diff options
Diffstat (limited to 'old')
| -rw-r--r-- | old/20110822-37162-0.txt | 6124 | ||||
| -rw-r--r-- | old/20110822-37162-0.zip | bin | 0 -> 148580 bytes |
2 files changed, 6124 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/20110822-37162-0.txt b/old/20110822-37162-0.txt new file mode 100644 index 0000000..467c21e --- /dev/null +++ b/old/20110822-37162-0.txt @@ -0,0 +1,6124 @@ +The Project Gutenberg EBook of General Georgios Karaiskakis' Biography, by +Dimitris Ainian + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: General Georgios Karaiskakis' Biography + +Author: Dimitris Ainian + +Release Date: August 22, 2011 [EBook #37162] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GEORGIOS KARAISKAKIS *** + + + + +Produced by Sophia Canoni + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic. The spelling of the book has not been changed +otherwise. Bold words are included in &, while words in italics +in _. Footnotes have been converted to endnotes. + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε +μονοτονικό. Η ορθογραφία του βιβλίου κατά τα άλλα παραμένει ως +έχει. Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &, ενώ +λέξεις με πλαγίους χαρακτήρες σε _. Οι υποσημειώσεις έχουν +μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου. + + + +1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 1. + +Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ +ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ +ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ + +ΥΠΟ +ΤΟΥ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΤΟΥ +Δ. Α Ι Ν Ι Α Ν Ο Σ + +Ε Κ Δ Ο Σ I Σ ΔΕΥΤΕΡΑ +(Μετά συλλογής ανεκδότων και αποφθεγμάτων) + +ΥΠΟ +I. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ + + +ΕΝ Α θ Η Ν Α I Σ +ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ Γ. Σ. ΒΛΑΣΤΟΥ +20 ΟΔΟΣ ΝΙΚΗΣ — ΟΔΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ 2 + + + +1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 1. + +Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ +ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ +ΓΕΩΡΓΙΟΤ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ + +ΥΠΟ +ΤΟΥ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΤΟΥ + +Δ. ΑΙΝΙΑΝΟΣ + +ΕΚΔΟΣΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ + +ΥΠΟ Ι. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ + +ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ Γ.Σ. ΒΛΑΣΤΟΥ + +20 ΟΔΟΣ ΝΙΚΗΣ — ΟΔΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ 2 + +1903 + + + +ΠΡΟΛΟΓΟΣ + + + +Η σπουδαιοτάτη αυτή βιογραφία του Γεωργίου Καραϊσκάκη, γραφείσα +παρ' ανδρός όστις μετέσχε των δύο τελευταίων μεγάλων +εκστρατειών του ηρωϊκού στρατάρχου και υπηρέτησεν υπ' αυτόν ως +έμπιστός του γραμματεύς και συμμαχητής, είναι η μόνη αυθεντική +έκθεσις περί του βίου και των έργων του βαθυγνώμονος και +γενναιοκάρδου Ρουμελιώτου, όστις υπήρξεν η πρώτη στρατιωτική +μεγαλοφυία της νεωτέρας Ελλάδος. Το έργον του Δημητρίου +Αινιάνος εχρησίμευσεν αργότερα ως η κυριωτέρα πηγή εις την +γνωστήν βιογραφικήν μελέτην του ιστορικού Κ. Παπαρρηγοπούλου. +Υπάρχει όμως και παλαιοτέρα, πολύ σύντομος, βιογραφία του +Καραϊσκάκη γραφείσα υπό του αγωνιστού Γ. Γαζή (1), η οποία +περιέχει πληροφορίας τινάς μη υπαρχούσας εις το έργον του +Αινιάνος. Ο Καραϊσκάκης λοιπόν, κατά τον Γαζήν, εγεννήθη από +γονείς καλούς. Η μητέρα του ήτον αδελφή του Κώστα Δημισκή και +πρώτη εξαδέλφη του καπετάν Γώγου Μπακώλα. Ανετράφη εις την +Αυλήν του Αλή πασά και εχρημάτισεν εις την δούλευσίν του έως +εις τον αποκλεισμόν του. Με τον Κατσαντώνην όταν ήτον, εφόνευσε +με το χέρι του τον αδόμενον ντερβέναγα Βεληγκέκα. Όταν ο Αλή +πασάς επήγεν εις το Βιδίνι κατά του Πασβάντογλου, ο Καραϊσκάκης +άφησε τον Αλή πασά και εγύρισε με τον Πασβάντογλου κλεισθείς +εις το Βιδίνι μήνας τρεις. Και δια να μη γνωρισθή ότι ήτον +χριστιανός, μετωνομάσθη Καραλής. Όταν όμως εβγήκεν από το +κάστρον και τον έβαλεν εις το χέρι ο Αλή πασάς, τον έστρωσεν +εις τον φάλαγγα και του έδωκεν εις τα ποδάρια ξυλιαίς χίλιαις. +Άλλην μίαν φοράν τον έβαλεν εις την φυλακήν εις τον άλυσον και +εις το κούτσουρον χρόνους δύο. Πολλάκις όμως τον επεριποιήθη +και τον εδιόρισεν επί κεφαλής σημαντικών στρατευμάτων και +εκδουλεύσεων, πολιτευόμενος αυτόν έως εις τον αποκλεισμόν του. + +Περί του στρατιωτικού χαρακτήρος του Καραϊσκάκη ιδού τι γράφει +ο Γαζής· + +«Βάσιν είχε το πώς να κερδαίνη την αγάπην και σέβας των +στρατευμάτων. + +Το να γνωρίζη εις πόσον βαθμόν φιλοτιμίας ευρίσκεται ο καθείς. + +Από ποία πάθη κυριεύεται ο καθείς. + +Όσους εγνώριζεν ικανούς του να τον βλάψουν ή να τον ωφελήσουν, +επάσχιζε να τους κερδαίνη ή με το πουγγί ή με το σπαθί. + +Εβράβευε τους αξίους και ανδραγαθούντας με άττια, με άρματα, με +γρόσια, με βαθμούς, γινώσκων ότι όπου άθλα αρετής πρόκεινται, +εκεί και άνδρες αγαθοί γίνονται, κατά το ρητόν. + +Προικισμένος ων με όλα τα φυσικά και τυχηρά προτερήματα, όσους +εγνώριζε φιλοτίμους και φιλοδόξους, ερέθιζε την φιλοτιμίαν τους +τόσον με τους επαίνους και κατηγορίας, ώστε πολλοί ηναγκάζοντο +ή να φανούν άξιοι των επαίνων του, ή να φύγουν απ' αυτόν, διά +να μην ακούουν τας κατηγορίας του· διότι οι έπαινοί του +ανέβαινον έως τρίτου ουρανού και αι κατηγορίαι του έως τα +καταχθόνια, ή, τολμώ ειπείν, έξω του παντός. Η ευφράδειά του +και η συναναστροφή του ήτον έν θέατρον και πολλάκις οι +στρατιώται χάσκοντες εις τας κομψότητας και αστειολογίας του, +αλησμονούσαν να γευματίσουν. Ήτον μεγαλόδωρος και ευεργετικός, +μεταδοτικώτατος και χαριστής· το φλωρί το εθεωρούσεν ως οβολόν +εις τας χρείας του. Είχε νουν εφευρετικόν και γεννητικόν και +φυσικήν ρητορείαν. Πολλάκις έπλαττε ψεύματα τεχνικώτερα της +αληθείας και εξουθένωνε την αλήθειαν ως ανυπαρξίαν. Ελάττωμα +μόνον είχε την οξυθυμίαν· είχεν όμως πάντοτε ειλικρινή καρδίαν. +Η Τουρκία όλη τον είχεν εις μεγάλον θαυμασμόν και ωνόμαζεν +αυτόν Ρούμελη και Μώρα βαλεσί, ο εστιν ηγεμόνα της Ελλάδος. Οι +Αλβανοί μάλιστα ομνύουν εις το όνομά του. Περιηγούμενος προ +οκτώ μηνών εις την Ευρωπαϊκήν Τουρκίαν, ήκουσα πολλάκις εις την +Αλβανίαν, όταν πιάνωνται εις εμφύλιον πόλεμον αναμεταξύ των οι +Αλβανοί, φοβερίζοντες ο ένας τον άλλον, να λέγουν· «Ντάλε! +ντάλε! τιέ σιότζι νιέρ ντουφέκ Καραϊσκάκιτ», ήγουν «στάσου, +στάσου, να ιδής μια φορά ντουφέκι του Καραϊσκάκη». + +Ιδού τι και ο Σπυρ. Τρικούπης αναφέρει περί του Καραϊσκάκη εις +τον λόγον, τον οποίον απήγγειλε την 24 Απριλίου 1827, μετά τον +θάνατον του στρατηγού· «Άτρομος πάντοτε εις τους πολέμους, +ατρομώτερος πολύ εφάνη καθ' ο διάστημα ήτον αρχηγός των κατά +την Στερεάν Ελλάδα στρατευμάτων· τότε είχε ψωμί και αυτός, όταν +είχαν και οι αγαπητοί του Έλληνες· η κλίνη του ήτον κλίνη απλού +στρατιώτου· πρωταγωνιστής επαρουσιάζετο, και την τιμήν του +αγώνος όλην την απέδιδεν εις άλλους· ενθουσιασμένος διά την +παληκαριάν, ως παληκάρι και ο ίδιος, την ετιμούσεν όπου την +έβλεπε και την αντάμειβε πλουσιοπάροχα· τους γνωστούς διά την +ανδρείαν τους έκραζε κατ' όνομα, όταν εξεσπάθωνεν εν καιρώ +μάχης, διά να τον ακολουθήσουν· έβγανε τα πιστόλια του από την +μέσην του και με αυτά εις ανταμοιβήν παληκαριάς εστόλιζε του +παληκαριού την μέσην· έλυε την ζώνην του και έδιδεν εις τας +ανάγκας του πολέμου και το ύστερον νόμισμά του». + +Ο δε Παναγιώτης Σούτσος εις τον πανηγυρικόν της 25 Μαρτίου 1846 +ως εξής περιγράφει τον ηθικόν και φυσικόν χαρακτήρα του μεγάλου +Καραΐσκου· «...Ο ανήρ αυτός έχων νουν ακατέργαστον, αλλά +γεννητικώτατον και οξύτατον, άμοιρος ων παιδείας, αλλ' αγαπών +και τιμών τους πεπαιδευμένους, φιλάσθενος, αλλά καρτερικώτατος +εις τας σκληραγωγίας, δαπανών αφειδώς την ιδίαν περιουσίαν εις +τας δημοσίας ανάγκας, εκθέτων τους περί αυτόν εις τους υπέρ +πατρίδος κινδύνους και πρώτος αυτός εκτιθέμενος, +στρατηγηματικώτατος απάντων και των πάντων τας στρατιωτικάς +γνώμας ακούων και σταθμίζων, ακόρεστος δόξης και ονόματος . . . +. Ανάστημα μέτριον, σώμα ισχνόν, χρώμα υπομέλαν, μέτωπον πλατύ, +ευρεία εστία σκέψεως, οφρείς πυκναί και πλήρεις μεριμνών, +ελαιόμαυροι και μικροί οφθαλμοί, αλλ' αστράπτοντες, αιθέριόν τι +πνεύμα υποφουσκώνον τους μυκτήρας του και διακεχυμένον εις όλον +το πρόσωπον αυτού... κόμη ως χαίτη λέοντος . . .». + +Ηδικήθη μέχρι σήμερον το όνομα και η μνήμη του Καραϊσκάκη. Το +μέγα και σημαντικόν έργον αυτού δεν κατέλαβεν εις την +συνείδησιν του έθνους την αρμόζουσαν αυτώ θέσιν. Προς τον +σκοπόν ακριβώς τούτον παρέχομεν εις το κοινόν την βιογραφίαν +του μεγαλοφυούς «Γυιού της Καλόγριας», ευχόμενοι να καταστή +αύτη πανελλήνιον ανάγνωσμα και να χρησιμεύση ως αφορμή +θετικωτέρας εκδηλώσεως της προς τον Καραϊσκάκην εθνικής +ευγνωμοσύνης. Διότι τώρα, ότε αι Αθήναι απέκτησαν τον ανδριάντα +του ετέρου των μεγάλων του Αγώνος στρατηλατών, του Κολοκοτρώνη, +επιβάλλεται νομίζομεν, εις την Πρωτεύουσαν μάλιστα του +Ελληνικού Κράτους, υπέρ της οποίας ηγωνίσθη και απέθανεν ο +Καραϊσκάκης, πάσα ενέργεια προς ίδρυσιν μνημείου αξίου της +δόξης αυτού, το οποίον θα ζωντανεύη μεν προ των ομμάτων ημών +και των μεταγενεστέρων το ηρωικόν παράστημα του Καραϊσκάκη, θα +τιμά δε την πατρίδα ως διαφυλάττουσαν εν τη καρδία αυτής ιεράν +την προς τους δημιουργούς της ελευθερίας της ευγνωμοσύνην. + + Ι. Βλαχογιάννης + + + +Δ Η Μ Η Τ Ρ Ι Ο Σ Α Ι Ν Ι Α Ν + + + +Ο Δημήτριος Αινιάν ήτο υιός του διδασκάλου Ζαχαρίου Αινιάνος, +αδελφός δε τον αγωνιστού Γεωργίου Αινιάνος, χρηματίσαντος επί +Επαναστάσεως Υπουργού, μέλους τον Αρείου Πάγου, γενικού εφόρου +των στρατευμάτων της Στερεάς Ελλάδος κλπ. + +Ο Δημήτριος Αινιάν εγεννήθη εν Μαυρίλω της Φθιώτιδος την 21 +Νοεμβρίου 1800. Εξεπαιδεύθη εν Κωνσταντινουπόλει, φοιτήσας εις +την Σχολήν της Ξηροκρήνης, εν η εδίδασκε και ο πατήρ αυτού. +Πολλάς υπέστη καταδρομάς και φυλακίσεις η των Αινιάνων +οικογένεια ένεκα της αναμίξεως αυτής εις τα πράγματα της +Φιλικής Εταιρίας. Αρξαμένου του αγώνος και διασπαρείσης της +οικογενείας, ης και η μεγάλη περιουσία εδημεύθη, ο Δημ. Αινιάν +κατέφυγεν εις Ρωσσίαν, εκείθεν δε κατήλθεν εις την Ελλάδα. +Διαρκούσης της Επαναστάσεως ο Αινιάν μετέσχε διαφόρων +εκστρατειών, ηκολούθησε δε εξ ενθουσιασμού τον Καραϊσκάκην τω +1826, πληγωθείς εν τη μάχη της Δομπραίνας. Και μαχόμενος και +εκτελών τα του γραμματέως καθήκοντα παρά τω Καραϊσκάκη, εκράτει +σημειώσεις, σκοπών έκτοτε να συγγράψη βιβλίον ιστορικόν περί +του Καραϊσκάκη. Μετά το ατυχές πέρας της υπέρ των Αθηνών +εκστρατείας ο Αινιάν μετέβη εις Πελοπόννησον, κατέλαβε δ' επί +Καποδίστρια διαφόρους διοικητικάς και δικαστικάς θέσεις. + +Από του 1833-43 ο Δ. Αινιάν ιδιώτευσεν εν Λαμία. Τω 1847 +αντιδρών κατά των εκλογικών καταπιέσεων μετέσχε της εν Λαμία +ανταρσίας, ότε κατεστράφη η οικία αυτού μετά της πολυτίμου των +Αινιάνων βιβλιοθήκης. Επανελθών εκ του Οθωμανικού ο Αινιάν μετά +την δοθείσαν αμνηστείαν, δεν ηδυνήθη να διασκεδάση την +βασιλικήν δυσμένειαν, ακυρωθείσης δις της ως βουλευτού εκλογής +του. Έκτοτε ο Αινιάν εδημοσιογράφει, εκδίδων και την +«Βιβλιοθήκην του λαού» και συγγράφων διάφορα πρακτικής ωφελείας +συγγράμματα. + +Βραδύτερον ο Αινιάν εχρημάτισε μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου +κλπ. Το 1864 εξελέγη πληρεξούσιος της Εθνικής Συνελεύσεως. +Απέθανε δε τη 25 Σεπτεμβρίου του 1881 εν Υπάτη. + + + +ΑΦΙΕΡΩΣΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ + + + +&Προς τους γενναίους συναγωνιστάς του Καραϊσκάκη.& + +Εις σας, ω γενναίοι συναγωνισταί του αοιδίμου Καραϊσκάκη, +αφιερόνω το παρόν μου πόνημα· ήθελα βέβαια σας αδικήσει, εάν +την βιογραφίαν του ενδόξου τούτου ήρωος ήθελα την προσφέρει εις +άλλους, παρά Σας, οι οποίοι συναγωνίσθητε και συνεκινδυνεύσατε +μετ' αυτού, τον υπεστηρίξατε και συνεργήσατε να αναβή εις τον +βαθμόν της δόξης, εις τον οποίον προώδευσεν. + +Αι ελλείψεις, αι σκληραγωγίαι, οι υπεράνω της ανθρωπίνης φύσεως +κόποι και τελευταίον οι τρομεροί και συνεχείς κίνδυνοι, εις +τους οποίους εξετέθητε καθ' όλον το διάστημα της τελευταίας +εκστρατείας του Καραϊσκάκη υπέρ των Αθηνών, Σας δίδουν +αδιαφιλονείκητα δικαιώματα εις την ευγνωμοσύνην του Έθνους. +Τοιούτον ισχυρόν δικαίωμα δεν ηδύνατο να διαφύγη την +παρατήρησίν μου. Δεχθήτε λοιπόν την _προσφοράν_ μου· εάν δεν +εξέθεσα αξίως τας πράξεις σας, αποδώσατέ το εις την αδυναμίαν +μου· βεβαιωθήτε όμως, ότι η αφορμή, την οποίαν δίδω εις το +κοινόν διά του πονήματος τούτου, θέλει φέρει το επιθυμητό και +εις Σας και εις εμέ αποτέλεσμα, το να εκτιμηθώσι κατ' αξίαν αι +πράξεις σας, ώστε επομένως να εκτεθώσιν εις το κοινόν χωρίς να +φοβώνται πλέον την εκ των παθών παραμόρφωση». + + Δ. Α Ι Ν I Α Ν + + + +Εν τω πρώτη εκδόσει το βιβλίον επιγράφεται: «Ο Καραϊσκάκης, ή +του Καραϊσκάκη βιογραφία και λεπτομερής έκθεσις της τελευταίας +εκστρατείας αυτού υπέρ των Αθηνών. Εν Χαλκίδι. Εκ της +Τυπογραφίας διευθυνομένης παρά Κωνσταντίνου Μ. Αρσενιάδου εκ +Μαντινείας. 1834». + + + +ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ : «&Προς τους αναγνώστας&. Επειδή +η παρούσα βιογραφία του Καραϊσκάκη, της οποίας ανεδέχθην την +έκδοσιν, ενδέχεται να έχη ελλείψεις ή λάθη, από τα οποία να +προσβάλλωνται άτομα αναφερόμενα εις αυτήν, όσοι από τους +αναγνώστας ήθελον απαντήσει τοιαύτα, παρακαλούνται χάριν της +αληθείας και του δικαίου να πέμψωσιν εις εμέ τας παρατηρήσεις +των, συντροφευμένας με τας αποδείξεις επί των οποίων αύται +στηρίζονται. Υπόσχομαι δε να τα δημοσιεύσω ή εις χωριστόν +φυλλάδιον, ή με άλλον τινά αρμόδιον τρόπον προς ικανοποίησιν +εκείνων, των οποίων ήθελεν εγγίζεται αδίκως, ή κατά λάθος η +υπόληψις. Εν Χαλκίδι, την 16 Οκτωβρίου 1833. &Ο Εκδότης Δ. +Αινιάν&». + + + +Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ +ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ +ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ + + + +Ο Καραϊσκάκης εγεννήθη εις το 1782 έτος· η μήτηρ του ήτον +καλογραία γεννημένη εις το χωρίον Σκωληκοκαρυά της Επαρχίας +Άρτης (2). Μη ακολουθούσα αυστηρώς τους κανόνας του βίου, εις +τον οποίον είχεν αφιερωθή, συνέλαβε τον Καραϊσκάκην· δεν έλαβεν +όμως την σκληρότητα και ανοησίαν του να ζητήση να κρύψη το έν +σφάλμα πίπτουσα εις άλλο μεγαλήτερον και σκληρότερον. Εγέννησε +τον Καραϊσκάκην· τον ανέθρεψεν όμως καθώς ήτον επόμενον εις +γυναίκα, η οποία περιήρχετο τας επαρχίας διά να πορίζεται τα +προς το ζην. Επειδή δε διά την τολμηρότητά της και διά την +γλώσσαν της είχε γείνει γνωστή εις πολλάς επαρχίας, ο +Καραϊσκάκης εγνωρίζετο πολλάκις με την επωνυμίαν «ο υιός της +Καλογραίας». + +Μόλις ο Καραϊσκάκης έφθασεν εις ηλικίαν να φέρη όπλα και αμέσως +συγκατετάχθη εις έν σώμα κλεπτών, σύνηθες καταφύγιον των +εχόντων εντονώτερον της ελευθερίας το ελατήριον και των όσοι, +καταδυναστευθέντες παρά των Τούρκων, δεν ηδυνήθησαν να εύρουν +δίκαιον. Ικανούς χρόνους ηκολούθησεν ευτυχώς το έργον τούτο, +αλλά τελευταίον η τύχη του πολέμου τον έκαμε να πέση ζων εις +τας χείρας ενός σώματος Αλβανών, διωρισμένου παρά του Αλή πασά +προς καταδίωξιν των κλεπτών, κατά δε την επικρατούσαν συνήθειαν +εστάλη δέσμιος εις Ιωάννινα. Ο Αλή πασάς διά χάριν της μητρός +του, την οποίαν εγνώριζε, δεν του αφαίρεσε την ζωήν και ούτως ο +Καραϊσκάκης απέφυγε την συνήθη τύχην των κλεπτών, όσοι ήθελον +ευρεθή εις ομοίαν με αυτόν περίστασιν (3)· εβάλθη όμως εις την +φυλακήν. Ικανόν διάστημα καιρού υπέφερε της αθλίας ταύτης ζωής +τας βασάνους, αλλά τελευταίον επέβλεψεν ευμενώς η τύχη εις +αυτόν, και έφυγε κρυφίως από την φυλακήν. + +Μόλις ησθάνθη τον εαυτόν του ελεύθερον από τα δεσμά, και αμέσως +έδραμεν εις Άγραφα με την επιθυμίαν του να αναλάβη τον πρώτον +τρόπον του ζην διά να εκδικηθή και δι' όσα υπέφερε. Κατ' +εκείνην την εποχήν ήκμαζον οι Κατζαντωναίοι, οι οποίοι όσον +κατεδιώκοντο, τόσον ελαμπρύνοντο με τα κατορθώματά των, και +ηύξανον τας δυνάμεις των. Ο Καραϊσκάκης ως τολμηρός και +φιλότιμος δεν άργησε να γνωστοποιήση διά των πράξεων (4) τα +προτερήματά του και να νομίζεται ως εις της πρώτης ταξεως +(πρωτοπαλήκαρον). + +Πολλούς κατά συνέχειαν χρόνους το σώμα τούτο αντέσχεν εις τους +διωγμούς του Αλή πασά, ο οποίος, αν και κατέστρεψε τον +Κατσαντώνην, δεν κατώρθωσεν άλλο, ει μη να καταστήση +λαμπρότερον και επιφοβώτερον το σώμα του, οδηγούμενον από τον +αδελφόν αυτού Λεπενιώτην. Ο Αλή πασάς, αφ' ού διά της δυνάμεως +δεν ηδυνήθη να το καταστρέψη, μετεχειρίσθη τον δόλον, μέσον διά +του οποίου κατά δυστυχίαν επέτυχεν. + +Αφ' ού εφονεύθη ο Λεπενιώτης διωρίσθη γενική καταδρομή κατά του +σώματός του διά να μην του συγχωρηθή καιρός να λάβη μέτρα +υπερασπίσεως, ή να καταστήση τινά αρχηγόν του. Το σώμα τούτο +εσύγκειτο τότε από περισσοτέρους των τριακοσίων, και μη +δυνάμενον να διαμένη όλον ομού, εχωρίσθη εις κόμματα, αλλά και +ούτως οι Τούρκοι το κατεδίωκον με μεγάλην επιμονήν. Μερικά εξ +αυτών εσύντριψαν και διέλυσαν, και άλλα τα ανάγκασαν να +διαλυθώσιν αφ' εαυτών. + +Ο Καραϊσκάκης τότε ευρέθη εις έν σώμα το πολυανθρωπότερον και +από τους εκλεκτοτέρους συγκείμενον, το οποίον μη βλέπον άλλως +την σωτηρίαν του, απεφάσισε να υπάγη κατ' ευθείαν να προσκυνήση +εις τον ίδιον Αλή πασάν. Ο τύραννος ούτος, ο οποίος εγνώριζε +την ανδρίαν αυτών, αφ' ενός μέρους επιθυμών να ωφεληθή απ' +αυτούς εις τους οποίους είχε τότε ανά χείρας πολέμους, και αφ' +ετέρου θέλων με το παράδειγμα της καλής προς αυτούς υποδοχής να +ελκύση και τους λοιπούς ομοίους αυτών και να εξαλείψη ούτω το +σύστημα των κλεπτών, τους εδέχθη φιλοφρόνως, και τον μεν +Τσιώγκαν, τον οποίον αυτοί είχον παρουσιάσει ως αρχηγόν των, +τον έκαμε καπιτάνον της Βόνιτσας, τον δε Καραϊσκάκην εκράτησε +πλησίον του, συγκατατάξας αυτόν εις την σειράν των +σωματοφυλάκων του (τσοχαδαραίων). + +Με το έργον τούτο έζησεν εις Ιωάννινα έως εις τα πρώτα κατά του +Αλή πασά κινήματα των βασιλικών στρατευμάτων· ηγωνίσθη με +τόλμην και ανδρίαν και ενόσω ήτον κλεισμένος μετά του Αλή πασά +και όταν μετέβη εις τα βασιλικά στρατεύματα. Δυσαρεστηθείς και +αυτός από τους βασιλικούς, καθώς και πολλοί άλλοι των καπιτάνων +Ελλήνων, ανεχώρησε κρυφίως από Ιωάννινα· ο τρόπος με τον οποίον +εξέκλεψε την σύζυγόν του και η τόλμη του εις το επιχείρημα +τούτο του επέφερον ικανήν υπόληψιν και έδωκαν αιτίαν να τον +θαυμάσωσιν όλοι. + +Αφ' ού διεσώθη από Ιωάννινα, την μεν σύζυγόν του την έστειλεν +εις Κάλαμον, αυτός δε μετέβη εις Βόνιτσαν, όπου επροσπάθησε να +κινήση τους κατοίκους εις επανάστασιν κατά των Τούρκων, αλλ' +επειδή δεν εκρίθη εύλογον ακόμη διά να κινηθή εις τα όπλα η +επαρχία αύτη, ο Καραϊσκάκης μετέβη εις Τσομέρκα και +συνεννοηθείς με τον Κοτυλίδαν, έκαμε πρώτος επαναστάσεως κίνημα +κατά των Τούρκων, καθ' ην εποχήν και ο Οδυσσεύς εκτύπησεν εις +Τατάρναν ταχυδρόμους τινάς Τούρκους διευθυνομένους εις +Ιωάννινα. Διεδόθη τάχιστα και εις τας λοιπάς επαρχίας το +παράδειγμα, και αμέσως μέρος μεν Ελλήνων κατέλαβον την θέσιν +του Μακρυνόρους, μέρος δε εκτύπησαν το Βραχώρι και άλλοι την +Βόνιτσαν. Ο Καραϊσκάκης διευθύνθη έπειτα εις Μακρυνόρος, όπου +και τοποθετηθείς συμμετέσχε των εκεί γενομένων αγώνων, εις ένα +εκ των οποίων γενόμενον πλησίον εις Κομπότι, επληγώθη εις τα +αιδοία, καταφρονήσας περισσότερον από ό, τι έπρεπε τον +κίνδυνον. + +Επειδή δε εις Άγραφα οι από της γενεάς του Βουκουβάλα +καπιτανεύοντες δεν ήσαν ικανοί να κατέχωσιν αυτήν την επαρχίαν +και διά τούτο υποκειμένην εις συχνάς μεταβολάς, ο Καραϊσκάκης +συνέλαβε την ιδέαν του να κατασταθή αυτός καπιτάνος διά της +ιδίας αυτού δυνάμεως· ωφελούμενος λοιπόν από τον καιρόν και από +την αστασίαν των πραγμάτων, συνεκρότησεν έν σώμα δυνατόν από +Βαλτινούς και από άλλους πλησιοχώρους Έλληνας και +συμβοηθούμενος από τον Γιαννάκην Ράγκον, μετέβη εις Άγραφα, +κατασταθείς αυτοχειροτόνητος καπιτάνος εις ταύτην την επαρχίαν. + +Ων δε τολμηρός και δραστήριος δεν άργησε να αναγνωρισθή και από +τους κατοίκους, οι οποίοι δεν ετόλμων να εναντιωθώσι και από +τους κατ' εκείνην την εποχήν πασάδες, εις τους οποίους δεν +συνέφερε να τον καταδιώξωσι δι' όπλων, διότι είχον την προσοχήν +των εις την Πελοπόννησον και εις το Σούλι. Ο Καραϊσκάκης +ευρισκόμενος εις το μεθόριον των Ελλήνων και των Τούρκων και +βλέπων ότι προφανώς δεν ηδύνατο να κηρυχθή εναντίον ούτε του +ενός ούτε του άλλου μέρους, οικονομούσεν αμφότερα. Κλίνων όμως +προς τους Έλληνας έδωκεν αιτίαν πολλάκις να κινηθώσιν εναντίον +του οι Τούρκοι· αλλ' αντικρούσας πάντοτε τας δυνάμεις των +διέμεινε και ακόντων αυτών εις την επαρχίαν των Αγράφων. + +Επειδή όμως η μετά των Τούρκων σύγχυσις αυτού δεν συνέφερεν +ούτε εις τους Χριστιανούς κατοίκους της επαρχίας ταύτης, διότι +εξετίθεντο εις κίνδυνον λεηλασίας από μέρους των Τούρκων, ούτε +εις τους Τούρκους τους κατοικούντας εις τους πρόποδας των +βουνών των Αγράφων, διότι ήσαν εκτεθειμένοι εις τας επιδρομάς +του Καραϊσκάκη, οι μεν κάτοικοι των Αγράφων κατέπεισαν αυτόν να +προσποιηθή ότι είναι υποκείμενος εις τας διαταγάς της τουρκικής +εξουσίας, οι δε Τούρκοι παρεκάλεσαν τους κατά καιρόν πασάδες να +προσποιώνται ότι πιστεύουσι την φαινομένην υποταγήν του +Καραϊσκάκη. Οι κατά καιρόν πασάδες απεδέχθησαν το ζήτημα τούτο, +μη θέλοντες να έχουν τόσον πλησίον τοιούτον επίφοβον εχθρόν, +οποίος ήτον ο Καραϊσκάκης, εν ώ ήσαν αναγκασμένοι να διευθύνωσι +τα στρατεύματά των εις την Πελοπόννησον και εις τας ενδοτέρας +επαρχίας της Στερεάς Ελλάδος. + +Ο Καραϊσκάκης συνδέσας με τους εις Λάρισσαν εχθρούς το είδος +τούτον της ανακωχής, δεν αμέλησε να δείξη εις τους Έλληνας, ότι +τούτο δεν είναι τελεία υποταγή, αλλά μερική μόνον προς έν μέρος +εχθρικόν συνθήκη. Εις όλας σχεδόν τας εις την Δυτικήν Ελλάδα +γενομένας Ελληνικάς εκστρατείας έστειλεν ανάλογον δύναμιν. +Μάλιστα όταν, διαλυθείσης της πρώτης πολιορκίας του +Μεσολογγίου, ο Ομέρ πασάς μη δυνάμενος να διαβή τον Άσπρον +(Αχελώον) διευθύνθη να περάση διά των Αγράφων εις Λάρισσαν, ο +Καραϊσκάκης συνάξας έως χιλίους στρατιώτας προκατέλαβε την +διάβασιν αυτών εις τον Άγιον Βλάσην. Οι Τούρκοι, αφ' ού ματαίως +εζήτησαν διά λόγου να τον πείσωσι να τους αφήση ελευθέραν την +διάβασιν, επεχείρησαν και διά της βίας. Συγκροτηθείσης λοιπόν +μάχης, υπερίσχυσαν οι εχθροί και έτρεψαν εις φυγήν το +μεγαλήτερον μέρος της στρατιάς του Καραϊσκάκη· αυτός όμως με +εκατόν πεντήκοντα στρατιώτας περίπου οχυρωθείς είς τινα δυνατήν +θέσιν ανθίστατο εις την ορμήν των εχθρών. Οι Τούρκοι δεν +ηκολούθησαν επί πολύ την καταδίωξιν των τραπέντων εις φυγήν, +βλέποντες διαμένον ακόμη ακέραιον περί τον Καραϊσκάκην έν μέρος +της στρατιάς του. Οι δε τραπέντες εις φυγήν Έλληνες βλέποντες +ότι δεν ήτον ο Καραϊσκάκης μαζή των εις την φυγήν, και +εννοήσαντες ότι εκλείσθη, εστράφησαν οπίσω με σκοπόν να δώσωσι +βοήθειαν εις αυτόν διά να δυνηθή να φύγη. Αλλ' οι εχθροί, οι +οποίοι πολεμούντες πολλήν ώραν είχον αποκάμει, βλέποντες +επιστρέφοντας τους Έλληνας, ετράπησαν εις φυγήν. Τότε +εκπηδήσαντες και οι περί τον Καραϊσκάκην ερρίφθησαν εις τους +εχθρούς και τους κατεδίωξαν ικανόν διάστημα, φονεύσαντες υπέρ +τους διακοσίους, εν οις οι πλειότεροι Αλβανοί. Εφονεύθη όμως +εις ταύτην την μάχην ο Βακογιάννης, ο οποίος συνετέλεσε πολύ +και εις το να λάβη τα Άγραφα ο Καραϊσκάκης και εις το να τα +διαφυλάξη, και τον οποίον ηγάπα και εσέβετο ο Καραϊσκάκης διά +την φρόνησιν και γλυκολογίαν του. + +Οι αρχηγοί της νικηθείσης ταύτης στρατιάς επαραπονέθησαν πολλά +προς τους εν Λαρίσση Τούρκους διά το έργον τούτο του +Καραϊσκάκη· επειδή όμως εκείνοι δεν είχον την αναγκαίαν δύναμιν +διά να καταπολεμήσωσι και να εκριζώσωσιν από τα Άγραφα τον +Καραϊσκάκην, εξηκολούθουν να προσποιώνται ότι δεν επειράχθησαν +από το κίνημα τούτο, περιμένοντες αρμόδιον καιρόν διά να ρίψωσι +το προσωπείον· διότι επιχειρισθέντες πολλάκις με τας δυνάμεις +των εντοπίων, όχι μόνον δεν έβλαψαν διόλου τον Καραϊσκάκην, +αλλά μάλιστα έγειναν αίτιοι να λεηλατισθώσι πολλά χωρία +τουρκικά. + +Η πολιτική αύτη διήρκεσεν έως εις την εποχήν του πασά της +Σκόδρας, ο οποίος ελθών εις Λάρισσαν εζήτησε τον Καραϊσκάκην να +υπάγη εις προσκύνησίν του αυτοπροσώπως και όχι ως άλλοτε, ότε +έστειλεν ως συγγενείς του ανθρώπους μη έχοντας ουδεμίαν +συγγενικήν σχέσιν μετ' αυτού. Ο Καραϊσκάκης, ο οποίος αφ' ενός +μέρους επεθύμει να διαμείνη εις Άγραφα, αφ' ετέρου δε δεν +ετόλμα να υπάγη εις το μέρος των εχθρών, υποπτεύων και +εκδίκησιν διά τα παρελθόντα και απλώς κίνδυνον διά τας συνεχείς +πολιτικάς μεταβολάς των τουρκικών πραγμάτων και διά την +απιστίαν των Τούρκων, ικανόν καιρόν εταλαντεύετο. Τελευταίον, +επειδή είχεν υπερισχύσει ικανώς και το κυριεύον αυτόν πάθος του +στήθους, απεφάσισε να αναχωρήση από τα Άγραφα, διότι δεν ήθελε +δυνηθή ν' αντικρούση την κατ' αυτού ετοιμασθείσαν εχθρικήν +δύναμιν. Μετέβη λοιπόν εις Προυσόν με τριακοσίους περίπου +στρατιώτας και τους μεν στρατιώτας έστειλε να συναγωνισθώσι με +τον Μάρκον Μπότσαρην εις Καρπενήσιον, όπου και παρευρέθησαν, +αυτός δε μετά την μάχην ταύτην, επειδή το πάθος του εγίνετο +εντονώτερον, μετέβη εις Ιθάκην διά να τον επισκεφθώσιν ιατροί +έμπειροι και να δώση εις εαυτόν την ανήκουσαν περιποίησιν. + +Μ' όλον ότι οι ιατροί, αφ' ου εδοκίμασαν το πάθος του, δεν τον +έδωκαν ελπίδας ζωής, αυτός μην υποφέρων την εις τας νήσους +διατριβήν, και ων φύσεως ανησύχου, εξήλθε πάλιν εις Μεσολόγγιον +και εζήτει να διορισθή αρχηγός των όπλων της επαρχίας Αγράφων +αλλ' εκεί, ωφεληθείς από την απουσίαν αυτού, είχεν ήδη στερεωθή +ο Γιαννάκης Ράγκος, ο οποίος ενώ είχε βοηθήσει τον Καραϊσκάκην +εις το να κατασταθή εις Άγραφα και είχε συμμεθέξει της +εξουσίας, ύστερον είχεν αποβληθή. Ο Καραϊσκάκης επαρουσιάσθη +εις τον Μαυροκορδάτον, Διευθυντήν τότε της Δυτικής Ελλάδος, και +εζήτει επιμόνως να διορισθή εις την επαρχίαν των Αγράφων, αλλά +το πρόβλημά του δεν εισηκούσθη. + +Δυσαρεστηθείς διά τούτο από τον Μαυροκορδάτον, και φανερώς +εναντίον αυτού έλεγε και κρυφίως ωργάνιζε τους διαφόρους +αρχηγούς να τους ελκύση εις βοήθειάν του, και δεν άργησε να +σύρη προς το μέρος του ικανούς, καθώς τους Τζαβέλας και άλλους, +και να γένη τρόπον τινά κέντρον όλων των δυσαρεστημένων από την +διοίκησιν του Μαυροκορδάτου. Αλλά μ' όλον ότι πολλοί παρέστησαν +εις τον Μαυροκορδάτον, ότι ήτον ανάγκη να θεραπευθή το ζήτημα +του Καραϊσκάκη, αυτός επέμεινε βιαζόμενος από το άλλο κόμμα το +υπερασπιζόμενον τον Ράγκον. + +Ο Καραϊσκάκης επιθυμών καθ' υπερβολήν να επιτύχη το ζήτημά του, +και νομίζων ότι ηδύνατο να ωφεληθή από την επικρατούσαν κατ' +εκείνην την εποχήν διαίρεσιν εις την Πελοπόννησον, έγραψε προς +τον Κολοκοτρώνην, ότι όλοι σχεδόν οι αρχηγοί της Δυτικής +Ελλάδος είναι σύμφωνοι με το πνεύμα του και επιθυμούν να τον +συνδράμωσιν, αλλ' ότι εμποδίζονται από τον Μαυροκορδάτον και +ολίγους άλλους ομόφρονάς του. Εάν λοιπόν του σταλή έν σώμα +τριακοσίων μόνον στρατιωτών Πελοποννησίων, θέλει κατορθώσει να +διώξη τον Μαυροκορδάτον και επομένως ότι θέλει υπάγει εις την +Πελοπόννησον με όλους τους αρχηγούς της Δυτικής Ελλάδος. Και +τούτο το σχέδιον του Καραϊσκάκη δεν έφερε κανένα καρπόν, είτε +διότι ο Κολοκοτρώνης δεν ενόμισε πιθανά τα γραφόμενα, διά να τα +αποδεχθή, είτε διότι δεν ήτον εις κατάστασιν να τα βάλη εις +ενέργειαν (5) + +Ο Καραϊσκάκης και οι Τζαβελαίοι έχοντες ικανήν δύναμιν +στρατιωτικήν εις Μεσολόγγιον και Ανατολικόν και δυσαρεστημένοι, +ως είπομεν, ούτε αυτοί εφέροντο με την ανήκουσαν ευταξίαν, +αντεκδικούμενοι τρόπον τινά δι' όσα ενόμιζον ότι ηδικήθησαν, +ούτε τους στρατιώτας των ατακτούντας συνέστελλον. Ενώ λοιπόν ο +Καραϊσκάκης διέτριβεν εις Ανατολικόν, είς εκ των πρώτων +αξιωματικών του ατακτήσας εις Μεσολόγγιον επιάσθη και +ερραβδίσθη παρά των εντοπίων. Τούτο μαθών ο Καραϊσκάκης στέλλει +και συλλαμβάνει δύο των προκρίτων Μεσολογγίου και τους +μεταφέρει εις Ανατολικόν διά να κάνη την αντεκδίκησιν. +Εταράχθησαν καθ' υπερβολήν διά το κίνημα τούτο του Καραϊσκάκη +όλοι οι κάτοικοι του Μεσολογγίου και καθώς συμβαίνει εις +εξαγριούμενον λαόν, ελέγοντο πολλά περί εξώσεως του Καραϊσκάκη +και των μετ' αυτού Σουλιωτών από το Μεσολόγγιον και άλλα όμοια, +διά τα οποία μερικοί απεσταλμένοι από τον Καραϊσκάκην επήγαν +αιφνηδίως και εκυρίευσαν το Βασιλάδι. Τούτο έτι μάλλον ετάραξε +τους Μεσολογγίτας· διότι υπώπτευσαν ότι δεν ήτο αποτέλεσμα των +τρεχουσών ταραχών, αλλ' εκ προμελέτης σχέδιον. + +Ενώ διά ταύτα είχεν αυξήσει αρκετά ο βρασμός μεταξύ των δύο +αντιφερομένων μερών, προσετέθη και νέον υποψίας αίτιον κατά του +Καραϊσκάκη. Εκοινοποιήθη ότι κάποιος Κωνσταντής Βουλπιώτης +εστάλη παρά του Καραϊσκάκη εις τον Ομέρ πασά Βρυόνην διά να του +υποσχεθή από μέρους του, ότι θέλει του παραδώσει το Μεσολόγγιον +και Ανατολικόν (6). Η επιστολή αύτη από μέρους του Καραϊσκάκη +προς τον Ομέρ Βρυόνην είχε γένει τω όντι (7) και επειδή ο +Βουλπιώτης εξωμολογείτο τρόπον τινά το σφάλμα του, έδωκεν +αιτίαν εις το να φανή το πράγμα πιστευτόν εις πολλούς· +ωφελούμενοι λοιπόν από την περίστασιν ταύτην οι εχθροί του +Καραϊσκάκη, επέκειντο τολμηρότερον κατ' αυτού· οι δε φίλοι του +διά την οποίαν και αυτοί οι ίδιοι έλαβον υποψίαν περί αυτού του +πράγματος, απέβησαν ατολμότεροι εις την υπεράσπισιν αυτού, ώστε +και οι μετ' αυτού Σουλιώται μετεκάλεσαν τους κυριεύσαντας το +Βασιλάδι, όντας εκ των στρατιωτών των, και το άφησαν πάλιν εις +την εξουσίαν των Μεσολογγιτών. + +Επειδή λοιπόν από την εξομολόγησιν του Βουλπιώτου ανεκαλύπτετο +προδοσία, διωρίσθη από τον Μαυροκορδάτον επιτροπή διά να +εξετάση την κατηγορίαν ταύτην. Μετεφέρθησαν και πολλά +διοικητικά στρατεύματα διά να διώξωσι διά της βίας τον +Καραϊσκάκην, αν εκουσίως δεν ήθελεν αναχωρήσει με τους υπ' +αυτόν από Ανατολικόν. Ο Καραϊσκάκης όμως είχε προηγουμένως +μεταφέρει εις Ανατολικόν και τους εν Μεσολογγίω στρατιώτας του +και τους των συμβοηθών του και είχεν οχυρωθή, εις τας οικίας, +ώστε οι εναντίοι του δεν ετόλμων να επιφέρωσι βίαν εις αυτόν, +διότι εφοβούντο τα αποτελέσματα ενός πολέμου, όστις ήθελε γένει +εν τω μέσω γυναικών και παιδίων και πολλών αόπλων πολιτών, και +διότι έβλεπον τον αποφασιστικόν τρόπον του Καραϊσκάκη. +Επροσπάθησαν λοιπόν με διαφόρους τρόπους, ώστε τρόπον τινά τον +επειθανάγκασαν να εξέλθη από το Ανατολικόν με όλους τους μετ' +αυτού. + +Ο Μαυροκορδάτος και η παρ' αυτού διορισθείσα επιτροπή ομού με +άλλους τινάς των αξιωματικών του στρατιωτικού διεκήρυξαν +προδότην τον Καραϊσκάκην, του αφήρεσαν τον βαθμόν και τον +διέταξαν να αναχωρήση από την Δυτικήν Ελλάδα. Αφ' ού κατ' αυτόν +τον τρόπον διετέθησαν τα πράγματα, ολίγοι ήσαν πλέον οι +αμφιβάλλοντες διά την προδοσίαν ταύτην. Επειδή όμως ο +Βουλπιώτης, όστις υπετίθετο ως όργανον αυτής, έλαβεν υποδοχήν +από τον Μαυροκορδάτον αντί της ανηκούσης εις τοιούτον αμάρτημα +ποινής, έδωκεν αιτίαν να πιθανολογήσωσιν ότι απέδωκεν εις τον +Καραϊσκάκην κατά ζήτησιν των εχθρών αυτού σκοπούς, τους οποίους +εκείνος δεν είχε διόλου κατά νουν. + +Ό, τι δε πολλοί φρόνιμοι και απαθείς παρατηρηταί εσυμπέραινον +περί της υποθέσεως ταύτης είναι το εξής : Ο Καραϊσκάκης +επεθύμει να κατασταθή εις Άγραφα· βλέπων δε ότι διά της +Διοικήσεως δεν ηδύνατο να το κατορθώση, διότι πλησίον αυτής +υπερίσχυε το κόμμα των εναντίων του, επροσπάθει να το κατορθώση +δι' όπλων· αλλά επειδή ο τότε αρχηγός της επαρχίας των Αγράφων +Ράγκος ήτον σύμφωνος με τον Σούλτσην Κόρτσαν, Οθωμανόν +διοικητήν των Τρικκάλων, και ήτον βέβαιον ότι ήθελε λάβει +συνδρομήν παρ' αυτού εις πάσαν ανάγκην, ο Καραϊσκάκης εσχεδίασε +να καταφύγη εις τον Ομέρ Βρυόνην, όντα εχθρόν του Σούλτση +Κόρτσα, διά να λάβη συνδρομήν παρ' αυτού, ώστε να φέρη τον +σκοπόν του εις έκβασιν. Τοιαύτας ανταποκρίσεις και μυστικάς +συνομιλίας μετά των Αλβανών δεν έκαμεν ούτε μόνος ούτε πρώτος. +Πολλοί εκ των Αλβανών υπέθαλπον και εκαλλιέργουν τοιαύτας διά +να ωφελώνται δι' αυτών εις τας παρά του Σουλτάνου επιφερομένας +κατ' αυτών επιδρομάς και εις τας μεταξύ των έριδας. + +Ο Καραϊσκάκης, αφ' ου εξήλθεν από το Ανατολικόν, απεφάσισε να +υπάγη, εις Άγραφα διά να δοκιμάση να κατασταθή διά των ιδίων +του όπλων εις την επαρχίαν ταύτην· αποκρύπτων όμως τον αληθή +αυτού σκοπόν, εκοινοποίησεν ότι πηγαίνει να πολεμήση όπου εύρη +Τούρκους διά να αποδείξη ψευδή τα κατ' αυτού λεγόμενα. Οι λόγοι +του δεν εφάνησαν πιστευτοί, αλλά και κανείς δεν ημπορούσε να +τον εμποδίση από του να κινηθή, διότι χειροπιαστή αιτία δεν +υπήρχε και διότι είχεν όχι ευκαταφρόνητον στρατιωτικήν δύναμιν· +μ' όλον ότι ήτο κατατρεγμένος από την Διοίκησιν και ασθενής εις +τοιούτον βαθμόν, ώστε δεν ηδύνατο, όταν εξήλθεν από το +Ανατολικόν, ουδέ έφιππος να σταθή. Ο Στορνάρας λοιπόν κατά +διαταγήν της Διοικήσεως έμελλε να παρατηρή τα κινήματά του, οι +δε λοιποί στρατηγοί ήσαν ιδεασμένοι να εμποδίσωσιν αυτόν από +παν κατά των Αγράφων κίνημα, όταν ήθελον ιδεί ότι επεχειρίζετό +τι τοιούτον. + +Ο Καραϊσκάκης συνεννοούμενος και με τον Ανδρέαν Ίσκον, ο οποίος +του ευκόλυνε την διάβασιν, διέβη εις Ασπροπόταμον, εκείθεν +έγραψεν εις τον επίτροπον του Σούλτση Κόρτζα Αλβανόν, ότι αυτός +καταδιωγμένος από τους Έλληνας έρχεται εις τα Άγραφα, όπου αν +οι Τούρκοι συνεργήσωσι να κατασταθή, θέλει αποβή ωφελιμώτατος +εις αυτούς. Οι Τούρκοι όντες πολλά αδύνατοι κατ' εκείνην την +εποχήν, έκλιναν εις το να του δώσωσι διαταγήν να κατασταθή +καπιτάνος εις Άγραφα· υπώπτευον μ' όλον τούτο ότι ο καθ' αυτό +σκοπός του κινήματος του Καραϊσκάκη δεν είναι ο προβαλλόμενος, +αλλ' ότι υποκρύπτεται τι στρατήγημα, το να προσποιήται αυτός +μεν ότι διώκεται, οι δε άλλοι, οι κατ' αυτού ερχόμενοι, ότι τον +διώκουσι, διά να εισβάλωσιν εξαίφνης εις τα Άγραφα και τα δύο +κόμματα και να βλάψωσι τους Τούρκους ευρίσκοντες αυτούς ολίγους +και ανετοίμους. + +Ο Ράγκος αφού διά πολλών τρόπων επροσπάθησε ν' αποδείξη εις +τους Τούρκους, ότι ο Καραϊσκάκης είναι τω όντι κατατρεγμένος +από την Διοίκησιν της Δυτικής Ελλάδος και ότι τα κινήματά του +ταύτα είναι έργα απελπισίας, μόλις τελευταίον τους έπεισε να μη +δεχθώσι το πρόβλημα του Καραϊσκάκη, αλλ' εκ συμφώνου να τον +πολεμήσωσι και να τον καταστρέψωσιν. Ενώ λοιπόν ο Καραϊσκάκης +είχε τοποθετηθή εις τον Κόζιακα του Ασπροποτάμου, επήγε κατ' +αυτού ο Ν. Στορνάρης, ο Λιακατάς, ο Ράγκος και άλλοι τινές και +τον επολέμησαν. Η μάχη δεν είχε σημαντικά αποτελέσματα ούτε διά +το έν μέρος ούτε διά το άλλο. Ιδών όμως ο Καραϊσκάκης ότι εκεί +ήθελεν αποκλεισθή, ανεχώρησε κρυφίως την νύκτα· και επειδή είχε +μάθει ότι ο Σούλτσης Κόρτσας με χιλίους περίπου Τούρκους είχε +προκαταλάβει τας Πόρτας, όπου ήτον η πιθανωτέρα διάβασις αυτού, +κατέβη εις την πεδιάδα του Μολαληκίου, όπου δεν επιθανολογούσαν +ποτέ οι Τούρκοι ότι ήτο δυνατόν να καταβή, και εμβήκεν εις την +επαρχίαν των Αγράφων καταδιωκόμενος και από Τούρκους και από +Έλληνας. + +Αλλ' ενώ τον ηκολούθουν τοσούτοι κατά πόδας, ο Ράγκος προλαβών +δι' άλλης οδού εβγήκεν έμπροσθεν αυτού, ώστε ο Καραϊσκάκης +ηναγκάσθη και αύθις να ακροβολισθή. Έπειτα μέρος μεν των κατ' +αυτού στρατευμάτων έμεινεν οπίσω, μέρος δε τον ηκολούθει +καταδιώκον· εκινήθησαν ταυτοχρόνως κατ' αυτού και οι εις +Μαυρίλου ευρισκόμενοι Τούρκοι, ώστε περικυκλωθείς ηναγκάσθη να +πολεμήση και τρίτον, κλεισθείς εις το μοναστήριον της Βράχας· +εις την μάχην ταύτην από μεν τους του Καραϊσκάκη εφονεύθησαν ο +Αντώνιος Ζαραλής και άλλοι τινές, από δε τους πολιορκούντας +Τούρκους και Έλληνας εφονεύθησαν έως τεσσαράκοντα. Έφυγε δε και +εκείθεν την νύκτα ο Καραϊσκάκης και μετέβη εις την επαρχίαν +Καρπενησίου, όπου έλαβεν υποδοχήν από τους Γιολδασαίους, όντας +κατ' εκείνην την εποχήν φίλους του. + +Αφ' ού ησύχασεν ολίγον εις Καρπενήσιον, έγραψεν εις τον +Μαυροκορδάτον απολογούμενος τρόπον τινά και ζητών συγχώρησιν +(8) Αλλ' επειδή δεν ήτο πλέον επίφοβος και επειδή επέμενον +πολλά όλοι οι εναντίοι του και προ πάντων ο Τσιώγκας και +Ράγκος, οι οποίοι δι' αλλεπαλλήλων γραμμάτων εβίαζον τον +Μαυροκορδάτον όχι μόνον να μην του δώση την συγχώρησιν, αλλά +μάλιστα και να τον κατατρέξη όσον το δυνατόν σκληρότερα, εστάθη +αδύνατον να επιτύχη την συγχώρησιν. Βλέπων λοιπόν ότι δεν ήτον +δυνατόν να υπάρξη μεταξύ τοσαύτης εναντιότητος και από μέρους +των στρατηγών (9) και από την ιδίαν διοίκησιν της Δυτικής +Ελλάδος, απεφάσισε να αναχωρήση από αυτά τα μέρη, μετέβη δε εις +Ναύπλιον, όπου τότε η Διοίκησις, καταβαλούσα τους εναντιωθέντας +εις την στερέωσιν αυτής Πελοποννησίους, είχε κατασταθή ισχυρά. + +Εις Ναύπλιον εύρε και τον Οδυσσέα, και επειδή ουδ' εκείνος δεν +έχαιρε την υπόληψιν του κοινού και της Κυβερνήσεως, συνενώθησαν +στενώς μεταξύ των διά να βοηθώνται αμοιβαίως εις πάσαν +περίστασιν. Συμφώνως λοιπόν αμφότεροι εζήτησαν από το +Εκτελεστικόν διαταγάς να εξέλθωσιν εις την Στερεάν Ελλάδα, +έχοντες έκαστος υπ' αυτόν χιλίους μισθωτούς στρατιώτας, και ο +μεν Οδυσσεύς να διορισθη αρχηγός της Ανατολικής Ελλάδος, ο δε +Καραϊσκάκης αρχηγός των όπλων της επαρχίας Αγράφων. Βοηθούμενοι +από τον Κολέττην, τον οποίον είχον κατορθώσει να πείσωσιν, +είχον πολλάς ελπίδας ότι θέλουν κατορθώσει τα ζητήματά των. Ενώ +εταλαντεύετο ο Κουντουριώτης, διότι από μεν τους εν Μεσολογγίω +εμάνθανεν ότι ο Καραϊσκάκης ήτον προδότης, από δε τον Κολέττην +εβεβαιόνετο ότι η κατηγορία είχε την πηγήν της από την φατρίαν, +ο Γεώργιος Αινιάν (10) νεωστί τότε ελθών από Μεσολόγγιον, +κατέπεισε τον Κουντουριώτην να μην αποδεχθή τα ζητήματα αυτών, +κυρίως όμως το του Καραϊσκάκη, λέγων ότι ο εις Άγραφα πηγαιμός +αυτού ήθελε ταράξει μεγάλως τα πράγματα της Δυτικής Ελλάδος και +ήθελε καταστήσει όλως διόλου ανίσχυρον την εκεί διοίκησιν, εάν +ήθελον ακυρωθή τα παρ' αυτής περί Καραϊσκάκη αποφασισθέντα και +πραχθέντα. + +Αφ' ού μεταχειρισθέντες διαφόρους τρόπους δεν κατώρθωσαν +τίποτε, ανεχώρησαν δυσαρεστημένοι από Ναύπλιον. Έμειναν δε εις +Άργος, ελπίζοντες ότι η υποψία του μήπως κατασταθώσιν +επιβλαβείς εις το έθνος, θέλει μεταπείσει την Διοίκησιν να +συγκατατεθή εις τα ζητήματά των· αλλά βλέποντες την αυτήν +επιμονήν, εζήτησαν πλαγίως να τους δοθώσι διαταγαί να +εκστρατεύσωσιν εις την Ανατολικήν Ελλάδα με τριακόσιους +μισθωτούς στρατιώτας έκαστος. Η Κυβέρνησις απεδέχθη το ζήτημά +των και εξέδωκε τας αναγκαίας διαταγάς· και ούτως αυτοί +ανεχώρησαν. + +Μόλις έφθασαν εις Σάλωνα, όπου ήσαν συγκεντρωμένα μερικά +στρατεύματα, και αναγγέλλεται εις την Διοίκησιν ότι ο Οδυσσεύς +ανταποκρίνεται και συνεννοείται μετά των εχθρών. Ενομίσθη και ο +Καραϊσκάκης συμμέτοχος διά την μετά του Οδυσσέως φιλίαν· αλλά +δεν ήτον αληθές. Η Κυβέρνησις φοβουμένη τας της αγανακτήσεως +αυτών ενδεχομένας συνεπείας και θέλουσα να τας προλάβη, +διώρισεν έφορον των στρατευμάτων της Στερεάς Ελλάδος τον +Γεώργιον Αινιάνα, όστις είχεν ικανάς σχέσεις μετά των λοιπών +στρατηγών και οπλαρχηγών της Ρούμελης. Όταν ο Αινιάν έφθασεν +εις Σάλωνα, ο Οδυσσεύς και ο Καραϊσκάκης έχοντες μεγαλειτέραν +ισχύν εις το στρατόπεδον και θέλοντες να εκδικηθώσι διά τα εις +Ναύπλιον διατρέξαντα, διήγειραν και πολλούς άλλους εναντίον +του, ώστε απεφάσισαν όλοι ομού διά να μη τον δεχθώσιν. Αλλ' ενώ +ο Αινιάν ειδοποιηθείς ετοιμάζετο να αναχωρήση, ο Καραϊσκάκης +μετέβαλε γνώμην, μη θέλων να εξαγριώση επί πλέον την Διοίκησιν +εναντίον του, και πείθει και τους λοιπούς να μην εναντιωθώσιν. + +Ο Καραϊσκάκης μετά τινων ημερών παρέλευσιν διέλυσε την μετά του +Οδυσσέως φιλίαν· διότι, ενώ ρητώς από όλους τους στρατηγούς και +αξιωματικούς του στρατοπέδου απηγορεύθη αυστηρώς η μετά των +Τούρκων ανταπόκρισις, ο Οδυσσεύς όχι μόνον διά γραμμάτων +συνεννοείτο μετ' αυτών, αλλά και προσωπικώς ανταμώθη. Τούτο +εδυσαρέστησεν όλους εν γένει τους στρατηγούς, προ πάντων όμως +τον Καραϊσκάκην, ο οποίος επιθυμών επιμόνως να κατασταθή εις +Άγραφα, δεν ήθελε να δώση παραμικράν αιτίαν υποψίας ή +δυσαρεσκείας εις την Διοίκησιν, μάλιστα εφρόντιζε να αθωωθή +εντελώς και να συγχωρηθή διά όλα τα διατρέξαντα προλαβόντως. + +Επειδή δε είχον παραστήσει εις την Διοίκησιν, ότι οι κάτοικοι +της επαρχίας Αγράφων δεν ήθελον τον Καραϊσκάκην και ότι αν +ήθελε διορισθή εκεί, ήθελον προέλθη πολλά σκάνδαλα, εστοχάσθη +αυτός ότι διά να αναιρέση ταύτα, ήτον ανάγκη να κατορθώση τους +κατοίκους να τον ζητήσωσι δι' αναφοράς των. Απέστειλε λοιπόν +εκεί τινάς των οικείων του, και οι κάτοικοι των Αγράφων, ή +τουλάχιστον έν μέρος ικανόν, είτε διά φόβον του Καραϊσκάκη, +είτε αληθώς δυσαρεστούμενοι από τον Ράγκον, συνελθόντες +απεφάσισαν να τον ζητήσωσι παρά της Διοικήσεως, εις την οποίαν +και απέστειλαν επί τούτω τέσσαρας αντιπροσώπους αυτών. Η +Διοίκησις αφ' ού κατ' αρχάς εναντιώθη, τελευταίον μη θέλουσα να +παροξύνη επί πλέον τον Καραϊσκάκην, φερόμενον καλώς, και διά να +συμβιβάση οπωσούν το πράγμα, ώστε να μην έχη επιβλαβείς +συνεπείας, εις μεν το ήμισυ της επαρχίας κατέστησεν αρχηγόν τον +Καραϊσκάκην, εις δε το άλλο ήμισυ άφησεν αρχηγόν τον Ράγκον. Ο +Καραϊσκάκης, αν και με τούτο δεν ευχαριστήθη, εσιώπησεν όμως, +ελπίζων ότι εις δευτέραν ευκαιρίαν θέλει κατορθώσει εντελώς τον +σκοπόν του. + +Διά τον συμβάντα κατ' εκείνην την εποχήν δεύτερον ανταρτικόν +πόλεμον διετάχθη και ο Καραϊσκάκης, καθώς και όλα σχεδόν τα της +Στερεάς Ελλάδος στρατεύματα, να μεταβή εις Πελοπόννησον. +Συμμετέσχε των κατά του Ζαΐμη αγώνων εις Κερπινήν, και +ακολουθών τον Κολέττην, όντα αρχηγόν της κατά των ανταρτών +εκστρατείας, διέβη πολλάς επαρχίας της Πελοποννήσου έως εις +Αρκαδίαν και Μεσσηνίαν, ότε κατά πρώτον έφθασε το πρώτον μέρος +των Αιγυπτιακών στρατευμάτων. + +Ο Κολέττης ανεκαλέσθη τότε και εξεστράτευσε κατά του Ιμβραήμη ο +Κουντουριώτης. Υπό την οδηγίαν αυτού διωρίσθη και ο +Καραϊσκάκης, καθώς και τα λοιπά στρατεύματα, και παρευρέθη εις +την εν Κρομμυδίω μάχην, εις την οποίαν ενικήθησαν και +εβλάφθησαν σημαντικά οι Έλληνες. Επειδή δε η αποτυχία αύτη +απεδόθη εις την ανικανότητα του Σκούρτη, τον οποίον είχε +διορίσει ο Κουντουριώτης επί κεφαλής όλων των στρατευμάτων, ο +Καραϊσκάκης, όστις δεν είχε διόλου εις την γλώσσαν του χαλινόν, +δεν περιωρίσθη μόνον εις περιφρονητικάς εκφράσεις και πικρούς +σαρκασμούς κατά του Σκούρτη, επροχώρησε και εις κατηγορίας κατά +του Κουντουριώτου διά την τοιαύτην εκλογήν, ώστε τον +εδυσαρέστησε σημαντικά. Έτι μάλλον ηύξησε την δυσαρέσκειαν και +η δυσπιστία την οποίαν έλαβε προς τον Κουντουριώτην διά την +προς τον Μαυροκορδάτον εμπιστοσύνην και σχέσιν του. Ο +Καραϊσκάκης έχων αδιάλλακτον εχθρόν τον Μαυροκορδάτον, του +οποίου τας οδηγίας εφαίνετο ότι ηκολούθει ο Κουντουριώτης, δεν +ήλπιζε να περάση καλώς εις την οποίαν ευρίσκετο θέσιν. Συνέβη +να δυσαρεστηθώσι και άλλοι πολλοί δι' άλλας αίτιας, ώστε ο +Καραϊσκάκης γενόμενος κέντρον όλων των τοιούτων εις ολίγον +διάστημα καιρού ευρέθη με έν σώμα δισχιλίων περίπου στρατιωτών +συμφώνων μετ' αυτού (11). + +Ενώ τα πράγματα ήσαν εις τοιαύτην στάσιν, ανηγγέλθη ότι ικανά +τουρκικά στρατεύματα επροχώρησαν εις τας επαρχίας της Στερεάς +Ελλάδος· ο Καραϊσκάκης με τους αρχηγούς του ομοφρονούντος με +αυτόν στρατεύματος, επιθυμών και προλαβόντως να αναχωρήση +εκείθεν, άμα ήλθεν η είδησις αύτη, εζήτησε την άδειαν από τον +Κουντουριώτην, προβάλλων ότι οι στρατιώται, ως έχοντες τας +οικογενείας των εις την Στερεάν Ελλάδα και όντες αναγκασμένοι +να υπάγωσι να τας υπερασπισθώσιν, ήθελον λειποτακτήσει, εάν δεν +τους εδίδετο η άδεια να εκστρατεύσωσιν εις τας πατρίδας των. Ο +Κουντουριώτης βλέπων ότι η αναχώρησις εκείνου του σώματος ήθελε +δώσει αφορμήν και εις πολλά άλλα διά να πράξωσι το ίδιον, δεν +συγκατένευσεν αλλ' ο Καραϊσκάκης με τους συν αυτώ ανεχώρησε και +χωρίς άδειαν, και μετέβη εις Ναύπλιον. Άμα ανεχώρησεν ο +Καραϊσκάκης, ο Κουντουριώτης έγραψε προς το Εκτελεστικόν όχι +μόνον να μην δεχθή τον Καραϊσκάκην και τους συν αυτώ αρχηγούς, +αλλά μάλιστα να καθαιρέση των αξιωμάτων αυτούς και να διαλύση +τα σώματά των. Το Εκτελεστικόν όμως δεν εστοχάσθη αρμόδιον να +μεταχειρισθή τοιούτον αυστηρόν μέτρον εναντίον ενός σώματος από +δισχιλίους στρατιώτας, καθ' ην εποχήν ο Ιμβραήμης άρχισε να +προοδεύη εις την Πελοπόννησον και οι Τούρκοι εις την Στερεάν +Ελλάδα ελεηλάτουν πολλάς επαρχίας· όθεν λαβόν και την γνώμην +της Βουλής, επεριποιήθη αυτό, και αφ' ού το εφωδίασε με +χρήματα, τροφάς και πολεμοφόδιά, το απέστειλεν εις την Στερεάν +Ελλάδα κατά την ζήτησίν του. + +Ο τρόπος της υποδοχής ταύτης εφάνη παράδοξος εις πολλούς· διότι +ηλπίζετο να βάλη το Εκτελεστικόν εις πράξιν αν όχι όλα, μέρος +καν των όσα έγραψε κατ' αυτών ο Κουντουριώτης, διά να μη +λάβωσιν αιτίαν απειθείας και τα λοιπά στρατεύματα, απεδόθη δε +εις τον Κολέττην, ο οποίος είχε τότε όλην την ισχύν εις το +Εκτελεστικόν, καθώς εις αυτόν απεδόθη και η αιτία της από +Νεόκαστρον αναχωρήσεως του Καραϊσκάκη, επί σκοπώ του να +ματαιώση την εκστρατείαν ταύτην, την οποίαν ήρπασε τρόπον τινά +από τας χείρας του η προς αυτόν έχθρα και αντίπραξις του +Μαυροκορδάτου. + +Αναχωρήσας από Ναύπλιον ο Καραϊσκάκης μετέβη εις την Στερεάν +Ελλάδα (12) καθ' ην εποχήν ο Γκούρας είχε λάβει υπό την +εξουσίαν του και ετοίμαζε να πέμψη εις την Κυβέρνησιν τον +Οδυσσέα, ο οποίος υποπτεύσας από μέρους των Τούρκων κίνδυνον +είχεν επιστρέψει πάλιν εις τους Έλληνας. Το έργον του Γκούρα +δεν εφάνη αρεστόν ούτε εις τον Καραϊσκάκην, ούτε εις τους +λοιπούς αρχηγούς, διότι εφοβούντο το παράδειγμα. Ο Γκούρας +υποπτεύσας ότι ηδύναντο και διά της βίας να αποσπάσωσιν από τας +χείρας του τον Οδυσσέα και να τον ελευθερώσωσι, τον διευθύνε +κρυφίως εις το φρούριον των Αθηνών. + +Ο Καραϊσκάκης με όλους τους μετ' αυτού στρατηγούς διέβη εις τα +πέριξ της πόλεως Σαλώνων, όπου εστρατοπέδευσεν ο Κεχαγιάς του +Κιουταχή. Εις την Ανατολικήν Ελλάδα ήτον τότε διωρισμένος +γενικός αρχηγός ο Γκούρας, ώστε όλα τα εις την Ανατολικήν +Ελλάδα στρατεύματα ήσαν υπό την οδηγίαν του. Αλλ' ο +Καραϊσκάκης, είτε διά την φυλάκωσιν του Οδυσσέως, είτε νομίζων +ανίκανον τον Γκούραν διά τοιαύτην αρχηγίαν, είτε τέλος διά το +ανήσυχον και φιλόδοξον πνεύμα του διεφέρθη εντόνως μετ' αυτού, +ώστε η Διοίκησις μη θέλουσα ούτε από τον Γκούραν να αφαιρέση +την αρχηγίαν, διότι όχι μόνον δεν ήτον υπεύθυνος, αλλ' είχεν +έτι και ικανά σώματα υπακούοντα εις τας διαταγάς του, ούτε τον +Καραϊσκάκην να δυσαρεστήση, υποστηριζόμενον από μέγα μέρος +Σουλιωτών, εύρε μέσον αρμόδιον προς κατάπαυσιν το να μη μένωσι +και οι δύω εις το αυτό στρατόπεδον. Όθεν επειδή του Μεσολογγίου +η πολιορκία απέβαινεν ολοέν στενωτέρα, η Διοίκησις διώρισε τον +Καραϊσκάκην (13) να υπάγη να τοποθετηθή εις κανέν εύθετον μέρος +περί το εχθρικόν στρατόπεδον, το πολιορκούν το Μεσολόγγιον, +όπου βλάπτων τους εχθρούς από τα οπίσθια, να αποσπά προς αυτόν +τας δυνάμεις των και να ελαφρύνη οπωσούν τους πολιορκουμένους. +Μεταβάς λοιπόν εις Λιδωρίκι και εκείθεν συνεννοηθείς και με +άλλους οπλαρχηγούς της Δυτικής Ελλάδος, επήγε με όλους εις +Καρπενήσι, όπου ήτον έν μικρόν σώμα εχθρών, εις τους οποίους +μέρος των πλησιοχώρων κατοίκων είχεν υποταχθή. + +Επιπεσών εις αυτούς τους ηνάγκασε να κλεισθώσιν εις τας οικίας· +επειδή όμως η καταστροφή αυτών ήτον μακροτέρας πολιορκίας +έργον, παρ' όσον αι ανάγκαι του Μεσολογγίου τον εσυγχώρουν να +διατρίβη μακράν αυτού, ευχαριστήθη μόνον να λάβη μερικάς τροφάς +από τους εχθρούς και από τους κατοίκους των πέριξ χωρίων και +ανεχώρησεν εις Πλάτανον των Κραββάρων. + +Δύο ημέρας μετά το φθάσιμον του Καραϊσκάκη εις Πλάτανον έφθασεν +εκεί και ο στρατηγός Τζαβέλας με άλλους τινάς αξιωματικούς και +ικανόν σώμα στρατιωτών. Μετά ταύτα συνελθόντες όλοι οι +προϊστάμενοι ταύτης της στρατιάς εις Άμπλαν, τόπον των +Κραβάρων, και συσκεφθέντες απεφάσισαν να επιπέσωσι διά νυκτός +εις το εχθρικόν στρατόπεδον, αφ' ού προειδοποιήσωσιν εν καιρώ +και τους εντός του Μεσολογγίου, διά να εξέλθωσι ταυτοχρόνως και +αυτοί και να γένη μεγαλητέρα η σύγχυσις και η φθορά του εχθρού. +Κατ' αυτήν την απόφασιν δύω χιλιάδες περίπου Έλληνες, χωρίς να +φέρωσι μεθ' εαυτών αποσκευάς, αλλά έχοντες έκαστος εις τον ώμον +του τεσσάρων ημερών τροφάς, εκίνησαν προς το εχθρικόν +στρατόπεδον με την μεγαλητέραν δυνατήν μυστικότητα, την μεν +νύκτα περιπατούντες δι' ασυνειθίστων δρόμων και ατραπών, την δε +ημέραν κρυπτόμενοι εις δάση και τόπους, όπου δεν εσύχναζον +άνθρωποι, μόλις μετά τετραήμερον νυκτοπορείαν έφθασαν εις εν +δάσος του Ζυγού, δύω ώρας περίπου απέχον του εχθρικού +στρατοπέδου, όπου κρυφθέντες απεφάσισαν να διημερεύσωσιν, έως +ου να αναλάβωσιν εντελώς τας δυνάμεις των, και την επιούσαν +νύκτα να βάλωσιν εις πράξιν το σχέδιον. + +Τινές από το εχθρικόν στρατόπεδον, μ' όλον ότι προχωρήσαντες +διά να κόψωσι ξύλα επλησίασαν πολύ εις το μέρος, όπου ήσαν οι +Έλληνες, δεν ημπόρεσαν μ' όλον τούτο να τους εννοήσωσι, τόσον +επιδεξίως είχον κρυφθή εις τους θάμνους και τα σύδενδρα μέρη +και τόσον μεγάλην σιωπήν και ησυχίαν διετήρησαν. Προς το +εσπέρας δε, επειδή εφάνησαν πλησίον των Ελλήνων τρεις +χριστιανοί εκ των ακολουθούντων ως υπηρέται το εχθρικόν +στρατόπεδον, ο Καραϊσκάκης έστειλε τινάς των στρατιωτών διά να +τους συλλάβωσιν, οι οποίοι και εξετέλεσαν επαξίως την διαταγήν. +Από τους χριστιανούς τούτους επληροφορήθη ο Καραϊσκάκης την +κατάστασιν του εχθρικού στρατοπέδου και ωδηγήθη εις την έφοδον. +Αφ' ού το βαθύ σκότος της νυκτός διεδέχθη το τόσον οχληρόν εις +τους Έλληνας φως του ηλίου, εξελθόντες αφόβως και ησύχως από τα +καταφύγιά των συνήχθησαν όλοι ομού και προετοιμάσθησαν. + +Περί την δευτέραν ώραν της νυκτός ο Καραϊσκάκης διώρισε και +έκαμαν τρεις φανούς εις μέρος, όπου οι μεν εν Μεσολογγίω (προς +τους οποίους είχε δοθή τούτο σύνθημα επιθέσεως) να τους ίδωσιν, +εις δε τους εχθρούς, να μείνωσιν αόρατοι. Έπειτα διαιρέσας εις +τρία σώματα τους Έλληνας διά να επιπέσωσιν από διάφορα μέρη +κατά των εχθρών, αυτός επί κεφαλής ενός, το οποίον έμελλε να +προσβάλη εις τας σκηνάς του Κιουταχή, ώρμησε με προθυμίαν κατά +των εχθρών. Έφθασαν εις το εχθρικόν στρατόπεδον κατά την +τετάρτην ώραν της νυκτός, ότε οι Τούρκοι ήσαν ανυπόπτως +βυθισμένοι εις το πρωτοΰπνιον, οδηγηθέντες από τόπους +αρμοδίους· ούτε από τας προφυλακάς των εχθρών εννοήθησαν, ούτε +από τους εις το στρατόπεδον, ειμή όταν έφθασαν πλέον εις τας +ακρινάς σκηνάς· τότε δε εκκενώσαντες όλοι ταυτοχρόνως τα +πυροβόλα των εφώρμησαν εις τους εχθρούς, οι οποίοι εκπλαγέντες +διά το απροσδόκητον άφησαν ερήμους τας πλειοτέρας σκηνάς των +και έφευγον εις το μέρος όπου εστρατοπέδευεν ο Κιουταχής, το +οποίον ήτο περιασφαλισμένον με βαθείας τάφρους και οχυρώματα. +Εφώρμησαν και εκεί οι Έλληνες με την ελπίδα του να τους +αποτινάξωσι και να τους σκορπίσωσιν, αλλ' αντικρουσθέντες και +εμποδιζόμενοι και από το βάθος των τάφρων, δεν ημπόρεσαν να +προχωρήσωσι. Λαβόντες λοιπόν καιρόν οι εχθροί και συνελθόντες +από τον εξαφνικόν φόβον ενεθαρρύνοντο και επεχείρουν να +εξέρχωνται κατά των Ελλήνων, οι οποίοι είχον στραφή τότε εις τα +λάφυρα. Συγχρόνως και το ιππικόν το περιπολεύον κατά νύκτα το +στρατόπεδον, συγκεντρωθέν επέπιπτε κατά των Ελλήνων. Αυτοί δε +διά το ήδη ανατέλλον φως της Σελήνης (το οποίον ήτον κατά πάντα +εναντίον εις το επιχείρημά των), όχι ολιγώτερον δε και διά την +εις τους εχθρούς γνωστοποίησιν του συνθήματός των, ηναγκάσθησαν +να αναχωρήσωσιν από το εχθρικόν στρατόπεδον. Οι δε εντός του +Μεσολογγίου, άμα είδον τους φανούς, προετοιμάσθησαν και +ακούσαντες των άλλων την συμπλοκήν, ώρμησαν κατά των εχθρών, +τους εξέβαλον από τινας προμαχώνας, έλαβον δι' ικανήν ώραν υπό +την εξουσίαν των τα εν αυτοίς κανόνια και επροχώρησαν ικανώς +προς το μέρος όπου επολέμουν οι μετά του Καραϊσκάκη, αλλ' αφ' +ού εκείνοι ανεχώρησαν, ηναγκάσθησαν και αυτοί να επανέλθωσιν +εις τα ίδια. + +Η νυκτομαχία αύτη διήρκεσε περισσότερον από δύο ώρας. +Εφονεύθησαν από μεν τους μετά του Καραϊσκάκη υπέρ τους +εξήκοντα, εν οις μόνον είς αξιωματικός· των δε εχθρών η φθορά +συμπεραίνεται μεν να έγεινε πολλά σημαντική, καθαρά όμως +πληροφορία περί της αληθούς ποσότητος δεν υπάρχει, διότι, ως +λέγουσιν, ο Κιουταχής, διά να μη γνωστοποιηθή η φθορά και φέρη +δειλίαν εις τα στρατεύματά του, διώρισε και έθαψαν πολλά σώματα +εις ένα και τον αυτόν τάφον. + +Ολίγας ημέρας μετά την νυκτομαχίαν ταύτην (30 Ιουλίου) ο +Καραϊσκάκης υπήγε κατά των εις Πετροχώρι στρατοπεδευμένων +εχθρών, επί κεφαλής των οποίων ήτον ο Άγος Μουχουρδάρης. Οι +Έλληνες επιπεσόντες από διάφορα μέρη, εκυρίευσαν πολλά από τα +ποίμνια των εχθρών βόσκοντα περί το χωρίον. Οι Τούρκοι +εξελθόντες εις υπεράσπισιν αυτών, συνεπλάκησαν με τους Έλληνας +και ηκροβολίζοντο όλην σχεδόν την ημέραν περί δε το εσπέρας οι +εχθροί επιστρέφοντες εις τας σκηνάς των κατεδιώχθησαν από τους +Έλληνας με ολίγην βλάβην των. + +Μετά τούτο ο Καραϊσκάκης εστρατοπέδευσεν εις Δερβέκισταν, +ανταποκριθείς δε μετά των εντός του Μεσολογγίου και +πληροφορηθείς περί της ανάγκης νέας στρατιωτικής βοηθείας, +συνεκάλεσεν όλους τους προκρίτους της στρατιάς του και τους +επρόβαλε την ανάγκην και το ζήτημα των εντός του Μεσολογγίου. +Μετά τινα σκέψιν λοιπόν απεφασίσθη να εισέλθη εις Μεσολόγγι ο +στρατηγός Κήτσος Τζαβέλας με άλλους τινάς αξιωματικούς, έχοντες +όλοι ομού έως εξακοσίους στρατιώτας δοθέντας κατ' αναλογίαν από +τα διάφορα σώματα, το οποίον και εγένετο περί τας αρχάς του +Αυγούστου. + +Ο δε Καραϊσκάκης επιθυμών ν' αποδιώξη τον Άγον Μουχουρδάρην από +Πετροχώρι και μη έχων ικανήν δύναμιν διά να το εκτελέση διά των +όπλων, επενόησε το ακόλουθον στρατήγημα, το οποίον και επέτυχε +θαυμασιώτατα. Διώρισε διάφορα μικρά σώματα να περιφέρωνται εις +τα περί το Πετροχώρι δάση τουφεκίζοντα, ανάπτοντα φωτίας την +νύκτα και κάμνοντα καπνούς την ημέραν. Τούτο διέταξε να κάμνωσι +και όλοι οι εις τα πέριξ χωρία θερίζοντες. Την δε εβδόμην του +Αυγούστου διέταξε το μεγαλήτερον μέρος της στρατιάς του να +διαβή το μέρος εκείνο του ποταμού, όθεν έπαιρνον οι εχθροί +νερόν, και να τοποθετηθή εκεί πλησίον· αυτός δε με το λοιπόν +στράτευμα διέβη εις χωρίον Μποτίνου. Την νύκτα διώρισε και +ετουφέκιζον κατά σύνθημα τριγύρω εις Πετροχώριον, άναψαν πολλάς +πυράς, έκαμαν θορύβους και φανούς καθ' όλην την διάρκειαν της +νυκτός, ώστε μόλις άρχισε να φαίνεται το φως της ημέρας, και οι +εχθροί λαβόντες βιαίως εκ των πραγμάτων των όσα ήσαν +ευμετακόμιστα, έφευγον αφήσαντες όλας τας σκηνάς και τας +βαρυτέρας αποσκευάς· από δε τους Έλληνας άλλοι ερρίφθησαν εις +τα εν Πετροχωρίω λάφυρα και άλλοι κατεδίωκον ακολουθούντες εξ +οπίσω τους εχθρούς. Διότι απ' έμπροσθεν ήτον αυστηρώς +απηγορευμένον να τους αντικρούσωσι. Κατ' αυτόν τον τρόπον +φεύγοντες καταδιωκόμενοι οι εχθροί, πολλά ολίγας από τας +αποσκευάς των διέσωσαν. Τελευταίον μετέβησαν εις το γενικόν +στρατόπεδον του Κιουταχή, αφήσαντες ελευθέραν την επαρχίαν +Αποκούρου και τα πέριξ αυτής. + +Αφ' ού ησφαλίσθη τρόπον τινά το Μεσολόγγιον και αφ' ού οι +Τούρκοι ανεχώρησαν από το Πετροχώριον, βλέπων ότι η επί πλέον +εις τα μέρη ταύτα διατριβή του ήτον περιττή, ή τουλάχιστον +μικράς ωφελείας πρόξενος, απεφάσισε να περάση εις Ξηρόμερον διά +να προξενή εμπόδια εις την μετακόμισιν των τροφών του Κιουταχή. +Αλλ' επειδή όλα τα διαβατά μέρη του Αχελώου εφυλάττοντο από +τους εχθρούς, απεφάσισε να υπάγη διά των Αγράφων και Βάλτου. +Αναχωρήσας λοιπόν περί τα μέσα του Αυγούστου από Απόκουρον και +διαβάς διά Κραβάρων και Καρπενησίου έφθασεν εις Άγραφα, όπου +έμαθεν ότι ο Σταμούλης Γάτσος, διωρισμένος παρά των Τούρκων +καπιτάνιος αυτής της επαρχίας, ευρίσκετο εις χωρίον Καροπούλαν +με περίπου τριακοσίους πεντήκοντα στρατιώτας. Διευθύνθη λοιπόν +εναντίον αυτού· αλλ' επειδή με μικράν προσβολήν εκλείσθησαν οι +περί τον Σταμούλην, ο Καραϊσκάκης μη έχων σκοπόν να αργοπορήση +εις πολιορκίαν και νομίζων τα τοιαύτα πάρεργα ως προς τον +οποίον είχε σκοπόν, ανεχώρησε και διέβη εις Βάλτον, συγχωρήσας +εις τους στρατιώτας του να διαρπάσωσι τα καθ' οδόν χωρία των +Αγράφων. + +Όταν έφθασεν εις Βάλτον, έμαθεν ότι ο Δημήτρης Γώγου αποκλείσας +εις έν στενόν πολλάς οικογενείας Βαλτινών, οι οποίοι δεν ήθελον +να υποκύψωσιν εις τους εχθρούς, τους έλαβεν υπό την εξουσίαν +του. Κινηθείς λοιπόν εναντίον αυτού, τας μεν οικογενείας τας +ελευθέρωσε, τους δε περί τον Γώγον εκυνήγησεν. + +Ακολουθών την οδοιπορίαν του, έπεσε την νύκτα εις τους εις +Μαχαλάν φυλάττοντας Τούρκους, μη ηξεύρων ότι η θέσις αύτη ήτον +πιασμένη απ' αυτούς. Επειδή όμως είχον πλησιάσει αρκετά, ώστε +δεν ήτο πλέον καιρός να οπισθοδρομήσωσιν, ούτε αλλαχόθεν να +διαβώσιν, ενθαρρύνας τους στρατιώτας, ώρμησεν εμπρός, και +διέβησαν όλοι πολεμούντες, βλάψαντες πολύ περισσότερον τους +εχθρούς, παρ' όσον αυτοί εβλάφθησαν από εκείνους. Ενώ δε +επροπορεύετο τοιουτοτρόπως, μη διακρίνας διά το βαθύ της νυκτός +σκότος το πλάτος τάφρου τινός προκειμένης και ζητήσας να +πηδήση, πίπτει εις αυτήν, χωρίς να εννοηθή από τους +ακολουθούντας, οι οποίοι διαβαίνοντες αλλεπαλλήλως και πηδώντες +επ' αυτόν, δεν του έδωκαν καιρόν να σηκωθή προτήτερα παρ' όταν +δεν ήτον πλέον άλλος να διαβή. + +Ύστερον από πολυήμερον διάστημα κακοπαθείας και νυκτοπορείας +έφθασε τελευταίον εις Δραγαμέστον, όπου οχυρωθείς έδωκε καιρόν +εις τους στρατιώτας του ν' αναπαυθώσιν οπωσούν και να +αναλάβωσιν, αυτός δε εμβήκεν εις Μεσολόγγιον να παρατηρήση την +κατάστασιν των πολιορκουμένων και να ομιλήση περί τροφών του +υπ' αυτόν στρατεύματος με την εκεί Διευθυντικήν επιτροπήν. Αφ' +ού συνωμίλησε μετ' αυτής και έκαμε τας παρατηρήσεις του, +επαίνεσε μεγάλως τους πολιορκουμένους διά την γενναιότητα και +καρτερίαν των προς τον κίνδυνον, ωνείδισεν όμως την +επικρατούσαν εις τας τροφάς κατάχρησιν και εξήλθεν αμέσως εις +Δραγαμέστον, όπου απεφάσισε να στήση το γενικόν του +στρατόπεδον. + +Αφ' ού ικανάς ημέρας ανεπαύθη το στράτευμα, ο Καραϊσκάκης +έκρινεν εύλογον να γένη κίνημα προς εμπόδισμα της διαβάσεως των +τροφών του εχθρικού στρατοπέδου. Λαβών λοιπόν το εκλεκτότερον +μέρος της στρατιάς του, επήγε και ενήδρευσεν εις ένα τόπον +ονομαζόμενον Μάνιανην, όπου είναι έν σύμφυτον δάσος. Οι +διωρισμένοι εις τας σκοπιάς είδον μακρόθεν έν σώμα μέγα εχθρών +συνοδευόντων πλήθος φορτηγών. Ο Καραϊσκάκης βλέπων το σώμα +τούτο πολλά μεγάλον ως προς την εδικήν του δύναμιν, δεν έκρινεν +εύλογον να το κτυπήση κατά πρόσωπον, αλλ' αφ' ού άφησε και +διέβη το πλειότερον μέρος, επέπεσεν εις την οπισθοφυλακήν, την +οποίαν τρέψας εις φυγήν, έλαβε πολλά φορτηγά και εφόνευσε καί +τινας των εχθρών. + +Κατά ταύτην την εποχήν ο Τσιώγκας και Ράγκος είχον συγκεντρώσει +μερικάς δυνάμεις εις Ξηρόμερον, αλλά δεν ηθέλησαν να ενωθώσι με +τον Καραϊσκάκην διά το παλαιόν μεταξύ των πάθος και διά να μην +τον γνωρίσωσιν αρχηγόν των. + +Αυτός λοιπόν μη δυνάμενος με μόνας τας εδικάς του δυνάμεις ν' +αντικρούση κατά πρόσωπον σημαντικά σώματα εχθρών, εξέκοπτε +μόνον αποσπάσματα και τα έστελλε διά να βλάπτωσι την διάβασιν +των τροφών του εχθρού. Ήτον όμως εις τοιούτον τρόπον η οδός +ασφαλισμένη από τον Κιουταχήν, ώστε δεν ήτον εύκολον να γένη +σημαντική βλάβη εις τους διαβαίνοντας. Εις όλον το από +Καρβασαράν έως εις Μεσολόγγιον διάστημα ήσαν τοποθετημένα +εχθρικά σώματα, συνιστάμενα από οκτακοσίους έως χιλίους +πολεμιστάς, και απέχοντα περί μίαν ή δύω ώρας αλλήλων. Το έν δε +εχθρικόν σώμα ήτον εις χρέος να συνοδεύη τα φορτηγά έως εις την +θέσιν του άλλου, ώστε οι Έλληνες δεν ελάμβανον ευκαιρίαν διά να +τα βλάψωσι. Μ' όλον τούτο ο Καραϊσκάκης λαβών τους μισούς εκ +των μετ' αυτού Ελλήνων, επέπεσε διά νυκτός κατά των εις +Καρβασαράν τοποθετημένων εχθρών. Ο Καρβασαράς ήτον το μέρος +όπου απεβιβάζοντο αι τροφαί του εχθρικού στρατοπέδου διά να +μετακομίζωνται εις Μεσολόγγιον. Το μέρος τούτο ενομίζετο +ολιγώτερον υποκείμενον εις τας επιδρομάς των Ελλήνων, διά τούτο +και δεν ήτον ικανώς ωχυρωμένον από στρατιωτικήν δύναμιν· ήσαν +μ' όλον τούτο εις τα ερείπια του παλαιού φρουρίου, το οποίον +είχον επισκευάσει εκ του προχείρου, και εις τας παρά τον +αιγιαλόν αποθήκας έως πεντακόσιοι πολεμισταί. Οι Έλληνες +επιπεσόντες εξαίφνης, τους μεν εν τω φρουρίω απέκλεισαν, τους +δε εις το παραθαλάσσιον ηνάγκασαν να καταφύγωσι με ζημίαν των +εις τα ευρεθέντα εκείσε πλοία. Έλαβον οι Έλληνες υπέρ τας +εκατόν καμήλους καί τινα εκ των φορτηγών και επέστρεψαν εις το +στρατόπεδόν των. + +Μετά παρέλευσιν ολίγων ημερών λαβών πάλιν ο Καραϊσκάκης έως +οκτακοσίους των εκλεκτοτέρων στρατιωτών επήγε να πιάση θέσιν +τινά μεταξύ Λάσπης και Ρίβιου, όπου είναι στενωτέρα η διάβασις, +διά να κτυπήση την συνοδίαν την παραπέμπουσαν τας τροφάς των +εχθρών, αλλ' όταν αυτός έφθασεν, η συνοδία είχε διαβή. Ενώ +λοιπόν ήσαν εις αθυμίαν οι Έλληνες διά την αποτυχίαν, έξαφνα +βλέπουν ερχόμενον από το μέρος Μεσολογγίου έν μικρόν εχθρικόν +σώμα, εσύγκειτο δε από εξήκοντα πέντε ιππείς πολυτελώς +ενδεδυμένους και από τινας πεζούς σύροντας πολλά φορτηγά με +αποσκευάς. Ο Καραϊσκάκης διέταξε και προκατέλαβον έμπροσθεν τον +τόπον μερικοί, οι δε λοιποί διαμοιρασθέντες εις τα δύω πλάγια +της οδού άφησαν τους Τούρκους έως ου εισήλθον εις την ενέδραν· +τότε δε αποκλείσαντες αυτούς και από τα όπισθεν, τους εκτύπησαν +πανταχόθεν, ώστε εις ολίγων στιγμών διάστημα τους εφόνευσαν +όλους εκτός δύο μόνον διασωθέντων διά της φυγής και άλλων δύω +ζωγρηθέντων. Μεταξύ των συγκροτούντων το σώμα τούτο ήσαν ο +Αγιάνης της Σόφιας, ο Ντελήμπασης, ο Γιουρούκ μπαϊρακτάρης και +ο Τατάραγας του Κιουταχή, πηγαίνοντες να κάμωσι νέαν +στρατολογίαν. Όλης της αποσκευής, η οποία ήτον πλουσιωτάτη, +έγειναν κύριοι οι Έλληνες, από τους ίππους όμως ολίγους έλαβον +ζώντας, διότι εφονεύθησαν εις την μάχην. + +Μετά ταύτην την ενέδραν καμμία σημαντική πράξις εις την Δυτικήν +Ελλάδα δεν έγεινε, μάλιστα τα στρατεύματα, μη έχοντα τροφάς και +αναγκαζόμενα να εξοδεύωσιν εξ ιδίων, δεν είχον προθυμίαν να +διαμείνωσιν επί πλέον εις Δραγαμέστον. Βλέπων και ο Καραϊσκάκης +αφ' ενός μέρους την δυσαρέσκειαν του στρατεύματος, αφ' ετέρου +δε ότι δεν εδύνατο να εμποδίση την εις το στρατόπεδον του +Κιουταχή μετακόμισιν των τροφών, απεφάσισε να μεταβή πάλιν +πλησίον εις το πολιορκούν το Μεσολόγγι στρατόπεδον, όπου +ημπορούσε να λαμβάνη τροφάς από τας πέριξ επαρχίας. + +Μετέβη λοιπόν περί τα μέσα Μαρτίου εις Κράβαρι και ετοποθετήθη +εις Πλάτανον, αλλά μόλις έφθασε και ασθένησε βαρέως. Κατ' +εκείνην την εποχήν εξέλειπον ολοτελώς αι τροφαί εις +Μεσολόγγιον· και οι εν αυτώ είχαν πλέον αποφασίσει να εξέλθωσι +διά των όπλων, αφ' ού απέρριψαν τας παρά του Κιουταχή και +Ιμβραήμη προβληθείσας συνθήκας ως ανοικείους εις άνδρας +αγωνισθέντας με τοσαύτην γενναιότητα και επιμονήν. Εζήτησαν +λοιπόν από τον Καραϊσκάκην να καταβή εις τους πρόποδας του +βουνού, πλησίον εις την πεδιάδα του Μεσολογγίου, διά να δεχθή +τους εξερχομένους και να αντικρούση την ορμήν των εχθρών, οι +οποίοι αναμφιβόλως ήθελον ακολουθεί διώκοντες. Πολλοί ήθελον +διαφύγει την αιχμαλωσίαν και τον θάνατον, εάν ο Καραϊσκάκης δεν +ήθελεν είναι ασθενής. Μ' όλον ότι επροσπάθησε να πέμψη εις +βοήθειαν των εξερχομένων τα υπ' αυτόν στρατιωτικά σώματα, δεν +ημπόρεσεν όμως να πείση ειμή έν μέρος μόνον, και εκ τούτων +ολίγοι επροχώρησαν έως εις τους πρόποδας, οι δε λοιποί έμειναν +καθ' οδόν αποδειλιάσαντες να προχωρήσωσιν. Απεδέχθη ο +Καραϊσκάκης και επεριποιήθη όσον εδύνατο τους διασωθέντας από +το Μεσολόγγιον και τους παρέπεμψεν εις Σάλωνα διαμείνας αυτός +μερικάς ημέρας, έως να ιδή τα κινήματα των εχθρών και να +αναλάβη. + +Αφ' ού το αθάνατον Μεσολόγγι έπεσεν εις τας χείρας των εχθρών, +όλοι της Στερεάς Ελλάδος οι κάτοικοι εκυριεύθησαν από ηθικήν +τινα δειλίαν και ταπείνωσιν, άφευκτον επακολούθημα τοιούτων +αποτυχιών. Η υπερβολική πείνα, η οποία επεκράτει εις όλας τας +επαρχίας, ηνάγκασεν όλον το στρατιωτικόν ομού με τους +διασωθέντας από το Μεσολόγγιον να αποσυρθώσιν όπου εύρισκον +αφθονώτερα τα προς ζωάρκειαν. Όλοι, όσοι δεν κατεδέχοντο ή +εφοβούντο να υποβάλωσι πάλιν τον τράχηλόν των εις τον +Οθωμανικόν ζυγόν, και οι γυμνασμένοι περισσότερον εις την +στρατιωτικήν κατέφυγον εις την Πελοπόννησον. Οι λοιποί πολίται, +μείναντες απροστάτευτοι από στρατιωτικήν δύναμιν και μη έχοντες +τρόπον διά να μεταφέρωσιν αλλού τας οικογενείας των, εζήτησαν +άσυλον εις τας αποτόμους κορυφάς των ορέων, εις τα δάση και εις +τα σπήλαια· αλλά καταδιωκόμενοι και εκεί από τον ανίκητον +εχθρόν, την πείναν, και βλέποντες ότι διά να αποφύγωσιν έν +είδος θανάτου, έμελλον να υποπέσωσιν εις άλλο σκληρότερον, +ηναγκάσθησαν να καταφύγωσιν εις ένα τρόπον σωτηρίας, τον οποίον +μόνον τα ανίκητα ταύτα αίτια καταστήνουσιν ολιγώτερον +επονείδιστον. + +Απεδέχθησαν την πολλάκις παρά των εχθρών προβληθείσαν υποταγήν. +Ώστε εις διάστημα ενός μηνός μετά την πτώσιν του Μεσολογγίου, +όλαι αι επαρχίαι της Στερεάς Ελλάδος υπετάχθησαν χωρίς πόλεμον +εις τον Κιουταχήν, αυτός δε θέλων να καθησυχάση τα έτι +εξηγριωμένα πνεύματα των Ελλήνων, εφέρετο με απαραδειγμάτιστον +ημερότητα και συγκατένευσεν ευκόλως εις όλα των τα ζητήματα. +Διά να καταστήση δε στερεωτέραν την ησυχίαν και να αφαιρέση +πάσαν αιτίαν επαναστάσεως, διέταξε να φυλάττεται η μεγαλειτέρα +ευταξία εις τα στρατεύματά του και επαίδευσεν αυστηρώς τους +καταφρονήσαντας τας παραγγελίας του. + +Ο Καραϊσκάκης αναλαβών από την ασθένειάν του διευθύνθη εις +Λάζον, όπου είχον καταφύγει διάφορα στρατιωτικά σώματα· +ενόμιζεν ότι δι' αυτών ήθελε δυνηθή να βλάψη τίποτε ακόμη τους +εχθρούς· αλλά ταύτα μη έχοντα πλέον τον αυτόν σκοπόν, δεν ήτον +ελπίς να κατορθώσωσι τίποτε· μέρος επραγματεύετο μετά των +εχθρών και μέρος έβλεπε τον Κάλαμον. Μόνος δε ο Καραϊσκάκης +συνέλαβε την ιδέαν του να υπάγη εις την Διοίκησιν, να ζητήση +νέας δυνάμεις και εφόδια διά να κινηθή εις νέαν εκστρατείαν +κατά των Τούρκων εις Ρούμελην. Με αυτήν την απόφασιν εκίνησεν +από τον Λάζον, έχων μεθ' εαυτού όλους, όσους εύρε συμφώνους με +τα εδικά του φρονήματα, οι οποίοι εσυμποσούντο έως οκτακόσιοι. +Διαβάς δε από τον Ισθμόν της Πελοποννήσου, έφθασεν εις Ναύπλιον +την δεκάτην ογδόην Ιουλίου, καθ' ην εποχήν είχεν αναλάβει των +Ελληνικών πραγμάτων την διεύθυνσιν η Διοικητική Επιτροπή. + +Πολλοί, και μάλιστα οι σημαντικώτεροι των κατοίκων της Στερεάς +Ελλάδος, ευρίσκοντο κατ' εκείνην την εποχήν εις Ναύπλιον. Άμα +έφθασεν ο Καραϊσκάκης και είδον ότι ο μόνος του σκοπός ήτον το +να κατορθώση εκστρατείαν διά την πατρίδα των, όλοι προθύμως +ανεδέχθησαν να φροντίσωσι διά παν ό, τι ήτον δυνατόν να +συντελέση εις επιτυχίαν αυτής· αλλ' αι απόπειραί των εματαίοναν +τας ελπίδας των επειδή η Διοικητική Επιτροπή, μ' όλον ότι +έδειχνε μεγαλωτάτην προθυμίαν, δεν επραγματοποιούσε την +εκστρατείαν ταύτην, διότι δεν ηδύνατο να χορηγήση τας αναγκαίας +τροφάς και πολεμοφόδια· εκτός τούτου ανεφύη και άλλο εμπόδιον +διά την τρέχουσαν τότε διαφωνίαν μεταξύ του στρατηγού και +αντιστρατήγου Νοταρά περί της συνάξεως των εν Κορίνθω εθνικών +σταφίδων, πολλοί απεσταλμένοι των δύο τούτων οπλαρχηγών +συνήθροιζον στρατιώτας εις Ναύπλιον, υποσχόμενοι μισθούς και +προπληρόνοντες μάλιστα και ικανά. Τούτο αδυνάτισε και +ωλιγόστευσε το στράτευμα του Καραϊσκάκη, ώστε η εκστρατεία +αύτη, αν και επιθυμείτο από τους πλειοτέρους, δεν ήθελε λάβει +ποτέ έκβασιν, εάν δεν ήθελον συντρέξει αφ' ενός μεν μέρους ο +κίνδυνος των Αθηνών, όπου είχον ήδη φθάσει αι προφυλακαί του +εχθρικού στρατοπέδου, αφ' ετέρου δε αι σταλείσαι από τας +Φιλελληνικάς εταιρίας τροφαί και πολεμοφόδια. Εις τας +συνεισφοράς ταύτας των γενναίων Φιλελλήνων δικαίως πρέπει να +αποδώση τις την επιτυχίαν και υποστήριξιν των έργων του +Καραϊσκάκη. + +Ύστερον από μεγάλα εμπόδια και επιμόνους αντενεργείας, τας +οποίας μόλις ημπόρεσε να υπερνικήση ο Καραϊσκάκης εις Ναύπλιον +(14) απεφασίσθη τέλος πάντων Γενικός αρχηγός της Στερεάς +Ελλάδος και διετάχθη να εκστρατεύση εις βοήθειαν των Αθηνών. +Ανεχώρησεν από Ναύπλιον την 19 Ιουλίου, αλλ' αντί να έβγη +εκείθεν αν όχι με πλειοτέρους, τουλάχιστον με όσους είχεν όταν +ήλθεν από την Στερεάν Ελλάδα, μόλις ευρέθη με διακοσίους +στρατιώτας και από αυτούς μερικοί έφυγον καθ' οδόν, συρόμενοι +από την επιθυμίαν των μισθών, τους οποίους υπέσχοντο οι +πολεμούντες περί σταφίδων, ώστε με μόνον εκατόν τριάκοντα +στρατιώτας έφθασεν εις Σαλαμίνα. Με αυτούς επεχειρίσθη το μέγα +της νέας επαναστάσεως της Ρούμελης έργον. Και είναι παράδοξον +πώς ημπόρεσε να συγκροτήση στερεόν στρατόπεδον χωρίς ικανήν +στρατιωτικήν δύναμιν και χωρίς χρήματα, ενώ όλα τα στρατεύματα +και της Πελοποννήσου και της Ρούμελης συνέρρεον εις την +διανομήν των σταφίδων της Κορίνθου. Αλλ' εις την συγκρότησιν +του στρατοπέδου τούτου κατά μέγα μέρος συνετέλεσαν και οι +στρατηγοί Ν. Κριζιώτης, Βάσος και Λέκας, οι οποίοι είχον +τοποθετηθή εις Ελευσίνα διά να προφυλάξωσι τα Δερβενοχώρια· δεν +ήθελον όμως διαμείνει επί πολύ μόνοι των εις ταύτην την θέσιν, +εάν δεν επεστηρίζοντο από την ελπίδα της ταχείας αφίξεως του +Καραϊσκάκη. Το επιχείρημα τούτο του Καραϊσκάκη, καθ' ην εποχήν +μάλιστα τα λοιπά στρατεύματα ενησχολούντο εις τον +σταφιδοπόλεμον, συνετέλεσε πολλά εις το να στήση, τα πρώτα +θεμέλια της δόξης του, την οποίαν εστερέωσεν ακολούθως διά των +λαμπρών έργων του. + +Άμα έφθασεν εις Σαλαμίνα ο Καραϊσκάκης, ανταμώθη με τους +στρατηγούς Βάσον και Κριζιώτην, ελθόντας εκεί διά να τον +προϋπαντήσωσι. Μη θέλων να χάση καιρόν, τους εσυμβουλεύθη εις +ποίον μέρος είναι ωφελιμώτερον να συγκροτήση στρατόπεδον. +Επειδή δέ τις επρόβαλε τον Πειραιά, ο Καραϊσκάκης ων άπειρος +των τόπων, έκρινεν εύλογον να υπάγωσιν όλοι ομού διά να +παρατηρήσωσι την θέσιν ταύτην και ούτω να επιχειρήσωσι την +συγκρότησιν του στρατοπέδου. Την επομένην λοιπόν ημέραν εμβήκαν +εις πλοιάρια όλοι οι ανωτέρω στρατηγοί, έχοντες μαζύ των έως +είκοσι στρατιώτας, και απέβησαν εις τον Πειραιά. Αλλ' ενώ +παρατηρούντες την θέσιν επροόδευον προς την ξηράν, εμπίπτουσιν +εις μίαν ενέδραν εχθρικήν πολύ ανωτέραν από αυτούς κατά την +πληθύν των ανθρώπων. Βλέποντες λοιπόν ότι δεν ήσαν ικανοί ν' +αντιπαραταχθώσι κατ' αυτών, τρέπονται εις φυγήν και διασώζονται +εις τα πλοιάριά των· εφονεύθη όμως είς από τους μετ' αυτών +στρατιώτας και επιάσθησαν ζώντες έξ. + +Ο Καραϊσκάκης μη δυνηθείς να παρατηρήση καλώς την θέσιν του +Πειραιώς, υποπτεύσας μάλιστα ότι επροδόθη το σχέδιον (15), δεν +έκρινε πλέον ωφέλιμον, και ίσως ούτε δυνατόν, το να συγκεντρωθή +εις τον Πειραιά στρατόπεδον. Όθεν απεφάσισε να τοποθετήση το +στράτευμα εις Ελευσίνα μερικόν καιρόν, έως ου δηλαδή να λάβη +την αναγκαίαν αύξησιν, και έπειτα να υπάγη διά ξηράς να +τοποθετηθή πλησίον του Κιουταχή, διά να ελαφρύνη το βάρος των +πολιορκουμένων, αναγκάζων τον εχθρόν να διαμοιράζη τας δυνάμεις +του. Αλλ' ο Κιουταχής υποπτεύσας ταύτα, απεφάσισε να κάμη +έφοδον εις την πόλιν και να προλάβη την κυρίευσίν της, πριν +καταφθάση ο Καραϊσκάκης να συγκροτήση το μελετώμενον +στρατόπεδον. + +Το πρωί λοιπόν της τρίτης του Αυγούστου έκαμεν έφοδον από το +μέρος της πύλης των Γύφτων (16) και από τους προμαχώνας των +Αγίων Θεοδώρων και Αγίων Αναργύρων, μέρη τα οποία +εικοσιτέσσαρας ώρας αδιακόπως προεκανονοβόλησεν· αλλ' από μεν +την πύλην των Γύφτων αντεκρούσθησαν ανδρείως και ωπισθοδρόμησαν +οι εχθροί, εισήλθον όμως εις την πόλιν από τα κρημνισθέντα μέρη +του περιβόλου του μεταξύ των δύο ανωτέρω προμαχώνων. + +Η μεγάλη έκτασις της πόλεως και του περιβόλου των Αθηνών δεν +ήτον δυνατόν να φυλαχθή όχι από χιλίους πολεμιστάς, οι οποίοι +την υπερασπίζοντο, αλλά και από δεκαπλασίαν δύναμιν, ενώ +μάλιστα οι πολιορκούντες εχθροί ελέγετο να είναι είκοσι περίπου +χιλιάδες. Οι πολιορκούμενοι μ' όλο τούτο αντέστησαν με μεγάλην +ανδρίαν και προθυμίαν, αλλά μη προφθάνοντες να ανοικοδομώσι τα +από τους εχθρικούς κανονοβολισμούς κρημνιζόμενα μέρη του +περιβόλου, ηναγκάζοντο να οπισθοδρομώσι προς την Ακρόπολιν, +πολεμούντες όμως μ' επιμονήν και μη αφίνοντες τους εχθρούς να +κυριεύσωσιν ατιμωρητί ουδέ μικρόν μέρος της πόλεως. + +Εις την μάχην ταύτην πολλοί εξ αμφοτέρων των μερών και +εφονεύθησαν και αιχμαλωτίσθησαν. Οι Έλληνες όμως είχον την +υπεροχήν του να πολεμώσιν από τας οικοδομάς και τα τείχη και +διά τούτο δεν έπαθον τόσην φθοράν, εις όσην κατά φυσικόν λόγον +πρέπει να υπέπεσον οι εχθροί. Καθ' όσον όμως είναι δυνατόν να +πιθανολογήση τις τας ζημίας αμφοτέρων των μερών, από μεν τους +Έλληνας εφονεύθησαν έως είκοσιν, επληγώθησαν έως εβδομήκοντα +και επιάσθησαν ζώντες έως πεντήκοντα, εκ των οποίων δέκα μεν +ήσαν άνδρες, αι δε λοιπαί γυναίκες και παιδία· από δε τους +εχθρούς εζωγρήθησαν μεν ολίγοι, εν οις όμως ο πρώτος των +πυροβολιστών του Κιουταχή, εφονεύθησαν δε υπέρ τους τριακοσίους +και επληγώθησαν πολύ περισσότεροι. Οι πολιορκούμενοι δεν +παρεχώρησαν εις τον εχθρόν εξ ολοκλήρου όλην την πόλιν, αλλ' +οχυρωθέντες εις τας πλησίον της Ακροπόλεως οικοδομάς από το +μέρος του Καρασογιού έως της πύλης των Αλβανών (17) αντέστησαν +εις τους εχθρούς και απέκρουσαν την ορμήν των ικανάς ημέρας. + +Η πτώσις της πόλεως των Αθηνών ηνάγκασε τον Καραϊσκάκην να +επιταχύνη τα κατά των εχθρών κινήματα. Εξέδωκε λοιπόν +προσκλήσεις διά να συνέλθωσιν όλα τα στρατεύματα εις Ελευσίνα, +όπου έμελλε να συγκροτηθή το γενικόν στρατόπεδον. Έφθασε κατ' +εκείνας τας ημέρας και το τακτικόν υπό τον Φαβιέρον, +συγκείμενον από χιλίους διακοσίους περίπου, και έν σώμα υπό τον +Γεώργιον Χελιώτην, σταλμένον εις βοήθειαν του Καραϊσκάκη από +τον στρατηγόν Νοταράν. Εγένοντο λοιπόν όλοι οι ετοιμασθέντες +διά την εκστρατείαν ταύτην περίπου τέσσαρες χιλιάδες εξακόσιοι. + +Την πέμπτην του Αυγούστου περί το εσπέρας εκίνησαν από Ελευσίνα +όλα τα ανωτέρω στρατεύματα και περί τα μεσάνυκτα έφθασαν εις +Χαϊδάρι, όπου επυροβόλησαν μονόφορα διά να κάμωσι γνωστόν τον +ερχομόν των εις τους πολιορκουμένους και να τους προδιαθέσωσιν +εις τον αγώνα, όστις έμελλε να συμβή την ερχομένην ημέραν. Από +τον τουφεκισμόν τούτον ενόησαν και οι Τούρκοι τον ερχομόν των +Ελληνικών στρατευμάτων, και ο Κιουταχής διπλασιάσας αμέσως τας +νυκτερινάς φυλακάς προετοιμάζετο όλην την νύκτα διά να +συγκροτήση μάχην την ακόλουθον ημέραν. + +Ο Καραϊσκάκης γνωρίζων ότι αι δυνάμεις του δεν ήσαν ικαναί διά +να εφορμήση αυτός πρώτος κατά του εχθρού και ων βέβαιος ότι οι +Τούρκοι, αφ' ού αυτός ήθελεν οχυρωθή εις ταύτην την θέσιν, +έπρεπε να κινηθώσι κατ' αυτού (διότι δεν ηδύναντο να μένωσιν +ήσυχοι, έχοντες εις τα οπίσθιά των τοιούτον σώμα), απεφάσισε να +κατασκευάση οχυρώματα, εις τα οποία να τοποθετήση μέρος των +ατάκτων στρατευμάτων διά ν' απαντήσωσι πρώτα την εχθρικήν +ορμήν. Όλον δε το τακτικόν εκρίθη εύλογον να τοποθετηθή εις +μίαν κοιλάδα, όπισθεν δε και εκ πλαγίων αυτού να τοποθετηθή το +άτακτον· περιπλέον το υπό τον Κριζιώτην και Βάσον σώμα διωρίσθη +να εφορά τα κινήματα του στρατεύματος και όπου ήθελεν ίδει +ανάγκην, να τρέχη εις βοήθειαν. + +Κατ' αυτόν τον τρόπον παραταχθέντες ολίγον προ της ανατολής του +ηλίου επερίμενον τους εχθρούς. Αυτοί δε αντιταχθέντες, αφ' ού +εκανονοβόλησαν ικανώς με δύο κανόνια, τα οποία διά νυκτός +έστησαν αντικρύ του Ελληνικού στρατεύματος, ώρμησαν με +προθυμίαν εναντίον των Ελλήνων. Διηθημένοι δε εις όσα σώματα +έβλεπον παρατεταγμένους και τους Έλληνας, προσέβαλεν έκαστον +εις τους αντιτεταγμένους· αλλά δύο, τα πολυπληθέστερα και +δυνατώτερα, επέπεσον το μεν προς τους κλεισμένους εις τα +οχυρώματα, οι οποίοι ήσαν το Θετταλομακεδονοθρακικόν σώμα υπό +την οδηγίαν του Περραιβού και Στέφου, το δε προς το τακτικόν. +Αντεκρούσθησαν όμως με ανδρείαν και από τα δύο μέρη· και επειδή +δεν ημπόρεσαν ούτε το έν ούτε το άλλο σώμα να μετακινήσωσιν από +τον τόπον του, εκρύφθησαν όπισθεν εις τας εξοχάς της γης και +μέσα εις τα κοιλώματα, κατά την συνήθειαν των Αλβανών· αλλά +πριν λάβωσι καιρόν να οχυρωθώσι τόσον πλησίον, εφώρμησαν +πανταχόθεν οι Έλληνες, τους έτρεψαν εις φυγήν και τους +κατεδίωξαν έως εις τας θέσεις των, ότε ολίγον έλειψε να +κυριεύσωσι και τα κανόνια των. + +Εις την περίστασιν ταύτην ο Φαβιέρος έδωκε γνώμην να +εξακολουθήσωσι την καταδίωξιν έως να έμβωσιν εις την πόλιν, +προβάλλων ότι η επιτυχία αύτη των Ελλήνων θέλει προξενήσει +τόσην δειλίαν εις τους εχθρούς, ώστε να μην αντιπαραταχθώσι +πλέον και ν' αφήσωσι την πόλιν χωρίς πόλεμον. Ο Καραϊσκάκης +όμως δεν έκρινεν ωφέλιμον την επί πλέον καταδίωξιν διότι +εφοβείτο τον σκορπισμόν και εξάπλωσιν των Ελλήνων εις τόπον +επίπεδον, όπου ο εχθρός ήτον επικρατέστερος διά το ιππικόν, και +διότι ο εχθρός είχεν ακόμη αρκετόν αριθμόν στρατιωτών, οι +οποίοι δεν είχον λάβει μέρος εις ταύτην την μάχην. Διά ταύτα +ανεκάλεσε τα Ελληνικά στρατεύματα από την καταδίωξιν και τα +διέταξε να πιάσωσι τας οποίας είχον εξ αρχής θέσεις. Ο Φαβιέρος +ελυπήθη κ' εδυσαρεστήθη καθ' υπερβολήν, διότι δεν εισηκούσθη το +πρόβλημά του, και την δυσαρέσκειάν του την έκαμε γνωστήν εις +τον Καραϊσκάκην. + +Εις την μάχην ταύτην από μεν τους Έλληνας εφονεύθησαν οκτώ και +επληγώθησαν είκοσι δύω, από δε τους εχθρούς ελέγετο να +εφονεύθησαν περισσότεροι των τετρακοσίων και να επληγώθησαν +διπλάσιοι. Όλοι οι παρευρεθέντες εις ταύτην την μάχην Έλληνες +ηγωνίσθησαν με ανδρείαν· η μεγαλητέρα όμως φθορά του εχθρού +έγεινεν από τον λόχον των ανδρείων Φιλελλήνων, από το τακτικόν +και από το οχύρωμα των υπό τον Περραιβόν. Τα εις την αριστεράν +πλευράν σώματα επί μεν της εφόδου των εχθρών ηκροβολίζοντο +μόνον, διότι δεν ήλθε κατ' αυτών σημαντικόν σώμα, συνετέλεσαν +όμως εις την τροπήν των Τούρκων, η οποία έλαβε την αρχήν της +πρώτον από το μέρος των. + +Εις το λοιπόν της ημέρας ταύτης διάστημα, καθώς και εις όλην +την ερχομένην, δεν έγεινεν ούτε από το έν μέρος, ούτε από το +άλλο κανέν πολεμικόν κίνημα. Καθείς ωχυρώνετο εις την θέσιν του +και ετοιμάζετο εις μέλλουσαν συμπλοκήν. Ο Κιουταχής μη νομίζων +ικανήν την οποίαν είχε δύναμιν, επροσκάλεσε και τον Ομέρ πασάν +Καρυστινόν και άλλα σώματα, τα οποία είχε τοποθετήσει +προηγουμένως αλλαχού, ώστε όλοι οι εις μάχην ετοιμασθέντες +συνίσταντο εις έξ χιλιάδας πεζούς και δισχιλίους ιππείς. Οι δε +Έλληνες επεσκεύασαν τα οχυρώματά των και έστησαν και τέσσαρα +μικρά κανόνια. + +Την επομένην ημέραν πριν της ανατολής του ηλίου +αντιπαρετάχθησαν αμφότερα τα μέρη εις μάχην. Οι Έλληνες +εφύλαξαν την ιδίαν τάξιν, την οποίαν είχον και εις την +προλαβούσαν συμπλοκήν, εκτός του Φαβιέρου (18) όστις αποχωρήσας +από το όλον του τακτικού διακοσίους στρατιώτας τους ετοποθέτησε +τεσσαράκοντα βήματα μακράν του περιβολίου το οποίον κατείχον οι +λοιποί τακτικοί και μέρος άτακτων. Εδόθη εις τους Τούρκους το +σημείον της επιθέσεως, και αμέσως εφώρμησαν κατά των Ελλήνων, +έκαστον σώμα προς ους ήτον διωρισμένον, το δε ιππικόν όλον +σχεδόν ώρμησε κατά των προτεταγμένων τακτικών· αυτοί εδέχθησαν +τους ιππείς με μεγάλην ανδρίαν και, κατά την οποίαν είχον +διαταγήν, οι εις την πρώτην σειράν τεταγμένοι πυροβολήσαντες +μετέβησαν όπισθεν, το ίδιον έπραξαν και οι εις την δευτέραν. +Επειδή όμως οι εχθροί αν και εφονεύοντο ικανοί, ως μη απέχοντες +ουδ' είκοσι βήματα των Ελλήνων, επροχώρουν μ' όλον τούτο +πάντοτε και κατά πρόσωπον και εκ πλαγίων με σκοπόν να +περικυκλώσωσι το σώμα τούτο των τακτικών, οι της τρίτης σειράς +δεν επρόφθασαν να πυροβολήσωσιν, αλλά διαλυθείσης της τάξεως +αυτών από τους ιππείς, ηναγκάθησαν να τραπώσιν εις φυγήν. +Ιππείς και τακτικοί επεριπλέχθησαν, ώστε και οι εις τον τοίχον +του περιβολίου Έλληνες δεν εδύναντο να πυροβολήσωσι διά τον +φόβον του να βλάψωσι και τους οικείους των· εις ολίγων στιγμών +διάστημα όσοι εκ των τακτικών επρόλαβον, κατέφυγον εις τους +οικείους των· οι δε περικυκλωθέντες, οι οποίοι ήσαν έως +τεσσαράκοντα, κατεκόπησαν και αιχμαλωτίσθησαν. + +Αφ' ού διεχωρίσθησαν οι τακτικοί από το ιππικόν, άρχισεν ο +πυροβολισμός πανταχόθεν, και οι μεν ιππείς κτυπώμενοι από τους +εις το