in zee te gaan. Toen wij aan wal waren, bezorgde de Portugees,
-dien wij thans als een vriend beschouwden, ons een verblijf voor ons en
-een pakhuis voor onze goederen; het was een klein huis met een groot
-huis er aangetrokken, geheel van bamboes gebouwd en rondom met groote
-bamboezen gepalissadeerd, om de dieven te weren, die daar naar het
-schijnt in overvloed waren. De overheid stond ons echter bovendien een
-wacht toe, namelijk een soldaat, die met eene soort van hellebaard voor
-de deur op schildwacht stond, en dien wij eenige rijst en eenig geld,
-ter waarde van drie stuivers dagelijks, gaven, zoodat onze goederen
-veilig waren.</p>
-
-<p>De gewone jaarmarkt was hier reeds voorbij, echter vonden wij eenige
-jonken op de rivier en twee schepen uit Japan met goederen, die zij in
-China gekocht hadden, en die nog niet vertrokken waren, omdat de
-eigenaars zich aan wal bevonden.</p>
-
-<p>Het eerste wat onze loods deed, was, dat hij ons in kennis bragt met
-drie Roomsche zendelingen, die eenigen tijd in de stad geweest waren, om
-de inboorlingen te bekeeren. Ik geloof, dat zij weinig bekeerlingen
-maakten, doch dit ging ons niet aan. Een hunner was een Franschman,
-vader Simon genaamd, een hupsch, opgeruimd man, en van geen zoo ernstig
-en statig voorkomen als de twee anderen, een Genuees en een Portugees.
-Vader Simon was beleefd en vrolijk in gezelschap; de anderen waren
-terughoudender en schenen ijverig in hunne zaak, namelijk om met de
-inboorlingen om te gaan en met hen te spreken. Wij aten dikwijls met
-hen, maar ik moet bekennen, dat schoon hunne bekeeringen zich meestal
-bepaalden met den naam van Christus te leeren uitspreken, eenige gebeden
-tot de H. Maagd en Christus te doen, in eene taal, die zij niet
-verstonden, deze zendelingen echter vast vertrouwen, dat dit tot het
-eeuwig heil van hunne bekeerlingen strekt. In dit vertrouwen verduren
-zij niet alleen de moeijelijkheden der reis en de gevaren aan hun
-verblijf alhier verknocht, maar zij ondergaan soms welgemoed den dood en
-de akeligste folteringen. Hoe wij ook over hunnen arbeid denken, wij
-moeten altijd eerbied hebben voor hunnen ijver, die hen zoovele gevaren
-doet trotseren, zonder eenig uitzigt op wereldlijk voordeel.</p>
-
-<p>Doch om tot mijn verhaal terug te keeren. Vader Simon was, naar het
-schijnt, door den superior der zending gelast, om naar Peking, het
-verblijf van den keizer, te gaan, en daar een ander priester af te
-wachten, die van Macao derwaarts zou gaan; en dan met dezen verder te
-trekken. Wij spraken hem bijkans nimmer of hij drong bij ons aan, om met
-hem die reis te doen, zeggende, dat hij mij alle merkwaardigheden van
-dit magtige rijk, en onder anderen de grootste stad der wereld zou laten
-zien; "eene stad," zeide hij, "veel grooter dan Londen en Parijs te
-zamen." Hier meende hij Peking mede, dat zeker zeer groot en ontzettend
-bevolkt is, maar daar ik de zaken niet zoo als alle menschen beschouw,
-zal ik mijn gevoelen in het vervolg mijner reis daarover zeggen.</p>
-
-<p>Om tot mijnen zendeling weder te keeren. Op zekeren dag, dat wij zamen
-vrolijk aan tafel zaten, toonde ik eenigen flaauwen lust, om met hem
-mede te gaan, en hij drong er bij mij en mijnen compagnon op nieuw sterk
-op aan. "Maar vader Simon!" zeide mijn compagnon, "hoe verlangt gij zoo
-naar ons gezelschap? Gij weet, dat wij ketters zijn, die gij niet
-liefhebben kunt, noch met genoegen er mede in gezelschap zijn."&mdash;"O,"
-antwoordde hij, "misschien wordt gij met den tijd nog goede katholijken;
-mijne taak is hier de heidenen te bekeeren, wie weet of ik u ook nog
-niet bekeer?"&mdash;"Mooi, vader!" zeide ik, "dan zult gij ons den geheelen
-weg over voorprediken?"&mdash;"Ik zal u niet tot last zijn," zeide hij. "Onze
-godsdienst belet ons niet welvoegelijk te zijn; bovendien zijn wij hier,
-als het ware, landslieden, en schoon gij een protestant zijt en ik een
-katholijk ben, zijn wij toch beide Christenen, en in allen geval beide
-beschaafde lieden, en dus kunnen wij met elkander omgaan, zonder
-elkander tot last te zijn." Dit antwoord beviel mij zeer, en deed mij
-denken aan den jongen priester, dien ik in Brazilië achtergelaten had;
-doch bij wiens karakter dat van vader Simon niet halen kon, want schoon
-men hem geene laakbare ligtgeloovigheid kon te last leggen, bezat hij
-echter niet dien Christelijken ijver en die opregte godsvrucht en
-vroomheid van dien waardigen geestelijke.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_071.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Wij zullen hem een oogenblik daarlaten, schoon hij nimmer ophield met
-aandringen, dat ik met hem zou gaan; maar wij hadden thans andere
-zorgen; want ons schip en onze lading lag ons nog op den hals, en wij
-wisten niet wat wij er mede doen zouden, want op deze plaats was weinig
-handel, en eens stond ik op het punt om naar Nanking te zeilen; doch de
-Voorzienigheid scheen thans zigtbaar voor ons te waken, en ik begon te
-hopen eenmaal mijn vaderland te zullen wederzien, schoon ik nog niet
-wist op welke wijze. In de eerste plaats bragt onze oude Portugesche
-loods een Japanschen koopman bij ons, die ons vroeg, welke goederen wij
-hadden. Hij kocht ons dadelijk al onzen opium af tot een zeer goeden
-prijs, en betaalde ons in goud, bij het gewigt, gedeeltelijk in
-Japansche muntstukjes, en gedeeltelijk aan staafjes van tien of twaalf
-oncen. Terwijl wij met hem over den opium handelden, kwam het bij mij
-op, dat hij het schip misschien ook wel koopen wilde, en ik zeide den
-tolk, om hem dit voor te slaan. Hij haalde bij het eerste voorstel de
-schouders op; maar hij kwam eenige dagen daarna terug met een van de
-zendelingen, om hem tot tolk te dienen, en zeide, dat hij mij eenen
-voorslag te doen had. Hij had namelijk eene menigte goederen van ons
-gekocht, zonder eenige gedachten te hebben, dat hem het schip te koop
-zou geboden worden; en hij had er dus nu geen geld voor; maar als wij
-hetzelfde volk daar aan boord wilden laten, wilde hij het schip huren,
-om naar Japan te gaan, en het vandaar met eene andere lading, waarvan
-hij de vracht betalen zou, naar de Philippijnsche eilanden zenden, en
-als het terugkwam zou hij het schip koopen. Ik had hier wel ooren naar,
-en zoo zat het zwerven mij nog in het hoofd, dat ik lust kreeg, om mede
-te gaan, en van de Philippijnsche eilanden naar de Zuidzee te gaan, en
-dus vroeg ik aan den Japanees, of hij ons niet huren wilde tot aan de
-Philippijnsche eilanden en ons daar ontslaan. Hij zeide neen, want dan
-kon hij geene retour voor zijne lading krijgen, maar hij wilde ons in
-Japan, als het schip terugkwam, wel ontslaan. Ik stond op het punt, om
-hierin toe te stemmen, maar mijn compagnon, die verstandiger was dan ik,
-bragt er mij van af, en hield mij de gevaren voor, zoowel van deze zeeën
-als van de Japanezen, die een wreed, arglistig volk zijn, en van de
-Spanjaarden op de Philippijnsche eilanden, die nog veel wreeder,
-arglistiger en verraderlijker zijn.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 465px;">
-<img src="images/crus02_072.jpg" width="465" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Om dit verhaal van onze zaken te bekorten, moet ik vermelden, dat wij
-eerstelijk den kapitein en het volk vroegen of zij genegen waren, om
-naar Japan te gaan, en terwijl dit gebeurde, kwam de jonge man, dien
-mijn neef, gelijk ik verhaald heb, bij mij achtergelaten had, bij mij en
-zeide, dat hij deze reis als zeer voordeelig zullende zijn beschouwde,
-en dat hij gaarne zou zien, dat ik medeging, maar als ik dit niet wilde,
-maar hem verlof geven, dat hij dan als koopman mede zou gaan, of zoo als
-ik zou goedvinden, om hem aan te stellen, dat zoo hij in Engeland
-terugkwam en mij daar in leven vond, hij mij getrouwe rekening zou
-afleggen, en dat ik hem dan kon afstaan wat ik wilde. Ik had weinig
-lust, om van hem te scheiden, maar als ik de voordeelige vooruitzigten
-overwoog, en dat hij een jongman was, op wien men rekenen kon, besloot
-ik er toe, maar zeide, dat ik eerst mijn compagnon wilde spreken, en hem
-den volgenden dag zou antwoorden. Mijn compagnon deed mij een zeer
-edelmoedig voorstel. "Gij weet," zeide hij, "dat dit een ongelukkig
-schip is, en dat wij er niet weder mede in zee willen steken; als uw
-hofmeester (zoo noemde hij hem) het wagen wil, zal ik mijn aandeel in
-het schip aan hem overlaten, en als wij elkander in Engeland aantreffen,
-en het is hem wel gegaan, zal hij ons de helft van de lading
-verantwoorden en de andere helft zal voor hem zijn."</p>
-
-<p>Toen mijn compagnon, voor wien de jonge man een vreemdeling was, zulk
-een voorstel deed, kon ik niet wel minder doen, en daar al het
-scheepsvolk de reis wilde doen, droegen wij de helft van het schip aan
-hem in eigendom over, en ik liet hem eene verbindtenis teekenen voor de
-andere helft, en daarop vertrok hij naar Japan. De Japansche koopman was
-een zeer braaf, eerlijk man; hij beschermde hem te Japan en bezorgde hem
-eene vergunning om aan den wal te komen, hetgeen voor eenen Europeër
-zeer moeijelijk gaat. Hij betaalde prompt de vracht, en zond hem toen
-naar de Philippijnsche eilanden met Japansche en Chinesche goederen,
-waarvoor hij van de Spanjaarden Europesche goederen en eene menigte
-nagelen en specerijen inhandelde; en toen hij te Japan teruggekomen was
-en eene zeer goede vracht ontving, en hij geen lust had om het schip te
-verkoopen, bezorgde de koopman hem goederen voor zijne eigene rekening,
-waarmede hij weder naar Manilla ging. Hier wist hij zijn schip vrij te
-krijgen en de gouverneur huurde het, om naar Acapulco op de kust van
-Mexico te gaan; en gaf hem eene vergunning, om aldaar te landen, naar
-Mexico te gaan, en op een Spaansch schip met al zijn volk naar Europa te
-gaan. Hij kwam gelukkig te Acapulco en verkocht daar zijn schip, en
-ontving verlof om te land naar Porto Bello te gaan, vanwaar hij kans
-zag, om naar Jamaica te komen, en acht jaren later kwam hij als een
-schatrijk man in Engeland. Doch ik keer tot onze zaken terug.</p>
-
-<p>Nu wij het schip en scheepsvolk verlieten, moesten wij natuurlijk
-denken, hoe wij de twee mannen beloonen zouden, die ons zoo van pas
-gewaarschuwd hadden, voor het gevaar, dat wij op de rivier Cambodia
-liepen. Het was waar, dat zij ons eene groote dienst gedaan en wij hun
-veel schuldig waren; schoon het toch een paar groote schurken waren,
-want daar zij geloofden dat wij zeeroovers en werkelijk met het schip
-doorgegaan waren, kwamen zij ons niet alleen waarschuwen voor hetgeen
-men tegen ons voornemens was, maar om met ons als zeeroovers in zee te
-steken; en een hunner liet zich naderhand eens ontvallen, dat alleen de
-hoop om op zeeroof uit te gaan hem daartoe had overgehaald. Dit
-verminderde echter de dienst niet, die zij ons bewezen hadden, en daar
-ik beloofd had hun dankbaar te zullen zijn, gelastte ik hun eerst de
-gaadje te betalen, die zij zeiden, dat zij op hun vorig schip te goed
-hadden gehad, dat wil zeggen den Engelschman negentien en den Hollander
-zeven maanden gaadje; en bovendien gaf ik hun eenig goud, waarmede zij
-zeer tevreden waren, en maakte den Engelschman konstapel aan boord, daar
-de konstapel thans tweede stuurman en schrijver was geworden, en den
-Hollander maakte ik bootsman. Zoo waren zij beide zeer in hun schik en
-tevens van veel dienst, want het waren bekwame zeelieden en moedige
-kerels.</p>
-
-<p>Wij waren thans in China aan wal. Zoo ik in Bengalen mij ver van mijn
-vaderland had geacht, waar ik op verschillende wijzen voor mijn geld
-naar huis kon keeren, wat moest ik dan nu denken, nu ik er ongeveer
-duizend mijlen verder af was, en zonder eenig vooruitzigt om derwaarts
-te kunnen gaan. Het eenigste was dat er op de plaats waar wij waren,
-over vier maanden weder eene markt zou gehouden worden, waarop wij
-allerlei goederen konden inslaan, en welligt een of andere Chinesche
-jonk koopen, om ons te brengen waar wij wilden. Ik besloot dus hierop te
-wachten, en misschien, daar wij voor onze personen niets te vreezen
-hadden, konden wij, als een Hollandsen of Engelsen schip hier kwam, onze
-goederen daarin laden en er mede hier of daar in Indië komen, waar wij
-altijd digter bij huis waren. In afwachting daarvan deden wij tot ons
-vermaak twee of drie reizen landwaarts in. Eerstelijk deden wij een reis
-van tien dagen naar Nanking om dat te zien, eene stad die het wel
-verdient. Men Zegt, dat het een millioen bewoners heeft, wat ik echter
-niet geloof; de stad is regelmatig gebouwd, met regte straten, die
-elkander regthoekig doorsnijden, hetgeen zeer goed staat.</p>
-
-<p>Toen ik echter de jammerlijke bewoners met onze landgenooten vergeleek,
-hunne fabrieken, hunne levenswijs, hunne regering, hunne godsdienst, hun
-rijkdom en pracht (gelijk men die somtijds noemt), dan moet ik bekennen,
-dat die geene melding verdient, en evenmin waardig is beschreven als
-gelezen te worden. Het is opmerkelijk, dat wij ons altijd zoo verwonderd
-hebben over de grootheid, rijkdom, luister, ceremoniën, regering,
-manufacturen, handel en zeden van dit volk; niet omdat dit alles zoo
-bewonderenswaardig is, maar omdat wij aldaar niet die onbeschaafdheid en
-domheid vinden, die wij algemeen in dit werelddeel verwachten. Maar
-anders, wat zijn hunne gebouwen bij de paleizen en vorstelijke
-gestichten van Europa? Wat is hun handel bij dien van Engeland, Holland,
-Frankrijk en Spanje? Wat zijn hunne steden bij de onze, ten aanzien van
-rijkdom, sterkte, vrolijk voorkomen, rijke meubelen en verscheidenheid?
-Wat zijn hunne havens, waarin eenige jonken en sloepen liggen, bij onze
-zeevaart? Londen alleen drijft meer handel dan geheel het Chinesche
-rijk. Een Engelsch, Hollandsch of Fransch oorlogschip van 80 stukken zou
-heel de Chinesche zeemagt vernielen. Maar hun rijkdom, handel, krachtige
-regering en sterk leger wekt onze verbazing, omdat wij gewoon zijn hen
-als onbeschaafde Heidenen, weinig beter dan wilden te beschouwen, en dus
-niets van dien aard bij hen verwachten. Uit dit oogpunt heeft men al
-hunne grootheid en magt beschouwd. Met hun leger is het even als met
-hunne zeemagt gesteld; al hunne strijdkrachten, al bragten zij ook twee
-millioen op de been, zou niets uitrigten dan het land vernielen en
-uithongeren. Als zij eene sterke vesting of een goed gedisciplineerd
-leger moesten bevechten, zou een gelid zware ruiterij al de Chinesche
-ruiterij over hoop werpen; een milloen van hun voetvolk zou geen stand
-houden tegen een troep van ons voetvolk, als dit niet omsingeld kon
-worden, al waren zij een tegen twintig. Ik snoef niet als ik zeg, dat
-dertigduizend man voetvolk en tienduizend ruiters al de legers van China
-zouden verslaan. Even ver gaan wij hen in vestingbouwkunde te boven;
-geen vesting in China zou het eene maand tegen een Europeesch leger
-uithouden, en al de magt van China zou Duinkerken niet kunnen innemen,
-in geen tien jaren zelfs, ten ware door het uit te hongeren. Zij hebben
-zeker geweren, maar het zijn lompe, slecht gemaakte stukken, en hun
-kruid draagt niet ver. Hunne soldaten zijn zonder tucht, ongeoefend,
-even onbekwaam tot aanval als tot verdediging. Ik verwonderde mij
-derhalve niet weinig, toen ik te huis gekomen zoo veel fraais hoorde van
-de magt, luister en rijkdom der Chinezen, daar ik wist dat het een
-verachtelijke troep slaven was, onder eene regering alleen in staat zulk
-een volk te regeren. Ware China niet zoo ver van Rusland, en ware dit
-land zelf niet nog zoo onbeschaafd, dan kon de Czaar van Rusland hen
-allen met gemak in een veldtogt uit hun land drijven en dit veroveren.
-Zoo Czaar Peter I dezen kant uit oorlog gevoerd had, in plaats van zich
-met de krijgshafte Zweden in te laten, zou hij thans Keizer van China
-kunnen zijn, in stede van door den Koning van Zweden te Nerva geslagen
-te zijn met eene zes maal mindere magt. Even als hunne kracht en
-grootheid zoo is ook hun handel, zeevaart en landbouw zeer gebrekkig,
-bij die van Europa vergeleken; even zoo is het met hunne
-wetenschappelijke kennis; zij bezitten aard- en hemelglobes en weten
-iets van de wiskunde, maar hoe onwetend vindt men al hunne geleerden bij
-nader onderzoek. Van de beweging der hemelligchamen weten zij niets, en
-zij zijn zoo dom, dat zij bij eene zonsverduistering zich verbeelden,
-dat eene groote draak met de zon vecht, en daarom slaat iedereen op
-trommen en ketels om het monster te verjagen, even als wij doen om een
-bijenzwerm bijeen te houden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_073.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Deze uitweiding is de eenigste van dien aard, die ik in het verhaal van
-al mijne reizen gedaan heb, en zij zal de laatste zijn. Het ligt niet in
-mijn bestek meer beschrijvingen van landen en volken te geven, maar
-alleen een verslag te geven van mijne eigene lotgevallen, gedurende een
-zoo wisselvallig en onrustig leven als men zelden zien zal. Ik zal dus
-niets zeggen van de vele volkeren, belangrijke plaatsen en eenzame
-landstreken, die ik nog moet doortrekken, anders dan voor zoo verre het
-tot regt verstand van mijn verhaal vereischt wordt. Ik was thans, naar
-mijne beste schatting in het hart van China, ongeveer 30° noordwaarts
-van de linie, want wij waren naar Nanking teruggekeerd. Ik had wel lust
-om Peking te zien, daar ik zoo veel van gehoord had, en vader Simon
-spoorde er mij alle dagen toe aan. Eindelijk was de andere zendeling,
-die met hem mede moest gaan, van Macao aangekomen, en het werd tijd, dat
-wij besloten al of niet te gaan. Ik liet het geheel aan mijn compagnon
-over, die eindelijk besliste, dat wij gaan zouden, en wij maakten ons
-dus daartoe gereed. Wij ontvingen verlof om in het gevolg van een
-mandarijn te reizen, een soort van Onderkoning of Gouverneur van eene
-provincie, die eene groote staatsie houdt, en met groot gevolg reist.
