initial commit of ebook 37162HEADmain

2 files changed, 6124 insertions, 0 deletions

diff --git a/old/20110822-37162-0.txt b/old/20110822-37162-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..467c21e
--- /dev/null
+++ b/old/20110822-37162-0.txt
@@ -0,0 +1,6124 @@
+The Project Gutenberg EBook of General Georgios Karaiskakis' Biography, by 
+Dimitris Ainian
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: General Georgios Karaiskakis' Biography
+
+Author: Dimitris Ainian
+
+Release Date: August 22, 2011 [EBook #37162]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GEORGIOS KARAISKAKIS ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to
+monotonic. The spelling of the book has not been changed
+otherwise. Bold words are included in &, while words in italics
+in _. Footnotes have been converted to endnotes.
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε
+μονοτονικό. Η ορθογραφία του βιβλίου κατά τα άλλα παραμένει ως
+έχει. Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &, ενώ
+λέξεις με πλαγίους χαρακτήρες σε _. Οι υποσημειώσεις έχουν
+μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου.
+
+
+
+1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 1.
+
+Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ
+ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ
+ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
+
+ΥΠΟ
+ΤΟΥ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΤΟΥ
+Δ. Α Ι Ν Ι Α Ν Ο Σ
+
+Ε Κ Δ Ο Σ I Σ  ΔΕΥΤΕΡΑ
+(Μετά συλλογής ανεκδότων και αποφθεγμάτων)
+
+ΥΠΟ
+I. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ
+
+
+ΕΝ Α θ Η Ν Α I Σ
+ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ Γ. Σ. ΒΛΑΣΤΟΥ
+20 ΟΔΟΣ ΝΙΚΗΣ — ΟΔΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ 2
+
+
+
+1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 1.
+
+Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ
+ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ
+ΓΕΩΡΓΙΟΤ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
+
+ΥΠΟ
+ΤΟΥ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΤΟΥ
+
+Δ. ΑΙΝΙΑΝΟΣ
+
+ΕΚΔΟΣΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ
+
+ΥΠΟ Ι. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ
+
+ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ
+
+ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ Γ.Σ. ΒΛΑΣΤΟΥ
+
+20 ΟΔΟΣ ΝΙΚΗΣ — ΟΔΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ 2
+
+1903
+
+
+
+ΠΡΟΛΟΓΟΣ
+
+
+
+Η σπουδαιοτάτη αυτή βιογραφία του Γεωργίου Καραϊσκάκη, γραφείσα
+παρ' ανδρός όστις μετέσχε των δύο τελευταίων μεγάλων
+εκστρατειών του ηρωϊκού στρατάρχου και υπηρέτησεν υπ' αυτόν ως
+έμπιστός του γραμματεύς και συμμαχητής, είναι η μόνη αυθεντική
+έκθεσις περί του βίου και των έργων του βαθυγνώμονος και
+γενναιοκάρδου Ρουμελιώτου, όστις υπήρξεν η πρώτη στρατιωτική
+μεγαλοφυία της νεωτέρας Ελλάδος. Το έργον του Δημητρίου
+Αινιάνος εχρησίμευσεν αργότερα ως η κυριωτέρα πηγή εις την
+γνωστήν βιογραφικήν μελέτην του ιστορικού Κ. Παπαρρηγοπούλου.
+Υπάρχει όμως και παλαιοτέρα, πολύ σύντομος, βιογραφία του
+Καραϊσκάκη γραφείσα υπό του αγωνιστού Γ. Γαζή (1), η οποία
+περιέχει πληροφορίας τινάς μη υπαρχούσας εις το έργον του
+Αινιάνος. Ο Καραϊσκάκης λοιπόν, κατά τον Γαζήν, εγεννήθη από
+γονείς καλούς. Η μητέρα του ήτον αδελφή του Κώστα Δημισκή και
+πρώτη εξαδέλφη του καπετάν Γώγου Μπακώλα. Ανετράφη εις την
+Αυλήν του Αλή πασά και εχρημάτισεν εις την δούλευσίν του έως
+εις τον αποκλεισμόν του. Με τον Κατσαντώνην όταν ήτον, εφόνευσε
+με το χέρι του τον αδόμενον ντερβέναγα Βεληγκέκα. Όταν ο Αλή
+πασάς επήγεν εις το Βιδίνι κατά του Πασβάντογλου, ο Καραϊσκάκης
+άφησε τον Αλή πασά και εγύρισε με τον Πασβάντογλου κλεισθείς
+εις το Βιδίνι μήνας τρεις. Και δια να μη γνωρισθή ότι ήτον
+χριστιανός, μετωνομάσθη Καραλής. Όταν όμως εβγήκεν από το
+κάστρον και τον έβαλεν εις το χέρι ο Αλή πασάς, τον έστρωσεν
+εις τον φάλαγγα και του έδωκεν εις τα ποδάρια ξυλιαίς χίλιαις.
+Άλλην μίαν φοράν τον έβαλεν εις την φυλακήν εις τον άλυσον και
+εις το κούτσουρον χρόνους δύο. Πολλάκις όμως τον επεριποιήθη
+και τον εδιόρισεν επί κεφαλής σημαντικών στρατευμάτων και
+εκδουλεύσεων, πολιτευόμενος αυτόν έως εις τον αποκλεισμόν του.
+
+Περί του στρατιωτικού χαρακτήρος του Καραϊσκάκη ιδού τι γράφει
+ο Γαζής·
+
+«Βάσιν είχε το πώς να κερδαίνη την αγάπην και σέβας των
+στρατευμάτων.
+
+Το να γνωρίζη εις πόσον βαθμόν φιλοτιμίας ευρίσκεται ο καθείς.
+
+Από ποία πάθη κυριεύεται ο καθείς.
+
+Όσους εγνώριζεν ικανούς του να τον βλάψουν ή να τον ωφελήσουν,
+επάσχιζε να τους κερδαίνη ή με το πουγγί ή με το σπαθί.
+
+Εβράβευε τους αξίους και ανδραγαθούντας με άττια, με άρματα, με
+γρόσια, με βαθμούς, γινώσκων ότι όπου άθλα αρετής πρόκεινται,
+εκεί και άνδρες αγαθοί γίνονται, κατά το ρητόν.
+
+Προικισμένος ων με όλα τα φυσικά και τυχηρά προτερήματα, όσους
+εγνώριζε φιλοτίμους και φιλοδόξους, ερέθιζε την φιλοτιμίαν τους
+τόσον με τους επαίνους και κατηγορίας, ώστε πολλοί ηναγκάζοντο
+ή να φανούν άξιοι των επαίνων του, ή να φύγουν απ' αυτόν, διά
+να μην ακούουν τας κατηγορίας του· διότι οι έπαινοί του
+ανέβαινον έως τρίτου ουρανού και αι κατηγορίαι του έως τα
+καταχθόνια, ή, τολμώ ειπείν, έξω του παντός. Η ευφράδειά του
+και η συναναστροφή του ήτον έν θέατρον και πολλάκις οι
+στρατιώται χάσκοντες εις τας κομψότητας και αστειολογίας του,
+αλησμονούσαν να γευματίσουν. Ήτον μεγαλόδωρος και ευεργετικός,
+μεταδοτικώτατος και χαριστής· το φλωρί το εθεωρούσεν ως οβολόν
+εις τας χρείας του. Είχε νουν εφευρετικόν και γεννητικόν και
+φυσικήν ρητορείαν. Πολλάκις έπλαττε ψεύματα τεχνικώτερα της
+αληθείας και εξουθένωνε την αλήθειαν ως ανυπαρξίαν. Ελάττωμα
+μόνον είχε την οξυθυμίαν· είχεν όμως πάντοτε ειλικρινή καρδίαν.
+Η Τουρκία όλη τον είχεν εις μεγάλον θαυμασμόν και ωνόμαζεν
+αυτόν Ρούμελη και Μώρα βαλεσί, ο εστιν ηγεμόνα της Ελλάδος. Οι
+Αλβανοί μάλιστα ομνύουν εις το όνομά του. Περιηγούμενος προ
+οκτώ μηνών εις την Ευρωπαϊκήν Τουρκίαν, ήκουσα πολλάκις εις την
+Αλβανίαν, όταν πιάνωνται εις εμφύλιον πόλεμον αναμεταξύ των οι
+Αλβανοί, φοβερίζοντες ο ένας τον άλλον, να λέγουν· «Ντάλε!
+ντάλε! τιέ σιότζι νιέρ ντουφέκ Καραϊσκάκιτ», ήγουν «στάσου,
+στάσου, να ιδής μια φορά ντουφέκι του Καραϊσκάκη».
+
+Ιδού τι και ο Σπυρ. Τρικούπης αναφέρει περί του Καραϊσκάκη εις
+τον λόγον, τον οποίον απήγγειλε την 24 Απριλίου 1827, μετά τον
+θάνατον του στρατηγού· «Άτρομος πάντοτε εις τους πολέμους,
+ατρομώτερος πολύ εφάνη καθ' ο διάστημα ήτον αρχηγός των κατά
+την Στερεάν Ελλάδα στρατευμάτων· τότε είχε ψωμί και αυτός, όταν
+είχαν και οι αγαπητοί του Έλληνες· η κλίνη του ήτον κλίνη απλού
+στρατιώτου· πρωταγωνιστής επαρουσιάζετο, και την τιμήν του
+αγώνος όλην την απέδιδεν εις άλλους· ενθουσιασμένος διά την
+παληκαριάν, ως παληκάρι και ο ίδιος, την ετιμούσεν όπου την
+έβλεπε και την αντάμειβε πλουσιοπάροχα· τους γνωστούς διά την
+ανδρείαν τους έκραζε κατ' όνομα, όταν εξεσπάθωνεν εν καιρώ
+μάχης, διά να τον ακολουθήσουν· έβγανε τα πιστόλια του από την
+μέσην του και με αυτά εις ανταμοιβήν παληκαριάς εστόλιζε του
+παληκαριού την μέσην· έλυε την ζώνην του και έδιδεν εις τας
+ανάγκας του πολέμου και το ύστερον νόμισμά του».
+
+Ο δε Παναγιώτης Σούτσος εις τον πανηγυρικόν της 25 Μαρτίου 1846
+ως εξής περιγράφει τον ηθικόν και φυσικόν χαρακτήρα του μεγάλου
+Καραΐσκου· «...Ο ανήρ αυτός έχων νουν ακατέργαστον, αλλά
+γεννητικώτατον και οξύτατον, άμοιρος ων παιδείας, αλλ' αγαπών
+και τιμών τους πεπαιδευμένους, φιλάσθενος, αλλά καρτερικώτατος
+εις τας σκληραγωγίας, δαπανών αφειδώς την ιδίαν περιουσίαν εις
+τας δημοσίας ανάγκας, εκθέτων τους περί αυτόν εις τους υπέρ
+πατρίδος κινδύνους και πρώτος αυτός εκτιθέμενος,
+στρατηγηματικώτατος απάντων και των πάντων τας στρατιωτικάς
+γνώμας ακούων και σταθμίζων, ακόρεστος δόξης και ονόματος . . .
+. Ανάστημα μέτριον, σώμα ισχνόν, χρώμα υπομέλαν, μέτωπον πλατύ,
+ευρεία εστία σκέψεως, οφρείς πυκναί και πλήρεις μεριμνών,
+ελαιόμαυροι και μικροί οφθαλμοί, αλλ' αστράπτοντες, αιθέριόν τι
+πνεύμα υποφουσκώνον τους μυκτήρας του και διακεχυμένον εις όλον
+το πρόσωπον αυτού... κόμη ως χαίτη λέοντος . . .».
+
+Ηδικήθη μέχρι σήμερον το όνομα και η μνήμη του Καραϊσκάκη. Το
+μέγα και σημαντικόν έργον αυτού δεν κατέλαβεν εις την
+συνείδησιν του έθνους την αρμόζουσαν αυτώ θέσιν. Προς τον
+σκοπόν ακριβώς τούτον παρέχομεν εις το κοινόν την βιογραφίαν
+του μεγαλοφυούς «Γυιού της Καλόγριας», ευχόμενοι να καταστή
+αύτη πανελλήνιον ανάγνωσμα και να χρησιμεύση ως αφορμή
+θετικωτέρας εκδηλώσεως της προς τον Καραϊσκάκην εθνικής
+ευγνωμοσύνης. Διότι τώρα, ότε αι Αθήναι απέκτησαν τον ανδριάντα
+του ετέρου των μεγάλων του Αγώνος στρατηλατών, του Κολοκοτρώνη,
+επιβάλλεται νομίζομεν, εις την Πρωτεύουσαν μάλιστα του
+Ελληνικού Κράτους, υπέρ της οποίας ηγωνίσθη και απέθανεν ο
+Καραϊσκάκης, πάσα ενέργεια προς ίδρυσιν μνημείου αξίου της
+δόξης αυτού, το οποίον θα ζωντανεύη μεν προ των ομμάτων ημών
+και των μεταγενεστέρων το ηρωικόν παράστημα του Καραϊσκάκη, θα
+τιμά δε την πατρίδα ως διαφυλάττουσαν εν τη καρδία αυτής ιεράν
+την προς τους δημιουργούς της ελευθερίας της ευγνωμοσύνην.
+
+                                               Ι. Βλαχογιάννης
+
+
+
+Δ Η Μ Η Τ Ρ Ι Ο Σ   Α Ι Ν Ι Α Ν
+
+
+
+Ο Δημήτριος Αινιάν ήτο υιός του διδασκάλου Ζαχαρίου Αινιάνος,
+αδελφός δε τον αγωνιστού Γεωργίου Αινιάνος, χρηματίσαντος επί
+Επαναστάσεως Υπουργού, μέλους τον Αρείου Πάγου, γενικού εφόρου
+των στρατευμάτων της Στερεάς Ελλάδος κλπ.
+
+Ο Δημήτριος Αινιάν εγεννήθη εν Μαυρίλω της Φθιώτιδος την 21
+Νοεμβρίου 1800. Εξεπαιδεύθη εν Κωνσταντινουπόλει, φοιτήσας εις
+την Σχολήν της Ξηροκρήνης, εν η εδίδασκε και ο πατήρ αυτού.
+Πολλάς υπέστη καταδρομάς και φυλακίσεις η των Αινιάνων
+οικογένεια ένεκα της αναμίξεως αυτής εις τα πράγματα της
+Φιλικής Εταιρίας. Αρξαμένου του αγώνος και διασπαρείσης της
+οικογενείας, ης και η μεγάλη περιουσία εδημεύθη, ο Δημ. Αινιάν
+κατέφυγεν εις Ρωσσίαν, εκείθεν δε κατήλθεν εις την Ελλάδα.
+Διαρκούσης της Επαναστάσεως ο Αινιάν μετέσχε διαφόρων
+εκστρατειών, ηκολούθησε δε εξ ενθουσιασμού τον Καραϊσκάκην τω
+1826, πληγωθείς εν τη μάχη της Δομπραίνας. Και μαχόμενος και
+εκτελών τα του γραμματέως καθήκοντα παρά τω Καραϊσκάκη, εκράτει
+σημειώσεις, σκοπών έκτοτε να συγγράψη βιβλίον ιστορικόν περί
+του Καραϊσκάκη. Μετά το ατυχές πέρας της υπέρ των Αθηνών
+εκστρατείας ο Αινιάν μετέβη εις Πελοπόννησον, κατέλαβε δ' επί
+Καποδίστρια διαφόρους διοικητικάς και δικαστικάς θέσεις.
+
+Από του 1833-43 ο Δ. Αινιάν ιδιώτευσεν εν Λαμία. Τω 1847
+αντιδρών κατά των εκλογικών καταπιέσεων μετέσχε της εν Λαμία
+ανταρσίας, ότε κατεστράφη η οικία αυτού μετά της πολυτίμου των
+Αινιάνων βιβλιοθήκης. Επανελθών εκ του Οθωμανικού ο Αινιάν μετά
+την δοθείσαν αμνηστείαν, δεν ηδυνήθη να διασκεδάση την
+βασιλικήν δυσμένειαν, ακυρωθείσης δις της ως βουλευτού εκλογής
+του. Έκτοτε ο Αινιάν εδημοσιογράφει, εκδίδων και την
+«Βιβλιοθήκην του λαού» και συγγράφων διάφορα πρακτικής ωφελείας
+συγγράμματα.
+
+Βραδύτερον ο Αινιάν εχρημάτισε μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου
+κλπ. Το 1864 εξελέγη πληρεξούσιος της Εθνικής Συνελεύσεως.
+Απέθανε δε τη 25 Σεπτεμβρίου του 1881 εν Υπάτη.
+
+
+
+ΑΦΙΕΡΩΣΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
+
+
+
+&Προς τους γενναίους συναγωνιστάς του Καραϊσκάκη.&
+
+Εις σας, ω γενναίοι συναγωνισταί του αοιδίμου Καραϊσκάκη,
+αφιερόνω το παρόν μου πόνημα· ήθελα βέβαια σας αδικήσει, εάν
+την βιογραφίαν του ενδόξου τούτου ήρωος ήθελα την προσφέρει εις
+άλλους, παρά Σας, οι οποίοι συναγωνίσθητε και συνεκινδυνεύσατε
+μετ' αυτού, τον υπεστηρίξατε και συνεργήσατε να αναβή εις τον
+βαθμόν της δόξης, εις τον οποίον προώδευσεν.
+
+Αι ελλείψεις, αι σκληραγωγίαι, οι υπεράνω της ανθρωπίνης φύσεως
+κόποι και τελευταίον οι τρομεροί και συνεχείς κίνδυνοι, εις
+τους οποίους εξετέθητε καθ' όλον το διάστημα της τελευταίας
+εκστρατείας του Καραϊσκάκη υπέρ των Αθηνών, Σας δίδουν
+αδιαφιλονείκητα δικαιώματα εις την ευγνωμοσύνην του Έθνους.
+Τοιούτον ισχυρόν δικαίωμα δεν ηδύνατο να διαφύγη την
+παρατήρησίν μου. Δεχθήτε λοιπόν την _προσφοράν_ μου· εάν δεν
+εξέθεσα αξίως τας πράξεις σας, αποδώσατέ το εις την αδυναμίαν
+μου· βεβαιωθήτε όμως, ότι η αφορμή, την οποίαν δίδω εις το
+κοινόν διά του πονήματος τούτου, θέλει φέρει το επιθυμητό και
+εις Σας και εις εμέ αποτέλεσμα, το να εκτιμηθώσι κατ' αξίαν αι
+πράξεις σας, ώστε επομένως να εκτεθώσιν εις το κοινόν χωρίς να
+φοβώνται πλέον την εκ των παθών παραμόρφωση».
+
+                                                Δ. Α Ι Ν I Α Ν
+
+
+
+Εν τω πρώτη εκδόσει το βιβλίον επιγράφεται: «Ο Καραϊσκάκης, ή
+του Καραϊσκάκη βιογραφία και λεπτομερής έκθεσις της τελευταίας
+εκστρατείας αυτού υπέρ των Αθηνών. Εν Χαλκίδι. Εκ της
+Τυπογραφίας διευθυνομένης παρά Κωνσταντίνου Μ. Αρσενιάδου εκ
+Μαντινείας. 1834».
+
+
+
+ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ : «&Προς τους αναγνώστας&. Επειδή
+η παρούσα βιογραφία του Καραϊσκάκη, της οποίας ανεδέχθην την
+έκδοσιν, ενδέχεται να έχη ελλείψεις ή λάθη, από τα οποία να
+προσβάλλωνται άτομα αναφερόμενα εις αυτήν, όσοι από τους
+αναγνώστας ήθελον απαντήσει τοιαύτα, παρακαλούνται χάριν της
+αληθείας και του δικαίου να πέμψωσιν εις εμέ τας παρατηρήσεις
+των, συντροφευμένας με τας αποδείξεις επί των οποίων αύται
+στηρίζονται. Υπόσχομαι δε να τα δημοσιεύσω ή εις χωριστόν
+φυλλάδιον, ή με άλλον τινά αρμόδιον τρόπον προς ικανοποίησιν
+εκείνων, των οποίων ήθελεν εγγίζεται αδίκως, ή κατά λάθος η
+υπόληψις. Εν Χαλκίδι, την 16 Οκτωβρίου 1833. &Ο Εκδότης Δ.
+Αινιάν&».
+
+
+
+Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ
+ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ
+ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
+
+
+
+Ο Καραϊσκάκης εγεννήθη εις το 1782 έτος· η μήτηρ του ήτον
+καλογραία γεννημένη εις το χωρίον Σκωληκοκαρυά της Επαρχίας
+Άρτης (2). Μη ακολουθούσα αυστηρώς τους κανόνας του βίου, εις
+τον οποίον είχεν αφιερωθή, συνέλαβε τον Καραϊσκάκην· δεν έλαβεν
+όμως την σκληρότητα και ανοησίαν του να ζητήση να κρύψη το έν
+σφάλμα πίπτουσα εις άλλο μεγαλήτερον και σκληρότερον. Εγέννησε
+τον Καραϊσκάκην· τον ανέθρεψεν όμως καθώς ήτον επόμενον εις
+γυναίκα, η οποία περιήρχετο τας επαρχίας διά να πορίζεται τα
+προς το ζην. Επειδή δε διά την τολμηρότητά της και διά την
+γλώσσαν της είχε γείνει γνωστή εις πολλάς επαρχίας, ο
+Καραϊσκάκης εγνωρίζετο πολλάκις με την επωνυμίαν «ο υιός της
+Καλογραίας».