περιβόλιον Έλληνας, τους οποίους δεν ημπόρεσαν να +μετακινήσωσιν, ηναγκάσθησαν να οπισθοδρομήσωσιν· οι δε εις τα +άλλα Ελληνικά σώματα προσβαλόντες, μη δυνηθέντες να τρέψωσιν +αυτά εις φυγήν με την πρώτην έφοδον, ετοποθετήθησαν πλησίον και +υποκρυφθέντες όπισθεν των εξοχών της γης και εντός των +κοιλωμάτων των ρυάκων, αντεμάχοντο με τους Έλληνας, των οποίων +ο τουφεκισμός ήτον αδιάκοπος· αφ' ού δε εκ διαλειμμάτων έκαμαν +και ικανάς εφόδους κατά των Ελληνικών προμαχώνων και +απεκρούσθησαν, τελευταίον εδόθησαν εις συνεχή κανονοβολισμόν. +Αυτό τούτο έκαμον και οι Έλληνες, αλλ' η εκ των Ελληνικών +κανονίων βλάβη ήτον πολλά μικρά, ως προς εκείνην την οποίαν +επροξενούσαν τα των εχθρών, διότι τα Ελληνικά κανόνια ήσαν +ασυγκρίτως μικρότερα των τουρκικών και διότι δύο εξ αυτών +αποκατέστησαν ανίκανα ως συντριβέντων των τροχών των. + +Ο τρόπος ούτος του πολεμείν διήρκεσεν έως το εσπέρας. Επειδή δε +ικανός αριθμός Ελλήνων επληγώθησαν, τους οποίους δεν είχον +ευκολίαν δι' έλλειψιν φορτηγών να τους μεταφέρωσιν εις Ελευσίνα +ή άλλον τόπον ασφαλείας, επειδή το νερόν δεν ήτον ικανόν εις +όλον το στρατόπεδον, επειδή εξέλιπαν και αι τροφαί, όσας είχον +λάβει μαζύ των οι Έλληνες, επειδή όλα ταύτα, λέγω, +παρατηρούμενα από τους στρατιώτας, επροξένουν ζωηράν αθυμίαν +και ψιθυρισμόν, ο Καραϊσκάκης φοβούμενος μήπως την ερχομένην +νύκτα λειποτακτήσωσι τινές και το παράδειγμά των δώση αιτίαν να +διαλυθή αισχρώς το στρατόπεδον και ίσως να πάθη και καμμίαν +αδιόρθωτον ζημίαν, διώρισε να ετοιμασθώσιν όλοι διά να +αναχωρήσωσι πλησιαζούσης της νυκτός. + +Ολίγον λοιπόν προ της δύσεως του ήλιου εκίνησαν συγχρόνως οι +Έλληνες προς Ελευσίνα. Αλλ' οι Τούρκοι, οι οποίοι καθ' όλον το +διάστημα της ημέρας δεν είχον προξενήσει σημαντικήν φθοράν εις +τους Έλληνας, ώστε να υποπτεύσωσι φυγήν, ιδόντες αυτούς +περιστρεφομένους εις τας θέσεις των, υπέθεσαν ότι έμελλον να +κάμωσι γενικήν έφοδον· συγκεντρωθέντες λοιπόν ενεδυναμώνοντο +εις αυτάς με σκοπόν να αντικρούσωσι την ορμήν των. Όταν δε +είδον ότι οι Έλληνες έφευγον, δεν ήτον καιρός πλέον να τους +καταδιώξωσι, διότι είχον αρκετά απομακρυνθή απ' αυτούς. + +Εις την φυγήν των οι Έλληνες δεν έπαθον καμμίαν ζημίαν, +αποπλανηθέντες όμως διά το σκότος της επελθούσης νυκτός, άλλοι +μεν την επιούσαν ημέραν έφθασαν εις το στρατόπεδον, άλλοι δε +μόλις την δευτέραν και τρίτην. Τα δε κανόνια, μη δυνάμενοι να +τα μετακομίσωσιν οι παραλαβόντες ταύτα χωρικοί, τα έκρυψαν εις +μέρος απόκρυφον· αλλά προδοθέντα εκυριεύθησαν μετά ταύτα από +τους εχθρούς. Εις την τελευταίαν μάχην εφονεύθησαν και +αιχμαλωτίσθησαν Έλληνες υπέρ τους εβδομήκοντα, εκ των οποίων οι +περισσότεροι τακτικοί· από δε τους εχθρούς, ως ελέγετο μετά +ταύτα από Αλβανούς, εφονεύθησαν υπέρ τους πεντακοσίους, +επληγώθησαν δε πολύ περισσότεροι, εκ των οποίων ολίγοι διέφυγαν +τον θάνατον μη έχοντες, εν καιρώ θέρους μάλιστα, την ανήκουσαν +περιποίησιν. + +Μετά την μάχην ταύτην ανεχώρησαν από το στρατόπεδον πολλοί από +τους Δερβενοχωρίτας, Αιγινήτας και Σαλαμινίους, καθώς και από +τους Στερεοελλαδίτας, όσοι δεν επαγγέλλοντο τον στρατιώτην, +αλλ' ήλθον διά να λάβωσι μέρος εις ταύτην την μάχην. Το δε +τακτικόν χωρίς την γνώμην και συγκατάθεσιν του Καραϊσκάκη +μετεβιβάσθη από τον Φαβιέρον εις Αμπελάκι, χωρίον της +Σαλαμίνος, επί λόγω του να αναλάβη εις μερικάς ημέρας από τους +κόπους της εκστρατείας. Ο Καραϊσκάκης εδυσαρεστήθη καθ' +υπερβολήν και δεν είχε πλέον διόλου συστολήν εις την φύσει +αχαλίνωτον γλώσσαν του· δεν έμεινεν όμως ούτε ο Φαβιέρος +αδιάφορος εις τα κατ' αυτού λεγόμενα· ελπίζων μάλιστα να +ωφεληθή από την αποτυχίαν ταύτην, την οποίαν αυτός απέδιδεν εις +τον Καραϊσκάκην, και υποθαλπόμενος από τους εν Ναυπλίω εχθρούς +του Καραϊσκάκη, ανέφερεν εις την Κυβέρνησιν ότι δεν είναι +δυνατόν να οδηγηθή καλώς τακτικόν στράτευμα από άνθρωπον +ανίδεον διόλου της τακτικής. Επεθύμει και ήλπιζε να κατασταθή +γενικός αρχηγός της εκστρατείας ταύτης, ή αν τούτο δεν +εκατορθώνετο, τουλάχιστον να επιτύχη ώστε το τακτικόν να μην +υπόκειται διόλου εις τον Καραϊσκάκην. + +Η Διοίκησις, γνωρίζουσα αφ' ενός μέρους πόσον αναγκαίος ήτον ο +Καραϊσκάκης εις την εκστρατείαν ταύτην διά τα προσωπικά του +προτερήματα και διά την οποίαν έχαιρεν υπόληψιν από το +στρατόπεδον, μη θέλουσα δε αφ' ετέρου να δυσαρεστήση και τον +Φαβιέρον, τον οποίον ομοίως ενόμιζεν ωφέλιμον διά τα πράγματα +της Στερεάς Ελλάδος, επροσπάθησε να συμβιβάση την μεταξύ των +διαφοράν· και διά να οικονομήση την αίτησιν του Φαβιέρου, χωρίς +να πειράξη την φιλοτιμίαν του Καραϊσκάκη, έγραψε προς τον +δεύτερον να συμβουλεύεται τον Φαβιέρον εις τα πολεμικά του +σχέδια, ως άνθρωπον έμπειρον εις τα πολεμικά και φίλον της +πατρίδος. Αλλά τόσον τούτο το μέσον καθώς και όσα άλλα +μετεχειρίσθησαν άλλοι προς συμβιβασμόν απέβησαν μάταια. Ο +Καραϊσκάκης επιμένων διέταξε τον Φαβιέρον να μεταφέρη το +τακτικόν εις το στρατόπεδον της Ελευσίνος, όπου ήτον υποψία να +γένη κίνημα παρά των εχθρών· ο Φαβιέρος όμως δεν υπήκουσεν, +επρόβαλε δε ως δικαιολόγημα ότι οι τακτικοί συναναστρεφόμενοι +μετά των ατάκτων διαφθείρουσι τα ήθη των. Τούτο παρώξυνε +μεγάλως τον Καραϊσκάκην, ώστε δεν άφινε να του διαφύγη καμμία +περίστασις, εις την οποίαν ηδύνατο να κατακρίνη και να υβρίση +σκληρώς τον Φαβιέρον. + +Οι εχθροί του Καραϊσκάκη, εκ των οποίων τινές ευρίσκοντο και +εις το ίδιον στρατόπεδόν του, επιθυμούντες ν' αφαιρέσωσι από +αυτόν την αρχηγίαν και αποτυχόντες του να το κατορθώσωσι διά +της Κυβερνήσεως, έβαλαν προ οφθαλμών να διαλύσωσι το +στρατόπεδον, διό και εζήτουν αφορμήν, ήτις κατά δυστυχίαν δεν +άργησε να παρουσιασθή. Ο Κιουταχής έγραψε διαταγάς προς τους +κατοίκους των χωρίων της Αττικής (οι οποίοι ήσαν μεν +υποτεταγμένοι εις τους Τούρκους, συνεννοούτο όμως τινές εξ +αυτών και με τους Έλληνας) ότι εντός ολίγων ημερών εκστρατεύει +εις Ελευσίνα διά να καταστρέψη τους εκεί εμφωλεύοντας Έλληνας, +γνωστοποιεί δε τούτο εις τους κατοίκους διά να μη δειλιάσωσιν +από το κίνημα, αλλά να μένωσιν ήσυχοι εις τα χωρία των. Τα +γράμματα ταύτα εφέρθησαν εις το στρατόπεδον του Καραϊσκάκη. +Συνέβη δε ταυτοχρόνως να έλθη και ετέρα είδησις περί της +εκστρατείας ταύτης από το ίδιον στρατόπεδον του Κιουταχή. Ώστε +οι εχθροί του Καραϊσκάκη, οι οποίοι επεθύμουν του στρατοπέδου +την διάλυσιν, επαρουσίαζον εις τους στρατιώτας μέγιστον τον +κίνδυνον, εάν δεν προλάβωσι να φύγωσιν από Ελευσίνα, και τον +όλεθρον άφευκτον, αν πολιορκηθώσιν. Ο Καραϊσκάκης επροσπάθησε +να εμπνεύση θάρρος εις τους στρατιώτας· βλέπων όμως ότι ο +θόρυβος εγίνετο από στιγμήν εις στιγμήν μεγαλήτερος, εκάλεσεν +όλους τους αξιωματικούς του στρατοπέδου και τους παρεκίνησεν, +εάν δεν θέλωσι να μείνωσιν εις την θέσιν των διά να πολεμήσωσι +τον εχθρόν, τουλάχιστον ας υπομείνωσιν εις το στρατόπεδον, έως +ου να ιδώσιν ερχόμενον τον εχθρόν, και τότε δύνανται χωρίς +εντροπήν να μεταβώσιν εις άλλο οχυρώτερον μέρος. Ενώ εγίνοντο +αι συνομιλίαι αύται, ήρχοντο αγγελίαι από στιγμήν εις στιγμήν +ότι οι στρατιώται λειποτακτούσιν αδιακόπως από το στρατόπεδον· +οι επιθυμούντες μάλιστα την διάλυσιν του στρατοπέδου +επαρουσίαζαν την λειποταξίαν μεγαλητέραν και τον κίνδυνον +σημαντικότερον. Επειδή δε ο Καραϊσκάκης επιμένων δεν έδιδε +γνώμην να φύγωσι, τινές των αξιωματικών προσκαλούντες και τους +άλλους εις την φυγήν ενώπιον του Καραϊσκάκη, είπον ότι δεν +κάθονται να γένωσι θύματα της φιλοδοξίας του Καραϊσκάκη, τότε ο +Καραϊσκάκης απεκρίθη με αγανάκτησιν «Πηγαίνετε όπου αγαπάτε. Ο +Καραϊσκάκης θέλει επιμείνει εις την θέσιν του, και ας χαθή. +Όταν όμως σας ερωτήσωσιν οι άνθρωποι τι εκάμετε τον αρχηγόν +σας, ειπέτε ότι τον παρεδώσαμεν εις τους εχθρούς, διότι δεν +ηθέλησε να γένη αρχηγός της λειποταξίας». Ο λόγος ούτος +εκφωνηθείς με τόνον και πάθος, οποίον απαιτούσεν η περίστασις, +έκαμε ζωηράν εντύπωσιν εις όλους τους παρευρεθέντας +αξιωματικούς και στρατιώτας, δεν ημπόρεσεν όμως να εμποδίση και +τους ενεργούντας την διάλυσιν του στρατοπέδου. Αυτοί +παρασύραντες και τους στρατιώτας ανεχώρησαν από Ελευσίνα περί +τα μεσάνυκτα και μετέβησαν εις Σαλαμίνα (19). + +Ο Καραϊσκάκης συντροφευμένος από τους σημαντικωτέρους +αξιωματικούς επήγεν εις τον τόπον, όπου εσυνείθιζον να θέτωσι +την νυκτερινήν εμπροσθοφυλακήν, και ανάψαντες φωτίας +διενυκτέρευσαν εκεί διά να δώσωσι τρόπον τινά θάρρος εις τους +δειλιάσαντας στρατιώτας. Μ' όλα όμως τα μέτρα ταύτα, μόλις +έμειναν εις το στρατόπεδον οι σημαντικώτεροι αξιωματικοί και +έως τριακόσιοι στρατιώται, και ούτοι δε αφού τους παρεκάλεσε +θερμώς ο Καραϊσκάκης να διαμείνωσιν εις το στρατόπεδον την +νύκτα εκείνην διά να μη φύγωσιν με καταισχύνην, και τους +υπεσχέθη ότι συγκατατίθεται ν' αναχωρήσωσι την επομένην ημέραν. +Μ' όλα ταύτα ο Καραϊσκάκης μη έχων απόφασιν ν' αναχωρήση, εκτός +εάν έβλεπε σημαντικήν εχθρικήν δύναμιν, επροσπαθούσε να +ενθαρρύνη τους μείναντας αξιωματικούς και στρατιώτας, και οι +λόγοι του (αφ' ού προϊούσης της ημέρας άρχισε να διαλύεται κατ' +ολίγον ο φόβος, τον οποίον είχεν αποκαταστήσει μεγαλήτερον το +βαθύ της νυκτός σκότος) έκαμαν τοιαύτην προσβολήν, ώστε μ' όλον +ότι εφάνησαν ερχόμενοι οι εχθροί, αυτοί δεν εσυλλογίζοντο πλέον +διά φυγήν, αλλ' ετοιμάζοντο δι' αντίκρουσιν. Οι εχθροί +επλησίασαν έως βολής τουφεκίου εις το Ελληνικόν στρατόπεδον, +και αφ' ού έκαμάν τινας αποπείρας και είδον ότι οι Έλληνες δεν +φεύγουσιν, ανεχώρησαν οπίσω εις τας Αθήνας. Όλοι απέδωκαν εις +μόνον τον Καραϊσκάκην την διατήρησιν του στρατοπέδου, και οι +διαμείναντες αξιωματικοί και στρατιώται ευχαριστήθησαν πολλά +διότι επείσθησαν εις την γνώμην αυτού και δεν ανεχώρησαν. Ο +Καραϊσκάκης έγραψεν αμέσως αναφοράν εις την Κυβέρνησιν εναντίον +των πρωταιτίων της λειποταξίας. Επειδή όμως αυτοί μετανοήσαντες +εζήτησαν την συγχώρησιν, δεν ενέκρινε να επιμείνη, και ούτως +εις ολίγας ημέρας συνήλθον πάλιν όλοι εις το στρατόπεδον. + +Οι εν τω φρουρίω απελπισθέντες του να ιδώσι την πολιορκίαν +διαλυομένην ογλίγωρα, έλαβον υποψίαν ότι η σταθερότης και η +επιμονή του Κιουταχή θέλει αποκλείσει το φρούριον ως και το +Μεσολόγγιον. Και καθώς φυσικά συμβαίνει εις τους +αποκλεισμένους, αισθανόμενοι ως και των μικροτάτων πραγμάτων +την έλλειψιν και δυσαρεστούμενοι, κατέφυγον εις την ζήτησιν των +μισθών των, πρόφασιν εις την οποίαν καταφεύγουσιν, όταν +πλησιάζη ο κίνδυνος, όλοι όσοι δεν κινούνται από το αίσθημα του +πατριωτισμού και της φιλοτιμίας (20). Ο δε φρούραρχος, μη +δυνάμενος ν' αναβάλη την επίμονον αίτησίν των, ηναγκάσθη και +την εθεράπευσε πραγματικώς με δόσιν μέρους του μισθού των, +διότι μ' ελπίδας μόνον και υποσχέσεις δεν εδύνατο πλέον να τους +αναπαύση. Αλλά μ' όλον ότι έγεινεν η οικονομία αυτή, πολλοί +έφευγον κρυφίως από το φρούριον. Ο Γκούρας βλέπων τούτο και +ακούων πολλούς μη ευχαριστουμένους να διαμείνωσιν εις την +πολιορκίαν, εστοχάσθη ως απαραιτήτως αναγκαίον ν' αυξήση την εν +τω φρουρίω δύναμιν, ώστε και άν ποτε μέρος της φρουράς ήθελεν +αποφασίσει ν' αναχωρήση, η φυγή του να μην γείνη επαισθητή εις +τους όσοι ήθελον μείνει. Απέστειλε λοιπόν τον εξάδελφόν του +Ιωάννην Μαμούρην εις τον Καραϊσκάκην διά να ζητήση στρατιωτικήν +δύναμιν, τον διέταξε δε, αν δεν δυνηθή να κατορθώση διά του +Καραϊσκάκη τίποτε, να στρατολογήση αυτός αριθμόν τινα +στρατιωτών και να τους οδηγήση ο ίδιος εις το φρούριον· του +έδωκε δε και τ' αναγκαία διά την στρατολογίαν ταύτην χρήματα. + +Αν και η αποτυχία της εις Χαϊδάρι εκστρατείας ηνάγκασε την +Κυβέρνησιν να λάβη μέτρα διά να δυναμώση περισσότερον το +στρατόπεδον του Καραϊσκάκη, η βραδύτης όμως, με την οποίαν +ενεργούσε διά την έλλειψιν των μέσων, εβίασε τον Καραϊσκάκην να +φροντίση περί εσωτερικής ενδυναμώσεως της Ακροπόλεως Αθηνών· +αλλά μη έχων χρήματα δεν εδυνήθη να πείση κανέν σώμα διά να +εισέλθη εις το φρούριον. Όταν λοιπόν ήλθεν ο Μαμούρης και του +εξήγησε την ανάγκην του φρουρίου, απεφάσισε να εμψυχώση το σώμα +των Επτανησίων διά να εισέλθη εις το φρούριον, καθώς ήτον προ +πολλού σχεδιασμένον. Το σώμα τούτο συνίστατο από διακοσίους +περίπου στρατιώτας και εφοδιασθέν με τα διά συνεισφοράς +συναχθέντα υπέρ αυτού χρήματα, απεφάσισε να εισέλθη, εις το +φρούριον, οδηγούμενον από τον Ιωάννην Μαμούρην, όστις είχε την +ανήκουσαν εμπειρίαν των οδών και των από τους εχθρούς αφυλάκτων +διαβάσεων. Προσετέθησαν εις τούτους και πεντήκοντα περίπου +στρατιώται, τους οποίους μισθώσας έλαβε μαζύ του ο Μαμούρης. + +Συνελθόντες λοιπόν όλοι ούτοι εις Αμπελάκι της Σαλαμίνος και +γενόμενοι κατά πάντα έτοιμοι, εμβήκαν εις τα πλοία την +δωδεκάτην του Σεπτεμβρίου και απέβησαν εις τα παράλια της +Αττικής. Προχωρήσαντες προς το φρούριον από δρόμους μη +φυλαττομένους από τους εχθρούς, επλησίασαν ικανώς, αλλά μετά +επτά ωρών συνεχή οδοιπορίαν αποκαμόντες οι προπορευόμενοι, +εστάθησαν ολίγον διά να περιμείνωσι τους ακολουθούντας· αυτοί +όμως δεν εφάνησαν, διότι ταραχθέντες ως από πανικόν τινα φόβον +είχον αποκοπή από τους προπορευομένους και είχον επιστρέψει +οπίσω εις τα παράλια, όπου ήσαν τα πλοία περιμένοντα να ίδωσι +την έκβασιν του επιχειρήματος. Ο Μαμούρης αφ' ενός μέρους διά +την βραδύτητα των λοιπών στρατιωτών, αφ' ετέρου δε βλέπων ότι +το φως της Σελήνης, η οποία είχεν ήδη προχωρήσει εις τον +ορίζοντα, ήθελεν είναι επιβλαβές δι' αυτούς, διότι έμελλον να +διαβώσι μεταξύ των εχθρικών χαρακωμάτων, συσκεφθείς και με τους +λοιπούς στρατιώτας, απεφάσισε με κοινήν γνώμην να μην +επιχειρήσωσιν εκείνην την νύκτα διά να έμβωσιν εις το φρούριον, +αλλά κρυφθέντες εις κανέν μέρος να επιχειρήσωσι τούτο την +ερχομένην νύκτα. Μετέβησαν λοιπόν εις Καρέαν, εις το +μοναστήριον του Αγίου Ιωάννου, όπου παρέμειναν το λοιπόν της +νυκτός διάστημα και την ακόλουθον ημέραν· αλλ' επειδή +παρετήρησαν νέους προμαχώνας εις το μέρος, όπου έμελλον να +εισέλθωσι, και επειδή υπώπτευσαν ότι εγνώσθησαν από τους +εχθρούς, διότι τινές εξ αυτών κατά τύχην περιπατούντες είχον +πλησιάσει αρκετά εις το μοναστήριον, ακούσαντες και την νύκτα +μέγαν πυροβολισμόν των εχθρών, δεν έκριναν συμφέρον να +δοκιμάσωσι την είσοδον, φοβούμενοι τα επακόλουθα της αποτυχίας +δεινά. Όθεν επέστρεψαν την νύκτα εις το μέρος όπου είχον αποβή +και εμβάντες εις τα πλοία ομού με τους οπισθοδρομήσαντας +πρότερον επέστρεψαν εις Σαλαμίνα. + +Διά την αποτυχίαν ταύτην ελυπήθη μεγάλως ο Καραϊσκάκης, βλέπων +δε όσον δυσκολοτέραν, τόσον αναγκαιοτέραν την εις το φρούριον +είσοδον νέας δυνάμεως, επρόβαλεν εις τους λοιπούς, εν Ελευσίνι +στρατηγούς να μισθώσωσιν εκατόν είκοσι στρατιώτας, να τους +ενώσωσι με το Επτανήσιον σώμα, το οποίον δεν είχεν απελπισθή +του να εισέλθη εις το φρούριον μ' όλην την αποτυχίαν, και να +τους αποστείλωσιν εις το φρούριον με τας αναγκαίας προφυλάξεις. +Εγένετο δεκτόν το πρόβλημά του· και αφ' ού έγεινεν η αναγκαία +ετοιμασία, επεφορτίσθη ο Κριζιώτης να τους οδηγήση έως εις τον +τόπον της αποβάσεως. Εμβάντες λοιπόν εις τα πλοία την εικοστήν +εβδόμην του Σεπτεμβρίου, απέβησαν πλησίον των Τριών Πύργων και +μετά δύω σχεδόν ωρών συνεχή οδοιπορίαν έφθασαν πλησίον εις την +Ακρόπολιν. Αλλ' επειδή συναπαντήθησαν κατά τύχην από έν σώμα +ιππικού των εχθρών, νομίσαντες ότι επροδόθη το σχέδιόν των +ετράπησαν εις φυγήν. Οι εχθροί, μ' όλον ότι ήκουσαν τον θόρυβον +των φευγόντων, δεν εκινήθησαν αμέσως εις καταδίωξιν είτε διά το +σκότος της νυκτός, είτε διότι ενόμισαν εαυτούς ολίγους, και +τούτο έδωκε καιρόν εις τους Έλληνας να διασωθώσι. Φεύγοντες μ' +όλον τούτο διεκόπησαν εις διάφορα κόμματα· μέρος μεν, εν οις +και ο επίτροπος του αρχηγού του σώματος των Επτανησίων (21), +έφυγον προς τα βουνά και εκείθεν την ερχομένων ημέραν μετέβησαν +εις το εν Ελευσίνι στρατόπεδον. Εκ δε των προς την θάλασσαν +φυγόντων έν σώμα κατεδιώχθη από τους εχθρούς εις τον τόπον της +αποβάσεως, αλλά πολέμησαν γενναίως και βοηθούμενον από τα πλοία +διεσώθη αβλαβές, έξ δε καταφυγόντες εις μίαν εκκλησίαν κειμένην +πλησίον των Τριών Πύργων ύστερον από ικανήν αντίστασιν +εφονεύθησαν εκτός ενός, όστις διεσώθη κολυμβών, έν μέρος δε, +συνιστάμενον από εικοσιπέντε σχεδόν εκ του σώματος των +Επτανησίων, κατέφυγεν εις έν νησίδιον πλησίον της ξηράς, όπου +οχυρωθέν εκ του προχείρου και αντιπολεμήσαν γενναίως προς +πλήθος πεζών και ιππέων εχθρών και υπομείναν αφόβως τον συνεχή +και αλλεπάλληλον κανονοβολισμόν όλην την ημέραν και την +ακόλουθον νύκτα, διεσώθη τελευταίον αβλαβές από τον Κριζιώτην, +όστις επήγεν εις βοήθειάν του με δύω πλοιάρια, με τα οποία και +τους μετέφερεν εις τα μεγάλα πλοία, τα οποία δεν ημπορούσαν να +πλησιάσωσιν εκεί διά την ρηχότητα των νερών. + +Η δευτέρα αύτη αποτυχία κατελύπησε τον Καραϊσκάκην και ομού με +αυτόν όλους τους ευαισθήτους πατριώτας, αλλά την λύπην του την +εκορύφωσεν η είδησις του θανάτου του Γκούρα (22), την οποίαν +επίτηδες απεσταλμένοι από το φρούριον έφερον εις το +στρατόπεδον. Δεν ήτον πλέον καιρός μακρών και βραδέων σκέψεων +διότι εκτός της αθυμίας, την οποίαν φυσικώ τω λόγω επροξένησεν +εις τους πολιορκουμένους, το συμβεβηκός τούτο ήτον υποψία +διαιρέσεων και διχονοιών, το οποίον ημπορούσε να αυξήση τα +δεινά των πολιορκουμένων. Συνεκάλεσε λοιπόν όλους τους +στρατηγούς και αξιωματικούς τους συγκροτούντας το εν Ελευσίνι +στρατόπεδον και ωμίλησεν ούτω· «Το φρούριον των Αθηνών +κινδυνεύει και η πτώσις του θέλει είναι πτώσις όλης της Στερεάς +Ελλάδος· δεν έχει εις άλλους τας ελπίδας του, παρά εις ημάς· +δεν είναι εντροπή μας να το αφήσωμεν απροστάτευτον;» Όλοι +ομοφώνως απεκρίθησαν ότι προσφέρουσι και την ιδίαν των ύπαρξιν +διά την σωτηρίαν του φρουρίου. «Λοιπόν, επανέλαβεν ο +Καραϊσκάκης, εγώ δεν βλέπω άλλον τρόπον αρμοδιώτερον και +προχειρότερον, ειμή να δεχθή να εισέλθη εις το φρούριον επί +κεφαλής της αποσταλησομένης εις αυτό βοηθείας είς από ημάς, +όστις ήθελεν έχει ιδιαίτερον στρατιωτικόν σώμα, το οποίον να +τον αγαπά ενταυτώ και να τον σέβεται· διά να μην αποτύχωμεν δε +και ταύτην την φοράν, το οποίον θέλει είναι ολεθριώτατον, δύω +βλέπω αρμοδιωτέρους, τον εαυτόν μου και τον στρατηγόν +Κριζιώτην». Επειδή δε είπον μερικοί ότι δεν συμφέρει ο Γενικός +αρχηγός να κλεισθή μέσα εις το φρούριον, αλλά να μείνη έξω και +να προσπαθή περί διαλύσεως της πολιορκίας· — «Εκτός τούτου, +επρόσθεσεν ο Καραϊσκάκης, ενώ δεν ημπορώ να χρησιμεύσω εις το +φρούριον, όσον ο αδελφός μας Κριζιώτης· διότι πρώτην φοράν πατώ +ταύτα τα χώματα· ο δε Κριζιώτης ως διατρίψας πολύν καιρόν εις +τα εδώ γνωρίζει και τας θέσεις και τους κατοίκους και προ +πάντων, διά τας οποίας έχει σχέσεις μετά των εν τω φρουρίω +πολεμικών, θέλει κατασταθή σεβαστός εις τους πολιορκουμένους +και θέλει διαθέσει άριστα τα πράγματα του φρουρίου». Όλοι +ομοφώνως επαίνεσαν την γνώμην του Καραϊσκάκη και παρεκίνησαν +τον Κριζιώτην διά να δεχθή το πράγμα. Ο δε Κριζιώτης κινούμενος +από φιλοτιμίαν απεδέχθη χωρίς δυσκολίαν το πρόβλημα. + +Αλλ' άμα εκοινοποιήθη το πράγμα εις τους στρατιώτας αυτού, +συνήχθησαν αμέσως περί αυτόν και μ' όλον ότι τον αγαπούσαν και +τον εσέβοντο εις τον ανώτατον βαθμόν, μ' όλον τούτο δεν έλειψαν +να του προξενήσωσιν ικανάς δυσκολίας· του επαρρησίασαν κατ' +αρχάς τον κίνδυνον, με σκοπόν διά να τον αποτρέψωσιν από τούτο +το επιχείρημα. Αλλ' επειδή αυτός επρόβαλεν, ότι είναι έτοιμος +να καταφρονήση πάντα κίνδυνον, διά να μην παραβή την υπόσχεσίν +του, εστράφησαν εις την αληθή αιτίαν, ότι χωρίς ικανά χρήματα +δεν πρέπει να επιχειρισθή τοσούτον επικίνδυνον έργον. + +Το κεφάλαιον των χρημάτων το εστοχάσθη απ' αρχής ο Καραϊσκάκης, +αλλά μη βλέπων τινά πόρον εσχεδίασε να υποχρεώση, τους +στρατηγούς να καταθέσωσι μέρος και τα λοιπά να βιάση τους +πλουσιωτέρους εκ των πλησιεστέρων χωρίων διά να τα δώσωσι. +Πολλά σύντομα συνήχθησαν τα χρήματα και έγεινεν η ετοιμασία. +Αλλά διά να μην αποτύχη και ταύτην την φοράν το επιχείρημα της +εις το φρούριον εισόδου, εκρίθη αρμόδιον ώστε όλον το εν +Ελευσίνι στράτευμα και τα εν Μεγάροις τότε νεωστί ελθόντα από +Κόρινθον να υπάγωσι να τοποθετηθώσι πλησίον του εις Πατήσια +στρατοπέδου του Κιουταχή και την νύκτα, καθ' ην ήτον +συμφωνημένον να εισέλθη ο Κριζιώτης εις το φρούριον, να +επιπέσωσιν, ή τουλάχιστον να πλησιάσωσιν εις το εχθρικόν +στρατόπεδον, διά να μη δυνηθώσιν οι εχθροί να υπάγωσιν εις +βοήθειάν των εν τη πόλει, όταν ο Κριζιώτης ήθελε δοκιμάσει την +είσοδον. + +Την νύκτα της ενδεκάτης του Οκτωβρίου ήτον προσδιωρισμένον να +δοκιμάση ο Κριζιώτης την είσοδον· έμελλε δε προηγουμένως να +υπάγη να ετοιμασθή εις Αμπελάκι, να παραλάβη εκείθεν και το +σώμα των Επτανησίων και διά των πλοίων να μεταβή εις τα παράλια +της Αττικής. Την ενδεκάτην λοιπόν περί το γεύμα ειδοποιήσας ο +Καραϊσκάκης και τους εις Μέγαρα ευρισκομένους, εκίνησε μ' όλον +το στράτευμα προς τας Αθήνας διά του Μενιδίου· ήσαν δε όλοι +ομού υπέρ τας τρεις χιλιάδας. + +Άμα είδον οι εν Μενιδίω Τούρκοι τους Έλληνας, ειδοποίησαν όλους +τους κατοίκους, όντας εξαπλωμένους και εργαζομένους εις την +προκειμένην πεδιάδα, να συνέλθωσιν εις το χωρίον διά να +προφυλαχθώσιν· η από ιππείς όμως συγκειμένη εμπροσθοφυλακή των +Ελλήνων προλαβούσα αιχμαλώτισεν ένα Οθωμανόν και δύο εκ των +κατοίκων· ακροβολίσθη δε ολίγον και με τους εχθρούς έμπροσθεν +του χωρίου. Διαβάντες εκείθεν οι Έλληνες έφθασαν περί την δύσιν +του ηλίου εις Ζευγολατείον, χωρίον μικρόν έρημον, μίαν ώραν +σχεδόν απέχον του εχθρικού στρατοπέδου. Άμα ενύκτωσεν οπωσούν +και συνήλθον όλοι οι στρατιώται, διώρισεν ο Καραϊσκάκης ν' +ανάψωσι φωτίας όσας πλειοτέρας δυνηθώσι, διά να φανερώσωσι τον +ερχομόν των εις του εχθρούς και να τους παρουσιάσωσι την +δύναμίν των μεγαλειτέραν απ' ό, τι πραγματικώς ήτον. Οι εχθροί +όμως είχον ήδη πληροφορηθή περί τούτων από δύω ιππείς +προαποσταλέντας επίτηδες από τους εις Μενίδι ευρισκομένους +Τούρκους. + +Την πέμπτην ώραν της νυκτός ήτον συμφωνημένον να πλησιάση ο +Κριεζώτης εις το φρούριον, και την ώραν ταύτην έπρεπε και τα +έξω στρατεύματα να προσβάλωσιν εις το στρατόπεδον του Κιουταχή. +Ο Καραϊσκάκης λοιπόν συγκαλέσας όλους τους αξιωματικούς του +στρατεύματος επρόβαλε να γένη έφοδος γενική εις το εχθρικόν +στρατόπεδον. Αλλ' επειδή πολλοί εναντιώθησαν, λέγοντες ότι δεν +ήτον φρονήσεως έργον να επιπέσωσιν εις ωχυρωμένον στρατόπεδον, +αντεπρόβαλε να εκλεχθώσιν οι ανδρειότεροι και τολμηρότεροι, διά +να πλησιάσωσι καν εις το στρατόπεδον του εχθρού, να +τουφεκίσωσιν από πλησίον και να κάμωσι κάποιον αντιπερισπασμόν, +οι δε λοιποί να σταθώσιν οπίσω διά να υποστηρίξωσι τους +πρώτους, αν συμβή να κινδυνεύσωσιν. Επειδή όμως ουδέ τούτο το +σχέδιον δεν έγεινεν απ' όλους δεκτόν, και από φιλονεικίαν εις +φιλονεικίαν μεταβαίνοντες δεν κατώρθωνον τίποτε, ο Καραϊσκάκης +υποπτεύσας ότι εγίνετο οργανισμός διά να ματαιωθή ολοτελώς +τούτο το κίνημα και ων ανήσυχος διά τον κίνδυνον των περί +Κριζιώτην και επομένως του φρουρίου, είπε προς τους παρεστώτας +αποφασιστικά· «Η ώρα ήλθε και όποιος αγαπά την πατρίδα ας έλθη +κατόπι διά να σώσωμεν το φρούριον». Εκίνησε δε αμέσως πρώτος +προς το εχθρικόν στρατόπεδον, και το παράδειγμά του ενέπνευσε +θάρρος εις όλους, ώστε εκίνησαν προθύμως κατόπι του και ήθελον +ίσως πλησιάσει όλοι εις το εχθρικόν στρατόπεδον, εάν είς από +τους σημαντικούς Σουλιώτας αρχηγούς δεν ήθελεν οπισθοδρομήσει, +λέγων· «Δεν πηγαίνω να θυσιάσω όσους στρατιώτας διέσωσα από το +Μεσολόγγι». Το παράδειγμα τούτου έγεινεν αιτία να μην +ακολουθήσωσι και οι λοιποί, άλλοι μην εννοούντες το πράγμα, οι +περισσότεροι όμως χωρίς να ηξεύρωσι τίποτε, αλλ' υποθέτοντες +ότι έγεινε κατά διαταγήν του αρχηγού. + +Ο Καραϊσκάκης επροχωρούσε προς τους εχθρούς, χωρίς να ηξεύρη +ότι δεν ακολουθούν οι λοιποί. Τελευταίον όταν επλησίαζον αρκετά +εις το εχθρικόν στρατόπεδον, ώστε διέκρινον τους περί τας +φωτίας στρατιώτας, του αναγγέλλουν οι περί αυτόν ότι οι λοιποί +δεν έρχονται και ότι είναι κίνδυνος μόνοι των, ενώ είναι τόσον +ολίγοι, να παρουσιασθώσι πλησίον εις τον εχθρόν· αυτός μ' όλον +τούτο επέμενεν εις το να προχωρή και μόλις επείσθη από τας +παρακινήσεις των φίλων του να σταθή ολίγον μακράν από τας +προφυλακάς του εχθρού, επί λόγω του να συσσωματωθώσιν όλοι ομού +πριν εννοηθώσιν από τους εχθρούς. Σταθείς δε ολίγον και ιδών +ότι δεν ακολουθούσαν άλλοι, έβαλεν εις γραμμήν τους +συνακολουθήσαντας, όντας έως εκατόν πεντήκοντα, και διέταξε να +πυροβολήσωσι προς το εχθρικόν στρατόπεδον. Ο σκοπός του +τουφεκισμού δεν ήτον πλέον διά βλάβην του εχθρού, αλλά διά να +τους ειδοποιήση μόνον περί της πλησιάσεως και να μην τον αφήση +να κινηθή προς το μέρος, όθεν έμελλε να εισέλθη ο Κριζιώτης εις +το φρούριον (εάν ήθελε γένει γνωστόν το επιχείρημα). Συγχρόνως +με τους προχωρήσαντας επυροβόλησαν και οι μείναντες εις το +Ζευγολατείον ταχθέντες εις γραμμάς, και αφ' ού ετριπλασίασαν +αμφότερα τα μέρη τον πυροβολισμόν των, οι προχωρήσαντες +επέστρεψαν όπου και οι λοιποί, και ενωθέντες όλοι ομού +επανήλθον την αυτήν νύκτα εις το στρατόπεδον. + +Ήτον σύνθημα της εις το φρούριον εισόδου του Κριζιώτου το να +ριφθώσιν εννέα κανόνια. Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι επροχώρει η +νύκτα, ήτον εις μεγάλην αγωνίαν περί του επιχειρήματος· διότι +δεν ηκούετο σύνθημα· αλλά τελευταίον περί την δεκάτην ώραν της +νυκτός ηκούσθη ο κρότος των κανονίων της Ακροπόλεως, και ο +Καραϊσκάκης, όλος χαρά, δεν είχε πλέον όρεξιν ύπνου, αν και +αγρύπνησε και εκακοπάθησεν ικανώς όλην εκείνην την νύκτα. Το +αίτιον του να μη προφθάση ο Κριζιώτης εις το φρούριον κατά την +διωρισμένην ώραν υπήρξεν η εναντιότης των ανέμων· κανέν άλλο +εναντίον συνάντημα δεν συνέβη εις αυτόν. Αποβάς περί το +μεσονύκτιον εις το μεταξύ του Πειραιώς και Μουνυχίας παράλιον +και αναπαυθείς ολίγον, εκίνησε προς το φρούριον ενθαρρύνων και +παρακινών τους στρατιώτας· διαβάς δε εν τω μέσω των εχθρών, +πριν τους δώση καιρόν να τον εννοήσωσι και να τον κτυπήσωσιν, +εισήλθεν ασφαλώς εις το φρούριον (23). + +Προ καιρού ο Καραϊσκάκης είχε γνωρίσει ότι κατά πρόσωπον +πολεμών τον εχθρόν, δεν ήτον δυνατόν να διαλύση την πολιορκίαν +των Αθηνών. Ενόμιζε λοιπόν ωφέλιμον προς διάλυσιν της +πολιορκίας ταύτης το να εκστρατεύση εις τας έμπροσθεν επαρχίας +της Στερεάς Ελλάδος, όπου όσον ήθελε προχωρεί, τόσον ήθελεν +αυξάνει τας εδικάς του δυνάμεις με την προσθήκην των εις τους +εχθρούς υποδουλωμένων Ελλήνων και ήθελε βλάπτει τας του εχθρού +με το εμπόδισμα των τροφών και της διαβάσεως νέων στρατευμάτων. +Αλλά διά να βάλη εις πράξιν τοιούτον σχέδιον έπρεπε να έχη πολύ +περισσοτέρας δυνάμεις απ' όσας είχεν υπό την οδηγίαν του. Επ' +αυτώ τω σκοπώ είχε γράψει προ καιρού εις την Διοίκησιν διά να +τον ενδυναμώση και με άλλα στρατεύματα. Επειδή δε είχεν ήδη +τελειώσει η σύναξις των σταφίδων της Κορίνθου και τα εκεί +συνελθόντα στρατεύματα ήσαν πλέον περιττά, η Διοίκησις τα +διέταξε να υπάγωσιν εις το εν Ελευσίνι στρατόπεδον υπό τη +οδηγίαν του Καραϊσκάκη διά να συμπράξωσιν εις τα υπέρ της +Στερεάς Ελλάδος πολεμικά επιχειρήματά του. + +Ο Καραϊσκάκης, αφ' ού το φρούριον κατέστη εις την ανήκουσαν +ασφάλειαν, βλέπων ότι ήτον αρμόδιος καιρός να εκστρατεύση κατά +το προμελετηθέν σχέδιον, προσκληθείς και από τον Γ. +Δυωβουνιώτην και I. Ρούκην όντας τότε υποτεταγμένους εις τους +εχθρούς, απεφάσισε να κινηθή· έκρινε όμως αναγκαίον να +κοινοποιήση προηγουμένως το σχέδιον τούτο και εις τους εις +Μέγαρα στρατοπεδευμένους Σουλιώτας αρχηγούς, διά να τους πείση +να συνεκστρατεύσωσι προθύμως και αυτοί· και τούτο διότι +υπώπτευεν ότι, έχοντες προς αυτόν αντιζηλίαν, εμπορούσαν να μην +ακολουθήσωσιν εις την εκστρατείαν, προφασιζόμενοι ότι δεν τους +εσυμβουλεύθη. Επροσκάλεσε λοιπόν όλους τους αρχηγούς και +πρώτους αξιωματικούς αυτού του σώματος και τους εκοινοποίησε το +σχέδιον. Αυτοί απεκρίθησαν ότι το εγκρίνουν και το αποδέχονται, +αλλ' ότι ως υπηρετήσαντες και αυτοί σημαντικά την πατρίδα, +ενόμιζον ανάξιον του χαρακτήρος των να μην έχωσιν ιδιαίτερον +αρχηγόν. Ο Καραϊσκάκης, είτε από μετριοφροσύνην, είτε από +πολιτικήν, απεδέχθη το πρόβλημά των και απεφάσισαν εκ συμφώνου +να διαιρεθή η γενική αρχηγία εις τριμελή επιτροπήν, να ήναι +μέλη αυτής ο Καραϊσκάκης, ο Νικήτας και όποιος έμελλε να +εκλεχθή από τους Σουλιώτας. + +Όταν εγίνετο η συνομιλία αύτη, ο Καραϊσκάκης δεν είχε μαζύ του +κανένα σχεδόν από τους υπ' αυτόν στρατηγούς και αξιωματικούς. +Έκρινε λοιπόν αναγκαίον να τους προσκαλέση και να τους +κοινοποιήση τα γενόμενα. Η ομιλία αύτη είχεν ήδη διαδοθή εις το +στρατόπεδον και εγίνετο πολύς ψιθυρισμός· είχε δε ούτος την +αρχήν του από την μεταξύ Σουλιωτών και λοιπών Στερεοελλαδιτών +υπάρχουσαν διαίρεσιν (24), η οποία τόσον είχεν εξάψει τα +πνεύματα αμφοτέρων των μερών, ώστε ουδ' εις το παραμικρόν δεν +παρεχώρει παντελώς το έν εις το άλλο. Όταν ο Καραϊσκάκης +εκοινοποίησε το πράγμα εις τους συνελθόντας αξιωματικούς του +στρατοπέδου, όλοι αντέτειναν με αγανάκτησιν (25). Επροσπάθησεν +ο Καραϊσκάκης να τους καταπραΰνη, λέγων ότι το πράγμα τούτο αν +ήναι πειρακτικόν, είναι διά την εδικήν του φιλοτιμίαν· αυτός +όμως παραχωρεί διά το συμφέρον της πατρίδος· αλλ' αυτοί +επιμένοντες κατήντησαν να του ειπώσιν, ότι υπ' αυτόν μόνον +αρχηγόν είν' έτοιμοι να θυσιάσωσι και την ιδίαν των ζωήν, δεν +ανέχονται όμως να τον ακολουθήσωσιν εις εκστρατείαν, καθ' ην +θέλει έχει και άλλους συναρχηγούς. Αν δε αυτός έχει σταθεράν +απόφασιν να κάμη κατά την γνώμην των Σουλιωτών, ας μη λογαριάση +πλέον αυτούς διά συντρόφους του. Επρόσθεσαν δε ότι τότε μόνον +ηδύναντο ν' αποδεχθώσι της αρχηγίας την διαίρεσιν, όταν ήθελε +το διορίσει η Κυβέρνησις (26). + +Ο Καραϊσκάκης βλέπων το αμετάπειστον της γνώμης των, ειδοποίησε +τους Σουλιώτας διά γράμματος, εις το οποίον υπεγράφησαν και +όλοι οι αξιωματικοί του στρατοπέδου, τους επρόβαλε δε, αν +θέλουν, να συνακολουθήσωσιν εις την υπέρ της Στερεάς Ελλάδος +εκστρατείαν, μενόντων των πραγμάτων εις την οποίαν ήσαν +κατάστασιν. Οι Σουλιώται ηρνήθησαν αποφασιστικά το να λάβωσι +μέρος εις ταύτην την εκστρατείαν. Αλλ' έν συμβεβηκός, το οποίον +ημπορεί να νομισθή, ως ευτύχημα διά τον Καραϊσκάκην και την +Στερεάν Ελλάδα, συνετέλεσεν εις την επιτυχίαν της εκστρατείας +και εμψύχωσε τους περί τον Καραϊσκάκην. + +Μέγα μέρος των εν Κορίνθω υπό διαφόρους οπλαρχηγούς συνελθόντων +στρατευμάτων νομίζον ότι αδικείτο εις τους μισθούς του από τους +πρωτίστους Σουλιώτας αρχηγούς, απεχωρίσθη από αυτούς· +συσσωματωθέν δε και συνδεθέν με όρκους και άλλους δεσμούς +ωνομάσθη Ηπειρωτοσουλιωτικόν σώμα και απεφάσισε ν' ακολουθήση +τον Καραϊσκάκην, της βοηθείας του οποίου ενόμισεν ότι είχεν +ανάγκην. Οι συγκροτούντες τούτο το σώμα ήρπασαν ικανόν μέρος +σταφίδων ανήκον εις ιδιώτας Κορινθίους διά να πληρωθώσι +μισθούς, χρεωστουμένους εις αυτούς παρά της Διοικήσεως ή παρά +των αρχηγών των. Υποπτεύοντες δέ τινα καταδρομήν επρόβαλον εις +τον Καραϊσκάκην να τον συνακολουθήσωσιν επί υποσχέσει του να +υπερασπισθή τα οποία ενόμιζον ότι είχον δίκαια. Ο Καραϊσκάκης +νομίζων ότι δεν ήτον όλον το άδικον από μέρος των και επειδή με +την συνδρομήν αυτών ηδύνατο να βάλη εις ενέργειαν την υπέρ της +Στερεάς Ελλάδος εκστρατείαν, εδέχθη ευχαρίστως το πρόβλημά των, +υποσχεθείς να διορθώση το πράγμα από μέρους της Κυβερνήσεως. + +Ενώ δε εγίνοντο ταύτα, ο Φαβιέρος μείνας αρκετόν καιρόν εις +Αμπελάκι άπρακτος, διά να παύση την κατακραυγήν των ανθρώπων +ότι δεν λαμβάνει μέρος εις τον πόλεμον, απεφάσισε να κινηθή εις +κανέν επιχείρημα. Ελθών λοιπόν εις Ελευσίνα επρόβαλεν εις τον +Καραϊσκάκην ότι εσχεδίασε να επιπέση εις τους εις Θήβας +στρατοπεδευμένους εχθρούς και ότι επιθυμεί να λάβη συμβοηθούς +εις το επιχείρημά του έως τριακοσίους ατάκτους στρατιώτας. Ο +Καραϊσκάκης μαθών ότι η διάβασις του στρατεύματος έμελλε να +γένη από τόπον πεδινόν και γνωρίζων τον χαρακτήρα και την +συνήθειαν των Ελλήνων στρατιωτών, παρέστησεν εις τον Φαβιέρον +το δυσκατόρθωτον της επιχειρήσεως, του επρόσθεσε δε· «Αν +κατορθώσης να διώξης τους Τούρκους από την πόλιν των Θηβών και +να την κυριεύσης, δυσκόλως μεν, ίσως όμως δυνηθής να την +διαφυλάξης εις δευτέραν εχθρικήν συμπλοκήν· εάν όμως αποτύχης, +ολίγους των τακτικών θέλεις διασώσει διωκομένους εις την +πεδιάδα από το ιππικόν των εχθρών». Αλλ' επειδή ο Φαβιέρος +επέμενεν, ο Καραϊσκάκης, διά να μη λέγεται ότι εμπόδισε το +πράγμα από κακοβουλίαν του, παρεχώρησε και διέταξε τον Δ. +Καλλέργην και Στέφον Σέρβον (τους οποίους ονομαστί εζήτησεν ο +Φαβιέρος) να παραλάβωσι τους στρατιώτας των, όντας έως +τριακοσίους, και να ακολουθήσωσι τον Φαβιέρον εις τούτο το +επιχείρημα. + +Την εννάτην λοιπόν του Οκτωβρίου οι δύω ούτοι αξιωματικοί +κινήσαντες από Ελευσίνα και ενωθέντες εις Κούντουρα με τους +τακτικούς, επροχώρησαν εκείνην την νύκτα έως εις τον Ασωπόν, +όπου έμειναν ν' αναπαυθώσιν ολίγον. Ιδόντες δε οι Έλληνες και +προ πάντων οι άτακτοι, ότι ο δρόμος ήτον διά της πεδιάδος, και +φοβηθέντες μη απαντηθώσιν από εχθρικόν ιππικόν, ή αποτυχόντες +του επιχειρήματος καταδιωχθώσι, δεν ηθέλησαν να προχωρήσωσι· +και μέρος μεν εκ των ατάκτων αντέτεινε φανερά, μέρος δε +εκρύπτετο καθ' οδόν, ώστε ο Φαβιέρος, αφ' ού επροχώρησεν ολίγον +και είδεν ότι όσον προώδευε το στράτευμα, τόσον ωλιγόστευε, +απελπισθείς του να δυνηθή να φέρη τον σκοπόν του εις έκβασιν, +διώρισε τους Έλληνας να οπισθοδρομήσωσι, και ούτως οι μεν μετά +του Καλλέργη και Στέφου επέστρεψαν πάλιν εις Ελευσίνα, το δε +τακτικόν μετά του Φαβιέρου μετέβη και εστάθη εις Μέγαρα. + +Ο Καραϊσκάκης επιθυμών να κάμη βασιμωτέραν την εις την Στερεάν +Ελλάδα εκστρατείαν του, ώστε να ελπίζη πιθανώτερον περί της +επιτυχίας της, επρόβαλεν εις τον Φαβιέρον να συνακολουθήση μετά +του τακτικού. Αλλ' αυτός, ενώ υπεσχέθη κατ' αρχάς, ύστερον +ηρνήθη είτε διά την μεταξύ αυτού και του Καραϊσκάκη +δυσαρέσκειαν, είτε πεισθείς εις τους Σουλιώτας αρχηγούς, ή +τελευταίον διότι ενόμιζε δύσκολον την διατήρησιν των τακτικών +εις επαρχίας εν μέρει μεν έρημους, εν μέρει δε συμπραττούσας +μετά των εχθρών. Ο Καραϊσκάκης ελυπήθη διά την άρνησιν· μ' όλον +τούτο απεφάσισε να βάλη εις πράξιν το περί της εκστρατείας +ταύτης σχέδιον και χωρίς την σύμπραξιν του τακτικού. + +Αφ' ού όλα τα της εκστρατείας έγειναν έτοιμα, ο Καραϊσκάκης +συνεκάλεσεν όλους τους συγκροτούντας το στρατόπεδον στρατηγούς +και αξιωματικούς, και αφ' ού με την συγκατάθεσιν αυτών διώρισε +τον Βάσον αρχηγόν του εν Ελευσίνι στρατοπέδου, επρόβαλεν εις +τους λοιπούς, όσοι έμελλον να συνακολουθήσωσιν, ότι διά να +επιτύχωσιν εις την εκστρατείαν ταύτην είναι απαραιτήτως +αναγκαίον να έχωσι τους στρατιώτας των εις την πλέον αυστηράν +ευταξίαν και υποταγήν· να μη συγχωρήσωσι δε ή παραβλέψωσι κανέν +είδος καταχρήσεως· διότι η εις τους εχθρούς υποταγή της +Ρούμελης κατά μέγα μέρος επήγασεν από αυτάς τας καταχρήσεις. +«Έπειτα (είπε) πώς θέλουν έλθη με ημάς οι κάτοικοι των +επαρχιών, εις τας οποίας μέλλομεν να υπάγωμεν, εάν ημείς +φερώμεθα προς αυτούς και από τους ιδίους Τούρκους χειρότερα;» +Απεδέχθησαν όλοι με προθυμίαν τα λεγόμενα. Αλλ' ο Καραϊσκάκης +διά πλειοτέραν ασφάλειαν διέταξε να γενή έγγραφον υποσχετικόν +περί της ευταξίας ταύτης, το οποίον υπογραφέν απ' όλους τους +στρατηγούς και αξιωματικούς, παρεδόθη εις χείρας του. +Περιείχετο δε προς τοις άλλοις εις το έγγραφον τούτο ότι ο +ατακτήσας θέλει παιδεύεται αυστηρώς από τον αρχηγόν, χωρίς να +δύναται κανείς από τους συμφωνήσαντας να τον εξαιρέση της +ευθύνης, και αν ήθελεν ανήκει ιδίως εις αυτόν. Όλον το σώμα το +οποίον απεφασίσθη διά την εκστρατείαν ταύτην εσυμποσούτο από +δύω χιλιάδας πεντακοσίους πολεμιστάς. Με τούτους επεχείρησεν ο +Καραϊσκάκης το μέγα έργον της επαναστάσεως της Ρούμελης. + +Την εικοστήν πέμπτην του Οκτωβρίου περί το μεσημέρι εκίνησεν +από την Ελευσίνα το στράτευμα· έμεινε δε την νύκτα εις τα +Κουντουριώτικα Καλύβια και την ερχομένην ημέραν μετέβη εις +Κάζαν, όπου διέμεινε και την επιούσαν νύκτα. Ο Καραϊσκάκης διά +να πληροφορηθή ακριβώς αν δεν υπάρχωσιν εις κανέν μέρος της +διαβάσεως εχθροί, διά να προλάβη αφυλάκτους τους εις Δομπραίναν +και να προξενήση καμμίαν βλάβην εις αυτούς διά το αιφνίδιον, +έκρινεν αναγκαίον να στείλη μίαν εμπροσθοφυλακήν. Διώρισε +λοιπόν εις τούτο τον Αλέξην Γαρδικιώτην Γρίβαν, όστις λαβών +τριακοσίους περίπου στρατιώτας εκίνησεν ολίγον μετά την δύσιν +του ηλίου προς την Δομπραίναν. Μόλις όμως εμβήκεν εις τον +δρόμον και ήρχισε ραγδαιοτάτη βροχή, η οποία δεν άφησε να +τελεσφορήση τούτο το επιχείρημα. Οι στρατιώται διά το βαθύ της +νυκτός σκότος και διά την βροχήν απεπλανήθησαν και +διεσκορπίσθησαν, και μόλις έν σώμα από τριάκοντα μόνον έφθασε +πλησίον εις την Δομπραίναν και τοποθετηθέν εις ένα αντικρύ +αυτής λόφον επαρατηρούσε τα κινήματα των εχθρών· αλλά χωρικοί +τινες εργαζόμενοι εις την παρακειμένην πεδιάδα, ιδόντες αυτούς +και νομίσαντες ότι ήλθον να λαφυραγωγήσωσιν, ως και άλλοτε +συνέβαινεν, ανήγγειλαν το πράγμα εις τους εχθρούς. Αυτοί δε +έπεμψαν αμέσως τριάκοντα ιππείς διά να προφυλάξωσι τα ζώα των +και τα των κατοίκων και να καταδιώξωσι τους Έλληνας. Ενώ +επροχώρουν οι ιππείς ούτοι προς τον λόφον, απαντώσιν ένα +στρατιώτην Βούλγαρον από την εμπροσθοφυλακήν του Ελληνικού +στρατεύματος, ο οποίος επροχώρει μόνος προς την Δομπραίναν, +νομίζων ότι οι φαινόμενοι ιππείς ήσαν Έλληνες. Οι εχθροί +συλλαβόντες αυτόν ζώντα έμαθον ότι ήρχετο κατ' αυτών ο +Καραϊσκάκης, και αμέσως επιστρέψαντες ωχυρώνοντο εις τους +πύργους και εις τας δυνατωτέρας οικίας του χωρίου. + +Ολίγον προ της δύσεως του ήλιου έφθασεν ο Καραϊσκάκης εις +Δομπραίναν και αμέσως προσέβαλεν εις το χωρίον με όσους έτυχε +να φθάσωσι συγχρόνως με αυτόν· οι δε λοιποί Έλληνες, φθάνοντες +ανά σώματα (επειδή από τας βροχάς και το μάκρος της οδοιπορίας +είχον διακοπή καθ' οδόν) ερρίπτοντο αμέσως κατά των εχθρών· +τέλος περικυκλώσαντες πανταχόθεν το χωρίον και εφορμήσαντες το +εκυρίευσαν, εκτός των τριών πύργων και των περί το μέσον του +χωρίου τέσσαρων ή πέντε οικιών, όπου κατέφυγον οι εχθροί καί +τινες των οικογενειών, όσαι ή επρόκριναν να μείνωσι μετά των +εχθρών, ή δεν εδυνήθησαν να φύγωσιν, όταν έφυγον και οι λοιποί +κάτοικοι του χωρίου. Εκυρίευσαν οι Έλληνες έως τριάκοντα ίππους +πολεμιστηρίους καί τινα φορτηγά, τα οποία μετεκόμιζον τα εφόδια +των εχθρών. + +Ο Καραϊσκάκης επροσπάθησε να πείση τους Έλληνας να μείνωσιν +εις Δομπραίναν διά να φυλάξωσι πολιορκημένους τους εχθρούς, +αλλ' αυτοί, μη όντες εις κατάστασιν ν' αγρυπνήσωσι διά την εκ +της μακράς οδοιπορίας κακοπάθειαν, δεν επείσθησαν, αλλ' αφ' ού +ελαφυραγώγησαν το χωρίον, μετέβησαν την νύκτα εις Κακόσι. Οι +εχθροί λοιπόν μείναντες την νύκτα εκείνην αφύλακτοι ωχυρώθησαν +καλήτερον και έστειλαν εις τα πλησιέστερα εχθρικά στρατόπεδα +διά να πέμψωσι βοηθείας όσον το δυνατόν ταχύτερον. Εις την +συμπλοκήν ταύτην από τους Έλληνας εφονεύθη είς και επληγώθησαν +πέντε· ασήμαντος πρέπει να εστάθη και η ζημία των εχθρών· διότι +επολεμούσαν από τας οικίας. + +Την ερχομένην ημέραν εισήλθαν πάλιν οι Έλληνες εις τας οικίας +της Δομπραίνας και επολέμουν τους εχθρούς, αλλ' αυτοί +οχυρωθέντες την νύκτα και επελπίζοντες εις τας οποίας +επεκαλέσθησαν βοηθείας, επέμενον με τολμηρότητα. Ο Καραϊσκάκης +υποπτεύων ότι έμελλον να φθάσωσιν ογλήγορα εχθρικαί βοήθειαι, +έβαλε σκοπιάς εις όλους τους δρόμους τους φέροντας προς την +Δομπραίναν και αμέσως του ανήγγειλαν ότι εκατόν περίπου ιππείς +ήρχοντο από το εν Θήβαις στρατόπεδον. Τρέχει αυτοπροσώπως ο +ίδιος μετά τινων πεζών και ολίγων εφίππων και προκαταλαβών έν +μέρος όπου εστένευεν αρκετά ο δρόμος, εκτύπησεν, οπισθοδρόμησε +και εδίωξεν εις τα οπίσω τους εχθρούς, αφ' ού τους επροξένησεν +ικανήν ζημίαν. + +Επιθυμών δε ο Καραϊσκάκης να εξώση τους εχθρούς από την +Δομπραίναν όσον το δυνατόν συντομώτερα, διά να μην καταφθάσωσι +νέαι βοήθειαι και τους