-Het volk bewijst hun veel eer, schoon zij het dikwijls vrij wat
-verarmen, want al de gewesten, die zij doortrekken, zijn verpligt hun
-levensmiddelen voor hen en hun gevolg te verschaffen. Wat ons betrof,
-als tot het gevolg van den mandarijn behoorende, ontvingen wij
-levensmiddelen genoeg, zoo voor ons als onze paarden; maar wij waren
-verpligt alles naar den marktprijs van het gewest te betalen aan des
-mandarijns hofmeester of opzigter, die dit van ons afeischte; zoodat,
-schoon het reizen in zijn gevolg voor ons zeer aangenaam was, het echter
-niet alleen eene gunst van hem, maar ook zeer voordeelig voor hem was,
-aangezien er nog dertig lieden even als wij in zijn gevolg of onder
-zijne bescherming reisden. Dit was zeer voordeelig voor hem, want het
-gewest gaf hem allen leeftogt om niet, en hij nam ons er ons geld voor
-af.</p>
-
-<p>Wij deden in vijfentwintig dagen de reis naar Peking, door een zeer
-bevolkt, maar slecht bebouwd land; de akkerbouw en levenswijze waren er
-even ellendig, hoe breed men ook van de nijverheid van dit volk opgeeft;
-ik zeg ellendig als wij hunne levenswijze bij de onze vergelijken of zoo
-moesten leven, maar voor hen, die niet beter weten, is zij dit niet. De
-hoogmoed van dit volk is geweldig, en wordt alleen door hunne armoede
-overtroffen, hetgeen hun leven nog ellendiger maakt. De naakte wilden in
-Amerika leven, dunkt mij, gelukkiger, want schoon deze niets hebben,
-begeeren zij ook niets, terwijl de Chinezen trotsch en onbeschoft en
-voor het meerendeel smerige bedelaars zijn. Hunne opgeblazenheid is
-ongeloofelijk en blijkt hoofdzakelijk in hunne kleeding en gebouwen en
-in het houden van eene menigte slaven of bedienden, en, wat nog het
-bespottelijkste is, dat zij alles in de wereld verachten behalve
-zichzelven. Ik reisde naderhand met veel meer genoegen door de
-wildernissen en woestijnen van Tartarijë dan hier; schoon de wegen zeer
-goed bestraat en onderhouden zijn, en zeer gemakkelijk voor reizigers;
-maar niets hinderde mij meer dan het zien van zulk een opgeblazen
-trotschheid, te midden van de grootste armoede en domheid. Mijn vriend,
-vader Simon, en ik lachten zeer dikwijls om de armoede en trotschheid
-van dit volk. Een blijk hiervan zagen wij bij een landedelman, gelijk
-vader Simon hem noemde, ongeveer tien mijlen van Nanking, met welke wij
-een paar mijlen gereden hadden. Hij was een volmaakte Don Quichot, een
-zamenstel van armoede en grootschheid.</p>
-
-<p>Zijn rok was zeer goed geweest voor een hansworst, want hij was vol
-lappen en gaten. Zijn onderkleed van zijde was zoo smerig, dat Zijn
-Hoog-Edele een allergrootste smeerpoets moest zijn. Zijn paard was een
-manke, magere knol, zoo als men in Engeland voor dertig schellingen kan
-koopen, en twee slaven volgden hem te voet om het beest voort te
-drijven. Hij had een zweep in de hand, waarmede hij het even hard van
-voren sloeg als zijne slaven van achteren, en zoo reed hij met ons,
-gevolgd door tien of twaalf slaven. Wij vernamen, dat hij van de stad
-naar zijn landverblijf, eene halve mijl verder op, ging. Wij reden
-langzaam en onze edelman reed ons vooruit, en daar wij een uur in een
-dorp gebleven waren om te ontbijten, zagen wij hem, toen wij zijn
-landhuis voorbijkwamen, op een pleintje voor de deur aan den maaltijd
-zitten; het was een soort van tuin, en wij zagen hem ligtelijk, gelijk
-men ons ook zeide, dat hoe meer wij naar hem zagen, hoe aangenamer het
-hem zijn zou.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 550px;">
-<img src="images/crus02_074.jpg" width="550" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Hij zat onder eene soort van palmboom, die hem schaduw gaf, echter had
-hij nog een groot zonnescherm boven zich. Hij zat in een grooten
-leuningstoel, want hij was zeer zwaarlijvig, en twee slavinnen bragten
-zijn eten op, terwijl twee anderen bezig waren met eene dienst, waarop,
-geloof ik, weinig heeren in Europa gesteld zouden zijn; de een namelijk
-stopte hem het eten in den mond, en de andere hield met de eene hand
-den schotel, en nam met de andere op hetgeen in zijn baard of op zijn
-kleed viel.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 575px;">
-<img src="images/crus02_075.jpg" width="575" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Wij lieten hem in den waan, dat wij over zijne pracht verrukt waren,
-terwijl wij die belachten, maar vader Simon wilde weten wat hij op zulk
-een feestdag at, en hij had, gelijk hij zeide, de eer gehad er van te
-mogen proeven; het was gekookte rijst met groene peper en eene specerij,
-die naar muskus riekt en bijkans als mostaard smaakt. Dit alles was met
-een stukje schapenvleesch door elkander gekookt, en uit dezen enkelen
-schotel bestond zijn geheele maaltijd. Vier of vijf dienstboden stonden
-op een afstand, waarschijnlijk op het overschot te wachten.</p>
-
-<p>Wat den mandarijn betreft, met wien wij reisden, deze werd als een vorst
-geëerd; hij was altijd door zijn stoet zoo omringd en zoo bediend, dat
-ik hem altijd slechts op een afstand kon zien. Ik heb echter geen enkel
-paard in zijn gevolg gezien, dat bij een onzer gewone karrenaarden halen
-kon; maar zij waren allen zoo bedekt met mantels en kleeden, dat men
-weinig anders dan den kop en de pooten van hen zien kon.</p>
-
-<p>Ik was thans welgemoed; bevrijd van al mijne onrust, reisde ik thans
-zeer opgeruimd, ook had ik geenerlei wederwaardigheden, dan dat bij het
-rijden door eene beek mijn paard viel en mij burger maakte, gelijk men
-zegt; dat wil zeggen, mij er in wierp; het was niet diep, maar ik werd
-door en door nat. Ik maak hiervan gewag, omdat ik in mijn zakboek
-verscheidene namen van volken en plaatsen had opgeschreven, en daar ik
-die bladen niet droogde, verrotten zij, en tot mijn spijt verloor ik zoo
-de namen van verscheidene plaatsen, die ik doorgetrokken was.</p>
-
-<p>Eindelijk kwamen wij te Peking. Ik had niemand bij mij dan den
-jongeling, dien mijn neef den kapitein, mij tot mijne bediening had
-achtergelaten, die even trouw als schrander was; en mijn compagnon had
-slechts een dienstbode, die aan hem verwant was, bij zich. Daar de
-Portugesche loods ook verlangde het hof te zien, deed hij de reis op
-onze kosten, en hij diende ons als tolk, want hij sprak de taal van het
-land en zeer goed Fransch, en een weinig Engelsch. Deze oude man was
-ons zeer nuttig, want naauwelijks waren wij eene week te Peking of hij
-kwam lagchende bij mij en zeide: "O, senhor Inglese, ik heb u iets te
-zeggen, dat u bijzonder verheugen zal."&mdash;"Mij verheugen," zeide ik, "ik
-geloof niet, dat hier te lande mij iets bijzonder verheugen of bedroeven
-kan."&mdash;"Ja, ja," zeide hij, "het zal u blijde en mij bedroefd maken."
-Dit maakte mij nieuwsgierig. "Waarom zal het u bedroefd
-maken?"&mdash;"Omdat," zeide hij, "gij mij hier, vijfentwintig dagreizen ver,
-gebragt heb, en ik nu alleen zal moeten terugkeeren, zonder schip,
-zonder paard, zonder geld."&mdash;Kortom hij verhaalde mij, dat eene groote
-karavaan van Russische en Poolsche kooplieden in de stad was, die over
-vier of vijf weken te land naar Rusland zouden gaan, en hij achtte het
-als zeker, dat ik deze gelegenheid te baat zou nemen en hem alleen laten
-terugkeeren. Ik moet bekennen, dat dit nieuws mij onbeschrijfelijk
-verraste en mij eene poos sprakeloos maakte, maar eindelijk zeide ik:
-"Zijt gij daar zeker van? Hoe weet gij dat?"&mdash;"Ik heb dezen morgen een
-Armeniër ontmoet," hernam hij, "die onlangs van Astracan gekomen is, en
-naar Nanking wilde, waar ik hem vroeger heb leeren kennen; maar deze
-heeft thans zich bedacht en besloten met de karavaan naar Moscou, en zoo
-den Wolga af naar Astracan te gaan."&mdash;"Kom senhor," zeide ik, "wees niet
-ongerust over uwe terugreis; als ik langs dezen weg naar Engeland kan
-terug komen, behoeft gij niet weder naar Macao te gaan als gij niet
-wilt." Ik raadpleegde daarop mijn compagnon en vroeg hem wat hij er van
-dacht. Hij zeide, dat hij juist zoo handelen zou als ik, want hij had
-zijne zaken in Bengalen zoo goed geschikt, en in zulke vertrouwde handen
-achtergelaten, dat als wij de winst van onze reis in ruwe en gewerkte
-Chinesche zijde konden steken, hij gaarne naar Engeland wilde gaan, en
-vandaar met een compagniesschip naar Bengalen terugkeeren.</p>
-
-<p>Na dit bepaald te hebben, besloten wij, dat als onze Portugesche loods
-wilde mede gaan, wij de reiskosten voor hem tot Moscou of Engeland
-zouden dragen; en dit was het minste wat wij voor hem konden doen voor
-de vele diensten, die hij ons bewezen had. Niet alleen was hij onze
-loods op zee, maar aan den wal onze makelaar geweest, en met ons den
-Japanschen koopman te brengen, had hij ons honderden guinjes in den zak
-gebragt. Wij besloten dus hem bovendien eenige staafjes goud te geven,
-ter waarde ongeveer van 175 Pond St. en de reiskosten voor hem en zijn
-paard, uitgezonderd alleen den aankoop van een pakpaard voor zijne
-goederen, te dragen. Wij riepen hem daarop om hem dit te verhalen. Ik
-zeide, dat hij gevreesd had dat wij hem alleen zouden laten terugkeeren,
-maar dat wij besloten hadden hem in het geheel niet te laten
-terugkeeren; dat wij besloten hadden naar Europa met de karavaan terug
-te keeren, en dat hij zou mede gaan, en nu wenschten wij te weten hoe
-hij er over dacht. Hij schudde het hoofd, zeide dat het eene lange reis
-was, en dat hij geen geld had om die te doen, noch om van te leven als
-hij daar kwam. Wij zeiden dat dit wel zoo was, maar dat wij daarom
-besloten hadden iets voor hem te doen, ten bewijze hoezeer wij zijne
-gedane diensten erkenden, en hoe veel wij van hem hielden. Ik zeide hem
-vervolgens wat wij hem wilden geven, en dat hij even als wij kon
-besteden, en dat wij hem en zijne goederen, buiten onvoorziene
-toevallen, in Rusland of Engeland zoude brengen, op onze kosten, behalve
-alleen het vervoeren van zijn eigen goed.</p>
-
-<p>Hij was hierover verrukt, en zeide, dat hij de geheele wereld met ons
-wilde doortrekken, en derhalve maakten wij alles gereed tot onze reis.
-Even als wij hadden de andere kooplieden echter veel te doen, zoodat in
-plaats van vijf weken het ruim vier maanden duurde, alvorens alles
-gereed was.</p>
-
-<p>Het was in het begin van Februarij, toen wij Peking verlieten. Mijn
-compagnon was met den ouden loods naar de haven, die wij eerst waren
-binnengeloopen, teruggekeerd, om eenige goederen, die daar gebleven
-waren, te verkoopen, en ik was met een Chineschen koopman, dien ik te
-Nanking ontmoet had, en die thans naar Peking was gekomen, naar Nanking
-gegaan, waar ik negentig stukken zware zijde, en nog tweehonderd stukken
-zeer fraaije zijde, waaronder met goud doorwerkt, kocht, en die tegen
-dat mijn compagnon terug kwam naar Peking terug bragt. Bovendien kochten
-wij eene groote menigte ruwe zijde en eenige andere goederen. Onze
-lading bedroeg alleen hieraan de waarde van drieduizend vijfhonderd Pond
-St., waarmede wij, met thee en eenige fijne calicots en drie
-kameelladingen nootmuskaten en nagelen, in het geheel achttien kameelen
-voor onze rekening belaadden, behalve die waarop wij reden, en twee of
-drie handpaarden en twee paarden met levensmiddelen, waardoor wij in het
-geheel zesentwintig kameelen en paarden hadden.</p>
-
-<p>De karavaan was zeer groot en bestond naar ik meen uit ongeveer drie- of
-vierhonderd paarden en kameelen en honderdtwintig man, allen goed
-gewapend en uitgerust, want even als de karavanen in het Oosten dikwijls
-door Arabieren worden aangevallen, zoo worden deze door Tartaren, schoon
-deze niet zoo gevaarlijk zijn als de Arabieren, noch zoo barbaarsch na
-de overwinning. De karavaan bestond uit personen van verschillende
-natiën, voornamelijk Russen, want er waren meer dan zestig kooplieden
-uit Moscou, waarvan eenige echter Lijflanders waren, en tot ons genoegen
-waren er vijf Schotten, die lieden van veel ervaring en moed schenen te
-zijn.</p>
-
-<p>Na een dag reizens riepen de gidsen, die vijf in getal waren, al de
-passagiers, behalve de dienstboden, tot een grooten raad bijeen, zoo als
-zij het noemden. Iedereen gaf daarbij eenig geld tot eene algemeene kas,
-om onder weg voeder te koopen, de gidsen te betalen, paarden te huren en
-dergelijke. En wijders werd hier de orde van de reis geregeld, namelijk
-er werden officieren benoemd, om ingeval van een aanval het bevel te
-voeren, en ieder had op zijne beurt het bevel. Dit was ook een maatregel
-die zeer noodig was, gelijk in het vervolg blijken zal.</p>
-
-<p>Wij vonden hier het land overal zeer bevolkt, en vol pottebakkers en
-lieden, die de aarde voor het porselein mengden; en eens kwam onze
-Portugesche loods, die altijd op eene grap uit was, met een lagchend
-gezigt bij mij, en zeide, dat hij mij de grootste merkwaardigheid des
-lands zou laten zien, en dat ik na al het kwaad, dat ik al van China
-gezegd had, zou moeten bekennen, dat ik iets gezien had, welks wederga
-in de wereld niet te vinden was. Ik was zeer nieuwsgierig wat het was,
-en eindelijk zeide hij het was een huis van porselein.&mdash;"Zoo," zeide ik,
-"dat is mogelijk. Hoe groot is het? Kunnen wij het in een kist op een
-kameel pakken? Dan wil ik het koopen."&mdash;"Op een kameel laden!" riep de
-oude man, de handen ineenslaande, "er leeft een huisgezin van dertig
-zielen in."</p>
-
-<p>Ik werd toen nog veel nieuwsgieriger, maar toen ik er bij kwam, was het
-niets dan een gewoon houten huis of wel van latten en leem gebouwd, doch
-met echt porselein gepleisterd, of liever met de klei waarvan het
-porselein gemaakt wordt. De buitenzijde, waarop de zon brandde, was
-verglaasd en zag er zeer goed en helder wit uit en was met blaauwe
-figuren beschilderd, gelijk men op het groote porselein ziet. Van binnen
-waren geen beschotten van hout, maar de muren waren met geschilderde
-platte tegels belegd, gelijk onze vierkante muurtegels, allen van het
-fijnst porselein en zeer fraai beschilderd, met allerlei kleuren, met
-goud doormengd; verscheidene steentjes vormden slechts eene figuur, maar
-zij waren zoo kunstig met cement van dezelfde klei vereenigd, dat men de
-voegen moeijelijk ontdekken kon. In de kamers was de vloer even zoo, en
-volmaakt effen en hard, maar niet verglaasd en geschilderd, behalve in
-eenige kamertjes of kabinetjes, die geheel in het rond op gelijke wijze
-gepleisterd waren, en ook het dak was met soortgelijke, maar
-donkerzwarte tegels belegd.</p>
-
-<p>Dit mogt inderdaad een porseleinen pakhuis heeten, en zoo ik niet verder
-had moeten trekken, zou ik eenige dagen met de bezigtiging hebben kunnen
-besteden. Men zeide mij dat er in den tuin fonteinen en vijvers waren,
-waarvan de bodem en de zijden even zoo geplaatst waren, terwijl de paden
-bezet waren met beelden van dezelfde porseleinaarde gevormd en in hun
-geheel gebakken. Daar dit een der merkwaardigheden van hun land is,
-mogen zij er zeker wel op roemen, maar zij overdrijven geweldig, want
-zij verhaalden mij zulke ongelooflijke dingen van hetgeen zij van
-porselein konden maken, dat ik zeker weet, dat niet waar kon zijn. Een
-onder anderen, vertelde mij van een werkman die een schip gemaakt had,
-met al zijn want, masten en zeilen, groot genoeg om vijftig man te
-voeren. Zoo hij mij niet verhaald had, dat hij het te water had gebragt
-en er eene reis mede naar Japan gedaan had, had ik er iets van kunnen
-gelooven, maar nu wist ik, dat de geheele zaak eenvoudig een leugen was.
