summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/39849-h
diff options
context:
space:
mode:
authorRoger Frank <rfrank@pglaf.org>2025-10-14 20:13:42 -0700
committerRoger Frank <rfrank@pglaf.org>2025-10-14 20:13:42 -0700
commitfc43b37c1f9c583b0907a9318a023ea74ea45afb (patch)
treef60d41854f26161c7307cbbf7b69fb0a8c1519dc /39849-h
initial commit of ebook 39849HEADmain
Diffstat (limited to '39849-h')
-rw-r--r--39849-h/39849-h.htm2265
-rw-r--r--39849-h/images/cover.jpgbin0 -> 67391 bytes
-rw-r--r--39849-h/images/letter.jpgbin0 -> 58543 bytes
3 files changed, 2265 insertions, 0 deletions
diff --git a/39849-h/39849-h.htm b/39849-h/39849-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..df36c9f
--- /dev/null
+++ b/39849-h/39849-h.htm
@@ -0,0 +1,2265 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
+ "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+ <head>
+ <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=utf-8" />
+
+<title>
+ The Distributed Proofreaders Canada eBook of "Gearr-Sgeoill air Sir Seoras Uilleam Ros
+ (Biography of Sir George William Ross)",
+ by Alasdair Friseal (Alexander Fraser)
+ </title>
+
+ <style type="text/css">
+
+ p {margin-top: .75em; text-align: justify; margin-bottom: .75em;}
+
+ p.ast {text-align: right; margin-right: 57%;}
+
+ p.author {font-size: 85%; text-align: right; margin-right: 40%;} /* right align and move signature of letter in a bit */
+
+ p.tn {margin-top: .75em; font-style: normal; text-align: justify;
+ font-size: 90%; margin-bottom: .75em;
+ margin-left: 10%; margin-right: 13%;}
+
+ p.toc {text-align: center; margin-top: .75em; margin-bottom: .75em;
+ font-size: 90%;}
+
+ h1,h2,h3,h4,h5,h6 {text-align: center; clear: both;}
+ hr {width: 33%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto;
+ margin-right: auto; clear: both;}
+
+ body{margin-left: 10%;
+ margin-right: 10%;
+ font-family: serif}
+
+.cen {text-align: center; text-indent: 0em;}
+.smcap {font-variant: small-caps; font-size: 95%;}
+.dropcap {float: left; width: auto; padding-right: 3px; font-size: 250%; line-height: 90%;}
+
+.pagenum {position: absolute; left: 1em; font-size: 70%;
+ text-align: right;}
+
+.pagenumbq {position: absolute; left: 1em; font-size: 80%;
+ text-align: right;}
+
+.footnotes {border: dashed 1px; margin-top: 1em; clear: both;}
+.footnote {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;}
+.footnote.label {float:left; text-align: left;}
+.fnanchor {font-size: .8em; text-decoration: none;}
+.figcenter {margin: auto; text-align: center;}
+
+/* Poetry */
+.poem {font-size: 85%; margin-left:30%; text-align: left;}
+
+.poem2 {font-size: 85%; margin-left:28%; text-align: left;}
+
+.poem3 {font-size: 85%; margin-left:25%; text-align: left;}
+
+.poem.stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+
+.poem span.i0 {display: block; padding-left: 3em; text-indent:-3em;}
+.poem span.i10 {display: block; padding-left: 10.5em; text-indent:-3em;}
+.poem span.i5 {display: block; padding-left: 2.7em; text-indent:-3em;}
+
+.poem2.stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+
+.poem2 span.i0 {display: block; padding-left: 3em; text-indent:-3em;}
+.poem2 span.i5 {display: block; padding-left: 2.7em; text-indent:-3em;}
+
+.poem3.stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+
+.poem3 span.i0 {display: block; padding-left: 3em; text-indent:-3em;}
+.poem3 span.i5 {display: block; padding-left: 2.7em; text-indent:-3em;}
+
+ </style>
+ </head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Gearr-sgeoil air Sir Seoras Uilleam Ross, by
+Alexander Fraser
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Gearr-sgeoil air Sir Seoras Uilleam Ross
+
+Author: Alexander Fraser
+
+Release Date: May 29, 2012 [EBook #39849]
+
+Language: Scots Gaelic
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GEARR-SGEOIL AIR SIR SEORAS ***
+
+
+
+
+Produced by David T. Jones, James Wright, Michael Bauer
+of Gaelic translation services www.akerbeltz.com, Ross
+Cooling and the Online Distributed Proofreading Canada
+Team at http://www.pgdpcanada.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+
+<div class="figcenter" style="width: 600px;">
+<img src="images/cover.jpg" width="600" height="968" alt="" title="cover" />
+</div>
+
+<p><br /><br /><br /></p>
+
+
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_1" id="Page_1">[Pg 1]</a></span></p>
+<h2>GEARR-SGEOIL</h2>
+
+<h4>AIR</h4>
+
+<h1>SIR SEORAS UILLEAM ROS</h1>
+
+<h4>AGUS AIR<br />
+<br />
+MAR A THUINICH NA GAIDHEIL<br />
+ANN AN CANADA UACHDRACH<br />
+<br /><br /><br />
+LEIS AN<br />
+<big>OLLAMH ALASDAIR FRISEAL</big></h4>
+
+<p><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /></p>
+
+<h4>TORONTO, 1915</h4>
+
+<p><br /><br /></p>
+
+<p class="toc">
+<a href="#FACAL"><b>FACAL TOISEACHAIDH</b></a><br />
+<a href="#I."><b>I.</b></a><br />
+<a href="#II."><b>II.</b></a><br />
+<a href="#III."><b>III.</b></a><br />
+<a href="#IV."><b>IV.</b></a><br />
+<a href="#V."><b>V.</b></a><br />
+</p>
+
+<p><br /><br /></p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_3" id="Page_3">[Pg 3]</a></span></p>
+<h2><a name="FACAL" id="FACAL"></a>FACAL TOISEACHAIDH</h2>
+<p><br /></p>
+
+<p><span class="dropcap">I</span>S toigh le sluagh la-an-diugh a bhith leughadh
+eachdraidh-beatha dhaoine ainmeil:
+tha e iomchuidh gu'm bitheadh na Gaidheil
+cuimhneachail air di&#249;lanaich an cinnidh fein,
+agus tha e 'na aobhar br&#242;in cho beag 's a
+chaidh chur a'n cl&#242; mu Ghaidheil iomraiteach
+Chanada, am measg an robh daoine cli&#249;iteach
+a choisinn moladh an co-dhuthchaich.</p>
+
+<p>Bho thoiseach &#224;iteachaidh Chanada bha na
+Gaidheil am follais. Bha iad ann an armailt
+Wolfe aig Louisburg agus aig Quebec far an
+do thionndaidh iad an latha. <a name="An_deidh" id="An_deidh">An deidh</a> na
+s&#236;the fhuair iad obair eile ri dheanamh. Thog
+iad fearann, chaidh iad a stigh gu doimhneachd
+na coille a bhuinnig dhachaidhean
+dhaibh fein. <a name="Shoirbhich" id="Shoirbhich">Shoirbhich</a> leo is dh' fh&#224;s iad
+lionmhor: anns gach gairm is gniomh bha iad
+deas; le&#242;san shocraicheadh seol-riaghlaidh
+agus m&#243;ran de laghanan bunabhasach na t&#236;re.
+Bhitheadh e chum toil-inntinn an gineil&mdash;dh'fhaoidte
+chum an leas&mdash;na 'm bitheadh
+iomradh orra air a ghleidheadh leinne.</p>
+
+<p>'S i 'n smuain so a mh&#224;in ceann-f&#224;th an
+sgeoil ghoirid so mu Ghaidheal Chanadach
+nach d'rinn dearmad riamh air T&#236;r nam
+Beann.</p>
+
+<p><br /><br /></p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_5" id="Page_5">[Pg 5]</a></span></p>
+
+<h2>SIR SEORAS ROS<br />
+<br />
+<a name="I." id="I."></a>I.</h2>
+<p><br /></p>
+
+<p><span class="dropcap">S</span>AN t-seann aimsir b'abhaist do na Gaidheil
+caoidh m&#243;r a dh&#232;anamh mu bh&#224;s ceann-cinnidh,
+no neach eile air an robh m&#243;r sp&#233;is. B'
+e dleasanas a' phiobaire an coronach a thogail
+ri toirm na pioba; dleasanas a' bh&#224;ird cli&#249; an
+laoich a chur air fonn nan d&#224;n. B' i so an
+duais a b' &#224;irde ris an robh d&#249;il aig na flaithean
+Gaidhealach 's an t-saoghal so, maraon
+duais nam marbh agus misneachadh nam beo;
+oir cha robh &#224;rd no iosal gun deidh air deagh
+bheachd a ghinealaich fein, agus air &#224;ite urramach
+fhaotainn ann an eachdraidh bhuan a
+dhuthcha.</p>
+
+<p>Tha b&#224;rdachd Oisein luchdaichte le trom
+th&#249;rsa airson nam marbh gaisgeil a chuir
+deagh chomhraig 's a thuit 's a bhl&#224;r:&mdash;</p>
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span class="i0">'Charuill, tog do ghuth gu h-&#224;rd</span>
+<span class="i0">Air gach linn a bh' ann nach be&#242;;</span>
+<span class="i0">Caithear oidhche ann am m&#236;n dh&#224;n;</span>
+<span class="i0">Faighear g&#224;irdeachas 's a' bhr&#242;n.</span>
+<span class="i0">'S iomadh saoi is &#242;igh 'bu chaoin</span>
+<span class="i0">'Ghluais o th&#249;s a'n Innis-f&#224;il.</span>
+<span class="i0">Is taitneach d&#224;in air na laoich</span>
+<span class="i0">O thaobh Alba nam fuaim &#224;rd.</span>
+<span class="i0">'N uair a dh' aomas farum na seilg</span><span class="pagenumbq"><a name="Page_6" id="Page_6">[Pg 6]</a></span>
+<span class="i0">Fo ghuth Oisein nan caomh-rann,</span>
+<span class="i0">'S a fhreagras aonach an deirg</span>
+<span class="i0">Sruth Ch&#242;na nan toirm mall.</span>
+<span class="i10">&mdash;<span class="smcap">Fionn. D. I.</span> 565.</span>
+</div></div>
+
+<p>Agus, a rithis, mar tha e ag imeachd le ceum
+st&#224;ideil na h-aoise:&mdash;</p>
+
+<div class="poem2"><div class="stanza">
+<span class="i0">A ghutha Ch&#242;na, 's &#224;irde fuaim,</span>
+<span class="i0">A bh&#224;rda tha luaidh mu aois,</span>
+<span class="i0">Do'n eirich air 'ur n-anam suas,</span>
+<span class="i0">Feachdan m&#243;r' nan gorm chruaidh laoch.</span>
+<span class="i0">'S taitneach leam aoibhneas a' bhr&#242;in,</span>
+<span class="i0">Fo 'n l&#249;b geug dharaig nan t&#242;rr,</span>
+<span class="i0">'S an duileach &#242;g ag eirigh maoth,</span>
+<span class="i0">Togaibh-se, mo bh&#224;ird, am fonn.</span>
+</div></div>
+
+<p>Cha 'n fheil carrachan-cuimhne a's br&#232;agha
+no a's maireannaiche na iadsan a dheilbheadh
+leis na b&#224;ird mh&#243;ra,&mdash;Alasdair Mac-Mhaighstir
+Alasdair, Dunncha B&#224;n Mac-an-t-saoir, Iain
+Lom, Iain MacCodrum, agus Iain Moireastan,
+Gobha na Hearradh, mar air Domhnullach na
+T&#242;iseachd:&mdash;</p>
+
+<div class="poem3"><div class="stanza">
+<span class="i0">Bha do phearsa 's do ghluasad,</span>
+<span class="i0">Co tlachdmhor, ne&#242;-thuairgneach, is tl&#224;th,</span>
+<span class="i0">Chor 's gur tearc iad thug fuath dhuit,</span>
+<span class="i0">Ged bu lionmhor bha fuaidht' riut a'n gr&#224;dh;</span>
+<span class="i0">Aig na h-&#236;slean 's na h-uaislean,</span>
+<span class="i0">Bha sp&#233;is dhuit, ged b' uaibhreach dhiubh p&#224;irt,</span>
+<span class="i0">Ni dh' fhag t-iomradh g' a luaidh ac',</span>
+<span class="i0">Mar sgeul br&#242;in o'n l&#224; chual iad do bh&#224;s.</span>
+</div></div>
+
+<p><br /><br /></p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_7" id="Page_7">[Pg 7]</a></span></p>
+<h2><a name="II." id="II."></a>II.</h2>
+<p><br /></p>
+
+<p><span class="dropcap">C</span>HA 'n fheil e 'n am chomas cli&#249; Shir
+Seorais Rois a chur an c&#233;ill air an doigh
+so, ann an duan no &#242;ran, ach, mar sheanachaidh
+feuchaidh mi ri clach a chur 'n a ch&#224;rn.</p>
+
+<p>B' e athair, Seumas Ros, a mhuinntir Inbhir-feotharain,
+a'n Siorramachd Rois. <a name="Mar" id="Mar">Mar</a> a
+dh'fh&#224;s e suas chaidh e gu sg&#236;re Eadardain,
+air taobh an ear-thuath de'n t-siorramachd.
+Bha e 'n a bhall measail de chomhthional
+Mhr. Chamshroin, agus tha ainm fathasd air
+chuimhne am measg nan seann daoine. Agus
+b'i mh&#224;thair Eilidh Nic-Fhionnghain, a bhuineadh
+do theaghlach a chaidh o Inbhirnis gu
+taobh tuath fadhlach Chrombaigh, a 'n Siorramachd
+Rois. Bha deagh chli&#249; oirre 's a'
+choimhearsnachd, agus mar a fear-posda fhuair
+i m&#243;r sp&#233;is bho c&#224;irdean 's an t-seann d&#249;thaich.