+
+Μόλις ο Καραϊσκάκης έφθασεν εις ηλικίαν να φέρη όπλα και αμέσως
+συγκατετάχθη εις έν σώμα κλεπτών, σύνηθες καταφύγιον των
+εχόντων εντονώτερον της ελευθερίας το ελατήριον και των όσοι,
+καταδυναστευθέντες παρά των Τούρκων, δεν ηδυνήθησαν να εύρουν
+δίκαιον. Ικανούς χρόνους ηκολούθησεν ευτυχώς το έργον τούτο,
+αλλά τελευταίον η τύχη του πολέμου τον έκαμε να πέση ζων εις
+τας χείρας ενός σώματος Αλβανών, διωρισμένου παρά του Αλή πασά
+προς καταδίωξιν των κλεπτών, κατά δε την επικρατούσαν συνήθειαν
+εστάλη δέσμιος εις Ιωάννινα. Ο Αλή πασάς διά χάριν της μητρός
+του, την οποίαν εγνώριζε, δεν του αφαίρεσε την ζωήν και ούτως ο
+Καραϊσκάκης απέφυγε την συνήθη τύχην των κλεπτών, όσοι ήθελον
+ευρεθή εις ομοίαν με αυτόν περίστασιν (3)· εβάλθη όμως εις την
+φυλακήν. Ικανόν διάστημα καιρού υπέφερε της αθλίας ταύτης ζωής
+τας βασάνους, αλλά τελευταίον επέβλεψεν ευμενώς η τύχη εις
+αυτόν, και έφυγε κρυφίως από την φυλακήν.
+
+Μόλις ησθάνθη τον εαυτόν του ελεύθερον από τα δεσμά, και αμέσως
+έδραμεν εις Άγραφα με την επιθυμίαν του να αναλάβη τον πρώτον
+τρόπον του ζην διά να εκδικηθή και δι' όσα υπέφερε. Κατ'
+εκείνην την εποχήν ήκμαζον οι Κατζαντωναίοι, οι οποίοι όσον
+κατεδιώκοντο, τόσον ελαμπρύνοντο με τα κατορθώματά των, και
+ηύξανον τας δυνάμεις των. Ο Καραϊσκάκης ως τολμηρός και
+φιλότιμος δεν άργησε να γνωστοποιήση διά των πράξεων (4) τα
+προτερήματά του και να νομίζεται ως εις της πρώτης ταξεως
+(πρωτοπαλήκαρον).
+
+Πολλούς κατά συνέχειαν χρόνους το σώμα τούτο αντέσχεν εις τους
+διωγμούς του Αλή πασά, ο οποίος, αν και κατέστρεψε τον
+Κατσαντώνην, δεν κατώρθωσεν άλλο, ει μη να καταστήση
+λαμπρότερον και επιφοβώτερον το σώμα του, οδηγούμενον από τον
+αδελφόν αυτού Λεπενιώτην. Ο Αλή πασάς, αφ' ού διά της δυνάμεως
+δεν ηδυνήθη να το καταστρέψη, μετεχειρίσθη τον δόλον, μέσον διά
+του οποίου κατά δυστυχίαν επέτυχεν.
+
+Αφ' ού εφονεύθη ο Λεπενιώτης διωρίσθη γενική καταδρομή κατά του
+σώματός του διά να μην του συγχωρηθή καιρός να λάβη μέτρα
+υπερασπίσεως, ή να καταστήση τινά αρχηγόν του. Το σώμα τούτο
+εσύγκειτο τότε από περισσοτέρους των τριακοσίων, και μη
+δυνάμενον να διαμένη όλον ομού, εχωρίσθη εις κόμματα, αλλά και
+ούτως οι Τούρκοι το κατεδίωκον με μεγάλην επιμονήν. Μερικά εξ
+αυτών εσύντριψαν και διέλυσαν, και άλλα τα ανάγκασαν να
+διαλυθώσιν αφ' εαυτών.
+
+Ο Καραϊσκάκης τότε ευρέθη εις έν σώμα το πολυανθρωπότερον και
+από τους εκλεκτοτέρους συγκείμενον, το οποίον μη βλέπον άλλως
+την σωτηρίαν του, απεφάσισε να υπάγη κατ' ευθείαν να προσκυνήση
+εις τον ίδιον Αλή πασάν. Ο τύραννος ούτος, ο οποίος εγνώριζε
+την ανδρίαν αυτών, αφ' ενός μέρους επιθυμών να ωφεληθή απ'
+αυτούς εις τους οποίους είχε τότε ανά χείρας πολέμους, και αφ'
+ετέρου θέλων με το παράδειγμα της καλής προς αυτούς υποδοχής να
+ελκύση και τους λοιπούς ομοίους αυτών και να εξαλείψη ούτω το
+σύστημα των κλεπτών, τους εδέχθη φιλοφρόνως, και τον μεν
+Τσιώγκαν, τον οποίον αυτοί είχον παρουσιάσει ως αρχηγόν των,
+τον έκαμε καπιτάνον της Βόνιτσας, τον δε Καραϊσκάκην εκράτησε
+πλησίον του, συγκατατάξας αυτόν εις την σειράν των
+σωματοφυλάκων του (τσοχαδαραίων).
+
+Με το έργον τούτο έζησεν εις Ιωάννινα έως εις τα πρώτα κατά του
+Αλή πασά κινήματα των βασιλικών στρατευμάτων· ηγωνίσθη με
+τόλμην και ανδρίαν και ενόσω ήτον κλεισμένος μετά του Αλή πασά
+και όταν μετέβη εις τα βασιλικά στρατεύματα. Δυσαρεστηθείς και
+αυτός από τους βασιλικούς, καθώς και πολλοί άλλοι των καπιτάνων
+Ελλήνων, ανεχώρησε κρυφίως από Ιωάννινα· ο τρόπος με τον οποίον
+εξέκλεψε την σύζυγόν του και η τόλμη του εις το επιχείρημα
+τούτο του επέφερον ικανήν υπόληψιν και έδωκαν αιτίαν να τον
+θαυμάσωσιν όλοι.
+
+Αφ' ού διεσώθη από Ιωάννινα, την μεν σύζυγόν του την έστειλεν
+εις Κάλαμον, αυτός δε μετέβη εις Βόνιτσαν, όπου επροσπάθησε να
+κινήση τους κατοίκους εις επανάστασιν κατά των Τούρκων, αλλ'
+επειδή δεν εκρίθη εύλογον ακόμη διά να κινηθή εις τα όπλα η
+επαρχία αύτη, ο Καραϊσκάκης μετέβη εις Τσομέρκα και
+συνεννοηθείς με τον Κοτυλίδαν, έκαμε πρώτος επαναστάσεως κίνημα
+κατά των Τούρκων, καθ' ην εποχήν και ο Οδυσσεύς εκτύπησεν εις
+Τατάρναν ταχυδρόμους τινάς Τούρκους διευθυνομένους εις
+Ιωάννινα. Διεδόθη τάχιστα και εις τας λοιπάς επαρχίας το
+παράδειγμα, και αμέσως μέρος μεν Ελλήνων κατέλαβον την θέσιν
+του Μακρυνόρους, μέρος δε εκτύπησαν το Βραχώρι και άλλοι την
+Βόνιτσαν. Ο Καραϊσκάκης διευθύνθη έπειτα εις Μακρυνόρος, όπου
+και τοποθετηθείς συμμετέσχε των εκεί γενομένων αγώνων, εις ένα
+εκ των οποίων γενόμενον πλησίον εις Κομπότι, επληγώθη εις τα
+αιδοία, καταφρονήσας περισσότερον από ό, τι έπρεπε τον
+κίνδυνον.
+
+Επειδή δε εις Άγραφα οι από της γενεάς του Βουκουβάλα
+καπιτανεύοντες δεν ήσαν ικανοί να κατέχωσιν αυτήν την επαρχίαν
+και διά τούτο υποκειμένην εις συχνάς μεταβολάς, ο Καραϊσκάκης
+συνέλαβε την ιδέαν του να κατασταθή αυτός καπιτάνος διά της
+ιδίας αυτού δυνάμεως· ωφελούμενος λοιπόν από τον καιρόν και από
+την αστασίαν των πραγμάτων, συνεκρότησεν έν σώμα δυνατόν από
+Βαλτινούς και από άλλους πλησιοχώρους Έλληνας και
+συμβοηθούμενος από τον Γιαννάκην Ράγκον, μετέβη εις Άγραφα,
+κατασταθείς αυτοχειροτόνητος καπιτάνος εις ταύτην την επαρχίαν.
+
+Ων δε τολμηρός και δραστήριος δεν άργησε να αναγνωρισθή και από
+τους κατοίκους, οι οποίοι δεν ετόλμων να εναντιωθώσι και από
+τους κατ' εκείνην την εποχήν πασάδες, εις τους οποίους δεν
+συνέφερε να τον καταδιώξωσι δι' όπλων, διότι είχον την προσοχήν
+των εις την Πελοπόννησον και εις το Σούλι. Ο Καραϊσκάκης
+ευρισκόμενος εις το μεθόριον των Ελλήνων και των Τούρκων και
+βλέπων ότι προφανώς δεν ηδύνατο να κηρυχθή εναντίον ούτε του
+ενός ούτε του άλλου μέρους, οικονομούσεν αμφότερα. Κλίνων όμως
+προς τους Έλληνας έδωκεν αιτίαν πολλάκις να κινηθώσιν εναντίον
+του οι Τούρκοι· αλλ' αντικρούσας πάντοτε τας δυνάμεις των
+διέμεινε και ακόντων αυτών εις την επαρχίαν των Αγράφων.
+
+Επειδή όμως η μετά των Τούρκων σύγχυσις αυτού δεν συνέφερεν
+ούτε εις τους Χριστιανούς κατοίκους της επαρχίας ταύτης, διότι
+εξετίθεντο εις κίνδυνον λεηλασίας από μέρους των Τούρκων, ούτε
+εις τους Τούρκους τους κατοικούντας εις τους πρόποδας των
+βουνών των Αγράφων, διότι ήσαν εκτεθειμένοι εις τας επιδρομάς
+του Καραϊσκάκη, οι μεν κάτοικοι των Αγράφων κατέπεισαν αυτόν να
+προσποιηθή ότι είναι υποκείμενος εις τας διαταγάς της τουρκικής
+εξουσίας, οι δε Τούρκοι παρεκάλεσαν τους κατά καιρόν πασάδες να
+προσποιώνται ότι πιστεύουσι την φαινομένην υποταγήν του
+Καραϊσκάκη. Οι κατά καιρόν πασάδες απεδέχθησαν το ζήτημα τούτο,
+μη θέλοντες να έχουν τόσον πλησίον τοιούτον επίφοβον εχθρόν,
+οποίος ήτον ο Καραϊσκάκης, εν ώ ήσαν αναγκασμένοι να διευθύνωσι
+τα στρατεύματά των εις την Πελοπόννησον και εις τας ενδοτέρας
+επαρχίας της Στερεάς Ελλάδος.
+
+Ο Καραϊσκάκης συνδέσας με τους εις Λάρισσαν εχθρούς το είδος
+τούτον της ανακωχής, δεν αμέλησε να δείξη εις τους Έλληνας, ότι
+τούτο δεν είναι τελεία υποταγή, αλλά μερική μόνον προς έν μέρος
+εχθρικόν συνθήκη. Εις όλας σχεδόν τας εις την Δυτικήν Ελλάδα
+γενομένας Ελληνικάς εκστρατείας έστειλεν ανάλογον δύναμιν.
+Μάλιστα όταν, διαλυθείσης της πρώτης πολιορκίας του
+Μεσολογγίου, ο Ομέρ πασάς μη δυνάμενος να διαβή τον Άσπρον
+(Αχελώον) διευθύνθη να περάση διά των Αγράφων εις Λάρισσαν, ο
+Καραϊσκάκης συνάξας έως χιλίους στρατιώτας προκατέλαβε την
+διάβασιν αυτών εις τον Άγιον Βλάσην. Οι Τούρκοι, αφ' ού ματαίως
+εζήτησαν διά λόγου να τον πείσωσι να τους αφήση ελευθέραν την
+διάβασιν, επεχείρησαν και διά της βίας. Συγκροτηθείσης λοιπόν
+μάχης, υπερίσχυσαν οι εχθροί και έτρεψαν εις φυγήν το
+μεγαλήτερον μέρος της στρατιάς του Καραϊσκάκη· αυτός όμως με
+εκατόν πεντήκοντα στρατιώτας περίπου οχυρωθείς είς τινα δυνατήν
+θέσιν ανθίστατο εις την ορμήν των εχθρών. Οι Τούρκοι δεν
+ηκολούθησαν επί πολύ την καταδίωξιν των τραπέντων εις φυγήν,
+βλέποντες διαμένον ακόμη ακέραιον περί τον Καραϊσκάκην έν μέρος
+της στρατιάς του. Οι δε τραπέντες εις φυγήν Έλληνες βλέποντες
+ότι δεν ήτον ο Καραϊσκάκης μαζή των εις την φυγήν, και
+εννοήσαντες ότι εκλείσθη, εστράφησαν οπίσω με σκοπόν να δώσωσι
+βοήθειαν εις αυτόν διά να δυνηθή να φύγη. Αλλ' οι εχθροί, οι
+οποίοι πολεμούντες πολλήν ώραν είχον αποκάμει, βλέποντες
+επιστρέφοντας τους Έλληνας, ετράπησαν εις φυγήν. Τότε
+εκπηδήσαντες και οι περί τον Καραϊσκάκην ερρίφθησαν εις τους
+εχθρούς και τους κατεδίωξαν ικανόν διάστημα, φονεύσαντες υπέρ
+τους διακοσίους, εν οις οι πλειότεροι Αλβανοί. Εφονεύθη όμως
+εις ταύτην την μάχην ο Βακογιάννης, ο οποίος συνετέλεσε πολύ
+και εις το να λάβη τα Άγραφα ο Καραϊσκάκης και εις το να τα
+διαφυλάξη, και τον οποίον ηγάπα και εσέβετο ο Καραϊσκάκης διά
+την φρόνησιν και γλυκολογίαν του.
+
+Οι αρχηγοί της νικηθείσης ταύτης στρατιάς επαραπονέθησαν πολλά
+προς τους εν Λαρίσση Τούρκους διά το έργον τούτο του
+Καραϊσκάκη· επειδή όμως εκείνοι δεν είχον την αναγκαίαν δύναμιν
+διά να καταπολεμήσωσι και να εκριζώσωσιν από τα Άγραφα τον
+Καραϊσκάκην, εξηκολούθουν να προσποιώνται ότι δεν επειράχθησαν
+από το κίνημα τούτο, περιμένοντες αρμόδιον καιρόν διά να ρίψωσι
+το προσωπείον· διότι επιχειρισθέντες πολλάκις με τας δυνάμεις
+των εντοπίων, όχι μόνον δεν έβλαψαν διόλου τον Καραϊσκάκην,
+αλλά μάλιστα έγειναν αίτιοι να λεηλατισθώσι πολλά χωρία
+τουρκικά.
+
+Η πολιτική αύτη διήρκεσεν έως εις την εποχήν του πασά της
+Σκόδρας, ο οποίος ελθών εις Λάρισσαν εζήτησε τον Καραϊσκάκην να
+υπάγη εις προσκύνησίν του αυτοπροσώπως και όχι ως άλλοτε, ότε
+έστειλεν ως συγγενείς του ανθρώπους μη έχοντας ουδεμίαν
+συγγενικήν σχέσιν μετ' αυτού. Ο Καραϊσκάκης, ο οποίος αφ' ενός
+μέρους επεθύμει να διαμείνη εις Άγραφα, αφ' ετέρου δε δεν
+ετόλμα να υπάγη εις το μέρος των εχθρών, υποπτεύων και
+εκδίκησιν διά τα παρελθόντα και απλώς κίνδυνον διά τας συνεχείς
+πολιτικάς μεταβολάς των τουρκικών πραγμάτων και διά την
+απιστίαν των Τούρκων, ικανόν καιρόν εταλαντεύετο. Τελευταίον,
+επειδή είχεν υπερισχύσει ικανώς και το κυριεύον αυτόν πάθος του
+στήθους, απεφάσισε να αναχωρήση από τα Άγραφα, διότι δεν ήθελε
+δυνηθή ν' αντικρούση την κατ' αυτού ετοιμασθείσαν εχθρικήν
+δύναμιν. Μετέβη λοιπόν εις Προυσόν με τριακοσίους περίπου
+στρατιώτας και τους μεν στρατιώτας έστειλε να συναγωνισθώσι με
+τον Μάρκον Μπότσαρην εις Καρπενήσιον, όπου και παρευρέθησαν,
+αυτός δε μετά την μάχην ταύτην, επειδή το πάθος του εγίνετο
+εντονώτερον, μετέβη εις Ιθάκην διά να τον επισκεφθώσιν ιατροί
+έμπειροι και να δώση εις εαυτόν την ανήκουσαν περιποίησιν.
+
+Μ' όλον ότι οι ιατροί, αφ' ου εδοκίμασαν το πάθος του, δεν τον
+έδωκαν ελπίδας ζωής, αυτός μην υποφέρων την εις τας νήσους
+διατριβήν, και ων φύσεως ανησύχου, εξήλθε πάλιν εις Μεσολόγγιον
+και εζήτει να διορισθή αρχηγός των όπλων της επαρχίας Αγράφων
+αλλ' εκεί, ωφεληθείς από την απουσίαν αυτού, είχεν ήδη στερεωθή
+ο Γιαννάκης Ράγκος, ο οποίος ενώ είχε βοηθήσει τον Καραϊσκάκην
+εις το να κατασταθή εις Άγραφα και είχε συμμεθέξει της
+εξουσίας, ύστερον είχεν αποβληθή. Ο Καραϊσκάκης επαρουσιάσθη
+εις τον Μαυροκορδάτον, Διευθυντήν τότε της Δυτικής Ελλάδος, και
+εζήτει επιμόνως να διορισθή εις την επαρχίαν των Αγράφων, αλλά
+το πρόβλημά του δεν εισηκούσθη.
+
+Δυσαρεστηθείς διά τούτο από τον Μαυροκορδάτον, και φανερώς
+εναντίον αυτού έλεγε και κρυφίως ωργάνιζε τους διαφόρους
+αρχηγούς να τους ελκύση εις βοήθειάν του, και δεν άργησε να
+σύρη προς το μέρος του ικανούς, καθώς τους Τζαβέλας και άλλους,
+και να γένη τρόπον τινά κέντρον όλων των δυσαρεστημένων από την
+διοίκησιν του Μαυροκορδάτου. Αλλά μ' όλον ότι πολλοί παρέστησαν
+εις τον Μαυροκορδάτον, ότι ήτον ανάγκη να θεραπευθή το ζήτημα
+του Καραϊσκάκη, αυτός επέμεινε βιαζόμενος από το άλλο κόμμα το
+υπερασπιζόμενον τον Ράγκον.
+
+Ο Καραϊσκάκης επιθυμών καθ' υπερβολήν να επιτύχη το ζήτημά του,
+και νομίζων ότι ηδύνατο να ωφεληθή από την επικρατούσαν κατ'
+εκείνην την εποχήν διαίρεσιν εις την Πελοπόννησον, έγραψε προς
+τον Κολοκοτρώνην, ότι όλοι σχεδόν οι αρχηγοί της Δυτικής
+Ελλάδος είναι σύμφωνοι με το πνεύμα του και επιθυμούν να τον
+συνδράμωσιν, αλλ' ότι εμποδίζονται από τον Μαυροκορδάτον και
+ολίγους άλλους ομόφρονάς του. Εάν λοιπόν του σταλή έν σώμα
+τριακοσίων μόνον στρατιωτών Πελοποννησίων, θέλει κατορθώσει να
+διώξη τον Μαυροκορδάτον και επομένως ότι θέλει υπάγει εις την
+Πελοπόννησον με όλους τους αρχηγούς της Δυτικής Ελλάδος. Και
+τούτο το σχέδιον του Καραϊσκάκη δεν έφερε κανένα καρπόν, είτε
+διότι ο Κολοκοτρώνης δεν ενόμισε πιθανά τα γραφόμενα, διά να τα
+αποδεχθή, είτε διότι δεν ήτον εις κατάστασιν να τα βάλη εις
+ενέργειαν (5)
+
+Ο Καραϊσκάκης και οι Τζαβελαίοι έχοντες ικανήν δύναμιν
+στρατιωτικήν εις Μεσολόγγιον και Ανατολικόν και δυσαρεστημένοι,
+ως είπομεν, ούτε αυτοί εφέροντο με την ανήκουσαν ευταξίαν,
+αντεκδικούμενοι τρόπον τινά δι' όσα ενόμιζον ότι ηδικήθησαν,
+ούτε τους στρατιώτας των ατακτούντας συνέστελλον. Ενώ λοιπόν ο
+Καραϊσκάκης διέτριβεν εις Ανατολικόν, είς εκ των πρώτων
+αξιωματικών του ατακτήσας εις Μεσολόγγιον επιάσθη και
+ερραβδίσθη παρά των εντοπίων. Τούτο μαθών ο Καραϊσκάκης στέλλει
+και συλλαμβάνει δύο των προκρίτων Μεσολογγίου και τους
+μεταφέρει εις Ανατολικόν διά να κάνη την αντεκδίκησιν.