-Ik lachte daarom en zeide er niets van.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 475px;">
-<img src="images/crus02_076.jpg" width="475" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Het bezien van dit huis had mij twee uren achter de karavaan doen
-blijven, waarvoor de aanvoerder mij voor drie schellingen ongeveer
-beboette, en mij zeide, dat zoo ik drie dagreizens buiten den muur
-geweest was, even als thans drie dagreizens er binnen, hij mij vier
-malen zoo hoog had moeten beboeten, en op den volgenden raadsdag om
-verschooning doen vragen. Ik beloofde in het vervolg beter te zullen
-oppassen, en vond naderhand dat de bevelen, om allen bijeen te blijven,
-hoogst noodzakelijk waren.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 575px;">
-<img src="images/crus02_077.jpg" width="575" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Twee dagen later passeerden wij den grooten muur van China, die tot eene
-versterking tegen de Tartaren strekt. Het is een ontzettend werkstuk,
-dat eindeloos ver over heuvelen en bergen loopt, tot waar de rotsen
-onbeklimbaar en de afgronden niet over te trekken zijn. Men zeide mij,
-dat hij bijkans duizend Engelsche mijlen lang is, maar dat de
-uitgestrektheid van het landschap, dat hij omgeeft, in eene regte lijn
-slechts vijfhonderd is; hij is vier vademen hoog en op vele plaatsen
-even zoo dik.</p>
-
-<p>Een uur of daaromstreeks besteedde ik om dien zoo ver ik kon te bezien,
-zonder de orders te overtreden, want zoo lang had de karavaan werk om
-hem door te trekken; en onze gids, die dit wereldwonder reeds dikwijls
-geroemd had, verlangde zeer te vernemen hoe ik er over dacht. Ik zeide,
-dat het een uitmuntend werkstuk was om de Tartaren af te weren, hetgeen
-hij anders opvatte dan ik het meende, en het voor eene loftuiting hield,
-maar de oude loods lachte en zeide: "O, senhor Inglese, gij spreekt
-verbloemd."&mdash;"Hoe zoo?" zeide ik. "Wel," hernam hij, "wat gij zegt is aan
-de eene zijde wit, aan den anderen kant zwart; gij zegt dat hij goed is
-om Tartaren af te weren, daarmede wilt gij zeggen, dat hij alleen
-Tartaren kan buiten houden. Ik begrijp u wel, senhor, maar senhor
-Chinees begrijpt u op zijne wijze."</p>
-
-<p>"Wel," zeide ik, "denkt gij dat deze muur zou bestand zijn tegen een
-leger van onze landslieden met een goed deel geschut, of onze ingenieurs
-met een paar kompagniën mineurs? Zouden zij er niet in tien dagen een
-bres in maken, daar een geheel leger in slagorde zou kunnen doortrekken,
-of hem in de lucht laten springen, dat er geen spoor van
-overblijft?"&mdash;"Ja, ja," zeide hij, "dat weet ik." De Chinees wilde gaarne
-weten wat ik er van gezegd had, en ik gaf hem eenige dagen later
-verlof het te vertellen, want wij waren toen bijkans uit hun land, en
-hij zou ons kort daarop verlaten; maar toen hij vernomen had wat ik
-gezegd had, sprak hij verder geen woord meer, en wij hoorden niets meer
-van zijn gezwets over de magt en de grootheid van China, zoolang hij bij
-ons was.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 700px;">
-<img src="images/crus02_078.jpg" width="700" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Na dit geweldige niets, dezen vermaarden muur, doorgetrokken te zijn,
-vonden wij het land schaars bevolkt, en het volk meer in versterkte
-dorpen en steden, daar zij hier meer blootstonden voor de strooptogten
-en invallen der Tartaren, die altijd in groot aantal komen, en dan door
-de bewoners van een open land niet kunnen afgeslagen worden. Ik zag hier
-hoe noodzakelijk het was, ons bijeen te houden, want verscheidene hoopen
-Tartaren kwamen om ons heen zwerven; maar toen ik hen meer van nabij
-zag, kon ik niet begrijpen, hoe het Chinesche rijk door zulk een hoop
-onbeschaafd volk had kunnen verwonnen worden, want het is een hoop
-wilden, die noch van krijgstucht, noch van krijgskunde iets weten.</p>
-
-<p>Hunne paarden zijn schraal, zwak, verhongerd en nergens goed voor; dit
-ondervonden wij den eersten dag, dat wij hen zagen, hetwelk was, nadat
-wij in het woestere deel des lands waren gekomen. Onze aanvoerder van
-dien dag gaf zestien onzer verlof op de jagt te gaan, gelijk zij het
-noemden, namelijk op de schapenjagt! Het mogt echter wel zoo heeten,
-want het waren de wildste en vlugste schapen, die ik ooit zag, doch zij
-loopen niet lang, en gij zijt zeker van hen, als gij de jagt begint,
-want zij zwerven bij kudden van dertig of veertig stuks, en blijven
-altijd bijeen als zij vlugten.</p>
-
-<p>Terwijl wij op dit wild joegen, ontmoetten wij een troep van ongeveer
-veertig Tartaren, die ook op schapen of eene andere prooi uitgingen, dit
-weet ik niet. Zoodra zij ons zagen, blies een hunner op eene soort van
-hoorn, en bragt een zeer wanluidend geluid voort, als ik nimmer hoorde,
-en ook nimmer verlang weder te hooren. Wij begrepen, dat dit was, om
-hunne makkers bijeen te roepen, en zoo was het ook, want binnen een half
-kwartieruurs zagen wij nog een veertig- of vijftigtal op een kwartieruur
-afstands opdagen, doch voor dien tijd was de zaak reeds tusschen ons
-afgedaan.</p>
-
-<p>Een van de Schotsche kooplieden uit Moscou was bij ons, en zoodra wij
-den hoorn hoorden, zeide hij, dat wij niets beter konden doen, dan hen
-dadelijk zonder eenig dralen aan te vallen, en ons in gelid plaatsende,
-vroeg hij of wij gereed waren. Wij antwoordden ja, en reden daarop op
-hen aan. Zij stonden in eenen verwarden hoop ons aan te gapen, zonder
-eenigen schijn van orde, maar zoodra zij ons zagen naderen, schoten zij
-hunne pijlen op ons af, waarvan geen ons echter trof. Het scheen, dat
-zij wel goed gemikt hadden, maar dat de afstand te ver was, want hunne
-pijlen vielen zoo digt voor ons neder, dat zoo wij tien roeden verder
-geweest waren, zeker verscheidene onzer gedood of gewond zouden zijn
-geweest.</p>
-
-<p>Wij hielden dadelijk stil, en schoon de afstand nog groot was, gaven wij
-vuur en zonden hun voor hunne houten pijlen looden kogels toe, waarna
-wij in vollen galop op hen toe reden, om hen met de sabel in de vuist
-aan te tasten, gelijk onze moedige Schot ons gelast had. Hij was een
-koopman, maar hij gedroeg zich bij deze gelegenheid zoo dapper en tevens
-met zulk eenen bedaarden moed, dat ik nimmer iemand zag, die beter
-geschikt was, om een gevecht te besturen. Zoodra wij vlak bij hen waren,
-vuurden wij onze pistolen af, en trokken toen de sabel, maar zij sloegen
-in de grootste wanorde op de vlugt. Slechts drie hunner hielden aan onze
-regterzijde een oogenblik stand, en deden de anderen teekens dat zij
-zouden terugkeeren. Onze dappere aanvoerder galoppeerde naar hen toe,
-zonder iemand te gelasten hem te volgen, en sloeg met zijn geweer een
-hunner van het paard af en doodde den tweede met een pistoolschot, de
-derde nam de vlugt, en hiermede eindigde ons gevecht. Wij hadden er
-echter dit ongeval bij, dat daardoor onze jagt op niets uitliep. Niemand
-onzer was gedood of gewond, maar van de Tartaren waren er vier of vijf
-gesneuveld, en ik weet niet hoeveel gewond. De andere troep was zoo
-verschrikt, van ons vuur, dat zij de vlugt koos en ons ongemoeid liet.</p>
-
-<p>Wij waren thans nog op Chineesch grondgebied; en derhalve waren de
-Tartaren niet zoo vermetel als naderhand, maar vijf dagen later
-bereikten wij eene groote woestijn, welker doortrekking ons drie
-nachten en drie dagen bezig hield, en wij waren verpligt het drinkwater
-in groote lederen zakken mede te nemen en den nacht in het open veld
-door te brengen, even als ik van de woestijn van Arabië gehoord heb. Ik
-vroeg mijne gidsen, wien dit land behoorde. Zij antwoordden, dat dit
-eene soort van grensscheiding was, die men wel Niemandsland mogt noemen;
-dat het een deel was van Groot-Tartarije, maar echter tot China gerekend
-werd, waar men echter niet zorgde, om het voor invallen van roovers te
-beschermen, en het derhalve de gevaarlijkste weg van den geheelen togt
-was, schoon wij nog grootere woestijnen moesten doortrekken.</p>
-
-<p>Bij het doortrekken dezer woestijn, die mij zeer akelig toescheen, zagen
-wij twee of driemalen kleine troepen Tartaren, maar zij schenen niets
-kwaads tegen ons in den zin te hebben, en daar zij ons niets te zeggen
-schenen te hebben, zoo hadden wij evenmin er lust toe, en lieten hen
-stil gaan. Eens echter kwam eene troep ons zoo nabij, dat zij stand
-hielden, en ons aanstaarden; of het was om te beraadslagen of zij ons al
-of niet wilden aanvallen weet ik niet; maar toen wij hen voorbij waren,
-vormden wij eene achterhoede van veertig man, die staan bleef en de
-karavaan een half uur vooruit liet trekken. Na eene poos trokken zij af,
-maar zonden ons tot afscheid vijf pijlen toe, waarvan een een paard
-zoodanig kwetste, dat wij het den volgenden dag op weg moesten
-achterlaten; dien dag zagen wij niets meer van hen.</p>
-
-<p>Wij hadden bijkans eene maand gereisd, terwijl de wegen, die zoo goed
-niet meer waren als vroeger, schoon nog op het gebied van den Chineschen
-keizer, meerendeels door dorpen liepen, die versterkt waren, uithoofde
-van de invallen der Tartaren. Toen wij aan een dezer dorpen kwamen
-(ongeveer twee en een halve dagreis van de stad Naum) verlangde ik een
-kameel te koopen, die men op den weg overal vindt, en paarden ook, zoo
-als zij dan zijn, omdat daaraan dikwijls behoefte is, dewijl zoovele
-karavanen hier langs komen. De persoon, dien ik over het koopen van een
-kameel sprak, wilde er een voor mij gaan halen, maar ik had de dwaze
-dienstvaardigheid van mede te gaan. De plaats waar zij waren, was
-ongeveer een half uur buiten het dorp, waar zij, naar het scheen, de
-kameelen en paarden onder eene wacht lieten weiden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 750px;">
-<img src="images/crus02_079.jpg" width="750" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Ik ging te voet mede met mijnen ouden loods en een Chinees, daar ik zeer
-naar eenige verscheidenheid verlangde. Aan de plaats komende, zagen wij,
-dat dit eene lage, moerassige plek was, door eenen muur van los
-opgestapelde steenen omringd, met eene kleine wacht van Chinesche
-soldaten aan den ingang. Na een kameel uitgezocht en den koop gesloten
-te hebben, ging ik heen, en de Chinees, die bij mij was, leidde de
-kameel, toen plotseling vijf Tartaren kwamen aanrijden; twee hunner
-grepen den man en ontrukten hem den kameel, terwijl de drie anderen naar
-mij en mijnen ouden loods toetraden, ziende dat wij genoegzaam
-ongewapend waren, want ik had niets bij mij dan mijne sabel, waarmede ik
-mij kwalijk tegen drie ruiters verdedigen kon. De eerste bleef staan,
-toen hij mij mijne sabel zag trekken (want het zijn groote lafaards),
-maar een tweede kwam mij op zijde en gaf mij eenen slag op het hoofd,
-dien ik eerst naderhand voelde, want toen ik weder bijkwam, wist ik niet
-hoe ik het had noch waar ik was, want ik was op den grond gevallen, maar
-mijn brave oude loods had door eene bestiering der Voorzienigheid eene
-pistool in zijnen zak, waarvan ik noch de Tartaren iets wisten, anders
-zouden zij ons zeker niet aangevallen hebben. Maar lafaards zijn altijd
-het moedigst als er geen gevaar is.</p>
-
-<p>Toen de oude man mij zag nedervallen, stapte hij moedig op den man aan,
-die mij nedergeveld had, en hem met de eene hand bij den arm grijpende
-en een weinig naar zich toehalende, schoot hij hem door het hoofd, dat
-hij dood nederviel, daarop stapte hij naar den eersten toe, die ons
-staande gehouden had, en voor deze hem naderen kon (want het geschiedde
-alles in een oogenblik) deed hij eene houw naar hem met de sabel, die
-hij altijd droeg. Hij miste hem echter, maar trof zijn paard aan het
-hoofd, sloeg het een oor af en eene groote lap vel van den kop. Het arme
-dier, dol van pijn, werd onhandelbaar, schoon de ruiter vast genoeg in
-den zadel zat, ging het met hem door, en voerde hem buiten bereik van
-den loods, en toen het een eind ver was, steigerde het, wierp zijn
-berijder af en viel op hem.</p>
-
-<p>Middelerwijl kwam de arme Chinees aan, die zijn kameel verloren had,
-doch hij was ongewapend. Toen hij den Tartaar zag vallen en zijn paard
-op hem, liep hij naar dezen toe en ontnam hem een lomp wapen, hetwelk
-wel naar eene bijl geleek, dat deze op zijde had, en sloeg er hem de
-hersenen mede in. De oude loods had echter nog met den derden Tartaar te
-doen, en ziende dat deze niet, gelijk hij gehoopt had, de vlugt koos,
-noch gelijk hij vreesde op hem afkwam, maar stil bleef staan, bleef de
-oude man ook staan en begon zijne pistool weder te laden. Zoodra de
-Tartaar echter de pistool zag, koos hij het hazenpad en liet den loods
-meester van het slagveld.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_080.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Thans begon ik een weinig bij te komen, maar eerst dacht ik, dat ik uit
-eenen gerusten slaap ontwaakt was, en wist niet waar ik was, noch hoe ik
-op den grond kwam; eenige oogenblikken daarna, weder tot bewustheid
-gekomen, gevoelde ik pijn, schoon ik niet wist waar, ik bragt mijne hand
-aan mijn hoofd, en haalde die bebloed terug, toen gevoelde ik pijn aan
-mijn hoofd en weldra keerde ook de herinnering terug van hetgeen er
-gebeurd was. Ik sprong dadelijk op de been en greep naar mijne sabel,
-maar er was geen vijand meer te zien. Ik zag een Tartaar dood op den
-grond liggen, en zijn paard bedaard naast hem staan, en wat verderop zag
-ik mijn bondgenoot en redder, die gaan zien was wat de Chinees deed, met
-zijne sabel in de hand terugkeeren. Toen de oude man mij op de been zag,
-kwam hij naar mij toeloopen, en omhelsde mij met groote vreugde, daar
-hij eerst gevreesd had, dat ik dood was. Mij bebloed ziende, wilde hij
-naar mijne wond zien, maar deze beteekende niet veel, en bestond slechts
-uit een gat in den kop, gelijk men zegt. Ook had ik naderhand geen
-ongemak van den slag, dan de wond, en die was binnen twee of drie dagen
-bijkans genezen.</p>
-
-<p>Deze overwinning bragt ons echter weinig voordeel aan; wij verloren een
-kameel en wij wonnen een paard, doch het verdient opmerking, dat toen
-wij in het dorp terugkwamen, de man voor den kameel wilde betaald
-worden. Ik weigerde dit, en de zaak werd voor den Chineschen regter van
-die plaats gebragt, of gelijk wij zouden zeggen voor den vrederegter. Om
-hem regt te doen, hij handelde zeer voorzigtig en onpartijdig, en na
-beide partijen gehoord te hebben, vroeg hij ernstig aan den Chinees, die
-met mij medegegaan was, om den kameel te koopen, wiens knecht hij was.
-"Ik ben geen knecht," zeide deze, "maar ik ging met den vreemdeling
-mede."&mdash;"Op wiens verzoek!" vraagde de regter.&mdash;"Op des vreemdelings
-verzoek," was het antwoord.&mdash;"Welnu," zeide de regter, "dan waart gij in
-dienst van den vreemdeling te dier tijd, en daar de kameel aan iemand in
-zijne dienst is ter hand gesteld, is zij aan hem ter hand gesteld, en
-hij moet hem betalen."</p>
-
-<p>Ik beken, dat dit zoo duidelijk was, dat ik er niets tegen kon
-inbrengen; maar bewonderde de juistheid zijner gevolgtrekking en zijne
-juiste uiteenzetting der zaak, en betaalde dus gewillig den kameel en
-zond om eenen anderen, maar gij kunt er op aan, dat ik dien niet zelf
-ging halen. Ik had daarvan mijn bekomst.</p>
-
-<p>De stad Naum is eene grensplaats van het Chinesche rijk, zij noemen het
-eene vesting, en het is er ook eene voor hun doen, want dat durf ik
-verzekeren, dat al de Tartaren van Groot-Tartarije, die geloof ik eenige
-millioenen bedragen, de muren met hunne bogen en pijlen niet plat kunnen
-schieten, maar om het sterk te noemen, als het met geschut aangevallen
-werd, daar zou iedereen om lagchen, die er verstand van had. Wij waren
-nog twee dagreizen van deze stad, toen wij boden ontmoetten, die van
-alle kanten uitgezonden waren, om alle reizigers en karavanen te
-verwittigen, dat zij halt moesten houden tot hun eene wacht was
-toegezonden, want dat een bijzonder groote troep Tartaren, wel
-tienduizend, in de omstreek gezien was, ongeveer dertig (Eng.) mijlen
-van de stad.</p>
-
-<p>Dat was kwaad nieuws voor reizigers; echter was het van den gouverneur
-zeer zorgvuldig gehandeld, en wij vernamen met blijdschap, dat wij een
-escorte zouden erlangen. Twee dagen later werden ons ook tweehonderd
-soldaten, uit een Chineesch garnizoen, links van ons, en nog driehonderd
-uit de stad Naum toegezonden, en met deze trokken wij moedig voort. De
-driehonderd soldaten van Naum trokken vooruit, de tweehonderd achteraan,
-en ons volk aan weerszijden van de kameelen, met onze bagaadje en de
-geheele karavaan in het midden. Op deze wijze en goed ten strijde
-toegerust, dachten wij het wel met tienduizend Mongoolsche Tartaren te
-kunnen opnemen, als zij verschenen waren, maar toen zij den volgenden
-dag kwamen opdagen, zag het er geheel anders uit.</p>
-
-<p>Vroeg in den morgen, toen wij Van een klein, welgelegen dorp, Changu
-geheeten, opbraken, moesten wij eene rivier overtrekken, waar wij
-moesten overvaren, en zoo de Tartaren op kondschap uitgegaan waren,
-hadden zij ons hier moeten overvallen, toen de karavaan overgetrokken en
-de achterhoede nog aan de andere zijde was, maar zij lieten zich daar
-niet zien. Eerst drie uren later, toen wij op eene woeste vlakte van
-ongeveer vijftien of zestien mijlen gekomen waren, zagen wij aan eene
-opstijgende stofwolk, dat de vijand nabij was, en dit was ook zoo, want
-zij kwamen naar ons toerijden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 515px;">
-<img src="images/crus02_081.jpg" width="515" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>De Chinezen, onze voorhoede, die den vorigen dag zoo gesnoefd hadden,
-begonnen te deinzen, en de soldaten zagen dikwijls om, hetgeen bij een
-soldaat een zeker teeken is, dat hij op het punt staat van te vlugten.
-Mijn oude loods dacht er ook zoo over, want bij mij komende zeide hij:
-"Senhor Inglese! deze lieden moeten aangemoedigd worden of het is met
-ons gedaan, want als de Tartaren nader komen, zullen zij geen stand
-houden."&mdash;"Ik geloof het ook," zeide ik, "maar wat zullen wij
-doen?"&mdash;"Wel," zeide hij, "laat vijftig man van ons volk vooruittrekken,
-en hen de beide vleugels dekken en aanmoedigen, en dan zullen zij als
-dappere kerels met dappere bondgenooten strijden, maar zonder dit zal
-iedereen het hazenpad kiezen." Ik reed dadelijk naar onzen aanvoerder,
-wien ik dit mededeelde. Hij gaf mij volkomen gelijk en dus dekten
-vijftig onzer hunne vleugels en de overigen maakten eene reserve uit;
-zoo trokken wij voort en lieten de laatste tweehonderd man als eene
-afzonderlijke afdeeling, om de kameelen te bewaken, met afspraak, dat
-zij, als het noodig ware, ons honderd man tot versterking zouden zenden.</p>
-
-<p>In een woord, de Tartaren kwamen in ontelbare menigte, hoe veel konden
-wij niet zeggen, maar wij geloofden op zijn minst tienduizend. Eerst
-kwam eene troep van hen ons verkennen, die dwars voorbij onze linie
-reed, en daar zij binnen het bereik van onze geweren kwamen, liet onze
-aanvoerder de twee vleugels vooruitrukken, en hen met kogels van beide
-vleugels begroeten. Zij trokken af en gingen denkelijk verhalen, welke
-ontvangst hen hier bereid werd. Dit scheen de anderen weinig te smaken,
-want zij hielden stil, stonden zich eene poos te bedenken, en linksaf
-zwenkende verlieten zij ons, hetgeen ons niet onaangenaam was, daar wij
-niet zeer verlangden naar een gevecht met zulk eene overmagt.</p>
-
-<p>Twee dagen daarna kwamen wij in de stad Naum. Wij bedankten den
-gouverneur voor zijne zorgen jegens ons, en bragten ongeveer een honderd
-kroonen bijeen, die wij aan de soldaten gaven, die ons begeleid hadden,
-en wij hielden hier een dag rust. Dit is eene vesting, waarin
-negenhonderd soldaten lagen, maar de reden hiervan is, dat vroeger de
-Russische grenzen hier digterbij waren dan thans, daar de Russen het
-deel des lands, dat zich ongeveer 200 (Eng.) mijlen westwaarts van deze
-stad uitstrekt, hebben verlaten, als woest en nergens toe geschikt, en
-vooral omdat het zoo ver af was en moeijelijk er troepen heen te zenden,
-want wij moesten nog tweeduizend mijlen afleggen, eer wij aan het
-eigenlijke Rusland kwamen.</p>
-
-<p>Hierna trokken wij over verscheidene groote rivieren en door
-verscheidene woestijnen, waarmede wij zestien dagen bezig waren, en die
-onder geen bepaald gebied behoorden. Den 12 April kwamen wij aan de
-grenzen van het Russische gebied. Ik meen, dat de eerste stad aldaar
-Arguna heette, aan de westzijde van de rivier Argun.</p>
-
-<p>Met groote vreugde zag ik mij thans in een Christelijk land, althans in
-een land, dat door Christenen geregeerd wordt. Ieder die zooveel door de
-wereld gereisd had als ik, en eenige nagedachten had, zou gewis
-bedenken, welk een zegen het is in een land te komen, waar de naam van
-God en den Verlosser bekend is en vereerd wordt; en waar niet het volk
-den duivel aanbidt, of zich voor houten of steenen monsters nederbuigt.
-Nog geene stad of dorp waren wij tot hiertoe doorgetrokken, waar het
-volk niet zijne afgoden en tempels had, en het werk zijner eigene handen
-vereerde en aanbad. Nu echter kwamen wij op plaatsen, waar de knieën
-voor onzen Heer gebogen werden en de naam van den eenigen waren God
-aangeroepen werd, en dit denkbeeld verheugde mij tot in het binnenste
-der ziel. Ik deelde den Schotschen koopman mijne gewaarwordingen mede en
-hem bij de hand nemende, zeide ik: "God dank, dat wij thans weder onder
-Christenen zijn." Hij glimlachte en zeide: "Verheug u niet te vroeg,
-landsman! de lieden hier zijn een vreemd slag van Christenen, en gij
-zult in de eerste maanden van onze reis daar niet veel anders dan den
-naam van zien."&mdash;"Dat is toch altijd beter dan het heidendom en
-duivelaanbidding," zeide ik.&mdash;"Ja," zeide hij, "maar behalve de hier in
-garnizoen liggende Russische soldaten en eenige bewoners der steden,
-wordt het land nog duizend (Eng.) mijlen verder door de onwetendste
-heidenen bewoond." En de waarheid van het gezegde bleek ons later.</p>
-
-<p>Wij bevonden ons thans, naar ik geloof, op het grootste gedeelte
-vastland, dat er, naar ik meen, op den ganschen aardbol te vinden is.