ενδυναμώσωσι περισσότερον, διέταξε και +μετεκόμισαν έν κανόνιον από την εις τον λιμένα Δομπραίνης +ευρισκομένην Ελληνικήν γολέτταν (27), αλλ' η βλάβη την οποίαν +και δι' αυτού επροξενούσεν εις τους εχθρούς ήτον ασήμαντος, +διότι οι πύργοι, προς τους οποίους διευθύνετο, ήσαν δυνατής +κατασκευής και εχρειάζοντο πολλαί και αλλεπάλληλοι βολαί διά να +εξασθενήση ή να κατεδαφισθή μέρος αυτών. Ο Καραϊσκάκης μ' όλον +τούτο είχε δώσει διαταγήν να κανονοβολώσι καθ' ημέραν +μεταφέροντες το κανόνιον πλησίον εις το χωρίον, διά να έχωσιν +ενασχόλησιν τρόπον τινά και εμψύχωσιν οι στρατιώται και διότι η +είδησις, του ότι το Ελληνικόν στρατόπεδον είναι προμηθευμένον +και με κανόνια, ηδύνατο να ενθαρρύνη τους υπό τον εχθρόν +Έλληνας, επειδή εβεβαιόνοντο τρόπον τινά ότι οι περί τον +Καραϊσκάκην δεν ήλθον διά να λαφυραγωγήσωσι και να φύγωσιν. + +Ενώ δε μίαν ημέραν ετοποθέτησαν το κανόνιον είς τινα θέσιν +μόλις απέχουσαν ως βολήν τουφεκίου από τον εις το κέντρον του +χωρίου πύργον και πλήθος στρατιωτών συνέρρευσεν εις την θέσιν +ταύτην και εις τας ακρινάς του χωρίου οικίας, συμβαίνει μία +ραγδαιοτάτη βροχή συντροφευμένη με σφοδρότατον άνεμον, το +οποίον έκαμε τους στρατιώτας να μεταβώσι κατ' ολίγους εις τας +κατοικίας των. Ο Καραϊσκάκης, αν και δεν ήτον εις το μέρος όπου +εγίνετο η συμπλοκή, υπώπτευσεν όμως εκείνο το οποίον και τω +όντι είχε συμβή και έδραμε διά να φροντίση να μετακομισθή το +κανόνιον εις τόπον ασφαλή. Έως να φθάση εις τον τόπον, όπου +ήτον το κανόνιον, ολίγοι στρατιώται διέμειναν, οι λοιποί είχον +ήδη φθάσει εις Κακόσι, απ' όσους δε απαντούσε καθ' οδόν εκείνοι +μόνον επέστρεφον, όσοι τον εντρέποντο, και είχον φιλοτιμίαν. +Έπιασε και μόνος του το σχοινίον, διά του οποίου εσύρετο το +κανόνιον, έφθασε και ο Νικήτας και άλλοι τινές αξιωματικοί και +ούτω το μετεκόμιζον εις το στρατόπεδον. Ενώ εγίνοντο ταύτα, +αναγγέλλουσιν εις τον Καραϊσκάκην ότι έν σώμα Ελλήνων, το +οποίον είχεν υπάγει εις τα αμπέλια της Δομπραίνας, επερικυκλώθη +από τους εχθρούς και είναι εις μέγιστον κίνδυνον. Αφιερώνει +αμέσως εις τον Νικήταν και τους λοιπούς αξιωματικούς την +φροντίδα της μετακομίσεως του κανονίου και αυτός διευθύνεται +προς το μέρος όπου ήσαν οι κινδυνεύοντες με μόνον ένα από τους +υπηρέτας του και ένα εθελοντήν, αφ' ού όμως εμήνυσε να εξέλθωσι +και άλλοι στρατιώται από το χωρίον. Αλλά μόλις επροχώρησεν +ολίγον και απαντά ερχομένους τους Έλληνας, εις βοήθειαν των +οποίων επήγαινεν. + +Ενώ επέστρεφεν ο Καραϊσκάκης εις την κατοικίαν του +καταβεβαρημένος από την βροχήν, από την λάσπην και από τον +κόπον, ιδών πλησίον του τον εθελοντήν (28), τον οποίον +εγνώριζεν ότι διά περιέργειαν και φιλοτιμίαν εξέθεσε τον εαυτόν +του εις τους κόπους και τους κινδύνους της εκστρατείας· +«Βλέπεις (λέγει προς αυτόν) εις ποία βάσανα είμεθα υποκείμενοι; +και μ' όλα ταύτα ποίος μας το γνωρίζει; — Αν κατά το παρόν +(απεκρίθη ο νέος) τα πάθη δεν αφίνουν να γνωρισθώσιν αι +εκδουλεύσεις και οι αγώνες σου, δεν πρέπει ν' απελπισθής. Θέλει +έλθει καιρός να γνωρίσωσι την αξίαν εκάστου και ν' αποδώσωσι +τον ανήκοντα έπαινον και την δικαίαν αμοιβήν. — + +Γράφε καν (επανέλαβεν ο Καραϊσκάκης) γράφε ό, τι βλέπεις και +τούτο θέλει είναι αρκετή ανταμοιβή δι' ημάς. + +Το φθάσιμον των Ελληνικών στρατευμάτων εις Δομπραίναν έγεινεν +αμέσως γνωστόν εις όλας τας πέριξ επαρχίας, αλλ' οι κάτοικοι +δεν ετόλμησαν να λάβωσι τα όπλα, υποπτεύοντες μήπως η +εκστρατεία είναι προσωρινή και μόνον διά λαφυραγωγίαν. Ταύτην +την ατολμίαν βλέπων και ο Ρούκης εζήτησεν από τον Καραϊσκάκην +να στείλη εις αυτόν στρατιωτικήν τινα δύναμιν, διά να εμψυχώση +τους κατοίκους και να τους κινήση πάλιν εις πόλεμον κατά του +εχθρού. Ο Καραϊσκάκης πεπεισμένος και ο ίδιος διά την ανάγκην +ταύτην, απέστειλε τον Γαρδικιώτην Γρίβαν και Νάκον Πανουργιά με +περίπου τετρακοσίους στρατιώτας, γράψας και προς τον +Δυοβουνιώτην και προς τους λοιπούς αρχηγούς των όπλων να λάβωσι +προθύμως μετοχήν εις τον παρόντα κρίσιμον αγώνα. + +Διεδόθη και εις την Πελοπόννησον η είδησις της εις Δομπραίναν +αφίξεως και στρατοπεδεύσεως του Καραϊσκάκη και πολλοί από τους +εκεί ευρισκομένους Στερεοελλαδίτας συσσωματούμενοι ήρχοντο εις +βοήθειάν του. Η προθυμία της εις Ρούμελην εκστρατείας ανεφάνη +και εις τους υπό την οδηγίαν των Σουλιωτών αρχηγών στρατιώτας, +οι οποίοι ήρχισαν ήδη και ν' αποσπώνται, όταν και οι ίδιοι +αρχηγοί των απεφάσισαν να μεταβώσι και αυτοί εις Δομπραίναν και +να συμμεθέξωσιν εις τον ιερόν τούτον αγώνα. Μόνον από τους +αρχηγούς τούτους ο Κώστας Μπότζαρης και Κήτζος Τσαβέλας δεν +ωδήγησαν αυτοπροσώπως τα υπό την οδηγίαν των σώματα εις ταύτην +την εκστρατείαν είτε διά να μην αναγνωρίσωσι με την πράξιν +αρχηγόν τον Καραϊσκάκην, είτε διότι είχον σκοπόν να λάβωσι +μέρος εις την τότε συγκροτουμένην Εθνικήν Συνέλευσιν. + +Οι κάτοικοι των πέριξ επαρχιών αν και έβλεπον ότι το Ελληνικόν +στρατόπεδον ηύξανεν ολοέν και η εκστρατεία αύτη αποκατεστήνετο +σημαντικωτάτη διά την εις Βιτιρνίτζαν διάβασιν του Δ. Μακρή και +Γ. Δράκου και διά την εις Ταλάντι απόβασιν των Ολυμπιακών +στρατευμάτων, μ' όλα ταύτα δεν ετόλμων να λάβωσι τα όπλα κατά +των εχθρών και να συμπράξωσι με τον Καραϊσκάκην. Ως και αυτά τα +περί το στρατόπεδον χωρία, μ' όλον ότι δεν ήσαν πλησίον +Τούρκοι, δεν ετόλμησαν να κινηθώσιν, αλλ' εζήτησαν από τον +Καραϊσκάκην δύναμιν. Ο Καραϊσκάκης αφ' ού ενεθάρρυνε τους +απεσταλμένους των, έστειλεν εις βοήθειάν των τον Αντώνιον +Κοντοσόπουλον και Γιαννάκην αδελφόν του Οδυσσέως με διακοσίους +περίπου στρατιώτας, οι οποίοι μετέβησαν αμέσως κ' +ετοποθετήθησαν εις τα χωρία Ζαγαρά και Κουτουμουλά. Οι κάτοικοι +των χωρίων τούτων θέλοντες να δείξωσιν εις τους εχθρούς, (μετά +των οποίων, φαίνεται, συνεννοούντο) ότι εξ ανάγκης εδέχθησαν +τους Έλληνας, και ν' αποκτήσωσι με τούτο καταφύγιον εις +εναντίαν περίστασιν, ειδοποίησαν τον Μουσταφάμπεην αρχηγόν των +κατά τας επαρχίας ταύτας τουρκικών στρατευμάτων, ευρισκόμενον +τότε εις Λεβαδείαν· αυτός δε ετοιμασθείς εκίνησεν αμέσως προς +τα χωρία ταύτα. Οι Έλληνες μη ελπίζοντες να ήναι τόσον μεγάλη η +εχθρική δύναμις, εξαπλωθέντες εις τόπον περισσότερον απ' όσον +ήσαν ικανοί να φυλάξωσι και μη οχυρωθέντες καλώς ουδ' εις +αυτόν, ηναγκάσθησαν εις πρώτην έφοδον των εχθρών να τραπώσιν +εις φυγήν, ήτις απέβη εις αυτούς πολλά επιζήμιος· διότι +εφονεύθησαν υπέρ τους τριάκοντα πέντε και εσυλλήφθησαν ζώντες +μερικοί, εν οις και ο Γιαννάκης αδελφός του Οδυσσέως, τον +οποίον όμως εφόνευσαν μετ' ολίγον. + +Οι εις Ζαγαρά πολεμήσαντες Τούρκοι, όντες έως οκτακόσιοι και +έχοντες επί κεφαλής τον Μουσταφάμπεην, ήλθον την ερχομένην +ημέραν εις βοήθειαν των εις Δομπραίναν αποκλεισμένων. Ο +Καραϊσκάκης μη γνωρίζων πόση ήτον η δύναμις αύτη των εχθρών και +επειδή δεν ήτον θέσις αρμοδία εις τον δρόμον του διά να +προσπαθήση να εμποδίση την διάβασίν των, διέταξε τους Έλληνας +να φυλάττωσι καλώς τας μεταξύ Δομπραίνας και Κακοσίου θέσεις +των. Οι Τούρκοι, άμα επλησίασαν εις το χωρίον, χωρίς να +στρατοπεδεύσωσι και να ησυχάσωσιν οπωσούν, ώρμησαν αμέσως +εναντίον σώματός τινος Ελλήνων ωχυρωμένου εις μίαν εκκλησίαν, +απέχουσαν ως βολήν τουφεκίου από τας ακρινάς οικίας της +Δομπραίνας. Οι Έλληνες υπέμειναν την ορμήν των, οι δε Τούρκοι +τοποθετηθέντες όπισθεν των πέριξ πετρών αντεπολέμουν, αλλά μετ' +ολίγας στιγμάς οι Έλληνες εξελθόντες από τους προμαχώνας των +και εφορμήσαντες κατ' αυτών τους εδίωξαν έως εις τας οικίας και +ετοποθετήθησαν αυτοί όπου ήσαν οι Τούρκοι. Μετά τινα +αντιτουφεκισμόν, επειδή ο στρατητηγός Νικήτας εσηκώθη διά να +εφορμήση πλησιέστερον κατά των εχθρών, οι Έλληνες νομίσαντες +τούτο σημείον οπισθοδρομήσεως, αμέσως επέστρεψαν όλοι εις την +εκκλησίαν, οι δε Τούρκοι κατέλαβον πάλιν την προτέραν των +θέσιν. + +Ηκολούθει ακόμη με ζωηρότητα η μάχη, όταν εφάνη έν σώμα εχθρών +πεζών και ιππέων συνιστάμενον από χιλίους περίπου πολεμιστάς +και ερχόμενον από Αττικήν εις βοήθειαν των εις Δομπραίναν +πολιορκουμένων. Οι Έλληνες, χωρίς να ταραχθώσι διόλου διά την +παρουσίαν αυτής της σημαντικής εχθρικής δυνάμεως, επέμειναν +αντιμαχόμενοι εις τους εχθρούς έως την νύκτα, ότε ούτοι +ανεχώρησαν εις Δομπραίναν. Το από την Αττικήν ελθόν στράτευμα +δεν έλαβε διόλου μέρος εις την μάχην ταύτην, το οποίον έδωκεν +αφορμήν εις τους Έλληνας να συμπεράνωσιν ότι την ερχομένην +ημέραν έμελλε να γένη σημαντική συμπλοκή. Κανέν σώμα δεν +ηθέλησε να μείνη εις την εκκλησίαν, φοβούμενον μην αποκλεισθή +από τους εχθρούς και δεν δυνηθή πλέον να λάβη βοήθειαν· ο +Καραϊσκάκης λοιπόν διέταξε τους φυλάττοντας ταύτην την θέσιν ν' +αναχωρήσωσι την νύκτα, αφού καταστρέψωσι τα περί την εκκλησίαν +οχυρώματα. + +Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι η δύναμις των εχθρών κατέστη σημαντική +και υποθέτων ότι ο Μουσταφάμπεης, Αλβανός πολεμιστής και +φιλότιμος, έμελλεν αφεύκτως να κινηθή κατά του στρατοπέδου +αυτού των Ελλήνων, διέταξε και κατεσκευάσθη διά νυκτός έν +οχύρωμα εις την πλευράν του στρατοπέδου την βλέπουσαν προς +Δομπραίναν επί των ερειπίων παλαιού τινος τείχους και εσύστησε +τας αναγκαίας περί το στρατόπεδον φυλακάς. Οι Τούρκοι όμως ούτε +την νύκτα εκείνην, ούτε τας ακολούθους ημέρας δεν έκαμαν κανέν +κίνημα· ευχαριστήθησαν μόνον να βάλωσι φρουράν εις την +εκκλησίαν, την οποίαν άφησαν οι Έλληνες, και να την οχυρώσωσιν. +Οι Έλληνες ενθαρρυνόμενοι από την ακινησίαν των Τούρκων, +εξήρχοντο πολλάκις κατ' αυτών και έδιδον αιτίαν πολέμου, αλλ' +αυτοί δεν εκινούντο εις σημαντικήν συμπλοκήν, ηκροβολίζοντο +μόνον μακρόθεν και επέστρεφον εις τα ίδια. Τελευταίον ο +Μουσταφάμπεης αφήσας έως επτακοσίους πολεμιστάς εις Δομπραίναν, +παρέλαβε τα λοιπά στρατεύματα και ανεχώρησε. + +Δεν εβράδυναν πολύ οι Έλληνες να γνωρίσωσι την αιτίαν της +απραξίας και της από Δομπραίναν αναχωρήσεως των εχθρών. Ο +Μουσταφάμπεης άμα έφθασεν εις Δομπραίναν, έμαθε την εις Ταλάντι +απόβασιν των Ολυμπίων, οι οποίοι απέκλεισαν στενώς τους +φυλάττοντας τας αποθήκας Τούρκους. Επειδή δε από το Ταλάντι +εφέροντο αι τροφαί και εις τα λοιπά τουρκικά στρατόπεδα, +εστοχάσθη πλέον κατεπείγον να τρέξη εις εκείνο το μέρος, παρά +να πολεμήση το στρατόπεδον του Καραϊσκάκη, το οποίον δεν ήτον +τόσον επικίνδυνον· διότι και αν ήθελεν επιτύχη να διώξη τους +Τούρκους από Δομπραίναν, δεν ηδύνατο να επιφέρη σημαντικήν +αλλοίωσιν εις τα τουρκικά πράγματα. + +Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι οι εχθροί, αν και με ολίγον ιππικόν, +εκυρίευον όλην σχεδόν την έμπροσθεν της Δομπραίνας πεδιάδα και +θέλων να συστείλη και από τούτο το μέρος τους εχθρούς, διέταξε +τον αρχηγόν του ατάκτου Ελληνικού ιππικού Χατζή Μιχάλην +Ταλιάνον, ευρισκόμενον εις Μέγαρα, να μεταβή εις Δομπραίναν· +και αυτός υπακούσας αμέσως μετέβη εις το στρατόπεδον την νύκτα +της εννάτης του Νοεμβρίου. Ο Καραϊσκάκης θέλων να ωφεληθή από +την άγνοιαν των εχθρών διά να κάμη καμμίαν βλάβην εις αυτούς, +διέταξε να μην εβγάλωσι τους ίππους εις μέρη όπου ήτον δυνατόν +να φανώσιν εις τους εχθρούς, και την νύκτα της ενδεκάτης του +αυτού μηνός διώρισε τον Γιαννάκην Σουλτάνην να υπάγη με +πεντήκοντα στρατιώτας να κάμη ενέδραν εις τους αμπελώνας της +Δομπραίνας, όπου εσυνείθιζον να πηγαίνωσι συχνά οι εχθροί διά +σταφύλια και διά βοσκήν των ίππων των, και εάν μεν +παρουσιασθώσιν ολίγοι εχθροί, να τους κτυπήση προσπαθών να τους +εμποδίση την επιστροφήν, διά να δώση αιτίαν να τρέξωσιν εις +βοήθειάν των οι λοιποί Τούρκοι από την Δομπραίναν· εάν δε ήναι +πολλοί και ιππείς, να προσποιηθή φυγήν προς το μέρος της +θαλάσσης και να αναβή εις τον πλησίον λόφον, όπου ο τόπος είναι +άβατος εις το ιππικόν. Όποιον δε από τα δύο ταύτα ήθελε συμβή, +το Ελληνικόν ιππικόν, το οποίον έμελλε να είναι έτοιμον, άμα +ήθελεν ακούσει τους πρώτους πυροβολισμούς, έπρεπε να εξέλθη και +να προσπαθήση ν' αποκόψη την επιστροφήν των εχθρών. Συγχρόνως +έμελλε και ο Δήμος Τζέλιος να τοποθετηθή εις την επάνωθεν της +Δομπραίνας θέσιν, ώστε οπόταν ήθελεν ιδεί εξερχομένους πολλούς +εχθρούς από το χωρίον, να εφορμήση εις αυτό. + +Δύο ώρας προ της ανατολής του ηλίου εκίνησεν ο Γιαννάκης +Σουλτάνης από το Κακόσι και μετά τρεις ώρας συναπαντάται με έν +σώμα πολεμίων, συγκείμενον από τριάκοντα περίπου ιππείς, και +αμέσως πυροβολεί κατ' αυτών. Ούτοι οπισθοδρομήσαντες +περισσότερον βολής τουφεκίου, εστάθησαν· οι δε Έλληνες +επροσποιήθησαν φυγήν. Αλλ' οι Τούρκοι είτε υποπτεύσαντες, είτε +κατά τύχην, δεν ηκολούθουν κατόπι και επομένως δεν +απεμακρύνοντο πολλά από το χωρίον. Το Ελληνικόν ιππικόν αφ' ού +ματαίως επρόσμενεν ικανήν ώραν διά ν' απομακρυνθώσιν οι εχθροί, +τελευταίον ώρμησεν ομού με τον Καραϊσκάκην κατ' αυτών +ακολουθείτο δε και από τετρακοσίους περίπου πεζούς. Οι Τούρκοι +μη όντες ικανοί ν' αντιπαραταχθώσιν επιστρέφουσιν αμέσως εις +Δομπραίναν και συσσωματωθέντες με τους εκείθεν εξελθόντας +πεζούς και ιππείς, ετοποθετήθησαν πλησίον του κάτω πύργου και +αντέκρουον τους Έλληνας. Ο Καραϊσκάκης ιδών ότι ακροβολιζόμενος +κατ' αυτόν τον τρόπον με τους Τούρκους δεν τους έβλαπτε τίποτε +και επιθυμών να τους αποσπάση τρόπον τινά από τας οικίας και να +τους απομακρύνη προς την πεδιάδα, έκαμε σημείον εις τους +Έλληνας να προσποιηθώσι φυγήν· αλλ' αυτοί εκλαβόντες ως αληθή +την φυγήν, αντί να οπισθοδρομήσωσι κατ' ολίγον και με τάξιν, +έφευγον βιαίως προς το στρατόπεδον· ωφελούμενοι από την αταξίαν +ταύτην οι ιππείς των εχθρών, τρέχουσι κατά του Ελληνικού +ιππικού, καταφθάνουσι και περικυκλόνουσι τον Γιαννάκην +Σουλτάνην, ο οποίος επιστρέψας από την ενέδραν εις το +στρατόπεδον και μη θέλων να μένη αργός, ενώ εγίνετο μάχη, είχε +λάβει ένα από τους τυχόντας ίππους του Καραϊσκάκη μη όντα ούτε +ικανόν, ούτε συνειθισμένον εις πόλεμον, με τον οποίον είχεν +υπάγει εις το πεδίον της μάχης και ενωθή με το ιππικόν. + +Ο Καραϊσκάκης είδεν εις ποίον κίνδυνον εξετέθη ο Σουλτάνης και +αμέσως στρέφει πρώτος τον ίππον του, παρακινήσας δε και τους +λοιπούς ιππείς να τον ακολουθήσωσιν, ώρμησεν εις βοήθειαν. Ο +Σουλτάνης, αν και επερικυκλώθη από τους εχθρούς, αν και ο ίππος +του δεν ήτον διόλου επιτήδειος και ικανός ούτε διά πόλεμον ούτε +διά φυγήν, αντεμάχετο μ' όλον τούτο μόνος προς πολλούς και +αντείχε, μ' όλον ότι είχε λάβει ήδη τέσσαρας πληγάς. Ο +Καραϊσκάκης καταφθάνει με τον υπασπιστήν του ιππικού (29) και +με τέσσαρας ή πέντε των ευτολμοτέρων ιππέων επιπίπτουν εις τους +εχθρούς, φονεύουν δύο εξ αυτών, τρέπουν τους λοιπούς εις φυγήν +και διασώζουν τον Σουλτάνην, μένοντα ακόμη επί του ίππου και +αντιμαχόμενον. Αλλ' αι πληγαί ήσαν καίριαι και ο ήρως ούτος +μετ' ολίγας στιγμάς απέθανεν. + +Αν και εις την μάχην ταύτην καμμίαν άλλην ζημίαν δεν έλαβον οι +Έλληνες, ενώ επροξένησαν όχι ολίγην εις τους εχθρούς, ο θάνατος +όμως του Σουλτάνη ελύπησεν όλους κατάκαρδα· ο γενναίος ούτος +πολεμιστής, ενώ ήτον είς των ανδρειοτέρων και φρονιμωτέρων +πολεμικών της Ελλάδος, είχε τον στολισμόν της μετριοφροσύνης, ο +οποίος τον κατέστηνεν εις όλους αγαπητόν· όσον ήσυχος ήτον εις +καιρόν ησυχίας, τόσον ανησυχούσεν εν καιρώ μάχης· δεν ήτον δε +κίνδυνος, από τον οποίον να δειλιάση· η ανδρία του εγνωρίσθη +προ πάντων εις τας κατά των εχθρών εφόδους επί της πολιορκίας +του Μεσολογγίου, ότε και έλαβε δύο κατά διαφόρους καιρούς +πληγάς. Αρχηγός του σώματος των Παλαμηδιωτών, εφέρετο +αξιολογώτατα και αγαπάτο από όλους, προ πάντων όμως από τον +Καραϊσκάκην, ο οποίος έδειξε ζωηροτάτην λύπην διά τον θάνατόν +του. Απέθανε δε εις την αρχήν ενός λαμπρού σταδίου, το οποίον +τα προτερήματά του και αι περιστάσεις έδειχνον ότι του +προετοίμαζον. + +Ο Καραϊσκάκης μαθών μετά τινας ημέρας, ότι οι εις Ταλάντι +αποβάντες Ολύμπιοι ενικήθησαν κ' εδιώχθησαν, υπώπτευσεν ότι ο +Μουσταφάμπεης θέλει κινηθή κατά του υπό την οδηγίαν του +Γαρδικιώτου Γρίβα και Νάκου Πανουργιά σώματος, τοποθετημένου +εις Δίστομον και Αράχωβαν, διά να το καταστρέψη και ούτω να +επέλθη με περισσοτέραν δύναμιν και τόλμην κατά του Καραϊσκάκη. +Διά να προλάβη λοιπόν το πράγμα και διά ν' αποφύγη την οποίαν η +διαίρεσις του στρατεύματός του ημπορούσε να επιφέρη βλάβην, +βλέπων συγχρόνως ότι καθήμενος εις Δομπραίναν, ενώ δεν ηδύνατο +να καταστρέψη, τους εχθρούς, έδιδεν υποψίαν εις τους κατοίκους +διά της αργοπορίας του ότι δεν ήτον εις κατάστασιν να προβή, +επειδή τελευταίον εξέλιπον διόλου και αι τροφαί, απεφάσισε ν' +αναχωρήση διά να ενωθή με το λοιπόν σώμα και με τους +επαναστατήσαντας στρατηγούς Ρούκην και Δυωβουνιώτην. Το ν' +αφήση στράτευμα να πολιορκεί την Δομπραίναν, το έκρινε +περιττόν· διότι οι κάτοικοι των επαναστατησάντων χωρίων είχον +μεταβή εις την Πελοπόννησον. Όθεν εκίνησεν από Κακόσι +πανστρατιά περί τας δύο ώρας της νυκτός της δεκάτης τετάρτης +του Νοεμβρίου, διορίσας ως οπισθοφυλακήν το ιππικόν, με το +οποίον εστάθη και ο ίδιος, μετέβη δε εις Χώστια, όπου ήσαν +τοποθετημένα και τα υπό τους Σουλιώτας στρατιωτικά σώματα. Οι +Τούρκοι δεν ενόησαν διόλου την αναχώρησιν των Ελλήνων, την +έμαθον δε από ένα των εντοπίων χωρικών, όστις αυτομόλησεν εις +τους εχθρούς· δεν ετόλμησαν όμως να καταδιώξωσιν εξ οπίσω τους +Έλληνας την νύκτα, αλλά μόνον το πρωί περί τα ξημερώματα εφάνη +μέρος του ιππικού των περί τα Χώστια. Ο Καραϊσκάκης έπεμψεν +αμέσως κατ' αυτού το Ελληνικόν ιππικόν, αλλ' οι Τούρκοι μη +τολμήσαντες ν' αντιταχθώσιν, ωπισθοδρόμησαν προς την +Δομπραίναν. + +Ο Καραϊσκάκης μη έχων ικανάς τροφάς διά το στρατόπεδον και +επιθυμών να ωφελήση τους στρατιώτας με την διαρπαγήν των +ποιμνίων των Στεφανικιωτών, οι οποίοι, επίμονοι εις την +τουρκολατρείαν των, συνείργησαν εν μέρει και εις την +καταστροφήν των εν Ζαγαρά αγωνισθέντων Ελλήνων, διώρισεν +εξακοσίους στρατιώτας να υπάγωσιν εις το χωρίον Στεφανίκου διά +να το καταστρέψωσιν, αν δυνηθώσιν, ειδέ μή, ν' αρπάσωσιν όλα +των κατοίκων τα ποίμνια. Την απόφασιν ταύτην την εκοινοποίησεν +ο Καραϊσκάκης και προς τους Σουλιώτας αξιωματικούς και τους +επρόβαλε να πέμψωσιν έν μέρος ανάλογον· αλλ' οι Σουλιώται +συνελθόντες εις την οικίαν του επαραπονέθησαν διατί να κάμη την +απόφασιν ταύτην χωρίς να συμβουλευθή και αυτούς, και μετά τινα +λογοτριβήν περί τούτου ανενέωσαν πάλιν της αρχηγίας το +πρόβλημα. + +Όλοι οι αξιωματικοί του στρατεύματος του Καραϊσκάκη αντέτεινον +επιμόνως λέγοντες, ότι δεν θέλουν γνωρίσει άλλον αρχηγόν παρά +τον Καραϊσκάκην, ώστε κατήντησαν σχεδόν και εις προφορικάς +ύβρεις μετά των Σουλιωτών. Ο Καραϊσκάκης όμως βλέπων ότι η +ημέρα προέβαινε και το στράτευμα δεν έπρεπε να χάνη καιρόν, αφ' +ετέρου μέρους φοβούμενος μεγαλήτερα σκάνδαλα, παρεκάλεσε τους +μετ' αυτού να παραχωρήσωσι, αυτοί δε μόλις επείσθησαν, αφ' ού +προεσυμφωνήθη τρόπον τινά ότι η εξουσία του Σουλιώτου αρχηγού +θέλει περιορίζεται μόνον εις τα υπ' αυτόν Σουλιωτικά σώματα, +εις δε τα γενικά του στρατοπέδου θέλει συσκέπτεται μόνον με τον +Καραϊσκάκην. + +Αφ' ού έγεινε δεκτόν το ζήτημα, ο Καραϊσκάκης επρόβαλεν εις +τους Σουλιώτας να κάμωσιν αμέσως την εκλογήν του αρχηγού των· +και συνήλθον επί τούτω εις ιδιαίτερον μέρος· αλλ' αφού ικανήν +ώραν συνεσκέφθησαν και δεν εδυνήθησαν ν' αποφασίσωσι τίποτε, +αποστέλλουν δύο εξ αυτών προς τον Καραϊσκάκην, όστις επρόσμενε +την απόκρισιν, διά την οποίαν και μόνην ανέβαλε και την εδικήν +του αναχώρησιν και το κίνημα των διορισθέντων διά την +καταδρομήν του Στεφανίκου· του αναγγέλλουν δε ότι η εκλογή δεν +είναι δυνατόν να γένη την στιγμήν ταύτην, καθ' ην ετοιμάζονται +διά ν' αναχωρήσωσιν· όταν όμως φθάσωσιν εις μέρος ήσυχον, όπου +θέλουν σταθή μερικάς ημέρας, τότε θέλουν κάμει την εκλογήν. Ο +Καραϊσκάκης αγανάκτησε μεγάλως δι' αυτήν την απόκρισιν, νομίζων +ότι η αναβολή γίνεται διά νέα σκάνδαλα, και αμέσως εσηκώθη και +ανεχώρησε, διατάξας τους περί αυτόν να τον ακολουθήσωσιν· είπε +δε και με θυμόν προς τους πλησίον του, ότι η μάχαιρα θέλει +διαλύσει τας απαιτήσεις των Σουλιωτών. + +Με όλους τους περί αυτόν αξιωματικούς μετέβη εις την οικίαν του +Λάμπρου Βεΐκου, ο οποίος ενομίζετο ο αίτιος τούτων των ταραχών +και εις του οποίου ήσαν συναγμένοι όλοι οι Σουλιώται +αξιωματικοί, και καθώς ήτον κυριευμένος από τον θυμόν, άρχισε +να ονειδίζη τους Σουλιώτας ονομάζων παράλογα και αντιπατριωτικά +τα κινήματά των «Εάν (είπε) δεν είχετε σκοπόν, ή δεν +ημπορούσατε να κάμετε την εκλογήν του αρχηγού σας, διατί να την +προβάλετε με τόσην επιμονήν, η οποία (αν ήθελον επιμείνει και +οι Στερεοελλαδίται αξιωματικοί) ήθελεν αποβή ολεθριωτάτη εις +όλην την Στερεάν Ελλάδα και εις σας τους ιδίους ακόμη; Αφ' ού +δε εκάμετε το πρόβλημα και έγεινε δεκτόν, διατί δεν το +εκτελείτε αμέσως, αλλά το αναβάλλετε; Εκ τούτου δεν δύναται τις +να συμπεράνη άλλο, ειμή ότι δεν εκινήθητε διά να επιτύχητε την +αρχηγίαν, αλλά διά να φέρετε σκάνδαλον εις το στρατόπεδον και +να ματαιώσετε την εκστρατείαν». Οι Σουλιώται χωρίς να ζητήσωσι +να δικαιολογηθώσι διά το παρόν φέρσιμόν των, ετράπησαν εις +παράπονα και εις διηγήσεις εκδουλεύσεων, θανάτων και ζημιών, τα +οποία έπαθον πολεμούντες υπέρ τόπου, από τον οποίον οι μεν περί +τον Καραϊσκάκην έμελλον ν' απολαύσωσιν αμέσως ωφέλειαν, αυτοί +δε μικράς ελπίδας έπρεπε να έχωσιν. Ο Καραϊσκάκης αφ' ού είδε +διαφοράν εις τον τρόπον των Σουλιωτών και ότι δεν υπήρχε το προ +ολίγου αγέρωχον, τους παρεκίνησε ν' αφήσωσι κατά μέρος όλα τα +διατρέξαντα και ν' ακολουθήσωσιν ως αδελφοί εις την εκστρατείαν +και ότι εις το τέλος του αγώνος κάνεις δεν θέλει μείνει +αδικημένος. Τελευταίον τους κατέπεισε να στείλωσι μέρος +στρατεύματος και αυτοί εις καταδρομήν του χωρίου, το οποίον +ανωτέρω ανεφέραμεν. + +Αφ' ού τοιουτοτρόπως διελύθη και αύτη η τρικυμία, το +στρατόπεδον μετέβη εις το μοναστήριον του Αγίου Σεραφείμ του +νέου εις Δομπόν. Ο Καραϊσκάκης, επειδή έμελλε να διαβή το +στράτευμα από δυσχωρίας τινάς, θέλων να έχη ασφαλή τα οπίσθια, +απεφάσισε και άφησε δύναμιν εις το μοναστήριον από εκατόν +πεντήκοντα στρατιώτας· την δε επομένην ημέραν ολίγον προ της +ανατολής του ηλίου ανεχώρησε και έφθασε το εσπέρας εις το +μοναστήριον του Αγίου Λουκά εις Στείρι (30). Εν ώ κατεσκήνωσεν +αυτού το στράτευμα, επέστρεψαν τινές των στρατιωτών, των +εκστρατευσάντων κατά του χωρίου Στεφανίκου, και ανήγγειλαν την +αποτυχίαν της εκστρατείας ταύτης, απέδωκαν δε αυτήν εις την +διαφωνίαν των σταλέντων αρχηγών. Οι λοιποί στρατιώται μετέβησαν +κατ' ευθείαν εις Δίστομον, όπου μετέβη την ερχομένην ημέραν και +όλον το λοιπόν στρατόπεδον. + +Εις τούτο το χωρίον είχε σκοπόν ο Καραϊσκάκης ν' αναπαύση +μερικάς ημέρας το στράτευμα από την κακοπάθειαν της οδοιπορίας, +αλλά μόλις έφθασε και του παρουσιάζεται νέων αγώνων στάδιον. + +Ο Μουσταφάμπεης διαλύσας ταχύτατα την εις Ταλάντι εκστρατείαν +των Ολυμπίων, ενωθείς και με τον Κεχαγιάμπεην του Κιουταχή, +απεφάσισε να διαβή εις Σάλωνα διά να βοηθήση τους εκεί +πολιορκουμένους από τον Γ. Δυωβουνιώτην και Νάκον Πανουργιά· +επ' αυτώ τω σκοπώ ήλθε με όλον το στράτευμα εις Δαύλειαν καθ' +ην ημέραν έφθασαν και τα υπό τον Καραϊσκάκην στρατεύματα εις +Δίστομον. + +Ο Μουσταφάμπεης έμεινε την νύκτα ταύτην εις το επάνωθεν της +Δαύλειας μοναστήριον επονομαζόμενον της Ιερουσαλήμ (31) και +εκεί ομιλών με τους περί αυτόν ανέφερεν ότι την επομένην ημέραν +έμελλε να διαβή από την Αράχωβαν διά να υπάγη εις Σάλωνα· +ακούσας τούτο είς των διακόνων του Μοναστηρίου, ειδήμων της +Αλβανικής γλώσσης, μεταβαίνει την νύκτα εις Δίστομον και το +αναγγέλλει εις τον Καραϊσκάκην. Ολίγον προ του μεσονυκτίου +έλαβεν ο Καραϊσκάκης την είδησιν ταύτην και αμέσως διώρισε τον +Γαρδικιώτην Γρίβαν και Γεώργιον Βάιον με πεντακοσίους +στρατιώτας να υπάγωσιν εις Αράχωβαν, να προκαταλάβωσι τα +οχυρώτερα μέρη αυτής και να κτυπήσωσι τους εχθρούς, αν +επιχειρήσωσι να διαβώσι. Συγχρόνως έστειλε και σκοπιάς +(καραούλια) διά να τον ειδοποιήσωσι πότε και πόθεν έμελλον να +διαβώσιν οι εχθροί, διά να κινηθή εναντίον των. + +Την επομένην ημέραν το πρωί οι εχθροί διηρέθησαν εις δύω και το +μεν πεζικόν διέβη διά τινος στενής οδού, η οποία φέρει από το +μοναστήριον εις Αράχωβαν, το δε ιππικόν και τα φορτηγά διά του +Ζεμένου. Άμα ανήγγειλαν αι σκοπιαί το κίνημα των εχθρών, ο +Καραϊσκάκης απέστειλε τον Χριστόδουλον Χατζή Πέτρου να υπάγη +εις βοήθειαν των προαποσταλέντων εις Αράχωβαν από τινα δρόμον +διά του βουνού του Διστόμου· αυτός δε μετ' ολίγον παραλαβών +περίπου οκτακοσίους στρατιώτας χωρίς αποσκευάς εκίνησε προς τον +Ζεμενόν, όθεν είχον ήδη διαβή οι εχθροί διευθυνόμενοι προς +Αράχωβαν. + +Το πεζικόν των εχθρών, ενώ επλησίαζεν εις Αράχωβαν, ειδοποιήθη +από τινας των κατοίκων ότι φυλάττεται το χωρίον από στρατιώτας +Έλληνας· μαθόν όμως συγχρόνως την ολιγότητα αυτών, έλαβε θάρρος +και ώρμησε προς το χωρίον. Οι Έλληνες κλεισμένοι εις την +εκκλησίαν του Αγίου Γεωργίου και εις τας οχυρωτέρας οικίας, +αντέκρουσαν την ορμήν των και επολέμησαν τρεις περίπου ώρας. +Έμβαινον ήδη εις την Αράχωβαν και οι διά Ζεμένου διαβάντες +Τούρκοι, όταν οι μεν υπό τον Χριστόδουλον επλησίαζον εις το +χωρίον από το αντικρινόν μέρος, ο δε Καραϊσκάκης είχεν ήδη +διαβή τον Ζεμενόν. Οι Τούρκοι είτε διότι δεν ήλπιζον να υπάρχη +εις τούτο το μέρος τοιαύτη Ελληνική δύναμις, είτε διότι δεν +ήσαν εις καλήν τάξιν, εδειλίασαν. Μόλις αντεστάθησαν ολίγον εις +την πρώτην προσβολήν των Ελλήνων και αμέσως ετράπησαν εις φυγήν +προς το μέρος των Σαλώνων. Απαντώσιν όμως και εκείθεν +ερχομένους τον Γ. Δυωβουνιώτην, Νάκον Πανουργιάν και Γιαννούσην +(32). Μη δυνηθέντες λοιπόν να προχωρήσωσι και καταδιωκόμενοι +όπισθεν από τους περί τον Καραϊσκάκην, εστράφησαν προς το μέρος +του Παρνασσού και συνήλθον όλοι ομού με τας αποσκευάς των και +τα ζώα των εις ένα λόφον επάνωθεν της Αράχωβας, ωχυρωμένον +προχείρως πρό τινος καιρού παρά των εντοπίων· οι δε Έλληνες +καταλαβόντες τας περί αυτό το μέρος θέσεις έστησαν πολιορκίαν. +Εις την μάχην ταύτην από μεν τους Έλληνας δεν εφονεύθη κανείς, +επληγώθησαν όμως έξ, από δε τους εχθρούς εφονεύθησαν έως δέκα, +εν οις και είς ευνοούμενος υπηρέτης του Μουσταφάμπεη, +επληγώθησαν δε έως τριάκοντα. + +Οι Έλληνες μη έχοντες αποσκευάς μαζύ των και όντες γυμνοί, +καθώς εκίνησαν από Δίστομον, δεν ημπόρεσαν διά την υπερβολικήν +ψύχραν να διαμείνωσιν εις την πολιορκίαν. Κατ' αρχάς +εσυναλλάχθησαν, αλλ' έπειτα μη δυνάμενοι ν' απαντήσωσι το κρύος +ουδέ κατ' αυτόν τον τρόπον, άφησαν διόλου την πολιορκίαν και +μετέβησαν εις τας οικίας της Αράχωβας, όπου διενυκτέρευσαν +άγρυπνοι, απαντώντες την υπερβολήν του κρύους με τας φωτίας και +τον οίνον (33). Οι Τούρκοι την νύκτα εκείνην ηδύναντο ν' +αναχωρήσωσιν αβλαβείς ή με ολίγην ζημίαν προς όποιον μέρος +ήθελον αποφασίσει· αλλ' οι αρχηγοί των δεν κατεδέχθησαν· +έγραψαν δε εις όλα τα πέριξ εχθρικά στρατόπεδα και εις τον +ίδιον Κιουταχήν να τους πέμψωσιν όσον το δυνατόν ταχύτερον νέας +δυνάμεις διά να διορθώσωσι το συμβάν εις αυτούς ατύχημα. Προ +πάντων επέμεινεν ο Κεχαγιάμπεης, ων φιλότιμος και +επιστηριζόμενος εις την προς αυτόν αγάπην του Κιουταχή. + +Την επομένην ημέραν, πριν ακόμη ανατείλη ο ήλιος, ο Καραϊσκάκης +ετοποθέτησε περί τους εχθρούς όλον το Ελληνικόν στράτευμα, το +οποίον δεν τους άφινε πλέον ουδέ κεφαλήν να προβάλωσιν έξω από +το οχύρωμά των. Αφ' ού δε συνήχθησαν εις Αράχωβαν και όσοι +είχον απομείνη εις Δίστομον και όσοι ήσαν εις την πολιορκίαν +των Σαλώνων και ήλθε και ο Δ. Μακρής με τους περί αυτόν, ο +Καραϊσκάκης απέστειλε μέρος του στρατεύματος εις Ζεμενόν και +μέρος εις την οδόν την φέρουσαν εις το μοναστήριον της +Ιερουσαλήμ διά να εμποδίσωσι τας βοηθείας, αι οποίαι έμελλον να +έλθωσιν εις τους εχθρούς. Άμα έφθασεν εις τα διάφορα Τουρκικά +στρατόπεδα η είδησις του αποκλεισμού του Μουσταφάμπεη και +Κεχαγιάμπεη και αι προσκλήσεις αυτών διά να δράμωσιν εις +βοήθειάν των, διάφορα σώματα εκίνησαν προς Αράχωβαν· και από +μεν το μέρος του Ζεμένου ήρχοντο έως οκτακόσιοι Τούρκοι +οδηγούμενοι από τινα Αμπτουλάν Αλβανόν. Οι φυλάττοντες την +διάβασιν ταύτην Έλληνες αποσυρθέντες εις τας δύω πλευράς, +άφησαν τους εχθρούς να εισέλθωσιν εις το στενόν, έπειτα +εφορμήσαντες από τας δύω πλευράς τους έτρεψαν εις φυγήν· +εφόνευσαν υπέρ τους πεντήκοντα, ήρπασαν μερικά φορτία και τους +λοιπούς κατεδίωξαν ικανόν διάστημα προς την Δαύλειαν. Οι δε διά +του μοναστηρίου της Ιερουσαλήμ ερχόμενοι δεν ετόλμησαν, ουδέ +καν να δοκιμάσωσι την διάβασιν, αλλ' ελθόντες εις λόφον τινά +όπου ήτον δυνατόν να τους ιδώσιν οι πολιορκούμενοι, +επυροβόλησαν μόνον χωρίς να προχωρήσωσιν. Όταν οι +πολιορκούμενοι είδον τον πυροβολισμόν, είτε διότι ήτον τούτο +σύνθημα εξόδου, είτε διότι εμψυχώθησαν, εδοκίμασαν να εξέλθωσιν +από το περίφραγμα των προς το μέρος της Ιερουσαλήμ. Από το +κίνημα τούτο των εχθρών εταράχθησαν τινές των Ελλήνων, οι +οποίοι εφύλαττον το προς τον Παρνασσόν μέρος, και ανακατώθησαν +ως διά φυγήν. Αλλ' ο Καραϊσκάκης δραμών αυτοπροσώπως προς τούτο +το μέρος, τους μεν Έλληνας εμψύχωσε, τους δε πολιορκουμένους +αντέκρουσε και δεν άφησε να εξέλθωσιν. Μετά τούτο διευθύνθη +αμέσως μέ τινας στρατιώτας προς το μέρος όπου επυροβόλησαν οι +εχθροί, διά να απαντήση και τούτων την ορμήν· αλλ' αυτοί δεν +ετόλμησαν να προχωρήσωσι. + +Οι Τούρκοι στενοχωρούμενοι μεγάλως από την έλλειψιν νερού και +τροφών, απελπισθέντες του να λάβωσι βοήθειαν από τα πλησίον +στρατόπεδα, επρόβαλον εις τον Καραϊσκάκην να τους συγχωρήση την +έξοδον. Αυτός εδέχθη μεν το πρόβλημα τούτο, αλλ' εζήτησε να +παραδοθώσιν εις αυτόν αι πόλεις Λεβαδείας και Σαλώνων και διά +την ασφάλειαν της εκτελέσεως να μείνωσιν ενέχυρα εις αυτόν οι +δύο αρχηγοί του εχθρικού στρατεύματος, ο Μουσταφάμπεης και ο +Κεχαγιάμπεης. Οι αρχηγοί των Τούρκων ελπίζοντες ακόμη εις την +βοήθειαν του Κιουταχή δεν εδέχθησαν τούτο το πρόβλημα, το +οποίον και άλλως δεν εσυμβιβάζετο με την φιλοτιμίαν των και με +την πολιτικήν της αυλής των. + +Αλλ' η προσδοκωμένη βοήθεια του Κιουταχή δεν εφαίνετο και ο +καιρός προχωρών κατέσταινεν αφορήτους τας ελλείψεις των· το δε +χειρότερον, αι συμβάσαι βροχαί την 22, 23 και 24 του Νοεμβρίου +και η παρακολουθήσασα χιών τους έφεραν εις τον έσχατον βαθμόν +της απελπισίας. Και άλλο όχι μικρόν δυστύχημα τους κατετάραξε +καθ' υπερβολήν. Ο Μουσταφάμπεης περιερχόμενος και εμψυχώνων +τους Τούρκους, επήγεν εις έν μέρος, το οποίον εκτυπάτο +συνεχέστερον από τους Έλληνας, και διά να ενθαρρύνη τους εν +αυτώ εκάθισε και ετουφέκιζεν ο ίδιος, αλλά μη προφυλαττόμενος +όσον έπρεπε πληγώνεται εις την κεφαλήν από βόλι Ελληνικόν, το +οποίον, ως ερχόμενον από μακρινόν μέρος, δεν εφάνη κατ' αρχάς +θανατηφόρον, το κρύος όμως και η έλλειψις των αναγκαίων και της +ανηκούσης περιποιήσεως το κατέστησαν τοιούτον, ώστε οι Τούρκοι, +αν και ο Κεχαγιάμπεης τους ενεθάρρυνεν, ότι είν' αδύνατον να +μην φθάση βοήθεια παρά του Κιουταχή, και τους παρεκάλει να +επιμείνωσιν ολίγον ακόμη εις τα δεινά, δεν είχον πλέον +προθυμίαν να υπακούσωσιν· ήτον δε τω όντι τρομερά η κατάστασίς +των. Περιωρισμένοι εις στενώτατον τόπον, του οποίου το έδαφος +αποκατέστη λασπωδέστατον διά τας συνεχείς βροχάς και διά το +πλήθος των ζώων, τα οποία ήσαν κλεισμένα ομού με αυτούς, δεν +ηδύναντο να έχωσι κανέν είδος αναπαύσεως, ουδέ καν να καθίσωσι +και να εξαπλωθώσι· στερημένοι τροφών, ποτών και ξύλων, δεν +είχον κανέν μέσον του να αποφύγωσι την υπερβολήν της ψύχρας, η +οποία από στιγμήν εις στιγμήν απέβαινε σημαντικωτέρα και +επαισθητοτέρα. Πολλών είχον ήδη βλαφθή οι πόδες από τον παγετόν +και την υγρασίαν και ο θάνατος, ο οποίος είχεν ήδη αρχίσει να +ολιγοστεύη τον αριθμόν των, παρουσιαζόμενος ως απαραίτητος εις +τα όμματα εκάστου, ενέπνεε τρομεράν αθυμίαν. Ό, τι όμως +εκορύφωσε τας δυστυχίας των ήτον η υπερβολική χιών, η οποία +άρχισε να πίπτη την 24 του Νοεμβρίου και τους επαπειλούσε να +τους ενταφιάση ζωντανούς. Τοιαύτα δεινά μην ημπορούντες πλέον +να υπομείνωσιν, ώρμησαν εις φυγήν προς το μοναστήριον της +Ιερουσαλήμ. Έγεινε δε η αρχή από τους Γκέκηδες. + +Η υπερβολή του χειμώνος, η οποία ηνάγκασε τους εχθρούς να +αποφασίσωσι την φυγήν, έκαμε και τους Έλληνας να παραιτήσωσι +τας περί το Τουρκικόν στρατόπεδον θέσεις των και να συνέλθωσιν +εις τας οικίας της Αράχωβας· ολίγοι δε μόνον διέμεινον ως +φυλακή. Συνέβη δε πριν της εξόδου των εχθρών να κοινοποιηθή +ψευδώς ότι έφυγον οι πολιορκούμενοι. Οι Έλληνες έδραμον αμέσως +προς το εχθρικόν στρατόπεδον, αλλ' ιδόντες ότι οι εχθροί +διέμεινον εις τας θέσεις των, επέστρεψαν οπίσω εις τας +κατοικίας των. Όταν δε συνέβη αληθώς η φυγή, πολλοί μη δίδοντες +πίστιν δεν εξήλθον εις καταδίωξιν, μ' όλον ότι ο ίδιος +Καραϊσκάκης εφώναξεν αναγγέλλων την φυγήν και παρακινών +ονομαστί τους σημαντικωτέρους του στρατεύματος διά να εξέλθωσιν +εις καταδίωξιν. Ο Γαρδικιώτης Γρίβας και ο Χριστόδουλος Χατζή +Πέτρου, οι οποίοι ήσαν φυλακή κατ' εκείνην την ημέραν εις το +μέρος όπου έκαμαν το κίνημα οι εχθροί, μη έχοντες περισσοτέρους +των τριάκοντα στρατιωτών, δεν ηδυνήθησαν ν' απαντήσωσι την +ορμήν των. Υποχωρήσαντες λοιπόν ολίγον κατώτερον της οδού και +αναγγείλαντες εις τον Καραϊσκάκην το πράγμα, έμειναν ούτως, έως +ού διέβη το πλειότερον μέρος των εχθρών. Έπειτα δε αφ' ού +συνήλθον και άλλοι πολλοί ομού με αυτούς, ώρμησαν εις το μέσον +των εχθρών και διεχώρισαν τους όπισθεν ερχομένους. +Καταδιώκοντες δε τους φεύγοντας, εφόνευον όχι κατά σειράν τον +πρώτον απαντώμενον, αλλ' όποιον έβλεπον ικανώτερον να διασωθή· +τους δε λοιπούς τους άφινον θύματα των όπισθεν ακολουθούντων +Ελλήνων. Δεν μετεχειρίσθησαν πυροβόλα διόλου εις ταύτην την +συμπλοκήν, διότι αποκατέστησαν άχρηστα διά την υπερβολήν της +χιόνος. Δύο ώρας προ της δύσεως του ηλίου έκαμαν αρχήν της +φονικωτάτης ταύτης καταδιώξεως οι Έλληνες, επέμειναν δε έως +μίαν ώραν της νυκτός, και τότε επέστρεψαν. Άλλος όμως εχθρός +σκληρότερος επέπεσεν εις τους Τούρκους τους διαφυγόντας την +Ελληνικήν μάχαιραν. Αδυνατισμένοι από την κακοπάθειαν και +αποκαμωμένοι από την βίαν της φυγής και τον δρόμον, μόλις +εκάθοντο διά ν' αναπαυθώσι, και αμέσως επάγωναν και δεν ήσαν +πλέον ικανοί να σηκωθώσι και να κινηθώσιν, αλλ' απέθνησκον εις +την οποίαν ήθελον ευρεθή στάσιν. + +Ο Καραϊσκάκης, μη ακούων κρότον πυροβόλων εις την καταδίωξιν +και επειδή οι φυλάττοντες τον προς το μοναστήριον δρόμον είχον +προ ολίγου αναχωρήσει από τας θέσεις των διά την υπερβολήν της +ψύχρας, ενόμισεν ότι οι Τούρκοι διέφυγον αβλαβείς. Επαρακινούσε +μ' όλον τούτο τους Έλληνας και τους απέστελλεν εις την +καταδίωξιν· ήτον όμως εις μεγίστην αθυμίαν και λύπην. Τόσον δε +παράδοξος του εφάνη η καταστροφή των εχθρών, όταν επιστρέφοντες +τινές με λάφυρα την ανήγγειλαν, ώστε επήγε και ο ίδιος αρκετόν +διάστημα διά να ίδη με τα ίδιά του όμματα αν τω όντι ήτον +τοιαύτη, οποίαν την επερίγραφον. Οι φονευθέντες εκείνην την +εσπέραν εχθροί ήσαν έως εξακόσιοι, επιάσθησαν δε και πολλοί +ζώντες, αλλά μόλις έως πενήντα ημπόρεσε να διασώση ο +Καραϊσκάκης· οι λοιποί όντες βλαμμένοι εις τους πόδας από το +υπερβολικόν κρύος απέθανον μετ' ολίγον· εχάθησαν δε και οι δύο +αρχηγοί του στρατοπέδου των εχθρών, και τας κεφαλάς των έφερον +οι στρατιώται εις τον Καραϊσκάκην εις πίστωσιν. Ο Καραϊσκάκης +ελπίζων πάντοτε ως ενδεχομένην την συμβάσαν καταστροφήν των +εχθρών, είχεν υποσχεθή σημαντικάς αμοιβάς εις τον όστις ήθελε +δυνηθή να συλλάβη ζώντα κανένα από τους δύο τούτους αρχηγούς, +αλλά δεν επέτυχεν· επειδή ο μεν Κεχαγιάμπεης μη δυνάμενος να +κάμη γνωστόν τον εαυτόν του εις τους Έλληνας διά την άγνοιαν +της γλώσσης των, εφονεύθη ολίγον μακράν από το οχύρωμα των +Τούρκων. Ο δε Μουσταφάμπεης είχεν αποκεφαλισθη εις τον καιρόν +της εξόδου από τον ίδιον αδελφόν του, διά να μην συλληφθή ζων +από τους Έλληνας, μη ων εις κατάστασιν να φύγη ομού με τους +λοιπούς· την δε κεφαλήν του παρέδωκεν είς τινας των οικείων του +διά να την λάβωσι μαζή των και να μη γενή γνωστός εις τους +Έλληνας· αλλ' αυτοί μη δυνάμενοι, φαίνεται, να την διασώσωσι, +την έρριψαν καθ' οδόν, όπου την εύρον οι στρατιώται οι οποίοι +την μετεκόμισαν εις τον Καραϊσκάκην. + +Απ' όλον το εχθρικόν σώμα, το οποίον υπερέβαινε τους χιλίους +οκτακοσίους, μόλις διεσώθησαν έως τριακόσιοι και εκ τούτων όχι +όλοι υγιείς. Εκυρίευσαν δε οι Έλληνες είκοσι τρεις σημαίας, +όλας τας αποσκευάς και όλα τα ζώα των εχθρών. Μ' όλον ότι τρεις +ημέρας κατά συνέχειαν οι Έλληνες διά την επιθυμίαν των λαφύρων +περιήρχοντο ερευνώντες εις τα μέρη όπου ήτον ελπίς ότι +διεσπάρησαν οι εχθροί, πολλά πτώματα δεν ευρέθησαν, διότι +εσκεπάσθησαν από την χιόνα, και τούτο έδωκεν αιτίαν να υποτεθή +κατ' αρχάς η φθορά των εχθρών όχι τόσον μεγάλη, όσον +πραγματικώς ήτον· ακολούθως όμως, λυομένης της χιόνος και +ανακαλυπτομένων των πτωμάτων, εγνώσθη το μέγεθος της φθοράς των +εχθρών. Από δε τους Έλληνας καθ' όλον το διάστημα της +πολιορκίας και την έξοδον των εχθρών εφονεύθησαν μόνον δώδεκα +και επληγώθησαν έως είκοσι (34). + +Ο Καραϊσκάκης αφ' ού διένειμεν εις τους ανδραγαθήσαντας +αναλόγους αμοιβάς ως προς τα ολίγα μέσα τα οποία είχεν εις την +εξουσίαν του, διέταξε να εγερθή τρόπαιον εις Αράχωβαν από τας +κεφαλάς των Τούρκων εν είδει πύργου. Το έργον τούτο, λείψανον +της βαρβαρότητας των ηθών, δεν έκρινε δι' άλλον λόγον αναγκαίον +να το μεταχειρισθή, ειμή να κάμη να φανώσιν ένοχοι εις τους +Τούρκους οι κάτοικοι του χωρίου και να χάσωσι την ελπίδα του να +υποταχθώσι πάλιν εις τους εχθρούς (35). Επέγραψαν δε εις αυτό· +«ΤΡΟΠΑΙΟΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ». Εις τας δύο πλευράς +του έχοντος την επιγραφήν ταύτην λίθου ετέθησαν αι κεφαλαί του +Κεχαγιάμπεη και Μουσταφάμπεη. + +Μετά την καταστροφήν ταύτην των εχθρών απεφάσισε να οχυρώση την +Βελίτζαν με στρατιωτικήν δύναμιν επί σκοπώ του να βλάψη τους +εις Δαύλειαν εχθρούς και να δυνηθή να συνεννοηθή με τα Ολύμπια +στρατεύματα, προς τα οποία είχε γράψει και κατ' ευθείαν και διά +μέσου της Κυβερνήσεως διά να επανέλθωσι πάλιν εις Ταλάντιον. +Έστειλε δε πρώτον τον Γ. Δυωβουνιώτην, I. Ρούκην και Χ. +Περραιβόν με τριακοσίους στρατιώτας, οι οποίοι διέβησαν την +νύκτα πλησίον της Δαύλειας, μ' όλον ότι εστρατοπέδευεν εις +αυτήν σημαντική εχθρική δύναμις. Ο δε Καραϊσκάκης αφ' ού +ωχύρωσε το Δίστομον, διορίσας εις αυτό το σώμα του Κώστα +Μπότζαρη, οδηγούμενον από τον Ιωάννην Μπαϊρακτάρην, και +τοποθετήσας Λειβαδίτας τινάς οπλαρχηγούς, αφ' ού έστειλεν εις +Σάλωνα την αναγκαίαν προς πολιορκίαν δύναμιν υπό τον Γεώργιον +Δράκον (36), αυτός με όλον το λοιπόν στράτευμα διαβάς από την +Αγόριανην και Σουβάλαν μετέβη την 30 Νοεμβρίου εις Βελίτζαν. + +Απεφάσισε να διατρίψη μερικάς ημέρας αυτόθι, πρώτον μεν διότι +ήλπιζε να επανέλθωσιν οι Ολύμπιοι, μετά των οποίων ενούμενος +ήλπιζε να εμποδίση ολοτελώς την διά ξηράς διάβασιν εχθρικών +στρατευμάτων και τροφών, και δεύτερον διότι επεθύμει να +προξενήση τινά βλάβην εις τα διαβαίνοντα εκείθεν εχθρικά +στρατεύματα. Αλλά το μεν της επιστροφής των Ολυμπίων σχέδιον, +αν και εζητήθη επιμόνως, δεν έλαβεν έκβασιν, ει μη μετά δύω +μήνας και τότε πάλιν χωρίς καρπόν· δεν απέβη όμως ματαία η εις +Βελίτζαν διατριβή του, όσον διά το δεύτερον επειδή εκέρδησε +νίκην όχι ασήμαντον. + +Την πέμπτην του Δεκεμβρίου ανηγγέλθη από τας σκοπιάς ότι έμελλε +να διαβή διά της Φοντάνας εκείνην την ημέραν έν σώμα εχθρών υπό +τον Οσμάνπεην Κόρτζαν, συνιστάμενον από επτακοσίους περίπου +στρατιώτας εκτός των υπηρετών και των ακολουθούντων ως έμποροι +το στρατόπεδον. Ο Καραϊσκάκης διώρισε τους μεν πεζούς να +κρυφθώσιν εις τα ερείπια του Τουρκοχωρίου, όπου εσυμπέραινεν +ότι έμελλον να διευθυνθώσιν οι εχθροί διά να μείνωσι την νύκτα, +το δε ιππικόν να προχωρήση εις τα πλάγια της οδού, από την +οποίαν ήρχοντο οι εχθροί, ώστε να τους εμποδίση την επιστροφήν, +όταν ήθελον κτυπηθή από τα έμπροσθεν. Αλλά το σχέδιον δεν +επέτυχεν εντελώς διά την ανυπομονησίαν των κεκρυμμένων εις τα +ερείπια. Ενώ οι εχθροί ήρχοντο εξαπλωμένοι κατά μήκος ως μία +σειρά, καθώς ήτον επόμενον διά την στενότητα της οδού, μόλις +εφάνη η εμπροσθοφυλακή, και οι εις το Τουρκοχώριον Έλληνες +εβγήκαν από τας ενέδρας των. Οι προπορευόμενοι Τούρκοι μη όντες +έτοιμοι διά πόλεμον, διότι δεν ήλπιζον Ελληνικήν δύναμιν εις +εκείνο το μέρος, ωπισθοδρόμησαν αμέσως· αφ' ού όμως ενώθησαν με +τους όπισθεν ερχομένους και συνεκεντρώθησαν οπωσούν, +αντεστάθησαν εις τους Έλληνας, αλλά μετά μισής ώρας συμπλοκήν +πολεμούμενοι κατά πρόσωπον μεν από τους πεζούς, εις το πλάγιον +δε από το ιππικόν, ετράπησαν εις φυγήν προς το μέρος από το +οποίον ήρχοντο, η στενότης όμως της οδού και οι Έλληνες +επιδιώκοντες δεν τους εσυγχώρησαν να διασώσωσιν εκ των +οκτακοσίων φορτηγών, τα οποία έφερον μεθ' εαυτών, ειμή πολλά +μικρόν αριθμόν· εφονεύθησαν δε εις τον τόπον της μάχης και καθ' +οδόν έως πεντήκοντα, εν οις καί τινες χριστιανοί ακολουθούντες +ως υπηρέται τους εχθρούς. + +Το δυστύχημα τούτο των Τούρκων ανηγγέλθη και εις τους εις +Δαύλειαν στρατοπεδεύοντας· αλλ' ούτοι μη πιστεύοντες, +απέστειλαν διακοσίους περίπου ιππείς διά να παρατηρήσωσι και να +λάβωσιν ακριβή πληροφορίαν περί του πράγματος. Ο Καραϊσκάκης +ιδών αυτούς διευθυνομένους προς το Τουρκοχώριον και υποθέτων +ότι έμελλον να διαβώσι διά της Φοντάνης, παρέλαβε μεθ' εαυτού +τινάς των ιππέων και έως τριακοσίους πεζούς και μετέβη εις +Τουρκοχώριον, όπου κρύψας όλους εις τα ερείπια του χωρίου, τους +διέταξε να περιμένωσιν, έως ου να πλησιάσωσιν οι εχθροί. Οι +εχθροί όμως υποπτεύσαντες φαίνεται, δεν επλησίασαν ολοτελώς, +αλλά κατασκοπεύοντες τον τόπον και περιεργαζόμενοι μακρόθεν, +άμα απήντησαν τινά πτώματα της προλαβούσης μάχης, βεβαιωθέντες +εξ αυτών περί του συμβάντος και φοβηθέντες, ωπισθοδρόμησαν +αμέσως με βίαν. Οι Έλληνες ώρμησαν καταδιώκοντες, αλλά δεν ήτον +δυνατόν να τους φθάσωσι φεύγοντας ούτω δρομαίως· μόλις οι +ταχύτεροι των ιππέων και πεζών επλησίασαν και ακροβολισθέντες +ολίγον διελύθησαν διά την επελθούσαν νύκτα. + +Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι διαμένων εις ταύτα τα μέρη δεν ηδύνατο +να οικονομή τροφάς διά το στρατόπεδον και επειδή απελπίσθη του +να ίδη ανανεουμένην την εις Ταλάντιον εκστρατείαν των Ολυμπίων, +απεφάσισε να μεταβή εις Νέας Πάτρας, όπου και τροφάς αφθόνους +έμελλε να εύρη και Τούρκοι ήσαν ολίγοι. Εκτός τούτων ήλπιζεν +ότι η εκστρατεία αύτη έμελλε να ελευθερώση χωρίς πόλεμον και +τας επαρχίας των Κραβάρων, Λιδωρικίου και Καρπενησίου, διότι +επερικυκλώνοντο τρόπον τινά από τα Ελληνικά στρατεύματα. Όθεν +αφήσας εις φύλαξιν της Βελίτζας τον Ρούκην, τον Νάκον +Πανουργιάν και τον Χ. Περραιβόν, αυτός με όλον το λοιπόν +στράτευμα εκίνησε την δεκάτην του Δεκεμβρίου. Αλλ' αφ' ης ώρας +εβγήκεν από το χωρίον μία ραγδαιοτάτη βροχή δεν έκαμε διόλου +διακοπήν έως το εσπέρας και, το χειρότερον, δεν υπήρχε κανέν +χωρίον, όπου να μείνωσι την νύκτα οι στρατιώται και να λάβωσι +τινά περιποίησιν διά το κρύος και τον κόπον. Οι προπορευόμενοι +επροχώρησαν έως να εύρωσιν αρμόδιον τόπον διά να +κατασκηνώσωσιν, οι δε όπισθεν ερχόμενοι μη δυνάμενοι να +καταφθάσωσι τους έμπροσθεν απεκόπτοντο, και η νύκτα, η οποία +κατέλαβε τους περισσοτέρους εις τον δρόμον, κατέστησε +δυσκολωτέραν την πορείαν. Προσέτι ο προκείμενος ποταμός της +Γραβιάς (Κηφισσός), του οποίου το ρεύμα είχεν ήδη εξογκωθή, +ώστε υπερέβαινε τας ζώνας των διαβαινόντων, εδυσκόλευσε μεγάλως +τους Έλληνας. Τέλος πάντων όμως ετοποθετήθησαν είς τινα δρυμώνα +πλησίον του ποταμού και ανάψαντες φωτιάς, επεριποιούντο +εαυτούς. Καταγανακτησμένοι όμως από την κακοπάθειαν και τον +κόπον, εξεθύμαινον εις ύβρεις κατά του Καραϊσκάκη· αυτός όμως +εφάνη πολύ περιποιητικώτερος και φιλοφρονέστερος εκείνην την +νύκτα απ' ό, τι εκ φύσεως ήτον, και περιερχόμενος τας συνοικίας +των στρατιωτών τους ενεθάρρυνε, φιλοφρονούμενος και δεξιούμενος +αυτούς και παρακινών και συμπράττων εις το ν' ανάψωσι φωτίας· +ώστε η κατ' αυτού αγανάκτησις εξαλείφθη διόλου, και αφ' ού +μάλιστα έπαυσεν η βροχή και άναψαν τας φωτίας, απέδωκαν την +αιτίαν όπου φυσικά ανήκε να την αποδώσωσιν, εις την αχρειότητα +του καιρού. Επνίγησαν εκείνην την νύκτα εις την διάβασιν του +ποταμού δώδεκα στρατιώται, απέθανον δε από το κρύος δύο, και αν +η βροχή δεν ήθελε παύσει ογλήγορα, πολλοί ήθελον αποθάνει από +το κρύος. + +Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι το στράτευμα κακοπαθήσαν τοιουτοτρόπως +είχεν ανάγκην αναπαύσεως, απεφάσισε να το μεταβιβάση, εις τα +χωρία Σουβάλας και Αγόριανης, όπου και μετέβη την ερχομένην +ημέραν. Ενώ δε διέτριβεν αυτόθι, αναγγέλλεται εις αυτόν ότι ο +Ομέρ πασάς ο Καρυστινός ετοιμάζει εκστρατείαν διά να υπάγη εις +βοήθειαν των εις Σάλωνα αποκλεισμένων. Όθεν δεν ενέκρινε ν' +ακολουθήση το κατά των Νέων Πατρών επιχείρημα, αλλ' επέστρεψεν +εις Αράχωβαν την 15 του Δεκεμβρίου ομού με όλην την στρατιάν. + +Η ετοιμασία των εχθρών εγίνετο βραδυτάτη, και ο Καραϊσκάκης μη +θέλων ν' αφίνη αργόν το στράτευμα, απεφάσισε να μεταβή προς τας +επαρχίας Λιδωρικίου και Κραβάρων διά να καθαρίση και αυτάς τας +επαρχίας από τους εχθρούς και διά να ζωοτροφήση το στρατόπεδον, +χωρίς να απομακρυνθή πολύ από τα Σάλωνα και το Δίστομον, όπου, +όταν ήθελε τύχει να γένη κίνημα παρά των εχθρών, επεθύμει να +καταφθάση εις βοήθειαν. Επειδή δε, αν και έλαβεν ανταποκρίσεις +με τον Σεφάκαν (37) και άλλους εκείνων των μερών οπλαρχηγούς, +υπώπτευε μ' όλον τούτο ότι ημπορούσαν να εναντιωθώσιν, διέταξε +τον Δ. Μακρήν με πεντακοσίους στρατιώτας να εισέλθη εις την +επαρχίαν Λιδωρικίου και να τοποθετηθή εις το χωρίον Γρανίτζαν, +να περιμείνη δε εκεί νέας διαταγάς, αν απαντήση αντίστασιν, να +συνεννοηθή δε μετά του Σεφάκα διά να κινηθώσιν εκ συμφώνου κατά +των εχθρών. Άμα έφθασεν εις Γρανίτζαν ο Μακρής ειδοποίησε τον +Σεφάκαν, ευρισκόμενον κατ' εκείνας τας ημέρας εις Αρτοτίναν, +διά να έλθη να συνομιλήσωσιν ο δε Σεφάκας απεκρίθη, ότι επειδή +εξήλθεν έν σώμα εχθρών από Ναύπακτον και εστρατοπέδευσεν εις +Κλημάκι με σκοπόν να προβή προς τα Σάλωνα, τα στρατεύματα +νομίζει αναγκαίον να διευθυνθώσι προς εκείνο το μέρος, όπου +θέλει διευθυνθή και αυτός ο ίδιος· διά να ανταμωθώσι δε κρίνει +αρμοδιώτερον τόπον τα Στελιώτικα Ρουπάκια, όπου αυτός θέλει +υπάγει και θέλει τους περιμείνει. Ελθόντες λοιπόν αμφότεροι +την επομένην ημέραν εις την θέσιν ταύτην, έκαμαν το σχέδιον +του κινήματός των, και ο μεν Ξύδης και Καλύβας με διακοσίους +πεντήκοντα στρατιώτας εστάλησαν εις Κράβαρα διά να καταδιώξωσιν +έν εχθρικόν μικρόν σώμα ευρισκόμενον εις Λουμπουτινά, το δε +λοιπόν στράτευμα απεφασίσθη να τοποθετηθή εις Παλαιοξάρι διά +να απαντήση την πρόοδον των εκ Ναυπάκτου εξελθόντων εχθρών. + +Αλλ' ενώ, διαλυθείσης ταύτης της συνελεύσεως, οι μεν περί τον +Ξύδην και Καλύβαν εκίνησαν προς το μέρος όπου διωρίσθησαν, οι +δε λοιποί εμβήκαν εις τον δρόμον τον προς το Παλαιοξάρι και +διέβησαν τον Μόρνον ποταμόν, αναγγέλλεται ότι έρχεται κατόπιν +και ο Καραϊσκάκης και ότι εκείνην την νύκτα έμελλε να μείνη εις +το στενόν του Βελούχοβου. Ο μεν Σεφάκας λοιπόν εγύρισε προς +αυτό το μέρος διά να προϋπαντήση τον αρχηγόν, ο δε Μακρής με +τους περί αυτόν μετέβη εις Παλαιοξάρι, όπου έφθασε και ο +Καραϊσκάκης την ερχομένην ημέραν ομού με όλον το στράτευμα και +το ιππικόν. + +Επειδή δε οι περί τον Ξύδην και Καλύβαν ανταποκριθέντες με τους +κατοίκους των Κραβάρων και τον τότε αρχηγόν των όπλων αυτών +Μακρυγιάννην (38), επληροφορήθησαν ότι δεν ήσαν ούτοι πρόθυμοι +να κινηθώσι κατά των Τούρκων, ειδοποίησαν αμέσως τον +Καραϊσκάκην και εζήτησαν και άλλην βοήθειαν διά να βιάσωσι +τρόπον τινά τους κατοίκους, αν θελήσωσι να υπερασπισθώσι τους +εχθρούς. Ο Καραϊσκάκης διώρισεν αμέσως τον στρατηγόν Μακρήν +ομού με όλους τους συν αυτώ διά να υπάγη εις βοήθειαν των μετά +του Ξύδη και Καλύβα. Αλλ' ενώ αυτοί επλησίαζον εις Βιτολίσταν, +οι μετά του Ξύδη είχον ήδη κινήσει διευθυνόμενοι εις +Λουμπουτινάν, όπου ήσαν τοποθετημένοι έως ογδοήκοντα Τούρκοι. +Όταν οι Έλληνες επλησίασαν εις το χωρίον τούτο, οι Τούρκοι +ειδοποιηθέντες από τους κατοίκους, έβγαινον από τας οικίας και +έφευγον προς Ναύπακτον. Οι Έλληνες εφορμήσαντες κατ' αυτών τους +διέκοψαν εις δύω και μέρος μεν το μεγαλήτερον διέφυγεν εις +Ναύπακτον, μερικοί δε έως είκοσι αναγκασθέντες να +οπισθοδρομήσωσιν, εκλείσθησαν εις δύο οικίας. Ταύτα μαθών ο +Μακρής μετέβη την ερχομένην ημέραν εις Λουμπουτινάν και +περικλείσας αυστηρώς τους εχθρούς, τους ηνάγκασε να παραδοθώσι +και αφοπλίσας αυτούς τους απέστειλεν εις τον Γενικόν αρχηγόν. + +Τα εις Λουμπουτινάν συνελθόντα στρατεύματα διατρέψαντα αυτόσε +τρεις ημέρας, διαιρέθηκαν εις δύω· το έν σώμα υπό τον Καλύβαν +και Ξύδην μετέβη εις Αμόρανην εναντίον ενός αποσπάσματος +εχθρών, το οποίον έφυγεν εις Ναύπακτον, άμα είδεν ερχομένους +τους Έλληνας. Το έτερον δε υπό τον Μακρήν μετέβη εις Πλάτανον +και μετ' ολίγας ημέρας ο μεν Μακρής μετέβη εις Ζυγόν, έχων +μόνον τους ιδίους αυτού στρατιώτας, το δε λοιπόν σώμα, το +οποίον ήτον υπό τον Νικολάκην Κοντογιάννην, διευθύνθη εις +Αρτοτίναν, όπου ήτον διατεταγμένον να περιμείνη νέας διαταγάς +του Αρχηγού. + +Το σώμα των εις Κλημάκι στρατοπεδευμένων εχθρών εσύγκειτο από +χιλίους οκτακοσίους περίπου Τούρκους και Χριστιανούς, εν οις +ήσαν και ο Ανδρέας Ίσκου, ο Σωτήρης Στράτος και ο υιός του +γνωστού διά την τουρκολατρείαν Σαδήμα, εσκόπευε δε να διαβή από +τα Σάλωνα και να υπάγη εις τον Κιουταχήν· αλλ' ο ερχομός των +Ελληνικών στρατευμάτων εματαίωσε το σχέδιόν των. Ο Καραϊσκάκης +δοκιμάζων τας δυνάμεις των επροκαλείτο αυτούς εις μάχην, αλλ' +αυτοί δεν εξήρχοντο από τα οχυρώματά των. Μη θέλων δε να +εφορμήση αυτός κατ' αυτών, διά να μη βλαφθώσιν οι Έλληνες, και +επειδή συνέβησαν πολλαί βροχαί και κακοκαιρίαι, δεν ηδυνήθη να +κάμη κανέν κίνημα ή στρατήγημα, αλλ' έμεινεν αργός εις τας +θέσεις του, έως ού οι Τούρκοι απελπισθέντες του να δυνηθώσι να +προχωρήσωσιν, απεφάσισαν να επιστρέψωσιν εις Ναύπακτον. Ενώ δε +ετοιμάζοντο διά την αναχώρησιν, ο Καραϊσκάκης εκινήθη μ' όλον +το στράτευμα κατ' αυτών. Τούτο ιδόντες οι Τούρκοι, ούτε να +διαβώσι τον Μόρνον ποταμόν ετόλμησαν, φοβούμενοι την καταδίωξιν +των Ελλήνων, ούτε να εξέλθωσιν από τα οχυρώματά των διά +πόλεμον, αν και οι Έλληνες επλησίαζον εις αυτούς και τους +επροσκαλούσαν εις μάχην. Εβγήκε μόνον το ιππικόν των κατά των +Ελλήνων, αλλά καταδιωχθέν εκρύβη και αυτό υπό τα οχυρώματά των. +Τελευταίον, ελθούσης της νυκτός, χωρίς να γένη κανέν σημαντικόν +έργον (39) οι μεν Έλληνες επέστρεψαν εις τας θέσεις των, οι δε +Τούρκοι διέβησαν τον ποταμόν, τον οποίον προτάξαντες ως φραγμόν +κατά των Ελλήνων εστρατοπέδευσαν. + +Ο Καραϊσκάκης μη έχων τροφάς διά το στρατόπεδον ηθέλησε να +μεταχειρισθή τα εκ των δεκάτων της επαρχίας Λιδωρικίου +γεννήματα, συναγμένα παρά του Σεφάκα και εναποτεθειμένα εις +αποθήκας. Αλλ' ο Σεφάκας προβάλλων ότι εχαρίσθησαν από τον +Κιουταχήν εις αυτόν, δεν ήθελε να συγκατατεθή· ο αρχηγός αφ' +ενός μέρους παρουσιάζων εις αυτόν την ανάγκην του στρατοπέδου, +αφ' ετέρου δε υποδεικνύων την βίαν, επέμενεν έως ού τελευταίον +ο Σεφάκας έδειξεν ότι επείσθη να δώση μέρος διά τροφήν του +στρατοπέδου. Εις την φιλονεικίαν ταύτην ο Σεφάκας, +υποθαλπόμενος από τους Σουλιώτας, τους οποίους ηδυνήθη να +ελκύση προς το μέρος του, εναντιώθη με πολλήν σκληρότητα εις +τον Καραϊσκάκην, ώστε είπον αμοιβαίως ο είς προς τον άλλον +πολλά σκληρούς και πειρακτικούς λόγους. + +Ο Σεφάκας έχων σταθεράν απόφασιν να εναντιωθεί εις τον +Καραϊσκάκην διά τα γεννήματα και έχων ανάγκην υποστηρίξεως, αφ' +ού ματαίως εζήτησε την συνδρομήν πολλών στρατηγών και +αξιωματικών εκ των μετά του Καραϊσκάκη, κατώρθωσε να επιτύχη +τούτο από τους Σουλιώτας αρχηγούς· οι αρχηγοί ούτοι και προ +πάντων ο Λάμπρος Βέικος, ο οποίος εθεωρείτο κατ' εκείνην την +εποχήν ως ψυχή αυτού του σώματος, ενηγκαλίσθησαν προθύμως του +Σεφάκα το πρόβλημα και αντέστησαν προφανώς εις τον Καραϊσκάκην. +Ο Σεφάκας διά να κάμη στερεωτέρας τας μετ' αυτών σχέσεις του, +τους επροσκάλεσεν εις Αρτοτίναν, όπου είχε την κατοικίαν του, +και παρεκάλεσε τον Λάμπρον Βέικον διά να γένη ανάδοχος του +νεογεννήτου τέκνου του. Ενώ λοιπόν αυτοί ενησχολούντο εις +ταύτα, ο Καραϊσκάκης σκοπεύων να μεταβή εις τα μέρη της +Λεβαδείας, απεφάσισε να συστήση στρατόπεδα εις τα πέριξ της +Ναυπάκτου διά να προφυλάξη τας επαναστατημένες επαρχίας. +Διώρισε λοιπόν τον μεν Γιώτην Δαγκλήν εις Βελβίτζενα, τον δε +Γιαννούσην εις Παλαιοξάρι· έστειλε συγχρόνως και τον Δήμον +Τζέλιον εις Λεσίνι διά να πιάση αυτήν την νήσον και να την κάμη +κέντρον τρόπον τινά των κατά την Δυτικήν Ελλάδα κινημάτων. +Αυτός δε εφοδιάσας το στράτευμα με τροφάς τας οποίας έλαβεν από +τας αποθήκας του Σεφάκα, εκίνησε διά της ποταμιάς Λιδωρικίου +προς Μαυρολιθάρι, ειδοποιήσας συγχρόνως και τους Σουλιώτας +αρχηγούς διά να συνακολουθήσωσιν. Αλλ' αυτοί δεν ηθέλησαν να +έλθωσιν ομού με αυτόν· μετέβησαν δε κατ' ευθείαν εις Σάλωνα. + +Ο Καραϊσκάκης απεφάσισε να διαβή πλησίον της επαρχίας Νέων +Πατρών με την ελπίδα να δυνηθή να λάβη τροφάς από αυτήν· είχε +δε γράψει προς τους κατοίκους αυτής, ότι αν δεν ήθελον +προμηθεύσει τροφάς εις το στρατόπεδον, ήθελε κινηθή κατ' αυτών. +Οι Τούρκοι ήσαν αδύνατοι κατ' εκείνην την εποχήν και ήθελεν +επιτύχει να τους διώξη, αν ήθελε κάμει κίνημα κατ' αυτών· +επειδή όμως είχε προσκληθή παρά της Διοικήσεως διά να μεταβή +εις την Αττικήν, όπου εκινδύνευεν η Ακρόπολις, δεν έκρινε +συμφέρον να βραδύνη περιπλεκόμενος εις τοιούτον σημαντικόν +επιχείρημα. Όθεν αφήσας ένα επιστάτην εις Λάζον διά να λάβη τας +παρά των κατοίκων της επαρχίας ταύτης διά συγκαταθέσεως των +Τούρκων αποστελλομένας τροφάς και να τας εναποθέση διά +μελλούσας χρείας, αυτός διέβη από το Μαυρολιθάρι και έφθασε την +δεκάτην ογδόην του ιδίου μηνός εις Βελίτζαν. Καθ' οδόν είχε +μάθει ότι οι εις Τουρκοχώριον εστρατοπεδευμένοι εχθροί είχον +αναχωρήσει. Υποπτεύων λοιπόν μήπως διά της Γραβιάς υπάγουν εις +βοήθειάν των εις Σάλωνα πολιορκουμένων, επετάχυνε την +οδοιπορίαν του προς την Γραβιάν διαβαίνων όμως από το μέρος +τούτο εβεβαιώθη ότι οι εχθροί δεν επέρασαν εις Σάλωνα. Όταν +τέλος έφθασεν εις Βελίτζαν, εβεβαιώθη θετικώς ότι οι εχθροί +επήγαν εις Δίστομον, όντες έως τέσσαρες χιλιάδες τον αριθμόν +και έχοντες επί κεφαλής τον Ομέρ πασάν. + +Ο Καραϊσκάκης υποπτεύων μήπως συμβή τι απευκταίον εις τους εις +Δίστομον, όντας ολίγους ως προς τοιαύτην εχθρικήν δύναμιν, +απεφάσισε να υπάγη εις βοήθειάν των αμέσως· εσχεδίασεν όμως να +πράξη και καθ' οδόν κανέν αξιόλογον έργον. Απέστειλε λοιπόν +πεζοδρόμον (εις τον οποίον υπεσχέθη πλουσίαν αμοιβήν, αν εν +καιρώ εκπληρώση τα παραγγελλόμενα) διά να ειδοποιήση, τους εις +Δίστομον Έλληνας ότι έμελλεν εκείνην την νύκτα να υπάγη εις +βοήθειάν των και ότι έμελλε να επιπέση εις το εχθρικόν +στρατόπεδον. Παρεκινούσε δε και αυτούς να μένωσιν άγρυπνοι και +να ήναι έτοιμοι ώστε, άμα ακούσωσι την συμπλοκήν, να εξέλθωσιν +από τας οικίας κατά των εχθρών. Περί την δεκάτην ώραν της +ημέρας εκίνησεν από Βελίτζαν με τετρακοσίους στρατιώτας και +αξιωματικούς. Ήσαν δε όλοι πεζοί κατά παραγγελίαν του αρχηγού, +και τούτο διά να μην εννοηθώσιν από τους εις Δαύλειαν +στρατοπεδεύοντας εχθρούς, όθεν αναγκαίως έπρεπε να διαβώσι· δεν +ηθέλησεν ουδέ ο ίδιος να λάβη ίππον, μ' όλον ότι όλοι τον +παρεκίνησαν επιμόνως. Διά το βαθύ της νυκτός σκότος, διά την +ανωμαλίαν των δρόμων και διά τας πολλάς περιστροφάς, μόλις δυο +ώρας πριν εξημερώση επλησίασαν εις το εχθρικόν στρατόπεδον, +χωρίς να εννοηθώσι διόλου από τους φύλακας, και εμβαίνουν εις +αυτό φωνάζοντες και τουφεκίζοντες. Αλλ' επειδή δεν είδον να +γένη ταυτοχρόνως κανέν κίνημα και από τους εις Δίστομον κατά +την παραγγελίαν του Καραϊσκάκη, δεν επέμειναν εις μάχην, αλλά +διαβάντες διά μέσου των σκηνών του εχθρού τουφεκίζοντες, +έφθασαν εις Δίστομον. Οι εχθροί δεν ετόλμησαν να εξέλθωσι κατ' +αυτών, περιωρίσθησαν δε μόνον εις το να φωνάζωσι και να +τουφεκίζωσι από τας σκηνάς των. Από τους Έλληνας εφονεύθησαν +μόνον δύο και αιχμαλωτίσθη είς, των δε εχθρών η ζημία κυρίως +μεν δεν έγεινε γνωστή, πιθανολογείται όμως να ήτον όχι μικρά. +Οι εις Δίστομον δεν εκινήθησαν κατά του εχθρικού στρατοπέδου, +διότι ο πεζοδρόμος δεν υπήγεν εν καιρώ να τους γνωστοποιήση την +παραγγελίαν του Καραϊσκάκη· ελυπήθησαν μεγάλως διότι δεν +ηδυνήθησαν να συμπράξωσιν εις έν σχέδιον, το οποίον έμελλεν +ίσως να επιφέρη τον όλεθρον του εχθρού. Ο Ομέρ πασσάς, αρχηγός +των Τούρκων εις την εκστρατείαν ταύτην, τόσον εξεπλάγη διά την +αιφνίδιον παρουσίαν του Καραϊσκάκη και διά το τόσον τολμηρόν +τούτο επιχείρημα, ώστε την επομένην ημέραν τους μεν στρατιώτας, +τους όντας εις νυκτερινήν φυλακήν, απεκεφάλισε διότι δεν +ενόησαν την διάβασιν των Ελλήνων, εις δε τας θέσεις του ωχυρώθη +καλλίτερον και συγχρόνως έστειλε και διά νέαν βοήθειαν, ως από +αυτομόλους εγένετο φανερόν. + +Ενταύθα ας οπισθοδρομήσωμεν ολίγον διά να αναφέρωμεν τι έπραξεν +ο Ομέρ πασάς, άμα έφθασεν εις Δίστομον, και πώς τον αντέκρουσαν +οι φυλάττοντες ταύτην την θέσιν Έλληνες. Ο Ομέρ πασάς διωρίσθη +να υπάγη να λύση την πολιορκίαν Σαλώνων, αλλ' επειδή δεν ετόλμα +να εισβάλη εις ταύτην την επαρχίαν, αφίνων τρόπον τινά εις τα +οπίσθιά του τους εις Δίστομον Έλληνας, απεφάσισε να κινηθή +πρώτον κατ' αυτών διά να τους καταστρέψη και να κάμη ασφαλή την +διάβασιν του. Ετοιμάσας λοιπόν τας δυνάμεις του μετέβη την +δεκάτην έκτην του Ιανουαρίου εις Δίστομον, πλησίον του οποίου +και εστρατοπέδευσε. Θέλων δε να δοκιμάση τας δυνάμεις των +Ελλήνων και να οδηγηθή επομένως εις την οποίαν εμελέτα να κάμη +επίθεσιν, έπεμψεν έν σώμα πεζών και ιππέων διά να ακροβολισθή +με αυτούς. Ιδών δε ότι αι δυνάμεις ήσαν ολιγώταται, απεφάσισε +να κάμη την επομένην ημέραν γενικήν εις το χωρίον έφοδον. + +Άμα ανέτειλεν ο ήλιος, ήρχισεν ο κανονοβολισμός· έν μέγα +κανόνιον, τοποθετημένον ολίγον μακρύτερον βολής τουφεκίου από +το χωρίον, διευθύνετο ως επί το πλείστον εις τον κατά πρόσωπον +του χωρίου τότε νεωστί κατασκευασθέντα πύργον. Αφ' ού έγεινεν +ικανή βλάβη τόσον εις αυτόν, καθώς και εις άλλας τινάς οικίας, +εδόθη το σημείον της εφόδου. Όλοι οι εχθροί αλαλάζοντες και +τουφεκίζοντες επιπίπτουν εις το χωρίον από τρία διάφορα μέρη· +από μεν τα δεξιά οι Αλβανοί, έχοντες επί κεφαλής τον +Καρεμφίλμπεην, αδελφόν του εις Αράχωβαν φονευθέντος +Μουσταφάμπεη, από δε τα αριστερά οι Γκέκηδες υπό τον Οσμάν +πασάν, κατά πρόσωπον δε αυτός ο Ομέρ πασάς με τους +Χαλντούπηδες. Όλοι εισήλθον ταυτοχρόνως εις το χωρίον και +εκυρίευσαν τας πλειοτέρας οικίας, τας οποίας δεν εδύναντο να +κατέχωσιν οι Έλληνες, ως όντες ολίγοι. Εφώρμησαν έπειτα και εις +εκείνας, εις τας οποίας ήσαν κλεισμένοι οι Έλληνες, ώστε +κατήντησαν εις μερικάς ν' αποσπώσι τα ξύλα της στέγης και να +κρημνίζωσι τας κεραμίδας. Από τους φυλάττοντας την επί του +λόφου εκκλησίαν Έλληνας (επειδή δεν επήγαν κατ' αυτών εχθροί) +κατέβησαν μερικοί προς βοήθειαν των πολεμούντων εις τας οικίας. +Συνέβη ταυτοχρόνως να φονευθή και είς σημαντικός Τούρκος από +τους κατά πρόσωπον προσβαλόντας, ώστε είτε διά το έν, είτε διά +το άλλο συμβεβηκός δειλιάσαντες οι εχθροί ετράπησαν εις φυγήν, +και οι Έλληνες εξελθόντες από τας οικίας τούς κατεδίωξαν ολίγα +βήματα προς το στρατόπεδόν των· δεν επρόλαβον όμως να φύγωσι +συγχρόνως και οι από τα δεξιά προσβαλόντες και διά τούτο, ως +μείναντες ύστεροι, εζημιώθησαν περισσότερον από τους λοιπούς. +Περί το εσπέρας έφθασεν από Σάλωνα και ο Γεώργιος Δράκος, ο +οποίος ορμήσας αμέσως κατά των υπό τον Καρεμφίλμπεην Αλβανών, +τοποθετημένων επί του προς τα δεξιά του Διστόμου λόφου, τους +ηνάγκασε να φύγωσι και να τοποθετηθώσι πλησίον του στρατοπέδου +των. Εις ταύτην την μάχην οι φονευμένοι των εχθρών ήσαν πολλοί, +αλλά τους μεν πεσόντας εις την έφοδον τους έλαβον οι εχθροί και +τους μετεκόμισαν εις το στρατόπεδόν των, όσοι δε πεσόντες περί +το χωρίον εγυμνώθησαν από τους Έλληνας ήσαν υπέρ τους +ογδοήκοντα· από δε τους Έλληνας εφονεύθησαν δύω και επληγώθησαν +οκτώ, μεταξύ των οποίων και ο Νικόλαος Μπότζαρης. + +Αναπαυθείς ολίγον ο Καραϊσκάκης, άμα εφάνη η ημέρα, περιήλθε το +Ελληνικόν στρατόπεδον και επαρατήρησε τας παρά των εχθρών +κατεχομένας θέσεις. Ιδών δε ότι επί της κορυφής τινος λοφιδίου +προ του χωρίου επροσπαθούσαν οι εχθροί να κατασκευάσωσι +προμαχώνα, το οποίον ήθελεν αποβή φθοροποιόν εις τους Έλληνας, +απεφάσισε να τους αντικρούση εις τον σκοπόν των και να ματαιώση +το σχέδιόν των. Όθεν διώρισε να γεμισθώσι με χώμα μερικά +δέρματα και καλάθια και αφ' ού ετοιμάσθησαν, παρακινήσας τους +στρατιώτας, επεχείρησε διά νυκτός ν' αναβή εις την κορυφήν του +λοφιδίου, την οποίαν δεν είχον κυριεύσει ακόμη οι εχθροί, ως +κτυπώμενοι από τας οικίας και από τους εν τη εκκλησία Έλληνας. +Προτάξας λοιπόν τα δέρματα ταύτα, ανήγειρε λιθόκτιστον +πρόχειρον οχύρωμα μόλις τεσσαράκοντα βήματα απέχον του εχθρού +και τούτο ασφάλισε το χωρίον από ένα όχι μικρόν κίνδυνον. + +Ο δε Ομέρ πασάς πληροφορηθείς διά της πείρας ότι δεν ήτον πλέον +δυνατόν να κυριεύση εξ εφόδου το χωρίον, διέθεσε το στρατόπεδόν +του διά πολιορκίαν· αφ' ετέρου πάλιν μέρους ο Καραϊσκάκης +βλέπων ότι δι' εφόδου ή συμπλοκής κατά πρόσωπον δεν ήτον +δυνατόν να καταστρέψη τους εχθρούς, εστοχάσθη να τους αποκλείση +πιάνων τας δύω οδούς από τας όποιας εφέροντο αι τροφαί εις τους +εχθρούς. Διώρισε λοιπόν επί τούτω τω σκοπώ να έλθωσιν εις +Δίστομον τα εις Σάλωνα, Λιδωρίκι και Δίστομον ευρισκόμενα +στρατεύματα, αφ' ού μείνωσιν εις έκαστον μέρος ολίγοι μόνον +προς υπεράσπισιν των κατοίκων· ετοποθέτησε δε εις μεν την +Αράχωβαν τον Γ. Δυωβουνιώτην και Κ. Πανουργιάν, εις δε το +Στείρι τον Γιαννούσην και το ιππικόν, και τους διώρισε να +προσμείνωσιν έως ου να συνέλθη η αναγκαία δύναμις και να +παρουσιασθή ο ανήκων καιρός προς εκτέλεσιν του σχεδίου της +αποκλείσεως. Εν τοσούτω, επειδή το εχθρικόν κανόνιον εμψύχωνε +τους Τούρκους και έφερεν αθυμίαν εις τους Έλληνας, διώρισε και +αυτός και έφεραν δύω κανόνια και αντεκτύπα τον εχθρόν. + +Παρήλθαν ικαναί ημέραι και εκτός ακροβολισμών τινών, κανέν άλλο +σημαντικόν έργον δεν επράχθη ούτε από το έν, ούτε από το άλλο +μέρος. Αλλά την τριακοστήν πρώτην του Ιανουαρίου συνέβη μία +μάχη, εις την οποίαν μόνην καθ' όλον το διάστημα της +εκστρατείας ενικήθησαν οι Έλληνες και υπέπεσον εις αισχράν +φυγήν· αλλά και τούτο συνετέλεσεν εις το να δοξάση περισσότερον +τον Καραϊσκάκην, ο οποίος εφάνη πολύ σημαντικώτερος, παρά αν +ήθελε κατορθώσει αξιόλογον νίκην. + +Στρατιώται τινες από τους εις Στείρι ευρισκομένους, +παρατηρήσαντες ότι αερικά ζώα των εχθρών βόσκοντα αφύλακτα +απεμακρύνθησαν ολίγον από το εχθρικόν στρατόπεδον, ώρμησαν κατ' +αυτών και περικυκλώσαντές τα, τα έλαβον και επέστρεφον εις τον +τόπον της κατοικίας των. Εβγήκαν προς καταδίωξιν αυτών μερικοί +από τους πλησιέστερον ευρεθέντας εχθρούς άλλοι δε ηκολούθουν +κατόπιν· οι δε εις Στείρι, βλέποντες ότι εκινδύνευονν +περικυκλωθώσιν οι φέροντες τα ζώα, εξήλθον όλοι εις βοήθειαν +και απαντήσαντες τους πρώτους των εχθρών, τους έτρεψαν εις +φυγήν. Θέλων να ωφεληθή από την περίστασιν ταύτην ο +Καραϊσκάκης, διώρισε να υπάγωσι και μερικοί από τους εν Διστόμω +προς ενδυνάμωσιν των από Στείρι εξελθόντων. Όλοι ομού λοιπόν +διώκοντες τους εχθρούς, έφθασαν έως βολήν τουφεκίου πλησίον του +στρατοπέδου αυτών και καταλαβόντες ένα λόφον εκτυπούσαν τους +Τούρκους, οι οποίοι δεν ετολμούσαν να εξέλθωσιν από το +στρατόπεδόν των. + +Ο Καραϊσκάκης επιθυμών να κάμη σημαντικήν τινα βλάβην εις τους +εχθρούς, έκρινεν αναγκαίον να διαμείνωσιν οι Έλληνες και την +επερχομένην νύκτα εις τας οποίας ευρίσκοντο θέσεις και επομένως +να βάλη εις ενέργειαν το σχέδιον της αποκλείσεως· επειδή δε ο +λόφος, επί του οποίου είχον τοποθετηθή οι Έλληνες, +επεριτριγυρίζετο από πεδιάδα, φοβούμενος μήπως περικυκλωθώσιν +είτε διά του ιππικού των εχθρών, είτε διά τινος άλλου +ανελπίστου συμβεβηκότος, κατέλαβεν αυτός με ολίγους στρατιώτας +ένα τόπον πετρώδη εν τω μέσω της πεδιάδος και οχυρωθείς +αυτοσχεδίως εις αυτόν αντεπολέμει τους εχθρούς και εφύλαττεν +ασφαλή την κοινωνίαν των επί του λόφου Ελλήνων με τους εις +Δίστομον. + +Πέντε περίπου ώρας ακροβολίζοντο οι Έλληνες πλησίον του +εχθρικού στρατοπέδου, και επειδή είχε γνωστοποιηθή εις αυτούς η +απόφασις του Καραϊσκάκη του να διαμείνωσιν εις την θέσιν των +και την επερχομένην νύκτα, ήρχισαν ήδη να οχυρόνωνται, όταν +παρ' ελπίδα εφάνη ερχόμενον προς βοήθειαν των εχθρών έν σώμα +τακτικών. Οι Έλληνες μη έχοντες προϋπάρχουσαν είδησιν και μη +ηξεύροντες πόσος ήτον ο αριθμός των, εδειλίασαν. Ενώ δε οι +τοποθετημένοι εις τους πρόποδας του λόφου, κρίναντες αναγκαίον +να απομακρυνθώσιν ολίγον, εκινήθησαν προς τα υψηλότερα και +οχυρώτερα του λόφου μέρη, οι επί της κορυφής του λόφου +νομίσαντες τούτο τελείαν αναχώρησιν, έφευγον οι μεν προς +Στείρι, οι δε προς Δίστομον. Οι Τούρκοι εμψυχωθέντες από την +βοήθειαν των τακτικών, ενθαρρυνθέντες όμως πολύ περισσότερον +από την φυγήν των Ελλήνων, ώρμησαν όλοι, οι μεν προς Δίστομον, +οι δε κατά των φευγόντων. Αλλ' οι μεν προς Δίστομον +αντικρουσθέντες γενναίως από τους εν αυτώ Έλληνας, δεν +επροχώρησαν. Οι δε άλλοι επέμενον διώκοντες τους φεύγοντας, των +οποίων την προς το χωρίον διάβασιν επροσπάθησαν να κόψωσι διά +του ιππικού των. Ο Καραϊσκάκης όμως, ο οποίος είχε προβλέψει +πόσον κινδυνώδες και ολέθριον ήτον εάν ήθελον περικυκλωθή οι +Έλληνες, επέμενεν εις την θέσιν του, αντικρούων τους +αλλεπαλλήλους εφορμώντας κατ' αυτής πεζούς και ιππείς. Εν ώ δε +οι πλειότεροι των μετ' αυτού δειλιάσαντες έφυγον κατ' ολίγον, +αυτός με μόνον είκοσιν Έλληνας αντεμάχετο, έως ου διέβησαν οι +φεύγοντες και διέφυγον τον κίνδυνον· και τότε τελευταίον έφυγε +και αυτός με όλους τους συν αυτώ εκτός ενός, τον οποίον ήρπασαν +ζώντα τινές των ιππέων του εχθρού (40). Ο Καραϊσκάκης ακολουθών +τελευταίος τους φεύγοντας, επροσπάθει να τους εμψυχώση να +σταθώσι, μάλιστα αφ' ού έφθασαν εις τόπον, όπου δεν ήτον +κίνδυνος από το ιππικόν αλλ' οι Έλληνες έφευγον χωρίς να τον +ακούσωσιν. Αγανακτών πολλάκις διότι δεν ετουφέκιζον ουδέ καν +φεύγοντες, εφώναζεν, επαρακινούσεν, ύβριζεν και τελευταίον +αρπάζων τα τουφέκια των πλησιεστέρων επυροβόλει κατά των +εχθρών· είχον ήδη εξέλθει τινές και από το Δίστομον εις +βοήθειαν των φευγόντων, ώστε οι εχθροί, μη δυνάμενοι πλέον να +εξακολουθήσωσι την δίωξιν επί λόφου πετρώδους, όπου το ιππικόν +των δεν ήτον πλέον χρήσιμον, ωπισθοδρόμησαν. Εις την μάχην +ταύτην από μεν τους εχθρούς εφονεύθησαν έως τριάκοντα, από δε +τους Έλληνας μόνον έξ, συμπεριλαμβανομένου και του +αιχμαλωτισθέντος. Είναι τω όντι παράδοξον πώς εις τόσον +σημαντικήν φυγήν να μη βλαφθώσι περισσότερον οι Έλληνες, αλλά +χάρις εις την φρόνησιν και την τολμηράν απόφασιν του +Καραϊσκάκη, ο οποίος αν δεν ήθελε πιάσει εκείνην την θέσιν και +δεν ήθελεν επιμείνει εις αυτήν, καταφρονών γενναίως τον +επικείμενον κίνδυνον, πολλοί από τους Έλληνας ήθελον +περικλεισθή επί του λόφου και δεν ήθελον δυνηθή να διασωθώσι. + +Μ' όλον ότι οι εχθροί υπερίσχυσαν εις ταύτην την συμπλοκήν, μ' +όλον τούτο δεν έκαμαν κίνημα κατά των Ελλήνων τας ακολούθους +ημέρας. Οι πυροβολισταί μόνον των νεωστί ελθόντων τακτικών, +παραλαβόντες το κανόνιον εις την εξουσίαν των, εκανονοβολούσαν +αδιακόπως, ώστε κατήντησαν να κάμωσι και τριακοσίας βολάς εις +μίαν μόνην ημέραν· αλλ' οι Έλληνες δεν εβλάπτοντο επαισθητώς +από αυτό, προφυλαττόμενοι εις τας οχυρωτέρας οικίας και εις +μέρη μη εκτεθειμένα εις το κανόνιον. Συνέβη κατά ταύτην την +εποχήν να κάμωσιν εις Ταλάντι την δευτέραν απόβασίν των τα +Ολύμπια στρατεύματα και να εμποδίσωσι τας τροφάς, τας οποίας το +εχθρικόν στρατόπεδον επρομηθεύετο από αυτό το μέρος. Ο Ομέρ +πασάς λοιπόν φοβούμενος την έλλειψιν των τροφών, βλέπων το +στράτευμά του κακοπαθούν εν καιρώ χειμώνος εις το ύπαιθρον, +υποπτεύων μην περικλεισθή από τους Έλληνας, των οποίων ηύξανε +καθ' ημέραν ο αριθμός, και τελευταίον μη ελπίζων να έλθη εις +βοήθειάν του νέα εχθρική δύναμις, απεφάσισε και έφυγε την νύκτα +της πέμπτης του Φεβρουαρίου, αφήσας έως εκατόν σκηνάς, πολλάς +αποσκευάς και το κανόνιον, αφ' ού κατέκοψεν μόνον τους τροχούς +της αμάξης του. + +Οι Έλληνες αν και ήσαν άγρυπνοι εις τας φυλακάς και εν μέρει +δεν απείχον από το εχθρικόν περισσότερον από τεσσαράκοντα +βήματα, μ' όλον τούτο δεν ημπόρεσαν να εννοήσωσι την φυγήν των· +με τόσην προσοχήν και ησυχίαν έγεινεν. Αφ' ού όμως οι εχθροί +εξεμάκρυναν, αυτόμολός τις χριστιανός ελθών από το εχθρικόν +στρατόπεδον, ανήγγειλε την φυγήν εις τους Έλληνας, οι οποίοι +αμέσως έδραμον προς το στρατόπεδον· αλλ' οι μεν πρώτοι επέπεσον +εις τα λάφυρα· μόλις δε οι μη ευρίσκοντες πλέον τι να +λαφυραγωγήσωσι, διευθύνθησαν προς το μέρος όπου έφυγον οι +εχθροί· αλλά και εξ αυτών οι επιτυγχάνοντές τι καθ' οδόν +επέστρεφον, ώστε ολίγοι μόλις έφθασαν εις την οπισθοφυλακήν των +εχθρών, μετά της οποίας εσυγκρούσθησαν, χωρίς όμως να την +βλάψωσιν επαισθητώς. Εζημιώθη μ' όλα ταύτα ο εχθρός εις την +φυγήν ταύτην, εκτός των αποσκευών και σκηνών, υπέρ τους +τριάκοντα φονευθέντας και αιχμαλωτισθέντας. Οι εχθροί την νύκτα +εκείνην μετέβησαν εις Δαύλειαν· εκείθεν δε παραλαβόντες και +τους εκεί στρατοπεδεύοντας μετέβησαν εις Λεβαδείαν, όθεν +ακολούθως ο Ομέρ πασάς μετέβη εις Εύριπον, μη δυνηθείς να φέρη +εις έκβασιν το επιχείρημά του. Οι δε εις το φρούριον των +Σαλώνων πολιορκούμενοι, μαθόντες την φυγήν του Ομέρ πασά και +απελπισθέντες ολοτελώς του να έλθη εις αυτούς βοήθεια, έφυγον +από το φρούριον με όσας εκ των αποσκευών των ηδυνήθησαν να +συμπαραλάβωσιν. Οι Έλληνες ειδοποιήθησαν, αλλά βραδέως περί της +φυγής· ώστε όταν έδραμον εις την καταδίωξιν, μόλις εκατάφθασαν +την οπισθοφυλακήν, εκ της οποίας φονεύσαντες μερικούς, διέσωσαν +τινάς αιχμαλώτους και έλαβον ολίγας αποσκευάς. + +Ο Καραϊσκάκης είχε προσκληθή και προλαβόντως παρά της +Διοικήσεως διά να υπάγη εις βοήθειαν της Ακροπόλεως των Αθηνών +κινδυνευούσης, αλλά δεν ηδυνήθη να ακολουθήση την διαταγήν +ταύτην διά την επισυμβάσαν εκστρατείαν του Ομέρ πασά. Αφ' ού δε +ελευθερώθη και από αυτήν, απεφάσισε πλέον να τρέξη εις +βοήθειαν, διότι μάλιστα επροσκαλείτο και από τους εντός του +φρουρίου οπλαρχηγούς. Περιπλέον την εις εκείνα τα μέρη +εκστρατείαν του κατέστησεν αναγκαιοτάτην η φθορά την οποίαν +έπαθον εις Καματερόν τα στρατεύματα τα υπό τον Μπούρμπαχην, +Βάσον και Π. Νοταράν. Όθεν διορίσας εις μεν τα Κράβαρα τον +Γιώτην Δαγκλήν, εις δε το Λιδωρίκι τον Σεφάκαν και εις το +Δίστομον τον Α. Κουτσονίκαν με περίπου πεντακοσίους, αυτός +παραλαβών όλους τους λοιπούς οπλαρχηγούς και έως χιλίους +διακοσίους στρατιώτας ανεχώρησεν από Δίστομον την εικοστήν +πρώτην του Φεβρουαρίου. Μετά δύω δε ημερονυκτίων συνεχή +οδοιπορείαν έφθασεν εις Ελευσίνα, όπου τοποθετήσας το +στράτευμα, διέταξε και τον Βάσον, διατρίβοντα τότε εις Μέγαρα, +να μεταβή αμέσως με τους περί αυτόν. Μετέβη έπειτα εις Φαληρέα, +παρετήρησε το εκεί στρατόπεδον και συνωμίλησε τα δέοντα με τον +Ιωάννην Νοταράν και τους μετ' αυτού οπλαρχηγούς· μετά τούτο +επέρασεν εις Σαλαμίνα, όπου διορίσας πολιτάρχην τον Νικολόν +Καραμήτσον διεκήρυξεν ότι εντός εικοσιτεσσάρων ωρών όλοι οι +εκεί στρατιώται να μεταβώσιν εις Ελευσίνα και επέρασεν ευθύς +και αυτός εις Ελευσίνα, αφήσας εις τον πολιτάρχην να φροντίση +διά την εκπλήρωσιν της διαταγής του. + +Μόλις ανεπαύθη ολίγον και αμέσως επροσκάλεσε κατ' ιδίαν μόνον +τους αρχηγούς των υπ' αυτώ διαφόρων σωμάτων διά να τους +κοινοποιήση το σχέδιον, το οποίον είχε κατά νουν να βάλη εις +ενέργειαν. Και διά να μην λάβη τινά αντίκρουσιν, εφρόντισεν αφ' +ενός μεν μέρους να ενσπείρη ελπίδας τινάς πληρωμής και αμοιβής +των αγώνων των, αφ' ετέρου δε να κολακεύση την φιλοτιμίαν των. +Είναι δε αληθές ότι κατ' εκείνην την εποχήν είχε μεγάλας +ελπίδας ο Καραϊσκάκης ότι έμελλε να βοηθηθή διά χρημάτων εις το +επιχείρημά του. Επειδή οι πληρεξούσιοι του έθνους ήσαν εις δύω +διηρημένοι και έκαστον των μερών ενόμιζεν ότι ήθελεν +υπερισχύσει, αν προσελάμβανε με το μέρος του τον Καραϊσκάκην. +Αυτός δε ζητούμενος και από τα δύω μέρη επολιτεύετο αμφότερα, +χωρίς να προστεθή φανερά και σταθερά εις κανένα, ελπίζων με +τούτον τον τρόπον να επιτύχη καλήτερα τον σκοπόν της πολιτικής +του· ήλπιζεν ομοίως και εις εξωτερικά βοηθήματα (41) και προ +πάντων της Φιλελληνικής εταιρείας των Παρισίων, της οποίας +επεθύμει καθ' υπερβολήν ν' αποκτήση και την αγάπην και τον +έπαινον (42) + +Το σχέδιον ήτον να τοποθετηθή το εν Ελευσίνι στράτευμα εις +Κερατζίνι, όθεν προχωρούν ολίγον κατ' ολίγον αναλόγως των +προστιθεμένων νέων δυνάμεων, να φθάση εις τον ελαιώνα και διά +του ελαιώνος, επειδή δεν ήθελε βλάπτεσθαι από το εχθρικόν +ιππικόν, να προχωρήση έως εις το φρούριον και να ανοίξη +συγκοινωνίαν των πολιορκουμένων με την θάλασσαν. Όταν δε τούτο +ήθελε κατορθωθή, ο εχθρός ήθελε κρίνει περιττόν να επιμένη εις +μίαν ανωφελή πολιορκίαν και ήθελεν αναχωρήσει, αφίνων ελεύθερον +από τους βεβήλους πόδας του το ιερόν έδαφος των Αθηνών. Το +σχέδιον τούτο φαίνεται δυσκατόρθωτον, δεν ήτον όμως αδύνατον να +επιτύχη. Ο φρόνιμος και προφυλακτικός τρόπος, τον οποίον +μετεχειρίσθη ο Καραϊσκάκης, δίδει ικανάς ελπίδας, ότι αν όχι +εντελώς, τουλάχιστον όμως κατά μέγα μέρος ήθελεν αποβή κατά τας +ελπίδας του. + +Κοινοποιών εις τους αξιωματικούς του στρατοπέδου το σχέδιον +τούτο, εφρόντισε να τους το προβάλη ως συμβουλευόμενος, και +τούτο τους ηνάγκασε να το δεχθώσι προθυμότερον, τον εβεβαίωσαν +δε περί της τελείας εμπιστοσύνης των εις όσα αυτός κρίνει +εύλογα και της προθύμου υπακοής εις τα διαταττόμενα. Ούτω +λοιπόν διέταξε τριακοσίους στρατιώτας υπό τον Καλύβαν, +Κασιμούλην και Αθανασούλαν Βαλτινόν να αναχωρήσωσι διά θαλάσσης +και ακολουθούντες ένα έμπειρον της τοποθεσίας οδηγόν, με τον +οποίον τους εσυντρόφευσε, να υπάγωσιν εις Κερατζίνι και να +κατασκευάσωσιν έν οχύρωμα εις την αρμοδιωτέραν θέσιν· το δε +λοιπόν στράτευμα να μεταβή την νύκτα διά ξηράς· το κίνημα τόσον +των διά ξηράς, καθώς και των διά θαλάσσης απεφασίσθη να γένη +μετά την δύσιν του ηλίου, διά να μη γνωσθή από τας σκοπιάς των +εχθρών. Η σάλπιγξ εσήμανε την ώραν, και ο Καραϊσκάκης, αφ' ού +έμβασεν εις τα πλοία τους διωρισμένους να υπάγωσι διά θαλάσσης +και τους εκίνησεν, ανεχώρησεν από Ελευσίνα με το επίλοιπον +στράτευμα. + +Οι διά θαλάσσης εκστρατεύσαντες, φθάσαντες εις τον διωρισμένον +τόπον και αποβάντες εις την ξηράν, κατεσκεύασαν αμέσως έν +οχύρωμα ανάλογον με τον αριθμόν των· φθάσας μετά ταύτα και ο +αρχηγός με το λοιπόν στράτευμα διώρισε τον Χριστόδουλον Χατζή +Πέτρου να τοποθετηθή εις μίαν εκκλησίαν καί τινα περί αυτήν +ερείπια οικιών, θέσιν κειμένην προς το μέρος του εχθρικού +στρατοπέδου. Ομού με αυτόν ετοποθέτησε και τους διά θαλάσσης +ελθόντας, εις δε το υπ' αυτών κατασκευασθέν οχύρωμα εδιόρισε +τον Γιαννούσην και Βάσον μεταξύ δε εις τας δύω ταύτας θέσεις +ετοποθέτησε τον Π. Νοταράν. Ενώ οι στρατιώται ενησχολούντο εις +την οχύρωσιν των θέσεων τούτων, ο Καραϊσκάκης με τον Ρούκην και +Γαρδικιώτην επροχώρησεν εις το εχθρικόν στρατόπεδον παρατηρών +τον τόπον έφθασε δε εις έν μετόχι, το οποίον εφάνη εύλογον εις +αυτόν και τους μετ' αυτού να πιασθή από τους Έλληνας και να +οχυρωθή. Επιστρέψας εκοινοποίησε την γνώμην του και εις τους +λοιπούς αξιωματικούς, και επειδή όλοι την απεδέχθησαν, διορίζει +εκατόν πενήντα στρατιώτας από τους νεωστί ελθόντας από Παλαμήδι +και άλλους τόσους από άλλα σώματα να τοποθετηθώσιν εις ταύτην +την θέσιν. Αλλά μόλις επροχώρησαν ούτοι ολίγα βήματα, και τους +προσκαλεί να επιστρέψωσιν οπίσω και να υπάγωσιν έκαστος εις τον +τόπον, όπου ήτον διωρισμένος προτήτερα. Απορούντες όλοι διά την +ταχυτάτην ταύτην μεταβολήν της αποφάσεως, ερωτούν την αιτίαν. +«Όταν, απεκρίθη, δεν βλέπω συμφωνίαν μεταξύ σας, δεν επιχειρώ +πολεμικά έργα». Ερώτησαν ποίος είναι ο αίτιος της διαφωνίας, +αλλ' αυτός δεν ωμολόγησε κανένα· είπε δε ότι αύριον θέλει τον +γνωστοποιήση και ας περάση ούτως η παρούσα νύκτα. Τούτο δε το +είπε διά να αναπαύση, φαίνεται, τους εξετάζοντας, επειδή εις το +εξής δεν έγεινε πλέον λόγος περί αυτού του αντικειμένου, +τουλάχιστον δημοσίως. + +Την επομένην ημέραν (43) πολλά πρωί επήγεν έφιππος ομού με ένα +εκ του ιππικού διά να κατασκοπεύση την θέσιν του εχθρικού +στρατοπέδου. Συρόμενος από την περιέργειαν τού να ίδη +πλησιέστερον και να μάθη τι περισσότερον, επλησίασεν υπέρ το +δέον εις ένα εχθρικόν προμαχώνα, ώστε τον επυροβόλησαν· μετέβη +εκ τούτου εις άλλον, και λαβών δύω ίππους βόσκοντας προ των +οφθαλμών των εχθρών, επέστρεψεν αφ' ού έκαμε τας αναγκαίας +παρατηρήσεις του· επειδή δε είδε τριακοσίους ιππείς αποκοπέντας +από το εχθρικόν στρατόπεδον και διευθυνομένους προς το +Ελληνικόν, έδωκεν αμέσως διαταγήν να ετοιμασθώσιν όλοι και να +ευρίσκωνται εις τας θέσεις των. + +Οι Τούρκοι ιππείς φθάσαντες πλησίον εις το Μετόχι, το οποίον, +ως ανωτέρω, δεν είχε πιασθή από τους Έλληνας, απέβησαν από τους +ίππους, συνεκεντρώθησαν εις έν και εκάθισαν. Κατά περίστασιν +την στιγμήν ταύτην είχον ευρεθή μέσα εις το Μετόχιον τούτο +διάφοροι αξιωματικοί εκ του σώματος των Παλαμηδιωτών, ελθόντες +χάριν περιεργείας, οι οποίοι ιδόντες τους εχθρούς ανεχώρησαν +από το Μετόχιον, αφήσαντες πέντε στρατιώτας μόνον διά να +φαίνωνται εις τους εχθρούς και να δίδωσιν αιτίαν να +υποπτεύωσιν, ότι η θέσις αύτη δεν είναι αφύλακτος· μετά ικανήν +ώραν συνήχθη και πεζικόν εχθρικόν στράτευμα, συγκείμενον από +οκτακοσίους περίπου στρατιώτας· το στράτευμα τούτο ωδηγείτο από +τον ίδιον Κιουταχήν, όστις μαθών από τα περί τον Φαληρέα +στρατεύματά του, ότι ήλθον τα υπό τον Καραϊσκάκην στρατεύματα, +επήγε να παρατηρήση μόνος του και να δοκιμάση την δύναμιν +αυτών. + +Τον αυτόν σκοπόν έχων και ο Καραϊσκάκης ετοίμασε τους Έλληνας +και διώρισε να εξέλθωσι κατά των εχθρών να κάμωσι δε αρχήν του +ακροβολισμού οι ολίγοι ιππείς Έλληνες, βοηθούμενοι και από τους +έχοντας ίππους αξιωματικούς του πεζικού, όσοι επροθυμήθησαν να +μεθέξωσι και τούτου του κινδύνου. Αφ' ού συνεκρούσθησαν ολίγην +ώραν τα δύω σώματα, χωρίς να υπερτερήση ούτε το έν, ούτε το +άλλο μέρος, οι Τούρκοι διεύθυναν έν απόσπασμα στρατιωτών διά να +πιάση έν ύψωμα γης, το οποίον απείχεν εξ ίσου από αυτούς και +από τους Έλληνας, εφαίνετο δε ότι έκειτο ευφυώς και εις +ασφάλειαν και εις περίστασιν καταδρομής εναντίον των Ελλήνων. Ο +Καραϊσκάκης εννοήσας εν ακαρεί και τον σκοπόν των εχθρών και +την σημαντικότητα της θέσεως, διέταξε τινάς των Ελλήνων να +τρέξωσιν εις ταύτην την θέσιν· η ταχύτης του αρχηγού και η +προθυμία των στρατιωτών συνέτρεξαν εις το να προληφθή η θέσις +αύτη, το οποίον ηνάγκασε τους Τούρκους να οπισθοδρομήσωσι +πρώτον, έπειτα να τραπώσιν εις φυγήν όλοι, ιππείς και πεζοί, +και να μείνωσιν οι Έλληνες νικηταί, από το οποίον +ενεθαρρύνθησαν εις τους λοιπούς αγώνας. + +Μετά τον ακροβολισμόν τούτον στοχαζόμενος ο Καραϊσκάκης ότι ο +εχθρός έμελλε να κινηθή με μεγαλητέρας δυνάμεις κατ' αυτού, +διέταξε να πιασθή και το Μετόχιον, το οποίον και έπιασαν οι +προσδιορισθέντες στρατιώται και έκαμαν και τας αναγκαίας +προετοιμασίας προς αντίκρουσιν εχθρικής προσβολής. Ο +Καραϊσκάκης, επειδή πολλοί στρατιώται εις την από Ελευσίνα +μετάβασιν του στρατοπέδου δεν συνηκολούθησαν, αποδειλιάσαντες +εις το επιχείρημα τούτο, μη έχων ικανήν δύναμιν διά να κατέχη +και τον λόφον, τον οποίον προλαβόντες οι Έλληνες τους Τούρκους +εκυρίευσαν, διέταξε την εις αυτόν φρουράν και απεσύρθη. Αλλ' +αμέσως ετοποθετήθησαν εις αυτόν οι εχθροί και επεχείρησαν να +ανεγείρωσιν οχυρώματα· το ίδιον έκαμαν και αντικρύ του +Μετοχίου. Όλα δε ταύτα εγίνοντο υπ' όψιν και κατά διαταγήν του +Κιουταχή, όστις διώρισε και