+Εταράχθησαν καθ' υπερβολήν διά το κίνημα τούτο του Καραϊσκάκη
+όλοι οι κάτοικοι του Μεσολογγίου και καθώς συμβαίνει εις
+εξαγριούμενον λαόν, ελέγοντο πολλά περί εξώσεως του Καραϊσκάκη
+και των μετ' αυτού Σουλιωτών από το Μεσολόγγιον και άλλα όμοια,
+διά τα οποία μερικοί απεσταλμένοι από τον Καραϊσκάκην επήγαν
+αιφνηδίως και εκυρίευσαν το Βασιλάδι. Τούτο έτι μάλλον ετάραξε
+τους Μεσολογγίτας· διότι υπώπτευσαν ότι δεν ήτο αποτέλεσμα των
+τρεχουσών ταραχών, αλλ' εκ προμελέτης σχέδιον.
+
+Ενώ διά ταύτα είχεν αυξήσει αρκετά ο βρασμός μεταξύ των δύο
+αντιφερομένων μερών, προσετέθη και νέον υποψίας αίτιον κατά του
+Καραϊσκάκη. Εκοινοποιήθη ότι κάποιος Κωνσταντής Βουλπιώτης
+εστάλη παρά του Καραϊσκάκη εις τον Ομέρ πασά Βρυόνην διά να του
+υποσχεθή από μέρους του, ότι θέλει του παραδώσει το Μεσολόγγιον
+και Ανατολικόν (6). Η επιστολή αύτη από μέρους του Καραϊσκάκη
+προς τον Ομέρ Βρυόνην είχε γένει τω όντι (7) και επειδή ο
+Βουλπιώτης εξωμολογείτο τρόπον τινά το σφάλμα του, έδωκεν
+αιτίαν εις το να φανή το πράγμα πιστευτόν εις πολλούς·
+ωφελούμενοι λοιπόν από την περίστασιν ταύτην οι εχθροί του
+Καραϊσκάκη, επέκειντο τολμηρότερον κατ' αυτού· οι δε φίλοι του
+διά την οποίαν και αυτοί οι ίδιοι έλαβον υποψίαν περί αυτού του
+πράγματος, απέβησαν ατολμότεροι εις την υπεράσπισιν αυτού, ώστε
+και οι μετ' αυτού Σουλιώται μετεκάλεσαν τους κυριεύσαντας το
+Βασιλάδι, όντας εκ των στρατιωτών των, και το άφησαν πάλιν εις
+την εξουσίαν των Μεσολογγιτών.
+
+Επειδή λοιπόν από την εξομολόγησιν του Βουλπιώτου ανεκαλύπτετο
+προδοσία, διωρίσθη από τον Μαυροκορδάτον επιτροπή διά να
+εξετάση την κατηγορίαν ταύτην. Μετεφέρθησαν και πολλά
+διοικητικά στρατεύματα διά να διώξωσι διά της βίας τον
+Καραϊσκάκην, αν εκουσίως δεν ήθελεν αναχωρήσει με τους υπ'
+αυτόν από Ανατολικόν. Ο Καραϊσκάκης όμως είχε προηγουμένως
+μεταφέρει εις Ανατολικόν και τους εν Μεσολογγίω στρατιώτας του
+και τους των συμβοηθών του και είχεν οχυρωθή, εις τας οικίας,
+ώστε οι εναντίοι του δεν ετόλμων να επιφέρωσι βίαν εις αυτόν,
+διότι εφοβούντο τα αποτελέσματα ενός πολέμου, όστις ήθελε γένει
+εν τω μέσω γυναικών και παιδίων και πολλών αόπλων πολιτών, και
+διότι έβλεπον τον αποφασιστικόν τρόπον του Καραϊσκάκη.
+Επροσπάθησαν λοιπόν με διαφόρους τρόπους, ώστε τρόπον τινά τον
+επειθανάγκασαν να εξέλθη από το Ανατολικόν με όλους τους μετ'
+αυτού.
+
+Ο Μαυροκορδάτος και η παρ' αυτού διορισθείσα επιτροπή ομού με
+άλλους τινάς των αξιωματικών του στρατιωτικού διεκήρυξαν
+προδότην τον Καραϊσκάκην, του αφήρεσαν τον βαθμόν και τον
+διέταξαν να αναχωρήση από την Δυτικήν Ελλάδα. Αφ' ού κατ' αυτόν
+τον τρόπον διετέθησαν τα πράγματα, ολίγοι ήσαν πλέον οι
+αμφιβάλλοντες διά την προδοσίαν ταύτην. Επειδή όμως ο
+Βουλπιώτης, όστις υπετίθετο ως όργανον αυτής, έλαβεν υποδοχήν
+από τον Μαυροκορδάτον αντί της ανηκούσης εις τοιούτον αμάρτημα
+ποινής, έδωκεν αιτίαν να πιθανολογήσωσιν ότι απέδωκεν εις τον
+Καραϊσκάκην κατά ζήτησιν των εχθρών αυτού σκοπούς, τους οποίους
+εκείνος δεν είχε διόλου κατά νουν.
+
+Ό, τι δε πολλοί φρόνιμοι και απαθείς παρατηρηταί εσυμπέραινον
+περί της υποθέσεως ταύτης είναι το εξής : Ο Καραϊσκάκης
+επεθύμει να κατασταθή εις Άγραφα· βλέπων δε ότι διά της
+Διοικήσεως δεν ηδύνατο να το κατορθώση, διότι πλησίον αυτής
+υπερίσχυε το κόμμα των εναντίων του, επροσπάθει να το κατορθώση
+δι' όπλων· αλλά επειδή ο τότε αρχηγός της επαρχίας των Αγράφων
+Ράγκος ήτον σύμφωνος με τον Σούλτσην Κόρτσαν, Οθωμανόν
+διοικητήν των Τρικκάλων, και ήτον βέβαιον ότι ήθελε λάβει
+συνδρομήν παρ' αυτού εις πάσαν ανάγκην, ο Καραϊσκάκης εσχεδίασε
+να καταφύγη εις τον Ομέρ Βρυόνην, όντα εχθρόν του Σούλτση
+Κόρτσα, διά να λάβη συνδρομήν παρ' αυτού, ώστε να φέρη τον
+σκοπόν του εις έκβασιν. Τοιαύτας ανταποκρίσεις και μυστικάς
+συνομιλίας μετά των Αλβανών δεν έκαμεν ούτε μόνος ούτε πρώτος.
+Πολλοί εκ των Αλβανών υπέθαλπον και εκαλλιέργουν τοιαύτας διά
+να ωφελώνται δι' αυτών εις τας παρά του Σουλτάνου επιφερομένας
+κατ' αυτών επιδρομάς και εις τας μεταξύ των έριδας.
+
+Ο Καραϊσκάκης, αφ' ου εξήλθεν από το Ανατολικόν, απεφάσισε να
+υπάγη, εις Άγραφα διά να δοκιμάση να κατασταθή διά των ιδίων
+του όπλων εις την επαρχίαν ταύτην· αποκρύπτων όμως τον αληθή
+αυτού σκοπόν, εκοινοποίησεν ότι πηγαίνει να πολεμήση όπου εύρη
+Τούρκους διά να αποδείξη ψευδή τα κατ' αυτού λεγόμενα. Οι λόγοι
+του δεν εφάνησαν πιστευτοί, αλλά και κανείς δεν ημπορούσε να
+τον εμποδίση από του να κινηθή, διότι χειροπιαστή αιτία δεν
+υπήρχε και διότι είχεν όχι ευκαταφρόνητον στρατιωτικήν δύναμιν·
+μ' όλον ότι ήτο κατατρεγμένος από την Διοίκησιν και ασθενής εις
+τοιούτον βαθμόν, ώστε δεν ηδύνατο, όταν εξήλθεν από το
+Ανατολικόν, ουδέ έφιππος να σταθή. Ο Στορνάρας λοιπόν κατά
+διαταγήν της Διοικήσεως έμελλε να παρατηρή τα κινήματά του, οι
+δε λοιποί στρατηγοί ήσαν ιδεασμένοι να εμποδίσωσιν αυτόν από
+παν κατά των Αγράφων κίνημα, όταν ήθελον ιδεί ότι επεχειρίζετό
+τι τοιούτον.
+
+Ο Καραϊσκάκης συνεννοούμενος και με τον Ανδρέαν Ίσκον, ο οποίος
+του ευκόλυνε την διάβασιν, διέβη εις Ασπροπόταμον, εκείθεν
+έγραψεν εις τον επίτροπον του Σούλτση Κόρτζα Αλβανόν, ότι αυτός
+καταδιωγμένος από τους Έλληνας έρχεται εις τα Άγραφα, όπου αν
+οι Τούρκοι συνεργήσωσι να κατασταθή, θέλει αποβή ωφελιμώτατος
+εις αυτούς. Οι Τούρκοι όντες πολλά αδύνατοι κατ' εκείνην την
+εποχήν, έκλιναν εις το να του δώσωσι διαταγήν να κατασταθή
+καπιτάνος εις Άγραφα· υπώπτευον μ' όλον τούτο ότι ο καθ' αυτό
+σκοπός του κινήματος του Καραϊσκάκη δεν είναι ο προβαλλόμενος,
+αλλ' ότι υποκρύπτεται τι στρατήγημα, το να προσποιήται αυτός
+μεν ότι διώκεται, οι δε άλλοι, οι κατ' αυτού ερχόμενοι, ότι τον
+διώκουσι, διά να εισβάλωσιν εξαίφνης εις τα Άγραφα και τα δύο
+κόμματα και να βλάψωσι τους Τούρκους ευρίσκοντες αυτούς ολίγους
+και ανετοίμους.
+
+Ο Ράγκος αφού διά πολλών τρόπων επροσπάθησε ν' αποδείξη εις
+τους Τούρκους, ότι ο Καραϊσκάκης είναι τω όντι κατατρεγμένος
+από την Διοίκησιν της Δυτικής Ελλάδος και ότι τα κινήματά του
+ταύτα είναι έργα απελπισίας, μόλις τελευταίον τους έπεισε να μη
+δεχθώσι το πρόβλημα του Καραϊσκάκη, αλλ' εκ συμφώνου να τον
+πολεμήσωσι και να τον καταστρέψωσιν. Ενώ λοιπόν ο Καραϊσκάκης
+είχε τοποθετηθή εις τον Κόζιακα του Ασπροποτάμου, επήγε κατ'
+αυτού ο Ν. Στορνάρης, ο Λιακατάς, ο Ράγκος και άλλοι τινές και
+τον επολέμησαν. Η μάχη δεν είχε σημαντικά αποτελέσματα ούτε διά
+το έν μέρος ούτε διά το άλλο. Ιδών όμως ο Καραϊσκάκης ότι εκεί
+ήθελεν αποκλεισθή, ανεχώρησε κρυφίως την νύκτα· και επειδή είχε
+μάθει ότι ο Σούλτσης Κόρτσας με χιλίους περίπου Τούρκους είχε
+προκαταλάβει τας Πόρτας, όπου ήτον η πιθανωτέρα διάβασις αυτού,
+κατέβη εις την πεδιάδα του Μολαληκίου, όπου δεν επιθανολογούσαν
+ποτέ οι Τούρκοι ότι ήτο δυνατόν να καταβή, και εμβήκεν εις την
+επαρχίαν των Αγράφων καταδιωκόμενος και από Τούρκους και από
+Έλληνας.
+
+Αλλ' ενώ τον ηκολούθουν τοσούτοι κατά πόδας, ο Ράγκος προλαβών
+δι' άλλης οδού εβγήκεν έμπροσθεν αυτού, ώστε ο Καραϊσκάκης
+ηναγκάσθη και αύθις να ακροβολισθή. Έπειτα μέρος μεν των κατ'
+αυτού στρατευμάτων έμεινεν οπίσω, μέρος δε τον ηκολούθει
+καταδιώκον· εκινήθησαν ταυτοχρόνως κατ' αυτού και οι εις
+Μαυρίλου ευρισκόμενοι Τούρκοι, ώστε περικυκλωθείς ηναγκάσθη να
+πολεμήση και τρίτον, κλεισθείς εις το μοναστήριον της Βράχας·
+εις την μάχην ταύτην από μεν τους του Καραϊσκάκη εφονεύθησαν ο
+Αντώνιος Ζαραλής και άλλοι τινές, από δε τους πολιορκούντας
+Τούρκους και Έλληνας εφονεύθησαν έως τεσσαράκοντα. Έφυγε δε και
+εκείθεν την νύκτα ο Καραϊσκάκης και μετέβη εις την επαρχίαν
+Καρπενησίου, όπου έλαβεν υποδοχήν από τους Γιολδασαίους, όντας
+κατ' εκείνην την εποχήν φίλους του.
+
+Αφ' ού ησύχασεν ολίγον εις Καρπενήσιον, έγραψεν εις τον
+Μαυροκορδάτον απολογούμενος τρόπον τινά και ζητών συγχώρησιν
+(8) Αλλ' επειδή δεν ήτο πλέον επίφοβος και επειδή επέμενον
+πολλά όλοι οι εναντίοι του και προ πάντων ο Τσιώγκας και
+Ράγκος, οι οποίοι δι' αλλεπαλλήλων γραμμάτων εβίαζον τον
+Μαυροκορδάτον όχι μόνον να μην του δώση την συγχώρησιν, αλλά
+μάλιστα και να τον κατατρέξη όσον το δυνατόν σκληρότερα, εστάθη
+αδύνατον να επιτύχη την συγχώρησιν. Βλέπων λοιπόν ότι δεν ήτον
+δυνατόν να υπάρξη μεταξύ τοσαύτης εναντιότητος και από μέρους
+των στρατηγών (9) και από την ιδίαν διοίκησιν της Δυτικής
+Ελλάδος, απεφάσισε να αναχωρήση από αυτά τα μέρη, μετέβη δε εις
+Ναύπλιον, όπου τότε η Διοίκησις, καταβαλούσα τους εναντιωθέντας
+εις την στερέωσιν αυτής Πελοποννησίους, είχε κατασταθή ισχυρά.
+
+Εις Ναύπλιον εύρε και τον Οδυσσέα, και επειδή ουδ' εκείνος δεν
+έχαιρε την υπόληψιν του κοινού και της Κυβερνήσεως, συνενώθησαν
+στενώς μεταξύ των διά να βοηθώνται αμοιβαίως εις πάσαν
+περίστασιν. Συμφώνως λοιπόν αμφότεροι εζήτησαν από το
+Εκτελεστικόν διαταγάς να εξέλθωσιν εις την Στερεάν Ελλάδα,
+έχοντες έκαστος υπ' αυτόν χιλίους μισθωτούς στρατιώτας, και ο
+μεν Οδυσσεύς να διορισθη αρχηγός της Ανατολικής Ελλάδος, ο δε
+Καραϊσκάκης αρχηγός των όπλων της επαρχίας Αγράφων. Βοηθούμενοι
+από τον Κολέττην, τον οποίον είχον κατορθώσει να πείσωσιν,
+είχον πολλάς ελπίδας ότι θέλουν κατορθώσει τα ζητήματά των. Ενώ
+εταλαντεύετο ο Κουντουριώτης, διότι από μεν τους εν Μεσολογγίω
+εμάνθανεν ότι ο Καραϊσκάκης ήτον προδότης, από δε τον Κολέττην
+εβεβαιόνετο ότι η κατηγορία είχε την πηγήν της από την φατρίαν,
+ο Γεώργιος Αινιάν (10) νεωστί τότε ελθών από Μεσολόγγιον,
+κατέπεισε τον Κουντουριώτην να μην αποδεχθή τα ζητήματα αυτών,
+κυρίως όμως το του Καραϊσκάκη, λέγων ότι ο εις Άγραφα πηγαιμός
+αυτού ήθελε ταράξει μεγάλως τα πράγματα της Δυτικής Ελλάδος και
+ήθελε καταστήσει όλως διόλου ανίσχυρον την εκεί διοίκησιν, εάν
+ήθελον ακυρωθή τα παρ' αυτής περί Καραϊσκάκη αποφασισθέντα και
+πραχθέντα.
+
+Αφ' ού μεταχειρισθέντες διαφόρους τρόπους δεν κατώρθωσαν
+τίποτε, ανεχώρησαν δυσαρεστημένοι από Ναύπλιον. Έμειναν δε εις
+Άργος, ελπίζοντες ότι η υποψία του μήπως κατασταθώσιν
+επιβλαβείς εις το έθνος, θέλει μεταπείσει την Διοίκησιν να
+συγκατατεθή εις τα ζητήματά των· αλλά βλέποντες την αυτήν
+επιμονήν, εζήτησαν πλαγίως να τους δοθώσι διαταγαί να
+εκστρατεύσωσιν εις την Ανατολικήν Ελλάδα με τριακόσιους
+μισθωτούς στρατιώτας έκαστος. Η Κυβέρνησις απεδέχθη το ζήτημά
+των και εξέδωκε τας αναγκαίας διαταγάς· και ούτως αυτοί
+ανεχώρησαν.
+
+Μόλις έφθασαν εις Σάλωνα, όπου ήσαν συγκεντρωμένα μερικά
+στρατεύματα, και αναγγέλλεται εις την Διοίκησιν ότι ο Οδυσσεύς
+ανταποκρίνεται και συνεννοείται μετά των εχθρών. Ενομίσθη και ο
+Καραϊσκάκης συμμέτοχος διά την μετά του Οδυσσέως φιλίαν· αλλά
+δεν ήτον αληθές. Η Κυβέρνησις φοβουμένη τας της αγανακτήσεως
+αυτών ενδεχομένας συνεπείας και θέλουσα να τας προλάβη,
+διώρισεν έφορον των στρατευμάτων της Στερεάς Ελλάδος τον
+Γεώργιον Αινιάνα, όστις είχεν ικανάς σχέσεις μετά των λοιπών
+στρατηγών και οπλαρχηγών της Ρούμελης. Όταν ο Αινιάν έφθασεν
+εις Σάλωνα, ο Οδυσσεύς και ο Καραϊσκάκης έχοντες μεγαλειτέραν
+ισχύν εις το στρατόπεδον και θέλοντες να εκδικηθώσι διά τα εις
+Ναύπλιον διατρέξαντα, διήγειραν και πολλούς άλλους εναντίον
+του, ώστε απεφάσισαν όλοι ομού διά να μη τον δεχθώσιν. Αλλ' ενώ
+ο Αινιάν ειδοποιηθείς ετοιμάζετο να αναχωρήση, ο Καραϊσκάκης
+μετέβαλε γνώμην, μη θέλων να εξαγριώση επί πλέον την Διοίκησιν
+εναντίον του, και πείθει και τους λοιπούς να μην εναντιωθώσιν.
+
+Ο Καραϊσκάκης μετά τινων ημερών παρέλευσιν διέλυσε την μετά του
+Οδυσσέως φιλίαν· διότι, ενώ ρητώς από όλους τους στρατηγούς και
+αξιωματικούς του στρατοπέδου απηγορεύθη αυστηρώς η μετά των
+Τούρκων ανταπόκρισις, ο Οδυσσεύς όχι μόνον διά γραμμάτων
+συνεννοείτο μετ' αυτών, αλλά και προσωπικώς ανταμώθη. Τούτο
+εδυσαρέστησεν όλους εν γένει τους στρατηγούς, προ πάντων όμως
+τον Καραϊσκάκην, ο οποίος επιθυμών επιμόνως να κατασταθή εις
+Άγραφα, δεν ήθελε να δώση παραμικράν αιτίαν υποψίας ή
+δυσαρεσκείας εις την Διοίκησιν, μάλιστα εφρόντιζε να αθωωθή
+εντελώς και να συγχωρηθή διά όλα τα διατρέξαντα προλαβόντως.
+
+Επειδή δε είχον παραστήσει εις την Διοίκησιν, ότι οι κάτοικοι
+της επαρχίας Αγράφων δεν ήθελον τον Καραϊσκάκην και ότι αν
+ήθελε διορισθή εκεί, ήθελον προέλθη πολλά σκάνδαλα, εστοχάσθη
+αυτός ότι διά να αναιρέση ταύτα, ήτον ανάγκη να κατορθώση τους
+κατοίκους να τον ζητήσωσι δι' αναφοράς των. Απέστειλε λοιπόν
+εκεί τινάς των οικείων του, και οι κάτοικοι των Αγράφων, ή
+τουλάχιστον έν μέρος ικανόν, είτε διά φόβον του Καραϊσκάκη,
+είτε αληθώς δυσαρεστούμενοι από τον Ράγκον, συνελθόντες
+απεφάσισαν να τον ζητήσωσι παρά της Διοικήσεως, εις την οποίαν
+και απέστειλαν επί τούτω τέσσαρας αντιπροσώπους αυτών. Η
+Διοίκησις αφ' ού κατ' αρχάς εναντιώθη, τελευταίον μη θέλουσα να
+παροξύνη επί πλέον τον Καραϊσκάκην, φερόμενον καλώς, και διά να
+συμβιβάση οπωσούν το πράγμα, ώστε να μην έχη επιβλαβείς
+συνεπείας, εις μεν το ήμισυ της επαρχίας κατέστησεν αρχηγόν τον
+Καραϊσκάκην, εις δε το άλλο ήμισυ άφησεν αρχηγόν τον Ράγκον. Ο
+Καραϊσκάκης, αν και με τούτο δεν ευχαριστήθη, εσιώπησεν όμως,
+ελπίζων ότι εις δευτέραν ευκαιρίαν θέλει κατορθώσει εντελώς τον
+σκοπόν του.
+
+Διά τον συμβάντα κατ' εκείνην την εποχήν δεύτερον ανταρτικόν
+πόλεμον διετάχθη και ο Καραϊσκάκης, καθώς και όλα σχεδόν τα της
+Στερεάς Ελλάδος στρατεύματα, να μεταβή εις Πελοπόννησον.
+Συμμετέσχε των κατά του Ζαΐμη αγώνων εις Κερπινήν, και
+ακολουθών τον Κολέττην, όντα αρχηγόν της κατά των ανταρτών
+εκστρατείας, διέβη πολλάς επαρχίας της Πελοποννήσου έως εις
+Αρκαδίαν και Μεσσηνίαν, ότε κατά πρώτον έφθασε το πρώτον μέρος
+των Αιγυπτιακών στρατευμάτων.
+
+Ο Κολέττης ανεκαλέσθη τότε και εξεστράτευσε κατά του Ιμβραήμη ο
+Κουντουριώτης. Υπό την οδηγίαν αυτού διωρίσθη και ο
+Καραϊσκάκης, καθώς και τα λοιπά στρατεύματα, και παρευρέθη εις
+την εν Κρομμυδίω μάχην, εις την οποίαν ενικήθησαν και
+εβλάφθησαν σημαντικά οι Έλληνες. Επειδή δε η αποτυχία αύτη
+απεδόθη εις την ανικανότητα του Σκούρτη, τον οποίον είχε
+διορίσει ο Κουντουριώτης επί κεφαλής όλων των στρατευμάτων, ο
+Καραϊσκάκης, όστις δεν είχε διόλου εις την γλώσσαν του χαλινόν,
+δεν περιωρίσθη μόνον εις περιφρονητικάς εκφράσεις και πικρούς
+σαρκασμούς κατά του Σκούρτη, επροχώρησε και εις κατηγορίας κατά
+του Κουντουριώτου διά την τοιαύτην εκλογήν, ώστε τον
+εδυσαρέστησε σημαντικά. Έτι μάλλον ηύξησε την δυσαρέσκειαν και
+η δυσπιστία την οποίαν έλαβε προς τον Κουντουριώτην διά την
+προς τον Μαυροκορδάτον εμπιστοσύνην και σχέσιν του. Ο
+Καραϊσκάκης έχων αδιάλλακτον εχθρόν τον Μαυροκορδάτον, του
+οποίου τας οδηγίας εφαίνετο ότι ηκολούθει ο Κουντουριώτης, δεν
+ήλπιζε να περάση καλώς εις την οποίαν ευρίσκετο θέσιν. Συνέβη
+να δυσαρεστηθώσι και άλλοι πολλοί δι' άλλας αίτιας, ώστε ο
+Καραϊσκάκης γενόμενος κέντρον όλων των τοιούτων εις ολίγον
+διάστημα καιρού ευρέθη με έν σώμα δισχιλίων περίπου στρατιωτών
+συμφώνων μετ' αυτού (11).
+
+Ενώ τα πράγματα ήσαν εις τοιαύτην στάσιν, ανηγγέλθη ότι ικανά
+τουρκικά στρατεύματα επροχώρησαν εις τας επαρχίας της Στερεάς
+Ελλάδος· ο Καραϊσκάκης με τους αρχηγούς του ομοφρονούντος με
+αυτόν στρατεύματος, επιθυμών και προλαβόντως να αναχωρήση
+εκείθεν, άμα ήλθεν η είδησις αύτη, εζήτησε την άδειαν από τον
+Κουντουριώτην, προβάλλων ότι οι στρατιώται, ως έχοντες τας
+οικογενείας των εις την Στερεάν Ελλάδα και όντες αναγκασμένοι
+να υπάγωσι να τας υπερασπισθώσιν, ήθελον λειποτακτήσει, εάν δεν
+τους εδίδετο η άδεια να εκστρατεύσωσιν εις τας πατρίδας των. Ο
+Κουντουριώτης βλέπων ότι η αναχώρησις εκείνου του σώματος ήθελε
+δώσει αφορμήν και εις πολλά άλλα διά να πράξωσι το ίδιον, δεν
+συγκατένευσεν αλλ' ο Καραϊσκάκης με τους συν αυτώ ανεχώρησε και
+χωρίς άδειαν, και μετέβη εις Ναύπλιον. Άμα ανεχώρησεν ο
+Καραϊσκάκης, ο Κουντουριώτης έγραψε προς το Εκτελεστικόν όχι
+μόνον να μην δεχθή τον Καραϊσκάκην και τους συν αυτώ αρχηγούς,
+αλλά μάλιστα να καθαιρέση των αξιωμάτων αυτούς και να διαλύση
+τα σώματά των. Το Εκτελεστικόν όμως δεν εστοχάσθη αρμόδιον να
+μεταχειρισθή τοιούτον αυστηρόν μέτρον εναντίον ενός σώματος από
+δισχιλίους στρατιώτας, καθ' ην εποχήν ο Ιμβραήμης άρχισε να
+προοδεύη εις την Πελοπόννησον και οι Τούρκοι εις την Στερεάν
+Ελλάδα ελεηλάτουν πολλάς επαρχίας· όθεν λαβόν και την γνώμην
+της Βουλής, επεριποιήθη αυτό, και αφ' ού το εφωδίασε με
+χρήματα, τροφάς και πολεμοφόδιά, το απέστειλεν εις την Στερεάν
+Ελλάδα κατά την ζήτησίν του.
+
+Ο τρόπος της υποδοχής ταύτης εφάνη παράδοξος εις πολλούς· διότι
+ηλπίζετο να βάλη το Εκτελεστικόν εις πράξιν αν όχι όλα, μέρος
+καν των όσα έγραψε κατ' αυτών ο Κουντουριώτης, διά να μη
+λάβωσιν αιτίαν απειθείας και τα λοιπά στρατεύματα, απεδόθη δε
+εις τον Κολέττην, ο οποίος είχε τότε όλην την ισχύν εις το
+Εκτελεστικόν, καθώς εις αυτόν απεδόθη και η αιτία της από
+Νεόκαστρον αναχωρήσεως του Καραϊσκάκη, επί σκοπώ του να
+ματαιώση την εκστρατείαν ταύτην, την οποίαν ήρπασε τρόπον τινά
+από τας χείρας του η προς αυτόν έχθρα και αντίπραξις του
+Μαυροκορδάτου.
+
+Αναχωρήσας από Ναύπλιον ο Καραϊσκάκης μετέβη εις την Στερεάν
+Ελλάδα (12) καθ' ην εποχήν ο Γκούρας είχε λάβει υπό την
+εξουσίαν του και ετοίμαζε να πέμψη εις την Κυβέρνησιν τον
+Οδυσσέα, ο οποίος υποπτεύσας από μέρους των Τούρκων κίνδυνον
+είχεν επιστρέψει πάλιν εις τους Έλληνας. Το έργον του Γκούρα
+δεν εφάνη αρεστόν ούτε εις τον Καραϊσκάκην, ούτε εις τους
+λοιπούς αρχηγούς, διότι εφοβούντο το παράδειγμα. Ο Γκούρας
+υποπτεύσας ότι ηδύναντο και διά της βίας να αποσπάσωσιν από τας
+χείρας του τον Οδυσσέα και να τον ελευθερώσωσι, τον διευθύνε
+κρυφίως εις το φρούριον των Αθηνών.
+
+Ο Καραϊσκάκης με όλους τους μετ' αυτού στρατηγούς διέβη εις τα
+πέριξ της πόλεως Σαλώνων, όπου εστρατοπέδευσεν ο Κεχαγιάς του
+Κιουταχή. Εις την Ανατολικήν Ελλάδα ήτον τότε διωρισμένος
+γενικός αρχηγός ο Γκούρας, ώστε όλα τα εις την Ανατολικήν
+Ελλάδα στρατεύματα ήσαν υπό την οδηγίαν του. Αλλ' ο
+Καραϊσκάκης, είτε διά την φυλάκωσιν του Οδυσσέως, είτε νομίζων
+ανίκανον τον Γκούραν διά τοιαύτην αρχηγίαν, είτε τέλος διά το
+ανήσυχον και φιλόδοξον πνεύμα του διεφέρθη εντόνως μετ' αυτού,
+ώστε η Διοίκησις μη θέλουσα ούτε από τον Γκούραν να αφαιρέση
+την αρχηγίαν, διότι όχι μόνον δεν ήτον υπεύθυνος, αλλ' είχεν
+έτι και ικανά σώματα υπακούοντα εις τας διαταγάς του, ούτε τον
+Καραϊσκάκην να δυσαρεστήση, υποστηριζόμενον από μέγα μέρος
+Σουλιωτών, εύρε μέσον αρμόδιον προς κατάπαυσιν το να μη μένωσι
+και οι δύω εις το αυτό στρατόπεδον. Όθεν επειδή του Μεσολογγίου
+η πολιορκία απέβαινεν ολοέν στενωτέρα, η Διοίκησις διώρισε τον
+Καραϊσκάκην (13) να υπάγη να τοποθετηθή εις κανέν εύθετον μέρος
+περί το εχθρικόν στρατόπεδον, το πολιορκούν το Μεσολόγγιον,
+όπου βλάπτων τους εχθρούς από τα οπίσθια, να αποσπά προς αυτόν
+τας δυνάμεις των και να ελαφρύνη οπωσούν τους πολιορκουμένους.
+Μεταβάς λοιπόν εις Λιδωρίκι και εκείθεν συνεννοηθείς και με
+άλλους οπλαρχηγούς της Δυτικής Ελλάδος, επήγε με όλους εις
+Καρπενήσι, όπου ήτον έν μικρόν σώμα εχθρών, εις τους οποίους
+μέρος των πλησιοχώρων κατοίκων είχεν υποταχθή.
+
+Επιπεσών εις αυτούς τους ηνάγκασε να κλεισθώσιν εις τας οικίας·
+επειδή όμως η καταστροφή αυτών ήτον μακροτέρας πολιορκίας
+έργον, παρ' όσον αι ανάγκαι του Μεσολογγίου τον εσυγχώρουν να
+διατρίβη μακράν αυτού, ευχαριστήθη μόνον να λάβη μερικάς τροφάς
+από τους εχθρούς και από τους κατοίκους των πέριξ χωρίων και
+ανεχώρησεν εις Πλάτανον των Κραββάρων.
+
+Δύο ημέρας μετά το φθάσιμον του Καραϊσκάκη εις Πλάτανον έφθασεν
+εκεί και ο στρατηγός Τζαβέλας με άλλους τινάς αξιωματικούς και
+ικανόν σώμα στρατιωτών. Μετά ταύτα συνελθόντες όλοι οι
+προϊστάμενοι ταύτης της στρατιάς εις Άμπλαν, τόπον των
+Κραβάρων, και συσκεφθέντες απεφάσισαν να επιπέσωσι διά νυκτός
+εις το εχθρικόν στρατόπεδον, αφ' ού προειδοποιήσωσιν εν καιρώ
+και τους εντός του Μεσολογγίου, διά να εξέλθωσι ταυτοχρόνως και
+αυτοί και να γένη μεγαλητέρα η σύγχυσις και η φθορά του εχθρού.
+Κατ' αυτήν την απόφασιν δύω χιλιάδες περίπου Έλληνες, χωρίς να
+φέρωσι μεθ' εαυτών αποσκευάς, αλλά έχοντες έκαστος εις τον ώμον
+του τεσσάρων ημερών τροφάς, εκίνησαν προς το εχθρικόν
+στρατόπεδον με την μεγαλητέραν δυνατήν μυστικότητα, την μεν
+νύκτα περιπατούντες δι' ασυνειθίστων δρόμων και ατραπών, την δε
+ημέραν κρυπτόμενοι εις δάση και τόπους, όπου δεν εσύχναζον
+άνθρωποι, μόλις μετά τετραήμερον νυκτοπορείαν έφθασαν εις εν
+δάσος του Ζυγού, δύω ώρας περίπου απέχον του εχθρικού
+στρατοπέδου, όπου κρυφθέντες απεφάσισαν να διημερεύσωσιν, έως
+ου να αναλάβωσιν εντελώς τας δυνάμεις των, και την επιούσαν
+νύκτα να βάλωσιν εις πράξιν το σχέδιον.
+
+Τινές από το εχθρικόν στρατόπεδον, μ' όλον ότι προχωρήσαντες
+διά να κόψωσι ξύλα επλησίασαν πολύ εις το μέρος, όπου ήσαν οι
+Έλληνες, δεν ημπόρεσαν μ' όλον τούτο να τους εννοήσωσι, τόσον
+επιδεξίως είχον κρυφθή εις τους θάμνους και τα σύδενδρα μέρη
+και τόσον μεγάλην σιωπήν και ησυχίαν διετήρησαν. Προς το
+εσπέρας δε, επειδή εφάνησαν πλησίον των Ελλήνων τρεις
+χριστιανοί εκ των ακολουθούντων ως υπηρέται το εχθρικόν
+στρατόπεδον, ο Καραϊσκάκης έστειλε τινάς των στρατιωτών διά να
+τους συλλάβωσιν, οι οποίοι και εξετέλεσαν επαξίως την διαταγήν.
+Από τους χριστιανούς τούτους επληροφορήθη ο Καραϊσκάκης την
+κατάστασιν του εχθρικού στρατοπέδου και ωδηγήθη εις την έφοδον.
+Αφ' ού το βαθύ σκότος της νυκτός διεδέχθη το τόσον οχληρόν εις
+τους Έλληνας φως του ηλίου, εξελθόντες αφόβως και ησύχως από τα
+καταφύγιά των συνήχθησαν όλοι ομού και προετοιμάσθησαν.
+
+Περί την δευτέραν ώραν της νυκτός ο Καραϊσκάκης διώρισε και
+έκαμαν τρεις φανούς εις μέρος, όπου οι μεν εν Μεσολογγίω (προς
+τους οποίους είχε δοθή τούτο σύνθημα επιθέσεως) να τους ίδωσιν,
+εις δε τους εχθρούς, να μείνωσιν αόρατοι. Έπειτα διαιρέσας εις
+τρία σώματα τους Έλληνας διά να επιπέσωσιν από διάφορα μέρη
+κατά των εχθρών, αυτός επί κεφαλής ενός, το οποίον έμελλε να
+προσβάλη εις τας σκηνάς του Κιουταχή, ώρμησε με προθυμίαν κατά
+των εχθρών. Έφθασαν εις το εχθρικόν στρατόπεδον κατά την
+τετάρτην ώραν της νυκτός, ότε οι Τούρκοι ήσαν ανυπόπτως
+βυθισμένοι εις το πρωτοΰπνιον, οδηγηθέντες από τόπους
+αρμοδίους· ούτε από τας προφυλακάς των εχθρών εννοήθησαν, ούτε
+από τους εις το στρατόπεδον, ειμή όταν έφθασαν πλέον εις τας
+ακρινάς σκηνάς· τότε δε εκκενώσαντες όλοι ταυτοχρόνως τα
+πυροβόλα των εφώρμησαν εις τους εχθρούς, οι οποίοι εκπλαγέντες
+διά το απροσδόκητον άφησαν ερήμους τας πλειοτέρας σκηνάς των
+και έφευγον εις το μέρος όπου εστρατοπέδευεν ο Κιουταχής, το
+οποίον ήτο περιασφαλισμένον με βαθείας τάφρους και οχυρώματα.
+Εφώρμησαν και εκεί οι Έλληνες με την ελπίδα του να τους
+αποτινάξωσι και να τους σκορπίσωσιν, αλλ' αντικρουσθέντες και
+εμποδιζόμενοι και από το βάθος των τάφρων, δεν ημπόρεσαν να
+προχωρήσωσι. Λαβόντες λοιπόν καιρόν οι εχθροί και συνελθόντες
+από τον εξαφνικόν φόβον ενεθαρρύνοντο και επεχείρουν να
+εξέρχωνται κατά των Ελλήνων, οι οποίοι είχον στραφή τότε εις τα
+λάφυρα. Συγχρόνως και το ιππικόν το περιπολεύον κατά νύκτα το
+στρατόπεδον, συγκεντρωθέν επέπιπτε κατά των Ελλήνων. Αυτοί δε
+διά το ήδη ανατέλλον φως της Σελήνης (το οποίον ήτον κατά πάντα
+εναντίον εις το επιχείρημά των), όχι ολιγώτερον δε και διά την
+εις τους εχθρούς γνωστοποίησιν του συνθήματός των, ηναγκάσθησαν
+να αναχωρήσωσιν από το εχθρικόν στρατόπεδον. Οι δε εντός του
+Μεσολογγίου, άμα είδον τους φανούς, προετοιμάσθησαν και
+ακούσαντες των άλλων την συμπλοκήν, ώρμησαν κατά των εχθρών,
+τους εξέβαλον από τινας προμαχώνας, έλαβον δι' ικανήν ώραν υπό
+την εξουσίαν των τα εν αυτοίς κανόνια και επροχώρησαν ικανώς
+προς το μέρος όπου επολέμουν οι μετά του Καραϊσκάκη, αλλ' αφ'
+ού εκείνοι ανεχώρησαν, ηναγκάσθησαν και αυτοί να επανέλθωσιν
+εις τα ίδια.
+
+Η νυκτομαχία αύτη διήρκεσε περισσότερον από δύο ώρας.
+Εφονεύθησαν από μεν τους μετά του Καραϊσκάκη υπέρ τους
+εξήκοντα, εν οις μόνον είς αξιωματικός· των δε εχθρών η φθορά
+συμπεραίνεται μεν να έγεινε πολλά σημαντική, καθαρά όμως
+πληροφορία περί της αληθούς ποσότητος δεν υπάρχει, διότι, ως
+λέγουσιν, ο Κιουταχής, διά να μη γνωστοποιηθή η φθορά και φέρη
+δειλίαν εις τα στρατεύματά του, διώρισε και έθαψαν πολλά σώματα
+εις ένα και τον αυτόν τάφον.
+
+Ολίγας ημέρας μετά την νυκτομαχίαν ταύτην (30 Ιουλίου) ο
+Καραϊσκάκης υπήγε κατά των εις Πετροχώρι στρατοπεδευμένων
+εχθρών, επί κεφαλής των οποίων ήτον ο Άγος Μουχουρδάρης. Οι
+Έλληνες επιπεσόντες από διάφορα μέρη, εκυρίευσαν πολλά από τα
+ποίμνια των εχθρών βόσκοντα περί το χωρίον. Οι Τούρκοι
+εξελθόντες εις υπεράσπισιν αυτών, συνεπλάκησαν με τους Έλληνας
+και ηκροβολίζοντο όλην σχεδόν την ημέραν περί δε το εσπέρας οι
+εχθροί επιστρέφοντες εις τας σκηνάς των κατεδιώχθησαν από τους
+Έλληνας με ολίγην βλάβην των.
+
+Μετά τούτο ο Καραϊσκάκης εστρατοπέδευσεν εις Δερβέκισταν,
+ανταποκριθείς δε μετά των εντός του Μεσολογγίου και
+πληροφορηθείς περί της ανάγκης νέας στρατιωτικής βοηθείας,
+συνεκάλεσεν όλους τους προκρίτους της στρατιάς του και τους
+επρόβαλε την ανάγκην και το ζήτημα των εντός του Μεσολογγίου.
+Μετά τινα σκέψιν λοιπόν απεφασίσθη να εισέλθη εις Μεσολόγγι ο
+στρατηγός Κήτσος Τζαβέλας με άλλους τινάς αξιωματικούς, έχοντες
+όλοι ομού έως εξακοσίους στρατιώτας δοθέντας κατ' αναλογίαν από
+τα διάφορα σώματα, το οποίον και εγένετο περί τας αρχάς του
+Αυγούστου.
+
+Ο δε Καραϊσκάκης επιθυμών ν' αποδιώξη τον Άγον Μουχουρδάρην από
+Πετροχώρι και μη έχων ικανήν δύναμιν διά να το εκτελέση διά των
+όπλων, επενόησε το ακόλουθον στρατήγημα, το οποίον και επέτυχε
+θαυμασιώτατα. Διώρισε διάφορα μικρά σώματα να περιφέρωνται εις
+τα περί το Πετροχώρι δάση τουφεκίζοντα, ανάπτοντα φωτίας την
+νύκτα και κάμνοντα καπνούς την ημέραν. Τούτο διέταξε να κάμνωσι
+και όλοι οι εις τα πέριξ χωρία θερίζοντες. Την δε εβδόμην του
+Αυγούστου διέταξε το μεγαλήτερον μέρος της στρατιάς του να
+διαβή το μέρος εκείνο του ποταμού, όθεν έπαιρνον οι εχθροί
+νερόν, και να τοποθετηθή εκεί πλησίον· αυτός δε με το λοιπόν
+στράτευμα διέβη εις χωρίον Μποτίνου. Την νύκτα διώρισε και
+ετουφέκιζον κατά σύνθημα τριγύρω εις Πετροχώριον, άναψαν πολλάς
+πυράς, έκαμαν θορύβους και φανούς καθ' όλην την διάρκειαν της
+νυκτός, ώστε μόλις άρχισε να φαίνεται το φως της ημέρας, και οι
+εχθροί λαβόντες βιαίως εκ των πραγμάτων των όσα ήσαν
+ευμετακόμιστα, έφευγον αφήσαντες όλας τας σκηνάς και τας
+βαρυτέρας αποσκευάς· από δε τους Έλληνας άλλοι ερρίφθησαν εις
+τα εν Πετροχωρίω λάφυρα και άλλοι κατεδίωκον ακολουθούντες εξ
+οπίσω τους εχθρούς. Διότι απ' έμπροσθεν ήτον αυστηρώς
+απηγορευμένον να τους αντικρούσωσι. Κατ' αυτόν τον τρόπον
+φεύγοντες καταδιωκόμενοι οι εχθροί, πολλά ολίγας από τας
+αποσκευάς των διέσωσαν. Τελευταίον μετέβησαν εις το γενικόν
+στρατόπεδον του Κιουταχή, αφήσαντες ελευθέραν την επαρχίαν
+Αποκούρου και τα πέριξ αυτής.