-Wij waren oostwaarts ten minste twaalfhonderd (Eng.) mijlen van de zee,
-westwaarts ten minste tweeduizend van de Oostzee, en bijkans drieduizend
-van het Engelsch kanaal verwijderd; zuidwaarts vijfduizend mijlen van de
-Indische of Perzische zee, en ongeveer achthonderd mijlen noordwaarts
-van de Poolzee. Zelfs als men sommigen gelooven wilde, zou er
-noordoostwaarts in het geheel geene zee zijn, voor men om de pool
-noordwestelijk was; en dus een vastland tot in Amerika hebben, niemand
-weet waar, schoon ik wel eenige reden voor het tegendeel zou kunnen
-aanvoeren.</p>
-
-<p>Toen wij op het Russische gebied kwamen, lang voordat wij eene stad van
-eenig belang bereikten, vonden wij niets opmerkelijks, dan alleen dat
-alle rivieren oostelijk liepen. Naar de kaarten te zien, die sommigen
-onzer bij zich hadden, was het duidelijk, dat al deze stroomen in de
-groote rivier Jamoer of Gamoer uitliepen. Door zijnen natuurlijken loop
-moet deze rivier in de Chinesche zee vloeijen. Het verhaal dat men doet,
-dat de mond van deze rivier opgestopt is met biezen van ontzettende
-grootte, namelijk van drie voet dik en twintig tot dertig voet hoog,
-geloof ik, dat onwaar is. Maar daar derzelver bevaarbaarheid van geen
-nut is, dewijl er dien kant uit geen handel is, en de Tartaren, aan wie
-dezelve behoort, alleen in vee handelen, zoo is niemand ooit, voor
-zoover ik gehoord heb, zoo nieuwsgierig geweest, van naar den mond in
-booten op te varen, of die in schepen af te varen, maar dit is zeker,
-dat deze rivier op 60° breedte vlak oost loopt, en eene menigte rivieren
-in zich opneemt, en zich op die breedte in eene zee ontlast, die daar
-zeker aan te treffen is.</p>
-
-<p>Eenige mijlen noordwaarts van die rivier zijn verscheidene groote
-stroomen, die even vlak noordelijk loopen, als de Jamoer oost, en al
-deze ontlasten zich in de groote rivier Tartarus, zoo genoemd naar de
-noordelijkste stammen der Mongoolsche Tartaren, die, naar de Chinezen
-zeggen, de oudste Tartaren der wereld zijn, en welke sommige zeggen, dat
-de Gog en Magog der Heilige Schrift zijn.</p>
-
-<p>Wij trokken thans met kleine dagreizen van de rivier Arguna, en waren
-den Czaar van Rusland zeer verpligt voor zijne moeite, dat hij op
-zoovele plaatsen als mogelijk dorpen en steden had aangelegd, niet
-ongelijk aan de vestigingen, die de Romeinen in de afgelegenste streken
-van hun gebied aanlegden, ter beveiliging van den handel en opname van
-reizigers. Dit was ook hier het geval, want waar wij kwamen, waren wel
-de gouverneur en de bezetting Russen en Chinezen, maar de bewoners van
-het land waren heidenen, die afgoden dienden, en de zon, de maan en
-sterren aanbaden, en dat niet alleen, maar van al de heidenen, die ik
-ooit aantrof, waren dit de onbeschaafdste, behalve dat zij niet, gelijk
-de wilden van Amerika deden, menschenvleesch aten.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 550px;">
-<img src="images/crus02_082.jpg" width="550" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Eenige blijken hiervan vonden wij in het land tusschen Angura, waar wij
-het Russische gebied betraden, en eene door de Russen en Tartaren
-bezeten wordende stad, Nortzinskoi genaamd, welke tusschenruimte uit
-eene aanhoudende woestijn bestond, die ons twintig dagen kostte, om door
-te trekken. In een dorp nabij de laatste plaats, dreef de
-nieuwsgierigheid mij, om hunne leefwijze te bezien, die
-alleronbeschaafdst is. Zij hadden dien dag eene groote offerande, denk
-ik, want op een ouden boomstronk stond een houten afgod, zoo leelijk als
-de duivel, althans zoo leelijk als iets wat den duivel voorstellen moet,
-wezen kan; zijn hoofd geleek naar niets wat ooit iemand zag, zijne ooren
-waren zoo groot en dik, als bokkenhorens, zijne oogen zoo groot als een
-driegulden, een neus als een gekromde ramshoorn, en een muil met vier
-hoeken als die van eenen leeuw, met leelijke tanden, zoo hoekig als de
-sneb van een papegaai. Hij was zoo leelijk gekleed als men denken kan,
-zijn bovenkleed was van schapenhuiden met de wol buitenwaarts, en hij
-had eene groote Tartaarsche muts op het hoofd met twee hoorns er
-doorkomende. Het was ongeveer acht voet hoog, maar had geene beenen,
-noch eenige andere ligchaamsdeelen.</p>
-
-<p>Deze moolik stond aan de buitenzijde van het dorp, en er bijkomende zag
-ik zestien of zeventien personen, mannen of vrouwen, dit kon ik niet
-zien, want zij zijn allen volkomen eveneens gekleed, rondom dit
-wanschapen beeld uitgestrekt op den grond liggen. Zij waren even
-bewegingloos, als hun houten afgod. Eerst dacht ik, dat zij ook van hout
-waren, maar toen ik naderbijkwam, sprongen zij op de been, met een
-krijschend gehuil, als zoovele huilende honden, en trokken terug, alsof
-zij misnoegd waren, dat zij gestoord waren. Een eind weegs van dit
-monster, aan de deur van een van gedroogde koeijen- en schapenhuiden
-gemaakte tent, stonden drie slagers, alshans daarvoor hield ik hen, want
-zij hadden lange messen in de hand, en in het midden van de tent stonden
-drie schapen en een jonge stier. Het waren, naar het schijnt, offers
-voor dat gedrochtelijk stuk hout, en deze drie mannen priesters van
-hetzelve, en de zeventien op den grond liggende wezens waren lieden, die
-de offers aanbragten, en daarbij hunne gebeden deden.</p>
-
-<p>Ik beken, dat hunne domheid in deze vereering van den moolik mij meer
-ergerde, dan iets wat ik ooit aanschouwd had; om Gods edelste schepsel,
-aan wien bij de schepping zoo vele voorregten boven al het geschapene
-zijn toegestaan, dat begaafd is met eene redelijke ziel, en met
-eigenschappen om zijnen Schepper te eeren; hem zoo diep gezonken te
-zien, dat hij zich voor een leelijk schrikbeeld, een ingebeeld iets,
-nederwerpt, dat hij zelf gevormd en schrikinboezemend gemaakt en met
-vuile lappen bekleed had, dit achtte ik een gewrocht des duivels, die
-den Schepper de aanbidding zijner schepselen benijdde, en hen verleid
-had tot zulke walgelijke en verderfelijke dingen, als men tegen de
-natuur zou denken te strijden.</p>
-
-<p>Maar wat baatten alle deze overwegingen? Ik zag het daar voor mijne
-oogen en kon dus niet denken, dat het onmogelijk was. Ik werd woedend en
-reed naar het beeld of monster, hoe men het noemen wil, en deed met
-mijne sabel een houw op de muts, die het droeg, zoodat die aan zijne
-horens bleef hangen, en een van mijne geleiders trok de schapenhuid er
-af, die het bekleedde, toen er eensklaps, onder een geweldig geschreeuw,
-wel twee of driehonderd man kwamen aanloopen, zoodat ik blijde was de
-vlugt te kunnen kiezen, want wij zagen eenige bogen en pijlen; maar ik
-besloot toch, het beeld nog een bezoek te geven.</p>
-
-<p>Onze karavaan bleef drie dagen in het dorp, dat een uur verder lag, om
-zich eenige paarden aan te schaffen, die wij noodig hadden, daar door de
-slechte wegen verscheidene paarden kreupel waren geworden. Dus had ik
-gelegenheid, hier mijn oogmerk uit te voeren. Ik deelde mijn voornemen
-mede aan den Schotschen koopman van Moscou, van wiens moed ik de
-duidelijkste blijken had gezien. Ik zeide hem, wat ik gezien had, en hoe
-dit mijne verontwaardiging had opgewekt, en dat ik besloten had, als ik
-slechts vier of vijf goed gewapende lieden mede kon krijgen, dat
-afschuwelijke afgodsbeeld te gaan vernielen, om hun te laten zien, dat
-het geene de minste magt bezat, en dus geen voorwerp van vereering zijn
-kon. Hij begon te lagchen en zeide: "Uw ijver is misschien goed, maar
-wat hebt gij u eigenlijk er bij voorgesteld?"&mdash;"Wat," zeide ik, "wel om
-Gods eer te wreken, die door deze duivelaanbidding beleedigd
-wordt."&mdash;"Maar hoe zal dit geschieden," vervolgde hij, "als het volk
-niet weet wat gij daarmede bedoelt, ten zij gij met hen kondt spreken en
-het hen zeggen? En in dit geval beloof ik u, dat zij u zouden bevechten,
-en vooral ter verdediging van hunnen afgod zouden zij als wanhopigen
-vechten."&mdash;"Kunnen wij het niet des nachts doen," vroeg ik, "en hen dan
-schriftelijk in hunne taal er de redenen van achterlaten?"&mdash;"Schriftelijk?"
-herhaalde hij, "wel in al hunne vijf natiën is er niet één, die eene
-letter lezen kan, zelfs niet in zijne moedertaal."&mdash;"Welk eene grove
-onwetendheid!" zeide ik. "Maar toch heb ik mij voorgenomen het te doen;
-misschien zullen zij er door tot het besluit komen, dat hunne vereering
-van zulke plompe dingen beneden den mensch is."&mdash;"Hoor eens, mijnheer!"
-zeide hij, "als uw ijver er u toe aandrijft, moet gij het doen, maar
-vooreerst moet gij bedenken, dat deze woeste volkeren met geweld onder
-de heerschappij van den Russischen Czaar gebragt zijn; en als gij het
-doet, is het tien tegen een, dat zij bij duizenden naar den gouverneur
-van Nortzinskoy zullen komen, om zich te beklagen en voldoening te
-eischen, en als hij hun die niet geven kan, is het tien tegen een, dat
-zij zullen opstaan, en dit zal eenen nieuwen oorlog met al de Tartaren
-in het geheele land geven."</p>
-
-<p>Dit moet ik bekennen, bragt mij eene poos op andere gedachten, maar ik
-bleef er toch mijne zinnen op zetten, en den geheelen dag verlangde ik
-mijn oogmerk te kunnen volvoeren. Tegen den avond ontmoette ik toevallig
-den Schotschen koopman op eene wandeling buiten de stad, en hij sprak
-mij aan. "Ik geloof, dat ik u van uw goed voornemen heb afgebragt,"
-zeide hij, "en dat spijt mij eenigzins, want ik verfoei de afgoderij
-evenzeer als gij."&mdash;"Gij hebt mij zekerlijk overgehaald, de uitvoering
-nog uit te stellen," antwoordde ik, "maar mij er nog niet geheel van
-afgebragt, en ik geloof, dat ik het stuk nog bestaan zal, voordat wij
-deze plaats verlaten, al zou men mij ook, om hen te voldoen, aan hen
-uitleveren."&mdash;"Neen, neen," hernam hij, "voor de uitlevering aan zulk
-een hoop monsters moge de Hemel u bewaren; dat zal men niet doen, dat
-zou uw zekere dood zijn."&mdash;"Hoe zouden zij mij dan behandelen?" vroeg
-ik.&mdash;"Ik zal u zeggen," hernam hij, "hoe zij een ongelukkigen Rus
-behandeld hebben, die hen, zoo als gij wilt, in hunne godsdienst
-beleedigd had. Nadat zij hem verminkt hadden, dat hij niet kon
-wegloopen, ontkleedden zij hem, en zetteden hem boven op het
-afgodsbeeld, en allen gingen om hem staan, en schoten zoovele pijlen in
-zijn ligchaam, als zij konden, en verbrandden hem daarop ter eere van
-hunnen afgod."&mdash;"En was dat dezelfde afgod?" vroeg ik.&mdash;"Dezelfde,"
-zeide hij.&mdash;"Nu, dan zal ik u ook iets verhalen," zeide ik. Daarop
-verhaalde ik hem het gebeurde te Madagascar, hoe ons volk daar het
-geheele dorp in brand gestoken en al de bewoners omgebragt had, omdat
-zij een man van ons hadden vermoord, gelijk ik vroeger verhaald heb, en
-toen ik geëindigd had, voegde ik er bij, dat mijns bedunkens met dit
-dorp even zoo moest gehandeld worden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 500px;">
-<img src="images/crus02_083.jpg" width="500" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Hij luisterde zeer oplettend naar mijn verhaal, maar toen ik sprak van
-dit dorp even zoo te behandelen, zeide hij: "Gij hebt groot ongelijk;
-het was dit dorp niet, het was bijkans honderd mijlen van hier, maar het
-was dezelfde afgod, want dien voeren zij in processie het land
-rond."&mdash;"Welnu," zeide ik, "dan zal dit beeld er voor gestraft worden,
-en dit zal dezen nacht gebeuren, als ik dien beleef."</p>
-
-<p>Toen hij zag, dat ik bij mijn voornemen bleef, keurde hij hetzelve goed,
-en zeide, dat ik niet alleen, maar dat hij met mij zou gaan; maar eerst
-zou hij een zijner landslieden gaan halen, een zeer ondernemend man, en
-zoo vol ijver als iemand tegen zulke werken des duivels als deze. Hij
-bragt daarop zijn makker bij mij, een Schot, dien hij kapitein
-Richardson noemde, en dezen verhaalde ik alles wat ik gezien en gehoord
-had, en hij zeide, dat hij zou medegaan, al zou het hem het leven
-kosten. Zoo besloten wij dan met ons drieën te gaan. Ik had het ook aan
-mijnen compagnon voorgesteld, maar deze weigerde er deel aan te nemen.
-Hij zeide, mij overal en ten allen tijde tot mijne verdediging te willen
-bijstaan, maar dit was eene zaak, waarmede ik niets te maken had. Wij
-besloten dus, met ons drieën en mijn knecht dien nacht, tegen
-middernacht, het stuk zoo bedekt mogelijk te bestaan.</p>
-
-<p>Bij nadere overweging besloten wij het nog een dag uit te stellen, omdat
-de karavaan den volgenden morgen vertrekken zou, en wij begrepen, dat de
-gouverneur hun dan geene voldoening ten onzen koste zou kunnen geven,
-als wij eens buiten zijn bereik waren. De Schotsche koopman, die even
-standvastig als moedig was in wat hij ondernam, bragt mij een
-Tartaarschen rok van schapenvachten en eene Tartaarsche muts, en boog en
-pijlen, hetwelk hij ook voor zich en zijnen landgenoot had aangeschaft,
-opdat als men ons zien mogt, men niet zou weten, wie wij waren.</p>
-
-<p>Den geheelen avond bragten wij door met het gereedmaken van
-brandstoffen, door voorloop, kruid en wat wij bekomen konden ondereen te
-mengen, en na ons nog van een pot vol teer meester gemaakt te hebben,
-gingen wij ongeveer een uur na zonsondergang op onze onderneming uit.
-Tegen elf ure kwamen wij op de plaats, en vonden dat het volk geen zweem
-van vrees voor hunnen afgod koesterde. De lucht was bewolkt, maar de
-maan gaf ons toch licht genoeg, om te zien, dat het afgodsbeeld juist in
-dezelfde houding en op dezelfde plaats stond als vroeger. Al het volk
-scheen te slapen, behalve degenen, die in de groote hut of tent waren,
-waar wij de drie priesters gezien hadden, die wij voor slagers hadden
-aangezien; en digt bij de deur komende, hoorden wij de stemmen van wel
-vijf of zes personen. Wij begrepen nu, dat als wij rondom het
-afgodsbeeld een vuurtje maakten, deze mannen dadelijk zouden
-toeschieten, om hunnen afgod uit het vuur te redden, en wij wisten niet
-hoe wij tegen hen zouden te werk gaan; eerst dachten wij het afgodsbeeld
-mede te nemen, en op eenen afstand van daar het in brand te steken; maar
-toen wij het aanpakten, bemerkten wij, dat het voor ons te zwaar was, om
-te vervoeren, dus waren wij weder ten einde raad. De tweede Schot sloeg
-voor, de hut of tent in brand te steken, en de lieden, die er uitkwamen,
-neder te vellen, maar daarin wilde ik niet toestemmen, want ik wilde hen
-niet dooden, als het bij mogelijkheid kon vermeden worden. "Welnu, dan
-zal ik u zeggen, wat er gedaan moet worden," zeide de Schotsche koopman,
-"wij moeten trachten hen gevangen te nemen, hen handen en voeten binden,
-en hen de vernieling van hunnen afgod laten aanzien."</p>
-
-<p>Toevallig hadden wij genoeg bindtouw of koord bij ons, daar wij onze
-brandstoffen mede bijeengebonden hadden, en dus besloten wij eerst deze
-lieden, met zoo weinig gerucht als mogelijk, te overvallen. Het eerst,
-wat wij deden, was, aan de deur te kloppen; toen een der priesters
-dezelve opende, grepen wij hem dadelijk aan, stopten hem den mond toe,
-knevelden hem en bragten hem tot voor het afgodsbeeld, waar wij hem aan
-handen en voeten gebonden, op den grond nederlegden.</p>
-
-<p>Twee onzer waren aan de deur blijven staan wachten, of niet een ander
-naar den eerste zou komen uitzien, maar wij stonden er nog, toen de
-derde man bij ons terugkwam, en toen er nog niemand kwam, klopten wij
-weder zachtjes aan, daarop kwamen er nog twee uit, die wij even als den
-eerste behandelden, maar wij waren verpligt allen mede te gaan, en hen
-op eenigen afstand van elkander bij den afgod neder te leggen, waarna
-wij terugkeerden en er twee voor de deur zagen staan uitzien, terwijl de
-derde achter hen binnen de hut stond. Wij grepen de twee aan en bonden
-hen dadelijk; waarop de derde terugtrad en begon te schreeuwen. De
-Schotsche koopman volgde hem na, en haalde een mengsel voor den dag, dat
-hij gemaakt had, en hetwelk alleen rook en stank veroorzaakte, dat hij
-daarop in brand stak en in de hut wierp. Middelerwijl hadden de
-Schotsche koopman en mijn bediende de twee reeds gebonden, mannen
-aangegrepen, en legden hen voor hun afgodsbeeld neder, waar zij konden
-zien, of dit hen ook kon helpen, en keerden daarop zoo spoedig mogelijk
-naar ons terug.</p>
-
-<p>Toen het mengsel, dat wij in de hut hadden geworpen, die tot stikkens
-toe met rook had opgevuld, wierpen wij een ander lederen zakje er in,
-dat met eene heldere vlam opbrandde, en traden die daarop binnen. Wij
-vonden er nog slechts vier personen in, twee mannen en twee vrouwen,
-die, naar het scheen, een hunner duivelsfeesten daar gevierd hadden. Zij
-schenen allen doodelijk verschrikt; althans zij zaten ineengehurkt en
-als verbijsterd, zonder dat zij eenig geluid konden geven van wege den
-rook. Wij grepen hen aan en bonden hen even gelijk de overigen, zonder
-eenig gedruisch te maken. Wij hadden hen echter eerst buiten de hut
-gebragt, want wij zelve konden het, evenmin als zij, in den rook
-uithouden. Toen dit geschied was, bragten wij hen allen naar het
-afgodsbeeld. Daarna gingen wij te werk met den afgod; eerst beteerden
-wij hem van boven tot onderen, en bestreken hem daarop met een mengsel
-van talk en zwavel, daarna stopten wij zijne oogen, ooren en mond vol
-met buskruid, vervolgens stopten wij een zak met vet in zijne muts, en
-behingen hem toen met al de brandstoffen, die wij hadden medegebragt.
-Daarna zagen wij rond naar alles, wat den brand nog kon helpen, en het
-viel mijnen knecht in, dat hij bij de hut of tent, waar die menschen
-geweest waren, een hoop droog stroo of biezen had zien liggen. Hij en
-een der Schotten liepen derwaarts en kwamen ieder met een arm vol terug.