+Bha ch&#224;raid so de fhuil ghlan Ghaidhealach
+fad iomadh ginealach; bha iad ni b'eolaiche
+air an teangaidh Ghaidhlig na bha iad
+<a name="air" id="air">air</a> a' Bheurla Shasunnach, agus b' abhaist do
+Shir Seoras, am mac, uaill a dheanamh gu'n
+d'fhuair e c&#224;nain agus smior a shinnseara gun
+smal gun ghiamh orra.</p>
+
+<p>Mar a rinn m&#243;ran Ghaidheal eile 's an am,
+thriall Seumas Ros agus a bhean gu Canada,<span class="pagenum"><a name="Page_8" id="Page_8">[Pg 8]</a></span>
+"tir a' gheallaidh" an la ud mar an diugh. Ach
+tha atharrachadh m&#243;r eadar suidheachadh
+Chanada an diugh, 's an d&#233;. Tha e furasda
+do'n eilthireach a shlighe a dheanamh an
+diugh gu Canada an coimeas ris an turus
+cheudna a ghabh Seumas Ros mu thri fichead
+bliadhna 's a dha dheug roimhe so. An diugh
+foghnaidh da sheachdain air muir, is aon
+seachdain air t&#236;r ge b'e cho fada 's a tha aig
+neach ri dhol. An sin ghabhadh e s&#232; no seachd
+seachdain air cuan agus seachdain no'n c&#242;rr
+air loch is abhainn, a bharrachd air an &#249;ine
+thar r&#242;idean garbh-thollach tulganach, neo-shocaireach
+tre'n fh&#224;sach, air am bitheadh e
+fein, a theaghlach, 's a chuid de'n t-saoghal
+air an tarruing air slaod-dhaimh gun dad a
+chabhaig.</p>
+
+<p>Thog an Rosach fearann ann am Middlesex
+aig Naruinn, &#224;ite a bha air ainmeachadh
+air Inbhir-Naruinn anns a' Ghaidhealtachd.
+Thuinich comhlan math de mhuinntir Rois 's
+an aite so, daoine s&#249;ghail, c&#242;ir, coguiseach,
+nach d'fh&#224;g as an deidh air taobh thall a chuain,
+cr&#224;bhachd an athraichean. Anns an t&#236;r
+so chum iad "gu daingean samhladh firinneach
+nam briathran fallain a chuala" iad 'n an oige,
+agus cho luath 's a b'urrainn daibh thog iad,
+ann am fr&#236;thean domhail Ontario, B&#233;teil
+dhaibh fein, anns an robh teagasgan m&#243;ra a'<span class="pagenum"><a name="Page_9" id="Page_9">[Pg 9]</a></span>
+Bhiobuill air an cuir an c&#233;ill gu soilleir, soisgeullach,
+a r&#233;ir bheachd "Athraichean Rois,"
+mar ann an leabhar an Doctair Cheannaidich,
+Urramaich, nach maireann. Bha ministearan
+tearc, oir bha 'n sluagh sgapta 'n am badanan
+beaga thall 'sa bhos thar m&#243;r astar, ach bha na
+daoine, mar a b' fhearr a b' urrainn daibh,
+"a' cumail am mach facail na beatha"; bha
+frasan o'n &#224;irde ag &#249;rachadh an fhuinn, agus
+a'n deagh &#224;m thainig toradh trom am mach.</p>
+
+<p>Ach cha d' fh&#224;g na daoine so an cruaidh-fhortan
+'s am bochdainn 'n an deidh 's a'
+Ghaidhealtachd. Bha eiginn agus uireasbhuidh
+a' feitheamh orra a' n so, agus b' iomadh
+strith a bh' aca ri dheanamh a chumail an
+cinn os cionn na h-an-shocair. Dh'fh&#224;g iad
+fearann cumhang, sluaghmhor; thainig iad gu
+fearann farsuing, beag-shluaghach. 'S an t-sean
+aite bha 'n daimhich 's an c&#224;irdean
+fein aca. Ged bhitheadh an l&#242;n air uairibh
+gann, gaoth an ear-thuath air uairibh greannach,
+cruaidh, bha'm f&#224;rdach bl&#224;th le b&#224;idh do
+chach a cheile. 'S an tir &#249;r bha l&#242;n ri chosnadh
+le neart ghairdein agus spionnadh cridhe
+a thug cruaidh-dheuchainn air an neach a
+b'fhearr dhiubh. Cha d' thainig iad o an-shocair
+gu socair, ach gu duthaich, gealltanach
+mar bha i, a bha doirbh ri h-&#224;iteachadh.</p>
+
+<p>'S lionmhor rann a chaidh dheanamh mu<span class="pagenum"><a name="Page_10" id="Page_10">[Pg 10]</a></span>
+chor nan Gaidheal a bha'm measg ceud luchd-&#224;iteachaidh
+Chanada. Tha na rannan a leanas
+o'n bh&#224;rd Mac-Gillean, Mherigomish, 'dol direach
+gu cridhe na c&#249;ise, 'n a dhoigh gheur-bhriathrach
+fein. Ged rinneadh iad air Nova
+Scotia tha iad fior mu sheann Ontario, mar an
+ceudna:&mdash;</p>
+
+<div class="poem3"><div class="stanza">
+<span class="i0">'S i so an d&#249;thaich 's a bheil an cruadal</span>
+<span class="i0">Gun fhios do'n t-sluagh a tha tigh'nn a nall,</span>
+<span class="i0">Gur h-olc a fhuaras oirnn luchd a' bhuairidh</span>
+<span class="i0">A rinn le'n tuairisgeul ar toirt ann.</span>
+<span class="i0">Ma ni iad buannachd cha mhair i buan dhaibh,</span>
+<span class="i0">Cha dean i suas iad 's cha'n ioghnadh leam,</span>
+<span class="i0">'S gach mallachd truaghain a bhios'g an ruagadh</span>
+<span class="i0">Bho'n chaidh am fuadach a chur fo'n ceann.</span>
+</div></div>
+
+<p class="ast">* &nbsp;* &nbsp;*</p>
+
+<div class="poem3"><div class="stanza">
+<span class="i0">'N uair thig an geamhradh is &#224;m na d&#249;bhlachd</span>
+<span class="i0">Bidh sneachda 'dl&#249;thadh ri c&#249;l nan geug,</span>
+<span class="i0">'S gu domhain d&#249;mhail dol thar na gl&#249;ine,</span>
+<span class="i0">'S ge maith an tri&#249;bhsair cha dean i feum,</span>
+<span class="i0">Gun stocain dh&#249;bailt' 's a' mhocais chl&#249;daich</span>
+<span class="i0">'Bhith's air a d&#249;nadh gu dl&#249;th le &#233;ill;</span>
+<span class="i0">B'e 'm fasan &#249;r dhuinn a cosg le fionntach</span>
+<span class="i0">Mar chaidh a r&#249;sgadh de'n bhr&#249;id an d&#233;.</span>
+</div><br />
+
+<div class="stanza">
+<span class="i0">Mar bi mi e&#242;lach airson mo ch&#243;mhdaich</span>
+<span class="i0">Gu'm faigh mi re&#242;ta mo shr&#242;n 's mo bheul;</span>
+<span class="i0">Le gaoth a tuath a bhith's neamhail fuaraidh</span>
+<span class="i0">Gu'm bi mo chluasan an cunnart geur.</span>
+<span class="i0">Tha'n reothadh fuath'sach, cha seas an taugh ris,</span>
+<span class="i0">Gu'm mill e chruaidh ged a bha i geur;</span>
+<span class="i0">Mur toir mi bl&#224;ths d'i, gu'm brist an stailinn,</span>
+<span class="i0">'S gun dol do'n cheardaich cha ghearr i beum.</span>
+</div><br />
+
+<span class="pagenumbq"><a name="Page_11" id="Page_11">[Pg 11]</a></span>
+<div class="stanza">
+<span class="i0">'N uair thig an samhradh 's a miosa c&#233;itean</span>
+<span class="i0">Bidh teas na gr&#233;ine 'g am fhagail fann;</span>
+<span class="i0">Gu'n cuir i sp&#233;irid 's a h-uile creutair</span>
+<span class="i0">A bhith's fo &#233;islean air feadh nan toll:</span>
+<span class="i0">Na mathain bh&#233;isteil gu'n dean iad eirigh</span>
+<span class="i0">'Dhol feadh an treud 's gur-a m&#243;r an call;</span>
+<span class="i0">'S a chuileag inneach gu socach puinsionta</span>
+<span class="i0">'G am lot gu lionmhor le roinn a lainn.</span>
+</div><br />
+
+<div class="stanza">
+<span class="i0">Gu'n dean i m' aodann gu h-olc a chaobadh</span>
+<span class="i0">Cha'n fhaic mi 'n saoghal 's ann 'bhith's mi dall,</span>
+<span class="i0">Gu'n at mo shuilean le neart a cungaidh</span>
+<span class="i0">Ro-ghuineach dr&#249;idhteach tha s&#249;gh a teang.'</span>
+<span class="i0">Cha'n fhaigh mi aireamh dhuibh ann an d&#224;nachd,</span>
+<span class="i0">Gach beathach gr&#224;ineil a thogas ceann,</span>
+<span class="i0">'S cho liugha plaigh ann a 's a bh'air righ Pharaoh</span>
+<span class="i0">Airson nan tr&#224;illean 'n uair bh&#224;th e'n <a name="camp" id="camp">camp</a>.</span>
+</div></div>
+
+<p class="ast">* &nbsp;* &nbsp;*</p>
+
+<p>Ma bha 'choille fiadhaich, fuachd a gheamhraidh
+is teas an t-samhraidh, dian-chruaidh,
+na cuileagan, nimheil, na fiadh-bheathaichean,
+lionmhor, na r&#242;idean, garbh, 's am fearann
+'n a dhithreabh doirbh "As nach tugadh an
+Fh&#233;inn iad f&#233;in aran," bha cridheachan nan
+daoine teoma, laidir, 's cha robh gealtair 'n am
+measg. Mar bu chruaidhe an gnothuch b'ann
+bu chalma am misneach, 's cha b' fhada gus an
+d'thug iad buaidh.</p>
+
+<p>Thainig Seumas Ros, agus na bha leis, 's a'
+bhliadhna 1832. Bhuineadh am fearann a<span class="pagenum"><a name="Page_12" id="Page_12">[Pg 12]</a></span>
+thog iad do'n Chuideachd Chanadach agus b'
+i phr&#236;s da dholair an acair. Bha 'n talamh gu
+leir air a chomhdach le coille mhoir, dh&#249;mhail
+dhrislich. Bha craobhan de iomadh seorsa
+ann,&mdash;bha 'n giuthas pailt, darach, beith,
+uinnseann, seudar, walnut, maple, agus m&#243;ran
+eile freagarrach airson thaighean agus oibre
+ghnathaichte na saorsainneachd. Dh' fhosgail
+a' Chuideachd Chanadach aon rathad troimh
+'n sg&#236;re; b'e sin uile na rinn iad. Bha
+muilean-sabhaidh aig fear-ionad na Cuideachd,
+d'am b' ainm Domhnull Mac-an-Toisich, faisg
+air laimh, ach cha robh goireas eile 's a
+choimhearsnachd. B' e cheud ni a bha ri
+dheanamh taighean a thogail airson fasgaidh
+nan teaghlaichean,&mdash;mar theirte riutha <i>Shantaidhean
+de logaichean</i>&mdash;bothain de fhiodh
+garbh air a mheadhadh leis an tuaigh.</p>
+
+<p>Ged bu taighean beaga, fiodha bh'annta cha
+bu taighean suarach iad; bha iad air an deagh
+thogail, goireasach agus dionach ri gaillionn
+a' gheamhraidh. Dh' fheumadh neach a bhith
+l&#224;mh-ghleusta, e&#242;lach air gn&#224;ths na tuaighe, an
+uird, an t&#224;il, 's an tora; agus, mar an ceudna
+ceann seadhail a bhi air a mhuineal mu 'n
+rachadh aige air taigh <i>logaichean</i> a thogail gu
+ceart.</p>
+
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_13" id="Page_13">[Pg 13]</a></span></p>
+
+<div class="poem2"><div class="stanza">
+<span class="i0">Gu'n do dh' aithnich mi o'n uair sin</span>
+<span class="i0">Gu'm bu chruadalach a chuis dhomh</span>
+<span class="i0">Teannadh ri reiteach na coille</span>
+<span class="i0">'S gun mi goireasach g'a ionnsaidh.</span>
+</div>
+
+<div class="stanza">
+<span class="i0">'M fear nach dean obair le tuaigh</span>
+<span class="i0">Is nach urrainn an uaisle 'ghi&#249;lan</span>
+<span class="i0">B' fhe&#224;rr dha fuireach ann an Albainn;</span>
+<span class="i0">'S gun an fhairge gharbh a sti&#249;ireadh.</span>
+</div></div>
+<p class="author">&mdash;<span class="smcap">Mac-Gillean.</span></p>
+
+<p><br /><br /></p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_14" id="Page_14">[Pg 14]</a></span></p>
+<h2><a name="III." id="III."></a>III.</h2>
+<p><br /></p>
+
+<p><span class="dropcap">C</span>HA robh aoidheachd bhl&#224;th a' feitheamh
+air na Rosaich an uair a rainig iad an
+dachaidhean &#249;r ann an Ontario, oir cha robh
+neach sam bith aig ceann an uidhe a thoirt
+aoidheachd dhaibh. Bha 'n t&#236;r falamh, f&#224;s,
+ann an staid naduir, gun chraobh air a leagadh,
+gun taigh air a thogail: bha'n talamh, gun
+teagamh, reamhar, trom, ach bha i air a
+tur-chomhdach le coille gharbh a dh'fheumta
+chur deth bonn. B'e cleachdadh nan Gaidheal
+ann an Canada, gach coibhneas a' nochdadh
+d'an luchd-duthcha a bhitheadh a tighinn d'an
+ionnsuidh. Bha iad lamh-fhosgailte, fialaidh
+d'an co-chreutairean, gu h-&#224;raidh d'am muinntir
+fein. Mar bu tric bhitheadh fios aca mios
+no dha roimh laimh gu'n robh seana choimhearsnaich
+a' tighinn, agus dheantadh ullachadh
+air an son. Aig an am cheart rachadh neach
+e&#242;lach g'an coinneachadh air an t-slighe, chum
+an tre&#242;rachadh gu baile, far am bitheadh
+cairtealan deas air an son am measg nan c&#224;irdean.
+Gheibheadh iad f&#224;ilteachadh cridheil,
+coibhneil, agus an deidh la no dha 'dhol
+seachad a'leagail dhiubh sgios an turuis, rachadh
+fearann freagarrach a thogail air an son.<span class="pagenum"><a name="Page_15" id="Page_15">[Pg 15]</a></span>
+Air dha so bhi deanta th&#242;isicheadh an obair
+gun d&#224;il; agus b'i sin an obair!</p>
+
+<p>B'e cheud ni &#224;ite a thaghadh airson taigh-comhnuidh
+agus treabhair, faisg air am bitheadh
+uisge math airson duine is ainmhidh. Bu
+tric so air bruaich sruthain far an cluinnte
+torman caoin an uisge, no air br&#224;igh tomain
+seasgair, a ghlacadh araon de&#242; &#249;rail an t-samhraidh
+agus gaoth ghrianach an fhogharaidh.
+Ach air iomadh baile-fearainn cha robh
+idir sruth no tom, loch no bealach; bha mh&#243;rchuid
+'na mhachair chomhnaird fad mh&#236;ltean
+air gach taobh. Air t&#236;r de'n t-se&#242;rsa so dh'
+fheumta tobar a chladhach fada fodha 's an
+talamh, agus ri thaobh rachadh na taighean
+a chur suas. Air do'n bhaile agus l&#224;rach nan
+taighean a bhith air an taghadh, chruinnicheadh
+na coimhearsnaich gus an togail.