+
+Αφ' ού ησφαλίσθη τρόπον τινά το Μεσολόγγιον και αφ' ού οι
+Τούρκοι ανεχώρησαν από το Πετροχώριον, βλέπων ότι η επί πλέον
+εις τα μέρη ταύτα διατριβή του ήτον περιττή, ή τουλάχιστον
+μικράς ωφελείας πρόξενος, απεφάσισε να περάση εις Ξηρόμερον διά
+να προξενή εμπόδια εις την μετακόμισιν των τροφών του Κιουταχή.
+Αλλ' επειδή όλα τα διαβατά μέρη του Αχελώου εφυλάττοντο από
+τους εχθρούς, απεφάσισε να υπάγη διά των Αγράφων και Βάλτου.
+Αναχωρήσας λοιπόν περί τα μέσα του Αυγούστου από Απόκουρον και
+διαβάς διά Κραβάρων και Καρπενησίου έφθασεν εις Άγραφα, όπου
+έμαθεν ότι ο Σταμούλης Γάτσος, διωρισμένος παρά των Τούρκων
+καπιτάνιος αυτής της επαρχίας, ευρίσκετο εις χωρίον Καροπούλαν
+με περίπου τριακοσίους πεντήκοντα στρατιώτας. Διευθύνθη λοιπόν
+εναντίον αυτού· αλλ' επειδή με μικράν προσβολήν εκλείσθησαν οι
+περί τον Σταμούλην, ο Καραϊσκάκης μη έχων σκοπόν να αργοπορήση
+εις πολιορκίαν και νομίζων τα τοιαύτα πάρεργα ως προς τον
+οποίον είχε σκοπόν, ανεχώρησε και διέβη εις Βάλτον, συγχωρήσας
+εις τους στρατιώτας του να διαρπάσωσι τα καθ' οδόν χωρία των
+Αγράφων.
+
+Όταν έφθασεν εις Βάλτον, έμαθεν ότι ο Δημήτρης Γώγου αποκλείσας
+εις έν στενόν πολλάς οικογενείας Βαλτινών, οι οποίοι δεν ήθελον
+να υποκύψωσιν εις τους εχθρούς, τους έλαβεν υπό την εξουσίαν
+του. Κινηθείς λοιπόν εναντίον αυτού, τας μεν οικογενείας τας
+ελευθέρωσε, τους δε περί τον Γώγον εκυνήγησεν.
+
+Ακολουθών την οδοιπορίαν του, έπεσε την νύκτα εις τους εις
+Μαχαλάν φυλάττοντας Τούρκους, μη ηξεύρων ότι η θέσις αύτη ήτον
+πιασμένη απ' αυτούς. Επειδή όμως είχον πλησιάσει αρκετά, ώστε
+δεν ήτο πλέον καιρός να οπισθοδρομήσωσιν, ούτε αλλαχόθεν να
+διαβώσιν, ενθαρρύνας τους στρατιώτας, ώρμησεν εμπρός, και
+διέβησαν όλοι πολεμούντες, βλάψαντες πολύ περισσότερον τους
+εχθρούς, παρ' όσον αυτοί εβλάφθησαν από εκείνους. Ενώ δε
+επροπορεύετο τοιουτοτρόπως, μη διακρίνας διά το βαθύ της νυκτός
+σκότος το πλάτος τάφρου τινός προκειμένης και ζητήσας να
+πηδήση, πίπτει εις αυτήν, χωρίς να εννοηθή από τους
+ακολουθούντας, οι οποίοι διαβαίνοντες αλλεπαλλήλως και πηδώντες
+επ' αυτόν, δεν του έδωκαν καιρόν να σηκωθή προτήτερα παρ' όταν
+δεν ήτον πλέον άλλος να διαβή.
+
+Ύστερον από πολυήμερον διάστημα κακοπαθείας και νυκτοπορείας
+έφθασε τελευταίον εις Δραγαμέστον, όπου οχυρωθείς έδωκε καιρόν
+εις τους στρατιώτας του ν' αναπαυθώσιν οπωσούν και να
+αναλάβωσιν, αυτός δε εμβήκεν εις Μεσολόγγιον να παρατηρήση την
+κατάστασιν των πολιορκουμένων και να ομιλήση περί τροφών του
+υπ' αυτόν στρατεύματος με την εκεί Διευθυντικήν επιτροπήν. Αφ'
+ού συνωμίλησε μετ' αυτής και έκαμε τας παρατηρήσεις του,
+επαίνεσε μεγάλως τους πολιορκουμένους διά την γενναιότητα και
+καρτερίαν των προς τον κίνδυνον, ωνείδισεν όμως την
+επικρατούσαν εις τας τροφάς κατάχρησιν και εξήλθεν αμέσως εις
+Δραγαμέστον, όπου απεφάσισε να στήση το γενικόν του
+στρατόπεδον.
+
+Αφ' ού ικανάς ημέρας ανεπαύθη το στράτευμα, ο Καραϊσκάκης
+έκρινεν εύλογον να γένη κίνημα προς εμπόδισμα της διαβάσεως των
+τροφών του εχθρικού στρατοπέδου. Λαβών λοιπόν το εκλεκτότερον
+μέρος της στρατιάς του, επήγε και ενήδρευσεν εις ένα τόπον
+ονομαζόμενον Μάνιανην, όπου είναι έν σύμφυτον δάσος. Οι
+διωρισμένοι εις τας σκοπιάς είδον μακρόθεν έν σώμα μέγα εχθρών
+συνοδευόντων πλήθος φορτηγών. Ο Καραϊσκάκης βλέπων το σώμα
+τούτο πολλά μεγάλον ως προς την εδικήν του δύναμιν, δεν έκρινεν
+εύλογον να το κτυπήση κατά πρόσωπον, αλλ' αφ' ού άφησε και
+διέβη το πλειότερον μέρος, επέπεσεν εις την οπισθοφυλακήν, την
+οποίαν τρέψας εις φυγήν, έλαβε πολλά φορτηγά και εφόνευσε καί
+τινας των εχθρών.
+
+Κατά ταύτην την εποχήν ο Τσιώγκας και Ράγκος είχον συγκεντρώσει
+μερικάς δυνάμεις εις Ξηρόμερον, αλλά δεν ηθέλησαν να ενωθώσι με
+τον Καραϊσκάκην διά το παλαιόν μεταξύ των πάθος και διά να μην
+τον γνωρίσωσιν αρχηγόν των.
+
+Αυτός λοιπόν μη δυνάμενος με μόνας τας εδικάς του δυνάμεις ν'
+αντικρούση κατά πρόσωπον σημαντικά σώματα εχθρών, εξέκοπτε
+μόνον αποσπάσματα και τα έστελλε διά να βλάπτωσι την διάβασιν
+των τροφών του εχθρού. Ήτον όμως εις τοιούτον τρόπον η οδός
+ασφαλισμένη από τον Κιουταχήν, ώστε δεν ήτον εύκολον να γένη
+σημαντική βλάβη εις τους διαβαίνοντας. Εις όλον το από
+Καρβασαράν έως εις Μεσολόγγιον διάστημα ήσαν τοποθετημένα
+εχθρικά σώματα, συνιστάμενα από οκτακοσίους έως χιλίους
+πολεμιστάς, και απέχοντα περί μίαν ή δύω ώρας αλλήλων. Το έν δε
+εχθρικόν σώμα ήτον εις χρέος να συνοδεύη τα φορτηγά έως εις την
+θέσιν του άλλου, ώστε οι Έλληνες δεν ελάμβανον ευκαιρίαν διά να
+τα βλάψωσι. Μ' όλον τούτο ο Καραϊσκάκης λαβών τους μισούς εκ
+των μετ' αυτού Ελλήνων, επέπεσε διά νυκτός κατά των εις
+Καρβασαράν τοποθετημένων εχθρών. Ο Καρβασαράς ήτον το μέρος
+όπου απεβιβάζοντο αι τροφαί του εχθρικού στρατοπέδου διά να
+μετακομίζωνται εις Μεσολόγγιον. Το μέρος τούτο ενομίζετο
+ολιγώτερον υποκείμενον εις τας επιδρομάς των Ελλήνων, διά τούτο
+και δεν ήτον ικανώς ωχυρωμένον από στρατιωτικήν δύναμιν· ήσαν
+μ' όλον τούτο εις τα ερείπια του παλαιού φρουρίου, το οποίον
+είχον επισκευάσει εκ του προχείρου, και εις τας παρά τον
+αιγιαλόν αποθήκας έως πεντακόσιοι πολεμισταί. Οι Έλληνες
+επιπεσόντες εξαίφνης, τους μεν εν τω φρουρίω απέκλεισαν, τους
+δε εις το παραθαλάσσιον ηνάγκασαν να καταφύγωσι με ζημίαν των
+εις τα ευρεθέντα εκείσε πλοία. Έλαβον οι Έλληνες υπέρ τας
+εκατόν καμήλους καί τινα εκ των φορτηγών και επέστρεψαν εις το
+στρατόπεδόν των.
+
+Μετά παρέλευσιν ολίγων ημερών λαβών πάλιν ο Καραϊσκάκης έως
+οκτακοσίους των εκλεκτοτέρων στρατιωτών επήγε να πιάση θέσιν
+τινά μεταξύ Λάσπης και Ρίβιου, όπου είναι στενωτέρα η διάβασις,
+διά να κτυπήση την συνοδίαν την παραπέμπουσαν τας τροφάς των
+εχθρών, αλλ' όταν αυτός έφθασεν, η συνοδία είχε διαβή. Ενώ
+λοιπόν ήσαν εις αθυμίαν οι Έλληνες διά την αποτυχίαν, έξαφνα
+βλέπουν ερχόμενον από το μέρος Μεσολογγίου έν μικρόν εχθρικόν
+σώμα, εσύγκειτο δε από εξήκοντα πέντε ιππείς πολυτελώς
+ενδεδυμένους και από τινας πεζούς σύροντας πολλά φορτηγά με
+αποσκευάς. Ο Καραϊσκάκης διέταξε και προκατέλαβον έμπροσθεν τον
+τόπον μερικοί, οι δε λοιποί διαμοιρασθέντες εις τα δύω πλάγια
+της οδού άφησαν τους Τούρκους έως ου εισήλθον εις την ενέδραν·
+τότε δε αποκλείσαντες αυτούς και από τα όπισθεν, τους εκτύπησαν
+πανταχόθεν, ώστε εις ολίγων στιγμών διάστημα τους εφόνευσαν
+όλους εκτός δύο μόνον διασωθέντων διά της φυγής και άλλων δύω
+ζωγρηθέντων. Μεταξύ των συγκροτούντων το σώμα τούτο ήσαν ο
+Αγιάνης της Σόφιας, ο Ντελήμπασης, ο Γιουρούκ μπαϊρακτάρης και
+ο Τατάραγας του Κιουταχή, πηγαίνοντες να κάμωσι νέαν
+στρατολογίαν. Όλης της αποσκευής, η οποία ήτον πλουσιωτάτη,
+έγειναν κύριοι οι Έλληνες, από τους ίππους όμως ολίγους έλαβον
+ζώντας, διότι εφονεύθησαν εις την μάχην.
+
+Μετά ταύτην την ενέδραν καμμία σημαντική πράξις εις την Δυτικήν
+Ελλάδα δεν έγεινε, μάλιστα τα στρατεύματα, μη έχοντα τροφάς και
+αναγκαζόμενα να εξοδεύωσιν εξ ιδίων, δεν είχον προθυμίαν να
+διαμείνωσιν επί πλέον εις Δραγαμέστον. Βλέπων και ο Καραϊσκάκης
+αφ' ενός μέρους την δυσαρέσκειαν του στρατεύματος, αφ' ετέρου
+δε ότι δεν εδύνατο να εμποδίση την εις το στρατόπεδον του
+Κιουταχή μετακόμισιν των τροφών, απεφάσισε να μεταβή πάλιν
+πλησίον εις το πολιορκούν το Μεσολόγγι στρατόπεδον, όπου
+ημπορούσε να λαμβάνη τροφάς από τας πέριξ επαρχίας.
+
+Μετέβη λοιπόν περί τα μέσα Μαρτίου εις Κράβαρι και ετοποθετήθη
+εις Πλάτανον, αλλά μόλις έφθασε και ασθένησε βαρέως. Κατ'
+εκείνην την εποχήν εξέλειπον ολοτελώς αι τροφαί εις
+Μεσολόγγιον· και οι εν αυτώ είχαν πλέον αποφασίσει να εξέλθωσι
+διά των όπλων, αφ' ού απέρριψαν τας παρά του Κιουταχή και
+Ιμβραήμη προβληθείσας συνθήκας ως ανοικείους εις άνδρας
+αγωνισθέντας με τοσαύτην γενναιότητα και επιμονήν. Εζήτησαν
+λοιπόν από τον Καραϊσκάκην να καταβή εις τους πρόποδας του
+βουνού, πλησίον εις την πεδιάδα του Μεσολογγίου, διά να δεχθή
+τους εξερχομένους και να αντικρούση την ορμήν των εχθρών, οι
+οποίοι αναμφιβόλως ήθελον ακολουθεί διώκοντες. Πολλοί ήθελον
+διαφύγει την αιχμαλωσίαν και τον θάνατον, εάν ο Καραϊσκάκης δεν
+ήθελεν είναι ασθενής. Μ' όλον ότι επροσπάθησε να πέμψη εις
+βοήθειαν των εξερχομένων τα υπ' αυτόν στρατιωτικά σώματα, δεν
+ημπόρεσεν όμως να πείση ειμή έν μέρος μόνον, και εκ τούτων
+ολίγοι επροχώρησαν έως εις τους πρόποδας, οι δε λοιποί έμειναν
+καθ' οδόν αποδειλιάσαντες να προχωρήσωσιν. Απεδέχθη ο
+Καραϊσκάκης και επεριποιήθη όσον εδύνατο τους διασωθέντας από
+το Μεσολόγγιον και τους παρέπεμψεν εις Σάλωνα διαμείνας αυτός
+μερικάς ημέρας, έως να ιδή τα κινήματα των εχθρών και να
+αναλάβη.
+
+Αφ' ού το αθάνατον Μεσολόγγι έπεσεν εις τας χείρας των εχθρών,
+όλοι της Στερεάς Ελλάδος οι κάτοικοι εκυριεύθησαν από ηθικήν
+τινα δειλίαν και ταπείνωσιν, άφευκτον επακολούθημα τοιούτων
+αποτυχιών. Η υπερβολική πείνα, η οποία επεκράτει εις όλας τας
+επαρχίας, ηνάγκασεν όλον το στρατιωτικόν ομού με τους
+διασωθέντας από το Μεσολόγγιον να αποσυρθώσιν όπου εύρισκον
+αφθονώτερα τα προς ζωάρκειαν. Όλοι, όσοι δεν κατεδέχοντο ή
+εφοβούντο να υποβάλωσι πάλιν τον τράχηλόν των εις τον
+Οθωμανικόν ζυγόν, και οι γυμνασμένοι περισσότερον εις την
+στρατιωτικήν κατέφυγον εις την Πελοπόννησον. Οι λοιποί πολίται,
+μείναντες απροστάτευτοι από στρατιωτικήν δύναμιν και μη έχοντες
+τρόπον διά να μεταφέρωσιν αλλού τας οικογενείας των, εζήτησαν
+άσυλον εις τας αποτόμους κορυφάς των ορέων, εις τα δάση και εις
+τα σπήλαια· αλλά καταδιωκόμενοι και εκεί από τον ανίκητον
+εχθρόν, την πείναν, και βλέποντες ότι διά να αποφύγωσιν έν
+είδος θανάτου, έμελλον να υποπέσωσιν εις άλλο σκληρότερον,
+ηναγκάσθησαν να καταφύγωσιν εις ένα τρόπον σωτηρίας, τον οποίον
+μόνον τα ανίκητα ταύτα αίτια καταστήνουσιν ολιγώτερον
+επονείδιστον.
+
+Απεδέχθησαν την πολλάκις παρά των εχθρών προβληθείσαν υποταγήν.
+Ώστε εις διάστημα ενός μηνός μετά την πτώσιν του Μεσολογγίου,
+όλαι αι επαρχίαι της Στερεάς Ελλάδος υπετάχθησαν χωρίς πόλεμον
+εις τον Κιουταχήν, αυτός δε θέλων να καθησυχάση τα έτι
+εξηγριωμένα πνεύματα των Ελλήνων, εφέρετο με απαραδειγμάτιστον
+ημερότητα και συγκατένευσεν ευκόλως εις όλα των τα ζητήματα.
+Διά να καταστήση δε στερεωτέραν την ησυχίαν και να αφαιρέση
+πάσαν αιτίαν επαναστάσεως, διέταξε να φυλάττεται η μεγαλειτέρα
+ευταξία εις τα στρατεύματά του και επαίδευσεν αυστηρώς τους
+καταφρονήσαντας τας παραγγελίας του.
+
+Ο Καραϊσκάκης αναλαβών από την ασθένειάν του διευθύνθη εις
+Λάζον, όπου είχον καταφύγει διάφορα στρατιωτικά σώματα·
+ενόμιζεν ότι δι' αυτών ήθελε δυνηθή να βλάψη τίποτε ακόμη τους
+εχθρούς· αλλά ταύτα μη έχοντα πλέον τον αυτόν σκοπόν, δεν ήτον
+ελπίς να κατορθώσωσι τίποτε· μέρος επραγματεύετο μετά των
+εχθρών και μέρος έβλεπε τον Κάλαμον. Μόνος δε ο Καραϊσκάκης
+συνέλαβε την ιδέαν του να υπάγη εις την Διοίκησιν, να ζητήση
+νέας δυνάμεις και εφόδια διά να κινηθή εις νέαν εκστρατείαν
+κατά των Τούρκων εις Ρούμελην. Με αυτήν την απόφασιν εκίνησεν
+από τον Λάζον, έχων μεθ' εαυτού όλους, όσους εύρε συμφώνους με
+τα εδικά του φρονήματα, οι οποίοι εσυμποσούντο έως οκτακόσιοι.
+Διαβάς δε από τον Ισθμόν της Πελοποννήσου, έφθασεν εις Ναύπλιον
+την δεκάτην ογδόην Ιουλίου, καθ' ην εποχήν είχεν αναλάβει των
+Ελληνικών πραγμάτων την διεύθυνσιν η Διοικητική Επιτροπή.
+
+Πολλοί, και μάλιστα οι σημαντικώτεροι των κατοίκων της Στερεάς
+Ελλάδος, ευρίσκοντο κατ' εκείνην την εποχήν εις Ναύπλιον. Άμα
+έφθασεν ο Καραϊσκάκης και είδον ότι ο μόνος του σκοπός ήτον το
+να κατορθώση εκστρατείαν διά την πατρίδα των, όλοι προθύμως
+ανεδέχθησαν να φροντίσωσι διά παν ό, τι ήτον δυνατόν να
+συντελέση εις επιτυχίαν αυτής· αλλ' αι απόπειραί των εματαίοναν
+τας ελπίδας των επειδή η Διοικητική Επιτροπή, μ' όλον ότι
+έδειχνε μεγαλωτάτην προθυμίαν, δεν επραγματοποιούσε την
+εκστρατείαν ταύτην, διότι δεν ηδύνατο να χορηγήση τας αναγκαίας
+τροφάς και πολεμοφόδια· εκτός τούτου ανεφύη και άλλο εμπόδιον
+διά την τρέχουσαν τότε διαφωνίαν μεταξύ του στρατηγού και
+αντιστρατήγου Νοταρά περί της συνάξεως των εν Κορίνθω εθνικών
+σταφίδων, πολλοί απεσταλμένοι των δύο τούτων οπλαρχηγών
+συνήθροιζον στρατιώτας εις Ναύπλιον, υποσχόμενοι μισθούς και
+προπληρόνοντες μάλιστα και ικανά. Τούτο αδυνάτισε και
+ωλιγόστευσε το στράτευμα του Καραϊσκάκη, ώστε η εκστρατεία
+αύτη, αν και επιθυμείτο από τους πλειοτέρους, δεν ήθελε λάβει
+ποτέ έκβασιν, εάν δεν ήθελον συντρέξει αφ' ενός μεν μέρους ο
+κίνδυνος των Αθηνών, όπου είχον ήδη φθάσει αι προφυλακαί του
+εχθρικού στρατοπέδου, αφ' ετέρου δε αι σταλείσαι από τας
+Φιλελληνικάς εταιρίας τροφαί και πολεμοφόδια. Εις τας
+συνεισφοράς ταύτας των γενναίων Φιλελλήνων δικαίως πρέπει να
+αποδώση τις την επιτυχίαν και υποστήριξιν των έργων του
+Καραϊσκάκη.