-Dit gedaan zijnde, namen wij onze gevangenen de stoppers uit den mond,
-plaatsten hen voor hunnen afgod, en staken er daarop den brand in.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 475px;">
-<img src="images/crus02_084.jpg" width="475" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Wij bleven er ongeveer een kwartieruurs bij, tot het kruid in de oogen,
-mond en ooren van het beeld vlam vatte, en het geheel geen fatsoen meer
-had, maar niets dan een blok hout was; en daarop er het stroo voor
-stapelende, zagen wij, dat hij spoedig zou verbrand zijn; dus begonnen
-wij aan ons vertrek te denken. Een der Schotsche kooplieden echter
-zeide: "Neen, wij moeten niet heengaan, want deze arme onwetende
-schepsels zouden zich allen in het vuur storten en zich met hunnen afgod
-laten verbranden." Wij besloten dus te blijven, totdat alles tot asch
-verbrand was, en toen maakten wij dat wij wegkwamen.</p>
-
-<p>Des morgens kwamen wij onder onze reisgenooten, druk bezig met onze
-toebereidselen voor de reis, en niemand vermoedde, dat wij ergens anders
-dan in ons bed waren geweest, gelijk men ook niet anders van reizigers
-verwachten zou, om zich tot de vermoeijenissen van de dagreis in staat
-te stellen.</p>
-
-<p>Maar daarmede was de zaak niet geëindigd. Den volgenden morgen kwam eene
-ontzettende menigte landvolk, niet alleen uit het dorp, maar ik geloof
-nog wel uit honderd andere, voor de stadspoorten, en eischten, op de
-onbeschaamdste wijze, voldoening van den gouverneur, voor het beschimpen
-van hunne priesters, en het verbranden van hunnen grooten
-Cham-Chi-Thangu, zulk eenen wanluidenden naam gaven zij aan het
-monsterachtig schepsel, dat zij vereerden. De inwoners van Nortzinskoy
-waren in den beginne zeer ontrust, want men zeide, dat er niet minder
-dan dertigduizend Tartaren waren, en dat zij binnen weinige dagen wel
-tot honderdduizend man zouden aangroeijen.</p>
-
-<p>De Russische gouverneur zond afgezanten naar hen toe, en gaf hen alle
-goede woorden, die hij bedenken kon. Hij verzekerde hen, dat hij er
-niets van wist, en dat van de bezetting geen man de stad had verlaten;
-dat het niet door iemand uit de stad kon bedreven zijn, en dat, zoo zij
-hem te kennen gaven, wie het gedaan had, de daders streng gestraft
-zouden worden. Zij antwoordden op hoogen toon, dat een ieder den grooten
-Cham-Chi-Thangu vereerde, die in de zon woonde, en dat geen sterveling
-tegen zijn beeld geweld zou hebben durven plegen, dan eenige
-Christelijke booswichten, gelijk zij hen noemden; en dus dreigden zij
-hem en al de Russen, die allen euveldaders en Christenen waren, met
-oorlog.</p>
-
-<p>De gouverneur, die ongezind was, om eene vredebreuk te bewerken, en niet
-wilde, dat men, bij het uitbreken van eenen oorlog, op hem de schuld
-daarvan zou leggen, daar de czaar hem strengelijk gelast had, de
-veroverde landstreek met inschikkelijkheid en goedheid te behandelen,
-gaf hun nog steeds goede woorden; eindelijk zeide hij hun, dat er dien
-morgen eene karavaan naar Rusland vertrokken was, en dat welligt iemand
-daarbij behoorende, hun deze beleediging had aangedaan, en dat hij, als
-zij hiermede tevreden waren, deze iemand achterop zou zenden, om er naar
-te onderzoeken. Dit scheen hen een weinig tot bedaren te brengen, en
-diensvolgens zond de gouverneur ons iemand achterop, die ons alles, wat
-er voorgevallen was, mededeelde, en ten dringendste ried, dat zoo iemand
-in onze karavaan het gedaan had, deze zich uit de voeten moest maken;
-maar dat, of dit het geval ware of niet, wij alle mogelijke haast zouden
-maken, en dat hij hen middelerwijl, zoo lang hij kon, op den tuil zou
-houden.</p>
-
-<p>Dit was zeer vriendelijk van den gouverneur. Toen zijn zendeling echter
-bij de karavaan kwam, was er niemand, die er iets van wist, en op ons,
-die het gedaan hadden, viel in het geheel geene verdenking; niemand
-vroeg er ons zelfs naar. Echter volgde de tegenwoordige aanvoerder van
-de karavaan den raad van den gouverneur, en wij trokken twee dagen en
-twee nachten achter elkander voort, zonder van belang te rusten, dan in
-een dorpje, Plothus genaamd, en ook daar bleven wij niet lang, maar
-haastten ons naar Jarawena, eene andere Russische stichting, waar wij
-vertrouwden, veilig te zullen zijn. Maar om daar te komen, begaven wij
-ons in eene uitgestrekte woestijn, waarover ik nader zal spreken, en
-waarin wij, zoo wij er midden in geweest waren, waarschijnlijk allen ons
-graf zouden gevonden hebben. Het was de tweede dag na ons vertrek van
-Plothus, dat eenigen onzer, aan de groote stofwolken, die op verren
-afstand achter ons oprezen, begonnen te vermoeden, dat wij vervolgd
-werden. Wij waren de woestijn ingetrokken, en hadden een groot meer,
-Schaks-Oser genaamd, op zijde van ons laten liggen, toen wij aan de
-andere zijde van hetzelve noordwaarts van ons, een groote troep
-paardenvolk zagen verschijnen, terwijl wij westwaarts trokken. Wij
-bemerkten, dat zij, even als wij, westwaarts trokken, maar in de meening
-waren geweest, dat wij langs de overzijde van het meer zouden zijn
-getrokken, terwijl wij gelukkig de zuidzijde gekozen hadden, en twee
-dagen later zagen wij niets meer van hen, want daar zij geloofden, dat
-wij hen nog steeds vooruit waren, trokken zij verder, tot zij aan de
-rivier Udda kwamen; deze is hooger noordwaarts een zeer groote stroom,
-doch waar wij er bijkwamen, was zij smal en konden wij haar doorwaden.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 700px;">
-<img src="images/crus02_085.jpg" width="700" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Den derden dag bespeurden zij hunnen misslag, of hadden zij tijding van
-ons ontvangen, want in de schemering van den avond kwamen zij op ons af.
-Wij waren zeer in onzen schik, dat wij juist voor ons nachtleger eene
-zeer geschikte plaats hadden uitgekozen, want daar wij aan den zoom van
-eene woestijn waren, die ongeveer vijfhonderd (Eng.) mijlen groot was,
-zoo hadden wij geene steden te wachten, noch verwachtten wij ook geene
-aan te treffen, buiten Jarawena, dat nog twee dagreizen van ons af lag.
-Aan deze zijde waren echter eenige boschaadjes en beekjes, die allen in
-de groote rivier Udda uitliepen. In eenen engen pas tusschen twee digte
-boschjes sloegen wij ons nachtleger op, in de verwachting van in den
-nacht aangevallen te zullen worden.</p>
-
-<p>Niemand dan wij wisten, waarom wij eigenlijk vervolgd werden, maar daar
-de Mongoolsche Tartaren gewoon zijn, bij troepen in deze woestijn rond
-te zwerven, verschansen de karavanen zich iederen nacht tegen hen, als
-tegen rooverbenden, en dus was het niets vreemds, dat wij achtervolgd
-werden. Maar van al onze nachtlegers hadden wij dezen nacht eene
-allerbijzonderst gunstige legerplaats, want wij lagen tusschen twee
-boschjes, met een beekje vlak van voren, zoodat wij niet omsingeld, noch
-anders dan van voren en achteren aangetast konden worden. Wij zorgden
-derhalve ons front zooveel te versterken, als wij konden, door onze
-pakken en kameelen en paarden, allen in eene lijn aan deze zijde van het
-riviertje te plaatsen, en achter ons maakten wij eene verhakking van
-eenige boomen.</p>
-
-<p>In deze stelling sloegen wij ons veldleger op, maar voordat onze
-toerustingen voltooid waren, hadden wij reeds den vijand bij ons. Zij
-overvielen ons niet, zoo als wij verwacht hadden, gelijk roovers, maar
-zonden ons drie lieden toe, om ons af te vragen de uitlevering van
-degenen, die hunne priesters mishandeld en hunnen afgod Cham-Chi-Thangu
-verbrand hadden, ten einde deze met vuur te verbranden. In dat geval,
-zeiden zij, zouden zij ons geen leed doen, maar aftrekken; doch zoo
-niet, dan zouden zij ons allen met vuur verbranden. De onzen zagen bij
-deze boodschap vrij onthutst, en gaapten elkander aan, om uit elkanders
-gelaat te lezen, wie er schuldig was; maar niemand had het gedaan,
-niemand wist er iets van. De aanvoerder van de karavaan gaf ten
-antwoord, dat hij verzekerd was, dat niemand uit ons kamp het gedaan kon
-hebben, dat wij vreedzame kooplieden waren, die zich alleen met hunnen
-handel bemoeiden, dat wij noch hen noch iemand anders kwaad hadden
-gedaan, en dat zij derhalve elders moesten zoeken naar de vijanden, die
-hen beleedigd hadden, want dat wij het niet waren; dus verzocht hij hun,
-om ons geen kwaad te doen, want dat wij geweld met geweld zouden
-vergelden.</p>
-
-<p>Wel verre van met dit antwoord tevreden te zijn, kwam den volgenden
-morgen met het krieken van den dag eene groote troep van hen ons kamp
-opzoeken; maar toen zij ons in zulk eene voordeelige stelling zagen,
-durfden zij niet verder komen, dan de beek voor ons, waar zij staan
-bleven, en aan ons eene menigte vertoonden, zoo talrijk, dat wij er
-inderdaad van ontzetteden; want naar de geringste schatting waren er wel
-tienduizend. Zij bleven daar eene poos ons staan opnemen, en toen zonden
-zij, onder een geweldig geschreeuw ons eene wolk van pijlen toe, maar
-daartegen waren wij zeer goed beschut, want wij zochten eene
-schuilplaats achter onze pakken, en ik herinner mij niet, dat iemand
-onzer eene kwetsuur ontving.</p>
-
-<p>Eene poos daarna zagen wij hen regtsaf zwenken, en wij verwachtten van
-achteren aangevallen te zullen worden; toen een doorslepen knaap, een
-kozak van Jarawena, die in Russische dienst was, naar den aanvoerder van
-de karavaan ging, en hem zeide: "Ik zal al het volk naar Siheilka
-terugzenden." Dit was eene stad, zeker vier of vijf dagreizen zuidwaarts
-en eenigzins achter ons. Daarop nam hij zijn boog en pijlen, steeg te
-paard en reed als het ware achterwaarts, alsof hij regt naar Nortzinskoy
-wilde terugkeeren; daarna nam hij eenen verren omweg en kwam zoo bij het
-Tartaarsche leger, alsof hij naar hen afgezonden was, en deed hen daarop
-een lang verhaal, dat het volk, hetwelk hunnen Cham-Chi-Thangu verbrand
-had, met eene troep boosdoeners, gelijk hij zeide, dat wil zeggen
-Christenen, naar Siheilka was gegaan; en dat zij besloten hadden, om den
-afgod Schal-Isar, die aan de Tunguzen behoorde, ook te verbranden.</p>
-
-<p>Daar deze knaap een volkomen Tartaar was en hunne taal volmaakt sprak,
-speelde hij zijne rol zoo goed, dat zij hem in alles geloofden, en dat
-zij zich zoo haastig mogelijk naar Siheilka spoedden, dat, naar het
-scheen, bijkans vijf dagreizen zuidwaarts van ons lag. Binnen drie uren
-waren zij allen uit ons gezigt, en nimmer hoorden wij iets meer van hen,
-noch kwamen te weten, of zij naar Siheilka waren gegaan of niet. Wij
-trokken thans in veiligheid naar Jarawena, waar een Russisch garnizoen
-lag, en hier bleven wij vijf dagen, doordien de laatste dagreis en het
-gemis der nachtrust de karavaan uiterst vermoeid had.</p>
-
-<p>Van deze stad hadden wij eene akelige woestijn, die ons drieëntwintig
-dagen ophield. Wij voorzagen ons hier van eenige tenten, ten einde het
-des nachts gemakkelijker te hebben, en de aanvoerder voorzag hier de
-karavaan van zestien wagens, om water en levensmiddelen mede te voeren;
-en deze wagens strekten tot verschansing van ons kamp gedurende den
-nacht, zoodat, als de Tartaren weder verschenen waren, zij ons weinig
-afbreuk hadden kunnen doen, ten ware zij in overgroot getal kwamen.</p>
-
-<p>Ligt zal men begrijpen, dat wij na eene zoo lange reis rust behoefden,
-want in deze woestijn zagen wij huizen noch boomen, naauwelijks nu en
-dan wat heesters. Wij zagen echter eene menigte sabeljagers, gelijk men
-hen noemt; dat waren allen Tartaren uit Mongoolsch Tartarije, waarvan
-dit land een gedeelte uitmaakt, en dikwijls tasten zij kleine karavanen
-aan; maar wij zagen geene talrijke troepen van hen bijeen. Ik verlangde
-eenige sabelvellen van hen te zien, maar ik kon niet met hen in gesprek
-komen, want zij durfden ons zoo digt niet te naderen, en wij durfden ons
-gezelschap niet verlaten, om hen te naderen. Na deze woestijn
-doorgetrokken te zijn, kwamen wij in eene vrij bevolkte landstreek, dat
-wil zeggen wij vonden dorpen en kasteelen, door den czaar van Rusland
-gesticht, om de karavanen te beschermen en het land tegen de Tartaren te
-verdedigen, die anders het reizen allergevaarlijkst zouden maken, en
-zijne majesteit heeft zulke strikte bevelen gegeven omtrent het
-beschermen der karavanen en kooplieden, dat, als men verneemt, dat er
-zich in de landstreek Tartaren ophouden, er altijd afdeelingen van de
-bezettingen afgezonden worden, om de reizigers veilig van station tot
-station te geleiden. Zoo bood de gouverneur van Adinskoy, dien ik
-gelegenheid had een bezoek te geven, door middel van den Schotschen
-koopman, die hem kende, ons eene wacht van vijftig man aan, tot aan het
-naaste station, als wij dachten, dat er gevaar was.</p>
-
-<p>Reeds lang te voren had ik gedacht, dat, daar wij nu nader bij Europa
-kwamen, wij het land meer bevolkt, en het volk meer beschaafd zouden
-vinden; maar in beide opzigten vond ik mij bedrogen; want wij moesten
-nog het land der Tunguzen doortrekken, waar wij dezelfde of nog ergere
-blijken van heidendom en barbaarschheid te zien kregen, als te voren;
-daar echter het land door de Russen veroverd en geheel onder hunne
-heerschappij gebragt is, zijn zij niet zoo gevaarlijk; doch in
-onbeschaafdheid, afgoderij en veelgodendom doen zij voor geen volk ter
-wereld onder. Zij gaan allen in beestenvellen gekleed, waarvan ook hunne
-huizen gebouwd zijn. Men kan geene mannen of vrouwen van elkander
-onderscheiden, noch aan hun ruw gelaat, noch aan hunne kleeding, en des
-winters als de grond met sneeuw bedekt is, leven zij onder den grond, in
-eene soort van gewelven, die kelders of holen hebben, die in elkander
-loopen.</p>
-
-<p>Terwijl de Tartaren hunnen Cham-Chi-Thangu hadden voor een geheel dorp
-of landschap, bezaten deze een afgod in ieder huis en in ieder hol;
-bovendien vereeren zij de zon, de sterren, het water, de sneeuw, kortom,
-alles wat boven hun begrip is, en zij begrijpen slechts zeer weinig,
-zoodat bijkans alles, wat buitengewoon is, door hen vereerd wordt.</p>
-
-<p>Maar ik zal verder geene volken of landstreken meer beschrijven, dan
-voor zoover het met mijne eigene lotgevallen in verband staat. Niets
-bijzonders gebeurde ons in deze geheele landstreek, die van de woestijn
-af, waarvan ik het laatst sprak, naar mijne gissing ten minste
-vierhonderd (Eng.) mijlen groot was, en waarbij wij eene andere groote
-woestijn aantroffen, die ons twaalf dagreizen kostte, waar wij noch
-huis, noch boom, noch struik zagen, maar levensmiddelen, zoowel brood
-als water, moesten medevoeren. Uit deze woestijn kwamen wij, na twee
-dagen reizens, te Janezay, eene Russische stad of sterkte aan de rivier
-Janezay. Deze rivier, verhaalde men ons, scheidt Europa van Azië, doch
-ik geloof niet, dat onze kaartenmakers dit zullen toestemmen. Zeker is
-het de oostelijke grens van het oude Siberië, dat nu slechts een
-wingewest van het Russische rijk is, maar zoo groot op zichzelf als
-geheel Duitschland.</p>
-
-<p>En zelfs hier bespeurde ik nog overal onwetendheid en heidendom, behalve
-in de Russische garnizoenen; het geheele land tusschen de rivier Obij en
-de Janezay, is zoo geheel heidensch en het volk zoo onbeschaafd, als de
-verst afgelegene Tartaren, ja, zelfs als eenig volk, dat ik weet, in
-Azië of Amerika. Ik vond ook, gelijk ik de Russische gouverneurs, welke
-ik van tijd tot tijd sprak, deed opmerken, dat de heidenen noch
-verstandiger, noch nader bij het Christendom zijn, omdat zij onder de
-Russische heerschappij woonden, hetwelk zij erkennen moesten, dat maar
-al te waar was, maar zij zeiden, dat hen dit niet aanging; maar als de
-czaar goedvond, zijne Siberische, Tungusische of Tartaarsche onderdanen
-te bekeeren, dan moest hij het doen door priesters tot hen te zenden,
-maar geene soldaten; en zij voegden er met meer opregtheid dan ik
-verwacht had, bij, dat zij ondervonden, dat hun monarch er minder op
-gesteld was, om hen tot Christenen, dan wel tot zijne onderdanen te
-maken.</p>
-
-<p>Van hier tot aan de groote rivier Oby trokken wij door een woest,
-onbebouwd land; het land is wel niet onvruchtbaar, maar het heeft gebrek
-aan bevolking, anders is het op zichzelf een zeer aangenaam, vruchtbaar
-en bevallig land. Al de inwoners, die wij aantroffen, waren heidenen,
-behalve zulken, die uit Rusland derwaarts gezonden waren; want in deze
-landstreek, namelijk aan de beide kanten van de rivier Oby, worden de
-Russische misdadigers, die niet ter dood veroordeeld worden, gebannen,
-en het is genoegzaam onmogelijk, dat zij hier ooit kunnen ontvlugten.