μετεκόμισαν και έν κανόνιον, το +οποίον ετοποθέτησαν αντικρύ του Μετοχίου και το κατέστησαν διά +νυκτός έτοιμον. + +Την ακόλουθον ημέραν περί την ανατολήν του ηλίου ο Κιουταχής +συνήθροισεν όλον το εις τας θέσεις ταύτας ευρισκόμενον +στράτευμά του, συμποσούμενον, ως ελέγετο, από τέσσαρας χιλιάδας +πεζούς και δύο χιλιάδας ιππείς, και το εδιόρισε να προσβάλη εις +το Μετόχιον· ανά χίλιοι πεζοί προσέβαλον από εκάστην πλευράν· +οι δε λοιποί, προηγουμένων δύω κανονίων, εκινήθησαν κατά +πρόσωπον, ηκολούθουν δε και οι ιππείς παρατεταγμένοι εις τρεις +σειράς. Κατ' αυτόν τον τρόπον επροχώρουν κανονοβολούντες, έως +ου επλησίασαν πανταχόθεν εις το Μετόχιον εντός βολής τουφεκίου. +Τέσσαρας περίπου ώρας διέμειναν εις ταύτην την θέσιν +κανονοβολούντες μόνον το Μετόχιον. Φαίνεται δε ότι επερίμενον +να καταστρέψωσι τα εμπροσθινά οχυρώματα διά να κάμωσιν επομένως +έφοδον· οι δε εντός, μ' όλον ότι οι τοίχοι κρημνιζόμενοι και αι +πέτραι συντριβόμεναι τους επροξένουν ικανάς πληγάς, επέμενον +όμως με καρτερίαν και ανήγειρον προθύμως τα κρημνιζόμενα μέρη· +δεν ανταπεκρίνοντο δε διόλου με όπλα εις τους εχθρούς, θέλοντες +να ήναι όλοι έτοιμοι διά να πυροβολήσωσι ταυτοχρόνως, όταν +έμελλον να κάμωσιν έφοδον, το οποίον ήλπιζον εξ άπαντος. Ούτω +λοιπόν έμειναν εις βαθυτάτην σιωπήν, και δεν ηκούετο ειμή μόνον +η σάλπιγξ, και αύτη από καιρόν εις καιρόν. Ο αρχηγός βλέπων τον +κατεδαφισμόν των οικοδομών, τον οποίον επροξενούσαν τα εχθρικά +κανόνια, και υποπτεύων μη δειλιάσωσιν οι αποκλεισμένοι και +αφήσαντες την θέσιν αναχωρήσωσιν, έπεμψεν ένα ιππέα και τους +ενεθάρρυνεν ότι αυτός επαγρυπνεί εις τα κινήματα του εχθρού και +ότι θέλει έλθει εις βοήθειάν των, όταν ήναι ώρα αρμοδία· εν +τοσούτω αυτοί ν' αντέχωσι γενναίως εις τας εχθρικάς προσβολάς. +Οι εις το Μετόχιον επεβεβαίωσαν τον ιππέα ότι θέλουν επιμείνει +σταθερώς εις την θέσιν των, και οι έξωθεν ας κάμωσιν υπέρ αυτών +ό, τι η τιμή και το συμφέρον υπαγορεύει. + +Περί το μεσημέρι τέλος πάντων οι εις τα αριστερά του Μετοχίου +εχθροί εφώρμησαν κατά των Ελλήνων, ωχυρωμένων εις τα ερείπια +μιας οικίας· αυτοί δε μη δυνηθέντες ν' ανθέξωσιν εις την ορμήν +των, απεσύρθησαν. Τούτο βλέπων ο αρχηγός απεφάσισε να κινηθή· +και προς μεν τους εν δεξιά εχθρούς έστειλεν έως εκατόν πεζούς +και δεκαπέντε ιππείς δι' αντιπερισπασμόν. Αυτός δε εμψυχώσας +τους μεθ' εαυτού εφώρμησε κατά των εις τα αριστερά του +μοναστηρίου, τους οποίους εβίασε να παραιτήσωσι την +κυριευθείσαν θέσιν και να επανέλθωσι φεύγοντες εις τον πρώτον +τόπον των. Μετ' ολίγον ο Κιουταχής έδωκε το σύνθημα της +επιθέσεως, και μετά την συνήθη δι' αλαλαγμών ευχήν των οι +Τούρκοι εκίνησαν διηθημένοι εις δύω σώματα, το μεν κατά του +στρατοπέδου του Καραϊσκάκη, το δε έτερον, το οποίον ήτον και το +πολυπληθέστερον, κατά του Μετοχίου. Οι εν τω Μετοχίω αφήσαντες +τους Τούρκους να πλησιάσωσιν έως είκοσι βήματα, τους +ετουφέκισαν ταυτοχρόνως· οι Τούρκοι όμως διά ν' αποφύγωσι την +εκ των Ελληνικών όπλων φθοράν, εξαπλώθησαν κατά γης, +περιμένοντες την κατάπαυσιν διά να ανανεώσωσι την έφοδον. Αλλ' +οι Έλληνες, αφ' ού εις ολίγην ώραν είδον ότι οι εχθροί δεν +επροχώρουν, εξέρχονται από τους προμαχώνας των και εφορμούν +κατ' αυτών. Οι Τούρκοι ωφελούμενοι από την κατάπαυσιν του +πυροβολισμού, φεύγουν αβλαβείς· διότι οι Έλληνες φοβούμενοι το +εχθρικόν ιππικόν δεν ετόλμησαν να τους καταδιώξωσιν επί πολύ. + +Εις τούτο το μεταξύ ο Καραϊσκάκης κρύψας έν μέρος πεζών εις ένα +εύθετον τόπον προς τα δεξιά, διώρισε το Ελληνικόν ιππικόν να +εξέλθη ως εις μάχην κατά του εχθρού και έπειτα να προσποιηθή +ότι φεύγει, φεύγον δε να σύρη το εχθρικόν ιππικόν εις την +προετοιμασθείσαν ενέδραν. Το σχέδιον εν μέρει επέτυχεν· οι +εχθροί ηναγκάσθησαν να οπισθοδρομήσωσι με βιαίαν φυγήν· η ζημία +των όμως δεν εστάθη σημαντική. Ταυτοχρόνως διώρισεν ο +Καραϊσκάκης το υπόλοιπον του Ελληνικού ιππικού και τους έχοντας +ίππους αξιωματικούς να κινηθώσιν εξ αριστερών κατά του εχθρού· +ώστε ούτος προσβαλλόμενος συγχρόνως και από το κέντρον και από +τας πτέρυγας, ηναγκάσθη ν' αποσυρθή διά της φυγής προς τας +οχυρωμένας θέσεις του. Τούτο ιδόντες και οι εις Φαληρέα +στρατοπεδευμένοι Έλληνες και εμψυχωθέντες από το παράδειγμα, +έκαμαν έξοδον κατά των εις αυτούς αντιταγμένων εχθρών και +ευδοκίμησαν. Το έργον τούτο εγένετο μέγα και σημαντικόν, όχι +διότι αυτό καθ' εαυτό ήτον τοιούτον, αλλά διότι εμψυχώθησαν οι +Έλληνες και ενεθαρρύνθησαν και διότι υπήρξεν αρχή και βάσις +τρόπον τινά των εις Κερατζίνι επιγενομένων αγώνων. Εις την +συμπλοκήν ταύτην από μεν τους Έλληνας εφονεύθησαν τρεις και +επληγώθησαν έως είκοσιν· εκ δε των εχθρών ευρέθησαν περί το +Μετόχιον φονευμένοι έως είκοσι πέντε· φαίνεται όμως ότι +εφονεύθησαν και άλλοι ικανοί, πλην επρόλαβον και τους +μετεκόμισαν εις τα οχυρώματά των οι εχθροί, και αν πρέπη να +πιστεύση τις ένα Τζάμην χριστιανόν, όστις ήλθε την ακόλουθον +ημέραν ως απεσταλμένος από τον Λάμπρον Κάντζον, αιχμαλωτισθέντα +εις Καματερόν επί της δυστυχούς εκστρατείας του Μπούρμπαχη, ο +αριθμός των φονευθέντων εχθρών ανέβη εις τριακοσίους, των δε +πληγωθέντων εις τους πεντακοσίους. + +Η είδησις της νίκης ταύτης, διασπαρείσα τάχιστα, ενεθάρρυνε +πολλούς στρατιώτας, οι οποίοι δεν ετόλμησαν ν' ακολουθήσωσιν +όταν έγεινεν η εκστρατεία. Συνερχόμενοι λοιπόν ούτοι καθ' +ημέραν, ηύξανον επαισθητώς το Ελληνικόν στρατόπεδον. Ο δε +αρχηγός ενησχολείτο αδιακόπως εις το να εμψυχώνη το στράτευμα, +να οχυρώνη τους προμαχώνας και να έχη τους στρατιώτας εις +παντοτεινήν σχεδόν κίνησιν και άμιλλαν. Όθεν μίαν εσπέραν +διέταξε τους εις Μετόχιον να εξέλθωσιν εις πόλεμον κατά των +πλησιεστέρων εις αυτούς εχθρικών προμαχώνων με σκοπόν +αντιπερισπασμού· αυτός δε με εκατόν πενήντα εκλεκτούς +στρατιώτας εκίνησε με σκοπόν να εισπηδήση εις ένα προμαχώνα, +όθεν ηδύναντο, αν τον εκυρίευον, να βλάπτωσι σημαντικά τον +εχθρόν. + +Επροχώρησαν με ταχύτητα και ορμήν πολλά πλησίον του εχθρικού +προμαχώνος, αλλά μη δυνηθέντες να εξώσωσι τους εχθρούς εξ +εφόδου, ηναγκάσθησαν να σταθώσιν εις την οποίαν είχον πιάσει +περί τον προμαχώνα θέσιν. Μη δυνάμενοι δε να βλάψωσι διά των +πυροβόλων τους εχθρούς, μετεχειρίσθησαν τας πέτρας, κτυπούμενοι +όμως και αυτοί με πέτρας από τους εχθρούς, από το οποίον και +εβλάφθησαν οπωσούν, και ιδόντες έν σώμα πολυάριθμον Αλβανών +ερχόμενον εις βοήθειαν των αποκλεισμένων, ηναγκάσθησαν ν' +αναχωρήσωσιν, αφ' ού εφονεύθη ο Σκαμπαρδώνης και επληγώθησαν +και άλλοι αξιωματικοί και στρατιώται. + +Βλέπων δε ο Καραϊσκάκης ότι το Μετόχιον ήτον θέσις αρμοδιωτάτη +προς ασφάλειαν του Ελληνικού στρατοπέδου, απεφάσισε και το +ωχύρωσε με δύω έτι προμαχώνας, ένα εκ δεξιών και ένα εξ +αριστερών. Όταν ησύχαζον τα στρατεύματα, εσυνείθιζον να κάμνωσι +μεταξύ των διάφορα ερωτήματα. Εξετάζοντες λοιπόν μίαν ημέραν οι +εχθροί ποίος των αξιωματικών Ελλήνων ήτον εις έκαστον οχύρωμα, +ερώτησαν και περί του οχυρώματος εις το οποίον ήτον ο Βάσος· +και όταν έμαθον τούτο, απεκρίθησαν περιφρονητικώς ότι «αυτός +είναι δι' ημάς». Ο Βάσος, μη υποφέρων την περιφρόνησιν ταύτην, +ηθέλησε να πράξη κανέν έργον, δι' ού ν' αποδείξη, ψευδή την +κατ' αυτού ιδέαν των εχθρών, και ούτω διευθυνθείς προς τον +Καραϊσκάκην εζήτει να διορισθή είς τινα επικίνδυνον θέσιν, όπου +πολεμών ή να αποθάνη ενδόξως, ή ν' ανακτήση την βλαφθείσαν +υπόληψίν του. Πειθόμενος ο αρχηγός εις την αίτησίν του τον +διώρισε να υπάγη διά νυκτός να τοποθετηθή εις την κορυφήν ενός +λόφου πλησίον των εχθρικών προμαχώνων και να κατασκευάση και +οχύρωμα. + +Ετοιμασθείς λοιπόν με τους περί αυτόν επήγεν εις την θέσιν. +Αλλ' ενώ άρχισαν να οικοδομώσιν, ήκουσαν οι εχθροί τον κτύπον +και επυροβόλησαν κατ' αυτών· αυτοί δε δειλιάσαντες +ελειποτάκτησαν και έφυγον άπρακτοι, ώστε ο Βάσος εβλάφθη +μάλλον, παρ' ό, τι ωφελήθη από το επιχείρημα τούτο. + +Η αύξησις του στρατοπέδου του Καραϊσκάκη ημέραν παρ' ημέραν +εγίνετο επαισθητοτέρα· διάφορα Πελοποννησιακά σώματα είχον ήδη +φθάσει και άλλα επεριμένοντο. Ο Καραϊσκάκης βοηθούμενος από τα +χρήματα τα οποία έπεμψαν εις αυτόν οι εν Ερμιόνη πληρεξούσιοι, +ενέπνευσε πολλήν προθυμίαν εις τους στρατιώτας, την οποίαν έτι +μάλλον ηύξησεν η είδησις της εις την Ελλάδα αφίξεως του λόρδου +Κοχράνου. Όσον όμως η κατάστασις του στρατοπέδου τούτου +εφαίνετο ευχάριστος, τόσον ελεεινή επαρουσιάζετο η κατάστασις +των πολιορκουμένων. Επίτηδες απεσταλμένος από την Ακρόπολιν με +γράμματα παρέστησεν εις τον Καραϊσκάκην, ότι αν εντός δεκαπέντε +ημερών δεν γένη καμμία θεραπεία, το φρούριον χάνεται. Ο +Καραϊσκάκης απήντησεν αμέσως εις τους πολιορκουμένους με τον +ίδιον απεσταλμένον των, ότι ένα και μόνον σκοπόν έχει, την +διάλυσιν της πολιορκίας, και ότι εις τούτο ενασχολείται μ' όλας +τας δυνάμεις του. Επρόσθεσε δε και όσα ενόμισεν αρμόδια εις την +περίστασιν διά να εμψυχώση τους πολιορκουμένους να υπομείνωσι. +Μετά τούτο εκάλεσεν αμέσως τους αξιωματικούς του στρατοπέδου +και τους ανέγνωσε τας επιστολάς των πολιορκουμένων. Επρόβαλε δε +ότι, επειδή η ανάγκη της Ακροπόλεως παρουσιάζεται σημαντική, μ' +όλον ότι τα εκ Πελοποννήσου στρατεύματα δεν έφθασαν ακόμη όλα, +να δοκιμάσωσι μόνοι των οι εις το στρατόπεδον ευρισκόμενοι να +λάβωσι κοινωνίαν μετά των εις Φαληρέα Ελλήνων, διασχίζοντες εις +το μέσον τα εχθρικά στρατεύματα, διά να δυνηθώσιν επομένως όλοι +ομού να προοδεύσωσιν οπωσούν προς τον ελαιώνα. + +Το σχέδιον τούτο εγένετο δεκτόν απ' όλους τους αξιωματικούς, +και αμέσως ο Καραϊσκάκης επεχείρησε να το βάλη εις ενέργειαν· +διώρισε να κατασκευασθώσι δύω οχυρώματα εις δύω ερείπια οικιών +κειμένων προς τον Πειραιά, θέλων με τούτο να ελευθερώση τον +λιμένα και να μην έχη εκ του πλησίον εμπόδια εις τας +επιχειρήσεις του· κατεσκεύασε δε και εκ δεξιών του Μετοχίου ένα +προμαχώνα, όπου ετοποθέτησε τριακοσίους στρατιώτας· διά να +γείνωσι δε ταύτα συντομώτερον, επεστάτησε και ο ίδιος και +συνειργάσθη με τους στρατιώτας, ώστε το πρωί ευρέθησαν έτοιμα +και καλώς διατεθειμένα. + +Ο Κιουταχής ιδών την επομένην ημέραν την πρόοδον ταύτην των +Ελλήνων και υποπτεύων την αύξησιν και επιτυχίαν των, έλαβε κατά +νουν και το σχέδιον της ενώσεως του Καραϊσκάκη μετά των εις +Φαληρέα να εμποδίση και το εις Κερατζίνι στρατόπεδον ν' +αποκλείση, ώστε να το βιάση διά της ελλείψεως των τροφών να +διαλυθή. Έπεμψε λοιπόν ολίγους ιππείς να παρατηρήσωσι τας περί +το Ελληνικόν στρατόπεδον τοποθεσίας και λαβών παρ' αυτών τας +αναγκαίας πληροφορίας έκαμε κίνημα με δύω περίπου χιλιάδας +πεζούς και εξακοσίους ιππείς· άφησεν εξ αυτών τριακοσίους εις +μιαν εκκλησίαν και με τους λοιπούς διευθυνόμενος διά του +παραθαλασσίου του λιμένος, ανέβη εις την παρακειμένην ράχην, +σκοπόν έχων, φαίνεται, να κατασκευάσει επ' αυτής οχυρώματα και +να βάλη κανόνια εις την άκραν διά να εμποδίση την είσπλευσιν +των πλοίων εις τον κόλπον του Κερατζινίου. Ταυτοχρόνως έστειλε +και χιλίους πεζούς και πεντακοσίους ιππείς από το μέρος του +Δαφνίου διά να τοποθετηθώσιν εις την θέσιν της Περαταριάς και +να εμποδίσωσι την εκείθεν διάβασιν των Ελλήνων, ώστε το +Ελληνικόν στρατόπεδον αποκλεισθέν τοιουτοτρόπως και στερηθέν +τροφών ν' αναγκασθή να διαλυθή. Διατάξας ταύτα ο Κιουταχής και +δώσας τας αναγκαίας οδηγίας εις τα διάφορα σώματα, αυτός +συνωδευμένος από εκατόν περίπου εκλεκτούς ιππείς εστέκετο +αντικρύ του Μετοχίου διά να παρατηρή τα γινόμενα και να δίδη +την αναγκαίαν συνδρομήν εις τα σώματα, όσα ήθελον πιασθή εις +μάχην. Ο δε Καραϊσκάκης απέστειλε πεντακοσίους πεζούς και έως +πεντήκοντα ιππείς διά ν' αντιπαραταχθώσι κατά των εις την ράχην +εχθρών διώρισε δε τους εις το Μετόχιον και τους περί αυτό +προμαχώνας να μένωσιν ήσυχοι εις τας θέσεις των, εκτός εάν +ίδωσι κινδυνεύοντας τους μαχομένους, τότε δε να στείλωσι μικράν +τινα δύναμιν μόνον. Επλησίασαν οι Έλληνες εις τους περί την +ράχην εχθρούς και ήρχισαν τον ακροβολισμόν, αλλ' οι ιππείς των +Ελλήνων, οι οποίοι επροπορεύοντο των πεζών, οπισθοδρομήσαντες +ολίγον διά να γεμίσωσι τα πυροβόλα των, έδωκαν καιρόν εις τους +Τούρκους να εφορμήσωσιν, αντέστησαν όμως οι πεζοί και τους +αντέκρουσαν. Εν τούτω τω μεταξύ ο Καραϊσκάκης λαβών έν σώμα +πεζών διευθύνθη διά του παραθαλασσίου κατά των εχθρών, σκοπεύων +να επιπέση εις αυτούς από τα οπίσθια· μόλις επροχώρησεν ολίγον +ο Καραϊσκάκης, και οι Τούρκοι ιδόντες τον κίνδυνον, εις τον +οποίον έμελλον να εκτεθώσιν, ετράπησαν εις φυγήν. Οι μεν +Τούρκοι λοιπόν έφευγον έχοντες εις την πλευράν των την +θάλασσαν, οι δε Έλληνες τους κατεδίωκον διά της πεδιάδος και +επιταχύνοντες την καταδίωξίν των ηνάγκασαν τους μεν πεζούς να +καταφύγωσιν εις τον πλησιέστερον προμαχώνα των, τους δε ιππείς +να συνέλθωσιν εις το οχύρωμα όπου ήτον και ο Κιουταχής. Ενώ δε +ούτοι έφευγον, τους εκτύπησαν και από τα Ελληνικά οχυρώματα τα +πλησιέστερα εις την διάβασιν των, φονεύσαντες τινάς των ιππέων +και πληγώσαντες μερικούς. Ενώ δε τινές των Ελλήνων ενησχολούντο +εις το να λαφυραγωγήσωσιν όσους εκ των φονευθέντων έλαβαν εις +την εξουσίαν των και ήσαν διά τούτο εις αταξίαν, νομίσας +αρμόδιον καιρόν ο Κιουταχής, εφορμά ο ίδιος με όλους τους περί +αυτόν ιππείς και προλαμβάνει τους Έλληνας έξω από τα οχυρώματά +των· γίνεται λοιπόν συμπλοκή εκ του πλησίον, ώστε τα τουφέκια +αποκατέστησαν άχρηστα. Οι Έλληνες αν και ήσαν πεζοί και +αντεμάχοντο με ιππείς και εις την πεδιάδα, αντεστάθησαν όμως με +γενναιότητα, ώστε οι εχθροί εβιάσθησαν ν' αποσυρθώσιν οπίσω εις +τας θέσεις των· και τούτο υπήρξε το τέλος ταύτης της μάχης. Η +ζημία αμφοτέρων των μερών υπήρξεν ομοία σχεδόν, οι Έλληνες όμως +έλαβον την υπεροχήν εις τον αγώνα. Ο δε Κιουταχής δεν απήλαυσεν +άλλο εις της ημέρας ταύτης το κίνημα, ειμή το να οχυρώση την +εκκλησίαν, όπου έστειλεν ικανάς τροφάς και πολεμοφόδια. + +Οι εν τη Ακροπόλει ιδόντες τους αγώνας τούτους ενεθαρρύνθησαν, +και την επομένην ημέραν αποστείλαντες πεζοδρόμον ανήγγειλαν εις +τον Καραϊσκάκην, ότι δύνανται ακόμη και δέκα ημέρας +περισσότερον ν' ανθέξωσιν· όθεν ας μη βιασθώσιν, αλλ' ας +ενασχοληθώσι να κάμωσι καλόν σχέδιον διά να διαλυθή η πολιορκία +του φρουρίου. Ο αρχηγός τούς έγραψεν ενθαρρύνων, ότι εντός +ολίγου ελπίζει με την βοήθειαν του Θεού να τους απαλλάξη των +δεινών των. Παρήλθον μερικαί ημέραι χωρίς να γένη καμμία +σημαντική συμπλοκή, εκτός ακροβολισμών, εις τους οποίους είχον +πάντοτε την υπεροχήν οι Έλληνες· οι Τούρκοι δε εφαίνοντο εις +αθυμίαν, συλλογιζόμενοι ίσως τους κινδύνους και τα δεινά της +φυγής, αν ήθελον βιασθή να λύσωσι την πολιορκίαν και ν' +αναχωρήσωσιν. Ο Καραϊσκάκης ενησχολείτο αδιακόπως και μ' +επιμονήν εις την διευθέτησιν των οχυρωμάτων κ' έγραφε συχνότατα +προς τους Πελοποννησίους οπλαρχηγούς, όσοι ήσαν διωρισμενοι να +λάβωσι μέρος εις τούτο το στρατόπεδον, διά να καταφθάσωσι το +συντομώτερον· διότι επεθύμει να εξαπλώση το στρατόπεδόν του διά +νέων οχυρωμάτων, διά των οποίων ν' αποκλείση την κοινωνίαν των +περί τον Φαληρέα εχθρών με το λοιπόν στρατόπεδον. Ενώ δε +εγίνετο λόγος περί τούτου μεταξύ των αξιωματικών του +στρατοπέδου, ο Βάσος επιθυμών να εκπλύνη το προσαφθέν εις αυτόν +όνειδος της ανανδρίας με κανέν λαμπρόν κατόρθωμα, επαρακάλεσε +τον Καραϊσκάκην να τον διορίση, να κατασκευάση εις την θέσιν +ταύτην κανέν οχύρωμα. Ο Καραϊσκάκης αποδεχθείς την αίτησίν του +τον εδιόρισε να ετοιμάση αρκετόν αριθμόν παλουκίων· διώρισε +ταυτοχρόνως και τους εις Φαληρέα Έλληνας να ετοιμάσωσι την +αναγκαίαν ύλην διά να κατασκευάσωσι τρία οχυρώματα. + +Αφ' ού εις διάστημα τριών ημερών έγεινεν η αναγκαία ετοιμασία, +επήγεν ο Καραϊσκάκης μόνος του εις Φαληρέα και επροσδιόρισε τας +θέσεις, όπου έπρεπε να κατασκευασθώσι τα οχυρώματα, κατέστησεν +επιστάτην τον Μακρυγιάννην, διέταξε ποία σώματα να +τοποθετηθώσιν εις έκαστον οχύρωμα και τους επαρακίνησεν +επιμόνως να εργασθώσι δι' όλης της νυκτός, ώστε το πρωί να +ευρεθώσιν έτοιμα και καλώς ασφαλισμένα τα οχυρώματα. Μετέβη +μετά τούτο εις Κερατζίνι και λαβών τον Βάσον ομού με τα +διωρισμένα σώματα, επήγε διά νυκτός και κατεσκεύασε δύω δυνατά +οχυρώματα, περιγυρισμένα με τάφρον και έχοντα υπογείους +οικίσκους, εις τους οποίους να προφυλάττωνται οι στρατιώται από +τας βολάς των εχθρικών κανονίων. Ο σκοπός του αρχηγού ήτον να +εμποδίση τους περί τον Φαληρέα εχθρούς του να συγκοινωνώσι με +το λοιπόν στρατόπεδον του Κιουταχή. Μη διακρίνων καθαρά τον +τόπον διά το βαθύ της νυκτός σκότος, ενόμισεν ότι επλησίασεν +αρκετά εις τα άλλα οχυρώματα τα ανεγερθέντα από τους εις +Φαληρέα Έλληνας, ώστε να αποκλεισθώσιν οι εχθροί· πλην ηπατήθη, +και το πρωί την ερχομένην ημέραν είδε το λάθος. + +Μεταξύ των προμαχώνων των ανεγερθέντων από τους εις Φαληρέα +Έλληνας και από τους περί τον Καραϊσκάκην έμεινε κενόν +διάστημα, όθεν ηδύναντο να διαβαίνωσιν οι εχθροί και να +συγκοινωνώσι με το λοιπόν στρατόπεδον χωρίς βλάβην των. Ο +Καραϊσκάκης επιθυμών να ωφεληθή καν κατ' άλλον τρόπον από το +λάθος τούτο, διώρισεν έν σώμα Ελλήνων να ενεδρεύση κεκρυμμένον +όπισθεν των εις το κενόν τούτο διάστημα διεσπαρμένων πετρών. Οι +Τούρκοι νομίζοντες ελευθέραν την διάβασιν, εκίνησαν προς το +άλλο στρατόπεδον, όπου κατ' εκείνην την εποχήν ήτον και ο ίδιος +Κιουταχής, αλλ' αντικρουσθέντες από τους ενεδρεύοντας +εμποδίσθησαν ικανήν ώραν, τελευταίον όμως διέβησαν βιάσαντες +τους ενεδρεύοντας ν' αφήσωσι την οποίαν εφύλαττον διάβασιν. Από +το περιστατικόν τούτο εννόησεν ο Κιουταχής και το λάθος των +Ελλήνων και τον κίνδυνον εις τον οποίον ήθελεν εκτεθή το κατά +τον Φαληρέα στράτευμά του, εάν δεν ήθελε βοηθηθή από τούτο το +λάθος. Απεφάσισε λοιπόν να κάμη όσον τάχος την διόρθωσιν, και +διά τούτο όλην εκείνην την ημέραν ενησχολείτο εις ετοιμασίαν. +Τας ετοιμασίας ταύτας παρατηρήσαντες οι εις το Μετόχιον Έλληνες +και εννοήσαντες τον σκοπόν, έπεμψαν είδησιν και εις τον Βάσον, +παρακινούντες τον να πέμψη την ερχομένην νύκτα ικανόν σώμα +στρατιωτών εις νυκτερινήν φυλακήν αντί των ολίγων στρατιωτών, +τους οποίους εσυνείθιζε να πέμπη προλαβόντως. Αλλ' αυτός δεν +έπραξε κατά την παραγγελίαν. Την νύκτα λοιπόν δύω περίπου +χιλιάδες Τούρκοι, εφωδιασμένοι με διάφορα εργαλεία, εστάλησαν +από τον Κιουταχήν διά να κατασκευάσωσι προμαχώνα εις τον τόπον, +τον οποίον είχον αφήσει κενόν οι Έλληνες. Άμα έφθασαν εκεί +εδίωξαν την παρά του Βάσου διωρισμένην ολιγάνθρωπον φυλακήν και +ήρχισαν να καταβάλλωσι τα θεμέλια του οχυρώματός των. + +Αμέσως ειδοποιήθη ο Καραϊσκάκης το εχθρικόν τούτο κίνημα, και +την αυτήν στιγμήν διαβάς από τα πλησιέστερα οχυρώματα, έλαβε +μαζύ του μερικούς στρατιώτας καί τινας των αξιωματικών και +μετέβη όπου ήτον ο Βάσος, τον οποίον αφ' ού επέπληξεν αυστηρά, +τον διέταξε να λάβη όλους τους συν αυτώ και να ακολουθήση +κατόπι του. Συγκροτήσας ούτως έν σώμα ικανόν, ώρμησε κατά των +Τούρκων, προς τους οποίους εφώναξε μάλιστα ο ίδιος, ότι +πηγαίνει αυτοπροσώπως. Οι Τούρκοι αντέστησαν εις την ορμήν των +Ελλήνων, και βλέποντες αυτούς καθαρώς εις το φως της Σελήνης +(διότι ήτον πανσέληνος) τους αντέκρουσαν με επιμονήν, ώστε +εκινδύνευσε και ο ίδιος αρχηγός. Αλλά τελευταίον οι Έλληνες +εφορμήσαντες με ανδρίαν ηνάγκασαν τους εχθρούς να αποσυρθώσιν· +έμειναν μόνον ολιγώτατοι εις το νεοκατασκευασθέν εκ του +προχείρου οχύρωμα, οι οποίοι και αντιπολεμούντες επλήγωσαν +τινάς των Ελλήνων, τους πλησιάσαντας περισσότερον. Η άγνοια του +αριθμού των διαμεινάντων εχθρών και η είδησις των πληγωθέντων +έκαμε τους Έλληνας να οπισθοδρομήσωσι, και ούτως απέτυχε το +κίνημα. + +Ο Καραϊσκάκης πνέων όλος αγανάκτησιν, επιστρέφει εις το οχύρωμα +του Βάσου και αφ' ού ωνείδισεν αυτόν με πολλήν σκληρότητα, του +επρόσθεσεν ότι την ιδίαν νύκτα ή πρέπει με τους μετ' αυτού να +διώξωσι τον εχθρόν από την θέσιν ταύτην, ή θέλει τους +αποκαταστήσει όνειδος του στρατεύματος (44). Φιλοτιμούμενοι +ούτοι να διορθώσωσι το σφάλμα των, επιπίπτουν εκ νέου κατά των +εχθρών και κατορθώνουν να τους τρέψωσιν εις φυγήν. Αλλ' εις +τούτο το μεταξύ φονεύεται ο σαλπιγκτής και είς αξιωματικός και +πληγώνονται και μερικοί στρατιώται. Τούτο το συμβάν, ενώ +εβράδυνε την ορμήν των Ελλήνων, εμψύχωσε τους εχθρούς, ώστε +αντέστησαν θαρραλέως και επέμειναν εις το οχύρωμά των, το +οποίον ήδη είχον επισκευάσει καλήτερον. Η αποτυχία αύτη +ελύπησε μεγάλως τον αρχηγόν, το περισσότερον διότι από μικρόν +λάθος υστερήθη μέγα αποτέλεσμα και διότι έβλεπεν ότι όχι μόνον +δεν ηδύνατο να επιτύχη τον σκοπόν του με μόνας τας οποίας είχε +δυνάμεις, αλλ' ότι έπρεπε και να κινδυνεύση διά να βασταχθή εις +τας θέσεις του. Απεφάσισε δε να μην κάμη κανέν νέον κίνημα, +αλλά να εξασφαλίζηται εις τας θέσεις του έως να λάβη νέας +δυνάμεις. + +Δεν επέρασαν όμως πολλαί ημέραι και έφθασεν εις το στρατόπεδον +ο Ιωάννης Θ. Κολοκοτρώνης, οι Πετμεζαίοι, ο Χ. Σισίνης και +άλλοι με δύω περίπου χιλιάδας στράτευμα. Ο Καραϊσκάκης +αγανακτημένος από την παρελθούσαν αποτυχίαν, είχε μεγάλην +επιθυμίαν να πράξη κανέν σημαντικόν έργον προς βλάβην του +εχθρού. Επειδή δε ηυξήνθησαν ικανώς αι δυνάμεις του, ενόμισεν +ότι ήτο πλέον αρμόδιος εις τούτο καιρός. Όθεν μίαν ημέραν περί +την ανατολήν του ηλίου λαμβάνει όλον το ιππικόν και ολίγους +πεζούς και διευθύνεται προς τον ελαιώνα. Ο Κιουταχής, όστις +εφοβείτο και υπώπτευεν απ' όλα τα κινήματα του Καραϊσκάκη, είχε +πάντοτε ετοίμην μίαν δύναμιν από τριακοσίους ιππείς και χιλίους +πεζούς διά να κινήται αμέσως εις την προσταγήν του. Την δύναμιν +ταύτην διεύθυνεν αμέσως κατά του Καραϊσκάκη· την διώρισε δε να +προσπαθήση να διακόψη τον Καραϊσκάκην από το στρατόπεδόν του +πιάνουσα τον δρόμον, όθεν έμελλε να επιστρέψη. Το κίνημα τούτο +εννοήσας αμέσως ο Καραϊσκάκης απεσύρθη με ταχύτητα εις το +στρατόπεδον, αφήσας εις ενέδραν τους μετ' αυτού πεζούς. Όταν οι +εχθροί επλησίασαν, οι ενεδρεύοντες επυροβόλησαν αλλ' οι Τούρκοι +επιπεσόντες εις αυτούς και πεζοί και ιππείς τους έτρεψαν εις +φυγήν και τους ηνάγκασαν ν' αποσυρθώσι προς τον πλησίον λόφον· +έπειτα έδραμον κατά του Ελληνικού ιππικού. Ιδόντες το κίνημα +τούτο οι εις το Μετόχιον Έλληνες και υποπτεύσαντες έδραμον εις +βοήθειαν των οικείων των. Αλλ' έως ούτοι να φθάσωσιν, οι +Τούρκοι είχον ήδη συλλάβει ζώντα τον σεϊταρήν (τυμπανιστήν) του +ιππικού. Όταν δε έφθασαν, απέκρουσαν την ορμήν των εχθρών, και +η μάχη ήλθεν εις ισορροπίαν. Η στιγμιαία όμως τροπή των +ενεδρευσάντων Ελλήνων έκαμε να δράμωσιν εις το πεδίον της μάχης +όλοι οι μετά του I. Θ. Κολοκοτρώνη και άλλοι από τα πλησίον +οχυρώματα, ώστε εσυσσωματώθησαν έως δύω χιλιάδες. Ο Καραϊσκάκης +ευρεθείς περικυκλωμένος από τοσαύτην δύναμιν και επιθυμών να +μην επιστρέψη εις το στρατόπεδον άπρακτος, ενεθάρρυνε τους +Έλληνας και παρακινών ονομαστί τους σημαντικωτέρους τους +διορίζει να εφορμήσωσι κατά των εχθρών. Υπήκουσαν αμέσως εις +την φωνήν του αρχηγού και εφορμήσαντες έτρεψαν εις φυγήν όλην +την εχθρικήν δύναμιν και ακολουθούσαν διώκοντες, έως ου οι +Τούρκοι απεσύρθησαν ωθούντες αλλήλους και εσυσσωρεύθησαν εις έν +κοίλωμα το οποίον τους επροφύλαττεν από τα πυροβόλα των +Ελλήνων· επροσπάθησαν να οχυρωθώσιν εις τούτο το μέρος, αλλ' οι +Έλληνες εφορμήσαντες τους εξέβαλον και τους διεσκόρπισαν, και +οι μεν ιππείς διευθύνθησαν εις την προς Αθήνας πεδιάδα, οι δε +πεζοί εις έν των γειτνιαζόντων οχυρωμάτων. Ο Κιουταχής λέγουν +ότι απεκεφάλισε δύω από τους αξιωματικούς των ντελήδων +πρωταιτίους τρόπον τινά της φυγής. Του εφάνη δε παράδοξον να +καταδιώκωνται από τόσον ολιγάριθμον ιππικόν Ελληνικόν +τριακόσιοι περίπου ιππείς Οθωμανοί. + +Ο Καραϊσκάκης ιδών ότι οι Έλληνες είχον ήδη αποκάμει από τον +αγώνα, τον κόπον και την δίψαν και μη θέλων να τους εκθέση εις +νέαν προσβολήν, την οποίαν πιθανώς ηδύνατο να κάμη ο Κιουταχής, +τους διέταξε ν' αποσυρθώσι τακτικώς και προφυλακτικώς διά να μη +βλαφθώσιν από τους εχθρούς, αν τυχόν επιχειρήσωσι να τους +καταδιώξωσιν. Η μάχη αύτη διήρκεσεν έξ ώρας κατά συνέχειαν· +εφονεύθησαν δε εκ μεν των Ελλήνων έως είκοσι, επληγώθησαν +διπλάσιοι, εφονεύθησαν και είκοσι δύω πολεμιστήριοι ίπποι· των +δε εχθρών η ζημία δεν έγεινε γνωστή, συμπεραίνεται όμως να +έγεινε σημαντική αφ' όσα διηγήθησαν δύω νέοι χριστιανοί από την +επαρχίαν Λιδωρικίου, οι οποίοι ήσαν μισθωτοί εις το σώμα του +Τζέλιου Πίτζαρη και εν καιρώ της μάχης ηυτομόλησαν προς τους +Έλληνας λαβόντες την σάλπιγκα, την οποίαν προ ημερών είχον +λάβει οι Τούρκοι φονεύσαντες τον σαλπιγκτήν. + +Η νίκη αύτη εμψύχωσεν όλους εν γένει τους συγκροτούντας το +στρατόπεδον και ο Καραϊσκάκης, εφορεύων μόνος του, δεν άφινε να +μένωσιν αργοί οι Έλληνες, ώστε καθ' ημέραν σχεδόν εγίνοντο +ακροβολισμοί εις διάφορα μέρη του στρατοπέδου. Οι ακροβολισμοί +ούτοι εγίνοντο ενίοτε γενικώτεροι, ώστε αποκατεσταίνοντο μάχαι, +καθώς και την 30 Μαρτίου, ότε εφονεύθησαν τινές και επληγώθησαν +ο Λεόντιος Λαζόπουλος Ολύμπιος και ο Αναστασιέλος. + +Κατά ταύτην την εποχήν εις την εν Τροιζήνι Συνέλευσιν έγεινε +πρόβλημα να διορισθή αρχιστράτηγος ο Τζιούρτζ. Οι εις αυτήν +απεσταλμένοι πληρεξούσιοι του στρατοπέδου ενόμισαν αναγκαίον, +πριν συγκατατεθώσιν εις τούτο, να το γνωστοποιήσωσιν εις τον +Καραϊσκάκην. Ο Καραϊσκάκης απεκρίθη με γενναιότητα: «Αι Αθήναι +να ελευθερωθώσι, τα μέσα του στρατοπέδου να μη λείψωσι, και +είμαι πρόθυμος να δεχθώ οποιονδήποτε αρχηγόν διορίσωσιν». Εφάνη +όμως μετά ταύτα ότι ο διορισμός ούτος υπήρξεν η αιτία τρόπον +τινά του θανάτου του. + +Ο Καραϊσκάκης, αφ' ού συνήχθησαν και άλλα στρατεύματα, νομίζων +ότι ήτον ήδη εις κατάστασιν να κατασκευάση τον προμαχώνα +εκείνον, τον οποίον προ ολίγων ημερών επιχειρήσας δεν είχεν +επιτύχει, διέταξε τους ευρισκομένους εις το Μετόχιον να +παραχωρήσωσι την θέσιν των εις τον I. Θ. Κολοκοτρώνην και να +ήναι έτοιμοι να τον ακολουθήσωσιν, όταν τους διορίση. Ετοιμάσας +λοιπόν την αναγκαίαν ύλην, επήγε με αυτούς την νύκτα και +επεχείρησε να κατασκευάση τον προμαχώνα. Μ' όλον ότι δε οι +εχθροί τους εννόησαν και τους αντεπολέμησαν από τα πλησίον +οχυρώματα με πυροβόλα και με έν κανόνιον, οι Έλληνες +φιλοτιμούμενοι από τον αρχηγόν και αμιλλώμενοι προς αλλήλους, +επέμειναν και κατεσκεύασαν το οχύρωμα τούτο, το οποίον μόλις +απείχεν από τα εχθρικά έως εβδομήκοντα βήματα. + +Ο Κιουταχής φοβούμενος μη κατορθώσωσιν οι Έλληνες να κάμωσι +προμαχώνας και εις τον ελαιώνα, το οποίον ήθελεν είναι πολλά +επικίνδυνον δι' αυτόν, κατεσκεύασε και αυτός άλλους προμαχώνας +μεταξύ του ελαιώνος και του Ελληνικού στρατοπέδου. Επροσπαθούσε +δε παντοιοτρόπως ν' αντικρούη την πρόοδον των Ελλήνων. Διά +τούτο, όταν έν σώμα στρατιωτών διωρισμένον από τον Καραϊσκάκην +επήγε να πιάση έν πηγάδιον, κείμενον εις την παρακειμένην +πεδιάδα, ο Κιουταχής εκινήθη κατ' αυτού με ικανήν πεζικήν και +ιππικήν δύναμιν, στοχαζόμενος ίσως ότι ανεγείρων οχυρώματα και +πιάνων θέσεις πλησίον των Ελλήνων, ηδύνατο να τους στενοχωρήση +και να τους βλάψη. Οι Έλληνες αντεστάθησαν και τον αντέκρουσαν +με ανδρίαν, δεν ημπόρεσαν μ' όλον τούτο να τον εμποδίσωσι του +να κυριεύση το πηγάδιον και άλλας τινάς περί αυτό θέσεις, όπου +κατεσκεύασαν οχυρώματα· απήλαυσεν όμως ταύτα με ζημίαν εκατόν +περίπου φονευμένων· από δε τους Έλληνας εφονεύθησαν έως +δεκαπέντε και επληγώθησαν διπλάσιοι. + +Ο Καραϊσκάκης διά να διορθώση την εκ της στερήσεως του πηγαδίου +βλάβην, διώρισε και κατεσκεύασαν δύο οχυρώματα επί τινος λόφου +προς το πηγάδιον, τα οποία μόλις απείχον των εχθρικών έως +διακόσια βήματα, εις τα οποία ετοποθέτησε τους Πετμεζαίους και +τον Σισίνην με τους υπό την οδηγίαν των. Βλέπων δε ότι +ευδοκιμούσαν τα επιχειρήματά του και προώδευον αρκετά, είχε +μεγάλην χαράν, η οποία εφαίνετο προ πάντων από το προς τους +αξιωματικούς του στρατοπέδου φέρσιμόν του. Δεν εφείδετο κανέν +είδος επαίνου προς εκείνους, οι οποίοι ήθελον πράξει κανέν +έργον ανδρίας ή φρονήσεως εις τον πόλεμον· προ πάντων +υπερεξεθείαζε το εν Μετοχίω σώμα, διά του οποίου κατώρθωσε να +κατασκευάση το οχύρωμα εκείνο, εις το οποίον είχεν αποτύχει την +πρώτην φοράν και το οποίον εθεώρει ως σημαντικώτατον, διότι +εκείθεν εθεώρει τα κινήματα του εχθρού και επροστάτευε τα περί +αυτό λοιπά οχυρώματα. + +Εις τοιαύτην κατάστασιν ήτον το στρατόπεδον όταν έφθασεν εις +τον Πειραιά και ο Κόχραν διωρισμένος από την Εθνικήν Συνέλευσιν +Ναύαρχος. Έφερε δε μεθ' εαυτού διάφορα πολεμικά πλοία, εν οις +και το δίκροτον η «Ελλάς». Ο Καραϊσκάκης συνωδευμένος από τους +σημαντικωτέρους των αξιωματικών του στρατοπέδου επήγεν εις +συνέντευξιν αυτού. Ο τρόπος της υποδοχής, τον οποίον +μετεχειρίσθη προς αυτούς ο Κόχραν, τους είλκυσε πολλά, ώστε +έγεινε λόγος μεταξύ των ότι δεν πρέπει να ήναι ψευδή τα περί +αυτού λεγόμενα. Ο Κόχραν ερώτησεν εις την συνέντευξιν ταύτην +τον αρχηγόν περί της καταστάσεως του στρατοπέδου και περί της +Ακροπόλεως των Αθηνών. Αυτός του εξέθεσεν εν συνόψει την +κατάστασιν του στρατοπέδου, περί δε της Ακροπόλεως του +εκοινοποίησε τας τελευταίας επιστολάς των πολιορκουμένων. Ο +Κόχραν επαινέσας τον ζήλον του στρατεύματος, επρόσφερεν εις +αυτό διά του Καραϊσκάκη μίαν σημαίαν κυανήν, έχουσαν εν τω μέσω +την γλαύκα, υπεσχέθη δε να οικονομήση όλας τας ελλείψεις του. +Περί δε της Ακροπόλεως ωμίλησε με πολλήν ζωηρότητα. Είπεν ότι +και την ιδίαν του ζωήν προσφέρει διά την ελευθερίαν των Αθηνών +υπεσχέθη χίλια δίστηλα εις εκείνον, όστις πρώτος ήθελε στήσει, +την σημαίαν εις τα τείχη της Ακροπόλεως, και έταξε πολλάς +δωρεάς και αμοιβάς εις όλους, όταν ήθελε διαλυθή το εχθρικόν +στρατόπεδον. + +Όσην υπόληψιν έλαβεν ο Καραϊσκάκης προς τον Κόχραν, τόσην +καταφρόνησιν και απέχθειαν προς τον Τζιούρτζ, διορισθέντα και +αυτόν αρχιστράτηγον. Αν και ήναι πιθανόν να εκινήθη εις τούτο +από ζηλοτυπίαν, μ' όλον τούτο τα πρώτα του αρχιστρατήγου +κινήματα του έδωκαν ικανήν αιτίαν να τον μεμφθή και να τον +κατακρίνη. Ο Τζιούρτζ, άμα διωρίσθη, επεχείρησε να στρατολογήση +και έδωκε διά τούτο χρήματα εις τον Κώσταν Βλαχόπουλον. Μετέβη +έπειτα εις Μέγαρα, όπου διέτριβον οι Σουλιώται αρχηγοί· έδωκε +και εις αυτούς μίαν ποσότητα χρημάτων και τους κατέπεισε μ' +αυτά να συμμεθέξωσι του αγώνος. Ώστε τι συνέβη εκ τούτου; Οι μη +κινδυνεύσαντες και μη αγωνισθέντες επροπληρώθησαν διά να λάβωσι +μέρος εις τον αγώνα, οι δε συγκροτούντες το στρατόπεδον και +αγωνισθέντες δεν απήλαυσαν τίποτε. Η δυσαρέσκεια διά την +ανισότητα ταύτην ήτον γενική εις το στρατόπεδον, η ελπίς όμως +ενός μέλλοντος ευτυχούς έκαμνε τους στρατιώτας να υπομένωσιν. + +Όταν έφθασε και ο Τζιούρτζ εις το στρατόπεδον, επήγεν εις +συνέντευξιν του ο αρχηγός με τους σημαντικωτέρους αξιωματικούς +του. Τας αυτάς σχεδόν ερωτήσεις του Κόχραν έκαμε και αυτός και +τας ιδίας απαντήσεις έλαβεν. Εμβήκε δε εις ενέργειαν, και το +πρώτον έργον του εστάθη να διορίση νέους φροντιστάς, το οποίον +ελύπησε καιρίως τον Καραϊσκάκην διότι υπετίθετο δυσπιστία εις +τους παρ' αυτού διωρισμένους φροντιστάς. Διά τούτο, όταν ο +αρχηγός του ιππικού διευθύνθη προς τον Καραϊσκάκην διά τινας +ανάγκας των ιππέων, αυτός διεύθυνε τον απεσταλμένον προς τον +αρχιστράτηγον, λέγων ότι προς εκείνον πρέπει ν' αποτείνωσι του +λοιπού τας αιτήσεις των. Ο απεσταλμένος επρόβαλε την ανάγκην +του ιππικού εις τον αρχιστράτηγον, αλλ' αυτός απεκρίθη, ότι δεν +δύναται να του χορηγήση το ζητούμενον, διότι δεν έβαλεν εισέτι +εις τάξιν τας υποθέσεις του. Η άρνησις αύτη επείραξε τους +ιππείς και επαραπονέθησαν εις τον Καραϊσκάκην, ο οποίος έδειξε +την δυσαρέσκειάν του και τους εφανέρωσεν ότι συμπάσχει και ο +ίδιος. + +Μ' όλον τούτο ο Καραϊσκάκης ενεργούσεν ακούραστα τα καθήκοντά +του, και ευχαριστούμενος διά τας καθ' ημέραν προστιθεμένας νέας +δυνάμεις, ανησχολείτο προθύμως εις την διευθέτησιν αυτών, +επέβλεπε πανταχού και διοίκει το στράτευμα τόσον τακτικά, ώστε +όλοι εθαύμαζον την φρόνησιν και δραστηριότητά του. Και τω όντι +ο Καραϊσκάκης ήτον πρώτος από τους Έλληνας αρχηγούς, όστις +έλαβεν υπό την οδηγίαν του διά μιας δεκαπέντε περίπου χιλιάδας +στράτευμα και το διοίκησε με την μεγαλητέραν τάξιν, εμπειρίαν +και φρόνησιν. + +Αλλ' όσον ευχάριστος ήτον η κατάστασις του στρατοπέδου, τόσον +αθλία επαρουσιάζετο εκείνη των πολιορκουμένων. Ανήγγειλαν κατ' +επανάληψιν εις τον αρχηγόν ότι εξέλιπον διόλου σχεδόν και αι +τροφαί και το νερόν και τα ιατρικά διά τους πληγωμένους και +ασθενείς, ώστε ευρίσκοντο εις την εσχάτην αμηχανίαν. Τούτο +έδωκεν αιτίαν εις τον Καραϊσκάκην να συγκροτήση συμβούλιον περί +της Ακροπόλεως. Συνήλθον λοιπόν εις την σκηνήν του μέρος των +προκριτωτέρων αξιωματικών και ο Κόχραν. Γενομένης δε συζητήσεως +περί του τρόπου καθ' ον θέλουν δυνηθή να επιταχύνωσι την +διάλυσιν της πολιορκίας, ο Καραϊσκάκης επρόβαλεν ότι νομίζει +της πρώτης ανάγκης το να κυριευθή από τους Έλληνας το +μοναστήριον του αγίου Σπυρίδωνος εις Πειραιά· διότι με τούτο +ήθελον πέσει εις την εξουσίαν των και όλα τα περί αυτό +οχυρώματα, ώστε το εις Κερατζίνι στρατόπεδον ήθελεν ενωθή με το +εις Φαληρέα, και τότε όλοι ομού ήθελον είναι εις κατάστασιν να +επιχειρήσωσι κανέν κίνημα γενικόν κατά του εχθρικού στρατοπέδου +με ελπίδα επιτυχίας. Ο Κόχραν εζήτησε από τον αρχηγόν να του +είπη τι να πράξη, ή πώς να κατασταθή ωφελιμώτερος εις εκτέλεσιν +του προβαλλομένου σχεδίου, ο δε Καραϊσκάκης κολακευθείς από τον +ευγενή τρόπον του Κόχραν, απεκρίθη ότι αφιερώνει εις αυτόν την +κατεδάφισιν του μοναστηρίου· διότι τον νομίζει υπέρτατον των +μηχανικών και τολμηρότατον εκτελεστήν και των πλέον επικινδύνων +επιχειρήσεων. + +Αφ' ού ενεκρίθη αυτό το σχέδιον, ο Κόχραν εζήτησε να ίδη την +θέσιν του μοναστηρίου· και ο Καραϊσκάκης τον ωδήγησεν εις ένα +ωχυρωμένον λόφον, από τον οποίον ηδύνατο να ίδη και την θέσιν +ταύτην και το λοιπόν στρατόπεδον. Αλλ' επειδή ο Κόχραν δεν +ενόμισεν ικανάς όσας παρατηρήσεις έκαμεν από αυτόν τον λόφον +και εζήτησε να οδηγηθή πλησιέστερον, ο Καραϊσκάκης διώρισε τον +Χατζή Μιχάλην, αρχηγόν του ιππικού, να τον οδηγήση όσον +πλησιέστερον ήτον δυνατόν. Ο Κόχραν λοιπόν διά θαλάσσης, ο δε +Χατζή Μιχάλης διά ξηράς επροχώρησαν προς την θέσιν του +μοναστηρίου όσον πλησιέστερον ηδυνήθησαν· και αφ' ού έκαμεν ο +Κόχραν όσας επεθύμει να κάμη παρατηρήσεις, υπεσχέθη να +επιχειρήση την κατεδάφισιν του μοναστηρίου. + +Ο Καραϊσκάκης, αφ' ού έπραξε ταύτα μετά του Κόχραν, έδωκε τας +ακολούθους διαταγάς. Επειδή κέντρον της μάχης έμελλε να γένη το +μοναστήριον, του οποίου την κατεδάφισιν είχεν υποσχεθή να +επιχειρήση ο Κόχραν, οι εις την ράχην ευρισκόμενοι Έλληνες να +μην κάμωσι κανέν κίνημα, οποιαδήποτε και αν ήθελεν είναι η +έκβασις του κατά το μοναστήριον επιχειρήματος. Όσοι δε δεν +είναι διωρισμένοι εις οχυρώματα, καθώς και όσοι πλεονάζουσιν +εις αυτά, να ήναι έτοιμοι ν' ακολουθήσωσι τον αρχηγόν όταν τους +προσκαλέση. Εις το πλησιέστερον του Παλαιοκάστρου Ελληνικόν +οχύρωμα διέταξε να στηθή έν κανόνιον, διά να κανονοβολώσι τους +εις τούτο εχθρούς, όχι διά να τους βλάπτωσιν, αλλά μόνον διά να +τους απασχολώσι. Διέταξε ταυτοχρόνως και τον Νικόλαον Πετμεζάν +να διαβή διά θαλάσσης όπισθεν του μοναστηρίου και να κινηθή και +αυτός εκείθεν κατά των εχθρών. Προς το μέρος, όπου ούτος +έμελλε, να αποβή, οι εν τω μοναστηρίω εχθροί είχον πέμψει +φυλακήν συγκειμένην από εκατόν περίπου στρατιώτας. Οι περί τον +Πετμεζάν εφορμήσαντες κατ' αυτών τους τρέπουσιν εις φυγήν· ενώ +δε ούτοι ακολουθούσαν διώκοντες και επλησίαζον εις έν εχθρικόν +οχύρωμα, οι εις Φαληρέα κινηθέντες εις άμιλλαν από το +παράδειγμα και προηγουμένου του σημαιοφόρου των Υδραίων, +εφορμούν έως χίλιοι εις το Τουρκικόν οχύρωμα και εισπηδώσιν εις +αυτό, καθ' ην εποχήν επέπιπτον εις αυτό από το άλλο μέρος οι +περί τον Πετμεζάν. Όσοι από τους εν αυτώ Τούρκους διέφυγον την +μάχαιραν των Ελλήνων κατέφυγον έντρομοι εις το μοναστήριον και +εις τα πλησιέστερα εχθρικά οχυρώματα. + +Την ευτυχή ταύτην έκβασιν θεωρήσας από το αντιπέραν μέρος ο +αρχηγός, επαρακίνησε τους μετ' αυτού να κινηθώσι κατά των +εχθρών, και συνοδευόμενος από τον I. Θ. Κολοκοτρώνην, εφορμά +κατά του Παλαιοκάστρου. Οι εις αυτό Τούρκοι δεν ηδυνήθησαν ν' +αντισταθώσιν, αλλ' αμέσως έντρομοι ετράπησαν εις φυγήν. +Διέσπειραν τον τρόμον και εις τα πλησίον οχυρώματα, από τα +οποία εθεώρουν την άτακτον φυγήν των, ώστε εις ολίγων στιγμών +διάστημα οι Έλληνες προοδεύοντες με προθυμίαν αποκατέστησαν +κύριοι όλων των παρά την θάλασσαν Τουρκικών οχύρωμάτων και +επολιόρκησαν στενώτατα το μοναστήριον. Τοιούτος τρόμος ενεσπάρη +εκείνην την ημέραν εις τους εχθρούς και εις τόσην αθυμίαν και +δειλίαν εφαίνοντο βυθισμένοι, ώστε ολίγη προσβολή, ως πολλοί +εσυμπέραινον, ήθελε τους τρέψει εις φυγήν και οι Έλληνες ήθελον +δυνηθή να φθάσωσιν εις τον ελαιώνα. Αλλ' ο Καραϊσκάκης δεν +ενέκρινε να επεκτείνη περισσότερον την νίκην του, φοβούμενος +ίσως την απροσχεδίαστον εξάπλωσιν του στρατοπέδου. Η ημέρα +εκείνη υπήρξεν ημέρα πανηγύρεως διά τους Έλληνας· διό συγχρόνως +με τους πολεμούντας επυροβόλουν και όλοι οι λοιποί, καθώς και +οι πολιορκούμενοι εις το φρούριον, εξηγούντες με τούτο την +ευχαρίστησίν των εις τα γενόμενα. + +Ολίγας ώρας μετά την μάχην ταύτην έφθασαν εις το στρατόπεδον +και τα εις Μέγαρα διατρίβοντα Σουλιώτικα σώματα, τα οποία +ετοποθέτησεν ο αρχηγός εις έν από τα κατ' εκείνην την ημέραν +κυριευθέντα εχθρικά οχυρώματα. Οι αρχηγοί των σωμάτων τούτως, +και προ πάντων ο Κώστας Μπότζαρης, επροσπάθησαν να δείξωσιν εις +τον Καραϊσκάκην, ότι γνωρίζουσι την φρόνησιν και εμπειρίαν του +και ότι τον σέβονται διά ταύτα και ευχαρίστως δέχονται να +υπηρετήσωσι την πατρίδα υπό την οδηγίαν του. Ο δε Καραϊσκάκης +αποκριθείς μετριοφρόνως και αποδώσας την αιτίαν της μεταξύ των +διαφωνίας εις τα αφεύκτως επακολουθούντα την ανθρωπίνην +αδυναμίαν λάθη, τους επαρακάλεσε να ήναι πρόθυμοι εις τον +μέλλοντα αγώνα και να συνεργασθώσιν ως αδελφοί με ομόνοιαν και +καθαρότητα καρδίας. + +Ο Καραϊσκάκης, αφ' ού ετοποθετήθη εις το Παλαιόκαστρον, το +οποίον αυτήν την ημέραν εξουσίασεν από τους εχθρούς, και αφ' ού +διώρισε και εις τα λοιπά οχυρώματα τας αναγκαίας φυλακάς, +εκάλεσε τους αξιωματικούς του στρατοπέδου διά να σκεφθή μετ' +αυτών ποίον μέτρον έπρεπε να μεταχειρισθώσι διά να βιάσωσι τους +αποκλεισθέντας εις το μοναστήριον να παραδοθώσι ταχύτερον. +Ενεκρίθη δε να μεταχειρισθώσι καλήτερον μέσα συμβιβαστικά, με +την ελπίδα του ότι κατορθώνεται συντομώτερον δι' αυτών η +αναχώρησις των εχθρών, το οποίον επεθύμει καθ' υπερβολήν ο +Καραϊσκάκης, διά να δυνηθή, απαλλαττόμενος από τας προς αυτό το +μέρος ενασχολήσεις, να προοδεύση εις το υπέρ της Ακροπόλεως +σχέδιόν του. Ο Καραϊσκάκης επρότεινε να κοινοποιηθή η γνώμη +αύτη και εις τον Κόχραν και μάλιστα εις αυτόν ν' αφιερώσωσι το +να κάμη εις τους αποκλεισμένους το πρόβλημα του ν' αναχωρήσωσι +μ' οποίας συνθήκας ήθελον ευαρεστηθή, διότι, είπε, δεν έχουν οι +Τούρκοι προς αυτόν την οποίαν έχουν προς τους Έλληνας +καταφρόνησιν. + +Κατά συνέπειαν τούτων ο Κόχραν έπεμψεν αμέσως εις τους +πολιορκουμένους μίαν λέμβον διά να τους προβάλη να παραδοθώσι· +αλλά μόλις εφάνη πλησιάζουσα προς το μοναστήριον η λέμβος, και +οι πολιορκούμενοι επυροβόλησαν κατ' αυτής, ώστε επλήγωσαν ένα +Άγγλον Φιλέλληνα. Οι απεσταλμένοι ηναγκάσθησαν να +οπισθοδρομήσωσι και η αποστολή των δεν έλαβεν έκβασιν. Ο Κόχραν +αγανακτήσας καθ' υπερβολήν διά το παράλογον φέρσιμον των +Τούρκων, διέταξεν αμέσως το δίκροτον και τα λοιπά πλοία τα +συγκροτούντα τον στόλον του να κανονοβολήσωσι το μοναστήριον. +Τα πλοία εξακολουθήσαντα έως το εσπέρας κατά συνέχειαν τον +κανονοβολασμόν, κατεκρήμνισαν τα τείχη του μοναστηρίου· μ' όλον +τούτο οι Τούρκοι υπέμεινον, διότι (καθώς έπειτα παραδοθέντες +ωμολόγησαν) δεν υπέφερον σημαντικόν φόνον από τον +κανονοβολισμόν των Ελλήνων. + +Ο Καραϊσκάκης εφρόντισε ν' αυξήση τας πολιορκούσας το +μοναστήριον φρουράς, διά να μην αφήση να σταλώσιν εις τους +αποκλεισμένους βοήθεια και τροφαί από τον Κιουταχήν, το