+
+Ύστερον από μεγάλα εμπόδια και επιμόνους αντενεργείας, τας
+οποίας μόλις ημπόρεσε να υπερνικήση ο Καραϊσκάκης εις Ναύπλιον
+(14) απεφασίσθη τέλος πάντων Γενικός αρχηγός της Στερεάς
+Ελλάδος και διετάχθη να εκστρατεύση εις βοήθειαν των Αθηνών.
+Ανεχώρησεν από Ναύπλιον την 19 Ιουλίου, αλλ' αντί να έβγη
+εκείθεν αν όχι με πλειοτέρους, τουλάχιστον με όσους είχεν όταν
+ήλθεν από την Στερεάν Ελλάδα, μόλις ευρέθη με διακοσίους
+στρατιώτας και από αυτούς μερικοί έφυγον καθ' οδόν, συρόμενοι
+από την επιθυμίαν των μισθών, τους οποίους υπέσχοντο οι
+πολεμούντες περί σταφίδων, ώστε με μόνον εκατόν τριάκοντα
+στρατιώτας έφθασεν εις Σαλαμίνα. Με αυτούς επεχειρίσθη το μέγα
+της νέας επαναστάσεως της Ρούμελης έργον. Και είναι παράδοξον
+πώς ημπόρεσε να συγκροτήση στερεόν στρατόπεδον χωρίς ικανήν
+στρατιωτικήν δύναμιν και χωρίς χρήματα, ενώ όλα τα στρατεύματα
+και της Πελοποννήσου και της Ρούμελης συνέρρεον εις την
+διανομήν των σταφίδων της Κορίνθου. Αλλ' εις την συγκρότησιν
+του στρατοπέδου τούτου κατά μέγα μέρος συνετέλεσαν και οι
+στρατηγοί Ν. Κριζιώτης, Βάσος και Λέκας, οι οποίοι είχον
+τοποθετηθή εις Ελευσίνα διά να προφυλάξωσι τα Δερβενοχώρια· δεν
+ήθελον όμως διαμείνει επί πολύ μόνοι των εις ταύτην την θέσιν,
+εάν δεν επεστηρίζοντο από την ελπίδα της ταχείας αφίξεως του
+Καραϊσκάκη. Το επιχείρημα τούτο του Καραϊσκάκη, καθ' ην εποχήν
+μάλιστα τα λοιπά στρατεύματα ενησχολούντο εις τον
+σταφιδοπόλεμον, συνετέλεσε πολλά εις το να στήση, τα πρώτα
+θεμέλια της δόξης του, την οποίαν εστερέωσεν ακολούθως διά των
+λαμπρών έργων του.
+
+Άμα έφθασεν εις Σαλαμίνα ο Καραϊσκάκης, ανταμώθη με τους
+στρατηγούς Βάσον και Κριζιώτην, ελθόντας εκεί διά να τον
+προϋπαντήσωσι. Μη θέλων να χάση καιρόν, τους εσυμβουλεύθη εις
+ποίον μέρος είναι ωφελιμώτερον να συγκροτήση στρατόπεδον.
+Επειδή δέ τις επρόβαλε τον Πειραιά, ο Καραϊσκάκης ων άπειρος
+των τόπων, έκρινεν εύλογον να υπάγωσιν όλοι ομού διά να
+παρατηρήσωσι την θέσιν ταύτην και ούτω να επιχειρήσωσι την
+συγκρότησιν του στρατοπέδου. Την επομένην λοιπόν ημέραν εμβήκαν
+εις πλοιάρια όλοι οι ανωτέρω στρατηγοί, έχοντες μαζύ των έως
+είκοσι στρατιώτας, και απέβησαν εις τον Πειραιά. Αλλ' ενώ
+παρατηρούντες την θέσιν επροόδευον προς την ξηράν, εμπίπτουσιν
+εις μίαν ενέδραν εχθρικήν πολύ ανωτέραν από αυτούς κατά την
+πληθύν των ανθρώπων. Βλέποντες λοιπόν ότι δεν ήσαν ικανοί ν'
+αντιπαραταχθώσι κατ' αυτών, τρέπονται εις φυγήν και διασώζονται
+εις τα πλοιάριά των· εφονεύθη όμως είς από τους μετ' αυτών
+στρατιώτας και επιάσθησαν ζώντες έξ.
+
+Ο Καραϊσκάκης μη δυνηθείς να παρατηρήση καλώς την θέσιν του
+Πειραιώς, υποπτεύσας μάλιστα ότι επροδόθη το σχέδιον (15), δεν
+έκρινε πλέον ωφέλιμον, και ίσως ούτε δυνατόν, το να συγκεντρωθή
+εις τον Πειραιά στρατόπεδον. Όθεν απεφάσισε να τοποθετήση το
+στράτευμα εις Ελευσίνα μερικόν καιρόν, έως ου δηλαδή να λάβη
+την αναγκαίαν αύξησιν, και έπειτα να υπάγη διά ξηράς να
+τοποθετηθή πλησίον του Κιουταχή, διά να ελαφρύνη το βάρος των
+πολιορκουμένων, αναγκάζων τον εχθρόν να διαμοιράζη τας δυνάμεις
+του. Αλλ' ο Κιουταχής υποπτεύσας ταύτα, απεφάσισε να κάμη
+έφοδον εις την πόλιν και να προλάβη την κυρίευσίν της, πριν
+καταφθάση ο Καραϊσκάκης να συγκροτήση το μελετώμενον
+στρατόπεδον.
+
+Το πρωί λοιπόν της τρίτης του Αυγούστου έκαμεν έφοδον από το
+μέρος της πύλης των Γύφτων (16) και από τους προμαχώνας των
+Αγίων Θεοδώρων και Αγίων Αναργύρων, μέρη τα οποία
+εικοσιτέσσαρας ώρας αδιακόπως προεκανονοβόλησεν· αλλ' από μεν
+την πύλην των Γύφτων αντεκρούσθησαν ανδρείως και ωπισθοδρόμησαν
+οι εχθροί, εισήλθον όμως εις την πόλιν από τα κρημνισθέντα μέρη
+του περιβόλου του μεταξύ των δύο ανωτέρω προμαχώνων.
+
+Η μεγάλη έκτασις της πόλεως και του περιβόλου των Αθηνών δεν
+ήτον δυνατόν να φυλαχθή όχι από χιλίους πολεμιστάς, οι οποίοι
+την υπερασπίζοντο, αλλά και από δεκαπλασίαν δύναμιν, ενώ
+μάλιστα οι πολιορκούντες εχθροί ελέγετο να είναι είκοσι περίπου
+χιλιάδες. Οι πολιορκούμενοι μ' όλο τούτο αντέστησαν με μεγάλην
+ανδρίαν και προθυμίαν, αλλά μη προφθάνοντες να ανοικοδομώσι τα
+από τους εχθρικούς κανονοβολισμούς κρημνιζόμενα μέρη του
+περιβόλου, ηναγκάζοντο να οπισθοδρομώσι προς την Ακρόπολιν,
+πολεμούντες όμως μ' επιμονήν και μη αφίνοντες τους εχθρούς να
+κυριεύσωσιν ατιμωρητί ουδέ μικρόν μέρος της πόλεως.
+
+Εις την μάχην ταύτην πολλοί εξ αμφοτέρων των μερών και
+εφονεύθησαν και αιχμαλωτίσθησαν. Οι Έλληνες όμως είχον την
+υπεροχήν του να πολεμώσιν από τας οικοδομάς και τα τείχη και
+διά τούτο δεν έπαθον τόσην φθοράν, εις όσην κατά φυσικόν λόγον
+πρέπει να υπέπεσον οι εχθροί. Καθ' όσον όμως είναι δυνατόν να
+πιθανολογήση τις τας ζημίας αμφοτέρων των μερών, από μεν τους
+Έλληνας εφονεύθησαν έως είκοσιν, επληγώθησαν έως εβδομήκοντα
+και επιάσθησαν ζώντες έως πεντήκοντα, εκ των οποίων δέκα μεν
+ήσαν άνδρες, αι δε λοιπαί γυναίκες και παιδία· από δε τους
+εχθρούς εζωγρήθησαν μεν ολίγοι, εν οις όμως ο πρώτος των
+πυροβολιστών του Κιουταχή, εφονεύθησαν δε υπέρ τους τριακοσίους
+και επληγώθησαν πολύ περισσότεροι. Οι πολιορκούμενοι δεν
+παρεχώρησαν εις τον εχθρόν εξ ολοκλήρου όλην την πόλιν, αλλ'
+οχυρωθέντες εις τας πλησίον της Ακροπόλεως οικοδομάς από το
+μέρος του Καρασογιού έως της πύλης των Αλβανών (17) αντέστησαν
+εις τους εχθρούς και απέκρουσαν την ορμήν των ικανάς ημέρας.
+
+Η πτώσις της πόλεως των Αθηνών ηνάγκασε τον Καραϊσκάκην να
+επιταχύνη τα κατά των εχθρών κινήματα. Εξέδωκε λοιπόν
+προσκλήσεις διά να συνέλθωσιν όλα τα στρατεύματα εις Ελευσίνα,
+όπου έμελλε να συγκροτηθή το γενικόν στρατόπεδον. Έφθασε κατ'
+εκείνας τας ημέρας και το τακτικόν υπό τον Φαβιέρον,
+συγκείμενον από χιλίους διακοσίους περίπου, και έν σώμα υπό τον
+Γεώργιον Χελιώτην, σταλμένον εις βοήθειαν του Καραϊσκάκη από
+τον στρατηγόν Νοταράν. Εγένοντο λοιπόν όλοι οι ετοιμασθέντες
+διά την εκστρατείαν ταύτην περίπου τέσσαρες χιλιάδες εξακόσιοι.
+
+Την πέμπτην του Αυγούστου περί το εσπέρας εκίνησαν από Ελευσίνα
+όλα τα ανωτέρω στρατεύματα και περί τα μεσάνυκτα έφθασαν εις
+Χαϊδάρι, όπου επυροβόλησαν μονόφορα διά να κάμωσι γνωστόν τον
+ερχομόν των εις τους πολιορκουμένους και να τους προδιαθέσωσιν
+εις τον αγώνα, όστις έμελλε να συμβή την ερχομένην ημέραν. Από
+τον τουφεκισμόν τούτον ενόησαν και οι Τούρκοι τον ερχομόν των
+Ελληνικών στρατευμάτων, και ο Κιουταχής διπλασιάσας αμέσως τας
+νυκτερινάς φυλακάς προετοιμάζετο όλην την νύκτα διά να
+συγκροτήση μάχην την ακόλουθον ημέραν.
+
+Ο Καραϊσκάκης γνωρίζων ότι αι δυνάμεις του δεν ήσαν ικαναί διά
+να εφορμήση αυτός πρώτος κατά του εχθρού και ων βέβαιος ότι οι
+Τούρκοι, αφ' ού αυτός ήθελεν οχυρωθή εις ταύτην την θέσιν,
+έπρεπε να κινηθώσι κατ' αυτού (διότι δεν ηδύναντο να μένωσιν
+ήσυχοι, έχοντες εις τα οπίσθιά των τοιούτον σώμα), απεφάσισε να
+κατασκευάση οχυρώματα, εις τα οποία να τοποθετήση μέρος των
+ατάκτων στρατευμάτων διά ν' απαντήσωσι πρώτα την εχθρικήν
+ορμήν. Όλον δε το τακτικόν εκρίθη εύλογον να τοποθετηθή εις
+μίαν κοιλάδα, όπισθεν δε και εκ πλαγίων αυτού να τοποθετηθή το
+άτακτον· περιπλέον το υπό τον Κριζιώτην και Βάσον σώμα διωρίσθη
+να εφορά τα κινήματα του στρατεύματος και όπου ήθελεν ίδει
+ανάγκην, να τρέχη εις βοήθειαν.
+
+Κατ' αυτόν τον τρόπον παραταχθέντες ολίγον προ της ανατολής του
+ηλίου επερίμενον τους εχθρούς. Αυτοί δε αντιταχθέντες, αφ' ού
+εκανονοβόλησαν ικανώς με δύο κανόνια, τα οποία διά νυκτός
+έστησαν αντικρύ του Ελληνικού στρατεύματος, ώρμησαν με
+προθυμίαν εναντίον των Ελλήνων. Διηθημένοι δε εις όσα σώματα
+έβλεπον παρατεταγμένους και τους Έλληνας, προσέβαλεν έκαστον
+εις τους αντιτεταγμένους· αλλά δύο, τα πολυπληθέστερα και
+δυνατώτερα, επέπεσον το μεν προς τους κλεισμένους εις τα
+οχυρώματα, οι οποίοι ήσαν το Θετταλομακεδονοθρακικόν σώμα υπό
+την οδηγίαν του Περραιβού και Στέφου, το δε προς το τακτικόν.
+Αντεκρούσθησαν όμως με ανδρείαν και από τα δύο μέρη· και επειδή
+δεν ημπόρεσαν ούτε το έν ούτε το άλλο σώμα να μετακινήσωσιν από
+τον τόπον του, εκρύφθησαν όπισθεν εις τας εξοχάς της γης και
+μέσα εις τα κοιλώματα, κατά την συνήθειαν των Αλβανών· αλλά
+πριν λάβωσι καιρόν να οχυρωθώσι τόσον πλησίον, εφώρμησαν
+πανταχόθεν οι Έλληνες, τους έτρεψαν εις φυγήν και τους
+κατεδίωξαν έως εις τας θέσεις των, ότε ολίγον έλειψε να
+κυριεύσωσι και τα κανόνια των.
+
+Εις την περίστασιν ταύτην ο Φαβιέρος έδωκε γνώμην να
+εξακολουθήσωσι την καταδίωξιν έως να έμβωσιν εις την πόλιν,
+προβάλλων ότι η επιτυχία αύτη των Ελλήνων θέλει προξενήσει
+τόσην δειλίαν εις τους εχθρούς, ώστε να μην αντιπαραταχθώσι
+πλέον και ν' αφήσωσι την πόλιν χωρίς πόλεμον. Ο Καραϊσκάκης
+όμως δεν έκρινεν ωφέλιμον την επί πλέον καταδίωξιν διότι
+εφοβείτο τον σκορπισμόν και εξάπλωσιν των Ελλήνων εις τόπον
+επίπεδον, όπου ο εχθρός ήτον επικρατέστερος διά το ιππικόν, και
+διότι ο εχθρός είχεν ακόμη αρκετόν αριθμόν στρατιωτών, οι
+οποίοι δεν είχον λάβει μέρος εις ταύτην την μάχην. Διά ταύτα
+ανεκάλεσε τα Ελληνικά στρατεύματα από την καταδίωξιν και τα
+διέταξε να πιάσωσι τας οποίας είχον εξ αρχής θέσεις. Ο Φαβιέρος
+ελυπήθη κ' εδυσαρεστήθη καθ' υπερβολήν, διότι δεν εισηκούσθη το
+πρόβλημά του, και την δυσαρέσκειάν του την έκαμε γνωστήν εις
+τον Καραϊσκάκην.
+
+Εις την μάχην ταύτην από μεν τους Έλληνας εφονεύθησαν οκτώ και
+επληγώθησαν είκοσι δύω, από δε τους εχθρούς ελέγετο να
+εφονεύθησαν περισσότεροι των τετρακοσίων και να επληγώθησαν
+διπλάσιοι. Όλοι οι παρευρεθέντες εις ταύτην την μάχην Έλληνες
+ηγωνίσθησαν με ανδρείαν· η μεγαλητέρα όμως φθορά του εχθρού
+έγεινεν από τον λόχον των ανδρείων Φιλελλήνων, από το τακτικόν
+και από το οχύρωμα των υπό τον Περραιβόν. Τα εις την αριστεράν
+πλευράν σώματα επί μεν της εφόδου των εχθρών ηκροβολίζοντο
+μόνον, διότι δεν ήλθε κατ' αυτών σημαντικόν σώμα, συνετέλεσαν
+όμως εις την τροπήν των Τούρκων, η οποία έλαβε την αρχήν της
+πρώτον από το μέρος των.
+
+Εις το λοιπόν της ημέρας ταύτης διάστημα, καθώς και εις όλην
+την ερχομένην, δεν έγεινεν ούτε από το έν μέρος, ούτε από το
+άλλο κανέν πολεμικόν κίνημα. Καθείς ωχυρώνετο εις την θέσιν του
+και ετοιμάζετο εις μέλλουσαν συμπλοκήν. Ο Κιουταχής μη νομίζων
+ικανήν την οποίαν είχε δύναμιν, επροσκάλεσε και τον Ομέρ πασάν
+Καρυστινόν και άλλα σώματα, τα οποία είχε τοποθετήσει
+προηγουμένως αλλαχού, ώστε όλοι οι εις μάχην ετοιμασθέντες
+συνίσταντο εις έξ χιλιάδας πεζούς και δισχιλίους ιππείς. Οι δε
+Έλληνες επεσκεύασαν τα οχυρώματά των και έστησαν και τέσσαρα
+μικρά κανόνια.
+
+Την επομένην ημέραν πριν της ανατολής του ηλίου
+αντιπαρετάχθησαν αμφότερα τα μέρη εις μάχην. Οι Έλληνες
+εφύλαξαν την ιδίαν τάξιν, την οποίαν είχον και εις την
+προλαβούσαν συμπλοκήν, εκτός του Φαβιέρου (18) όστις αποχωρήσας
+από το όλον του τακτικού διακοσίους στρατιώτας τους ετοποθέτησε
+τεσσαράκοντα βήματα μακράν του περιβολίου το οποίον κατείχον οι
+λοιποί τακτικοί και μέρος άτακτων. Εδόθη εις τους Τούρκους το
+σημείον της επιθέσεως, και αμέσως εφώρμησαν κατά των Ελλήνων,
+έκαστον σώμα προς ους ήτον διωρισμένον, το δε ιππικόν όλον
+σχεδόν ώρμησε κατά των προτεταγμένων τακτικών· αυτοί εδέχθησαν
+τους ιππείς με μεγάλην ανδρίαν και, κατά την οποίαν είχον
+διαταγήν, οι εις την πρώτην σειράν τεταγμένοι πυροβολήσαντες
+μετέβησαν όπισθεν, το ίδιον έπραξαν και οι εις την δευτέραν.
+Επειδή όμως οι εχθροί αν και εφονεύοντο ικανοί, ως μη απέχοντες
+ουδ' είκοσι βήματα των Ελλήνων, επροχώρουν μ' όλον τούτο
+πάντοτε και κατά πρόσωπον και εκ πλαγίων με σκοπόν να
+περικυκλώσωσι το σώμα τούτο των τακτικών, οι της τρίτης σειράς
+δεν επρόφθασαν να πυροβολήσωσιν, αλλά διαλυθείσης της τάξεως
+αυτών από τους ιππείς, ηναγκάθησαν να τραπώσιν εις φυγήν.
+Ιππείς και τακτικοί επεριπλέχθησαν, ώστε και οι εις τον τοίχον
+του περιβολίου Έλληνες δεν εδύναντο να πυροβολήσωσι διά τον
+φόβον του να βλάψωσι και τους οικείους των· εις ολίγων στιγμών
+διάστημα όσοι εκ των τακτικών επρόλαβον, κατέφυγον εις τους
+οικείους των· οι δε περικυκλωθέντες, οι οποίοι ήσαν έως
+τεσσαράκοντα, κατεκόπησαν και αιχμαλωτίσθησαν.
+
+Αφ' ού διεχωρίσθησαν οι τακτικοί από το ιππικόν, άρχισεν ο
+πυροβολισμός πανταχόθεν, και οι μεν ιππείς κτυπώμενοι από τους
+εις το περιβόλιον Έλληνας, τους οποίους δεν ημπόρεσαν να
+μετακινήσωσιν, ηναγκάσθησαν να οπισθοδρομήσωσιν· οι δε εις τα
+άλλα Ελληνικά σώματα προσβαλόντες, μη δυνηθέντες να τρέψωσιν
+αυτά εις φυγήν με την πρώτην έφοδον, ετοποθετήθησαν πλησίον και
+υποκρυφθέντες όπισθεν των εξοχών της γης και εντός των
+κοιλωμάτων των ρυάκων, αντεμάχοντο με τους Έλληνας, των οποίων
+ο τουφεκισμός ήτον αδιάκοπος· αφ' ού δε εκ διαλειμμάτων έκαμαν
+και ικανάς εφόδους κατά των Ελληνικών προμαχώνων και
+απεκρούσθησαν, τελευταίον εδόθησαν εις συνεχή κανονοβολισμόν.
+Αυτό τούτο έκαμον και οι Έλληνες, αλλ' η εκ των Ελληνικών
+κανονίων βλάβη ήτον πολλά μικρά, ως προς εκείνην την οποίαν
+επροξενούσαν τα των εχθρών, διότι τα Ελληνικά κανόνια ήσαν
+ασυγκρίτως μικρότερα των τουρκικών και διότι δύο εξ αυτών
+αποκατέστησαν ανίκανα ως συντριβέντων των τροχών των.