+Bhitheadh obair ann daibh uile. Bhitheadh na
+craobhan ri ghearradh sios chum l&#224;raich a
+dheanamh do'n taigh, oir b' ann 's a' choille a
+bha 'n gniomh ri dheanamh. Dh' fheumadh
+an l&#224;rach a bhith cho farsuing 's nach tuiteadh
+craobh 's am bith a leagadh stoirm air an
+taigh. Rachadh, a'n sin, l&#224;rach an taighe a
+thomhas, agus a reiteachadh, agus &#249;rlar comhnard,
+reidh a dheanamh airson nan se&#242;mar.
+Mur bu tric bhitheadh na taighean de'n aon
+mheud is dealbh; far am bitheadh teaghlach<span class="pagenum"><a name="Page_16" id="Page_16">[Pg 16]</a></span>
+m&#243;r, bhitheadh se&#242;mar no dha a bharrachd air
+an cuir ris an taigh, ach am bitheantas 's i
+bhitheadh ann fardach de tri no ceithir a
+she&#242;mraichean, mu dheich throidhean fichead
+air a fad, agus mu fhichead troidh air a leud.
+Anns a' chuid bu mhotha dhiubh bhitheadh
+lobhta air am bitheadh &#224;ite-laidhe &#242;ganaich an
+teaghlaich, agus, ri cliathaich an taighe bu
+dual do she&#242;mar c&#249;il no dha a bhi ann airson
+nan nighean. Fo'n &#249;rlar bhitheadh seilear air
+a cladhach, anns am bitheadh measan, luibhean-g&#224;raidh,
+biadh is annlann air an dion bho theas
+'s bho fhuachd na h-aimsir. B'ann car mar
+sin bha cumadh nan taighean-comhnuidh a
+bha nis gu bhith air an togail. Bha 'n sgil bu
+mhotha feumail airson oisinnean an taighe
+agus bhitheadh ceathrar dhaoine tapaidh a'
+frithealadh do'n ghnothuch sin. Bhitheadh na
+craobhan bu fhreagarraiche air an gearradh
+sios 's air an slaodadh le daimh gus an l&#224;rach.
+Bhitheadh iad a'n sin air an leagail sios 's an
+&#224;ite cheart, a' cheud shreath air bunchar cloich,
+agus chuireadh na h-oisinnich a'n eagan a
+cheile iad, g'am fiaclachadh gu gramail, eagnaidh,
+mar bu ch&#242;ir. Ged nach robh inneal
+saorsainneachd aig na daoine ach an tuagh,
+bhiodh oisinnean agus ursainnean an doruis is
+nan uinneag air an gearradh cho glan, 's air an
+suidheachadh cho coimhlionta 's ged bu<span class="pagenum"><a name="Page_17" id="Page_17">[Pg 17]</a></span>
+chlachan snaighte de'm bitheadh iad air an
+deanamh. Mar a rachadh na ballachan suas
+bhitheadh sogan air na daoine, oir bu taitneach
+an ni a bhith faicinn na h-aitreibh ag
+&#233;iridh gu h-eireachdail fo'n laimh. Sreath air
+sreath, craobh air a s&#236;neadh air craoibh,
+rachadh na ballachan suas gu &#224;irde ochd no
+naoidh troidh, agus, a' n sin, thoisichte air am
+mullach a thoirt a steach. Cha b' ionnan
+mullaich nan taighean so agus mullaich nan
+seann taighean beaga Gaidhealach. A'n so
+cha robh maidean-ceangail m&#243;ra, maide-droma,
+sparran-tarsuing, sailthean taobhanach, cabair,
+ceannabhaidhean, no maide-feannaig. Agus
+cha robh am mullach, biorach, &#224;rd, no cas, mar
+'s an t-seann d&#249;thaich, ach, an cumantas, car
+plod, iosal; gun ach beagan claonadh bho'n
+druim-&#224;rd gu br&#224;igh a' bhalla. Bhitheadh am
+mullach air a thoirt a steach, le bhith cur
+craoibh air na tulchainnean, 's air na taobhan,
+uair mu seach gus an tigeadh an da thaobh,
+uidh air an uidh, ri ch&#233;ile, 's a'n sin bhitheadh
+am mullach deas airson an tughaidh. Cha
+b'ann de sgrath, no fraoch, no fodar a bhitheadh
+an tughadh, ach mar bu tric de r&#249;sg
+chraobhan m&#243;ra, mar am beith no'm <i>basswood</i>.
+Bu ghn&#224;th le&#242; an r&#249;sg a ghearradh a'm bloidhean
+gach aon mu cheithir troidhean air fad,
+agus bho throidh gu ochd oirlich deug air leud.<span class="pagenum"><a name="Page_18" id="Page_18">[Pg 18]</a></span>
+Rachadh an tairngneadh ris na taobh-shailthean,
+car coltach ris mar a chuirear sgliatan
+suas, oir na h-aoin a' <a name="tighinn" id="tighinn">tighinn</a> dha na thri
+oirlich thairis air oir na h-aoin eile. Bha so a'
+toirt an deagh thughadh dhaibh, d&#236;onach agus
+bl&#224;th agus buan. Bhitheadh an teintean aig
+ceann an taighe. Bho lic gu mullach bhitheadh
+an similear air a dheagh chreadhadh, agus b'
+ainneamh an aon anns nach bitheadh tarruing
+mhath air a' che&#242;. A r&#233;ir a chomais chuireadh
+neach &#249;rlar fiodh, leachdan, no creadh, 'n a
+thaigh, an toiseach, ach cia air bith mar th&#242;isichte,
+cha b'fhada gus am bitheadh an fhardach
+seasgair, goireaseach.</p>
+
+<p>A chionn nach robh na craobhan de'n robh
+am balla air a thogail, snaighte, bhitheadh
+iomadh fosgladh eadar na sreathan tre 'n
+tigeadh gaoth is fuachd, agus chum so a
+bhacadh thionailte coinneach agus spealgan de
+fhiodh 's rachadh an dinneadh a stigh anns na
+tuill gus nach f&#224;gta a h-aon diubh ne&#242;-dhionach.</p>
+
+<p>Mu'n tigeadh an geamhradh rachadh taobh
+muigh agus taobh stigh an taighe a chreadhadh,
+oir cha robh aol deiseil an toiseach. N'
+am bitheadh m&#243;ran sluaigh an l&#224;thair bhitheadh
+an taigh air a thogail ann an aon latha;
+c&#242;rr uair ghabhte dha na thri l&#224;ithean g'a
+dheanamh. An uair bha'n obair so dol air a<span class="pagenum"><a name="Page_19" id="Page_19">[Pg 19]</a></span>
+h-adhart, faodar bhith cinnteach nach robh
+dearmad air biadh is deoch do 'n chuideachd.
+Fad seachdain roimh laimh bhitheadh &#224;irde
+air a chuir air a' ghnothuch, 's 'n uair a
+chruinnicheadh na daoine air an l&#224;rach bhitheadh
+na mnathan ullamh le teachd-an-t&#236;r. B'e
+teachd-an-t&#236;r, da r&#236;readh, an l&#242;n a bhitheadh
+aca; cha bhitheadh dad dheth o bh&#249;th no bho
+mharsanta, ach gach spiolag bho'n t&#236;r a bha
+iad fein ag &#224;iteachadh. Bhitheadh aran coirce,
+is aran cruithneachd gu le&#242;ir ann, 'n a bhuilionnan
+m&#243;ra, car coltach ri bonnaich Mhicheil;
+sithionn, bho'n fhr&#236;th-choille phreasanaich,
+'s an robh gach se&#242;rsa, m&#243;r no meanbh, ri
+'m faotainn, 's mar an ceudna eoin-choille a'm
+pailteas. Rachadh an fhe&#242;il a' bhruich ann an
+coireachan m&#243;ra, agus bhitheadh brot air a
+dheanamh de'n t-s&#249;gh le measgadh de luibhean
+a' gh&#224;raidh. Bu dual, mar an ceudna, do dh'
+uisge-beatha na d&#249;thcha bhith ann, 's cha
+bhitheadh maille air an &#242;l. Bha na briuthais
+lionmhor 's bha'n deoch furasda faotainn, mar
+tha i'n diugh, 's bu bheag a pr&#236;s. Airson seachd
+sgillinn shasunnach gheibhte da bhodach
+dheth, no searrag a chumadh an ceathramh
+cuid de ghalan. C&#242;rr uair bhitheadh tuille 's
+a ch&#242;rr deth air a ghabhail, ach mar bu tric
+tha e ri chreidsinn gu robh measarrachd air
+a cleachdadh. Gun teagamh bhitheadh feisd<span class="pagenum"><a name="Page_20" id="Page_20">[Pg 20]</a></span>
+mh&#243;r aig crich na togalach, agus bha deagh
+n&#224;bachas air &#224;rach 's air a neartachadh am
+measg nan coimhearsnach.</p>
+
+<p>Ach cha do sguir an coibhneas ann an so.
+Bha tuille ri thighinn. Bheireadh cuid de na
+mnathan bu chomasaiche leotha aodach-leapa,
+is goireasan beaga airson taigheadais an teaghlaich,&mdash;ach
+air son sin dheth, bha na n&#224;baidhean
+gu l&#233;ir deas gu cach-a-cheile a chuideachadh
+a r&#233;ir uireasbhuidh agus comais gach
+neach fa leth.</p>
+
+<p>B'e sin an doigh anns an robh a' cheud
+chuid de na Gaidheil a thainig gu Ontario a'
+t&#242;iseachadh, 's a' deanamh am be&#242;-shl&#224;inte.
+Bha cuid de na taighean beaga so a mhair ceud
+bliadhna; bha iad comhfhurtail agus sheas iad
+gu math an latha fein. Thubbairt Iain Rusgain,
+an sgriobhaiche ainmeil, gu'm b' ann as
+na taighean beaga, dubha 's a' Ghaidhealtachd
+a thainig na saighdearan bu treuna, 's na
+daoine bu mheasara a chunnaic an saoghal
+riamh. Air a mhodh cheudna dh'fhaoidte a
+radh gu'm b'am bho <i>Shantaidhean</i> fiodha nan
+coilltean a thainig luchd-sti&#249;raidh Chanada,&mdash;na
+ministeirean, maighstirean-sgoile, lighichean,
+luchd-lagha, buill-ph&#224;rlamaid agus uachdarain
+na t&#236;re. Dh'eirich iad bho staid iriosail,
+onorach, gu inbhe &#224;rd le'n dichill 's le'm
+misneach f&#233;in.</p>
+
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_21" id="Page_21">[Pg 21]</a></span></p>
+
+<p>An deigh do theaghlach tuineachadh air
+an fhearann, thoisicheadh iad air a reiteachadh
+'s air a ghlanadh. Mar thug sinn fainear
+cheana cha b' i obair shocrach so, gu h-&#224;raidh
+far nach robh e&#242;las na tuaighe aig na daoine.
+Mar tha' n sean-fhacal ag radh:</p>
+
+<p>"Is i namhaid duine a' cheaird nach
+cleachd e."</p>
+
+<p>B'iomadh neach 'n am measg nach do leag
+craobh riamh, agus a bha ni b' e&#242;laiche air
+coin 's air caoraich, air lion-&#233;isg, 's air treabhachas,
+na bha e air innleachd na coille 's air
+inneal fir-ceairde. Airson an lethid sin bha' n
+obair gle dhoirbh gus an do mhaighstirich iad
+i. Cha robh faochadh ri fhaotainn ach tre'n
+chleas cheart ionnsachadh le dian-chleachdadh.
+Bha so ni b' fhurasda do na daoine &#242;ga na do na
+seana dhaoine a bha suidhichte 'nan gn&#224;ths,&mdash;"An
+car a bhith's an t-seana mhaide 's duilich
+a thoirt as."</p>
+
+<p>Bha aon de na daoine so a bha bho Airde
+Mhic Shimidh, a thug dhomh iomadh sgeul air
+na l&#224;ithean cruaidh troimh'n deach e f&#233;in agus
+a chompanaich. Aon uair chaidh e f&#233;in agus
+coimhnearsnach astar air chuairt a shireadh
+oibre. Cha robh facal Gaidhlig aig an duine
+leis an d' fhasdadh iad, agus cha robh acasan
+ach corra fhacal beurla. Bha na daoine
+sgairteil, dichiollach, gu le&#242;ir, ach aineolach<span class="pagenum"><a name="Page_22" id="Page_22">[Pg 22]</a></span>
+air an obair&mdash;gearradh sios chraobhan&mdash;a
+ghabh iad a'n laimh, is bha iad, mar sin, a'
+cur am mach an neart gun m&#243;r sgoinn. Aon
+la mar bha na fir ann an teas oibre, fear air
+gach taobh de'n chraoibh, a dian leagail gu
+tubaisdeach oirre le'n tuaghan, thainig fear-a'
+bhaile far an robh iad, 's ag amharc car
+tacan air an doigh sheochlanaich a bh'aca,
+thuirt e 'na chainnt f&#233;in: "Man, John, work
+like that is perfectly ridiculous." Cha b'fhios
+do Iain ciod bu chiall do'n fhacal mu dheireadh
+de'n achmhasan so, ach shaoil leis gu'm
+b'e mionn grathail a bh' ann, is dh'eirich a
+chorruich, oir bha e air a chruaidh chur, 's air
+a sh&#224;rachadh gu goirt leis an obair. Sheall e
+gu feargach air an tuathanach, is thilg e am
+mionn m&#243;r, mar shaoil esan, air ais 'na aodann,
+ag radh: "Yes, a dhuine bhochd, it is 'perfectly
+ridiculous,' is gabh do le&#242;ir dheth." An uair
+a dh' fhalbh an tuathanach thuirt Domhnull:
+"Iain, Iain, 'de thug ort sid a radh ris an
+duine? Ge b'e air bith an t&#224;mailt a chuir e
+ort, cha bu choir mionn tigh'nn as do bheul.
+Cha b'e sin an eisimpleir a fhuair thus' is mise
+bho na daoine c&#242;ir a dh'&#224;raich sinn, 's cha'n
+fhaod sinn sin a dhi-chuimhneachadh." Ars'
+an duine c&#242;ir, le priobadh 'na sh&#249;il: "Bha
+sinn le ch&#233;ile aineolach, cha b'ann a mh&#224;in air
+an tuaigh, ach air a' bheurla, cuideachd, agus<span class="pagenum"><a name="Page_23" id="Page_23">[Pg 23]</a></span>
+chaidh iomadh la seachad mus do thuig a h-aon
+dhinn brigh an fhacail 'ridiculous'; ach
+air a shon sin deth, thog a' chuid bu mhotha
+dhinn, le sior-chleachdadh, beurla gu le&#242;ir, airson
+gnothaichean an latha a chur air an adhart,
+agus, mar an ceudna, chum na searmoin
+a leantuinn air an t-s&#224;baid."</p>
+
+<p>A lion beag is beag bha iad a' f&#224;s e&#242;lach air
+an doigh-oibre, agus bha na craobhan a' tuiteam
+romhpa. An uair a bhitheadh dha na tri
+acair air an gearradh sios, chuireadh na coimhearsnaich
+an guaillean ri ch&#233;ile, aon uair eile.