οποίον +υπώπτευεν· ο Κιουταχής όμως, μ' όλον ότι οι αποκλεισμένοι +κατώρθωσαν να του γνωστοποιήσωσι διά τινος επίτηδες +απεσταλμένου την δεινότητα της θέσεώς των και τας ανάγκας των, +δεν έπραξέ τι προς βοήθειάν των ούτε εκείνην την νύκτα, ούτε +την επομένην ημέραν ή διότι δεν ηδύνατο, ή διότι ενόμισεν ότι +δεν ήσαν εις την εσχάτην ανάγκην, αλλ' ηδύναντο ακόμη ν' +ανθέξωσι. + +Την επομένην ημέραν τα πλοία επανέλαβον τον κανονοβολισμόν, άμα +ανέτειλεν ο ήλιος, και δεν έπαυσαν ειμή το εσπέρας. Οι Τούρκοι +βλέποντες ότι κατεδαφίσθη ολοτελώς το μοναστήριον, ότι τους +εξέλιπον αι τροφαί και τα πολεμοφόδια, προ πάντων δε το νερόν, +τελευταίον μη βλέποντες ουδέ βοήθειαν καμμίαν, ουδέ καν +προσπάθειαν συνδρομής από το μέρος των οικείων των, ενώ μόλις +απείχον πεντακόσια βήματα, απεφάσισαν να ζητήσωσι συνθήκας και +διεύθυνον ταυτοχρόνως το πρόβλημά των εις τον Καραϊσκάκην, τον +Ναύαρχον και τον Αρχιστράτηγον. + +Το πρόβλημα των Τούρκων ήτον να εξέλθωσι με τα όπλα και τας +αποσκευάς των και να μεταβώσιν ανενόχλητοι εις το Τουρκικόν +στρατόπεδον. Ο δε Καραϊσκάκης επιθυμών να δεχθή αυτό με την +γνώμην τρόπον τινά και την συγκατάθεσιν όλου του στρατοπέδου, +περιήλθε μόνος του τας διαφόρους θέσεις και το εκοινοποίησε. +Απαντών δε δυσκολίας τινάς εις μερικούς, επροσπάθησε και τους +έπεισε βάλλων προ οφθαλμών των την ανάγκην της ταχίστης +συνδρομής, την οποίαν είχον οι εν τη Ακροπόλει Έλληνες, το +άδηλον του μέλλοντος, το άστατον της τύχης του πολέμου και +τέλος τα αδόμενα περί εκστρατείας του Ιμπραΐμη εις Αττικήν. Το +δε έγγραφον, διά του οποίου απεδέχετο την παρά των εχθρών +προβαλλομένην συνθήκην, έβαλε και το υπέγραψαν και οι +Σουλιώται, αφ' ενός μεν μέρους διά να τους αφαιρέση το ν' +αντιπράξωσιν, αφ' ετέρου δε διότι έδιδον πολλήν πίστιν οι +Αλβανοί εις αυτούς. Οι Τούρκοι λαβόντες το έγγραφον τούτο και +ευχαριστούμενοι τρόπον τινά από τον Καραϊσκάκην, του εμήνυσαν +διά των απεσταλμένων του, ότι επειδή τους συγχωρούν να εξέλθωσι +με τα όπλα και τας αποσκευάς των και επειδή ο Κιουταχής δεν +εφρόντισεν υπέρ της σωτηρίας των, υπόσχονται μεθ' όρκου όχι +μόνον να μη κινήσωσιν όπλα κατά των Ελλήνων εις τας μελλούσας +μάχας, αλλ' ακόμη και να αναχωρήσωσι διόλου από το στρατόπεδον, +παραλαμβάνοντες μαζύ των και όσους άλλους δυνηθώσιν εκ των +συγγενών, φίλων και συμπατριωτών των. + +Προς ασφαλή εκτέλεσιν της συνθήκης ταύτης οι Τούρκοι εζήτησαν +ενέχυρα και εδόθησαν εις αυτούς ο Βάσος, ο Ιωάννης Λογοθέτου +και άλλοι τινές, τους οποίους παραλαβόντες οι Τούρκοι εις το +μέσον των, εκίνησαν από το μοναστήριον προς το στρατόπεδον του +Κιουταχή, προπορευομένου και οδηγούντος αυτούς του Καραϊσκάκη. +Προ της παραδόσεως των Τούρκων εκοινολογείτο εις το στρατόπεδον +ότι ήσαν πλουσιώτατοι και με πλήθος πολυτίμων όπλων και +αποσκευών· διά τούτο πλήθος στρατιωτών συνέρρευσεν εις το +μοναστήριον κινούμενον από περιέργειαν να ιδή. Πολλοί εξ αυτών, +αφ' ού δεν είδον σύμφωνα τα πράγματα με τα λεγόμενα, ηκολούθουν +τους Τούρκους συρόμενοι από μίαν περιέργειαν, την οποίαν +εκινούσεν εις αυτούς έν θέαμα σπάνιον εις τον αγώνα τούτον, ο +οποίος αμφοτέρωθεν εγίνετο εξολοθρευτικός. Είχον αρκετά +προχωρήσει οι Τούρκοι, όταν Έλλην τις εκ των παρακολουθούντων +εζήτησε να λάβη βιαίως από ένα Τούρκον έν πυροβόλον (τουφέκι). +Ο Τούρκος αντέτεινεν, επειδή δε ο Έλλην επέμενεν εις την +αρπαγήν προσθέτων και απειλάς, ο Τούρκος στενοχωρηθείς +πυροβολεί κατά του Έλληνος με την πιστόλα του. Οι στρατιώται οι +οποίοι, φαίνεται, επεθύμουν αιτίαν, έλαβον αμέσως μέρος εις την +ταραχήν, και ο μεν πλησιέστερος κτυπά και φονεύει τον Τούρκον, +οι δε λοιποί επιπίπτουν εις τους άλλους. Οι παρευρεθέντες +αξιωματικοί επροσπάθησαν να καταπαύσωσι την ταραχήν +μεταχειρισθέντες και παρακλήσεις και απειλάς, δεν ημπόρεσαν +όμως να το κατορθώσωσι. Εφονεύθησαν δε εκ των τριακοσίων +διακόσιοι πεντήκοντα, οι δε λοιποί μόλις διέφυγον την σφαγήν. +Εις τον θόρυβον τούτον εφονεύθησαν και από τους Έλληνας έως +δέκα και επληγώθησαν διπλάσιοι. Ο δε Καραϊσκάκης και τα +ενέχυρα, καθώς και οι παρευρεθέντες αξιωματικοί μόλις διέφυγον +τον κίνδυνον. + +Ο Καραϊσκάκης τόσην λύπην αισθάνθη διά την βάρβαρον και +απάνθρωπον ταύτην πράξιν, ώστε του ήτον προκριτώτερον να χαθή +παρά να επιζήση εις έργον, το οποίον έμελλε ν' αμαυρώση την +υπόληψιν όλου του στρατοπέδου. Το μέγεθος της θλίψεώς του +ηδύνατό τις να το συμπεράνη από τα παράξενα και μανιώδη +κινήματά του. Ύβριζε τον αίτιον και τους αξιωματικούς, όσους +ενόμιζεν ότι δεν εφρόντισαν όσον έπρεπε διά να προλάβωσιν, ή να +εμποδίσωσι το δυστύχημα, αναθεμάτιζε την ώραν και ό, τι άλλο +ήρχετο εις τον νουν του εκείνην την στιγμήν. Τρέμων από τον +θυμόν του, εκινείτο ως μανιώδης ικανήν ώραν χωρίς ν' αποφασίση +τίποτε· τελευταίον διώρισε και εμάζωξαν την σκηνήν του διά να +αναχωρήση· ανήγγειλε δε την φυγήν του και εις τους οικειοτέρους +του διά να τον συνακολουθήσωσι, λέγων ότι δεν θέλει πλέον να +διοική επίορκον και άπιστον στράτευμα. Πολλοί των +σημαντικοτέρων αξιωματικών συνελθόντες περί αυτόν μόλις τον +κατέπεισαν με τας παρακινήσεις των να αναλάβη την συνέχειαν των +εργασιών του και να φροντίση να εκπλύνη το όνειδος του +στρατοπέδου, ευρίσκων και τιμωρών τον αίτιον της τρομεράς +ταύτης απιστίας· εξετάζων δε ο Καραϊσκάκης επληροφορήθη, ότι ο +πρωταίτιος ήτον είς εκ των στρατιωτών του Ιωάννου Νοταρά. +Αμέσως λοιπόν διέταξε και εβάλθη υπό φύλαξιν ο στρατηγός ούτος, +έως ου εύρη και παραδώση εις το στρατόπεδον τον ένοχον. + +Εις ταύτα ενησχολείτο ο Καραϊσκάκης ομού με τους +σημαντικωτέρους των αξιωματικών, όταν εγχειρίζεται εις αυτόν +διαμαρτύρησις από μέρους του αρχιστρατήγου διά την καταπάτησιν +της συνθήκης και την σφαγήν των εχθρών. Συναρπασθείς αμέσως από +θυμόν και αγανάκτησιν είπε σωρείαν ύβρεων και κακολογιών +εναντίον του αρχιστρατήγου ενώπιον και του ιδίου απεσταλμένου +του· στραφείς έπειτα προς τους αξιωματικούς του είπε με τόνον +ενταυτώ και παράπονον· «Έχει αρά γε γνώσιν, ενώ θεωρεί από την +γολέτταν τον πόλεμον, να διευθύνη διαμαρτυρήσεις εις ημάς, οι +οποίοι αντιπαλαίομεν με τόσων ειδών διαβόλους;» Ο Καραϊσκάκης +διά την οποίαν είχεν αποκτήσει εις το στρατόπεδον υπόληψιν και +δύναμιν δεν εφοβείτο, ουδέ εσέβετο τον αρχιστράτηγον, ο οποίος, +ως μη συμμετέχων μάλιστα των κακοπαθειών και κινδύνων του +πολέμου, δεν ενομίζετο αρχηγός, αλλά προμηθευτής των αναγκαίων +του στρατοπέδου, και επειδή ουδέ ταύτα δεν ήσαν ικανά και +άφθονα, ως ήλπισαν κατ' αρχάς, δεν είχε δύναμιν ανάλογον με την +αξίαν του υπουργήματός του. Ελυπήθη όχι ολίγον και ο Κόχραν διά +την καταπάτησιν της συνθήκης και εις την πρώτην ορμήν του θυμού +του διώρισε και εξήλθον όλα τα υπό την οδηγίαν του πλοία από +τον Πειραιά και άραξαν από το όπισθεν μέρος· συγχρόνως διέταξε +και ανεχώρησαν τριακόσιοι περίπου εκ των υπ' αυτού +στρατολογηθέντων, οι οποίοι προ ολίγου είχον αποβή και +τοποθετηθή εις το Παλαιόκαστρον. Ο Καραϊσκάκης μ' όλα ταύτα δεν +απέκαμεν, αλλ' εξακολουθούσε τας εργασίας του όπως ηδύνατο. +Κατέπεισε δε και τον στόλαρχον και τον αρχιστράτηγον να +λησμονήσωσι τα γενόμενα και να συμπράξωσιν ως και πρότερον. + +Έχων δε πάντοτε προ οφθαλμών τον κίνδυνον της Ακροπόλεως και +βλέπων την ανάγκην του να κάμη κανέν αποφασιστικόν κίνημα υπέρ +των εν αυτή πολιορκουμένων, πολλάς ημέρας κατά συνέχειαν ήτον +εις ανησυχίαν και περιφερόμενος εις τας διαφόρους θέσεις του +στρατοπέδου επαρατηρούσε και εσχεδίαζεν. Εν μια δε των ημερών +παραλαμβάνει τους σημαντικωτέρους των αξιωματικών και +μεταβαίνει εις το εις Φαληρέα στρατόπεδον, διά να κάμη κ' +εκείθεν παρατηρήσεις. Αφ' ού ικανήν ώραν με το τηλεσκόπιον +περιειργάσθη όλον τον μεταξύ του Ελληνικού στρατοπέδου και της +Ακροπόλεως τόπον, εκάλεσε πλησίον του τους αξιωματικούς και +τους είπεν ότι νομίζει ωφέλιμον να κινηθώσιν οι Έλληνες προς +την Ακρόπολιν διηρημένοι εις δύω σώματα, ανά τέσσαρας χιλιάδας +έκαστον, και εφωδιασμένοι με οκτώ ημερών τροφάς και πολεμεφόδια +και με τ' αναγκαία εργαλεία προς κατασκευήν οχυρωμάτων. Το έν +εκ των δύω τούτων σωμάτων να διευθυνθή δεξιόθεν, το δε εξ +αριστερών διά του ελαιώνος· εδείκνυε δε ταυτοχρόνως και τας +θέσεις όπου ενόμιζεν ασφαλές να τοποθετηθώσι τα σώματα ταύτα, +διά ν' αντικρούσωσι την πρώτην ορμήν του εχθρού και να +ενεργήσωσιν έπειτα εκείθεν περί της προόδου των εις Ακρόπολιν. + +Αφ' ού εκοινοποίησε το σχέδιον τούτο και εις τον στόλαρχον και +εις τον αρχιστράτηγον και έγεινε δεκτόν, επροσκάλεσεν εις την +σκηνήν του όλους τους αξιωματικούς του στρατοπέδου διά να +σχεδιάσωσι λεπτομερέστερον περί του τρόπου, με τον οποίον +έπρεπε να κινηθώσι τα σώματα και πώς και από ποίους να +οδηγηθώσι. Γνωρίζων δε το φίλαρχον των Σουλιωτών, επρότεινεν +εις αυτούς να οδηγήσωσι το έν σώμα, το δε έτερον είπεν ότι +έμελλε να το οδηγήση αυτοπροσώπως ο ίδιος· ανέλαβε δε εις τον +εαυτόν του να κινηθή εις την εκ δεξιών εκστρατείαν, ήτις έμελλε +να ήναι η δυσκολοτέρα· αλλ' οι Σουλιώται κινούμενοι από +φιλοτιμίαν και άμιλλαν εζήτησαν να διορισθώσιν αυτοί εις το +κινδυνωδέστερον μέρος, και ο Καραϊσκάκης συγκατετέθη. + +Την επιούσαν ο Καραϊσκάκης διώρισεν υπό την οδηγίαν των +Σουλιωτών τον Ιωάννην Νοταράν, τον οποίον είχεν ήδη αφήσει +ελεύθερον ως αναδειχθέντα αθώον της εις τους Τούρκους γενομένης +απιστίας, και τον Μακρυγιάννην, διότι είχεν υπό την οδηγίαν του +τους Αθηναίους, οι οποίοι ως έμπειροι των θέσεων εχρησίμευον +και ως οδηγοί. Αυτός δε συνεκρότησε το σώμα του από τα λοιπά +στρατεύματα. Μη έχων δε τα αναγκαία εργαλεία, ηναγκάσθη να +βραδύνη ολίγας ακόμη ημέρας το κίνημα, έως ου να προμηθευθή +ταύτα από Σαλαμίνα και Αίγιναν, όπου είχε στείλει επίτηδες +πλοία. + +Αφ' ού εφωδιάσθη και από ταύτα, ειδοποίησε τους αρχηγούς όσοι +έμελλον να εκτελέσωσι το σχέδιον, διά να ετοιμασθώσιν. +Επλησίασαν εις την ξηράν και τα πλοία, εις τα οποία έμελλον να +επιβώσι τα στρατεύματα· αλλ' ανεβλήθη κ' εκείνην την νύκτα το +κίνημα διά τινας ελλείψεις, τας οποίας δεν επρόλαβον να +οικονομήσωσι· την επομένην ημέραν έπεμψεν ο Καραϊσκάκης εις τον +αρχιστράτηγον ζητών πολεμεφόδια διά να εφοδιάση τα στρατεύματα, +όσα έμελλον να κάμωσι το κίνημα· επειδή δε εκείνος του έπεμψεν +οκτώ μόνον κιβώτια, αυτός νομίζων ολιγωτάτην την ποσότητα +ταύτην ως προς το πλήθος των στρατιωτών και το επιχείρημα και +γνωρίζων την δυσκολίαν του να εφοδιασθώσιν άλλοτε, αφ' ού +ήθελον τοποθετηθή μακράν του στρατοπέδου και της θαλάσσης, +ηγανάκτησε καθ' υπερβολήν και είπε μυρίας ύβρεις εναντίον του +αρχιστρατήγου, επί παρουσία μάλιστα του απεσταλμένου του. Η +βραδύτης, με την οποίαν ενεργείτο η εκστρατεία αύτη εναντίον +της επιθυμίας του, τα συμβαίνοντα συχνά εμπόδια, αι +αντενέργειαι αι οποίαι πλαγίως του εγίνοντο, ή ενόμιζεν ότι του +εγίνοντο, ίσως και η συνεχής του νοός του ενασχόλησις εις το +κίνημα τούτο τον ετάραξαν τόσον κατ' εκείνας τας ημέρας, ώστε +εκυριεύθη από πυρετόν. + +Εις τοιαύτην κατάστασιν ήτον ο Καραϊσκάκης, όταν επαρουσιάσθη +εις αυτόν ο Κώστας Βλαχόπουλος, αρχηγός ενός σώματος, +στρατολογηθέντος με χρήματα του αρχιστρατήγου, εις τον οποίον +ιδίως ανήκε και αυτός ο ίδιος· ήτον διωρισμένος εις έν οχύρωμα +πολλά πλησίον των εχθρών και αναγκαζόμενος να ήναι αδιακόπως +εις πόλεμον υπέφερε πολύ, διότι επληγώνοντο καθ' ημέραν οκτώ +έως δέκα των στρατιωτών του. Βλέπων λοιπόν ότι ημέραν παρ' +ημέραν εγίνετο ασθενέστερον το σώμα του και διά να προλάβη κάθε +ενδεχόμενον εκοινοποίησεν εις τον Καραϊσκάκην την κατάστασίν +του και του εζήτει βοήθειαν. Ο Καραϊσκάκης αγανακτημένος από τα +κατ' εκείνας τας ημέρας διατρέξαντα, τεταραγμένος από την +θέρμην, δυσαρεστημένος προ πάντων διότι ο αρχιστράτηγος είχε +δώσει χρήματα εις αυτόν και τους στρατιώτας του, ενώ δεν είχον +συμμεθέξει των κινδύνων της εκστρατείας ταύτης, τον εδέχθη με +πολλήν αγριότητα και ωνείδισεν ως άνανδρον και αυτόν και τους +στρατιώτας του, του επρόσθεσε δε ότι, καθώς αυτοί μόνοι καθ' +όλον το στρατόπεδον λαμβάνουν χρήματα, ούτω πρέπει και εις +μεγαλητέρους κινδύνους να είναι εκτεθειμένοι. Ματαίως ο Κώστας +Βλαχόπουλος επροσπάθησε με συστολήν και ταπείνωσιν να +δικαιολογήση το ζήτημά του· ο Καραϊσκάκης ευρισκόμενος πάντοτε +εις την ιδίαν έξαψιν· «Φύγε (είπεν εις αυτόν) με τους +εξακοσίους ανάνδρους στρατιώτας σου· την θέσιν εκείνην +διακόσιοι μόνον εμπειροπόλεμοι στρατιώται είναι ικανοί να την +φυλάξωσιν». Και αποτεινόμενος προς τον Γεώργιον Γεροθανάση, +παρευρεθέντα εκεί· «Πήγαινε (είπε) λάβε διακοσίους από τους +ανδρείους συστρατιώτας σου και ανάλαβε την φύλαξιν αυτής της +θέσεως»· εσκεπάσθη έπειτα διά να ησυχάση και να κοιμηθή. Την +διαταγήν ταύτην ως πηγάζουσαν από την έξαψιν του θυμού δεν +έκριναν εύλογον να την βάλωσιν εις ενέργειαν ούτε ο +Βλαχόπουλος, ούτε ο Γεώργιος Γεροθανάσης. + +Την στιγμήν ταύτην Κρητικοί τίνες και Υδραίοι προχωρήσαντες +προς το μέρος των Τούρκων ηκροβολίζοντο, παρακινούντες τρόπον +τινά τους εχθρούς εις αντίκρουσιν. Οι πλησιέστεροι των Τούρκων +έπεμψαν κατ' αυτών ανάλογον δύναμιν. Αλλ' επειδή συνέρρεον κατ' +ολίγον πολλοί Έλληνες εις βοήθειαν των πολεμούντων, και οι +Τούρκοι έπεμψαν ομοίως και άλλην βοήθειαν εις τους εδικούς των. +Τελευταίον ο Νικήτας, επιθυμών να ωφεληθή από το απροσδόκητον +και από την προθυμίαν, την οποίαν έβλεπεν εις τους στρατιώτας, +κατέβη εις τον τόπον της μάχης με την σημαίαν του· το ίδιον +έπραξαν και οι άλλοι οπλαρχηγοί, ώστε η μάχη εγίνετο ήδη +σημαντική. Ο Νικήτας μάλιστα έκαμεν έφοδον κατά τινος εχθρικού +οχυρώματος· αλλά πριν δυνηθώσι να εισπηδήσωσιν εις αυτό, +πληγώνεται εις την σιαγόνα αυτός, πληγώνονται ταυτοχρόνως και +άλλοι τινές αξιωματικοί και ικανοί στρατιώται, ώστε ευρέθησαν +εις την ανάγκην να οπισθοδρομήσωσιν. Οι συνεχείς πυροβολισμοί, +αι κραυγαί και ο θόρυβος των πολεμούντων έδωκαν αιτίαν εις τον +Καραϊσκάκην να ερωτήση το γινόμενον. Εξήλθε δε αμέσως και από +την σκηνήν του διά να ίδη. Έγεινε δε τούτο καθ' ην στιγμήν +ωπισθοδρόμησαν οι Έλληνες. Ιδών εις την κατάστασιν ταύτην τα +πράγματα, εθύμωσεν εναντίον εκείνων, οι οποίοι άνευ διαταγής +και ασκέπτως εκίνησαν μάχην κατά των εχθρών. Επιθυμών δε να +διορθώση την έλλειψιν των Ελλήνων, διά να μην αφήση να +ταπεινωθή το πνεύμα των, καθ' ην στιγμήν μάλιστα ετοιμάζετο εις +νέον και μέγαν αγώνα, πηδά εις τον ίππον του και τρέχει ο ίδιος +κατά των εχθρών, λαβών εις την χείρα του έν γιαταγάνι από τινα +των παρατυχόντων (45). + +Παραλαβών δε μεθ' εαυτού όσους των ιππέων ή εφίππων αξιωματικών +απήντησε καθ' οδόν, διευθύνεται προς τους εχθρούς παρακινών και +ενθαρρύνων τους Έλληνας, όσους απαντούσε καθ' οδόν, και +επιτυγχάνει να τους τρέψη εις φυγήν και να τους βιάση να +κλεισθώσιν εις τα πλησιέστερα οχυρώματα. Αλλά μη αρκούμενος εις +τούτο προχωρεί ανάμεσα των εχθρικών οχυρωμάτων με μόνον τους +συν αυτώ ιππείς και στενοχωρεί μεγάλως τους εις τα οχυρώματα +Τούρκους περιτριγυρίζων τρόπον τινά αυτά αφ' ενός μεν μέρους με +το ιππικόν, αφ' ετέρου δε με τους πεζούς. Ο Κιουταχής +υποπτεύσας από την πρόοδον ταύτην του Καραϊσκάκη, αποστέλλει +εναντίον του όλον το ιππικόν. Οι περί τον Καραϊσκάκην λοιπόν μη +δυνάμενοι ν' ανθέξωσιν εις τοσούτον ανωτέραν δύναμιν τρέπονται +εις φυγήν· ο δε Καραϊσκάκης μένων ύστερος εις την αναχώρησιν +διά να ενθαρρύνη και τους λοιπούς και να μην αφήση να γένη +επιβλαβής η καταδίωξις, πληγώνεται και πίπτει από τον ίππον +του· αλλά την αυτήν στιγμήν αναλαμβάνει πάλιν τας δυνάμεις του, +αναβαίνει εις τον ίππον του και διαμένει ενθαρρύνων το ιππικόν +εις το να περιμένη και βοηθή τους πεζούς οπισθοδρομούντας. Ο +υπασπιστής του ιππικού Κακλαμάνος, διαμένων πλησίον του +Καραϊσκάκη εις όλους τους κινδύνους της ημέρας ταύτης, έδειξεν +ηρωισμόν και τόλμην ασυνείθιστον· μάλιστα όταν σφαίρα εχθρικού +κανονίου του αφαίρεσε την δεξιάν χείρα, αυτός χωρίς να δείξη +διόλου δειλίαν, εξακολούθησε την μάχην, λαβών με την αριστεράν +του το σπαθίον, το οποίον εκράτει εις την κοπείσαν χείρα του. +Εφονεύθησαν εις την μάχην ταύτην υπέρ τους είκοσι και +επληγώθησαν έως εξήκοντα, οι περισσότεροι αξιωματικοί και +σημαντικοί. + +Αφ' ού είδεν ο Καραϊσκάκης ότι ήσαν πλέον εκτός κινδύνου οι +Έλληνες, τότε εσκέφθη περί του εαυτού του. Η φήμη είχεν ήδη +διαδώσει εις το στρατόπεδον το ολέθριον συμβάν και πλήθος +αξιωματικών συνέδραμον περί αυτόν, τον παρέλαβον και τον +εσυντρόφευσαν έως την θάλασσαν και εκείθεν τον μετέφερον εις +μίαν γολέτταν, επί σκοπώ του να τω χορηγήσωσι περισσότερα +βοηθήματα διά την πληγήν του. Καθ' όλον το διάστημα της +οδοιπορίας του δεν μετέβαλε διόλου το ήθος του, αλλ' είχε +πάντοτε την αυτήν γενναιότητα και ωμίλει ελευθέρως περί παντός +είδους αντικειμένων, περί των οποίων εγίνετο λόγος. Αφ' ού +κατεστήθη εις την γολέτταν και του εγίνοντο παρά των ιατρών +επισκέψεις εις την πληγήν του, διώρισε να γράψωσιν εις τους +αξιωματικούς Παλαμηδιώτας (τους οποίους ωνόμασε μάλιστα +παλαιούς και σταθερούς συναγωνιστάς του) να έλθωσιν να τους +ιδή. Αυτοί όμως μη νομίζοντες καλόν ν' αφήσωσι τας θέσεις των +εις μόνους τους στρατιώτας και να υπάγωσιν όλοι, έκλεξαν και +έστειλαν τον Χριστόδουλον Χατζή Πέτρου και τον Γαρδικιώτην +Γρίβαν. Άμα επαρουσιάσθησαν είς αυτόν ούτοι· «Ελάτε (τους είπε) +να σας ασπασθώ». Επειδή δε ούτοι εδάκρυον, επροσπάθησεν ο +Καραϊσκάκης να τους εγκαρδιώση· έπειτα τους είπεν ως τελευταίαν +παραγγελίαν· «Να καταβάλετε όλην σας την φροντίδα διά να +φυλάξετε καλά τας θέσεις σας και να λύσετε επομένως την +πολιορκίαν των Αθηνών. Πρό πάντων σεις οι παλαιοί συναγωνισταί +μου να μην εντροπιασθήτε. Εγώ μεταβαίνω εις Αίγιναν και άμα +αναλάβω επιστρέφω· διά κάθε ενδεχόμενον όμως ιδού και η διαθήκη +μου· εις μεν τον υιόν μου αφίνω το τουφέκι μου, την μόνην +περιουσίαν, την οποίαν έχω τώρα (46)· τας δε θυγατέρας μου τας +αφιερώνω εις σας τους συναγωνιστάς μου (47). — Μην αναφέρης τον +θάνατον (είπεν ο Χριστόδουλος) επειδή δεν είμεθα εις εκείνην +την κατάστασιν. — Ηκούσατε, (επανέλαβεν ο Καραϊσκάκης) όσα σας +είπα διά τα παιδιά μου· διά σας όμως τους συναγωνιστάς μου τι +να είπω; Επεθύμουν να έχω το έθνος έμπροσθέν μου διά να του +ειπώ τι αξίζετε. Ασπασθήτε από μέρους μου όλους τους +αξιωματικούς συναδέλφους σας και αύριον το πρωί να έλθητε όλοι +να σας ιδώ». Λέγουν ότι εν παρόδω τρόπον τινά ανέφερεν εις +αυτούς ότι επληγώθη από το μέρος των Ελλήνων, ότι εγνώριζε τον +αίτιον και ότι, αν ήθελε ζήση, ήθελε τον κάμει γνωστόν και εις +το στρατόπεδον (48). + +Η πληγή ήτον εις το υπογάστριον και ανίατος κατά τας +παρατηρήσεις των ιατρών. Μ' όλον ότι οι παρεστώτες όλοι +εζητούσαν να παραστήσωσιν εις τον Καραϊσκάκην ότι δεν ήτον +επικίνδυνος, αυτός μετά τινας εδικάς του παρατηρήσεις εξήγησε +με μίαν συνήθη του φράσιν του, ότι εγνώρισε το ανίατον, δεν +μετέβαλε δε διόλου ήθος, αλλά διέμεινεν ο ίδιος δημηγορών και +ομιλών μεγαλοφώνως με τους παρευρισκομένους, έως ου ολίγας ώρας +μετά την μεσημβρίαν απέθανεν, αφήσας τελευταίαν παραγγελίαν να +τον ενταφιάσωσιν εις μίαν μεγάλην εκκλησίαν (49). + +Η φήμη διέδωκεν αμέσως πανταχού την είδησιν του θανάτου του, +και μία τρομερά φρίκη και κατήφεια εκυρίευσεν όλους. Το +στρατόπεδον ενόμισεν απ' εκείνην την στιγμήν ότι έχασε τον +πατέρα του, τον οδηγόν του και ενί λόγω τον σωτήρα του. Εσβύσθη +αμέσως η προθυμία και η τόλμη, την οποίαν έδειχνεν εις όλας τας +πράξεις του, εις τας οποίας είχεν οδηγόν, θεατήν και κριτήν τον +Καραϊσκάκην, και ωμοίαζεν ως σώμα χωρίς ψυχήν. Όλαι δε αι +προσπάθειαι και του αρχιστρατήγου και των αξιωματικών του να το +παρηγορήσωσι και να το εμψυχώσωσιν απέβησαν μάταιαι, καθώς τα +μετά ταύτα συμβάντα το απέδειξαν. + +Ο αρχιστράτηγος διέταξε να μετακομίσωσι το σώμα του Καραϊσκάκη +εις Σαλαμίνα διά να το ενταφιάσωσι με τας ανηκούσας τελετάς· +διέδωκε δε εις το στρατόπεδον ότι το έπεμψεν εις Αίγιναν, +υποπτεύων μετά λόγου, ότι πολλοί των αξιωματικών και εκ των +στρατιωτών ακόμη ημπορούσαν να μεταβώσιν εις Σαλαμίνα διά να +συνοδεύσωσι τον νεκρόν και να του αποδώσωσι τας τελευταίας +τιμάς, και ότι η απουσία των εδύνατο ν' αποβή επιβλαβής εις το +στρατόπεδον εις τοιαύτην μάλιστα περίστασιν. Εξήλθεν έπειτα εις +την ξηράν και προσκαλέσας τους αξιωματικούς όλου του +στρατοπέδου τους ωμίλησεν όσα ενόμισε πρόσφορα εις την +περίστασιν, τους επαρηγόρησε διά την στέρησιν του Καραϊσκάκη +και τους επαρακίνησε να εξακολουθήσωσι τον αγώνα με την ιδίαν +προθυμίαν και γενναιότητα, υποσχόμενος να συναγωνισθή και ο +ίδιος και να πράξη υπέρ του στρατοπέδου ό, τι του επιτρέπουν τα +μέσα, τα οποία το έθνος ενεπιστεύθη εις αυτόν. Προβάλλει +τελευταίον αν εγκρίνουν να εξακολουθήσωσι το ίδιον σχέδιον του +Καραϊσκάκη, ή να διευθετήσωσι κατ' άλλον τρόπον το κίνημα. +Πολλοί των αξιωματικών διά την υπόληψιν την οποίαν είχον εις τα +σχέδια του Καραϊσκάκη και διά το προς αυτόν σέβας, επρόβαλον να +εξακολουθήσωσι το αυτό σχέδιον. Ο Κώστας Μπότζαρης όμως +επρότεινε το εναντίον, λέγων ότι το στρατόπεδον διά τον θάνατον +του αρχηγού του ήτον τρόπον τινά χωρίς κέντρον· ότι το σχέδιον +τούτο δεν θέλει δυνηθή να το εκτελέση κανείς καθώς ο +Καραϊσκάκης, ο οποίος, επειδή το συνέλαβεν ο ίδιος και το +εμελέτησε προ καιρού, ηδύνατο να προΐδη κάθε εναντίον και τας +ατελείας του, αν ήθελεν έχη, να τας διορθώση και εις τον καιρόν +ακόμη της εκτελέσεως και να προλάβη τους εξ αυτής κινδύνους. +Αλλά μετά τινας διαφιλονεικήσεις, εις τας οποίας υπεφαίνετο ήδη +η διαίρεσις του στρατοπέδου, υπερίσχυσαν οι ζητούντες την +εκτέλεσιν αυτού του σχεδίου. Αλλ' ό, τι συμβαίνει πάντοτε εις +τας επιμόνους διαφιλονεικήσεις, όπου οι φιλονεικούντες δεν +προσπαθούν να εύρωσι το ορθόν και το συμφέρον, αλλά να +κατορθώσωσι να υπερισχύση η γνώμη των, τούτο συνέβη και εις +ταύτην την περίστασιν. Δεν εσυμβιβάσθησαν να βάλωσιν εις +ενέργειαν το σχέδιον, οποίον εδόθη από τον Καραϊσκάκην, αλλ' +αφ' ού έκαμαν τινάς μεταβολάς. + +Πριν έμβωμεν εις την διήγησιν του ολεθρίου τούτου επιχειρήματος +ας μεταβώμεν εις Σαλαμίνα διά ν' αποδώσωμεν τας τελευταίας +τιμάς εις τον ήρωά μας. Άμα έφθασεν εις Σαλαμίνα το πλοίον το +φέρον το νεκρόν σώμα του Καραϊσκάκη, όλοι οι κατοικούντες και +παροικούντες εις αυτήν άνδρες, γυναίκες, παιδία και γέροντες +εξήλθον εις προϋπάντησιν με μίαν γοεράν κατήφειαν, με θρήνους +και με δάκρυα. Προηγείτο εις την εκφοράν το ιερατείον +ενδεδυμένον την ιερατικήν στολήν. Δεν ηκούετο δε εις την +πολυάριθμον εκείνην ομήγυριν ειμή η λυπηρά ψαλμωδία και ο +γοερός τόνος των ιερέων διακοπτόμενος εν τω μεταξύ από τους +στεναγμούς του λαού και τους συγκεχυμένους και διακεκομμένους +θρήνους των συνακολουθούντων γυναικών και παιδίων. Εάν εξέταζέ +τις όλων των παρευρισκομένων τα πρόσωπα, ήθελεν ευκόλως ιδεί, +ότι κανέν άλλο αίσθημα δεν εκυρίευε τας καρδίας των, ειμή το +της λύπης διά την στέρησιν τοιούτου ανδρός (εις τον οποίον όλοι +απέδιδαν το όνομα του πατρός και σωτήρος) και το του φόβου +μελλόντων κινδύνων, εις τους οποίους δικαίως υπώπτευον ότι +έμελλε να εκτεθή το έθνος μας. Με τοιαύτην παράταξιν ωδήγησαν +τον νεκρόν εις την εκκλησίαν και αφ' ού του έγεινεν η συνήθης +εκκλησιαστική τελετή, ο κύριος Γ. Αινιάν εξεφώνησεν επιτάφιον +λόγον, ο οποίος έτι μάλλον εξήψε την λύπην με την διήγησιν των +προτερημάτων και των ανδραγαθιών του ενδόξου τούτου ήρωος· +μετέφερον έπειτα το σώμα εις τον ετοιμασθέντα τάφον και το +κατέθεσαν με τον συνήθη πυροβολισμόν. Τοιαύται νεκρώσιμοι +τελεταί έγειναν και εις Πόρον (50) και εις Ναύπλιον και +αλλαχού. Πανταχού δε τα πρόσωπα των Ελλήνων έδειχνον ότι η αυτή +λύπη εκυρίευε τας καρδίας των. + +Ο θάνατος του Καραϊσκάκη δεν έμεινεν επί πολύ άγνωστος και εις +τους εχθρούς. Αιγύπτιος τις τακτικός, αυτομολήσας προ καιρού +εις τους Έλληνας από τα τάγματα του Ιμπραΐμη, ήτον ως ιπποκόμος +εις ένα από τους Σουλιώτας αξιωματικούς. Αυτός λαβών τον ίππον +του κυρίου του και δραπετεύσας από το Ελληνικόν στρατόπεδον +μετέβη εις τους εχθρούς και έδωκε την είδησιν του θανάτου του +Καραϊσκάκη. Όσην λύπην, αθυμίαν και δειλίαν είχον αισθανθή οι +Έλληνες διά τον θάνατον του Καραϊσκάκη, τόσην χαράν και θάρρος +έλαβον οι εχθροί (51). Επροσπαθούσαν δε να την γνωστοποιήσωσι +και εις τους Έλληνας μ' οποία μέσα ηδύναντο. Εφώναζον από τα +οχυρώματά των· «Δεν υπάρχει πλέον ο Καραϊσκάκης· πρέπει να +ενδυθήτε τα μαύρα». Οι Έλληνες εζήτησαν κατ' αρχάς να κρύψωσι +τον θάνατον του Καραϊσκάκη και να δείξωσιν αδιαφορίαν εις τα +λεγόμενα. Αλλ' η λύπη, η οποία εκυρίευε τας καρδίας των, δεν +τους εσυγχώρει να υποκριθώσι προσήκοντος το οποίον ανελάμβανον +προσωπείον. + +Κατά την απόφασιν, η οποία επί της συνελεύσεως των αξιωματικών +και του αρχιστρατήγου έγεινεν, ως ανωτέρω ανεφέραμεν, του να +βάλωσιν εις ενέργειαν το σχέδιον του Καραϊσκάκη, επειδή ήδη +είχον γένει έτοιμα και όλα τα αναγκαία, όλοι οι διωρισμένοι να +λάβωσι μέρος εις τούτο το κίνημα κατέβησαν εις το παραθαλάσσιον +την 24 του Απριλίου και μετά το μεσονύκτιον επιβάντες εις πλοία +εκίνησαν και ύστερον από τινα εμπόδια εξ αιτίας των εναντίων +ανέμων έφθασαν και απέβησαν εις την ξηράν, οδηγούμενοι δε από +τον Μακρυγιάννην επροχώρησαν προς το φρούριον, διαιρούμενοι εις +σώματα, εκ των οποίων τα μεν ετοποθετήθησαν κατά σειράν εις +οποίας ενόμισαν αρμοδιωτέρας θέσεις, τα δε προώδευσαν προς το +φρούριον διά να τοποθετηθώσιν εις τας παρά του Καραϊσκάκη +σημειωθείσας θέσεις. Αλλά κινούμενοι από παράκαιρον άμιλλαν δεν +περιωρίσθησαν εις τας σημειωθείσας θέσεις, αλλ' εξηπλώθησαν και +διεμοιράσθησαν εις πολλάς, διά το οποίον και αδυνάτισαν. +Επροχώρησαν δε και προς το φρούριον και προπαρετάχθησαν το σώμα +των Σουλιωτών, των Κρητών, των Αθηναίων και το τακτικόν. Συνέβη +δε είτε κατά λάθος, είτε κατά περιφρόνησιν ή αδιαφορίαν να μην +τοποθετηθή κανέν σώμα εις μίαν θέσιν, την οποίαν ως μη +πατουμένην από το ιππικόν είχε συστήσει ιδιαιτέρως ο +Καραϊσκάκης διά να πιασθή από έν σώμα δυνατόν και τούτο επέφερε +σημαντικήν βλάβην εις τους Έλληνας. + +Ο Κιουταχής, άμα εξημέρωσε και είδε τους Έλληνας εις ταύτας τας +θέσεις, συνήθροισεν εις Σέγκιον (Άρειον Πάγον) όσον στράτευμα +ηδύνατο να μετακινήση και αφ' ού τους παρεκίνησε και τους +ενεθάρρυνε με υποσχέσεις και αμοιβάς, τους διέταξε να +εφορμήσωσι κατά των προτεταγμένων Ελλήνων, το οποίον και +έπραξαν με τρομεράν μανίαν και ορμήν. Οι Έλληνες, οι οποίοι +μάλιστα δεν είχον προφθάσει να κάμωσι δυνατούς τους προμαχώνας +των, μόλις εκένωσαν τα πυροβόλα των και ευρέθησαν εν τω μέσω +των Τούρκων, χωρίς να λάβωσι καιρόν να γεμίσωσι πάλιν. +Πολεμούντες λοιπόν συμμεμιγμένοι με τους εχθρούς, εχάθησαν +σχεδόν όλοι. Την φθοράν ταύτην ιδόντες οι εις τα λοιπά +οχυρώματα Έλληνες ετράπησαν εις φυγήν πριν έλθωσιν εις μάχην +μετά των εχθρών. Αλλά το ιππικόν του εχθρού εφόνευεν όσους +επρολάμβανεν. Ο τρόμος αποκατέστη γενικός και όλοι έφευγον προς +την θάλασσαν διά να σωθώσιν εις τα πλοία. Ο δε Κόχραν και ο +αρχιστράτηγος, οι οποίοι είχον εξέλθει εις την ξηράν, έπεσον +εις την θάλασσαν διά να προλάβωσι να φύγωσιν. Ο όλεθρος ήθελε +γένει γενικός και υποκάτω ακόμη εις τα κανόνια των Ελληνικών +πλοίων, εάν ο Νικόλαος Ζέρβας δεν εμπόδιζε με το σπαθί εις τας +χείρας τους φεύγοντας και δεν τους εμψύχωνε με το παράδειγμά +του διά να συσσωματωθώσι και ν' ανθέξωσιν εις τας εχθρικάς +προσβολάς. Οι Τούρκοι πλησιάσαντες είς το παραθαλάσσιον και +ιδόντες τους Έλληνας συσσωματωμένους και ετοίμους δι' +αντίκρουσιν, προστατευομένους μάλιστα και από των πλοίων τα +κανόνια, δεν επεχείρησαν άλλην προσβολήν, ευχαριστημένοι, +φαίνεται, από την άχρι τούδε έκβασιν, αλλ' επέστρεψαν εις το +στρατόπεδόν των. + +Η ζημία την οποίαν έλαβον οι Έλληνες εις ταύτην την μάχην +υπήρξε μεγίστη και οποία δεν συνέβη έως ταύτην την εποχήν. +Πεντακόσιοι περίπου Έλληνες εφονεύθησαν και αιχμαλωτίσθησαν, εκ +των οποίων οι περισσότεροι ήσαν τακτικοί, Κρήτες και Σουλιώται· +προ πάντων όμως η μάχη αύτη υπήρξεν ολεθρία διά το πλήθος των +αξιωματικών, οίτινες εφονεύθησαν ή επιάσθησαν ζώντες· μεταξύ +των πρώτων συναριθμούνται ο Λάμπρος Βέικος, ο Γεώργιος +Τζαβέλας, ο Αθανάσιος Τούσια Μπότζαρης και ο Ιωάννης Νοταράς· +μεταξύ δε των αιχμαλωτισθέντων ο Γεώργιος Δράκος και ο +Δημήτριος Καλλέργης (52). + +Ίσως δεν ήθελε γένει τόσον σωματική ζημία εις τους Έλληνας, εάν +άμα συνεκλήθη η μάχη εις τούτο το μέρος, οι εις Κερατζίνι +ήθελον εφορμήσει κατά των αντικρύ των τοποθετημένων εχθρών, +καθώς ήτον το σχέδιον του Καραϊσκάκη· αλλ' εις το συμβούλιον, +το οποίον προανεφέραμεν, δεν ενεκρίθη να γένη από τούτο το +μέρος κίνημα. Μ' όλον τούτο, ενώ συνεκροτείτο η μάχη, εις το +πέραν μέρος τινές των αξιωματικών εκ των του σώματος του +Καραϊσκάκη, βλέποντες διάφορα σώματα Τούρκων αποκοπτόμενα από +τα πλησίον οχυρώματα και μεταβαίνοντα εις τον τόπον της μάχης, +επρόβαλον να γένη και από μέρους των κίνημα κατά των εχθρών, +τουλάχιστον όσον να τους εμποδίσωσι του να δώσωσι βοήθειαν εις +τους μαχομένους· αλλ' ο Γιαννούσης επρότεινε να μην κάμωσι +κανέν κίνημα έως να γένη μισής ή και μιας ώρας μάχη εις το +πέραν μέρος, και τότε να εφορμήσωσι εδώθεν διά να κάμωσι +λαμπρότερον έργον κάμνοντες αντιπερισπασμόν εις τον εχθρόν. Το +πρόβλημα τούτο εισηκούσθη χωρίς δυσκολίαν, διότι εφαίνετο +εύλογον και διότι όλοι εσέβοντο τον Γιαννούσην (καθώς και ο +ίδιος Καραϊσκάκης) διά την ανδρίαν και πολεμικήν εμπειρίαν του· +αλλ' έως ου να κινηθώσιν ούτοι, εις το αντικρύ μέρος άλλοι μεν +είχον ήδη κατακοπή από τους εχθρούς, οι δε λοιποί τραπέντες εις +φυγήν κατεδιώκοντο. + +Διά την αποτυχίαν ταύτην και διά την τρομερωτάτην σφαγήν όλον +το στρατόπεδον έπεσεν εις μεγίστην αθυμίαν· ο δε γενικός +κανονοβολισμός των εχθρών αποκατέστησε ζωηροτέραν την λύπην και +τον φόβον δεινότερον, ώστε μόλις έπαυσεν η μάχη και ο Ιωάννης +Θ. Κολοκοτρώνης, οι Πετμεζαίοι και ο Σισίνης εμήνυσαν εις την +επιτροπήν του σώματος του Καραϊσκάκη διά να στείλωσι στράτευμα +να πιάση τας οποίας αυτοί κατείχον θέσεις, διότι δεν ημπορούν +να κρατήσωσι τους στρατιώτας των, από τους οποίους άλλοι μεν +ήρχισαν ήδη να φεύγωσι κρυφίως, άλλοι δε ζητούν φανερά την +φυγήν. + +Η επιτροπή αύτη προσκαλέσασα και όλους τους αξιωματικούς του +στρατοπέδου έκαμε σύσκεψιν περί του πρακτέου και ευρέθη εύλογον +να συσφίξωσι το στρατόπεδον καταβαίνοντες πάλιν εις τας πρώτας +θέσεις των και να φυλάξωσι την σειράν των οχυρωμάτων από +Κερατζίνι έως Φαληρέα. Διά να μη λάβη δε ο εχθρός είδησιν και +προξενήση τινά βλάβην, η μετάβασις απεφασίσθη να γένη την νύκτα +μ' όλην την απαιτουμένην μυστικότητα και φρόνησιν. Όσον +αναγκαιοτέρα ενομίζετο η μυστικότης, τόσον ολιγώτερον την +εφύλαξαν οι Έλληνες εις την ώραν της μεταβάσεως. Από τας +συνομιλίας, από τον κτύπον των κανοναμαξών και από την +απροσεξίαν, με την οποίαν εκτελούσαν τα διαταττόμενα, εννόησεν +ο εχθρός την φυγήν των. + +Εις την ώραν ταύτην κανείς από τους Έλληνας δεν είχεν άλλο προ +οφθαλμών, ειμή την ιδίαν του σωτηρίαν, και κρίνων από το +αίσθημα, το οποίον εκυρίευε την καρδίαν του, δεν εμπιστεύετο +εις άλλον· εστέλλετο κανείς εις σκοπιάν; ενόμιζεν ότι οι λοιποί +τον άφησαν και έφυγον, ή ότι θέλουν τον αφήσει, και ούτε αυτός +εκτελούσεν ως έπρεπε το χρέος του, ούτε οι λοιποί ηδύναντο να +εμπιστευθώσι. Θόρυβος και αταξία μεγίστη εκυρίευε καθ' όλον το +στρατόπεδον και έφευγον όλοι με βίαν προς την θάλασσαν και τον +Φαληρέα. Οι πλησιέστεροι εκ των εχθρών, οι οποίοι είχον +εννοήσει την αναχώρησιν και ήσαν έτοιμοι, μόλις είδον τους +Έλληνας αναχωρήσαντας, εμβαίνουν εις τους εγκαταλειφθέντας +προμαχώνας και βάλλουσι φωτίαν εις τας καλύβας διά να δώσωσιν +ευκολώτερον και εις τους λοιπούς Τούρκους την είδησιν της +φυγής. + +Όσοι ήσαν τοποθετημένοι πλησιέστερον των εχθρών, φεύγοντες προς +την θάλασσαν, εύρισκον ερήμους τους προμαχώνας, όθεν διέβαινον, +ενώ οι φυλάττοντες αυτούς Έλληνες ήσαν εις χρέος να τους +περιμείνωσι, να ενωθώσιν όλοι ομού και ούτω ν' αναχωρήσωσι. +Τούτο αύξησε την δυσπιστίαν και την ταραχήν· ό,τι όμως την +εκορύφωσεν ήτον, ότι ελθόντες εις τα οχυρώματα, εις τα οποία +είχον αποφασίσει να τοποθετηθώσι, δεν εύρισκον εκείνους, οι +οποίοι τα εφύλαττον· ώστε αν οι Τούρκοι εγνώριζον την +κατάστασιν των φευγόντων και ήθελον τους καταδιώξει με +ολιγώτερον φόβον και συστολήν, ήθελον τους προξενήσει +σημαντικωτάτην ζημίαν. Τόσον μέγας ήτον ο φόβος, όστις +εκυρίευσε το στρατόπεδον, ώστε η εμπροσθοφυλακή, ή κάλλιον οι +φεύγοντες πρώτοι, απαντήσαντες έν ποίμνιον ενόμισαν ότι ήτον +εχθρικόν ιππικόν, και οπισθοδρομήσαντες διέδωκαν την είδησιν +ταύτην εις τους ακολουθούντας, ώστε αν δεν ήθελον έβγει +ογλίγωρα από την απάτην, πολύ μέρος του στρατεύματος ήθελε +ριφθή εις την θάλασσαν. + +Έφθασαν εις το μέρος όπου ήτον τοποθετημένον το ιππικόν, αλλ' +επειδή ουδ' αυτού δεν εστάθησαν, αλλ' έφευγον με την ιδίαν +αταξίαν, ο αρχηγός του ιππικού ηναγκάσθη να συνακολουθήση εις +την φυγήν, αφήσας όλας τας σκηνάς και πολλάς αποσκευάς του +ιππικού. Επειδή δε η διάβασις έμελλε να γένη από μίαν ξυλίνην +γέφυραν, οι ιππείς θέλοντες να προλάβωσι διά να μην τύχη και +την πιάσωσιν οι εχθροί και επομένως βλαφθώσι, μη ούσης άλλης +διαβάσεως δι' αυτούς, ετάχυνον τον δρόμον των. Τούτο έδωκεν +αιτίαν εις τους πεζούς να τρέχωσι μ' όλας τας δυνάμεις των διά +να μην μείνωσιν οπίσω και ηύξησαν εις τον ανώτατον βαθμόν τον +θόρυβον. Ελεεινόν θέαμα! Εκείνοι οίτινες διέβησαν την νύκτα διά +μέσου του στρατοπέδου του Ομέρ πασά εις Δίστομον, προξενήσαντες +θάμβος και έκστασιν εις τους εχθρούς, εκείνοι οίτινες επέπεσον +την νύκτα εις το στρατόπεδον το πολιορκούν το Μεσολόγγιον και +εισεχώρησαν ανά μέσον των σκηνών έως εις αυτό το άσυλον του +Κιουταχή, έφευγον με την πλέον φρικτήν αταξίαν και κυριευμένοι +από μέγιστον τρόμον, ενώ δεν κατεδιώκοντο εκ του πλησίον από +τον εχθρόν, απέδειξαν εμπράκτως ότι φρόνιμος και ανδρείος +αρχηγός είναι καλήτερος από μέγα και ανδρείον στρατόπεδον. + +Συνήλθον τέλος πάντων εις Φαληρέα όλοι οι φεύγοντες εκτός των +Πετμεζαίων, οι οποίοι με οκτακοσίους περίπου στρατιώτας +διευθύνθησαν προς Ελευσίνα. Οι Τούρκοι ακολουθούσαν μακρόθεν μέ +παρατήρησιν και περίεργον προσοχήν, υποπτεύοντες ίσως καμμίαν +ενέδραν, αλλ' ήσαν μακράν του να γνωρίσωσι την αληθή κατάστασιν +του Ελληνικού στρατεύματος. Επλησίασαν μ' όλον τούτο εις τους +περί τον Φαληρέα προμαχώνας, όπου εάν δεν ήθελον σταθή ο Κήτζος +Τζαβέλας και ο Κώστας Βλαχόπουλος, ήθελον ίσως κυριεύσει οι +εχθροί και τα κανόνια. Ματαίως επροσπαθούσαν οι αξιωματικοί να +εμψυχώσωσιν οπωσούν το στράτευμα και να το πληροφορήσωσιν ότι +δεν υπάρχει πλέον κίνδυνος. Οι στρατιώται και προ πάντων οι +εσχάτως ελθόντες από τας νήσους, όντες ασυνείθιστοι από τοιαύτα +πράγματα, συνήρχοντο πλησίον της θαλάσσης και απέβλεπον προς +αυτήν, ως το μόνον μέσον της σωτηρίας των. Όστις είδε το +στρατόπεδον τούτο εις την ακμήν του, ζώντος έτι του Καραϊσκάκη, +δεν ηδύνατο να μη δακρύση βλέπων τοιαύτην μεταβολήν εις αυτό, +το οποίον ωμοίαζεν ως ποίμνιον διασκορπισθέν από τους λύκους. +Ηύξησε δε έτι μάλλον την αθυμίαν και τον φόβον των στρατιωτών η +διήγησις του τρομερού δυστυχήματος, το οποίον έπαθον οι +εκστρατεύσαντες, και το οποίον διηγούμενοι μόνοι των οι +διασωθέντες, το αποκατέστηνον ελεεινότερον και αισθαντικοτέρας +λύπης και φόβου πρόξενον. + +Εφάνη τελευταίον η ημέρα, η οποία τόσον επιθυμητοτέρα ήτον εις +τους Έλληνας, όσον έμελλε να διασκεδάση το τρομερόν κακόν του +φόβου και της αταξίας. Οι Τούρκοι επέστρεψαν εις τας σκηνάς +των, αφήσαντες μόνον μερικούς εις το μοναστήριον. Ο Γιαννούσης +θέλων να εμψυχώση οπωσούν τους Έλληνας και να τους αποτρέψη από +την επιθυμίαν της φυγής, τους παρεκίνησε να προσβάλωσι κατά των +εις το μοναστήριον εχθρών· κινείται πρώτος μέ προθυμίαν και το +παράδειγμά του εμψύχωσεν ικανούς. Οι Τούρκοι όμως μη έχοντες, +φαίνεται, σκοπόν να φυλάξωσι το μοναστήριον, δεν επιάσθησαν εις +μάχην, αλλ' έφευγον πριν ακόμη πλησιάσωσιν οι Έλληνες. Μετά +τούτο συνελθόντες οι αξιωματικοί του στρατοπέδου (επειδή ο +αρχιστράτηγος δεν είχεν ακόμη φανή έως εις εκείνην την στιγμήν) +και έχοντες ακόμη κάποιαν ελπίδα, ότι ημπορούσε να συνέλθη εις +αυτό το στρατόπεδον, εσκέπτοντο πώς να διαθέσωσι τα πράγματα. +Απεφάσισαν δε να τοποθετηθώσιν εις το μοναστήριον, εις έν +οχύρωμα πλησίον του μοναστηρίου και εις τον Φαληρέα. + +Αλλ' ενώ κατεγίνοντο εις τούτο οι αξιωματικοί, οι στρατιώται +εσκέπτοντο περί τρόπου αναχωρήσεως από το στρατόπεδον και εις +ολίγον διάστημα όλοι εν γένει οι νησιώται, έχοντες πλοία εδικά +των, ή γνωρίζοντες τους πλοιάρχους ανεχώρησαν, εκτός τινων +αξιωματικών μόνον, οι οποίοι διέμειναν εις το στρατόπεδον από +φιλοτιμίαν. Ανεχώρησαν ομοίως και πολλοί άλλοι στρατιώται, όσοι +ηδυνήθησαν να εύρωσι πλοία, ώστε μόλις το ήμισυ του +στρατεύματος διέμενεν ακόμη εις το στρατόπεδον. Μ' όλα ταύτα +όμως ετοποθετήθησαν εις τας προσδιορισθείσας θέσεις τα +διαμένοντα στρατεύματα· και όταν περί το δειλινόν είδον τον +Κιουταχήν ερχόμενον από τας Αθήνας με τρεις χιλιάδας περίπου +πεζούς και ιππείς, ετοιμάσθησαν διά να τον αντικρούσωσιν. Αλλ' +αυτός περιελθών και επισκεφθείς όλους τους προμαχώνας και τα +οχυρώματα, τα οποία είχον αφήσει οι Έλληνες, επέστρεψεν εις το +στρατόπεδόν του. Όταν οι Έλληνες είδον ότι δεν είχε σκοπόν διά +πόλεμον, εξήλθον από το μοναστήριον και ακολούθησαν ολίγον +κατόπιν του, προκαλούμενοι αυτόν τρόπον τινά ως εις μάχην. + +Αι νέαι δυνάμεις, αι οποίαι έφθασαν κατ' εκείνας τας ημέρας εις +το στρατόπεδον υπό την οδηγίαν του Κώστα Δροσίνη, Γιαννάκη +Στράτου και άλλων τινών, έδωκαν ελπίδα εις τους αξιωματικούς, +ότι ήτον ακόμη δυνατόν να μη διαλυθή το στρατόπεδον. Έλαβον +λοιπόν μέτρον να τοποθετηθώσιν αρμοδίως τα διάφορα σώματα εις +τας θέσεις, όσας ενόμιζον αναγκαίας διά να μην καταδιωχθώσιν ή +αποκλεισθώσιν επί υποθέσει εφόδου εχθρικής. Αλλ' η έλλειψις +αρχηγού εματαίωνεν όλα τα σχέδια. Το στρατόπεδον εσύγκειτο από +διάφορα σώματα, των οποίων οι αρχηγοί δεν κατεδέχοντο να +οδηγηθώσιν από άλλον όμοιόν των. Αφίνω κατά μέρος τας ματαίας +ελπίδας, τας οποίας ημπορούσαν να έτρεφον μερικοί· ο Κήτσος +Τζαβέλας και ο Κώστας Μπότσαρης ενομίζοντο ικανώτεροι να +διαδεχθώσι τον Καραϊσκάκην. Αποτυχίαι σημαντικαί, αι οποίαι εις +διαφόρους μάχας συνέβησαν εις τον Μπότσαρην, έδιδαν την +υπεροχήν εις τον Τζαβέλαν και ίσως ο τελευταίος ούτος ήθελεν +επιτύχει της αρχηγίας, εάν το σώμα του Καραϊσκάκη ήθελε +συγκατατεθή να τον δεχθή· η αντιζηλία όμως η μεταξύ Σουλιωτών +και Στερερελλαδιτών, η οποία απέβη τόσον σημαντική επί της +εκστρατείας ταύτης του Καραϊσκάκη, δεν άφινε τους αξιωματικούς +τούτου του σώματος να δεχθώσι δι' αρχηγόν τον Τζαβέλαν. + +Μετά πολλάς και επιμόνους διαφιλονεικήσεις περί της αρχηγίας, +επροβλήθη τελευταίον να διορισθή καν προσωρινός αρχηγός ο +Τζαβέλας, διά να μη μένη το στράτευμα χωρίς κεφαλήν· αλλ' ουδέ +τούτο δεν έγεινε δεκτόν· απεφασίσθη δε μόνον να διοική ο +Τζαβέλας εν όσω το στρατόπεδον ευρίσκεται εις Φαληρέα. Εν +τούτοις παρουσιάζεται εις την συνέλευσιν των αξιωματικών ο Ι. +Θ. Κολοκοτρώνης και ζητεί την άδειαν ν' απέλθη εις +Πελοπόννησον, προβάλλων ότι η πατρίς του έχει ανάγκην της +παρουσίας αυτού και των στρατευμάτων του διά τον παρά του +Ιμπραήμη κίνδυνον· τα αυτά συγχρόνως επρόβαλε και ο Σισίνης. +Αλλ' οι αξιωματικοί, οι οποίοι επροσπαθούσαν να διατηρήσωσιν +ακόμη το στρατόπεδον, απεκρίθησαν ότι το ζήτημά των δεν είναι +αρμόδιον εις την περίστασιν, δεν είναι δε ούτε εύλογον, ούτε +έντιμον εις αυτούς ν' αναχωρήσωσι καθ' ην εποχήν το στρατόπεδον +έχει ανάγκην ενδυναμώσεως και υποστηρίξεως. Ο I. Θ. +Κολοκοτρώνης έχων, καθώς εφαίνετο, σταθεράν απόφασιν διά να +αναχωρήση, επέμεινε δικαιολογών το ζήτημά του· επειδή δε οι +αξιωματικοί αντέτεινον, η φιλονεικία απέβη ζωηροτάτη, και