-Mijzelven wedervoer niets bijzonders, totdat ik te Tobolsk, de hoofdstad
-van Siberië, kwam, waar de volgende reden mij eenigen tijd deed
-vertoeven.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_086.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Wij waren thans bijkans zeven maanden op reis geweest, en de winter
-naderde met snelle schreden, weshalve mijn compagnon en ik over onze
-zaken beraadslaagden, dewijl wij het noodig achtten, te overleggen hoe
-wij verder zouden handelen, omdat onze bestemming naar Engeland, en niet
-naar Moskou, was. Men sprak ons van sleden en rendieren, om ons in den
-winter over de sneeuw te vervoeren; en inderdaad door dit middel is het,
-dat de Russen beter in den winter dan in den zomer reizen kunnen, omdat
-zij in deze sleden nacht en dag doorrijden, daar de natuur hun door de
-thans bevrozen sneeuw eene effene baan verschaft, en de hoogten en
-laagten, rivieren en meren allen effen en zoo hard als steen zijn, en
-zij glijden over de oppervlakte, zonder zich te bekreunen wat er onder
-is.</p>
-
-<p>Maar zulk eene winterreis was voor mij niet voegzaam; ik moest naar
-Engeland, en niet naar Moskou. Twee wegen lagen thans voor mij: de een
-was met de karavaan mede te gaan tot Jaroslaw, en dan westwaarts naar
-Nerva en de Finlandsche golf, en zoo ter zee of te land naar Dantzig,
-waar ik mijne Chinesche goederen misschien zeer voordeelig zou kunnen
-afzetten; of ik moest de karavaan aan een stadje aan de Dwina verlaten,
-vanwaar ik in zes dagen te water naar Archangel kon komen, en daar was
-ik zeker scheepsgelegenheid te zullen vinden naar Holland, Engeland of
-Hamburg. Maar het ware niet raadzaam geweest, om een dezer togten in den
-winter te ondernemen, want bij Dantzig zou de Oostzee bevrozen en dus
-voor mij ontoegankelijk zijn, en om te land van daar te trekken, zou
-veel onveiliger zijn, dan onder de Mongoolsche Tartaren; even zoo als ik
-in October naar Archangel ging, zouden al de schepen van daar vertrokken
-zijn, en ik zou daar niets te wachten hebben dan veel koude en weinig
-levensmiddelen, en den geheelen winter in eene eenzame stad moeten
-doorbrengen. Na alles te hebben overwogen, achtte ik het dus veel beter;
-de karavaan te laten vertrekken en den winter door te brengen waar ik
-was, namelijk te Tobolsk in Siberië, op eene breedte van 60°, waar ik
-verzekerd was van drie dingen, waarmede men een kouden winter kan
-doorstaan, namelijk overvloed van eten en drinken wat het land oplevert;
-een warm huis met genoeg brandstof, en uitmuntend gezelschap, gelijk ik
-nader zal vermelden.</p>
-
-<p>Ik was nu in een klimaat, geheel verschillend van mijn bemind eiland,
-waar ik nimmer koude gevoelde, dan als ik de koorts had; integendeel,
-het viel mij daar zuur eenige kleederen te dragen, en waar ik nimmer
-vuur aanlegde, dan buiten de deur en als ik het noodig had, om eten te
-koken. Nu liet ik mij drie goede rokken maken, met wijde jassen er over,
-die tot op de voeten hingen, en tot beneden toe digt toegeknoopt konden
-worden, en die allen met bont gevoerd en zeer warm waren.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 450px;">
-<img src="images/crus02_087.jpg" width="450" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Van een warm huis gesproken, moet ik zeggen, dat ik onze Engelsche
-manier zeer afkeur, om in elke kamer van het huis in opene schoorsteenen
-vuur aan te maken, waardoor, als het vuur uit was, de lucht in de kamer
-even koud wordt als de buitenlucht. Maar na mijn intrek in een goed
-huis in de stad genomen te hebben, liet ik een schoorsteen bouwen als
-een oven, in het midden van zes kamers; de pijp, door welke de rook
-wegtrok, liep naar de eene zijde, en de plaats om er de brandstof in te
-doen, was aan de andere zijde, en al de kamers werden even warm
-gehouden, zonder dat men het vuur zag, even als men de badstoven in
-Engeland heet maakt. Hierdoor was het altijd in alle kamers even warm,
-en hadden wij steeds eene gelijkmatige warmte, en hoe koud het ook
-buiten ware, binnen was het altijd warm, echter zagen wij geen vuur, en
-hadden nimmer eenigen last van den rook.</p>
-
-<p>Het zonderlingste van alles was, dat men hier zulk goed gezelschap
-aantrof, in een land, zoo woest als de noordelijkste deelen van Europa,
-nabij de Poolzee, en slechts weinige graden van Nova Zembla. Maar daar
-dit het land is, waarheen, gelijk ik vroeger zeide, al de
-staatsgevangenen van Rusland worden gebannen, was het er vol van
-vorsten, edellieden, generaals, kortom, alle graden van edelen, soldaten
-en hovelingen van Rusland. Hier was de vermaarde prins Galopkin of
-Galitzin en zijn zoon, de oude generaal Robodisky en verscheidene andere
-aanzienlijke personen en eenige vrouwen van rang.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 300px;">
-<img src="images/crus02_088.jpg" width="300" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Door middel van mijne Schotsche kooplieden, waarvan eenige mij echter
-hier verlieten, geraakte ik met verscheidene van deze heeren in kennis,
-waaronder eenige van den hoogsten rang, waarmede ik in de lange
-winteravonden, die ik hier doorbragt, eenen zeer aangenamen omgang had.
-Ik sprak op een avond met eenen zekeren prins, een der gebannen
-ministers van den Moscovischen Czaar, toen het gesprek op mijne
-lotgevallen viel. Hij had mij veel fraais verhaald van de grootheid en
-luister, van het gebied en de onbeperkte magt van zijnen vorst. Ik viel
-hem in de rede, en zeide, dat ik een veel grooter en magtiger vorst was,
-dan de Russische keizer, schoon mijn gebied zoo groot niet was, noch
-mijne onderdanen zoo talrijk waren als de zijne. De Russische prins
-zette groote oogen op, terwijl hij mij strak aanzag, en begreep niet,
-wat ik wilde te kennen geven. Ik zeide hem, dat zijne verwondering zou
-ophouden, als ik hem alles verklaard had. Eerst zeide ik hem, dat ik
-onbeperkte magt over het leven en de bezittingen mijner onderdanen had,
-dat niettegenstaande mijne onbeperkte magt, niet een hunner eenig
-misnoegen had tegen mijne regering of mijnen persoon, op geheel mijn
-gebied. Hij schudde het hoofd, en zeide, dat ik in dat geval meer kon
-zeggen dan de czaar. Ik voegde er bij, dat al de landerijen in mijn rijk
-mijn eigendom waren, en al mijne onderdanen slechts mijne pachters, en
-dat wel vrijwillig waren, dat zij allen hunnen laatsten bloeddroppel
-voor mij zouden willen storten, en dat nimmer een willekeurig heerscher,
-want dit bekende ik te zijn, ooit zoo algemeen bemind en toch zoo
-ontzettend gevreesd was geworden van zijne onderdanen.</p>
-
-<p>Na hem eenigen tijd met deze raadsels te hebben bezig gehouden, gaf ik
-hem de oplossing en verhaalde hem breedvoerig hoe ik op het eiland
-gekomen was, en hoe ik daar huishield, zoowel als de bevolking onder
-mij, gelijk ik hiervoren uitvoerig verhaald heb. Zij waren er allen zeer
-mede ingenomen, inzonderheid de prins, die mij met een zucht zeide, dat
-de ware grootheid bestond in heerschappij over zichzelven te voeren, dat
-hij eene levenswijze als de mijne niet voor die van czaar van Moscovië
-zou willen ruilen, en dat hij meer geluk vond in de afzondering, waarin
-hij hier gebannen scheen, dan vroeger ooit in de hoogste magt, die hij
-aan het hof van zijnen meester, den czaar, genoten had; dat het toppunt
-van menschelijke wijsheid bestond in onzen geest naar de omstandigheden
-te voegen, en rust en stilte van binnen te bewaren, terwijl buiten de
-geweldigste stormen loeiden. Toen hij eerst hier kwam, zeide hij, had
-hij zich de haren uit het hoofd en de kleederen van het lijf gescheurd,
-gelijk anderen voor hem gedaan hadden; maar eenig tijdverloop en
-nadenken hadden hem geleerd, een blik in zichzelven, zoowel als op de
-voorwerpen buiten hem te slaan; hij had bevonden, dat zoo 's menschen
-geest slechts eerst ernstig nadenkt over den staat van ons leven in het
-algemeen; en hoe weinig men voor zijn waar geluk in deze wereld noodig
-heeft, men volkomen in staat is, om voor zichzelven een geluk te
-bereiden, dat volkomen genoegzaam is, en met onze beste verlangens en
-bestemming strookt, en waartoe de wereld slechts weinig behoeft bij te
-dragen; dat lucht, om in te ademen, voedsel, om te leven, kleederen, om
-de koude af te weren, en gelegenheid tot ligchaamsbeweging, om zijne
-gezondheid te onderhouden, naar zijne meening alles waren, wat de wereld
-ons kon opleveren. Schoon de grootheid, magt, rijkdommen en het gezag,
-die sommigen in de wereld bezitten, en waarvan hij zijn deel meer dan
-hem lief was had gehad, in vele opzigten aangenaam voor ons waren, moest
-hij echter opmerken, dat al deze dingen grootendeels strekken, om onze
-minder edele hartstogten te voldoen, als onze hoogmoed, ijdelheid,
-eerzucht, gierigheid of ligtgeraaktheid, welke alle inderdaad op
-zichzelve misdadig zijn, en in zich de zaden van alle misdaden bevatten;
-terwijl zij op geenerlei wijze in betrekking staan tot die
-eigenschappen, die de wijsheid ons leert, of tot die deugd, die ons
-Christenen onderscheidt. Thans, vervolgde bij, beroofd van al het
-gewaande geluk, dat hij in de uitoefening van al deze ondeugden vond,
-had hij ruimschoots gelegenheid, om deze van de keerzijde te beschouwen,
-waarop hij allerlei soort van verkeerdheden vond, en thans was hij
-overtuigd, dat de deugd alleen iemand rijk, groot en magtig maakt, en
-hem op den weg houdt, die tot hooger geluk in eene andere wereld voert,
-en in dit opzigt, zeide hij, waren zij in hunne verbanning gelukkiger,
-dan al hunne vijanden, die in het volle genot waren van al die weelde en
-magt, die zij (de bannelingen) hadden moeten achterlaten.</p>
-
-<p>"En mijnheer!" zeide hij, "het is niet door den drang der
-omstandigheden, die sommigen ongelukkig noemen, dat ik uit staatkunde
-dit aan mijnen geest zoek op te dringen. Zoo ik mijzelven eenigzins ken,
-zou ik thans niet terugkeeren, neen, zelfs niet, al zou mijn meester, de
-czaar, mij terugroepen, met aanbieding van mij in al mijne vorige
-grootheid te herstellen, ik zou, ik herhaal het, evenmin derwaarts
-terugkeeren, als ik vertrouw, dat mijne ziel, na eenmaal van de banden
-des ligchaams ontslagen te zijn en eenen voorsmaak gehad te hebben van
-eenen hemelschen staat na dit leven, zou willen terugkeeren in zijne
-gevangenis van vleesch en bloed, waarin zij thans is besloten, en den
-hemel verlaten, om in het slijk der aarde rond te zwerven."</p>
-
-<p>Hij zeide dit met zooveel vuur, en op zijn gelaat blonk zulk eenen
-ernst, dat dit blijkbaar de ware meening zijner ziel was, en waarlijk er
-was geene reden, om zijne opregtheid in twijfel te trekken.</p>
-
-<p>Ik zeide hem, dat ik eenmaal in mijnen voormaligen toestand, waarvan ik
-hem verhaald had, mijzelven eene soort van monarch gedacht had, maar dat
-ik hem thans niet alleen als eenen monarch, maar als een groot
-veroveraar beschouwde, want dat hij zijne eigene hooggaande begeerten
-onder het juk had gebragt, en eene volstrekte heerschappij over
-zichzelven voerde; en hij, wiens rede al zijne daden bestuurt, is zeker
-grooter dan hij, die eene stad inneemt. "Maar mag ik zoo vrij zijn van u
-eene vraag te doen, mijnheer?" zeide ik.&mdash;"Met al mijn hart," antwoordde
-hij.&mdash;"Bijaldien de deur voor de vrijheid u werd opengesteld," zeide ik,
-"zoudt gij die dan niet aangrijpen, om u uit deze ballingschap te
-bevrijden?"&mdash;"Uwe vraag is dubbelzinnig," zeide hij, "en heeft eenige
-juiste onderscheidingen noodig, om er een opregt antwoord op te kunnen
-geven, en die zal ik u uit grond van mijn hart geven. Niets ter wereld
-zou mij aandrijven, om mij uit dezen staat van ballingschap te
-verwijderen, dan twee beweegredenen; eerstelijk het verlangen, om mijne
-bloedverwanten weder te zien, en tweedens een warmer luchtgestel. Maar
-dit verzeker ik u, om terug te keeren naar den luister van het hof, den
-roem, de magt, de bezigheden van eenen minister, de rijkdommen, de
-genoegens en vermaken, dat wil zeggen dwaasheden, van eenen hoveling;
-als mijn meester mij op dit oogenblik liet weten, dat hij mij in het
-bezit herstelde van alles, wat hij mij ontnomen heeft, dan verzeker ik
-u, dat ik, als ik eenigzins mijzelven ken, deze woestijnen, wildernissen
-en ijsvelden niet voor de paleizen van Moskou zou willen
-verlaten."&mdash;"Maar prins!" vervolgde ik, "misschien zijt gij niet alleen
-verbannen van de vermaken van het hof en van de magt, het gezag en de
-schatten, die vroeger uw deel waren, maar gij kunt ook van eenige
-gemakken des levens verstoken zijn; uwe bezittingen zijn misschien
-verbeurd verklaard, en wat men u hier toestaat, is welligt niet
-voldoende, om in uwe gewone behoeften te voorzien."&mdash;"Ja," zeide hij,
-"dat is ook zoo, als gij mij beschouwt als een edelman, een prins,
-gelijk ik ook ben; maar gij moet mij thans alleen beschouwen, als een
-mensch, een menschelijk wezen, dat zich van geen zijner medemenschen
-onderscheidt, en dan kan ik geen gebrek lijden, tenzij ik met ziekte of
-kwalen mogt bezocht worden. Om echter deze vraag op te lossen: gij ziet
-onze levenswijze, wij zijn hier met ons vijven, personen van hoogen
-rang, wij leven zoo stil, als in eenen staat van ballingschap. Van onze
-fortuin hebben wij uit de schipbreuk een klein gedeelte gered, hetgeen
-ons van de verpligting ontslaat, om met jagen den kost te verdienen,
-maar de arme soldaten, die hier zijn, en die hulp niet hebben, leven
-even ruim als wij. Zij gaan in de bosschen en vangen sabels en vossen;
-eene maand hieraan besteed, verschaft hun levensonderhoud voor een jaar,
-en daar de levenswijze hier niet kostbaar is, is het gemakkelijk het
-noodige te verwerven; dus is deze tegenwerping vervallen."</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 375px;">
-<img src="images/crus02_089.jpg" width="375" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Het zou mij te ver voeren, als ik een volledig verslag wilde geven van
-het aangename onderhoud, dat ik met dezen waarlijk grooten man had;
-gedurende hetwelk hij bewees, dat zijn geest zoo vervuld was met een
-diep inzigt in alle zaken; zoo gesterkt werd door godsdienst, zoowel als
-door de uitgebreidste kennis; dat zijne versmading van de wereld
-werkelijk was, zoo als hij verklaarde, en dat hij zichzelven steeds
-gelijk bleef, gelijk in het vervolg van dit verhaal zal blijken.</p>
-
-<p>Ik bragt hier acht maanden in eenen donkeren, treurigen winter door; de
-koude was zoo streng, dat ik mijn neus niet buiten de deur kon steken,
-zonder in bont gewikkeld te zijn, en een masker voor het gelaat te
-dragen, of liever een digte sluijer, met een gat, om te ademen, en twee,
-om te zien. Het korte daglicht, dat wij hadden, was ongeveer drie
-maanden lang niet meer dan vijf uren daags, zes op zijn hoogst, schoon
-het nimmer zeer donker was, daar de sneeuw voortdurend liggen bleef en
-het weder helder was. Onze paarden stonden in eenen kelder te
-verkwijnen, en onze dienstboden (want wij huurden die, om ons en onze
-paarden op te passen) waren telkens de handen en voeten bevroren.</p>
-
-<p>Echter zaten wij binnenshuis warm, de huizen waren digt, de muren dik,
-de vensters klein en allen met dubbele glazen. Ons eten bestond
-hoofdzakelijk in gedroogd wild, goed brood, als beschuit gebakken,
-verschillende soorten van gedroogden visch, en eenig schapen- en
-buffelvleesch, dat zeer goed is. Alle levensmiddelen voor den winter
-worden in den zomer ingelegd. Onze drank was water, met brandewijn
-vermengd, en meede in plaats van wijn, voor een traktement, die zij
-echter zeer goed hebben. De jagers, die in elk weder uitgaan, bragten
-ons dikwijls zeer goed en vet wild, en somtijds beerenvleesch, doch om
-het laatste gaven wij niet veel. Wij hadden een goeden voorraad thee,
-waarop wij onze vrienden onthaalden; met een woord, wij leidden over het
-geheel een zeer goed leven.</p>
-
-<p>Het was nu Maart; de dagen begonnen vrij wat langer en het weder althans
-dragelijker te worden; derhalve begonnen de andere reizigers sleden
-gereed te maken, om hen over de sneeuw te brengen; maar ik had besloten,
-gelijk ik gezegd heb, naar Archangel, en niet naar Rusland of de Oostzee
-te gaan, en ik bleef dus waar ik was, want ik wist zeer goed, dat de
-schepen uit het zuiden daar niet voor Mei of Junij heengaan, en dat, als
-ik in het begin van Augustus daar kwam, ik er vroeg genoeg zou zijn, om
-met een der eerst vertrekkende schepen mede te gaan, en derhalve maakte
-ik geen haast om te vertrekken, zoo als de anderen, en zag dus ook eene
-groote menigte volks, ja, eindelijk alle reizigers voor mij vertrekken.
-Het schijnt, dat zij van Moskou alle jaren herwaarts trekken, om te
-handelen, namelijk om pelterijen te brengen, en andere noodwendigheden
-te halen voor hunne winkels; en deze gaan met hetzelfde, oogmerk naar
-Archangel, maar deze allen, die ongeveer achthonderd mijlen terug
-moesten, vertrokken voor mij.</p>
-
-<p>Tegen het laatst van Mei begon ik mij ook tot mijn vertrek gereed te
-maken, en terwijl ik dit deed, schoot mij te binnen, terwijl ik al deze
-lieden zag, die de czaar naar Siberië gebannen had, en die toch als zij
-hier gekomen waren, vrijheid hadden om te gaan waarheen zij wilden,
-waarom zij niet heengingen naar eenig deel der wereld, waar zij
-goedvonden, en ik begon na te gaan wat hen belette zulks te ondernemen.</p>
-
-<p>Maar mijne verwondering hield op, toen ik hierover sprak, met den prins,
-van wien ik hiervoren gewag gemaakt heb, en die mij het volgende ten
-antwoord gaf: "In de eerste plaats, mijnheer! moet gij bedenken, waar
-wij zijn; ten tweede den toestand waarin wij zijn, en bijzonder den
-toestand van het volk, dat hier gebannen is. Wij zijn hier omgeven door
-sterkere sluitingen dan muren en grendels; aan de noordzijde is eene
-onbevaarbare oceaan, waarop nimmer een schip gezeild heeft, noch eene
-boot gevaren, en al bezaten wij beide, wij zouden niet weten waarheen er
-mede te gaan. Langs elken anderen weg," vervolgde hij, "moeten wij
-ongeveer duizend (Eng.) mijlen het gebied van den czaar doortrekken,
-langs wegen die ontoegankelijk zijn, behalve die welke de regering
-gemaakt heeft, en door steden, waarin zij bezetting heeft liggen, zoodat
-wij nimmer dien weg kunnen volgen, zonder ontdekt te worden, noch op
-eene andere wijze levensmiddelen erlangen; alle pogingen daartoe zijn
-derhalve vergeefs."</p>
-
-<p>Dit bragt mij tot zwijgen, en ik zag in, dat zij inderdaad in eene
-gevangenis waren opgesloten, zoo zeker, alsof zij in het kasteel van
-Moskou achter de grendels zaten. Het denkbeeld kwam echter bij mij op,
-dat ik wel het werktuig kon zijn, om een zoo uitmuntend persoon te doen
-ontsnappen, en dat het voor mij zeer gemakkelijk was, hem mede te
-voeren, daar er geene wacht hier te lande over hem gehouden werd. En
-daar ik niet naar Moskou ging, maar wel naar Archangel, en op de wijze
-van eene karavaan voorttrok, waardoor ik niet verpligt was de
-vestigingen in de woeste streken te betrekken, maar mijne nachten kon
-doorbrengen waar ik wilde, konden wij gemakkelijk zonder verhindering
-Archangel bereiken, waar ik hem dadelijk aan boord van een Engelsch of
-Hollandsch schip zou brengen. Wat zijn onderhoud en andere kleinigheden
-betrof, hiervoor zou ik zorgen, totdat hij daarin zelf kon voorzien.</p>
-
-<p>Hij hoorde mij zeer oplettend aan, terwijl ik hem dit voorstelde, en zag
-mij al den tijd dat ik sprak strak aan, ja, ik kon op zijn gelaat zien,
-dat hetgeen ik zeide zijn gemoed hevig in beweging bragt; hij veranderde
-dikwerf van kleur, zijne oogen vonkelden, en men kon ligt bespeuren, dat
-hij weifelde. Hij was eerst niet in staat om mij te antwoorden, toen ik
-had uitgesproken, en ik, als het ware, wachtte wat hij er van zou
-zeggen. Na eenigen tijd gezwegen te hebben, omhelsde hij mij en zeide:
-"Hoe ongelukkig zijn wij, feilbare menschen toch, dat zelfs onze beste
-daden van vriendschap ons tot een strik worden, en dat wij elkander in
-verzoeking brengen! Mijn beste vriend," vervolgde hij, "uwe aanbieding
-is zoo opregt, zoo goedhartig, zoo belangeloos, en zoo mijn voordeel
-beoogende; dat ik slechts weinig wereldkennis zou bezitten als ik er mij
-niet zeer over verwonderde, en de verpligting niet erkende, die ik
-daarvoor jegens u heb. Maar geloofde gij aan mijne opregtheid, in
-hetgeen ik zoo dikwijls u gezegd heb, dat ik de wereld verachtte?