+Ach ciamar a dh'fhaodar sgeul an euchd a bha
+nis ri dheanamh, a chur ann an altan a ch&#233;ile?
+Cha'n fhacar riamh co-fharpuis ni bu gh&#233;ire
+na bhitheadh ann, a' slaodadh an fhiodha do'n
+chruaich-theine, far an loisgteadh e eadar
+bhun is bh&#224;rr; agus cha'n fhacar f&#233;ill no
+faidhir riamh a thogadh sunnd nan daoine
+mar a dheanadh an <i>Logging Bee</i> mar theirte
+'s a Bheurla <a name="Shasunnach" id="Shasunnach">Shasunnach</a> ris an dian-iomairt so.
+B'e'n cleachdadh aig am mar so, tiodhlacan
+b&#236;dh a chur do'n teaghlach aig am bitheadh an
+cr&#243;dhadh fiodha, agus cuide riu rachadh cuid
+de na nighneagan a fhrithealadh aig am dinnearach
+agus suipearach. Chruinnicheadh
+m&#243;ran sluaigh agus bhitheadh othail nach bu
+bheag orra a' cur furain air cach a ch&#233;ile, agus
+a' beachdachadh air rian na h-oibre. Rachadh<span class="pagenum"><a name="Page_24" id="Page_24">[Pg 24]</a></span>
+na daoine a'n ordugh oibre air an raon 'n an
+tri bhuidheannan. Bhitheadh aon bhuidheann
+de dhaoine se&#242;lta aig a' chruaich, a' gabhail an
+fhiodha mar a thigeadh e staigh, g'a ch&#224;rnadh
+suas sreath air muin sreath a' cumail an teine
+be&#242;, leis a' bharrach. Bhitheadh tuaghadairean
+tapaidh a' gearradh gheugan de na craobhan,
+a' sgioblachadh a' bharraich agus a' reiteachadh
+fri-rathadan airson nan slaod. Bhitheadh
+an tritheamh buidheann sgaoilte thairis
+air an achadh, gach sgioba 'na h-&#224;ite f&#233;in, le
+aon chuing dhamh agus dithis no tri&#249;ir
+dhaoine do gach sgioba, le acfhuinn thaghta,
+goireasach aig laimh. Bha 'ghniomh f&#233;in
+fa chomhair gach neach 's 'n uair thigeadh an
+t-am bhiodh na daoine teth gu t&#242;iseachadh.
+B'ann a'n sin a bhitheadh an strith. B' i 'n
+obair shonraichte na craobhan a shlaodadh
+bho'n &#224;ite 'san robh iad a laidhe gus a chruaich-theine
+agus b'i 'n strith co an sgioba a
+chriochnaicheadh a cuibhrionn f&#233;in an toiseach.
+Bhitheadh am fear bu treasa, 's bu treuna
+de'n sgioba air ceann na sgioba sin, 's cha
+bhiodh fairtleachadh na h-oibre air, ge b'e cho
+doirbh 's a dh'fhaodadh i bhith. Bhitheadh
+cuid de na craobhan ro throm; cha b'urrainnear
+ach a h-aon a chur 's an t-slabhruidh aig
+aon am. Air uairean bhitheadh an rathad
+cam, cuagach, air feadh nan stochd, doirbh ri<span class="pagenum"><a name="Page_25" id="Page_25">[Pg 25]</a></span>
+dheanamh le cuing throm de dhaimh mall-chasach
+'s a bheairt. Dh' fheumta c&#249;ram agus
+se&#242;ltachd a chleachdadh gus an l&#224;d a shlaodadh
+am mach, agus mar a bhitheadh na daoine
+a' leigeil an inntinn air an obair, 's a'
+teasachadh rithe, chluinnteadh gleadhraich
+nan teanga gu h-&#224;rd a' brosnachadh nan damh,
+'s a' misneachadh cach a cheile. An deidh na
+dinnearach na'm biodh piobaire 's a chuideachd,
+bheireadh e laimh air a' phioba, is
+sheideadh e suas puirt beothail s&#249;grach, a
+thogail spionnadh nam fear 's an cumail gu
+dian ris an obair. Bhitheadh na h-uile innleachd
+air a cleachdadh chum an raoin a
+reiteachadh mu'n tuiteadh dorchadas na h-oidhche,
+agus bu mh&#243;r moit na sgioba a choisneadh
+a cheud &#224;ite. Bu tric duais-buadhaich a
+bhuileachadh orra aig an t-suipeir, 's bhitheadh
+an cli&#249; mar dheagh luchd-oibre air a dhaingneachadh.
+An deidh do'n talamh, a bhith,
+mar so, air a reiteachadh rachadh uachdar na
+talmhainn a sgriobadh le caibe, agus an
+luaithre a sgaoileadh thairis air. Anns an
+fhonn so rachadh an siol a chuir, agus as thigeadh
+deagh thoradh 's an fhogharadh.</p>
+
+<p>Bha nis duais an saothrach air a mealtuinn
+le&#242;; chuir iad an siol ann an d&#242;chas deagh
+fhogharaidh, oir bu mh&#243;r an curam a bha'n
+crochadh ri sin; chaidh seal goirid seachad,<span class="pagenum"><a name="Page_26" id="Page_26">[Pg 26]</a></span>
+thainig am b&#224;rr a staigh gu sealbhach, agus
+bhuain iad le m&#243;r shubhachas, 's cha b'ionghnadh
+e. Gun d&#224;il an deidh na buana bhitheadh
+am bualadh ann, agus bu taitneach da rireadh
+a bhith cur a cheud l&#224;d de'n ghr&#224;inne do'n
+mhuileann. Mar bu tric cha bhitheadh rathad-m&#243;ra
+ann, ach, a mh&#224;in, frith-rathad troimh'n
+choille. Rachadh an damh soitheamh, earbsach,
+uil'-fheumail, uidheamachadh agus bho bhuiseal
+gu leth, gu d&#224; bhuiseal choirce a cheangail
+air c&#249;l a ghualainn, 's le so dh' fhalbhadh
+fear-an-taighe, no aon de na gillean do'n
+mhuileann. 'Nam bitheadh an t-slighe fada,
+bhitheadh an oidhche ann mu'n tigteadh dhachaidh
+leis a' mhin, ach ge b'e cho anmoch, chumadh
+an t-annas gach neach de'n teaghlach,
+bho'n leanabh gus an t-seanamhair, air am
+bonn, a dh' fh&#224;ilteachadh ceud toradh an
+fhearainn. Ach corra uair cha bhitheadh
+muileann ann d'am b'urrainn daibh a dhol,
+agus cha robh ni b' fhearr aca na'm br&#224;th anns
+am bitheadh an gr&#224;inne air a bhruthadh le
+pronnadair. Tha iomradh air aon bhr&#224;th
+shonraichte a rinn athair an t-Siorraim Mhic
+Ealair nach maireann, a rinn an gnothuch 's
+an &#224;ite 's an robh e, fad iomadh bliadhna,
+gus an deach muileann a thogail. Tha'm br&#224;th
+ainmeil so, a nis, ann an taigh-coimhid ann an
+Toronto, far am bheil m&#243;ran sluaigh o chaoch-la<span class="pagenum"><a name="Page_27" id="Page_27">[Pg 27]</a></span>
+&#224;itean de'n t-saoghal 'ga faicinn na h-uile
+bliadhna.</p>
+
+<p>An uair a thigeadh an geamhradh cha
+bhitheadh &#233;is air an obair. Bhitheadh na
+daoine, &#242;g is sean, a' gearradh na coille; bhitheadh
+tigheadas air laimh nam boirionnach, 's
+cha bhitheadh eadhon na p&#224;isdean diomhain.
+Ann am fallus an gnuis bha iad uile ag itheadh
+arain; ach a'n cois a' bhonnaich bhig bha 'm
+beannachd. 'S an tr&#224;th fheasgair bhitheadh
+s&#249;rd air an teaghlach aig bun an teine thiorail.
+Bhitheadh na boirionnaich a' c&#224;rdadh, a'
+sniomh, a' fighe, 's a' c&#224;ramh aodaich; na fir
+a' gr&#232;usachd bhr&#242;g, a' toinneadh ascairt, a'
+geurachadh sh&#224;bh, a' cur laimh &#249;r ann an
+tuaigh, no nithean feumail de'n t-se&#242;rsa sin.
+Bhitheadh c&#242;mhradh ann a reir suidheachadh
+an teaghlaich. Bhitheadh iomadh ni &#249;r aca ri
+innse a dh'ionnsaich iad mu'n t&#236;r gus an d'
+thainig iad, ach bhitheadh a' chuid bu mhotha
+de'n t-seanachas mu'n duthaich 's mu na
+c&#224;irdean a dh' fh&#224;g iad 'n an deidh. Corra
+uair bhitheadh c&#233;ilidh de na coimhearsnaich
+ann le 'cuid &#242;rain agus sgeulachdan gun gh&#242;:</p>
+
+<div class="poem2"><div class="stanza">
+<span class="i5">"Air gach gaisgeach fearail greann'or</span>
+<span class="i0">Bha 's a' ghleann 'n uair bha iad &#242;g."</span>
+</div></div>
+
+<p>Bhitheadh an cleasan fein aig a' chlann,
+agus is iongantach mar a lean cuid diu anns<span class="pagenum"><a name="Page_28" id="Page_28">[Pg 28]</a></span>
+na teaghlaichean ud gus an la'n-diugh. Bliadhna
+no dh&#224; roimhe so bha'm fear-sgriobhaidh
+ann an &#224;ite de Ontario far am bheil
+c&#242;mhlan Ghaidheal. Bha clann beaga a'
+cluiche agus b'e 'n cleas a bh' aca, bioran maide
+loisgte gu &#233;ibhille aig aon cheann, a chur mu'n
+cuairt cho luath 's a b'urrainn daibh, 'n uair
+bhitheadh iad ag radh na facail so, a dh' ionnsaich
+iad o'n seanamhair, 's a fhoghlum ise
+aig Ionarnais 'n uair bha i 'n a caileig a'n sin:</p>
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span class="i5">"Dilean, dealan, d&#233;igh,</span>
+<span class="i0">Tha na f&#233;idh air an loch;</span>
+<span class="i0">Tha Mac-Shimidh as an d&#233;idh,</span>
+<span class="i0">'S cha teid na f&#233;idh dhachaidh nochd."</span>
+</div></div>
+
+<p><br /><br /></p>
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_29" id="Page_29">[Pg 29]</a></span></p>
+
+<h2><a name="IV." id="IV."></a>IV.</h2>
+
+<p><br /></p>
+<p><span class="dropcap">C</span>HAIDH naoi bliadhna seachad bho'n am
+'s an do shuidhich Seumas Ros aig Narunn,
+Ontario. Bha na neoil a' bristeadh,
+bha na h-achaidhean a' dol am farsuingeachd,
+agus bha goireasan an taighe a' meudachadh.
+Anns an &#224;ite so, air an ochdamh la deug de
+mhios mheadhonach an Fhoghair, 's a' bhliadhna
+ochd ceud deug da fhichead 's a h-aon, rugadh
+Seoras Ros. Cha robh m&#243;r ailghios no m&#243;r
+uireasbhuidh a' feitheamh air. Bha'n teaghlach
+a' f&#224;s r&#224;thail, agus bha 'n sgoile faisg air
+laimh, air sr&#224;id Ghlaschu, mar theirte ris an
+rathad-m&#243;r a bha 'dol troimh'n sg&#236;re, agus
+b'e ainm a mhaighstir, Tearl&#224;ch <a name="MacCoinnich" id="MacCoinnich">MacCoinnich</a>.
+Bha Seoras 'na dheagh sgoileir, dichiollach
+agus curamach. Bha e l&#224;n de feala-dha agus
+deidheil air cleasan neirt mar a bha camanachd,
+a' ruith reisean, a' gearradh sh&#249;rdag, a'
+gleachd agus a' cur na cloiche. Bha e luath-chasach,
+aotrom, agus cho aighearach 's a b'
+urrainn do ghiullan smearail sl&#224;inteil a bhith.
+Aig na ceilidhean ann an taigh athar, no ann
+an taighean nan coimhearsnach mar bha Mac-an-t&#242;isich,
+Mac-Lachluinn, agus Mac-Griogair,
+bha e deas mar aithrisear bh&#224;rdachd. B'iad
+oibre Thomais Chaimbeil a b'fhearr leis,&mdash;"Nighean<span class="pagenum"><a name="Page_30" id="Page_30">[Pg 30]</a></span>
+Thighearna Ulainn," "Bairnigeadh
+Lochiall," agus "Catha Hohenlindein,"&mdash;le
+orain de'n t-seorsa sin, b'iomadh uair a
+thug e togail inntinn do na bhitheadh an lathair.</p>
+
+<p>Thog e dreuchd maighstir-sgoile agus
+chaidh e, 'se fathast 'n a bhallachan &#242;g, do'n
+deicheamh <i>Concession</i> air taobh-an-ear do
+shr&#224;id Ghlaschu, a theagasg. Bha so ann an
+sg&#236;re <i>Williams</i>. Bha tri rathadan m&#243;ra anns
+an sg&#236;re air an ainmeachadh air na h-&#224;itean
+bho'n d'thainig an sluagh 's an t-seann duthaich,&mdash;Sr&#224;id
+Ghlaschu, Sr&#224;id Phettit, agus
+Sr&#224;id Earraghaidheil. Bha da theaghlach de
+na Rosaich 's an &#224;ite,&mdash;na Rosaich M&#243;ra, 's na
+Rosaich Beaga,&mdash;a reir am fiamh 's an coltais.
+B'ann do na Rosaich Beaga a bhuineadh Sir
+Seoras, ach mar robh a bhodhaig neo-chumanta
+m&#243;r bha aige inntinn chumhachdach,
+ghreimeil, iomadh-fhillte, lughor. Bha meamhair
+chuimhneachail, ealamh aige, air chor 's
+gu'n robh e furasda dha araon seanachas agus
+aireamhachd a chumail 'na cheann. Cha b'
+fhad an &#249;ine gus an do choisinn e cli&#249; mar
+fhear-labhairt dealasach, gu sonraichte air
+taobh na Stuamachd anns an do shaothraich
+e fad a bheatha; cleachdadh a dh' &#249;igheamaich
+e airson an dreuchd &#224;rd a bha 'feitheamh air.</p>
+
+<p>Bho <i>Williams</i> chaidh e gu <i>Melrose</i>, dluth<span class="pagenum"><a name="Page_31" id="Page_31">[Pg 31]</a></span>
+ri Lunnainn, Ont., a theagasg sgoile. Ann
+an so thainig e fo bhuaidh cuid de na daoine
+comasach air an do chuir e e&#242;las anns a' bhaile.