+
+Ο τρόπος ούτος του πολεμείν διήρκεσεν έως το εσπέρας. Επειδή δε
+ικανός αριθμός Ελλήνων επληγώθησαν, τους οποίους δεν είχον
+ευκολίαν δι' έλλειψιν φορτηγών να τους μεταφέρωσιν εις Ελευσίνα
+ή άλλον τόπον ασφαλείας, επειδή το νερόν δεν ήτον ικανόν εις
+όλον το στρατόπεδον, επειδή εξέλιπαν και αι τροφαί, όσας είχον
+λάβει μαζύ των οι Έλληνες, επειδή όλα ταύτα, λέγω,
+παρατηρούμενα από τους στρατιώτας, επροξένουν ζωηράν αθυμίαν
+και ψιθυρισμόν, ο Καραϊσκάκης φοβούμενος μήπως την ερχομένην
+νύκτα λειποτακτήσωσι τινές και το παράδειγμά των δώση αιτίαν να
+διαλυθή αισχρώς το στρατόπεδον και ίσως να πάθη και καμμίαν
+αδιόρθωτον ζημίαν, διώρισε να ετοιμασθώσιν όλοι διά να
+αναχωρήσωσι πλησιαζούσης της νυκτός.
+
+Ολίγον λοιπόν προ της δύσεως του ήλιου εκίνησαν συγχρόνως οι
+Έλληνες προς Ελευσίνα. Αλλ' οι Τούρκοι, οι οποίοι καθ' όλον το
+διάστημα της ημέρας δεν είχον προξενήσει σημαντικήν φθοράν εις
+τους Έλληνας, ώστε να υποπτεύσωσι φυγήν, ιδόντες αυτούς
+περιστρεφομένους εις τας θέσεις των, υπέθεσαν ότι έμελλον να
+κάμωσι γενικήν έφοδον· συγκεντρωθέντες λοιπόν ενεδυναμώνοντο
+εις αυτάς με σκοπόν να αντικρούσωσι την ορμήν των. Όταν δε
+είδον ότι οι Έλληνες έφευγον, δεν ήτον καιρός πλέον να τους
+καταδιώξωσι, διότι είχον αρκετά απομακρυνθή απ' αυτούς.
+
+Εις την φυγήν των οι Έλληνες δεν έπαθον καμμίαν ζημίαν,
+αποπλανηθέντες όμως διά το σκότος της επελθούσης νυκτός, άλλοι
+μεν την επιούσαν ημέραν έφθασαν εις το στρατόπεδον, άλλοι δε
+μόλις την δευτέραν και τρίτην. Τα δε κανόνια, μη δυνάμενοι να
+τα μετακομίσωσιν οι παραλαβόντες ταύτα χωρικοί, τα έκρυψαν εις
+μέρος απόκρυφον· αλλά προδοθέντα εκυριεύθησαν μετά ταύτα από
+τους εχθρούς. Εις την τελευταίαν μάχην εφονεύθησαν και
+αιχμαλωτίσθησαν Έλληνες υπέρ τους εβδομήκοντα, εκ των οποίων οι
+περισσότεροι τακτικοί· από δε τους εχθρούς, ως ελέγετο μετά
+ταύτα από Αλβανούς, εφονεύθησαν υπέρ τους πεντακοσίους,
+επληγώθησαν δε πολύ περισσότεροι, εκ των οποίων ολίγοι διέφυγαν
+τον θάνατον μη έχοντες, εν καιρώ θέρους μάλιστα, την ανήκουσαν
+περιποίησιν.
+
+Μετά την μάχην ταύτην ανεχώρησαν από το στρατόπεδον πολλοί από
+τους Δερβενοχωρίτας, Αιγινήτας και Σαλαμινίους, καθώς και από
+τους Στερεοελλαδίτας, όσοι δεν επαγγέλλοντο τον στρατιώτην,
+αλλ' ήλθον διά να λάβωσι μέρος εις ταύτην την μάχην. Το δε
+τακτικόν χωρίς την γνώμην και συγκατάθεσιν του Καραϊσκάκη
+μετεβιβάσθη από τον Φαβιέρον εις Αμπελάκι, χωρίον της
+Σαλαμίνος, επί λόγω του να αναλάβη εις μερικάς ημέρας από τους
+κόπους της εκστρατείας. Ο Καραϊσκάκης εδυσαρεστήθη καθ'
+υπερβολήν και δεν είχε πλέον διόλου συστολήν εις την φύσει
+αχαλίνωτον γλώσσαν του· δεν έμεινεν όμως ούτε ο Φαβιέρος
+αδιάφορος εις τα κατ' αυτού λεγόμενα· ελπίζων μάλιστα να
+ωφεληθή από την αποτυχίαν ταύτην, την οποίαν αυτός απέδιδεν εις
+τον Καραϊσκάκην, και υποθαλπόμενος από τους εν Ναυπλίω εχθρούς
+του Καραϊσκάκη, ανέφερεν εις την Κυβέρνησιν ότι δεν είναι
+δυνατόν να οδηγηθή καλώς τακτικόν στράτευμα από άνθρωπον
+ανίδεον διόλου της τακτικής. Επεθύμει και ήλπιζε να κατασταθή
+γενικός αρχηγός της εκστρατείας ταύτης, ή αν τούτο δεν
+εκατορθώνετο, τουλάχιστον να επιτύχη ώστε το τακτικόν να μην
+υπόκειται διόλου εις τον Καραϊσκάκην.
+
+Η Διοίκησις, γνωρίζουσα αφ' ενός μέρους πόσον αναγκαίος ήτον ο
+Καραϊσκάκης εις την εκστρατείαν ταύτην διά τα προσωπικά του
+προτερήματα και διά την οποίαν έχαιρεν υπόληψιν από το
+στρατόπεδον, μη θέλουσα δε αφ' ετέρου να δυσαρεστήση και τον
+Φαβιέρον, τον οποίον ομοίως ενόμιζεν ωφέλιμον διά τα πράγματα
+της Στερεάς Ελλάδος, επροσπάθησε να συμβιβάση την μεταξύ των
+διαφοράν· και διά να οικονομήση την αίτησιν του Φαβιέρου, χωρίς
+να πειράξη την φιλοτιμίαν του Καραϊσκάκη, έγραψε προς τον
+δεύτερον να συμβουλεύεται τον Φαβιέρον εις τα πολεμικά του
+σχέδια, ως άνθρωπον έμπειρον εις τα πολεμικά και φίλον της
+πατρίδος. Αλλά τόσον τούτο το μέσον καθώς και όσα άλλα
+μετεχειρίσθησαν άλλοι προς συμβιβασμόν απέβησαν μάταια. Ο
+Καραϊσκάκης επιμένων διέταξε τον Φαβιέρον να μεταφέρη το
+τακτικόν εις το στρατόπεδον της Ελευσίνος, όπου ήτον υποψία να
+γένη κίνημα παρά των εχθρών· ο Φαβιέρος όμως δεν υπήκουσεν,
+επρόβαλε δε ως δικαιολόγημα ότι οι τακτικοί συναναστρεφόμενοι
+μετά των ατάκτων διαφθείρουσι τα ήθη των. Τούτο παρώξυνε
+μεγάλως τον Καραϊσκάκην, ώστε δεν άφινε να του διαφύγη καμμία
+περίστασις, εις την οποίαν ηδύνατο να κατακρίνη και να υβρίση
+σκληρώς τον Φαβιέρον.
+
+Οι εχθροί του Καραϊσκάκη, εκ των οποίων τινές ευρίσκοντο και
+εις το ίδιον στρατόπεδόν του, επιθυμούντες ν' αφαιρέσωσι από
+αυτόν την αρχηγίαν και αποτυχόντες του να το κατορθώσωσι διά
+της Κυβερνήσεως, έβαλαν προ οφθαλμών να διαλύσωσι το
+στρατόπεδον, διό και εζήτουν αφορμήν, ήτις κατά δυστυχίαν δεν
+άργησε να παρουσιασθή. Ο Κιουταχής έγραψε διαταγάς προς τους
+κατοίκους των χωρίων της Αττικής (οι οποίοι ήσαν μεν
+υποτεταγμένοι εις τους Τούρκους, συνεννοούτο όμως τινές εξ
+αυτών και με τους Έλληνας) ότι εντός ολίγων ημερών εκστρατεύει
+εις Ελευσίνα διά να καταστρέψη τους εκεί εμφωλεύοντας Έλληνας,
+γνωστοποιεί δε τούτο εις τους κατοίκους διά να μη δειλιάσωσιν
+από το κίνημα, αλλά να μένωσιν ήσυχοι εις τα χωρία των. Τα
+γράμματα ταύτα εφέρθησαν εις το στρατόπεδον του Καραϊσκάκη.
+Συνέβη δε ταυτοχρόνως να έλθη και ετέρα είδησις περί της
+εκστρατείας ταύτης από το ίδιον στρατόπεδον του Κιουταχή. Ώστε
+οι εχθροί του Καραϊσκάκη, οι οποίοι επεθύμουν του στρατοπέδου
+την διάλυσιν, επαρουσίαζον εις τους στρατιώτας μέγιστον τον
+κίνδυνον, εάν δεν προλάβωσι να φύγωσιν από Ελευσίνα, και τον
+όλεθρον άφευκτον, αν πολιορκηθώσιν. Ο Καραϊσκάκης επροσπάθησε
+να εμπνεύση θάρρος εις τους στρατιώτας· βλέπων όμως ότι ο
+θόρυβος εγίνετο από στιγμήν εις στιγμήν μεγαλήτερος, εκάλεσεν
+όλους τους αξιωματικούς του στρατοπέδου και τους παρεκίνησεν,
+εάν δεν θέλωσι να μείνωσιν εις την θέσιν των διά να πολεμήσωσι
+τον εχθρόν, τουλάχιστον ας υπομείνωσιν εις το στρατόπεδον, έως
+ου να ιδώσιν ερχόμενον τον εχθρόν, και τότε δύνανται χωρίς
+εντροπήν να μεταβώσιν εις άλλο οχυρώτερον μέρος. Ενώ εγίνοντο
+αι συνομιλίαι αύται, ήρχοντο αγγελίαι από στιγμήν εις στιγμήν
+ότι οι στρατιώται λειποτακτούσιν αδιακόπως από το στρατόπεδον·
+οι επιθυμούντες μάλιστα την διάλυσιν του στρατοπέδου
+επαρουσίαζαν την λειποταξίαν μεγαλητέραν και τον κίνδυνον
+σημαντικότερον. Επειδή δε ο Καραϊσκάκης επιμένων δεν έδιδε
+γνώμην να φύγωσι, τινές των αξιωματικών προσκαλούντες και τους
+άλλους εις την φυγήν ενώπιον του Καραϊσκάκη, είπον ότι δεν
+κάθονται να γένωσι θύματα της φιλοδοξίας του Καραϊσκάκη, τότε ο
+Καραϊσκάκης απεκρίθη με αγανάκτησιν «Πηγαίνετε όπου αγαπάτε. Ο
+Καραϊσκάκης θέλει επιμείνει εις την θέσιν του, και ας χαθή.
+Όταν όμως σας ερωτήσωσιν οι άνθρωποι τι εκάμετε τον αρχηγόν
+σας, ειπέτε ότι τον παρεδώσαμεν εις τους εχθρούς, διότι δεν
+ηθέλησε να γένη αρχηγός της λειποταξίας». Ο λόγος ούτος
+εκφωνηθείς με τόνον και πάθος, οποίον απαιτούσεν η περίστασις,
+έκαμε ζωηράν εντύπωσιν εις όλους τους παρευρεθέντας
+αξιωματικούς και στρατιώτας, δεν ημπόρεσεν όμως να εμποδίση και
+τους ενεργούντας την διάλυσιν του στρατοπέδου. Αυτοί
+παρασύραντες και τους στρατιώτας ανεχώρησαν από Ελευσίνα περί
+τα μεσάνυκτα και μετέβησαν εις Σαλαμίνα (19).
+
+Ο Καραϊσκάκης συντροφευμένος από τους σημαντικωτέρους
+αξιωματικούς επήγεν εις τον τόπον, όπου εσυνείθιζον να θέτωσι
+την νυκτερινήν εμπροσθοφυλακήν, και ανάψαντες φωτίας
+διενυκτέρευσαν εκεί διά να δώσωσι τρόπον τινά θάρρος εις τους
+δειλιάσαντας στρατιώτας. Μ' όλα όμως τα μέτρα ταύτα, μόλις
+έμειναν εις το στρατόπεδον οι σημαντικώτεροι αξιωματικοί και
+έως τριακόσιοι στρατιώται, και ούτοι δε αφού τους παρεκάλεσε
+θερμώς ο Καραϊσκάκης να διαμείνωσιν εις το στρατόπεδον την
+νύκτα εκείνην διά να μη φύγωσιν με καταισχύνην, και τους
+υπεσχέθη ότι συγκατατίθεται ν' αναχωρήσωσι την επομένην ημέραν.
+Μ' όλα ταύτα ο Καραϊσκάκης μη έχων απόφασιν ν' αναχωρήση, εκτός
+εάν έβλεπε σημαντικήν εχθρικήν δύναμιν, επροσπαθούσε να
+ενθαρρύνη τους μείναντας αξιωματικούς και στρατιώτας, και οι
+λόγοι του (αφ' ού προϊούσης της ημέρας άρχισε να διαλύεται κατ'
+ολίγον ο φόβος, τον οποίον είχεν αποκαταστήσει μεγαλήτερον το
+βαθύ της νυκτός σκότος) έκαμαν τοιαύτην προσβολήν, ώστε μ' όλον
+ότι εφάνησαν ερχόμενοι οι εχθροί, αυτοί δεν εσυλλογίζοντο πλέον
+διά φυγήν, αλλ' ετοιμάζοντο δι' αντίκρουσιν. Οι εχθροί
+επλησίασαν έως βολής τουφεκίου εις το Ελληνικόν στρατόπεδον,
+και αφ' ού έκαμάν τινας αποπείρας και είδον ότι οι Έλληνες δεν
+φεύγουσιν, ανεχώρησαν οπίσω εις τας Αθήνας. Όλοι απέδωκαν εις
+μόνον τον Καραϊσκάκην την διατήρησιν του στρατοπέδου, και οι
+διαμείναντες αξιωματικοί και στρατιώται ευχαριστήθησαν πολλά
+διότι επείσθησαν εις την γνώμην αυτού και δεν ανεχώρησαν. Ο
+Καραϊσκάκης έγραψεν αμέσως αναφοράν εις την Κυβέρνησιν εναντίον
+των πρωταιτίων της λειποταξίας. Επειδή όμως αυτοί μετανοήσαντες
+εζήτησαν την συγχώρησιν, δεν ενέκρινε να επιμείνη, και ούτως
+εις ολίγας ημέρας συνήλθον πάλιν όλοι εις το στρατόπεδον.
+
+Οι εν τω φρουρίω απελπισθέντες του να ιδώσι την πολιορκίαν
+διαλυομένην ογλίγωρα, έλαβον υποψίαν ότι η σταθερότης και η
+επιμονή του Κιουταχή θέλει αποκλείσει το φρούριον ως και το
+Μεσολόγγιον. Και καθώς φυσικά συμβαίνει εις τους
+αποκλεισμένους, αισθανόμενοι ως και των μικροτάτων πραγμάτων
+την έλλειψιν και δυσαρεστούμενοι, κατέφυγον εις την ζήτησιν των
+μισθών των, πρόφασιν εις την οποίαν καταφεύγουσιν, όταν
+πλησιάζη ο κίνδυνος, όλοι όσοι δεν κινούνται από το αίσθημα του
+πατριωτισμού και της φιλοτιμίας (20). Ο δε φρούραρχος, μη
+δυνάμενος ν' αναβάλη την επίμονον αίτησίν των, ηναγκάσθη και
+την εθεράπευσε πραγματικώς με δόσιν μέρους του μισθού των,
+διότι μ' ελπίδας μόνον και υποσχέσεις δεν εδύνατο πλέον να τους
+αναπαύση. Αλλά μ' όλον ότι έγεινεν η οικονομία αυτή, πολλοί
+έφευγον κρυφίως από το φρούριον. Ο Γκούρας βλέπων τούτο και
+ακούων πολλούς μη ευχαριστουμένους να διαμείνωσιν εις την
+πολιορκίαν, εστοχάσθη ως απαραιτήτως αναγκαίον ν' αυξήση την εν
+τω φρουρίω δύναμιν, ώστε και άν ποτε μέρος της φρουράς ήθελεν
+αποφασίσει ν' αναχωρήση, η φυγή του να μην γείνη επαισθητή εις
+τους όσοι ήθελον μείνει. Απέστειλε λοιπόν τον εξάδελφόν του
+Ιωάννην Μαμούρην εις τον Καραϊσκάκην διά να ζητήση στρατιωτικήν
+δύναμιν, τον διέταξε δε, αν δεν δυνηθή να κατορθώση διά του
+Καραϊσκάκη τίποτε, να στρατολογήση αυτός αριθμόν τινα
+στρατιωτών και να τους οδηγήση ο ίδιος εις το φρούριον· του
+έδωκε δε και τ' αναγκαία διά την στρατολογίαν ταύτην χρήματα.
+
+Αν και η αποτυχία της εις Χαϊδάρι εκστρατείας ηνάγκασε την
+Κυβέρνησιν να λάβη μέτρα διά να δυναμώση περισσότερον το
+στρατόπεδον του Καραϊσκάκη, η βραδύτης όμως, με την οποίαν
+ενεργούσε διά την έλλειψιν των μέσων, εβίασε τον Καραϊσκάκην να
+φροντίση περί εσωτερικής ενδυναμώσεως της Ακροπόλεως Αθηνών·
+αλλά μη έχων χρήματα δεν εδυνήθη να πείση κανέν σώμα διά να
+εισέλθη εις το φρούριον. Όταν λοιπόν ήλθεν ο Μαμούρης και του
+εξήγησε την ανάγκην του φρουρίου, απεφάσισε να εμψυχώση το σώμα
+των Επτανησίων διά να εισέλθη εις το φρούριον, καθώς ήτον προ
+πολλού σχεδιασμένον. Το σώμα τούτο συνίστατο από διακοσίους
+περίπου στρατιώτας και εφοδιασθέν με τα διά συνεισφοράς
+συναχθέντα υπέρ αυτού χρήματα, απεφάσισε να εισέλθη, εις το
+φρούριον, οδηγούμενον από τον Ιωάννην Μαμούρην, όστις είχε την
+ανήκουσαν εμπειρίαν των οδών και των από τους εχθρούς αφυλάκτων
+διαβάσεων. Προσετέθησαν εις τούτους και πεντήκοντα περίπου
+στρατιώται, τους οποίους μισθώσας έλαβε μαζύ του ο Μαμούρης.
+
+Συνελθόντες λοιπόν όλοι ούτοι εις Αμπελάκι της Σαλαμίνος και
+γενόμενοι κατά πάντα έτοιμοι, εμβήκαν εις τα πλοία την
+δωδεκάτην του Σεπτεμβρίου και απέβησαν εις τα παράλια της
+Αττικής. Προχωρήσαντες προς το φρούριον από δρόμους μη
+φυλαττομένους από τους εχθρούς, επλησίασαν ικανώς, αλλά μετά
+επτά ωρών συνεχή οδοιπορίαν αποκαμόντες οι προπορευόμενοι,
+εστάθησαν ολίγον διά να περιμείνωσι τους ακολουθούντας· αυτοί
+όμως δεν εφάνησαν, διότι ταραχθέντες ως από πανικόν τινα φόβον
+είχον αποκοπή από τους προπορευομένους και είχον επιστρέψει
+οπίσω εις τα παράλια, όπου ήσαν τα πλοία περιμένοντα να ίδωσι
+την έκβασιν του επιχειρήματος. Ο Μαμούρης αφ' ενός μέρους διά
+την βραδύτητα των λοιπών στρατιωτών, αφ' ετέρου δε βλέπων ότι
+το φως της Σελήνης, η οποία είχεν ήδη προχωρήσει εις τον
+ορίζοντα, ήθελεν είναι επιβλαβές δι' αυτούς, διότι έμελλον να
+διαβώσι μεταξύ των εχθρικών χαρακωμάτων, συσκεφθείς και με τους
+λοιπούς στρατιώτας, απεφάσισε με κοινήν γνώμην να μην
+επιχειρήσωσιν εκείνην την νύκτα διά να έμβωσιν εις το φρούριον,
+αλλά κρυφθέντες εις κανέν μέρος να επιχειρήσωσι τούτο την
+ερχομένην νύκτα. Μετέβησαν λοιπόν εις Καρέαν, εις το
+μοναστήριον του Αγίου Ιωάννου, όπου παρέμειναν το λοιπόν της
+νυκτός διάστημα και την ακόλουθον ημέραν· αλλ' επειδή
+παρετήρησαν νέους προμαχώνας εις το μέρος, όπου έμελλον να
+εισέλθωσι, και επειδή υπώπτευσαν ότι εγνώσθησαν από τους
+εχθρούς, διότι τινές εξ αυτών κατά τύχην περιπατούντες είχον
+πλησιάσει αρκετά εις το μοναστήριον, ακούσαντες και την νύκτα
+μέγαν πυροβολισμόν των εχθρών, δεν έκριναν συμφέρον να
+δοκιμάσωσι την είσοδον, φοβούμενοι τα επακόλουθα της αποτυχίας
+δεινά. Όθεν επέστρεψαν την νύκτα εις το μέρος όπου είχον αποβή
+και εμβάντες εις τα πλοία ομού με τους οπισθοδρομήσαντας
+πρότερον επέστρεψαν εις Σαλαμίνα.