ο I. +Θ. Κολοκοτρώνης ηναγκάσθη να μείνη και εναντίον της επιθυμίας +του εις το στρατόπεδον. + +Η δυσκολία, την οποίαν επέφεραν εις τον I. Θ. Κολοκοτρώνην, +έδωκεν αιτίαν εις τους άλλους Πελοποννησίους αρχηγούς να +μεταχειρισθώσι πλαγίους τρόπους προς αναχώρησιν. Ο μεν Σισίνης +λοιπόν έφυγε κρυφίως, μεταβάς εις το άντικρυ του Κερατζινίου +νησίδιον, από το οποίον ανεχώρησε μισθώσας με ικανήν χρηματικήν +ποσότητα έν πλοιάριον. Ο δε Π. Νοταράς, λαβών την άδειαν ν' +απέλθη εις Σαλαμίνα δι' ολίγας ημέρας, διευθύνθη εις Κόρινθον +με την επιθυμίαν του να λάβη υπό την εξουσίαν του το φρούριον. +Τοιούτους τρόπους μεταχειριζόμενοι και άλλοι κατώτεροι +αξιωματικοί ανεχώρουν αδιακόπως από το στρατόπεδον. + +Ο αρχιστράτηγος ανήγγειλεν εις τους πολιορκουμένους την +αποτυχίαν εις το τελευταίον υπέρ αυτών κίνημα και τους +εσυγχώρησε τρόπον τινά να διαπραγματευθώσι με τον εχθρόν, αν +δεν δύνανται ν' ανθέξωσιν. Οι πολιορκούμενοι έπεμψαν επίτηδες +ένα εκ των σημαντικωτέρων αξιωματικών, ονομαζόμενον +Τριαντάφυλλον Λήμνιον (53) διά να γνωστοποιήσωσιν εις τον +αρχιστράτηγον ότι με στενοχωρίαν μεν, πλην δύνανται να +ανθέξωσιν ακόμη τρεις μήνας, εάν και το έξω στρατόπεδον +διαμείνη εις Φαληρέα. Όταν οι αξιωματικοί του σώματος του +Καραϊσκάκη ήκουσαν την είδησιν ταύτην, δεν ημπόρεσαν να κρύψωσι +την αγανάκτησιν, την οποίαν ησθάνθησαν, αλλ' εφώναξαν· «Η +ανοησία του να μας κρύψωσι την αληθή κατάστασιν του φρουρίου +έγεινεν αιτία να χάσωμεν τον αρχηγόν μας, διότι αν αυτός την +εγνώριζεν, ηδύνατο να μεταχειρισθή άλλα μέσα ολιγώτερον +επικίνδυνα και με περισσοτέραν ελπίδα επιτυχίας διά να λύση την +πολιορκίαν». + +Ο αρχιστράτηγος κατά συνέπειαν της αγγελίας ταύτης απεφάσισε να +στερεώση στρατόπεδον εις Φαληρέα· αλλ' ων άπειρος των πραγμάτων +και μη γνωρίζων τας μεταξύ του στρατοπέδου φατρίας και +αντιζηλίας, δεν ηδύνατο να εξακολουθήση έν συνεχές σχέδιον, +αλλ' ηναγκάσθη να το μεταβάλλη καθ' όσα του έλεγαν διάφοροι +αξιωματικοί και κατά τας οποίας απαντούσε δυσκολίας. Θέλων δε +να βεβαιωθή πόσα και ποία σώματα έμελλαν σταθερώς να +διαμείνωσιν εις Φαληρέα, διέταξε να γείνη κατάλογος και προς +πλειοτέραν ασφάλειαν να υπογραφώσιν εις αυτόν αι πρώτιστοι +αξιωματικοί. Οι συγκροτούντες το σώμα του Καραϊσκάκη δεν +ηθέλησαν να συγκαταριθμηθώσι με τους εις Φαληρέα, ούτε μέρος +της δυνάμεώς των να πέμψωσιν εις έτερον οχύρωμα παρά τα οποία +ήδη κατείχαν, προβάλλοντες ότι δεν είναι ικανοί να διαιρεθώσιν, +ότι δε υπόσχονται να φυλάξωσι τας θέσεις εις τας οποίας +ευρίσκονται· ταύτα ελύπησε τους εις Φαληρέα και τον +αρχιστράτηγον· μ' όλον τούτο οικονομούσαν το πράγμα έως να γένη +καμμία βάσιμος διόρθωσις. + +Ο αρχιστράτηγος αποπέμπων από το στρατόπεδον το ιππικόν ως +άχρηστον και ως δυσοικονόμητον, διώρισε να μετακομισθώσιν αλλού +και οι ίπποι των αξιωματικών· ωφελούμενοι από την ευκαιρίαν +ταύτην και πολλοί στρατιώται ανεχώρησαν από το στρατόπεδον· +τούτο εγέννησεν υποψίας εις τους μένοντας, ώστε άμα +επαρουσιάζετο τρόπος φυγής εις αυτούς, δεν εδυσκολεύοντο να τον +βάλλωσιν εις ενέργειαν. Επειδή δε η ολιγόστευσις του +στρατοπέδου εγίνετο ημέραν εξ ημέρας σημαντικωτάτη, ο +αρχιστράτηγος διά να εμποδίση την παντελή διάλυσιν, διώρισεν +από μεν την θάλασσαν πλοία, από δε την ξηράν τον Γιαννάκην +Στράτον διά να μη συγχωρώσι την χωρίς αδείας αναχώρησιν από το +στρατόπεδον. Επροκήρυξε δε και αμοιβάς εις όλους όσοι ήθελαν +διαμείνει εις τας θέσεις των· κατεσκεύασε και τάφρον από το +πηγάδι έως εις τον αιγιαλόν δι' οχύρωσιν και ασφάλειαν του +στρατοπέδου· εν γένει δε επροσπάθησε μ' όλους τους δυνατούς +τρόπους να διατηρήση το στρατόπεδον. Όλα όμως ταύτα δεν έκαμαν +άλλο αποτέλεσμα ειμή ν' αναβάλωσι μόνον προς ώραν την διάλυσίν +του. + +Η καθημερινή πείρα απέδειξεν εις τον αρχιστράτηγον, ότι +εχρειάζετο εις το στρατόπεδον αρχηγός άξιος να διαδεχθή τον +Καραϊσκάκην. Νομίζων δε ικανώτερον των λοιπών τον Τζαβέλαν, του +επρότεινε να τον διορίση· αλλ' αυτός γνωρίζων ότι δεν ηδύνατο +να διοικήση καλώς, εάν δεν ήθελε λάβει πλήρη την συγκατάθεσιν +όλου του στρατοπέδου, δεν συγκατετέθη να δεχθή την αρχηγίαν, +ειμή ανίσως όλοι οι σημαντικοί του στρατοπέδου ήθελον τον +αναγνωρίσει εγγράφως· τούτο δε ήτον αδύνατον να γένη διά τας +προεκτεθείσας αιτίας, και το πράγμα έμεινεν εις την ιδίαν +κατάστασιν. + +Εις τούτο το μεταξύ συνέβη και έλλειψις τροφών· οι στρατιώται, +οι οποίοι δεν ήλπιζον πλέον να κάμη καρπόν αυτό το στρατόπεδον +και επεθύμουν την διάλυσίν του, έκαμαν ισχυρά παράπονα εις τους +αρχηγούς των, αυτοί δε εγνωστοποίησαν ταύτα εις τον +αρχιστράτηγον, όστις ευρίσκετο κατ' εκείνας τας ήμέρας εις +Μέγαρα. Μ' όλον ότι έγεινεν η εξοικονόμησις των τροφών και το +πράγμα έλαβε την επιθυμητήν διόρθωσιν, το κακόν όμως της +λιποταξίας όχι μόνον δεν εδιορθώθη, αλλ' εξηπλώθη και εις τους +αξιωματικούς, οι οποίοι είχον αρχίσει να φοβώνται και διά την +ιδίαν των ύπαρξιν και ασφάλειαν, διότι έβλεπαν λιποτακτούντας +αδιακόπως τους στρατιώτας των· μερικοί από τους αξιωματικούς +επεχείρησαν μάλιστα να λιποτακτήσωσιν, αλλά γενόμενοι γνωστοί +επέσυρον εις εαυτούς το όνειδος όλου του στρατοπέδου· μ' όλον +τούτο έγειναν αίτιοι να εισχωρήση γενική υποψία εις όλους τους +συγκροτούντας τα διάφορα σώματα, ώστε ούτε ο αξιωματικός +ενεπιστεύετο εις τον στρατιώτην, ούτε ο στρατιώτης έβαλλε βάσιν +εις τους λόγους του αργηγού του· ώστε μόνον σχεδόν αίτιον, το +οποίον εμπόδιζεν έτι την διάλυσιν του στρατοπέδου, ήτον των +πλοίων η έλλειψις. + +Ο αρχιστράτηγος βλέπων την ελεεινήν ταύτην κατάστασιν και +επιθυμών να κάμη καμμίαν διόρθωσιν, επροσκάλεσεν εις συμβούλιον +όλους τους αξιωματικούς και τους ερώτησε πώς ηδύνατο να κάμη +σταθερόν το στρατόπεδον και ν' αποφύγη τον κίνδυνον της +διαλύσεως. Ο Κήτζος Τζαβέλας ως εκ μέρους και των λοιπών είπεν +ότι, διά να κατορθωθή τούτο πρέπει να μη συμβή η παραμικρά +έλλειψις τροφών, να προσκληθώσι δε και νέα στρατεύματα. Ο +αρχιστράτηγος υπεσχέθη να κατορθώση αμφότερα· αλλά μ' όσην +ευκολίαν αυτός υπέσχετο, μέ τόσην δυσκολίαν επίστευον οι +Έλληνες. Έως ου δε να εκπληρώση ο αρχιστράτηγος τας υποσχέσεις +του, απεφασίσθη να διαθέσωσιν επί το ωφελιμώτερον το ήδη +υπάρχον στράτευμα. Επροβλήθησαν από τινας μερικαί μετατοπίσεις, +δεν ενεκρίθησαν δε από άλλους, και τέλος διελύθησαν οι +συνελθόντες, αφήσαντες τα πράγματα εις την ιδίαν κατάστασιν, +εις την οποίαν ευρίσκοντο. + +Την επομένην ημέραν ο Νικήτας είτε κατά τύχην, είτε εκ +προμελέτης λαμβάνει μίαν σημαίαν και συναθροίσας περί αυτόν έως +πεντακοσίους στρατιώτας, κηρύττει τον Τζαβέλαν αρχηγόν του +στρατεύματος και συγχρόνως ζητεί και από τον αρχιστράτηγον την +επικύρωσιν. Ο αρχιστράτηγος είχεν ήδη γνωρίσει καλώς τους +συγκροτούντας το στρατόπεδον και ήξευρε πόσον δύσκολος ήτον η +επιτυχία αυτού του προβλήματος· μ' όλον τούτο είπεν ότι +αποδέχεται το πρόβλημα και την επομένην ημέραν θέλει εκδώσει +περί τούτου διαταγήν. Ο Νικήτας επιστρέφει εις την σκηνήν του +Τζαβέλα και τον συγχαίρει διά τον διορισμόν· αυτός όμως +εγνώριζε πολλά καλά τα πράγματα ώστε να βάλη βάσιν εις τα +λεγόμενα. Ο Νικήτας μ' όλον τούτο διέταξε τους περί αυτόν και +επυροβόλησαν τρις· τούτο κατά μίμησιν έγεινε και εις το λοιπόν +στρατόπεδον· αλλά το μεγαλήτερον μέρος εκινήθη εις τούτο +μηχανικώς, νομίζον ότι αιτία ήτον καμμία χαροποιά αγγελία. +Χωρίς καρπόν απέβη και τούτο το κίνημα του Νικήτα, διότι ούτε ο +Τζαβέλας ανεδέχθη τα χρέη αρχηγού, ούτε το στρατόπεδον τον +εγνώρισεν, ή τον ενόμισεν ως τοιούτον. + +Είδον τέλος πάντων όλοι οι αξιωματικοί του στρατοπέδου, ότι μ' +όλας τας προσπαθείας των ήτον αδύνατον να διατηρηθή το +στρατόπεδον και ούτω συνελθόντες εις τον αρχιστράτηγον του +επρόβαλον ν' αφήση την θέσιν ταύτην και να μεταβιβάση τα +στρατεύματα εις την Μεγαρικήν. Ύστερον από πολλάς παρακινήσεις +τας οποίας έκαμεν ο αρχιστράτηγος εις τους αξιωματικούς διά να +μείνωσι, βεβαιωθείς από όλους ότι δεν ήτον πλέον δυνατόν να +διατηρηθή στρατόπεδον εις τας θέσεις ταύτας, απεδέχθη το +πρόβλημα και διέταξε τα περί της μεταβάσεως. Κατ' αυτόν λοιπόν +τον τρόπον έν μέγιστον στρατόπεδον, το μεγαλήτερον απ' όσα +συνεκροτήθησαν καθ' όλον το διάστημα της επαναστάσεώς μας, +διελύθη ή μάλλον απέθανε διά μίαν και μόνην αιτίαν, τον θάνατον +του αρχηγού του. + + + +ΤΕΛΟΣ + + + +Σημ. Η επομένη συλλογή «ανεκδότων και αποφθεγμάτων» του +Καραϊσκάκη, κατηρτίσθη υπό του εκδότου. Τα πλείστα των +ανεκδότων σήμερον πρώτον δημοσιεύονται. + + + +ΑΝΕΚΔΟΤΑ +ΚΑΙ ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ + + +Ο ΧΟΡΟΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ + + +'Σ τα Γιάννινα, τον καιρό του Αλήπασσα, ο Καραϊσκάκης, νειός +ακόμα, χόρευε μια φορά μ' άλλα παληκάρια. Ενώ έσερνε, +μπροστινός, τον Τσάμικο, κ' έκανε πολλές γύρες _'σ τον τόπο_, +όπως λεν, πέρασε την ιδία στιγμή ο Μουχτάρ πασσάς, γυιός τον +Αλήπασσα. Η φουστανέλλα του Καραϊσκάκη σηκώθηκε τον ανήφορο καί +φάνηκαν τα _πλιάτσικα_. Ο Μουχτάρ πασσάς πειράχτηκε. Πήγε 'σ +τον πατέρα του και παραπονέθηκε. Κράζει τότε ο Αλήπασσας τον +Καραϊσκάκη και θυμωμένος του λέει· + + — Τι έκαμες, ωρέ Παλιόγυφτο, 'σ το γυιό το δικό μου; + + — Τίποτα, πασσά μου, λέει ο Καραϊσκάκης. Δεν τόθελα. Χόρευα κ' +έκαμα έτσι μια φορά . . . (κ' έφερε μια γύρα). Τότε πέρναγε ο +γυιός σου ο Μουχτάρ πασσάς και θύμωσε. Τι φταίω 'γώ, ο +μαύρος; . . . + +Ο Αλήπασσας έσκασε τα γέλοια. + + — Πώς έκαμες, ωρέ μπίρο μ'; Κάμε το πάλε, ωρέ! + + — Έτσι, πασσά μου . . . + + — Κάμε το άλλη μια φορά, ωρέ Γιώργο! . . Μπράβο, ωρέ Γιώργο! . . +Άιντε τώρα. + + +ΤΙ ΖΗΤΗΣΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΛΗΠΑΣΣΑ + + + — Τι θέλεις να σε κάμω, ωρέ Καραϊσκάκη; τον ρώτησε κάποτε ο +Αλήπασσας. + + — Αν με γνωρίζης, πασσά μου, άξιον γι' αφέντη, κάμε με αφέντη· +αν με γνωρίζης άξιον για χουσμεκιάρη (δούλο), κάμε με +χουσμεκιάρη· αν δε με γνωρίζης άξιον για το τίποτα, ρίξε με 'σ +τη λίμνη. (Γ. Γαζής) + + +Η ΤΟΛΜΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ + + +'Σ το Κομπότι, 'σ τον πόλεμο που έκαμε 'σ τα 1821, 8 Ιουνίου, +που νίκησε τους Τούρκους και τους πήρε 'σ το κυνήγι, ανέβηκε σε +μια πέτρα κ' έβριζε τους Τούρκους δυνατά. Και για να τους +προσβάλη χειρότερα και να δώση θάρρος 'σ τους δικούς του σήκωσε +τη φουστανέλλα, κατέβασε το βρακί και τους έδειξε τον πισινό +του. Τότε ένας Τούρκος, Γκέκας, κρυμμένος κάπου 'σ τα κλαριά, +τον τουφέκισε και τον λάβωσε 'σ τα δυο μηριά και 'σ ένα άλλο +μέρος. + + +ΓΡΑΜΜΑ 'Σ ΤΟ ΧΟΥΡΣΙΤ ΠΑΣΣΑ + + +Όταν ο Χουρσίτ πασσάς, αρχιστράτηγος των Τούρκων, 'σ τα 1822, +του παράγγειλε να πάη να τον προσκυνήση 'σ τη Λάρσα, ο +Καραϊσκάκης τούστειλε αυτή την απόκριση· + + Μου γράφεις ένα μπουγιουρντί, λέγεις να προσκυνήσω· + κ' εγώ, πασσά μου, ρώτησα τον π.... μου τον ίδιον + κι' αυτός μου αποκρίθηκε να μη σε προσκυνήσω· + κι' αν έλθης κατ' επάνω μου, ευθύς να πολεμήσω! (Γ. Γαζής). + + +Ο ΜΠΑΤΣΟΣ + + +Φεύγοντας από το Μεσολόγγι οι Τούρκοι, 'σ τα 1823, τράβηξαν να +περάσουν από του Κοράκου το γιοφύρι (δήμος Αργιθέας). Ο +Καραϊσκάκης ήταν 'σ το μοναστήρι της Τατάρνας. Μπήκε 'σ την +εκκλησιά και προσευχήθηκε· + + — Τώρα θα σε ιδώ, Μαυρομάτα· αν νικήσωμε, θα σε προσκυνώ για +Παναγία, ειδέ . . . + +Κ' έκοψε το λόγο του, πριν τον τελειώση. Τότε έπιασε τον +Αϊβλάση. Άμα ζύγωσαν οι Τούρκοι, ο Καραϊσκάκης γνώρισε το +μπροστινόν, γιατί τον ήξερε από τα Γιάννινα· + + — Καρτέρα με, Ισλιάμ Μπέντο! του φώναξε. + + — Σε καρτερώ! του απάντησε ο Ισλιάμ Μπέντος. + +Ο Καραϊσκάκης, νευρικός κι' ανυπόμονος, έτρεμε πριν αρχίση ο +πόλεμος. + +Κοντά του ήταν ο Τσάκας, πελώριος παληκαράς, παλιός του +σύντροφος. Γυρίζει και λέει 'σ τον Καραϊσκάκη· + + — Τι τρέμεις, ωρέ Γύφτο; Φοβάσαι; + +Και του τραβάει έναν κατακέφαλο. Τον έφαγε καλόν, χωρίς να +θυμώση ο Καραϊσκάκης. _Γύφτος_ ήταν το παράνομά του, γιατί ήταν +μελαψός. Μια παράδοση μάλιστα τον λέει γυιό του καπετάν +Αραπογιάνη. + +Η νίκη του Αϊβλάση ήταν από τα πρώτα κατορθώματα του Καραϊσκάκη +και μεγάλωσε τ' όνομά του. + + +ΓΡΑΦΕ ΡΑΓΚΟ + + +'Σ το Μεσολόγγι, όταν κατηγορούσαν τον Καραϊσκάκη πώς τάχα είχε +κρυφή συνεννόηση με τους Τούρκους, περισσότερο από τους άλλους +τον κατάτρεχε ο Ράγκος, γιατί αντιφέρονταν οι δυο τους για τ' +αρματωλίκι των Αγράφων. Μια 'μέρα ο φίλος του Καραϊσκάκη ο +Αντρέας Ίσκος σηκώνεται, παίρνει μαζί του τέσσερους πέντε +στρατιώτες, πού είχαν πολεμήση με τον Καραϊσκάκη, και πάει 'σ +το κονάκι του Ράγκου να τον ιδή. Άρχισαν να τα λεν. Τα +παλικάρια έμειναν απόξω, 'σ τ' άλλο δωμάτιο. Άξαφνα ο Ίσκος +έκαμε πώς θέλει ν' ανάψη το τσιμπούκι του και φώναξε ένα από τα +παιδιά μέσα. Εκεί πού τούβανε τη φωτιά, τον ρωτάει ο στρατηγός, +αδιάφορα, με ποιον έκαμε ως τώρα και πού πολέμησε. + + — Με τον Καραϊσκάκη, Καπετάνε, απαντάει ο στρατιώτης. Ήμνα +κοντά τ' απ' τον καρό τ' Λεπενιώτη. Πολεμήσαμε πολλές βολές +αντάμα. Να τα σημάδια . . . + + — Καλά, καλά, άιντε τώρα. + +Αφού βγήκε ο στρατιώτης, γυρίζει ο Ίσκος και του λέει του +Ράγκου· + + — Γράφε, Ράγκο! + +Ύστερα ο Ίσκος κράζει άλλον στρατιώτη· + + — Αμ' εσύ με ποιόν έχεις κάμη, ωρέ, ως τώρα 'σ τον πόλεμο; + + — Εγώ, στρατηγέ μ'; Πολέμησα 'σ 'την Άρτα νυχτόημερα με τον +Καραϊσκάκη, πολέμησα 'σ το Νιοχώρι, 'σ το Κομπότι, πολέμησα . . . + + — Καλά, φεύγα! λέει και 'σ αυτόν ο Ίσκος. + +Ύστερα γυρίζει κατά το Ράγκο· + + — Γράφε, Ράγκο! του λέει πάλι. + +Φωνάζει άλλον στρατιώτη. Αρχίζει κ' εκείνος τα δικά του· + + — Πολέμησα 'σ του Κοράκου το γιοφύρι, πολέμησα . . . + + — Γράφε Ράγκο! + + +Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ + + +Κάποτε ο Μεγαπάνος, άρχοντας από το Κάρλελι (Ακαρνανία), του +είπε· + + — Ωρέ Καραϊσκάκη, δε μαζώνεις λίγο τη γλώσσα σου; + + — Άμα μαζώξης εσύ τη βρακοζώνα σου, θα μαζέψω κ' εγώ τη γλώσσα +μου, του είπε ο Καραϊσκάκης. + +Ο Μεγαπάνος κυνηγούσε της γυναίκες. + + +ΤΟ ΦΙΛΙ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ + + +'Σ τον πόλεμο του Κεφαλόβρυσου, όπου σκοτώθηκε ο Μάρκος +Μπότσαρης, είχε στείλη κι' ο Καραϊσκάκης ένα μικρό σώμα, αυτός +όμως δεν έλαβε μέρος 'σ τον πόλεμο, γιατί ήταν άρρωστος 'σ το +μοναστήρι του Προυσού. Αφού σκοτώθηκε ο Μάρκος, έφεραν οι +Σουλιώτες το λείψανό του και το ξάπλωσαν εμπρός 'σ το νάρθηκα +της εκκλησιάς του Μοναστηρίου. Σηκώθηκε τότε ο Καραϊσκάκης από +το κρεββάτι κ' επήγε σέρνοντας και φίλησε με δάκρυα το νεκρό +του Μάρκου· κ' είπε· + + — Άμποτε, ήρωα Μάρκο, κ' εγώ από τέτοιο θάνατο να πάω. + +Κ' επήγε αληθινά όπως ευχήθηκε, ο ήρωας. + +Αυτόν το θάνατο εύχονταν όλοι οι γενναίοι εκείνον τον καιρό· +_να παν από βόλι_. Τον ίδιο θάνατο ευχήθηκε κι' ο Γκούρας κι' +απ' αυτόν επήγε. + + +Η ΜΑΡΙΩ + + +Ο Καραϊσκάκης 'σ της εκστρατείες του είχε πάντα μαζί του μια +Τουρκοπούλα βαφτισμένη, που την έλεγαν Μαριώ. Αυτή ήταν ντυμένη +φουστανέλλες, σαν άντρας, κ' είχε τ' όνομα Ζαφείρης ανάμεσα 'σ +τα παληκάρια. Κάποτε λοιπόν ο Καραϊσκάκης περαστικός κατάλυσε +'σ το σπίτι του, με κάμποσα παληκάρια. Πάει ο Ζαφείρης 'σ το +μαγερειό και ρίχνεται 'σ της δούλες κι' αρχίζει τσιμπιές, +γαργαλητά, φιλιά. Βάνουν της φωνές εκείνες και τρέχουν 'σ την +καπετάνισσα. Τρέχει κ' η κυρά Γκόλφω, η Καραϊσκάκαινα, 'σ το +στρατηγό καταθυμωμένη· + + — Τι πράματα είναι αυτά; του λέει· τα παληκάρια σου _παλεύουν_ +της ψυχοκόρες μου! + + — Έγνοια σου, μωρή, της λέει ο στρατηγός, έχω και για 'σένα +π. . . Μη θυμώνεις. + + +ΤΙ ΕΙΠΕ 'Σ ΤΟΝ ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗ + + +Κάποτε 'σ τα 1825, 'σ την εκστρατεία της Μεσσηνίας, μάλλωσε με +τον Κουντουριώτη και του είπε· + + — Ωρέ, Κουντουριώτη άκουγα και νόμιζα θα είναι όλο γιομάτο +μυαλό το κεφάλι σου. Εσύ όμως έχεις τόσο μυαλό, όσο έχω 'γώ +σπόρο 'σ τ' α . . . μου! + + +ΠΩΣ ΑΓΑΠΗΣΕ ΜΕ ΤΟ ΖΑΪΜΗ + + +Όταν ο Καραϊσκάκης πήγε 'σ τ' Ανάπλι, 'σ τα 1826, ενώ την Αθήνα +την πολιορκούσε ο Κιουταχής, και διορίστηκε Γενικός αρχηγός των +στρατεμάτων της Ρούμελης για να πάη να τον πολεμήση, +παρουσιάστηκε 'σ τη Διοικητική Επιτροπή. Τότε ο πρόεδρος της +Επιτροπής, ο Ζαΐμης, πρώτος τον συχώρεσε για την παλιά τους +έχτρα, πού βάσταγε από τον καιρό του εμφύλιου πολέμου, όταν ο +Καραϊσκάκης είχε κάμη πολλά κακά 'σ τα σπίτια και χτήματα του +Ζαΐμη 'σ την Κερπινή. Ο Ζαΐμης όμως γενναιόκαρδα τον συχώρεσε. +Ο Καραϊσκάκης δάκρυσε. Τότε φιλήθηκαν οι δυο και ξεχάστηκαν τα +περασμένα. 'Σ τη σκηνή αυτή έτυχε να είναι κι' ο άρχοντας +Υδραίος Βασίλης Μπουντούρης κ' είπε 'σ τον Καραϊσκάκη· + + — Δεν έκαμες ως τώρα όσο έπρεπε το χρέος σου 'σ την πατρίδα, +Καραϊσκάκη· ο Θεός να σε φωτίση να το κάμης από 'δώ κι' ομπρός. + + — Δεν τ' αρνιώμαι, αποκρίθηκε ο Καραϊσκάκης. Όταν θέλω, γίνομαι +άγγελος κι' όταν θέλω, γίνομαι διάβολος. Από τώρα έχω σκοπό να +γίνω άγγελος. + + +ΤΟ ΒΡΑΚΙ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ + + +'Σ τον πόλεμο της Δομπραίνας ο Καραϊσκάκης είχε διατάξη τον +οπλαρχηγό Βασίλη Μπούσγο να πιάση μια ράχη παραπέρα από 'κεί +που γίνονταν ο πόλεμος και να περιμένη ως πού να τον κράξη. Ενώ +λοιπόν ακολουθούσε ο πόλεμος, ο Καραϊσκάκης ηύρε μεγάλη +αντίσταση 'σ τους Τούρκους κ' έστειλε ένα παληκάρι να πάη να +φωνάξη το Μπούσγο βοήθεια. Ο στρατιώτης όμως δείλιασε και δεν +έφερε τη διαταγή του στρατηγού 'σ το Μπούσγο. Έτσι ο +Καραϊσκάκης αναγκάστηκε να τραβηχτή και φτάνει 'σ τη ράχη, όπου +φύλαγε, άνεργος, ο Μπούσγος. Δαιμονίστηκε καθώς τον είδε ο +Καραϊσκάκης, γιατί νόμισε πώς από φόβο δεν είχε έρθη βοήθεια +του. + + — Το βρακί της Κατερίνας! Φέρτε μου το βρακί της Κατερίνας! + +Ο Καραϊσκάκης για ντρόπιασμα των δειλών είχε μαζί του ένα +παλιόβρακο, που τόξεραν όλοι μ' αυτό τ' όνομα «το βρακί της +Κατερίνας» και υποχρέωνε όσους έπιανε φοβιτσάρηδες να το +φορέσουν. (Αυτό μας θυμίζει τη Μόσκω του Τζαβέλα, πού άμα +ζύγωνε πόλεμος έβανε ντελάλι μέσα 'σ το Σούλι, ότι όποιος +Σουλιώτης μείνη 'σ το χωριό και δεν πάη με τους άλλους να +πολεμήση, θα φορέση γυναίκεια). + +Ο Μπούσγος όμως, αφού δεν έφταιγε σε τίποτα, άναψε κι' αυτός +από το θυμό του. Τραβιέται πίσω, κι' όξω την κουμπούρα! Εκεί +όμως ξηγήθηκαν τα πράματα κι' ο Καραϊσκάκης, αφού κατάλαβε το +λάθος του, ζήτησε συμπάθειο από το Μπούσγο και δακρυσμένος τον +φίλησε. + + +ΤΗΣ ΚΛΑΝΟΜΑΡΩΣ ΤΑ ΚΑΜΩΜΑΤΑ + + +'Σ το Δίστομο, πριν γίνη ο περίφημος πόλεμος, ήταν με το σώμα +του Καραϊσκάκη ένας στρατιώτης, που κανείς δεν ήξερε πούθε +κρατούσε η σκούφια του. Κοντός, κουρελιάρης, με μακρυά και λερή +φουστανέλλα, πού κατέβαινε πειο κάτου από τα γόνατά του, +άσκημος, σπανός, ξεραγκιανός και πολύ φοβιτσάρης. Έκανε 'σ το +στρατόπεδο της γυναικείες δουλειές, έπλυνε, ετοίμαζε τα σφαχτά +κ' έψηνε τα κοκορέτσα και τα σπληνάντερα. Ήταν μ' άλλα λόγια +από 'κείνους, που τους έλεγαν 'σ τα στρατόπεδα _χατζαρούλες_. +Το στρατιώτη αυτόν για τους τρόπους του και για της ταπεινές +δουλειές που έκανε τον έλεγαν οι συντρόφοι του Κλανομάρω. Αφού +ζύγωνε λοιπόν ο πόλεμος, η Κλανομάρω άφησε τα συνειθισμένα της +και φόρεσε σελιάχι και κρέμασε μπαλάσκες κ' έβαλε και μια +μακρυά κουμπούρα 'σ το σελιάχι· κι' αφού 'τοιμάστηκε για +πόλεμο, παρουσιάζεται άξαφνα ανάμεσα 'σ τα παληκάρια, 'σ το +φοβερό εκείνο στρατόπεδο. Δε λέγεται η ταραχή και τα γέλοια και +τα πειράγματα και τα χωρατά, όταν είδαν την Κλανομάρω τα +παληκάρια. Χάλασε ο κόσμος γύρω της, καθώς περνούσε +καμαρώνοντας σα σκεπάρνι η Κλανομάρω, τριγυρισμένη από το πειό +διαλεχτό επιτελείο, που θα ζήλευε κάθε στρατηγός, μ' άλλα λόγια +από τα καλύτερα παληκάρια του Καραϊσκάκη. + +Την άλλη 'μέρα, ημέρα του δοξασμένου εκείνου πολέμου, ενώ οι +Αρβανίτες με τον Καρυοφίλμπεη νικημένοι κυνηγιώνταν από τους +Έλληνες, ο Καραϊσκάκης ακράτητος, φοβερός, τραντάζοντας με της +φωνές του της ράχες γύρω, καθώς προχωρούσε με τ' άλογο, κάνει +έτσι και βλέπει κρυμμένον άνθρωπο μέσα σε μια πατουλιά. Νόμισε +πώς ήταν Τούρκος κι' αμέσως τραβάει από τη σέλλα τη μια +πιστιόλα, έτοιμος να ρίξη. Άξαφνα όμως πηδάει όξω από την +πατουλιά η Κλανομάρω και φωνάζει τρομασμένη· + + — Μη καπετάνε! μη, είμ' εγώ! Μη για το Θεό! + +Κράτησε ο στρατηγός τ' άλογο και κάνοντας τάχα πως +παραξενεύτηκε και πως δεν κατάλαβε τίποτα, λέει 'σ την +Κλανομάρω· + + — Ωρέ, εσύ εδώ μέσα, ωρέ Μάρω; + + — Τι να κάμω, καπετάνε, βούλωσε το ντουφέκι μου και δε μπόργα +να πολεμήσω. + + — Να, ωρέ Μάρω, πάρε το δικό μου και σε θέλω να μου φέρης +κεφάλια Αρβανίτικα! + +Κι' αμέσως δίνει 'σ την Κλανομάρω τον κοντό του σισανέ, τον +ασημόδετον και φλωροκαπνισμένον. + +Τότε η Κλανομάρω, αφού έπιασε 'σ τα χέρια το φοβερό όπλο του +Καραϊσκάκη, έγινε αλλοιώτικη. Χύθηκε απόκοντα 'σ τους Αρβανίτες +και σε κάμποση ώρα γύρισε φέρνοντας θριαμβευτικά δυο ματωμένα, +ολόζεστα Αρβανίτικα κεφάλια. Φαντάζεται κανένας τα ζήτω των +παληκαριών για χάρη της Κλανομάρως. + + +Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ + + +'Σ τα 1826, ύστερα από τους περίφημους πολέμους της Αράχωβας, +του Διστόμου και τόσους άλλους, ο Καραϊσκάκης με το στρατό του +είχε κινήση κ' έρχονταν βοήθεια της Αθήνας, που κιντύνευε από +τον Κιουταχή. Έφτασε 'σ το μοναστήρι του Άγιου Σεραφείμ όπου +είναι και το λείψανό του, τιμημένο πολύ λείψανο από τους +Ρουμελιώτες. Εκεί ο Καραϊσκάκης γονατιστός 'σ τον άγιον τάφο +κοντά, μ' όλα τα παληκάρια του, προσευχήθηκε· «Βοήθησέ μας, +Αϊσεραφείμ να διώξωμε τον Κιουτάγια από την Αθήνα, να γλυτώσωμε +τους κλεισμένους χριστιανούς και να κάμωμε 'σ τους Τούρκους +δεύτερη Αράχωβα, και να σου φέρω χρυσό καντήλι 'σ τον τάφο σου +και λαμπάδες εκατό ίσα με το κορμί μου και να στολίσω σαν +παλάτι το μοναστήρι σου!» Κι' όλος ο στρατός ξεσκούφωτος και +γονατισμένος είπε την ίδια προσευχή. Ο Άγιος Σεραφείμ όμως δεν +τους αξίωσε. + + +ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ ΚΑΙ ΚΙΟΥΤΑΧΗΣ + + +Της 9 Αυγούστου, 'σ τα 1826, ο Καραϊσκάκης ανταμώθηκε κατά τύχη +με τον Κιουταχή 'σ τη Γαλλική φεργάδα του ναυάρχου Δερνύ, που +ήταν αραγμένη 'σ τον Πειραιά. Ο Κιουταχής με τον Ομέρ πασσά της +Χαλκίδας είχαν πάη να ιδούν το ναύαρχο. Δεν πρόφτασαν να +κατέβουν 'σ τη σάλλα και φτάνει ο Καραϊσκάκης με το Χρηστίδη σε +βάρκα Ελληνική από το μπρίκι το Ψαριανό του Γιαννίτση, πού ήταν +αραγμένο 'σ τη Λεψίνα και τόχε ο Καραϊσκάκης 'σ της διαταγές +του. Λένε πώς επίτηδες ο Γάλλος ναύαρχος είχε φέρη έτσι το +πράμα, για να σμίξουν οι δυο αρχιστράτηγοι. Κι' αυτό του το +είχε ζητήση ο Κιουταχής. + +Ταράχτηκε ο Καραϊσκάκης καθώς είδε τον Κιουταχή μπροστά του. +Έβαλε το χέρι 'σ το σπαθί κ' είπε 'σ το Χρηστίδη. + + — Ωρέ Χρηστίδη, μη μας κάνουν καμμιά μπαμπεσά; + +Τον καθησύχασε ο Χρηστίδης. Κι' ο Κιουταχής όμως ταράχτηκε, +καθώς είδε τον Καραϊσκάκη. Χαιρέτησε ο Καραϊσκάκης τον +Κιουταχή, κατά την τούρκικη συνήθεια (με την απαλάμη 'σ το +στήθος) και κάθισε. Χαιρέτησε κι' ο Κιουταχής με το κεφάλι, +αγέρωχος, και μίλησε πρώτος Αρβανίτικα· + + — Τι κάνεις, Καραϊσκάκη; Έλπιζα νάρθης 'σ τα Μπιτώλια να με +προσκυνήσης και να σου δώσω όλα τα βιλαέτια, από την Αθήνα ως +την Άρτα. + + — Εγώ να σε προσκυνήσω; του αποκρίνεται ο Καραϊσκάκης. Αν είσαι +Ρούμελη Βαλεσής εσύ, είμαι κ' εγώ Ρούμελη Βαλεσής. Κι' αν ήξερε +η Διοίκησή μου ότι κρένομε τώρα μαζί, με κρέμαγε κ' εμένα και +δεκαπέντε χιλιάδες στρατέματα, που έχω 'σ τη Λεψίνα. + + — Και πώς μπορεί να σε κρεμάση; + + — Μήπως δε σε κρεμάει εσένα ο Σουλτάνος, όταν θέλη; Ναι ή όχι; + + — Ναι, γιατί τον έχω βασιλιά. + + — Λοιπόν με κρεμάει κ' εμένα, γιατί την έχω βασίλισσα! + +Χαμογέλασε ο Κιουταχής. Σηκώθηκε πρώτος κ' έφυγε από το καράβι, + +Την άλλη 'μέρα ο Κιουταχής τούστειλε καφφέ, ζάχαρη και καπνό. Ο +Καραϊσκάκης τούστειλε ένα φόρτωμα κρασί. + + +ΠΩΣ ΝΑ ΕΞΟΥΣΙΑΖΩΝΤΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ + + +Ρώτησαν τον Καραϊσκάκη πώς μπορεί να εξουσιάζη κανείς τους +Έλληνες. Αποκρίθηκε· + + — Όποιος θέλει να εξουσιάζη καλά τους Έλληνες, πρέπει νάχη 'σ +την πλάτη του ένα δισάκκι που να είναι γιομάτο διαόλους από +πίσω, ο Χριστός μπροστά κι' ο παράς 'σ τη μέση. (Γ. Γαζής). + + +ΠΟΙΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΡΧΗΓΟΣ + + +«Ο καλός καπετάνος πρέπει νάχη φρονήματα πετεινού (για να +εξουσιάζη), καλωσύνη σκύλου (για να τον αγαπούν), παληκαριά και +θεωρία λιονταριού (για να τον σέβωνται και να τον φοβώνται), +ύπνο και περπάτημα λαγού (για να είναι άγρυπνος και γλήγορος) +και πονηριά γυναίκας (για να ξεγελάη και να σέρνη τους +ανθρώπους)». (Γ. Γ.). + + +ΟΙ ΚΑΚΙΕΣ ΤΩΝ ΤΡΑΝΩΝ + + +«Όποιος προκομμένος άνθρωπος δεν κρύβει τα ελαττώματά του από +τα μάτια του πολλού κόσμου είναι κουτότερος από τη γάτα, πού +θάφτει την κοπριά της, για να μη φαίνεται 'σ το φως». (Γ. Γ.) + + +ΠΩΣ ΚΕΡΔΙΖΕΤΑΙ Η ΔΟΞΑ + + +Τον ρώτησαν πώς ένας άνθρωπος του πολέμου μπορεί να γίνη +μεγάλος και ν' αποκτήση υπόληψη. Είπε· + + Φρόνιμος και παληκάρι, + πλούσιος και γαλαντόμος + μέγας γίνεται 'σ τον κόσμο. (Γ. Γ.) + + +ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΟΘΟΥΣ + + +«Καθώς η φύση δέχεται τα κεντρώματα και δείχνει τα μπολιασμένα +δέντρα πλειο καλά από τ' άγρια, έτσι κι' ο Θεός κάνει πολλές +βολές τα μπάσταρδα παιδιά πλειο άξια από τ' άλλα, τα γνήσια». +(Ο Καραϊσκάκης ήταν νόθος κι' αυτός). (Γ. Γ.) + + +Ο ΔΕΙΛΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ + + +Φοβιτζάρης το ασκέρι σαν πανούκλα το μολεύει +και δειλός απελπισμένος γίνεται αντρειωμένος. (Γ. Γ.) + + +ΠΩΣ ΕΞΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ + +«Η γυναίκα και το άττι θέλουν άξιον καβαλλάρη». (Γ. Γ.) + + +ΤΑ ΚΑΛΑ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ + + +Τον ρώτησαν τι απόλαψε 'σ τον κόσμο. Αποκρίθηκε· + + Νέος υπανδρεύθηκα, ωραίαν γυναίκα πήρα (54), + ζέφκια πολλά ετράβησα, δόξαν μεγάλην ηύρα + και γρόσια εκαζάντησα όσα μου ήτον χρεία. (Γ. Γ.) + + + + +Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ σκοπόν έχει την εις το Ελληνικόν κοινόν +παροχήν σπουδαίων αναγνωσμάτων, συντελούτων εις την πληρεστέραν +γνώσιν της εθνικής ιστορίας, ή διαφωτιζόντων όλως άγνωστά +σημεία ή κεφάλαια αυτής. + +Εις την ΙΣΤΟΡΙΚΗΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΝ δημοσιεύονται μελέται ιστορικαί, +βιογραφίαι, απομνημονεύματα και παν έργον αναφερόμενον εις τον +Ιερόν Αγώνα, την προ αυτού μέχρι της Αλώσεως εποχήν και την +μετ' αυτόν μέχρι των ημερών ημών. + +Η τιμή εκάστου εκδιδομένου τεύχους, ανάλογος προς τον όγκον +αυτού, θα είναι πάντοτε λίαν ευθηνή, ώστε η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ +να είναι εις πάντας προσιτή. + +Χάριν της υποστηρίξεως του έργου, απαιτούντος πολλάς δαπάνας, +γίνονται δεκτοί ιδιαίτεροι συνδρομηταί διά 10 τεύχη αντί δραχ. +10 ή φρ. 8 οι εκ του εξωτερικού. + +Πάσα επιστολή Προς τον εκδότην της ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ +Ιωάννην Βλαχογιάννην εις Αθήνας. + +Εξεδόθησαν υπό του αυτού και πωλούνται εις όλα τα βιβλιοπωλεία: +ΑΡΧΕΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ — &Αθηναϊκόν Αρχείον& Τόμ. +Α' (σχήμα όγδοον, σελίδες 560). Τιμάται δραχμών 15 + +Τιμή του παρόντος τεύχους δρχ. ?? + + + + +1) Ιδού η επιγραφή του βιβλίου· «Βιογραφία των ηρώων Μάρκου +Μπότσαρη και Καραϊσκάκη συνοπτικώς συγγραφείσα και τύποις +εκδοθείσα υπό Γεωργίου Γαζή του εκ Δελβινακίου της Ηπείρου, +πρώην γραμματέως, μυστικού συμβούλου και χιλιάρχου του +στρατηγού Καραϊσκάκη, αφιερωθείσα δέ παρά του ιδίου τω σεβαστώ +Κυβερνήτη της Ελλάδος. Εν Αιγίνη, εν τη Εθνική Τυπογραφία, +διευθυνομένη παρά Γ. Αποστολίδου Κοσμητή. 1828». + +2) Κατά τον Αθηναίον ιστορικόν Διον. Σουρμελήν ο Καραϊσκάκης +εγεννήθη εις το χωρίον Μαυρομάτι των Αγράφων (σημ. εκδότου). + +3) Οι συλλαμβανόμενοι κλέπται εφονεύοντο μετά πολλάς και +οχληράς τιμωρίας· τινών εσύντριβον τα γόνατα, άλλων απέκοπτον +τα μέλη, άλλους επαλούκοναν και άλλους έψηναν ζώντας. + +4) Λέγουν ότι ήτον είς των τριών, οι οποίοι πρώτον ετουφέκισαν +τον Βελή Γκέκαν και τον εφόνευσαν. + +5) Αμφιβάλλομεν ότι ο Καραϊσκάκης έγραψε τοιαύτην επιστολήν και +ότι τοιούτο ήτο το περιεχόμενον αυτής. Ούτε ο Καραϊσκάκης ήτο +τόσον ανόητος να βεβαιώση, ούτε ο Κολοκοτρώνης να πιστεύση, ότι +άνθρωπος έχων ανάγκην της βοηθείας τριακοσίων ανδρών, θα είχε +την δύναμιν να εκπληρώση κατόπιν τας μεγάλας αυτού υποσχέσεις +(σημ. του εκδότου). + +6) Επιθανολόγησαν έτι μάλλον την ύπαρξιν της προδοσίας ταύτης, +διότι κατ' αυτήν την εποχήν εξήλθεν από Ναύπακτον έν σώμα +Τούρκων και διευθύνετο προς τα μέρη Μεσολογγίου, και πλοία τινα +εχθρικά επαρουσιάσθησαν έξωθεν του Βασιλαδίου. + +7) Η επιστολή είχε γίνη τω όντι, όχι όμως με το πνεύμα της +παραδόσεως του Μεσολογγίου και Αιτωλικού. Ολίγον κατωτέρω +βλέπει ο αναγνώστης την αληθινήν εξήγησιν του πράγματος. Η +διαφημισθείσα προδοσία ήτο ψευδής, αναμφισβητήτως, γέννημα +κομματικών ερίδων της εποχής. Ο ιστορικός Παπαρρηγόπουλος +σαφέστατα λύει το ζήτημα υπέρ του υβριζομένου Καραϊσκάκη. Άλλως +και η εξ αντιθέτων επιτροπή, η οποία τον εδίκασε και τον +εκήρυξεν ένοχον, δεν ετόλμησε να δημοσιεύση καμμίαν εναντίον +του επίσημον καταδικαστικήν απόφασιν. Αφ' ετέρου ο Κ. +Βουλπιώτης, ο δήθεν συνένοχος της προδοσίας, όχι μόνον δεν +κατεδιώχθη, αλλ' απέκτησε και την εύνοιαν του Μαυροκορδάτου, +αντί τιμωρίας (σημ. εκδ.). + +8) Περίεργος είναι η περικοπή δι' ης ζητεί την συγχώρησιν: +«Εμένα (λέγει) η κακή τύχη μου και αρρώστησα οπίσω· δεν ηξεύρω +κιόλα από τα κρύα τα πολλά ήταν ή από τόσους αφορισμούς οπού +μου εκάμετε, και σε παρακαλώ να με συγχωρέση η Διοίκησις και +όλοι οι Χριστιανοί και να μου σταλθή και μία ευχή συγχωρητική +παρά του αρχιερέως». Αναφορά του Καραϊσκάκη προς τον +Μαυροκορδάτον από Δομνίστα τη 27 Μαΐου 1823. + +9) Δεν ήτον μόνος ο Καραϊσκάκης κατ' εκείνην την εποχήν· ήσαν +σύμφωνοι με αυτόν ο Ανδρέας Ίσκου, οι Γιολδασαίοι, ο Γιαννάκης +Στάικος κ.τ.λ., οι οποίοι μάλιστα είχον ονομάσει αυτόν και +αρχιστράτηγον· αλλ' ούτοι δεν ηδύναντο να αντισορροπήσωσι με το +εναντίον κόμμα, ως συγκείμενον από περισσοτέρους και ως +βοηθούμενον από την εκεί διοίκησιν. + +10) Ο μεγαλείτερος αδελφός του συγγραφέως της βιογραφίας ταύτης +(σημ. εκδότου). + +11) Ο Κώνστας Μπότσαρης και Κήτσος Τζαβέλας ήσαν οι +σημαντικώτεροι αρχηγοί των δυσαρεστηθέντων στρατιωτικών +σωμάτων. + +12) Περί τας αρχάς Μαΐου 1825. + +13) Περί τας αρχάς Ιουλίου 1825. + +14) Απαντών δυσκολίας εις την εκστρατείαν και αποδίδων την +αιτίαν εις την κακήν θέλησιν των τότε διοικούντων τα πράγματα, +κατήντησε να προφέρη και ύβρεις και απειλάς, ώστε επετάχυνον +την έξοδόν του, ως ελέγετο, μάλλον διά να απαλλαχθώσιν από +αυτόν, παρά από αληθή επιθυμίαν εκστρατείας. + +15) Την επομένην ημέραν ο Κιουταχής έστειλε στρατεύματα και +έπιασε τας περί τον Πειραιά θέσεις· προ πάντων ωχύρωσε το +μετόχιον του Αγίου Σπυρίδωνος. + +16) Η &Γύφτικη& λεγομένη πόρτα έκειτο προς τα ΒΔ. της πόλεως. +Προμαχώνες είναι τα λεγόμενα τότε &μπούρτζια& του τείχους της +πόλεως. + +17) &Καράσοϊ& είναι ο βράχος του Αρείου Πάγου. Η &Αρβανίτικη&, +πόρτα έκειτο παρά το Στρατιωτικόν Νοσοκομείον. + +18) Λέγουν ότι ο Καραϊσκάκης δεν ήτον σύμφωνος εις την +καινοτομίαν ταύτην του Φαβιέρου και ότι προείπε με αίσθημα +λύπης τον όλεθρον των προτεταγμένων τακτικών. + +19) Πολλοί των αξιωματικών υπέπεσον εις την λειποταξίαν δι' +άγνοιαν των γενομένων και διότι εκοινολογήθη ότι η φυγή ήτον +γενική. + +20) Μεταξύ των πολιορκουμένων ήσαν πολλοί με αισθήματα +πατριωτισμού και φιλοτιμίας, και είναι δίκαιον να μη +συμπεριληφθώσιν εις την κατηγορίαν ταύτην. + +21) Αρχηγός του σώματος των Επτανησίων ήτο ο Διονύσιος +Ευμορφόπουλος, πολιορκούμενος ήδη εν τη Ακροπόλει, επίτροπος δ' +αυτού επί του σώματος ήτο ο Γεράσιμος Φωκάς (σημ. εκδότου). + +22) Συνέβη την νύκτα της 30 Σεπτεμβρίου από βόλι εχθρικόν +διευθυνθέν εις την κεφαλήν, εν ώ εκάθητο πλησίον ενός +παραθυριού μετά το δείπνον. (Ο Γκούρας εφονεύθη την νύχτα +αγρυπνών έξω της Ακροπόλεως επί των δυτικών οχυρωμάτων και +πυροβολών κατά των πλησίον εχθρικών. Σημ. εκδότου). + +23) Ενοήθησαν οι εισελθόντες υπό των εχθρών και επυροβολήθησαν· +επληγώθησαν δύο καί τινες επέταξαν τας καπότας των (σημ. +εκδότου). + +24) Τα από Μεσολόγγι εις Ναύπλιον ελθόντα στρατεύματα +διαιρέθησαν μεταξύ των και διεφέροντο οι Σουλιώται και +Ηπειρώται με τους Στερεοελλαδίτας, ήτοι τους κατοίκους της +Ανατολικής και Δυτικής Ελλάδος· πολλοί έπεσον και εις +προσωπικάς ύβρεις. Ο Θ. Γρίβας και άλλοι σημαντικοί αξιωματικοί +έλαβον εις την εξουσίαν των το Παλαμήδιον εξώσαντες τον +Φωτομάραν. Έν σώμα της φρουράς ταύτης υπό τον Γιαννάκην +Σουλτάνην είχεν έλθει εις βοήθειαν του Καραϊσκάκη και τούτο προ +πάντων εβίαζε τον Καραϊσκάκην να μη δεχθή της αρχηγείας την +διαίρεσιν. + +25) Δεν ειξεύρω αν ο Καραϊσκάκης προδιωργάνισε να τον ομιλήσωσι +κατ' αυτόν τον τρόπον όμως τα φαινόμενα ήσαν τοιαύτα. + +26) Ήξευρον, φαίνεται, ότι οι Σουλιώται είχον ζητήσει τούτο από +την Κυβέρνησιν και δεν είχον εισακουσθή. + +27) Την γολέτταν ταύτην, ήτις ήτον Τουρκική, την εκυρίευοαν εξ +εφόδου τριάκοντα Έλληνες επιπεσόντες εις αυτήν με έν πλοιάριον. + +28) Ο ενταύθα υπονοούμενος εθελοντής είναι αυτός ο συγγραφεύς +της παρούσης βιογραφίας (σημ. εκδότου). + +29) Τον Παναγιώτην Κακλαμάνον (σημ. εκδότου). + +30) Το μοναστήριον τούτο είναι εκ των καλλίστων δημοσίων +οικοδομημάτων του χριστιανισμού, των ευρισκομένων εις την +Στερεάν Ελλάδα· ήτον περιεζωσμένον με τείχος, του όποιου όμως +μόνον τα ερείπια φαίνονται την σήμερον. Κείται επί τινος ευθέος +λόφου και έχει προκειμένην μίαν ωραίαν πεδιάδα, ανήκουσαν όλην +σχεδόν εις αυτό. + +31) Από του σημείου τούτου ο Δημ. Αινιάν συνέγραψε και +ιδιαιτέρως υπό τύπον διηγήματος ενδιαφέρουσαν εκτενή περιγραφήν +της μάχης της Αράχωβας, εδημοσίευσε δε αυτήν εν τη υπ' αυτού +εκδιδομένη «Βιβλιοθήκη του Λαού» τόμ. του 1855, σελ 345 και +εξής (σημ. εκδότου). + +32) Τον Γιαννούσην Πανομάραν Σουλιώτην (σημ. εκδότου). + +33) Οι κάτοικοι του χωρίου φυγόντες βιαίως από τας οικίας των, +είχον αφήσει τα κρασία των και ολίγα τινά τρόφιμα. + +34) Πολλαί περί του Τουρκικού στρατοπέδου λεπτομέρειαι έγειναν +γνωσταί και από τους συλληφθέντας αιχμαλώτους, προ πάντων όμως +από τον Τάτζην Μαγγίναν, ο οποίος μεταβαίνων κοτζάμπασης εις +την Δυτικήν Ελλάδα, ευρέθη κατά τύχην εις την συνοδίαν του +Κεχαγιάμπεη εις Αράχωβαν. + +35) Ίσως απεφάσισε τούτο και διά την φήμην ήτις έμελλε να +διαδοθή, καθώς ελέγετο, και περί του πύργου του +κατασκευασθέντος από τας κεφαλάς των Αλβανών. + +36) Μεγάλη φιλονεικία διέτρεξεν εις τον διορισμόν του Δράκου· +επειδή ο Νάκος Πανουργιάς επεθύμει να κατασταθή εις ταύτην την +πολιορκίαν και διά τας μετά των κατοίκων + +37) Τον Ανδρίτσον Σαφάκαν (σημ. εκδότου). + +38) Ο Μακρυγιάννης ούτος είναι έτερος ή ο διάσημος στρατηγός, +όστις ήτο Δωριεύς την καταγωγήν (σημ. εκδότου). + +39) Επληγώθησαν μόνον τρεις από τους Έλληνας, εν οις και ο +στρατηγός Κ. Βέρης. + +40) Ούτος ήτον ο γενναίος Κωνσταντής Γριβογεώργου, ο οποίος +μετά τινα καιρόν διεσώθη από τας χείρας των εχθρών διά τινος +τολμηράς και παραδόξου φυγής. + +41) Τα βοηθήματα του Μεγαλειοτάτου Βασιλέως της Παυαρίας, ο +οποίος πρώτος των ηγεμόνων της Ευρώπης ενέδωκεν εις την φωνήν +της φιλανθρωπίας και έπεμψεν ομού με τα βοηθήματά του και τον +Συνταγματάρχην Εϊδέκον, ο οποίος ενεψύχωσε τον Καραϊσκάκην εις +τον αγώνα και τον υπεστήριξε διά της φρονίμου διανομής των +βοηθημάτων. + +42) Ο ένδοξος ιατρός Μπαλής, ο οποίος δικαίως απέκτησε την +ευγνωμοσύνην του Έθνους και διά τας σημαντικάς ιατρικάς του +εκδουλεύσεις και διά τα ευγενή του υπέρ αυτού αισθήματα, έχων +την επιστασίαν των από την Φιλελληνικήν εταιρείαν πεμπομένων +βοηθημάτων συνετέλεσε πολύ εις υποστήριξιν του αγώνος του +Καραϊσκάκη. + +43) 3 Μαρτίου. + +44) Η οργή αύτη του Καραϊσκάκη κατά του Βάσσου χαρακτηρίζει μεν +τον αρχηγόν τον απαιτούντα την πιστήν εκτέλεσιν των διαταγών +του, καμμίαν όμως μομφήν δεν δύναται να προσάψη κατά του επίσης +γενναίου Βάσσου, αφού προ ολίγου αυτός ο Καραϊσκάκης είχεν +αποτύχη εις την κατάληψιν της θέσεως εκείνης. Η ανδρεία άλλως +δεν μετρείται διά της επιτυχίας (σημ. εκδ.). + +45) Το γιαταγάνι λέγουν ότι ήτον του Ιωάννου Λογοθέτου από +Βόνιτζαν. + +46) Όταν μετά τον θάνατόν του εξετάσθησαν τα πράγματα και τα +έγγραφά του, δεν ευρέθη να έχη διόλου περιουσίαν. Ήτον εις +πολλούς γνωστόν ότι είχεν ικανήν χρηματικήν κατάστασιν προ της +εκστρατείας ταύτης· φαίνεται λοιπόν ότι την εξώδευσεν εις +αυτήν. Τούτο φαίνεται ακόμη πιθανώτερον, όταν εξετάση τις με +πόσην μεγαλοδωρίαν εφέρετο προς τους αριστεύοντας των στρατιωτών +και πώς εξώδευεν εξ ιδίων του ή από δάνεια, τα οποία ελάμβανεν +από τους πλουσιωτέρους των αξιωματικών, εις τας ανάγκας του +στρατοπέδου, παρατηρήση δε και αφ' ετέρου πόσον ολίγα χρήματα +του εδόθησαν από την Κυβέρνησιν καθ' όλον της εκστρατείας +ταύτης το διάστημα. + +47) Τούτο απετείνετο, φαίνεται, εις τον Γαρδικιώτην, ο οποίος +είχεν υποσχεθή να λάβη εις σύζυγόν του την μεγαλητέραν των +θυγατέρων του· αλλά δεν έκαμεν εις αυτόν οποίαν εντύπωσιν +έπρεπε. + +48) Ιδού η διαθήκη του αειμνήστου Καραϊσκάκη, δημοσιευθείσα υπό +του Κ. Παπαρρηγοπούλου κατά το παρ' αυτώ πρωτότυπον: + + «Σαραντατέσσαρες χιλιάδες γρόσια εις το κεμέρι του Μήτρου + Αγραφιώτη. Από αυτά αι τριάντα χιλιάδες να δοθούν εις ταις + τσούπαις μου· να τας περιλάβουν οι δύο Μήτρηδες, του Σκυλοδήμου + και Αγραφιώτης. Δύο χιλιάδες να πάρη ο ένας Μήτρος και δύο ο + άλλος, όπου με εδούλευαν. Χίλια να πάρουν εκείνοι όπου θα με + θάψουν. Δύο χιλιάδες έχει ο γραμματικός, τέσσαρες χιλιάδες + γρόσια της Μαργιώς. Τα άλλα να μοιρασθούν διά την ψυχήν μου. + Αυτά όπου έχω εις την σακκούλαν μου να τα λάβουν οι γραμματικοί + και τζαουσάδαις μου. + 22 Απριλίου ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ + + Το τουφέκι και άτια μου να πάνε των παιδιών μου, και ώρα μου + (το ωρολόγιόν του, σ. εκδ.). Έξ χιλιάδες γρόσια μού θέλει ο + Νοταράς Ιωάννης· δεκαπέντε χιλιάδες γρόσια έχει ο Μήτρος του + Σκυλοδήμου διά τον Κασινίκα και λοιπούς, Δαγλή και άλλους + αξιωματικούς» (σ. εκδ.). + +49) Την εν Σαλαμίνι εκκλησίαν του Αγίου Δημητρίου (σημ. εκδ.). + +50) Η απλή και αυτοσχέδιος ρητορική του κ. Σ. Τρικούπη εκίνησεν +εις δάκρυα και εις θαυμασμόν τους παρευρεθέντας εις την εις +Πύρον γενομένην νεκρώσιμον τελετήν του Καραϊσκάκη, μ' όλον ότι +δεν ωμίλησεν ειμή μόνον περί της δεκαμήνου τελευταίας +εκστρατείας του. + +51) Τόσον φόβον είχον λάβει οι εχθροί διά τον Καραϊσκάκην, ώστε +μεταξύ των Αλβανών έγεινε παροιμία και όταν έβλεπον τινά +φεύγοντα με βίαν έλεγον· «Πού φεύγεις ως να σε κυνηγά ο +Καραϊσκάκης;». + +52) Ο Γεώργιος Δράκος μεταγόμενος εις Χαλκίδα εφονεύθη, ή κατ' +άλλους ηυτοκτόνησε καθ' οδόν. Ο δε Δ. Καλλέργης εξηγοράσθη υπό +των συγγενών του αντί 70 χιλ γροσίων, ακρωτηριασθέντος μόνον +υπό των Τούρκων του ετέρου εκ των ώτων του. + +53) Τον Τριαντάφυλλον Τζουράν εκ Λήμνου (σημ. εκδ.). + +54) Ο Καραϊσκάκης ήταν παντρεμένος πολύ πριν από το 1821. Η +Καραϊσκάκαινα πέθανε το 1827 'σ τον Κάλαμο, ενώ ο στρατηγός +πολεμούσε 'σ την Αθήνα τον Κιουταχή. Η Κυβέρνηση ανησύχησε τότε +μην αφήση ο στρατηγός το στρατόπεδο και πάη να παρηγορήση την +οικογένειά του. Αυτός όμως έκαμε μεγάλη καρδιά κ' έγραψε και 'σ +την Κυβέρνηση να την ησυχάση. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of General Georgios Karaiskakis' Biography, by +Dimitris Ainian + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GEORGIOS KARAISKAKIS *** + +***** This file should be named 37162-0.txt or 37162-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/7/1/6/37162/ + +Produced by Sophia Canoni + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/20110822-37162-0.zip b/old/20110822-37162-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..91be5f0 --- /dev/null +++ b/old/20110822-37162-0.zip |