+'Nam measg bha buidheann de luchd-lagha
+&#242;ga a bha am bitheantas ag cnuasachadh cor
+na duthcha, 's a' sgrudadh bheachdan c&#224;ch-a-cheile
+air ceisdean an latha. Th&#224;ladh so 'inntinn
+gu bhi rannsachadh cuisean air a shon
+fhein, is thoisich e air leughadh nam paipeirean-naigheachd
+agus leabhraichean-eachdraidh
+gu geur, mionaideach; cleachdadh a
+lean ris ri bhe&#242;. Bha 'n am f&#224;bharach airson
+a leithid de dh'fhein-fhiosrachadh. Bha
+Roinnean m&#243;ra Chanada air dol a'n comh-bhann,
+agus bha uachdranachd &#249;r air teachd a
+staigh le nithean cudthromach r'a dheanamh
+agus bunaitean na duthcha r'a shocrachadh.
+Cha b' urrainn do dhuine &#242;g am ni b' fhearr
+a mhiannachadh, no cothrom ni bu fhreagarraiche
+iarraidh airson seirbhis a dhuthcha.
+'Sa <a name="bhliadhna" id="bhliadhna">bhliadhna</a> so&mdash;1867&mdash;an uair a bha e s&#232;
+bliadhn' ar fhichead, a dh' aois, chuir e ainm
+fa chomhair coinneimh thaghaidh na Liberals
+airson parlamaid, an aghaidh Tomas Scatcherd.
+Cha deachaidh leis an tr&#224;th sin; bha
+&#242;ige 'na aghaidh, agus a bharrachd air sin,
+b' e Mr. Scatcherd am ball-parlamaid aig an
+am, mar bha athair roimhe, 's bha 'n teaghlach
+d'am buineadh e cliuiteach am measg<span class="pagenum"><a name="Page_32" id="Page_32">[Pg 32]</a></span>
+thuathanach Nissouri, an sg&#236;re 's an robh a'
+chuid mh&#243;r de'n luchd-taghaidh a' comhnuidh.
+Ged nach do shoirbhich leis 's a' chuis so,
+chaidh chomharrachadh am mach mar dhuine
+gealltanach, a bhuadhaicheadh a'n deagh am.
+Mu'n am so chaidh Mr. Ros do'n sgoil Normal
+far an d' ullaich se e fein gu bhi 'na fhear-ceasnaichidh
+sgoilean, agus air dha so a
+dheanamh, dh' fheuch e ris an dreuchd so a
+thoirt am mach ann an siorramachd Mhiddlesex.
+Bha a chuid bu mhotha de Chomhairle na
+siorramachd de na Tories agus chaill e an t-&#224;ite
+mar a shaoil e fhein, an los na rinn e ann an
+1867 air taobh na Liberals. Ghabh e an ni gu
+cridhe. Air an t-slighe dhachaidh thuirt e ri
+Iain Waters, dluth charaid dha, a bha aig an
+am 'n a Reeve air Williams-an-ear:&mdash;</p>
+
+<p>"Tha mi a so suas cuidhte gnothaichean
+riaghlaidh na t&#236;re. 'S mithich dhomh cumail
+ri m' dhreuchd, 's ri sin amh&#224;in."</p>
+
+<p>Fhreagair Mr. Waters: "Na can thusa ni
+sam bith mar sin, airson, ma dh' fhaoite, am bi
+thu duilich an deidh so."</p>
+
+<p>Thachair gu'n robh Comhairle shiorramachd
+Lambton a' suidhe aig an am cheudna. Bha
+chuid bu mhotha dhiubhsan 'n an Liberals.
+Chuala iad mar a thachair ann am Middlesex.
+Air an ath mhaduinn chuir iad fios-dealan do'n
+Rosach gu'n robh dreuchd cheasnaichidh<span class="pagenum"><a name="Page_33" id="Page_33">[Pg 33]</a></span>
+Lambton air a thairgse dha na'n gabhadh se e.
+Dh' fheuch Mr. Ros an sanas so do Mhr.
+Waters, a thilg gu h-ealamh air:&mdash;</p>
+
+<p>"Gu de mu dheidhinn <i>politics</i>, a nis, mo charaid?
+Tha thu a' faicinn gu'm bheil da fhaobhar
+air a' chlaidheamh!"</p>
+
+<p>Ghabh Mr. Ros ris an tairgse agus lean e
+ris an dreuchd sin an deidh dha bhi na bhall-parliamaid
+airson Middlesex-an-iar. Cuid
+de'n &#249;ine so bha e 'n a fhear-ceasnaichidh
+sgoile ann am baile Straruaidh. An duais a
+fhuair e airson na h-oibre so, thug e seachad,
+ged nach bu duine saoibhir e, airson dhuaisean
+do sgoilearan a' bhaile, a chum am misneachadh
+'n am foghlum. Bha d&#232;idh aige a bhi
+sgriobhadh do na paipeirean-naigheachd agus
+bha sgriobhaidhean bho pheann ri 'm faotainn
+gu tric anns an <i>Advertiser</i> a'n Lunnainn, an
+<i>Expositor</i> a'n Seaforth, agus an <i>Age</i> ann an
+Straruaidh, a bha geur agus comasach. Aig
+a' cheart am thainig, an drasd 's a r&#236;sd, bhuaithe,
+duan agus oran a bha teisteil agus an
+eatorras math. Bha iad air taobh na stuamachd
+agus saorsa na duthcha bho dhroch riaghladh.
+'Na &#242;ige rinn e d&#224;n air "An ni tha dh&#236;th
+air Canada" anns an d'thug e fainear na
+caochladh se&#242;rsa dhaoine a thogadh suas cinneach
+chli&#249;iteach anns an duthaich so,&mdash;daoine
+onarach, tapaidh, saor-thoileach, subhailceach,<span class="pagenum"><a name="Page_34" id="Page_34">[Pg 34]</a></span>
+treuna, measarra, uasal, duthchasach,
+agus thug e an d&#224;n gu crich leis na briathran
+shunndach so:&mdash;</p>
+
+<p>"Sin na daoine, a Chanada, a dh'eireadh
+suas o d' fhonn mhaoth! Sin na daoine gu bhi
+'g iomchair slat-rioghail do neart, gu bhi
+<a name="riaghladh" id="riaghladh">riaghladh</a> thairis air do shleibhtean m&#243;ra, gu bhi
+sgriobhadh ann an eachdraidh, gloir t' ainme."</p>
+
+<p>Fad a bheatha cha do dhichuimhnich e na
+smuaintean &#224;rda so; bha e air a lionadh o
+&#242;ige suas le eud airson Chanada, t&#236;r a bhreith
+is &#224;rach. Ach cha deachaidh na bliadhnachan
+so seachad ann an diomhanas a thaobh foghluim
+'na dhreuchd, agus a thaobh oileanachd
+eile. Bha e sior strith air adhart, a' dioghlum
+ann an iomadh achadh thorach, a' carnadh
+suas st&#242;rais 'na inntinn a bhiodh luachmhor
+agus feumail dha 's na l&#224;ithean ri teachd.</p>
+
+<p>'S mithich, nis, facal no dha a radh mu
+theaghlach Mhr. Rois. An uair bha e teagasg
+sgoil' aig Lobo, 's e bliadhna ar fhichead a dh'
+aois, b' i aon de chuid sgoilearan Cairist&#236;ona
+Chaimbeul, nighean Dhunnchaidh Chaimbeil,
+Lobo, fear a mhuinntir Earraghaidheil. <a name="Dh" id="Dh">Dh'fh&#224;s</a>
+an c&#224;irdeas a th&#242;isich a'n sin gu l&#224;n
+abuchadh agus ph&#242;s iad 's a' bhliadhna 1862.
+Bha iad posda deich bliadhna, 'n uair chaochail
+ise, agus b' e la a h-adhlacaidh an la air
+an deachaidh esan a thaghadh, an toiseach,<span class="pagenum"><a name="Page_35" id="Page_35">[Pg 35]</a></span>
+do'n Pharlamaid. Bha coignear theaghlach
+aca, dithis mhac agus tri&#249;ir nighean. Chaochail
+an gille bu shine, Seumas Cowper Ros,
+'n a naoidhean agus dh'fh&#224;s c&#224;ch gu &#236;re duineadais.
+Ph&#242;s Mr. Ros an dara uair, 's a bhliadhna
+1875, Ceit Boston, nighean Robeirt Boston,
+ann an siorramachd Mhiddlesex. Chaochail
+ise 's a bhliadhna 1902 ann an Toronto.
+Bha acasan aonar mhac agus tri&#249;ir nighean.
+Coig bliadhna an deidh b&#224;s an darna bean
+ph&#242;s e Mildred Peel, nighean Iain Robeirt
+Peel, a' n Lunnainn, Ont., a tha fathast be&#242;.
+Bha na mnai sin ro eireachdail, banail,
+suairce. Bha iad 'n an taic m&#243;r dh&#224;-san tre
+bheatha sh&#224;rachail, euslanaich. Tha'n dithis
+mhac 'n an daoine tapaidh, r&#224;thail. Tha 'm
+fear as sinne, Dunncha Caimbeul Ros, 'na fhear-lagha
+ann an Straruaidh, 's na bhall-parlamaid
+aig Ottawa, far am feil e 'foillseachadh
+a chomais-labairt 's a she&#242;ltachd gu soilleire.
+Tha 'n darna mac, Se&#242;ras Uilleam Ros, 'na
+lighiche ann an Toronto. Choisinn e, mar tha,
+&#224;rd-ainm 'na dhreuchd. Tha iad, le cheile,
+'nan daoine duthchasach, coibhneil, anns am
+bheil gn&#233; a' Ghaidheil a' cinntinn gu nadarra,
+reidh. Tha na nigheanan p&#242;sda gu cothromach,
+comhfhurtail, 's a' togail theaghlach
+chli&#249;iteach, ghasda, 'tha na'n samhladh chiatach
+air &#242;igridh Ghaidhlich Chanada.</p>
+
+<p><br /><br /></p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<p><span class="pagenum"><a name="Page_36" id="Page_36">[Pg 36]</a></span></p>
+
+<h2><a name="V." id="V."></a>V.</h2>
+<p><br /></p>
+
+<p><span class="dropcap">M</span>AR a chunnaic sinn cheana, bha inntinn
+an Rosaich a' tionndadh do'n Pharlamaid
+agus thainig an cothrom thuige gun m&#243;r dh&#224;il.
+Chaidh ainmeachadh airson Middlesex-an-iar,
+an aghaidh A. P. MacDhomhnuill, an seann
+bhall-parliamaid, duine beartach aig an robh
+greim air an t-sluagh, 's a bhiodh doirbh a
+chlaoidh 's an t-str&#236;th. Ged bha 'm bl&#224;r
+cruaidh, ged bha'n Rosach &#242;g agus gun airgead,
+ged bha 'n Domhnullach cleachdta 's a
+chath, le maoin is pailteas air a thaobh; an
+uair a chaidh an t-aonta mu dheireadh a
+chunntadh bha 'n duine og, lamh-fhalamh air
+uachdar, agus an duine eile fodha&mdash;chaidh'n
+Rosach a thaghadh airson na Parlamaid.</p>
+
+<p>Chaidh e gu Ottawa far an robh 'n Ard-Chomhairle
+a' suidhe, 's a bhliadhna 1872,
+agus bho'n am sin gu la a bh&#224;is, shaothraich e
+airson a dhuthcha araon ann an uachdranachd
+Chanada agus Ontario. Fa chomhair an Rosaich
+'s an t-se&#242;mar bha Sir Iain Domhnullach,
+Priomh-Mhinisteir Chanada, agus ri thaobh
+bha aireamh dhaoine ainmeil, comasach, mar
+bha Hincks, Tupper, Howe, agus Galt. Mu'n
+coinneamh bha comhlan de dhaoine fhior chomasach,&mdash;Alasdair
+MacCoinnich, Blake, Cartwright,<span class="pagenum"><a name="Page_37" id="Page_37">[Pg 37]</a></span>
+agus an lethid sin,&mdash;daoine dealasach,
+geur, a bha ullamh agus toileach gu c&#242;nsachadh
+an aghaidh 'n luchd-riaghlaidh air na
+ceisdean m&#243;ra a bha ag eadar-dhealachadh an
+da thaobh de'n Chomhairle. Bha Mr. Ros am
+measg dhaoine comasach agus rinn e na b'
+urrainn e gu bhi foghlum gn&#224;than na Parlamaid
+agus br&#236;gh na h-oibre bhuapasan. Cha
+robh e doirbh dha ionnsachadh, agus ann an
+uine ghoirid dh'fh&#224;s e e&#242;lach air dleasannas
+fear-ionaid.</p>
+
+<p>R&#232; a cheud bhliadhna 's a Pharlamaid dh'
+erich droch upraid mu 'n airgead a ghabh Sir
+Iain Domhnullach bho Huistean Allan, ceannas
+an rathaid-iarruinn sin,&mdash;an "Canadian
+Pacific." Ged a dhearbh an luchd-riaghlaidh
+gu'n robh an t-airgead air a ghnathachadh ann
+an c&#249;isean an taghaidh, 's nach robh buanachd
+aig Sir Iain e fein dheth idir, gidheadh,
+b'e beachd na Parlamaid nach robh e ceart
+no iomchaidh do dh'fhear-riaghlaidh airgead
+a ghabhail o neach, mar a bha Mr. Allan aig
+an robh gnothaichean ri dheanamh ri luchd-riaghlaidh
+na duthcha, agus thug Sir Iain suas
+a dhreuchd. Chuireadh Alasdair MacCoinnich
+'na &#224;ite; agus thug esan a' Pharlamaid gu crich
+air a' bhliadna sin fein. Sheas Mr. Ros a
+rithis airson Middlesex-an-iar agus chaidh a
+thaghadh gun neach air bith seasamh 'na<span class="pagenum"><a name="Page_38" id="Page_38">[Pg 38]</a></span>
+aghaidh. Fhuair luchd-cuideachaidh Mhic-Coinnich
+buaidh mh&#243;r 's an taghadh 's bha e
+air a dhaingneachadh mar Phriomhfhear
+Chanada. Fhuair, a nis, Mr. Ros an cothrom
+a bha dh&#236;th air, agus cha do sheachainn. Bha
+a chomas breithneachaidh agus labhairt a'
+meudachadh, agus bha e f&#224;s feumail 's an
+t-se&#243;mar-riaghlaidh, agus, mar an ceudna mar
+chomhairliche earbsach do'n luchd-riaghlaidh.