-Geloofde gij, dat ik uit grond van mijn hart sprak, en dat ik hier
-werkelijk dien graad van geluk bereikt had, die mij verheft boven alles
-wat de wereld mij kon verschaffen of voor mij kon doen? Geloofde gij dat
-ik opregt was, toen ik u zeide dat ik niet zou willen terugkeeren, al
-zou ik teruggeroepen worden om alles te worden wat ik eenmaal was aan
-het hof en in het bezit van de gunst van mijn meester, den czaar?
-Gelooft gij, mijn vriend, dat ik een eerlijk man ben, of houdt gij mij
-voor een snoevenden huichelaar?" Hier zweeg hij stil, alsof hij op mijn
-antwoord wachtte, maar ik bespeurde spoedig dat hij eigenlijk ophield,
-omdat zijn gemoed geschokt en heen en weder geslingerd werd, en dat hij
-niet spreken kon. Ik beken dat ik verbaasd stond, zoo wel over hetgeen
-ik hoorde, als over den man zelven. Ik voerde eenige redenen aan, om hem
-over te halen de vrijheid te kiezen; dat hij beschouwen moest, dat door
-den Hemel eene deur ter zijner bevrijding werd opengesteld, en dat het
-een wenk was van de Voorzienigheid, die alle dingen bestiert, om
-zichzelven wel te doen, en nuttig voor anderen te worden.</p>
-
-<p>Hij had thans zijne bedaardheid herkregen. "Hoe weet gij, mijnheer,"
-zeide hij, "dat dit in plaats van een wenk des Hemels, geen aanloksel is
-van een anderen kant, dat mij in de verleidelijkste kleuren het geluk
-eener bevrijding voorspiegelt, terwijl het inderdaad een valstrik kan
-zijn; waardoor ik mijn eigen verderf te gemoet ga? Ik ben hier bevrijd
-van alle verzoeking, om mijne voormalige rampzalige grootheid weder te
-bereiken; ginds ben ik niet verzekerd of al de zaden van hoogmoed,
-eer- en hebzucht en weelde, die ik weet dat nog in mijn aard liggen, niet
-zullen herleven en wortel schieten, en met een woord, zich weder meester
-van mij maken; en dan zal de gelukkige gevangene, dien gij thans als
-meester van zichzelven ziet, de rampzalige slaaf zijner hartstogten
-zijn, bij het genot van alle mogelijke persoonlijke vrijheid. Waarde
-vriend, laat mij in deze gelukkige hechtenis, verbannen van de misdaden
-des levens, liever dan een zweem van vrijheid te koopen, ten koste van
-de vrijheid mijner rede, en van mijn toekomstig heil, dat ik thans te
-gemoet zie; maar dat ik alsdan, vrees ik, spoedig uit het oog zou
-verliezen, want ik ben slechts een mensch, heb vleesch en bloed, driften
-en hartstogten, die mij zoo waarschijnlijk als een ander zullen
-overmeesteren en wegslepen. O, wees niet mijn vriend en tegelijk mijn
-verleider!"</p>
-
-<p>Stond ik vroeger verbaasd, thans was ik geheel tot zwijgen gebragt, en
-stond hem aan te staren en te bewonderen. De tweestrijd, waarin ik hem
-gebragt had, was zoo groot, dat, ofschoon het geweldig koud was, het
-zweet hem uitgebroken was, en daar ik zag dat hij zijn gemoed wilde
-ontlasten, zeide ik met een paar woorden, dat hij er nog eens over moest
-nadenken en ik hem weder zou opzoeken, en begaf mij daarop naar mijne
-kamer.</p>
-
-<p>Een paar uren daarna hoorde ik iemand aan of bij mijne kamerdeur, en ik
-stond op om die te openen, toen de prins dit zelf deed en binnen kwam.
-"Mijn waarde vriend," zeide hij, "gij zoudt mij bijkans overgehaald
-hebben, doch thans ben ik weder tot mijzelven gekomen. Duid het mij niet
-ten kwade, dat ik uw aanbod niet aanneem. Ik verzeker u, het is niet
-omdat ik niet gevoel hoe vriendschappelijk het van u is, en ik kwam er u
-mijne hartelijke dankbaarheid voor betuigen; maar ik hoop thans
-mijzelven overwonnen te hebben."</p>
-
-<p>"Prins," zeide ik, "ik hoop dat gij ten volle overtuigd zijt, dat gij u
-niet tegen eenen wenk der Voorzienigheid verzet."&mdash;"Ware het eene stem
-des Hemels geweest," zeide hij, "dan zou diezelfde magt mij aangedreven
-hebben het voorstel aan te nemen; maar ik acht mij ten volle overtuigd
-dat het 's Hemels wil is dat ik het afwijs, en als wij scheiden zal het
-mij eene streelende gedachte zijn, dat gij mij achterlaat als een braaf
-man, schoon dan ook een gevangen man."</p>
-
-<p>Mij schoot niets over dan hierin te berusten, en hem te verzekeren, dat
-mijne eenigste bedoeling geweest was hem van dienst te zijn. Hij
-omhelsde mij met vuur en verzekerde mij dat hij hiervan overtuigd was,
-en altijd dit zou erkennen; en daarbij bood hij mij een fraai geschenk
-van sabelvellen; inderdaad voor mij te groot om aan te nemen, van iemand
-in zijne omstandigheden; en ik wilde het ontwijken, maar hij liet het
-zich niet afslaan.</p>
-
-<p>Den volgenden morgen zond ik mijn knecht naar hem toe, met een klein
-geschenk van thee, twee stukken Chinesche lijnwaad, en vier stukjes
-Japansch goud, die te zamen nog geen zes oncen wogen; hetwelk echter
-niet haalde bij de waarde der sabelvellen, die ik bij mijne komst in
-Engeland vernam dat omtrent twee honderd Pond St. waard waren. Hij nam
-de thee en een stuk lijnwaad aan, en een van de Japansche goudstukjes,
-daar een fraaije stempel opstond, hetwelk ik begreep, dat hij om de
-zeldzaamheid aannam; doch meer wilde hij niet aannemen, en hij liet mij
-door mijn knecht zeggen, dat hij mij gaarne wilde spreken.</p>
-
-<p>Toen ik bij hem kwam zeide hij, dat ik nog wel weten zou wat er tusschen
-ons voorgevallen was, en hij hoopte, dat ik daarover niet meer bij hem
-aandringen zou. Maar dewijl ik hem zulk een edelmoedig aanbod gedaan
-had, vroeg hij mij of ik zoo welwillend zou zijn om hetzelfde voor een
-ander persoon te doen, dien hij mij noemen zou, en waarin hij zeer veel
-belang stelde. Ik antwoordde, dat ik weinig lust had het voor iemand
-anders dan voor hem te doen, wien ik bijzonder hoogschatte, en dien ik
-gaarne had willen bevrijden. Zoo hij mij echter den persoon noemen
-wilde, zou ik hem bepaald antwoorden, in de hoop dat hij, zoo mijn
-antwoord hem niet beviel, mij dit niet euvel zou duiden. Hij zeide mij,
-dat hij het voor zijn zoon vroeg, die, ofschoon ik hem niet gezien had,
-in dezelfde omstandigheden als hij verkeerde, en ongeveer tweehonderd
-(Eng.) mijlen vandaar aan de overzijde der Oby was, maar dat hij, als ik
-toestemde, om hem zenden zou.</p>
-
-<p>Zonder te aarzelen zeide ik hem dat ik het doen zou. Ik gaf hem echter
-daarbij te kennen, dat het alleen om zijnentwil was, en dat, aangezien
-ik hem niet kon overhalen, ik hem een bewijs mijner achting wilde geven
-door mijn gedrag jegens zijn zoon, doch het zou vervelend zijn dit alles
-hier te herhalen. Hij zond den volgenden dag om zijn zoon, en twintig
-dagen later keerde deze met den bode terug, medebrengende zes of zeven
-paarden met zeer kostbare pelterijen beladen, die te zamen van groote
-waarde waren.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_090.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Zijne knechts bragten de paarden in de stad, maar lieten den jongen
-prins op een afstand achter, tot in den nacht, toen hij heimelijk bij
-ons kwam, en zijn vader hem aan mij voorstelde, en hier overlegden wij
-hoe wij reizen zouden, en welken weg wij zouden kiezen.</p>
-
-<p>Ik had eene groote menigte sabelvellen, zwarte vossenvellen, fijn
-hermelijn en ander kostbaar bont gekocht, of liever geruild voor andere
-goederen, die ik uit China medegebragt had, vooral voor de nagelen en
-nootmuskaten, die ik meerendeels hier en het overschot in Archangel
-verkocht, voor een veel hooger prijs dan zij te Londen hadden kunnen
-gelden; en mijn compagnon, die de winst berekende, en wiens bestemming
-veel meer dan de mijne het drijven van koophandel was, was magtig in
-zijn schik met ons vertoeven hier, uithoofde van onzen hier gedreven
-handel.</p>
-
-<p>In het begin van Junij verliet ik deze afgelegene plaats; eene stad,
-waarvan men, geloof ik, in de wereld weinig spreekt, en geen wonder daar
-zij zoo ver buiten alle gewone handelswegen ligt. Wij waren thans tot
-eene zeer kleine karavaan gesmolten, bestaande in het geheel slechts uit
-tweeëndertig paarden en kameelen, die allen voor de mijnen doorgingen,
-schoon er vier aan mijn nieuwen gast toebehoorden. Het was dus zeer
-natuurlijk, dat ik meer knechts medenam dan vroeger; en de jonge prins
-ging voor mijn opzigter of intendant door. Voor welk groot heer ik zelf
-gehouden werd, weet ik niet, ook lustte het mij niet er naar te vragen.
-Wij moesten hier de ergste en grootste woestijn doortrekken, die wij op
-de geheele aarde aantroffen; ik noem haar de ergste, omdat de weg er op
-vele plaatsen zeer gevaarlijk en ongelijk was; het best dat wij er van
-konden zeggen, was, dat wij geen troepen Tartaren en roovers te duchten
-hadden, omdat die nimmer, of althans hoogstzelden aan deze zijde van de
-rivier Oby komen; doch wij ondervonden het anders.</p>
-
-<p>De jonge prins had bij zich een trouwen Russischen knecht, of eigenlijk
-een Siberiër van geboorte, die het land volkomen kende, en ons langs
-zijwegen voerde, zoodat wij de voornaamste steden en dorpen aan den
-grooten weg vermeden; omdat de Russische bezettingen, die daar liggen,
-zeer nieuwsgierig, en gestreng in hun onderzoek van reizigers zijn, en
-vooral nasporen of ook eenige ballingen op die wijze trachten te
-ontkomen. Wij waren dikwijls verpligt in het open veld te liggen, en
-daar onder onze tenten den nacht door te brengen, terwijl wij in de
-steden aan den weg zeer goed ons gemak hadden kunnen nemen; hierdoor
-liep onze geheele reisweg als het ware door eene woestijn. Den jongen
-prins hinderde dit zoo, dat hij aan verscheidene steden gekomen, niet
-wilde dat wij in het open veld bleven, maar zelf met zijn knecht den
-nacht in de bosschen doorbragt, en ons den volgenden dag op eene
-afgesprokene plaats opwachtte.</p>
-
-<p>Wij hadden juist Europa betreden, na de rivier Kama overgetrokken te
-zijn, die aldaar de grensscheiding tusschen Europa en Azië uitmaakt, en
-de eerste stad aan de Europesche zijde heette Soloi-Kamaskoi, dat zoo
-veel zeggen wil als de groote stad op den oever van de Kama; en hier
-verwachtten wij eene merkbare verandering te zullen bespeuren in de
-bewoners, hunne zeden, gewoonten, godsdienst en bedrijf; maar wij hadden
-misgerekend. Wij hadden nog eene uitgestrekte woestijn door te trekken,
-die, naar men ons verhaalde, zevenhonderd (Eng.) mijlen op sommige
-plaatsen lang is, maar niet meer dan tweehonderd mijlen breed, waar wij
-hem doortrokken. Tot dat wij deze achter den rug hadden, vonden wij zeer
-weinig verschil tusschen dit land en Tartarijë, en het volk meest
-heidenen en weinig beschaafder dan de wilden van Amerika; hunne huizen
-en dorpen vol afgoden, en hunne levenswijze allerbarbaarscht, behalve in
-de steden, gelijk ik zeide, en de dorpen en derzelver nabijheid, die
-door Christenen van de Grieksche godsdienst bewoond worden; maar ook de
-godsdienst van deze is zoo met bijgeloof doormengd, dat die op sommige
-plaatsen niet van afgoderij te onderscheiden was.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 525px;">
-<img src="images/crus02_091.jpg" width="525" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>In het doortrekken van deze woestijn, nadat wij alle gevaren zoo wij
-meenden, reeds achter den rug hadden, dacht ik dat wij nog
-uitgeplunderd en misschien vermoord zouden worden door eene troep
-roovers. Ik weet nog niet uit welk land zij waren; hetzij het
-zwerfbenden waren van de Ostiaken, eene soort van Tartaren, of woest
-volk van de boorden van de Oby, die tot hier heen gezworven waren, dan
-wel of het Siberische sabeljagers waren; maar zij waren allen te paard,
-droegen boog en pijlen, en waren eerst vijfenveertig in getal; zij
-kwamen tot op ongeveer twee geweerschoten afstands van ons, en zonder
-ons eenige vragen te doen, reden zij om ons heen en sloegen ons zeer
-ernstig gade. Eindelijk plaatsten zij zich vlak voor ons, waarop wij ons
-in een gelid voor onze kameelen schaarden, daar wij nog geen zestien man
-in het geheel uitmaakten, en zonden den Siberischen knecht naar hen toe
-om te zien wie zij waren. Zijn meester was te meer geneigd hem te laten
-gaan, daar hij zeer beducht was dat het een Siberische troep was, die
-men hem achterna had gezonden. De man reed naar hen toe met eene witte
-vlag en sprak hen aan; maar schoon hij verscheidene van hunne talen of
-liever tongvallen gebruikte, kon hij geen woord verstaan van hetgeen zij
-zeiden. Na eenige teekens die zij hem deden van niet nader te komen als
-hij zijn leven lief had, en een aanbod om hem dood te schieten als hij
-naderde, ten minste zoo verstond hij hunne bedoeling, kwam de man terug,
-even wijs als toen hij ging; echter zeide hij dat hij hen, naar hunne
-kleeding, voor Tartaren of Kalmukken, of voor eene horde Circassiërs
-hield, en dat er in de groote woestijn meer van hen moesten zijn, schoon
-hij nimmer gehoord had, dat er vroeger ooit eenige zoo ver noordwaarts
-waren doorgedrongen.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 685px;">
-<img src="images/crus02_092.jpg" width="685" alt="" title="" />
-</div>
-
-<p>Dit was eene slechte troost voor ons. Er viel echter niet aan te doen.
-Aan de linkerzijde, op ongeveer een vierde uurs was een groepje boomen,
-die digt bijeen en vlak bij den weg stonden. Ik besloot dadelijk ons
-daarheen te begeven en ons, zoo goed wij konden, te verschansen; want ik
-begreep dat vooreerst deze boomen ons grootendeels voor hunne pijlen
-zouden beschutten, en in de tweede plaats, dat zij ons dan niet in massa
-op het lijf konden vallen. Eigenlijk was het mijn oude Portugeesche
-loods die het voorstelde, en die deze uitmuntende eigenschap had, dat
-hij altijd in de oogenblikken van het grootste gevaar het geschiktste
-was om ons te leiden en aan te moedigen. Wij trokken met den meest
-mogelijken spoed daarheen en bereikten dat boschje, terwijl de Tartaren
-of dieven, wat zij dan ook waren, stand hielden, en ons geen hindernis
-in den weg legden. Daar gekomen, bevonden wij tot onze groote vreugd,
-dat het eene vochtige, moerassige plek gronds was, met aan de eene zijde
-eene groote bron, die in een klein beekje uitliep, dat een eind weegs
-nader zich met een ander van gelijke grootte vereenigde, en dat
-eigenlijk de oorsprong of bron van eene groote rivier was, die hooger op
-de Wertska heette. Er stonden om die bron niet boven de tweehonderd
-boomen, maar zij waren zeer groot en stonden digt opeen; zoodat, zoodra
-wij daar waren, wij ons volkomen voor den vijand beschut zagen, ten ware
-zij afstegen en ons te voet aanvielen.</p>
-
-<p>Om dit echter moeijelijk te maken, kapte onze Portugees met onvermoeiden
-ijver takken van de boomen, en liet die hangen en niet geheel van den
-stam gescheiden, van den eenen boom naar den anderen; zoodat hij eene
-onafgebroken verschansing om ons heen vormde.</p>
-
-<p>Wij bleven hier eenige uren de bewegingen des vijands gadeslaan, die
-echter geen lust tot eenige beweging scheen te hebben. Een paar uren
-voor den avond kwamen zij echter op ons aanrukken, en schoon wij het
-niet bemerkt hadden, zagen wij nu dat er zich nog eenigen bij hen
-gevoegd hadden, zoodat er thans tachtig ruiters waren, waaronder echter,
-naar onze meening, eenige vrouwen. Wij lieten hen tot op een half
-geweerschot afstands van onze legerplaats komen, waarna wij met los
-kruid op hen schoten, en hen in het Russisch toeriepen wat zij van ons
-hebben wilden, en hen gelastten zich te verwijderen. Daar zij ons echter
-niet verstonden, drongen zij met verdubbelde woede op ons boschje aan,
-zich verbeeldende, dat wij niet zoo verschanst waren of zij zouden er
-wel kunnen doorbreken. Onze oude loods was onze bevelhebber, gelijk hij
-vroeger onze ingenieur geweest was, en gelastte ons niet te vuren, voor
-zij op een pistoolschot afstands gekomen waren; en alsdan vooral goed op
-hen te mikken. Wij zeiden, dat wij op zijn bevel zouden wachten,
-waarmede hij zoo lang draalde tot sommigen nog slechts eenige schreden
-van ons af waren.</p>
-
-<p>Wij mikten zoo goed, of de hemel bestierde ons vuur zoo, dat wij bij de
-eerste losbranding er veertien doodden, en nog verscheidenen benevens
-eenige paarden kwetsten, want wij hadden allen onze geweren met ten
-minste twee of drie kogels geladen.</p>
-
-<p>Dit bragt hen geheel in verwarring, en zij trokken dadelijk wel honderd
-roeden terug, in welken tijd wij onze geweren weder laadden, en ziende,
-dat zij op dien afstand bleven, deden wij een uitval, en vermeesterden
-vier of vijf paarden, wier ruiters waarschijnlijk gedood waren. Bij de
-gesneuvelden komende, zagen wij duidelijk dat het Tartaren waren, schoon
-wij niet wisten uit welke streek, noch hoe het kwam dat zij een zoo
-buitengewoon verren togt hadden ondernomen.</p>
-
-<p>Een dag daarna maakten zij eene beweging om ons op nieuw aan te vallen,
-en reden ons boschje rond om te zien of zij ook ergens konden
-doorbreken; maar ons steeds gereed vindende hun het hoofd te bieden,
-verlieten zij ons weder, en wij besloten dien nacht niet van de plaats
-te gaan.</p>
-
-<p>Wij sliepen weinig, gelijk men wel denken kan, maar bragten het
-meerendeel van den nacht door met ons leger te versterken, en de
-toegangen te verschansen, en eene scherpe wacht te houden, in
-afwachting, dat het zou beginnen te dagen. Toen de dag doorkwam bragt
-hij ons eene onaangename ontdekking; want de vijand, dien wij gehoopt
-hadden dat door de geledene ontvangst afgeschrikt zou zijn geworden, was
-thans tot op zijn minst driehonderd aangegroeid, en had elf of twaalf
-hutten of tenten opgeslagen, alsof hij besloten had ons te belegeren.