+Bha e deas-bhriathrach ann an c&#249;isean malairt,
+na stuamachd, agus aiteachaidh an fhearainn,
+agus bha gach bliadhna ag cur ri neart, 's ri
+chliu. Chaidh coig bliadhna seachad air an
+doigh so, agus bha Mr. Ros gu socrach agus gu
+cinnteach ag eirigh ann an sp&#233;is a cho-chomhairleach.
+Anns an taghadh a rinneadh 's
+a bhliadhna 1878 thuit MacCoinnich agus
+thainig Sir Iain Domhnullach a staigh a
+rithis. Bha cogadh cruaidh aig Mr. Ros ri
+chur ann am Middlesex, oir bha sluagh Chanada
+air fad air an dusgadh gu m&#243;r 's bha na
+seann l&#224;raichean, na seann chriochan eadar na
+Tories agus na Liberals air an atharrachadh.
+B' e'n cuspair m&#243;r a bha eadar an da chuideachd
+sin, aig an am: Co dhiubh a bu ch&#242;ir c&#236;s
+&#224;rd a chur air toradh dhuthchanna c&#233;in, bha
+tighinn a staigh do Chanada, araon chum
+airgid-riaghlaidh a thogail, agus dion a chur
+air maoin Chanada. Bha amanna cruaidh ann;<span class="pagenum"><a name="Page_39" id="Page_39">[Pg 39]</a></span>
+bha bochdainn air feadh na t&#236;re, agus bha
+moran de na buill-parlamaid a sheas air taobh
+Mhic-Coinnich airson saorsa malairt, nach
+robh air an taghadh leis an t-sluagh. Ach
+chaidh le Mr. Ros oir bha meas m&#243;r air 's an
+t-siorramachd, agus fhuair e troimh'n deuchainn
+gu s&#224;bhailte. Anns a' Pharlamaid a lean
+an taghadh so, bha e ro-dhichiollach agus bha
+e air &#224;ireamh am measg nan daoine comasach,
+gibhteach a bha 's a' chomhairle.</p>
+
+<p>R&#232; an ama so uile bha e 'saothrachadh mar
+fhear-ceasnaichidh sgoilean, 's mar fhear-deasaichidh
+phaipeir-naigheachd. Bha e mar an
+ceudna daonnan ag cuideachadh aobhair na
+stuamachd, agus ag cur air an adhairt gnothaichean
+eile. Cha robh e riamh 'na thamh no 'na
+thosd, agus b' ionnan sgriobhadh no labhairt
+dha. Mu'n am so bha &#224;ite Ministeir Foghluim
+Ontario, falamh, 's bha cor nan sgoil air feadh
+a' Mhor-roinn car diblidh. Bha feum air duine
+foghainteach, glic, eolach, air an ceann, agus
+roghnaich Mr. Mowat, a bha 'na Phriomh-fhear
+thar Ontario, Mr. Ros airson an dreuchd. Cha
+b' urrainnear neach ni bu fhreagarraiche
+fhaotainn. Cha 'n e mh&#224;in gu robh mion-eolas
+aige air dreuchd a' mhaighstir-sgoile, 's air
+uireasbhuidhean nan sgoil, ach bha a chridh 's
+an obair. Thilg se e fein le uile neart air an
+raon &#249;r so, agus is ann mar Mhinistear Foghluim<span class="pagenum"><a name="Page_40" id="Page_40">[Pg 40]</a></span>
+Ontario a choimhlion e gealltanais &#242;ige.
+Air dha Parlamaid Chanada fhagail airson
+Parlamaid Ontario b'fheudar dha a bhi air a
+thaghadh airson Ard Chomhairle' na M&#243;r-roinne.
+Cha do dhiobair daoine Mhiddlesex-an-iar
+e riamh agus thagh iad e a rithis mar bu n&#242;s.
+Chuir e laghan nuadh air chois, a leasaich gu
+m&#243;r staid nan sgoil agus tharruing e ri cheile
+air aon doigh riaghailteach na caochladh
+seorsa sgoilean bho thaigh beag na sg&#236;re gu oil-thaigh
+a' bhaile-mh&#243;ir, gach ceum a' leantainn
+a cheile gu h-ordail, ceart a r&#233;ir cleachdaidh
+chumanta na h-Alba. Shoirbhich leis gu h-anabarrach
+agus bha sgoilean agus oil-thaighean
+Ontario, ann an uine ghoirid, 'nan eiseimplearean
+do dhuthchanna eile.</p>
+
+<p>Ach bha aon &#224;rd-dhreuchd eile a'feitheamh
+air, agus b'e sin priomh-mhinisteirleachd Ontario;
+agus an deidh dha sin a thoirt thairis
+chaidh e gu Ottawa, a rithis, gu bhi 'na cheannard
+'s 'na fhear-treorachaidh 's an ard sheanadh.
+'S an dreuchd so shaothraich e gu la a
+bh&#224;is a thainig air 's a bhliadhna 1913&mdash;l&#224;n de
+l&#224;ithean 's de dh'urram.</p>
+
+<p>Ciod e an se&#242;rsa duine a bha a' n so, a
+dh'eirich cho &#224;rd ann am beachd a ghinealaich
+f&#233;in, 's ann an inbhe?</p>
+
+<p>Tha e ro dhoirbh beachd fior-cheart a
+dhealbh air a' chuid mh&#243;r d'ar co-chreutairean;<span class="pagenum"><a name="Page_41" id="Page_41">[Pg 41]</a></span>
+gu sonraichte air daoine tha &#224;rd os ar cionn.
+An uair a fhuair Gladstone b&#224;s bha m&#243;ran de'n
+bheachd gu'm bu dhroch duine e, a chuir a
+bhuadhan cumhachdach gu fior dhroch bhuil;
+air an laimh eile, bha m&#243;ran a creidsinn nach
+robh a leithid eile ann chum leas agus maith an
+t-sluaigh a sheasamh, agus gu robh e 'n a fhior
+bheannachd o'n Chruithfhear do Bhreatunn's
+do'n t-saoghal. Tha an ni ceudna air a radh
+mu Lloyd George. Bha eadar-dhealachadh
+beachd aig na Gaidheil 's aig na Goill mu luach
+agus cliu oibre-bheatha Phrincipal Rainy&mdash;cuid
+a' creidsinn gu robh e 'deanamh oibre
+Shatain, agus cuid eile gu robh e 'na sheirbhiseach
+dileas, foghainteach do'n Ard Mhaighstir.
+Tha fios aig Gaidheil Chanada mar a
+thilgeadh salchair nan sraid air Sir Iain
+Domhnullach, agus mar a reubadh cliu Alasdair
+Mhic-Coinnich; agus, a nis, mar tha bliadhnachan
+dol seachad tha deagh chliu an ainmean
+le cheile a'dol a'm meud. Thig an neach a
+smuainicheas air nithean mar so do'n cho-dh&#249;nadh
+gu bheil breith dhaoine air an co-chreutairean
+'n a ni amharrasach air a chuid
+is fearr, agus gur c&#242;ir do neach a bhi toigheach
+mu'n bharail tha e cnuasachadh mu neach eile.</p>
+
+<p>Tha so air m' inntinn fein gu m&#243;r an drasd,
+oir tha mi, mar gu'm b'eadh a' toirt breith air
+cuspair an sgriobhaidh so. Ach tha so agam<span class="pagenum"><a name="Page_42" id="Page_42">[Pg 42]</a></span>
+ri radh. Bha cothrom neo-chumanta agam air
+Sir Seoras Ros aithneachadh. Bha mi gle
+eolach air fad ochd-bliadhna fichead, a'n cois
+gnothaichean na duthcha, agus mar cho-Ghaidheal.
+Bha cothrom saor-labhairt agam
+ris; b'aithne dhomh gu math cion-f&#224;th cuid de
+ghniomharan, agus, mar an ceudna, b'aithne
+dhomh gu math daoine flathail, fiughanta, a
+bha dl&#249;th ri inntinn, aig an robh fior eolas
+air, agus a bha comasach air a chothromachadh
+ann am meidh chinntich an fhein-fhiosrachaidh.
+B'e cuid diu sin an t-Urramach Alasdair
+MacCoinnich, Tearl&#224;ch MacCoinnich, a
+bhrathair, An Siorram MacEalair, Lachlann
+MacCorcadail, Uilleam C. Caldwell, an t-Urramach
+Dr. Caven, an t-Urramach Ard-Easbuig
+Walsh, an t-Urramach Dr. Milligan, is iomadh
+neach eile a bha inbheach no iriosal 'n an
+dreuchd fein. Bu tric a labhair mi riutha sin,
+'s ri muinntir eile mu chliu 's mu bheatha Shir
+Seorais, agus bha gach ni a tha mi ag cur
+sios ann an so air a dhaingneachadh leo.
+"Tha lagh nam modhannan air a chur sios gu
+h-aithghearr anns na deich &#224;itheantan," agus
+is ann a reir an lagha sin a tha breith cheart gu
+bhith air a toirt air caithe-beatha ar co-chreutairean.
+Ma sh&#236;near slat-thomhais an lagha
+sin thairis air beatha Shir Seorais Rois tha
+mi l&#224;n chreidsinn nach bi a chliu aon &#242;irleach<span class="pagenum"><a name="Page_43" id="Page_43">[Pg 43]</a></span>
+ni 's giorra na cliu an neach a b' urramaiche a
+shuidh riamh ann an caithir priomhfhear Ontario,
+ged is m&#243;r an radh sin.</p>
+
+<p>Bha'n Rosach 'n a dhuine moralta, 'n a
+dhuine glan 'n a ghn&#232;, uasal 'n a ghi&#249;lan, neo-shanntach
+'n a inntinn, coibhneil do 'n
+bhochd, foidhidneach fo thrioblaid, fad-fhulangach
+fo bhuaireadh, comasach 'n a
+bhuadhan, fileanta briathrachail 'n a chainnt,
+dr&#249;idhteach 'n a &#242;raidean, araon soilleir agus
+farsuing 'n a bheachdan, gleusd ann an deas-boireachd,
+dileas d'a choguis, firinneach d'a
+dhuthaich, agus durachdach, dileas, 'n a dleasanas.</p>
+
+<p>Tha mi creidsinn gu robh Mr. Ros ag iarraidh
+le uile chridhe an ni a bha ceart a
+dheanamh a thaobh a dhuthcha mar bhall
+parlamaid, mar mhinisteir, 's mar Phriomh
+riaghladair. Tha mi creidsinn gu robh e feuchainn
+mar a b' fhearr a dh' fhaodadh e a l&#224;n
+dhleasanais a choimhlionadh gu h-onarach
+d'a cho-chreutair, bho'n neach a b' airde gus
+an neach a b' &#236;sle, mar neach a bha cunntasach
+do shluagh na t&#236;re airson gach gniomh d'a
+dheanadais choitchinn. Ni 's fhaide cha ruig
+mi leas a dhol 's a' chuis so an drasda, ach na'n
+robh an t-am iomchuidh, tha mi creidsinn gu'm
+faotainn a radh le firinn gu robh a dhochas
+steidhichte ann an &#224;rd-uachdranachd an<span class="pagenum"><a name="Page_44" id="Page_44">[Pg 44]</a></span>
+Fhreasdail sin a tha l&#249;badh gach gniomh 's
+gach oidheirp dhaonnail chum a chriochan
+maith fein. Gidheadh, tha 'us bithidh caochladh
+bheachdan am measg an t-sluaigh air an
+Rosach, mar dhuine 's mar mhinisteir st&#224;id. 'S
+dual dha sin tachairt; tha gach neach againn
+fein buailteach do'n ghn&#224;ths cheudna. N' am
+b' urrainn duinn fior smuaintean ar cairdean
+'s ar coimhearsnach oirnn fhein, air uairibh,
+fhaotainn am mach, chuireadh iad m&#243;r iongantais
+oirnn, oir is tana an eigh tha fo m' chasan-sa,
+agus fo d' chasan-sa, a charaid, co air bith
+thu.</p>
+
+<p>Bho thoiseach gu deireadh a ch&#249;rsa bha
+Mr. Ros trang ag obair. Cha deachaidh stad
+air a shaothair. B'e sin cion-f&#224;th a shoirbheachaidh.
+Thoisich e mar bhallachan bochd;
+cha robh airgead no &#242;r air a ch&#249;lthaobh
+g' a chuideachadh air adhart. Tha'n cothrom
+cheudna a bh' aigesan aig gach &#242;ganach a
+tha 's an t&#236;r an diugh. 'S i obair chruaidh
+agus inntinn ghlan a bheir neach gu mullach
+na beinne. Ma 's e marsantachd, dreuchd
+an lighiche no 'n fhir-lagha, na ministeirleachd,
+no oibre-laimh a th'ann, feumaidh
+neach a bhith 'n a fhior mhaighstir air a
+ghniomh, agus feumaidh e a bhuadhan a
+gheurachadh leis an fhoghlum sin a tha feumail
+airson a dhreuchd. Tha a' mh&#243;r chuid<span class="pagenum"><a name="Page_45" id="Page_45">[Pg 45]</a></span>
+dhinn comasach air so a dheanamh ma tha
+sl&#224;inte cuirp agus beachd suidhichte againn ar
+l&#224;n dhichioll a dheanamh.</p>
+
+<p>Tha'n sean-fhacal ag radh: "Ni lamh na
+leisge bochd; ach ni lamh nan dichiollach
+beartach." Cha d'rinn lamh dhichiollach Shir
+Seorais beartas dha. Bha e 'n a dhuine
+bochd o th&#242;s gu &#233;is a bheatha, mar bu tric fo
+fhiachan trom, ach a ghnath g' am paigheadh
+mar bha 'n comas aige, 's aig a' cheann mu
+dheireadh mar robh moran ri fh&#224;gail 'na
+dheidh cha robh dad ri dhioladh. Ach thug e
+neart a bheatha agus toradh a chinn 's a
+chridhe do'n st&#224;id, chum, mar bha d&#249;il chinnteach
+aige, maith an t-sluaigh.</p>
+
+<p>Cha robh doimhneachd bhuadhan aige mar
+bha aig cuid de cho-aoisean ann an Canada;
+agus cha d'fhuair e cothrom 'n a &#242;ige air inntinn
+a liobhrachadh air cloich-bhleith a chruaidh
+oileanachaidh, a dh'&#224;raicheadh araon
+f&#236;nealachd chainnt agus eagnuidheachd smuain.