-Zij hadden hun kamp opgeslagen op eene opene vlakte, ongeveer drie
-kwartieruurs van ons verwijderd.</p>
-
-<p>Deze ontdekking was eene onaangename verrassing voor ons; en hier moet
-ik bekennen, achtte ik mij verloren en al wat ik had. Het verlies mijner
-goederen ging mij zoo veel niet aan het hart (schoon zij van veel waarde
-waren), als wel de gedachte van in de handen van zulke barbaren te
-moeten vallen, op het laatst van mijne reis, na het doorstaan van zoo
-vele gevaren en moeijelijkheden, en als het ware in het gezigt van de
-haven, waar wij veiligheid en behoud verwachtten. Mijn compagnon was
-woedend; hij zeide, dat het verlies zijner goederen hem in den grond zou
-boren, en dat hij liever wilde sterven dan tot den bedelstaf geraken, en
-hij wilde vechten tot den laatsten droppel bloed.</p>
-
-<p>De jonge prins, een man zoo dapper als iemand, stemde ook voor het
-gevecht, en mijn oude loods was van meening, dat wij in onze stelling
-hen allen konden weerstaan. Wij bragten zoo den dag door in
-beraadslagingen wat wij doen wilden, doch tegen den avond bespeurden wij
-dat het getal onzer vijanden nog vermeerderd was. Misschien hadden zij
-in verschillende afdeelingen rond gezworven om buit op te sporen, en
-hadden de eerste verspieders uitgezonden om hen te hulp te roepen, en
-met den buit bekend te maken. Wij wisten niet of niet hun getal den
-volgenden morgen nog meer aangegroeid zou zijn, en dus vroeg ik aan de
-lieden, die wij van Tobolsk hadden medegenomen, of er geene andere,
-geene zijwegen waren, waardoor wij misschien een of ander dorp of stad
-konden bereiken, of wel het einde der woestijn.</p>
-
-<p>De Siberische knecht van den jongen prins zeide ons, dat als wij hen
-wilden uit den weg gaan en niet bevechten, hij zich sterk maakte ons in
-den nacht op een weg te brengen, die noordwaarts liep, naar de rivier
-Petras, waardoor hij zich verzekerd hield, dat wij den aftogt zouden
-kunnen blazen, zonder dat de Tartaren wisten waar wij zouden gebleven
-zijn, maar hij zeide, dat zijn heer hem gezegd had niet te willen
-vlugten, maar liever te vechten. Ik zeide, dat hij zijn heer niet goed
-begrepen had, dat deze te verstandig was om gaarne te vechten zonder
-eenig doel; dat zijn heer reeds blijken genoeg had gegeven, dat hij
-onversaagd was, maar dat zijn heer zelf wel wist, dat zeventien of
-achttien man niet tegen vijfhonderd konden vechten, ten ware eene
-onvermijdelijke noodzakelijkheid hen er toe dwong, en dat als hij het
-mogelijk achtte in den nacht te ontkomen, wij dit volstrekt moesten
-beproeven. Hij antwoordde, dat als zijn heer hem dit gebood, hij zijn
-leven te pand zette dat hij het doen zou. Wij haalden weldra zijn heer
-over, doch in het geheim, om hem dit bevel te geven, en maakten ons
-dadelijk gereed om het uit te voeren.</p>
-
-<p>In de eerste plaats legden wij, zoodra het duister werd, een vuur aan in
-onze legerplaats, en maakten het zoo, dat het den geheelen nacht zou
-kunnen doorbranden, opdat de Tartaren mogten begrijpen dat wij er nog
-waren; maar zoodra het duister werd, dat wil zeggen, zoodra wij de
-sterren konden zien (want eer wilde onze gids niet op weg gaan) volgden
-wij onzen nieuwen geleider, daar wij de paarden en kameelen reeds
-vooraf beladen hadden. Ik zag weldra, dat hij zijn weg naar de poolster
-rigtte, daar het land een groot eind geheel effen was.</p>
-
-<p>Na twee uren zeer snel voortgetrokken te zijn, begon het nog lichter te
-worden; want ofschoon de nacht reeds helder was geweest, kwam nu de maan
-op, zoodat het eigenlijk lichter was dan wij verlangden; doch den
-volgenden morgen te zes ure hadden wij bijkans veertig (Eng.) mijlen
-afgelegd; waarmede wij onze paarden dan ook schier dood gereden hadden.
-Hier vonden wij een Russisch dorp, Kirmazinskoi genaamd, waar wij rust
-hielden en dien dag niets van de Kalmuksche Tartaren vernamen. Twee uren
-voor den avond trokken wij weder op weg en reisden tot den volgenden
-morgen te acht ure, schoon niet zoo haastig als vroeger; en tegen zeven
-ure trokken wij een riviertje over, genaamd Kirtza, en kwamen aan eene
-goede, groote en zeer bevolkte stad, door Russen bewoond, genaamd
-Ozomoys. Hier hoorden wij, dat er in de woestijn verscheidene troepen of
-horden Kalmukken rondzwierven, maar dat wij thans buiten alle gevaar
-voor hen waren, hetgeen, gelijk men denken kan, zeer naar ons genoegen
-was. Hier waren wij verpligt andere paarden aan te schaffen, en daar wij
-rust hoog noodig hadden, bleven wij hier vijf dagen; en mijn compagnon
-en ik besloten den eerlijken Siberiër, die ons hierheen geleid had, de
-waarde van tien pistolen te geven voor zijn geleide.</p>
-
-<p>Binnen vijf dagen kwamen wij te Venessima aan de rivier Witzogda, die in
-de Dwina uitloopt, en dus gelukkig nabij het einde van onze reis te
-land, daar die rivier tot Archangel bevaarbaar is. Vandaar kwamen wij
-den derden nabij de Lawrenskoi, waar deze rivieren zich vereenigen, en
-namen daar twee vrachtscheepjes en eene bark voor ons aan. Wij gingen
-den zevenden scheep en kwamen behouden te Archangel den achttienden, na
-een jaar, vijf maanden en drie dagen op reis te zijn geweest, daaronder
-begrepen ons verblijf van acht maanden te Tobolsk.</p>
-
-<p>Wij waren verpligt hier zes weken op de aankomst van schepen te
-wachten, en zouden nog langer hebben moeten wachten, zoo niet een
-Hamburger eene maand vroeger dan eenig Engelsen schip binnengekomen was;
-na overwogen te hebben, dat Hamburg misschien eene even goede markt voor
-onze goederen als Londen zou opleveren, bevrachtten wij alleen hem, en
-na onze goederen aan boord gebragt te hebben, was het zeer natuurlijk,
-dat ik er mijn opzigter liet blijven om er het oog op te houden.
-Hierdoor had de jonge prins eene voldoende gelegenheid om zich verborgen
-te houden, terwijl hij zoo lang wij hier bleven niet aan wal kwam, daar
-hij vreesde in de stad gezien te worden door eenige kooplieden van
-Moscou, die hem zeker herkend zoude hebben.</p>
-
-<p>Wij zeilden van Archangel den 2den Augustus, en liepen zonder eenig
-merkwaardig wedervaren den 13den September de Elbe op. Hier vonden mijn
-compagnon zoo wel als ik, eene zeer goede gelegenheid om onze goederen
-te verkoopen, zoowel die uit China als de pelterijen van Siberië, en na
-het bedrag van den verkoop gedeeld te hebben, beliep mijn aandeel
-drieduizend vierhonderd vijfenzeventig pond Sterling, zeventien
-schellingen, niettegenstaande de vele verliezen die wij geleden, en
-onkosten die wij hadden gemaakt. Ik moet echter aanmerken, dat hieronder
-begrepen was de waarde van ongeveer zeshonderd Pond St. aan diamanten,
-die ik te Bengalen gekocht had.</p>
-
-<p>Hier nam de jonge prins afscheid van ons, en ging de Elbe op, om zich
-naar het hof van Weenen te begeven, waar hij besloot bescherming te
-zoeken, en vanwaar hij briefwisseling kon houden met de vrienden zijns
-vaders, die nog leefden. Hij scheidde niet van mij, zonder herhaalde
-betuigingen van zijne dankbaarheid voor de hem bewezen dienst, en voor
-de genegenheid, die ik zijn vader toedroeg.</p>
-
-<p>Ten besluite. Nadat ik bijkans vier maanden in Hamburg vertoefd had,
-reisde ik vandaar te land naar den Haag, en stak vervolgens met de
-pakketboot over naar Engeland, en kwam te Londen den 10 Januarij 1705,
-na tien jaren en negen maanden van Engeland afwezig te zijn geweest.</p>
-
-<p>En hier heb ik besloten mij niet meer af te slooven; maar mij voor te
-bereiden voor een langduriger reize dan deze allen; daar ik thans
-tweeënzeventig jaren oud ben geworden, in een leven vol eindelooze
-afwisseling, en thans voldoende de waarde van rust heb leeren waarderen,
-en den zegen van zijne dagen in vrede te besluiten.</p>
-
-<div class="figcenter" style="width: 460px;">
-<img src="images/crus02_093.jpg" width="460" alt="" title="" />
-</div>
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-<pre>
-
-
-
-
-
-End of the Project Gutenberg EBook of Het leven en de lotgevallen van
-Robinson Crusoe, t. 2 (of 2), by Daniel De Foe
-
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROBINSON CRUSOE, T. 2 ***
-
-***** This file should be named 41429-h.htm or 41429-h.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/1/4/2/41429/
-
-Produced by Anne Dreze, Annemie Arnst & Marc D'Hooghe at
-http://www.freeliterature.org (Images generously made
-available by the Hathi Trust)
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License available with this file or online at
-  www.gutenberg.org/license.
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation information page at www.gutenberg.org
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at 809
-North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887.  Email
-contact links and up to date contact information can be found at the
-Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit:  www.gutenberg.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For forty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
-
-
-</pre>
-
-</body>
-</html>
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_001.jpg b/old/41429-h/images/crus02_001.jpg
deleted file mode 100644
index 4adb4de..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_001.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_002.jpg b/old/41429-h/images/crus02_002.jpg
deleted file mode 100644
index f15d4dc..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_002.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_003.jpg b/old/41429-h/images/crus02_003.jpg
deleted file mode 100644
index e8983e8..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_003.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_004.jpg b/old/41429-h/images/crus02_004.jpg
deleted file mode 100644
index bc1b301..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_004.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_005.jpg b/old/41429-h/images/crus02_005.jpg
deleted file mode 100644
index 5fe2eaa..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_005.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_006.jpg b/old/41429-h/images/crus02_006.jpg
deleted file mode 100644
index ec0f6cc..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_006.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_007.jpg b/old/41429-h/images/crus02_007.jpg
deleted file mode 100644
index 1999fda..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_007.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_008.jpg b/old/41429-h/images/crus02_008.jpg
deleted file mode 100644
index 9b0b7b3..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_008.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_009.jpg b/old/41429-h/images/crus02_009.jpg
deleted file mode 100644
index 2e8dd28..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_009.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_010.jpg b/old/41429-h/images/crus02_010.jpg
deleted file mode 100644
index 75337ea..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_010.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_011.jpg b/old/41429-h/images/crus02_011.jpg
deleted file mode 100644
index 3eb24d2..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_011.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_012.jpg b/old/41429-h/images/crus02_012.jpg
deleted file mode 100644
index 5a452d3..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_012.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_013.jpg b/old/41429-h/images/crus02_013.jpg
deleted file mode 100644
index 87ec8ae..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_013.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_014.jpg b/old/41429-h/images/crus02_014.jpg
deleted file mode 100644
index 2ee9981..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_014.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_015.jpg b/old/41429-h/images/crus02_015.jpg
deleted file mode 100644
index 2558b81..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_015.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_016.jpg b/old/41429-h/images/crus02_016.jpg
deleted file mode 100644
index 4a60334..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_016.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_017.jpg b/old/41429-h/images/crus02_017.jpg
deleted file mode 100644
index a0904b8..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_017.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_018.jpg b/old/41429-h/images/crus02_018.jpg
deleted file mode 100644
index 7d5194b..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_018.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_019.jpg b/old/41429-h/images/crus02_019.jpg
deleted file mode 100644
index 88a4e02..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_019.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_020.jpg b/old/41429-h/images/crus02_020.jpg
deleted file mode 100644
index 5d9c9e5..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_020.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_021.jpg b/old/41429-h/images/crus02_021.jpg
deleted file mode 100644
index 5e8b530..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_021.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_022.jpg b/old/41429-h/images/crus02_022.jpg
deleted file mode 100644
index f842908..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_022.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_023.jpg b/old/41429-h/images/crus02_023.jpg
deleted file mode 100644
index 4274ecd..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_023.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_024.jpg b/old/41429-h/images/crus02_024.jpg
deleted file mode 100644
index 3d6c1e6..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_024.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_025.jpg b/old/41429-h/images/crus02_025.jpg
deleted file mode 100644
index 6b427a2..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_025.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_026.jpg b/old/41429-h/images/crus02_026.jpg
deleted file mode 100644
index 8f37889..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_026.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_027.jpg b/old/41429-h/images/crus02_027.jpg
deleted file mode 100644
index 4c24d2d..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_027.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_028.jpg b/old/41429-h/images/crus02_028.jpg
deleted file mode 100644
index fa5380f..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_028.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_029.jpg b/old/41429-h/images/crus02_029.jpg
deleted file mode 100644
index 699cb1c..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_029.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_030.jpg b/old/41429-h/images/crus02_030.jpg
deleted file mode 100644
index e2537e9..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_030.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_031.jpg b/old/41429-h/images/crus02_031.jpg
deleted file mode 100644
index c689e0a..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_031.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_032.jpg b/old/41429-h/images/crus02_032.jpg
deleted file mode 100644
index 1a70d98..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_032.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_033.jpg b/old/41429-h/images/crus02_033.jpg
deleted file mode 100644
index cb19613..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_033.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_034.jpg b/old/41429-h/images/crus02_034.jpg
deleted file mode 100644
index d7556fc..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_034.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_035.jpg b/old/41429-h/images/crus02_035.jpg
deleted file mode 100644
index 2e3714f..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_035.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_036.jpg b/old/41429-h/images/crus02_036.jpg
deleted file mode 100644
index 9390958..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_036.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_037.jpg b/old/41429-h/images/crus02_037.jpg
deleted file mode 100644
index b28dd53..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_037.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_038.jpg b/old/41429-h/images/crus02_038.jpg
deleted file mode 100644
index 0586f98..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_038.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_039.jpg b/old/41429-h/images/crus02_039.jpg
deleted file mode 100644
index 602dfbd..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_039.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_040.jpg b/old/41429-h/images/crus02_040.jpg
deleted file mode 100644
index a418aff..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_040.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_041.jpg b/old/41429-h/images/crus02_041.jpg
deleted file mode 100644
index b7c760f..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_041.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_042.jpg b/old/41429-h/images/crus02_042.jpg
deleted file mode 100644
index 50a9fa2..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_042.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_043.jpg b/old/41429-h/images/crus02_043.jpg
deleted file mode 100644
index 1d1b224..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_043.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_044.jpg b/old/41429-h/images/crus02_044.jpg
deleted file mode 100644
index ace8ffc..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_044.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_045.jpg b/old/41429-h/images/crus02_045.jpg
deleted file mode 100644
index 33f0593..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_045.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_046.jpg b/old/41429-h/images/crus02_046.jpg
deleted file mode 100644
index 695618f..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_046.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_047.jpg b/old/41429-h/images/crus02_047.jpg
deleted file mode 100644
index d657e94..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_047.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_048.jpg b/old/41429-h/images/crus02_048.jpg
deleted file mode 100644
index d9a344f..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_048.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_049.jpg b/old/41429-h/images/crus02_049.jpg
deleted file mode 100644
index 64d1280..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_049.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_050.jpg b/old/41429-h/images/crus02_050.jpg
deleted file mode 100644
index 0f6a7cd..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_050.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_051.jpg b/old/41429-h/images/crus02_051.jpg
deleted file mode 100644
index 02620ae..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_051.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_052.jpg b/old/41429-h/images/crus02_052.jpg
deleted file mode 100644
index 2e6dace..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_052.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_053.jpg b/old/41429-h/images/crus02_053.jpg
deleted file mode 100644
index 1a94fc7..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_053.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_054.jpg b/old/41429-h/images/crus02_054.jpg
deleted file mode 100644
index 043ad42..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_054.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_055.jpg b/old/41429-h/images/crus02_055.jpg
deleted file mode 100644
index cdb13ed..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_055.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_056.jpg b/old/41429-h/images/crus02_056.jpg
deleted file mode 100644
index 2a180eb..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_056.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_057.jpg b/old/41429-h/images/crus02_057.jpg
deleted file mode 100644
index 34cfe1a..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_057.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_058.jpg b/old/41429-h/images/crus02_058.jpg
deleted file mode 100644
index 484eee2..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_058.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_059.jpg b/old/41429-h/images/crus02_059.jpg
deleted file mode 100644
index c660d50..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_059.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_060.jpg b/old/41429-h/images/crus02_060.jpg
deleted file mode 100644
index 9e4d90b..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_060.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_061.jpg b/old/41429-h/images/crus02_061.jpg
deleted file mode 100644
index 6e43fb9..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_061.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_062.jpg b/old/41429-h/images/crus02_062.jpg
deleted file mode 100644
index af2e328..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_062.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_063.jpg b/old/41429-h/images/crus02_063.jpg
deleted file mode 100644
index d2de459..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_063.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_064.jpg b/old/41429-h/images/crus02_064.jpg
deleted file mode 100644
index 9754908..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_064.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_065.jpg b/old/41429-h/images/crus02_065.jpg
deleted file mode 100644
index c009938..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_065.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_066.jpg b/old/41429-h/images/crus02_066.jpg
deleted file mode 100644
index f57168e..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_066.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_067.jpg b/old/41429-h/images/crus02_067.jpg
deleted file mode 100644
index f8800b3..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_067.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_068.jpg b/old/41429-h/images/crus02_068.jpg
deleted file mode 100644
index 21d96b2..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_068.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_069.jpg b/old/41429-h/images/crus02_069.jpg
deleted file mode 100644
index 36cd272..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_069.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_070.jpg b/old/41429-h/images/crus02_070.jpg
deleted file mode 100644
index d143ff2..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_070.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_071.jpg b/old/41429-h/images/crus02_071.jpg
deleted file mode 100644
index 5740467..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_071.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_072.jpg b/old/41429-h/images/crus02_072.jpg
deleted file mode 100644
index ab57fee..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_072.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_073.jpg b/old/41429-h/images/crus02_073.jpg
deleted file mode 100644
index 405eafa..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_073.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_074.jpg b/old/41429-h/images/crus02_074.jpg
deleted file mode 100644
index aba2473..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_074.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_075.jpg b/old/41429-h/images/crus02_075.jpg
deleted file mode 100644
index 2730a30..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_075.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_076.jpg b/old/41429-h/images/crus02_076.jpg
deleted file mode 100644
index 37f81ba..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_076.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_077.jpg b/old/41429-h/images/crus02_077.jpg
deleted file mode 100644
index 32727c9..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_077.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_078.jpg b/old/41429-h/images/crus02_078.jpg
deleted file mode 100644
index 82a0dfd..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_078.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_079.jpg b/old/41429-h/images/crus02_079.jpg
deleted file mode 100644
index 931aa8a..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_079.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_080.jpg b/old/41429-h/images/crus02_080.jpg
deleted file mode 100644
index 34b1cf6..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_080.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_081.jpg b/old/41429-h/images/crus02_081.jpg
deleted file mode 100644
index 338e8c0..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_081.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_082.jpg b/old/41429-h/images/crus02_082.jpg
deleted file mode 100644
index 5693186..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_082.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_083.jpg b/old/41429-h/images/crus02_083.jpg
deleted file mode 100644
index f77fbca..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_083.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_084.jpg b/old/41429-h/images/crus02_084.jpg
deleted file mode 100644
index 3a680b3..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_084.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_085.jpg b/old/41429-h/images/crus02_085.jpg
deleted file mode 100644
index d2c5b63..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_085.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_086.jpg b/old/41429-h/images/crus02_086.jpg
deleted file mode 100644
index ff58fb3..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_086.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_087.jpg b/old/41429-h/images/crus02_087.jpg
deleted file mode 100644
index 4e3c34c..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_087.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_088.jpg b/old/41429-h/images/crus02_088.jpg
deleted file mode 100644
index 2b14eef..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_088.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_089.jpg b/old/41429-h/images/crus02_089.jpg
deleted file mode 100644
index 959509d..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_089.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_090.jpg b/old/41429-h/images/crus02_090.jpg
deleted file mode 100644
index a72a843..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_090.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_091.jpg b/old/41429-h/images/crus02_091.jpg
deleted file mode 100644
index 0bb2705..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_091.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_092.jpg b/old/41429-h/images/crus02_092.jpg
deleted file mode 100644
index 6058be4..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_092.jpg
+++ /dev/null
diff --git a/old/41429-h/images/crus02_093.jpg b/old/41429-h/images/crus02_093.jpg
deleted file mode 100644
index 9502548..0000000
--- a/old/41429-h/images/crus02_093.jpg
+++ /dev/null