+Bha'n uireasbhuidh so r' a faicinn 'n a
+mhodh-labhairt, 'n a mhodh-sgriobhaidh, agus
+'n a mhodh saothrachaidh. Ach, "Is airde
+tuathanach air a chasan na duin'-uasal air a
+ghluinean."</p>
+
+<p>Ann an aon de dh'&#242;raidean an Rosaich air
+beulaibh Comuinn Naoimh Aindreis, Thoronto
+(1909) thubhairt e gu robh sluagh Chanada<span class="pagenum"><a name="Page_46" id="Page_46">[Pg 46]</a></span>
+comharraichte math gu bhith tionail 's a'
+togail gliocais agus ceill o gach cearnaidh de'n
+t-saoghal, 's g'an &#249;isneachachadh airson am
+buanachd f&#233;in. Tha iad a' tionail fiosrachaidh
+agus nuadh smuaintean mu chuisean
+malairt is airgid as gach &#224;ite 's am faighear
+iad. Tha iad a' toirt bho ghn&#224;ths-riaghlaidh
+dhuthchanna eile na tha iad am beachd a
+fhreagarras, 's a leasaicheas an gn&#224;ths-riaghlaidh
+fein.</p>
+
+<p>Bha am beachd so gun teagamh ceart, agus
+tha mi'n duil gu bheil e ceart mu'n Rosach e
+fein. Bha alt fir-tionail aige ann an &#236;re mh&#243;r;
+ghabhadh e stigh eolas mar a shlugadh suil-chruthach
+clach. Agus rinn e 'na bha 'n a
+chomas chum a bhuadhan a neartachadh le
+cleachdadh daonnan a thoirt dhaibh a' tional
+eolais anns gach raon a bha fosgailte dha.
+Cha robh moran 'san t&#236;r so a <a name="obraich" id="obraich">dh'obraich</a> cho
+cruaidh 's cho bitheanta ris air th&#242;ir eolais gu
+bhi leudachadh 's a meudachadh a thuigse,
+agus ann an roinn mhor shoirbhich le&#236;s. Dh'
+&#224;rdaich e tuigse, agus "chur i suas e; thug i
+gu urram e; thug i d'a cheann coron maise,
+cr&#249;n gloire thug i seachad dha." Cha'n fheil
+mi ag radh gu'n deachaidh gliocas ceum air
+cheum, lamh a'n laimh ri a thuigse, ach gun
+teagamh b' i 'n tuigse air nithean a dhreuchd
+'s a dhuthcha, a bhuinig e le m&#243;r dhichioll, a<span class="pagenum"><a name="Page_47" id="Page_47">[Pg 47]</a></span>
+thug comas dha eiridh gus an inbhe air an d'
+rainig e.</p>
+
+<p>Mar bhall-parlamaid ann an Ottawa bha
+e dian, dl&#249;th, mar thuirt mi cheana, ann an
+ceum a dhleasanais. Bha e bitheanta 'na
+&#224;ite, a' toirt speis agus suim do'n obair bha'n
+laimh; a'rannsachadh ch&#249;isean na duthcha, 's
+g'a ullachadh fein airson oibre l&#224;itheil an
+Taighe. Air an doigh so, le sior-shaothair,
+daonnan ag obair, fhuair e lethid a mhaighstireachd
+air gnothaichean na parlamaid, 's
+gu robh e comasach, gun rabhadh fhaotainn
+roimh laimh, labhairt aig am 's am bith, air
+cuspair 's am bith a dh'fhaodadh tighinn air
+lom, agus l&#224;n-cheartais a thoirt do'n ch&#249;is.
+Cha robh ach aon duine eile 's an Taigh, aig
+an am sin, a b' urrainn an ni ceudna a
+dheanamh&mdash;Mr. Anglin, nach mairean, athair
+a' bhreitheimh ann an Ottawa. Cha'n i slighe
+shoirbh a tha tre&#242;rachadh gu soirbheas; ach
+"theid an t-anmhunn dichiollach thar an laidir
+leisg," agus a rithis, "Is treun fear an e&#242;lais."</p>
+
+<p>An deidh do'n Rosach bhith aon-bliadhn'
+deug ann am Parlamaid Chanada, roghnaich
+Mr. Mowat e gu bhith 'na Mhinisteir Fhoghluim
+airson Ontario. Dh' fhan e 's an dreuchd
+sin fad s&#232;-bliadhna deug&mdash;gus a' bhliadhna
+1899 'n uair a ghairmeadh e gu bhith 'n a
+Phriomh uachdaran air a mhor-roinn so. Mar<span class="pagenum"><a name="Page_48" id="Page_48">[Pg 48]</a></span>
+Mhinisteir Fhoghluim bha e tri bliadhna deug
+fo ughdarras Mhr. Mowat, duine a choisinn
+sp&#233;is agus earbsa an t-sluaigh, mar dhuine c&#242;ir,
+ceart, curamach. Ri linn-san rinn an Rosach a'
+chuid bu mhotha 's bu doirbhe de obair mar
+Mhinisteir Fhoghluim. 'S e beachd a' chuid
+mh&#243;r an diugh gu'n do chuir e comharradh
+ionmholta a mhaireas iomadh la air sgoilean
+agus oil-thaighean na t&#236;re. Tha mi creidsinn
+g'um b' e an ni bu mhotha a rinn e fad a
+dhreuchd na h-oilthaighean a tharruing ri
+cheile ann an Toronto a' ceadachadh do dh'aon
+oil-thaigh laidir f&#224;s suas a'n &#224;ite &#224;ireamh de
+dh' fheadhainn lag a bhith str&#236;th airson am
+beatha. Nochd e m&#243;r thapachd air uairibh an
+cois a dhleasanais do na sgoilean. Tha Foghlum
+na duthcha so l&#224;n de dhoirbheachd; cha'n
+e gnothuch furasda a th'ann do neach air bith.
+S' dual d'a comhstrith &#224;rach,&mdash;Tha maighstirean
+sgoile, ministeirean, &#224;rd-ollaimh, oileanaich,
+'s an sluagh air fad, ioma-bheachdach,
+agus is dual do gach neach a bhith sparradh a
+bheachd fein air a' mhinisteir. Tha e nadurra
+gu'm biodh tuasaid, aimhreit, agus droch-fharachdainn
+ag eirigh 's a bualadh a' mhinisteir
+mar a ghaoith chreanndaidh earraich. B'e
+sin a' ch&#249;is; agus tha e chum creideas an
+Rosaich gu' n d'fhuair e troimh sh&#232; bliadhna
+deug de'n stoirm le aodach sl&#224;n air crann an<span class="pagenum"><a name="Page_49" id="Page_49">[Pg 49]</a></span>
+eathair. Dh' fhaodadh neach innseadh a'n so,
+'n am b'fheudar, mu chuid de na nithean
+dalma, curanta a rinn e, mu nithean a thug e
+gu buil mhaith an aghaidh luchd-str&#236;th, agus
+mu nithean a chum e air an ais, 's a bhac e gu
+tur, an aghaidh neirt luchd-tagraidh 's luchd-bagraidh
+chumhachdach a bhiodh ag iarraidh
+nithean nach bu ch&#242;ir daibh. Ach cha ruigear
+a leas sin a dheanamh. Sheasadh e roimh
+Mowat 's a cho luchd-riaghlaidh gun l&#249;badh
+gl&#249;n, 's cho daingean ri carraig, air taobh na
+c&#242;rach, mar a chunnaic esan i. Tha so agam
+bho dhithis de cho-luchd-riaghlaidh a thug an
+teisteas dhomh gu robh e ghn&#224;th ag iarraidh
+an ni a bha ceart a dheanamh. Chaidh innseadh
+dhomh leis an r&#249;nair a bha comhladh ris
+r&#232; na s&#232;-bliadhna deug sin, nach d' fhalaich e
+riamh bho sh&#249;il neach eile aon litir a fhuair e
+mar mhinisteir, air gnothaichean nan sgoil.
+Bha iad fosgailte do neach air bith aig an robh
+gnothuch r'an leughadh; air an doigh cheudna,
+cha robh ni 's am bith de obair a dh' iarr e a
+chleith bho chleireach no oifigeach a bha g'a
+chuideachadh. Cha b'urrainnear dearbhadh
+ni b' fhearr na so fhaotainn nach robh aobhar
+eagail aige gnothuichean coitchionn a dhreuchd
+fheuchainn do'n t-saoghal.</p>
+
+<p>An los a shaothair fhuair e urram na
+doctaireachd o oil-thaighean Naomh Aindreis,<span class="pagenum"><a name="Page_50" id="Page_50">[Pg 50]</a></span>
+a'n Alba, na Ban-righinn, agus Toronto, ann
+an Canada.</p>
+
+<p>Ri linn mar Phriomh-fhear bha suidheachadh
+na mor-roinne so car trioblaideach. Bha
+na Liberals gle fhada air ceann na duthcha, 's
+bha na neoil a'cur sgaile throm air an iarmailt.
+An uair a ghabh an Rosach an sti&#249;ir, cha 'n e
+mh&#224;in gu robh stoirm chunnartach a' cruinneachadh
+air gach taobh, ach bha'n soitheach
+fein sean, tulgach, eu-dionach. Cha robh riaghladh
+Mhowat aghartach gu bhi fosgladh suas na
+duthcha, no gu bhi cur air chois oibre mh&#243;ra.
+Bha Mowat ro chrionta mu bhi cur am mach
+airgead air leasachadh na t&#236;re. Bha e 'n a
+sh&#224;r fhear-lagha, c&#249;ramach, faicilleach, ach
+cha robh sgonn ghnothuich air. Mar sin, bha
+moran nithean air am f&#224;gail gun deanamh, 's
+bha'n duthaich a' fulang o' n ghoirt. Bha Mr.
+Hardy, a lean Mowat, briste 'n a shl&#224;inte, ach
+beag fad a riaghlaidh, gun chomas moran a
+dheanamh. Bha'n duthaich ag eigheach am
+mach airson oibre, airson leasachadh crannchur,
+agus chuir an Rosach aodann an t-soithich,
+bre&#242;ite mar bha i, ri aghaidh gaoithe. Air
+a' ch&#249;rsa b' iomadh tonn a bhuail oirre, b'
+iomadh oidhche, dhubh, neulach, dhorcha a
+sheas an ceannard air cl&#224;r, b'iomadh uair bha'n
+combaist fa chomhair agus luaidhe ghrunn-aichidh
+teagamhach 'n a laimh; an drasda 's a<span class="pagenum"><a name="Page_51" id="Page_51">[Pg 51]</a></span>
+rithis b' fheudar bhi teann ri ceann am fhuairidh,
+ach sheas e &#224;ite, ghleidh e 'n sti&#249;ir, is
+sh&#224;bhail e 'n luchd bh'air b&#242;rd. Bha cuid de'n
+luchd so ro-luachmhor, mar a bha fosgladh
+suas Ontario-mu-thuath, agus an fhurtachd a
+thug e do dh'oibribh mora Chlergue aig Sault
+Ste. Marie, a sh&#224;bhail iad o bhristeadh; agus
+am misneachadh a thug e do na cuideachdan a
+tha toirt cumhachd-dhealan a uisgean Niagara.
+Cho luath 's a ghabh e 'n laimh riaghladh Ontario
+chuir e am mach deich sgioba do'n taobh
+tuath a rannsachadh na duthcha o chrioch
+Chuibec gu Nepigon 's an iar. Fhuair iad sin
+a mach naduir agus gn&#232; na duthcha moire sin&mdash;gu'n
+robh moran fiodh luachmhor ann agus
+talamh beartach, torach a thogadh gach
+seorsa gr&#224;n agus fhreumh airson bidh dhuine
+agus ainmhidh. Air dha so a bhith air a dheanamh
+soilleir dha, leag e rathad-iarruinn
+troimh 'n duthaich chum fhosgladh. A'n
+c&#249;rsa na h-oibre fhuaireadh airgead agus cobalt
+a'm pailteas mh&#243;r, agus leis a so chaidh
+moran sluaigh gu tuath. A nis, tha &#242;r is airgead
+agus meinn eile a' toirt a staigh suim a
+tha dol gus na muileinean gach bliadhna; agus
+tha'n comhnard m&#243;r creadha a' gabhail a
+steach ceudan de theaghlaichean a tha faotainn
+dachaidhean a'n sin mar a fhuair na
+priomh luchd-aiteachaidh roimhe so ann an<span class="pagenum"><a name="Page_52" id="Page_52">[Pg 52]</a></span>
+Ontario mu dheas. Buinidh cliu an euchd
+mhoir so do Sheoras Ros, ach cha 'n 'eil aon
+&#224;ite do'n duthaich &#249;r so ris am bheil ainm co-cheangailte
+mar chuimhneachan. Tha ainmean
+Latchford, Engelhardt, Matheson agus
+Cochrane gu h-&#224;rd urramach 's an taobh tuath,
+ach cha'n 'eil baile beag no m&#243;r, beann, sliabh,
+no sruth, air ainmeachadh air an duine a r&#249;naich,
+a th&#242;isich, 's a thug gu buil, an obair o'n
+do shruth so uile.</p>
+
+<p>Ach am measg nan gnothaichean neo-dheanta
+a bha glaodhaich airson fuasglaidh, cha
+robh aon aig an am so cho buaireanta ri gnothaich
+na stuamachd, 's tha mi'n d&#249;il nach
+fheil aon chupan a dh'&#242;l an Rosach r&#232; a mhinisteirleachd
+a bha cho seirbh rithe so. Bha e
+air taobh na stuamachd fad a bheatha. Bha
+moran chairdean aige air an taobh cheudna,
+agus bha dochas aca gu'n seasadh e gu dileas
+leo. Air an aobhair sin feumar leudachadh
+car mionaid air a so.</p>
+
+<p>Ri linn Mhowat, gheall an duine sin do na
+Stuaimich gu'n deanadh e lagh an aghaidh a
+bhith deanamh deoch laidir ann an Ontario,
+no gu bhith g'a reic no g'a cheannach,&mdash;a'n
+goirid,&mdash;nach biodh malairt na dibhe air a
+cheadachadh 's a Mhor-roinn; 'n am biodh e
+air a dheanamh soilleir le &#224;rd-chuirt Lunnainn
+gu robh cumhachd aig Parlamaid Ontario<span class="pagenum"><a name="Page_53" id="Page_53">[Pg 53]</a></span>
+lagh-bachdaidh de'n t-seorsa sin a dheanamh.
+Rinn ard-chuirt Lunnainn soilleir gu robh an
+cumhachd so aig Parlamaidean Mor-roinnean
+Chanada, ann an cuis Mhanitoba, agus bha
+duil aig Stuaimich Ontario an lagh-bachdaidh
+fhaotainn. Ach mu'n d' thainig breith Lunnainn
+a mach, chaidh Mowat gu Ottawa, agus
+l&#236;on Hardy &#224;ite ann an Toronto. Dh'ath-&#249;raich
+Hardy gealladh Mhowat, ach cha d'fhuair
+e cothrom a choimhlionadh. Lean Ros
+Hardy agus bha na Stuaimich a' cumail a
+mach gu robh esan cuideachd ceangailte le
+gealladh Mhowat agus Hardy. C'arson, ma ta,
+nach do choimhlion e an gealladh? 'Nam b'
+urrainnear a cheisd so fhuasgladh bheirte air
+falbh an smal a's duirche th'air cli&#249; Shir Seorais
+an di&#249;gh. Tha mi 's an t-suidheachadh so,&mdash;gur
+urrainn domh mineachadh Shir Seorais
+fein a thoirt seachad. Chuir mi a cheisd ris
+la ann an Ottawa beagan is bliadhna roimhe
+so. 'S ann mar so a fhreagair e mi:&mdash;"Bha
+mise gu tur neo-chomasach air gealladh
+Mhowat agus Hardy a thoirt gu crich aig an
+am. Cha robh ni a bha ni b' fhaisge do m'
+chridhe, ach bha e do-dheanta. 'S a' cheud
+&#224;ite cha robh an gealladh air a thoirt leamsa
+ach le Mowat, agus an deigh sin le Hardy. Tha
+fhios agam gu'n do cheangail an gealladh sin
+co-riaghlairean Mhowat agus na Liberals,<span class="pagenum"><a name="Page_54" id="Page_54">[Pg 54]</a></span>
+ach cha do cheangail e mise mar aon dhuine
+idir, do bhrigh nach b'e mise gu pearsanta a
+thug an gealladh. Nis, bha is tha mi de'n
+bheachd gu'm bu ch&#242;ir do na Liberals an
+gealladh a choimhlionadh, 's tha mi creidsinn
+gu'n dean iad sin fhathasd ma gheibh iad an
+cothrom,<a name="FNanchor_1_1" id="FNanchor_1_1"></a><a href="#Footnote_1_1" class="fnanchor">[1]</a> ach an uair a dh' fheuch mise ri mo
+cho-riaghladairean 's mo luchd-taic de na Liberals
+a cho-eigneachadh gu lagh-bacaidh a
+thoirt a staigh, dhuilt iad calg-dhireach sin a
+dheanamh. Thairg mi mo dhreuchd a leagail
+sios, ach cha d' rinn sin feum. Cha robh mi
+riamh de'n bheachd gu robh e ceart do dh'<a name="uachdran" id="uachdran">uachdran</a>
+sam bith a bharail fein a spadadh
+air muinntir eile an aghaidh an toil. Rinn mise
+na b' urrainn mi, ach cha robh cumhachd agam
+daoine a bha neo-thoileach a dheanamh toileach
+a dhol leam. Cha 'n e mise bu ch&#242;ir an
+uallach so a ghiulain, ach na daoine a dhiult
+'s a chum air ais mi 's a' ch&#249;is. Tha mi deonach
+mo chuibhrionn dligheach de'n choire a
+ghabhail orm fein, ach faodas tu so a chreidsinn,
+cha'n e mise bu choireach. Tha iad ag
+radh nach d'rinn mi mar a rinn Alasdair MacCoinnich
+mu chise-marsantachd na duthcha.
+Tha diurras mhor eadar an da chuis. Sheas a
+chuid mhor do chuideachd Mhic-Coinnich leis-san;<span class="pagenum"><a name="Page_55" id="Page_55">[Pg 55]</a></span>
+cha d'rinneadh sin leam-sa. A bharrachd
+air sin, cha b' e c&#249;is choguis, ach c&#249;is beo-shlainte
+ris an robh aig MacCoinnich ri dheanamh.
+Bha e ro dhiorrasach, ro rag 'na
+bheachd; cha robh c&#242;ir no ceart aige feuchainn
+ri thoil fhein fhaotainn 'dheoin no dh' aindheoin,
+'n uair bha 'n duthaich dol f&#224;s cion d&#236;on.
+Cha 'n 'eil an c&#242;ir so aig duine 's am bith 's an
+t-saoghal. Chaidh an la seachad anns am
+faigh riaghladair a thoil fhein neo-air-thaing do
+ch&#224;ch. Faodaidh duine tha saor o dhreuchd a
+bheachdan fein a bhi aige, ach ann an duthaich
+a tha fo shaor riaghlaidh, 's e toil an t-sluaigh,
+cha'n e toil an uachdarain is c&#242;ir a dheanamh."</p>
+
+<p>Dh' fhiosraich mi fein a' ch&#249;is gu ro-mhionaideach,
+'s tha mi smuaineachadh nach
+urrainn a' mhor-chuid de na Liberals clach
+a thilgeil air a chli&#249;, 's an ni so. Tha mi
+creidsinn mar theid uine seachad gu'n tig an
+fhior chor gu solus, 's nach bi c&#224;in throm ri
+phaidheadh le 'dheagh-chli&#249;.</p>
+
+<p>Bha e air a radh gu'n d'fhan e ro fhada air
+ceann an riaghlaidh. Tha mi creidsinn gu'n
+d'fhan. Tha mi creidsinn gu'm fac' e caochladh
+a' tighinn air earbsa an t-sluaigh, 's 'nan
+robh e saor, nach fhanadh e a'n cumhachd cho
+fada 's a dh' fhan e. Ach mar thuirt e fein: "Cha
+b' ann leamsa na Liberals b'ann leosan mise.
+Bha mi 'n am Phriomhfhear, ach b' ann mar<span class="pagenum"><a name="Page_56" id="Page_56">[Pg 56]</a></span>
+&#224;rd-sheirbhiseach, cha b' ann mar Impire na-Gearmailt."
+Chaidh e 's a' ch&#249;is so, reir comhairle,
+cha b' ann a reir a bheachd fhein.</p>
+
+<p>An uair a chaidh e do'n duthaich air an
+tr&#224;th mu dheireadh cha robh traoghadh air a
+mhisneachd no air a threuntachd. Dh' fhoillsich
+e cridhe an leoghain 's a' chath. Bha a
+bhuadhan air an lasadh le teine 'mhac-mheamna,
+agus shoillsich a bhriathrachas dubhachas
+deistinneach na comhstrith mar dhealraicheas
+dearrsadh gealaich an fhogharaidh
+dubhar na h-oidhche. Bu shluagh m&#243;r na
+Ceiltich 's an am a thriall, 's cha do chaill iad
+buaidh fola an sinnsearan fhathasd. Cha b' e
+gn&#232; an fhior Ghaidheil teicheadh roimh namhaid;
+"Oir geill cha tug Camashronach riamh";
+geill riamh cha d'thug clanna Chuinn Cheud-chathach,
+no siol Olghair nan Lann, no sliochd
+Chabarfeigh, no clann Diarmaid O'Duinn, d'an
+suaicheantas ceann an tuirc; mar sinn nam
+fineachan eile, na Rosaich nam measg, 's cha
+bu dual gu'n leagadh Sir Seoras sios a shleagh
+'s e be&#242;. 'S an taghadh so sheas e a ch&#249;is, ach
+beag, 'na aonar, air beulaibh an t-sluaigh.
+Cha robh moran de mhaithibh a thaobh fein
+maille ris air chuairt. Bha coinneamh an
+deidh coinneimh aige air feadh na t&#236;re air fad,
+'s ged bha'n sluagh a' tuiteam air falbh bhuaith
+cha do chaisg e aon oidheirp, nior robh coltas<span class="pagenum"><a name="Page_57" id="Page_57">[Pg 57]</a></span>
+sg&#236;ths air an t-seann each cogaidh no air a
+mharcaiche. Thuit e mar thuit na ceudan, ach
+thuit e 's a' bhl&#224;r, le aghaidh ris an namhaid.</p>
+
+<p>Ann an seomair na Parlamaid bha a
+thlachd ann an gleadhraich nan teanga. Bha
+e geur sgaiteach 'n a bhriathran,&mdash;"ealamh,
+ullamh, aigeannach," mar tha'n duan. An uair
+bhiodh deasbud m&#243;r air lom, bha e d&#224;na,
+colganta, &#224;rd-bhriathrach. Bha e'n sin 'na
+l&#224;n eileamaid; mar shaighdear 's a' chogadh, le
+claidheamh liobharach chinn Ilich 'na dh&#242;rn,
+a teumadh, a beumadh, 's a bearnadh am bac
+baidealach ri aghaidh air taobh eile na c&#249;is.
+Bha gniomh an fhir-chlis aige agus cleas an
+gatha-builg. Cha robh aon innleachd an fhir-labhairt
+air nach robh e 'na mhaighstir, 's b'
+ainneamh an t-am nach do choisinn e &#224;rd
+dhuais an fhir-thagair.</p>
+
+<p>Thubhairt mi gu robh e coibhneil do'n
+bhochd agus foidhidneach fo thrioblaid. Mar
+dhuine bochd e fein bha b&#224;igh aige do na
+bochdan agus bha a lamh 'n a sporran gu
+minic. Airson moran bhliadhnaichean fhuiling
+e p&#233;in is doruinn leis a ghreim-l&#242;naidh a
+bha nimheil is cruaidh ri ghiulan. Ach bha
+fhoidhidinn fo'n eucail so ro-iongantach. Bha
+e tiorail, blath-chridheach 'n a theaghlach agus
+ri aghaidh dhaoine. Agus an uair a bha neach<span class="pagenum"><a name="Page_58" id="Page_58">[Pg 58]</a></span>
+'s am bith comhradh ris bha e cuirteil, eireachdail,
+mar gu'm bu phrionns' a bhiodh ann.</p>
+
+<p>Mar Ghaidheal bha e l&#224;n-inntinneach,
+dileas agus fialaidh. Bha e deidheil air a'
+Ghaidhlig agus air eachdraidh na Gaidhealtachd
+air an robh e mion-eolach. Bha e pr&#242;iseal
+mu na rinn na Gaidheil do Chanada; agus
+beagan mhiosan mu'n do chaochail e dh'
+iarr e orm a chuideachadh gu comunn de
+chlann Rois a chur air chois ann am America.
+Chaidh so dheanamh agus chaidh e fein a
+thaghadh air an ceann. Bu toil leis a bhi
+cluinntinn 's a bhi comhradh mu na Gaidheil,
+agus bha tlachd aige a bhith 'n am measg. "A
+chuid de Ph&#224;ras dha." 'S fhada mu'n tig an
+latha air nach bi ainm air a mholadh am measg
+a cho-luchd-duthcha ann an Canada.</p>
+
+<p><br /></p>
+<div class="footnotes">
+<h4>FOOTNOTE</h4>
+<div class="footnote">
+<p><a name="Footnote_1_1" id="Footnote_1_1"></a><a href="#FNanchor_1_1"><span class="label">[1]</span></a>&nbsp;
+Dh' fheuch iad ri sin a dheanamh 's an Taghadh a'n 1914.</p></div></div>
+
+<p><br /><br /></p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<p><br /></p>
+
+<p class="cen"><b>Transcriber's Notes</b></p>
+
+<p>Hyphenation, spelling and grammar have been preserved as in the original
+with the following exceptions.</p>
+
+<p class="tn">
+Page &nbsp;<a href="#An_deidh">3</a>, &nbsp;"An deidh na s&#238;the fhuair" changed to "An deidh na s&#236;the fhuair"<br />
+Page &nbsp;<a href="#Shoirbhich">3</a>, &nbsp;"Shoirbhich leo is dh' fh&#224;s" changed to "Shoirbhich leo is dh'fh&#224;s"<br />
+Page &nbsp;<a href="#Mar">7</a>, &nbsp;"Mar a dh-fh&#224;s e suas chaidh" changed to "Mar a dh'fh&#224;s e suas chaidh"<br />
+Page &nbsp;<a href="#air">7</a>, &nbsp;"air a' bheurla Shasunnach" changed to "air a' Bheurla Shasunnach"<br />
+Page <a href="#camp">11</a>, &nbsp;"bh&#224;th e'n c&#226;mp." changed to "bh&#224;th e'n camp."<br />
+Page <a href="#tighinn">18</a>, &nbsp;"tighinn dha na thr&#237;" changed to "tighinn dha na thri"<br />
+Page <a href="#Shasunnach">23</a>, &nbsp;"a bheurla Shasunnach" changed to "a Bheurla Shasunnach"<br />
+Page <a href="#MacCoinnich">29</a>, &nbsp;"Tearlach MacCoinnich." changed to "Tearl&#224;ch MacCoinnich."<br />
+Page <a href="#bhliadhna">31</a>, &nbsp;"'Sa bhliadhua so&mdash;1867" changed to "'Sa bhliadhna so&mdash;1867"<br />
+Page <a href="#riaghladh">34</a>, &nbsp;"gu bhi riagladh thairis" changed to "gu bhi riaghladh thairis"<br />
+Page <a href="#Dh">34</a>, &nbsp;"Dh' fh&#224;s an c&#224;irdeas" changed to "Dh'fh&#224;s an c&#224;irdeas"<br />
+Page <a href="#obraich">46</a>, &nbsp;"so a dh-obraich cho" changed to "so a dh'obraich cho"<br />
+Page <a href="#uachdran">54</a>, &nbsp;"dh&mdash;uachdran sam bith" changed to "dh'uachdran sam bith"
+</p>
+
+<p><br /><br /></p>
+
+<p>The following letter accompanied the copy sent by Alexander Fraser to Dr. Huw Morrison, whose Gaelic library now forms the
+Morrison Collection at the National Library of Scotland.</p>
+
+<p><br /></p>
+
+<div class="figcenter" style="width: 600px;">
+<img src="images/letter.jpg" width="600" height="911" alt="" title="Letter from Fraser to Dr. Huw Morrison" />
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Gearr-sgeoil air Sir Seoras Uilleam
+Ross, by Alexander Fraser
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GEARR-SGEOIL AIR SIR SEORAS ***
+
+***** This file should be named 39849-h.htm or 39849-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+ http://www.gutenberg.org/3/9/8/4/39849/
+
+Produced by David T. Jones, James Wright, Michael Bauer
+of Gaelic translation services www.akerbeltz.com, Ross
+Cooling and the Online Distributed Proofreading Canada
+Team at http://www.pgdpcanada.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties. Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research. They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License available with this file or online at
+ www.gutenberg.org/license.
+
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States. If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed. Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change. If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges. If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+ the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+ you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
+ owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+ has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+ Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
+ must be paid within 60 days following each date on which you
+ prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+ returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
+ sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+ address specified in Section 4, "Information about donations to
+ the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+ you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+ does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+ License. You must require such a user to return or
+ destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+ and discontinue all use of and all access to other copies of
+ Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+ money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+ electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+ of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+ distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation. The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund. If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation information page at www.gutenberg.org
+
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations. Its business office is located at 809
+North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email
+contact links and up to date contact information can be found at the
+Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact
+
+For additional contact information:
+ Dr. Gregory B. Newby
+ Chief Executive and Director
+ gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit www.gutenberg.org/donate
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate
+
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone. For forty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+ www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
+
diff --git a/39849-h/images/cover.jpg b/39849-h/images/cover.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cd2ae3f
--- /dev/null
+++ b/39849-h/images/cover.jpg
Binary files differ
diff --git a/39849-h/images/letter.jpg b/39849-h/images/letter.jpg
new file mode 100644
index 0000000..79b7767
--- /dev/null
+++ b/39849-h/images/letter.jpg
Binary files differ