+
+Διά την αποτυχίαν ταύτην ελυπήθη μεγάλως ο Καραϊσκάκης, βλέπων
+δε όσον δυσκολοτέραν, τόσον αναγκαιοτέραν την εις το φρούριον
+είσοδον νέας δυνάμεως, επρόβαλεν εις τους λοιπούς, εν Ελευσίνι
+στρατηγούς να μισθώσωσιν εκατόν είκοσι στρατιώτας, να τους
+ενώσωσι με το Επτανήσιον σώμα, το οποίον δεν είχεν απελπισθή
+του να εισέλθη εις το φρούριον μ' όλην την αποτυχίαν, και να
+τους αποστείλωσιν εις το φρούριον με τας αναγκαίας προφυλάξεις.
+Εγένετο δεκτόν το πρόβλημά του· και αφ' ού έγεινεν η αναγκαία
+ετοιμασία, επεφορτίσθη ο Κριζιώτης να τους οδηγήση έως εις τον
+τόπον της αποβάσεως. Εμβάντες λοιπόν εις τα πλοία την εικοστήν
+εβδόμην του Σεπτεμβρίου, απέβησαν πλησίον των Τριών Πύργων και
+μετά δύω σχεδόν ωρών συνεχή οδοιπορίαν έφθασαν πλησίον εις την
+Ακρόπολιν. Αλλ' επειδή συναπαντήθησαν κατά τύχην από έν σώμα
+ιππικού των εχθρών, νομίσαντες ότι επροδόθη το σχέδιόν των
+ετράπησαν εις φυγήν. Οι εχθροί, μ' όλον ότι ήκουσαν τον θόρυβον
+των φευγόντων, δεν εκινήθησαν αμέσως εις καταδίωξιν είτε διά το
+σκότος της νυκτός, είτε διότι ενόμισαν εαυτούς ολίγους, και
+τούτο έδωκε καιρόν εις τους Έλληνας να διασωθώσι. Φεύγοντες μ'
+όλον τούτο διεκόπησαν εις διάφορα κόμματα· μέρος μεν, εν οις
+και ο επίτροπος του αρχηγού του σώματος των Επτανησίων (21),
+έφυγον προς τα βουνά και εκείθεν την ερχομένων ημέραν μετέβησαν
+εις το εν Ελευσίνι στρατόπεδον. Εκ δε των προς την θάλασσαν
+φυγόντων έν σώμα κατεδιώχθη από τους εχθρούς εις τον τόπον της
+αποβάσεως, αλλά πολέμησαν γενναίως και βοηθούμενον από τα πλοία
+διεσώθη αβλαβές, έξ δε καταφυγόντες εις μίαν εκκλησίαν κειμένην
+πλησίον των Τριών Πύργων ύστερον από ικανήν αντίστασιν
+εφονεύθησαν εκτός ενός, όστις διεσώθη κολυμβών, έν μέρος δε,
+συνιστάμενον από εικοσιπέντε σχεδόν εκ του σώματος των
+Επτανησίων, κατέφυγεν εις έν νησίδιον πλησίον της ξηράς, όπου
+οχυρωθέν εκ του προχείρου και αντιπολεμήσαν γενναίως προς
+πλήθος πεζών και ιππέων εχθρών και υπομείναν αφόβως τον συνεχή
+και αλλεπάλληλον κανονοβολισμόν όλην την ημέραν και την
+ακόλουθον νύκτα, διεσώθη τελευταίον αβλαβές από τον Κριζιώτην,
+όστις επήγεν εις βοήθειάν του με δύω πλοιάρια, με τα οποία και
+τους μετέφερεν εις τα μεγάλα πλοία, τα οποία δεν ημπορούσαν να
+πλησιάσωσιν εκεί διά την ρηχότητα των νερών.
+
+Η δευτέρα αύτη αποτυχία κατελύπησε τον Καραϊσκάκην και ομού με
+αυτόν όλους τους ευαισθήτους πατριώτας, αλλά την λύπην του την
+εκορύφωσεν η είδησις του θανάτου του Γκούρα (22), την οποίαν
+επίτηδες απεσταλμένοι από το φρούριον έφερον εις το
+στρατόπεδον. Δεν ήτον πλέον καιρός μακρών και βραδέων σκέψεων
+διότι εκτός της αθυμίας, την οποίαν φυσικώ τω λόγω επροξένησεν
+εις τους πολιορκουμένους, το συμβεβηκός τούτο ήτον υποψία
+διαιρέσεων και διχονοιών, το οποίον ημπορούσε να αυξήση τα
+δεινά των πολιορκουμένων. Συνεκάλεσε λοιπόν όλους τους
+στρατηγούς και αξιωματικούς τους συγκροτούντας το εν Ελευσίνι
+στρατόπεδον και ωμίλησεν ούτω· «Το φρούριον των Αθηνών
+κινδυνεύει και η πτώσις του θέλει είναι πτώσις όλης της Στερεάς
+Ελλάδος· δεν έχει εις άλλους τας ελπίδας του, παρά εις ημάς·
+δεν είναι εντροπή μας να το αφήσωμεν απροστάτευτον;» Όλοι
+ομοφώνως απεκρίθησαν ότι προσφέρουσι και την ιδίαν των ύπαρξιν
+διά την σωτηρίαν του φρουρίου. «Λοιπόν, επανέλαβεν ο
+Καραϊσκάκης, εγώ δεν βλέπω άλλον τρόπον αρμοδιώτερον και
+προχειρότερον, ειμή να δεχθή να εισέλθη εις το φρούριον επί
+κεφαλής της αποσταλησομένης εις αυτό βοηθείας είς από ημάς,
+όστις ήθελεν έχει ιδιαίτερον στρατιωτικόν σώμα, το οποίον να
+τον αγαπά ενταυτώ και να τον σέβεται· διά να μην αποτύχωμεν δε
+και ταύτην την φοράν, το οποίον θέλει είναι ολεθριώτατον, δύω
+βλέπω αρμοδιωτέρους, τον εαυτόν μου και τον στρατηγόν
+Κριζιώτην». Επειδή δε είπον μερικοί ότι δεν συμφέρει ο Γενικός
+αρχηγός να κλεισθή μέσα εις το φρούριον, αλλά να μείνη έξω και
+να προσπαθή περί διαλύσεως της πολιορκίας· — «Εκτός τούτου,
+επρόσθεσεν ο Καραϊσκάκης, ενώ δεν ημπορώ να χρησιμεύσω εις το
+φρούριον, όσον ο αδελφός μας Κριζιώτης· διότι πρώτην φοράν πατώ
+ταύτα τα χώματα· ο δε Κριζιώτης ως διατρίψας πολύν καιρόν εις
+τα εδώ γνωρίζει και τας θέσεις και τους κατοίκους και προ
+πάντων, διά τας οποίας έχει σχέσεις μετά των εν τω φρουρίω
+πολεμικών, θέλει κατασταθή σεβαστός εις τους πολιορκουμένους
+και θέλει διαθέσει άριστα τα πράγματα του φρουρίου». Όλοι
+ομοφώνως επαίνεσαν την γνώμην του Καραϊσκάκη και παρεκίνησαν
+τον Κριζιώτην διά να δεχθή το πράγμα. Ο δε Κριζιώτης κινούμενος
+από φιλοτιμίαν απεδέχθη χωρίς δυσκολίαν το πρόβλημα.
+
+Αλλ' άμα εκοινοποιήθη το πράγμα εις τους στρατιώτας αυτού,
+συνήχθησαν αμέσως περί αυτόν και μ' όλον ότι τον αγαπούσαν και
+τον εσέβοντο εις τον ανώτατον βαθμόν, μ' όλον τούτο δεν έλειψαν
+να του προξενήσωσιν ικανάς δυσκολίας· του επαρρησίασαν κατ'
+αρχάς τον κίνδυνον, με σκοπόν διά να τον αποτρέψωσιν από τούτο
+το επιχείρημα. Αλλ' επειδή αυτός επρόβαλεν, ότι είναι έτοιμος
+να καταφρονήση πάντα κίνδυνον, διά να μην παραβή την υπόσχεσίν
+του, εστράφησαν εις την αληθή αιτίαν, ότι χωρίς ικανά χρήματα
+δεν πρέπει να επιχειρισθή τοσούτον επικίνδυνον έργον.
+
+Το κεφάλαιον των χρημάτων το εστοχάσθη απ' αρχής ο Καραϊσκάκης,
+αλλά μη βλέπων τινά πόρον εσχεδίασε να υποχρεώση, τους
+στρατηγούς να καταθέσωσι μέρος και τα λοιπά να βιάση τους
+πλουσιωτέρους εκ των πλησιεστέρων χωρίων διά να τα δώσωσι.
+Πολλά σύντομα συνήχθησαν τα χρήματα και έγεινεν η ετοιμασία.
+Αλλά διά να μην αποτύχη και ταύτην την φοράν το επιχείρημα της
+εις το φρούριον εισόδου, εκρίθη αρμόδιον ώστε όλον το εν
+Ελευσίνι στράτευμα και τα εν Μεγάροις τότε νεωστί ελθόντα από
+Κόρινθον να υπάγωσι να τοποθετηθώσι πλησίον του εις Πατήσια
+στρατοπέδου του Κιουταχή και την νύκτα, καθ' ην ήτον
+συμφωνημένον να εισέλθη ο Κριζιώτης εις το φρούριον, να
+επιπέσωσιν, ή τουλάχιστον να πλησιάσωσιν εις το εχθρικόν
+στρατόπεδον, διά να μη δυνηθώσιν οι εχθροί να υπάγωσιν εις
+βοήθειάν των εν τη πόλει, όταν ο Κριζιώτης ήθελε δοκιμάσει την
+είσοδον.
+
+Την νύκτα της ενδεκάτης του Οκτωβρίου ήτον προσδιωρισμένον να
+δοκιμάση ο Κριζιώτης την είσοδον· έμελλε δε προηγουμένως να
+υπάγη να ετοιμασθή εις Αμπελάκι, να παραλάβη εκείθεν και το
+σώμα των Επτανησίων και διά των πλοίων να μεταβή εις τα παράλια
+της Αττικής. Την ενδεκάτην λοιπόν περί το γεύμα ειδοποιήσας ο
+Καραϊσκάκης και τους εις Μέγαρα ευρισκομένους, εκίνησε μ' όλον
+το στράτευμα προς τας Αθήνας διά του Μενιδίου· ήσαν δε όλοι
+ομού υπέρ τας τρεις χιλιάδας.
+
+Άμα είδον οι εν Μενιδίω Τούρκοι τους Έλληνας, ειδοποίησαν όλους
+τους κατοίκους, όντας εξαπλωμένους και εργαζομένους εις την
+προκειμένην πεδιάδα, να συνέλθωσιν εις το χωρίον διά να
+προφυλαχθώσιν· η από ιππείς όμως συγκειμένη εμπροσθοφυλακή των
+Ελλήνων προλαβούσα αιχμαλώτισεν ένα Οθωμανόν και δύο εκ των
+κατοίκων· ακροβολίσθη δε ολίγον και με τους εχθρούς έμπροσθεν
+του χωρίου. Διαβάντες εκείθεν οι Έλληνες έφθασαν περί την δύσιν
+του ηλίου εις Ζευγολατείον, χωρίον μικρόν έρημον, μίαν ώραν
+σχεδόν απέχον του εχθρικού στρατοπέδου. Άμα ενύκτωσεν οπωσούν
+και συνήλθον όλοι οι στρατιώται, διώρισεν ο Καραϊσκάκης ν'
+ανάψωσι φωτίας όσας πλειοτέρας δυνηθώσι, διά να φανερώσωσι τον
+ερχομόν των εις του εχθρούς και να τους παρουσιάσωσι την
+δύναμίν των μεγαλειτέραν απ' ό, τι πραγματικώς ήτον. Οι εχθροί
+όμως είχον ήδη πληροφορηθή περί τούτων από δύω ιππείς
+προαποσταλέντας επίτηδες από τους εις Μενίδι ευρισκομένους
+Τούρκους.
+
+Την πέμπτην ώραν της νυκτός ήτον συμφωνημένον να πλησιάση ο
+Κριεζώτης εις το φρούριον, και την ώραν ταύτην έπρεπε και τα
+έξω στρατεύματα να προσβάλωσιν εις το στρατόπεδον του Κιουταχή.
+Ο Καραϊσκάκης λοιπόν συγκαλέσας όλους τους αξιωματικούς του
+στρατεύματος επρόβαλε να γένη έφοδος γενική εις το εχθρικόν
+στρατόπεδον. Αλλ' επειδή πολλοί εναντιώθησαν, λέγοντες ότι δεν
+ήτον φρονήσεως έργον να επιπέσωσιν εις ωχυρωμένον στρατόπεδον,
+αντεπρόβαλε να εκλεχθώσιν οι ανδρειότεροι και τολμηρότεροι, διά
+να πλησιάσωσι καν εις το στρατόπεδον του εχθρού, να
+τουφεκίσωσιν από πλησίον και να κάμωσι κάποιον αντιπερισπασμόν,
+οι δε λοιποί να σταθώσιν οπίσω διά να υποστηρίξωσι τους
+πρώτους, αν συμβή να κινδυνεύσωσιν. Επειδή όμως ουδέ τούτο το
+σχέδιον δεν έγεινεν απ' όλους δεκτόν, και από φιλονεικίαν εις
+φιλονεικίαν μεταβαίνοντες δεν κατώρθωνον τίποτε, ο Καραϊσκάκης
+υποπτεύσας ότι εγίνετο οργανισμός διά να ματαιωθή ολοτελώς
+τούτο το κίνημα και ων ανήσυχος διά τον κίνδυνον των περί
+Κριζιώτην και επομένως του φρουρίου, είπε προς τους παρεστώτας
+αποφασιστικά· «Η ώρα ήλθε και όποιος αγαπά την πατρίδα ας έλθη
+κατόπι διά να σώσωμεν το φρούριον». Εκίνησε δε αμέσως πρώτος
+προς το εχθρικόν στρατόπεδον, και το παράδειγμά του ενέπνευσε
+θάρρος εις όλους, ώστε εκίνησαν προθύμως κατόπι του και ήθελον
+ίσως πλησιάσει όλοι εις το εχθρικόν στρατόπεδον, εάν είς από
+τους σημαντικούς Σουλιώτας αρχηγούς δεν ήθελεν οπισθοδρομήσει,
+λέγων· «Δεν πηγαίνω να θυσιάσω όσους στρατιώτας διέσωσα από το
+Μεσολόγγι». Το παράδειγμα τούτου έγεινεν αιτία να μην
+ακολουθήσωσι και οι λοιποί, άλλοι μην εννοούντες το πράγμα, οι
+περισσότεροι όμως χωρίς να ηξεύρωσι τίποτε, αλλ' υποθέτοντες
+ότι έγεινε κατά διαταγήν του αρχηγού.
+
+Ο Καραϊσκάκης επροχωρούσε προς τους εχθρούς, χωρίς να ηξεύρη
+ότι δεν ακολουθούν οι λοιποί. Τελευταίον όταν επλησίαζον αρκετά
+εις το εχθρικόν στρατόπεδον, ώστε διέκρινον τους περί τας
+φωτίας στρατιώτας, του αναγγέλλουν οι περί αυτόν ότι οι λοιποί
+δεν έρχονται και ότι είναι κίνδυνος μόνοι των, ενώ είναι τόσον
+ολίγοι, να παρουσιασθώσι πλησίον εις τον εχθρόν· αυτός μ' όλον
+τούτο επέμενεν εις το να προχωρή και μόλις επείσθη από τας
+παρακινήσεις των φίλων του να σταθή ολίγον μακράν από τας
+προφυλακάς του εχθρού, επί λόγω του να συσσωματωθώσιν όλοι ομού
+πριν εννοηθώσιν από τους εχθρούς. Σταθείς δε ολίγον και ιδών
+ότι δεν ακολουθούσαν άλλοι, έβαλεν εις γραμμήν τους
+συνακολουθήσαντας, όντας έως εκατόν πεντήκοντα, και διέταξε να
+πυροβολήσωσι προς το εχθρικόν στρατόπεδον. Ο σκοπός του
+τουφεκισμού δεν ήτον πλέον διά βλάβην του εχθρού, αλλά διά να
+τους ειδοποιήση μόνον περί της πλησιάσεως και να μην τον αφήση
+να κινηθή προς το μέρος, όθεν έμελλε να εισέλθη ο Κριζιώτης εις
+το φρούριον (εάν ήθελε γένει γνωστόν το επιχείρημα). Συγχρόνως
+με τους προχωρήσαντας επυροβόλησαν και οι μείναντες εις το
+Ζευγολατείον ταχθέντες εις γραμμάς, και αφ' ού ετριπλασίασαν
+αμφότερα τα μέρη τον πυροβολισμόν των, οι προχωρήσαντες
+επέστρεψαν όπου και οι λοιποί, και ενωθέντες όλοι ομού
+επανήλθον την αυτήν νύκτα εις το στρατόπεδον.
+
+Ήτον σύνθημα της εις το φρούριον εισόδου του Κριζιώτου το να
+ριφθώσιν εννέα κανόνια. Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι επροχώρει η
+νύκτα, ήτον εις μεγάλην αγωνίαν περί του επιχειρήματος· διότι
+δεν ηκούετο σύνθημα· αλλά τελευταίον περί την δεκάτην ώραν της
+νυκτός ηκούσθη ο κρότος των κανονίων της Ακροπόλεως, και ο
+Καραϊσκάκης, όλος χαρά, δεν είχε πλέον όρεξιν ύπνου, αν και
+αγρύπνησε και εκακοπάθησεν ικανώς όλην εκείνην την νύκτα. Το
+αίτιον του να μη προφθάση ο Κριζιώτης εις το φρούριον κατά την
+διωρισμένην ώραν υπήρξεν η εναντιότης των ανέμων· κανέν άλλο
+εναντίον συνάντημα δεν συνέβη εις αυτόν. Αποβάς περί το
+μεσονύκτιον εις το μεταξύ του Πειραιώς και Μουνυχίας παράλιον
+και αναπαυθείς ολίγον, εκίνησε προς το φρούριον ενθαρρύνων και
+παρακινών τους στρατιώτας· διαβάς δε εν τω μέσω των εχθρών,
+πριν τους δώση καιρόν να τον εννοήσωσι και να τον κτυπήσωσιν,
+εισήλθεν ασφαλώς εις το φρούριον (23).
+
+Προ καιρού ο Καραϊσκάκης είχε γνωρίσει ότι κατά πρόσωπον
+πολεμών τον εχθρόν, δεν ήτον δυνατόν να διαλύση την πολιορκίαν
+των Αθηνών. Ενόμιζε λοιπόν ωφέλιμον προς διάλυσιν της
+πολιορκίας ταύτης το να εκστρατεύση εις τας έμπροσθεν επαρχίας
+της Στερεάς Ελλάδος, όπου όσον ήθελε προχωρεί, τόσον ήθελεν
+αυξάνει τας εδικάς του δυνάμεις με την προσθήκην των εις τους
+εχθρούς υποδουλωμένων Ελλήνων και ήθελε βλάπτει τας του εχθρού
+με το εμπόδισμα των τροφών και της διαβάσεως νέων στρατευμάτων.
+Αλλά διά να βάλη εις πράξιν τοιούτον σχέδιον έπρεπε να έχη πολύ
+περισσοτέρας δυνάμεις απ' όσας είχεν υπό την οδηγίαν του. Επ'
+αυτώ τω σκοπώ είχε γράψει προ καιρού εις την Διοίκησιν διά να
+τον ενδυναμώση και με άλλα στρατεύματα. Επειδή δε είχεν ήδη
+τελειώσει η σύναξις των σταφίδων της Κορίνθου και τα εκεί
+συνελθόντα στρατεύματα ήσαν πλέον περιττά, η Διοίκησις τα
+διέταξε να υπάγωσιν εις το εν Ελευσίνι στρατόπεδον υπό τη
+οδηγίαν του Καραϊσκάκη διά να συμπράξωσιν εις τα υπέρ της
+Στερεάς Ελλάδος πολεμικά επιχειρήματά του.
+
+Ο Καραϊσκάκης, αφ' ού το φρούριον κατέστη εις την ανήκουσαν
+ασφάλειαν, βλέπων ότι ήτον αρμόδιος καιρός να εκστρατεύση κατά
+το προμελετηθέν σχέδιον, προσκληθείς και από τον Γ.
+Δυωβουνιώτην και I. Ρούκην όντας τότε υποτεταγμένους εις τους
+εχθρούς, απεφάσισε να κινηθή· έκρινε όμως αναγκαίον να
+κοινοποιήση προηγουμένως το σχέδιον τούτο και εις τους εις
+Μέγαρα στρατοπεδευμένους Σουλιώτας αρχηγούς, διά να τους πείση
+να συνεκστρατεύσωσι προθύμως και αυτοί· και τούτο διότι
+υπώπτευεν ότι, έχοντες προς αυτόν αντιζηλίαν, εμπορούσαν να μην
+ακολουθήσωσιν εις την εκστρατείαν, προφασιζόμενοι ότι δεν τους
+εσυμβουλεύθη. Επροσκάλεσε λοιπόν όλους τους αρχηγούς και
+πρώτους αξιωματικούς αυτού του σώματος και τους εκοινοποίησε το
+σχέδιον. Αυτοί απεκρίθησαν ότι το εγκρίνουν και το αποδέχονται,
+αλλ' ότι ως υπηρετήσαντες και αυτοί σημαντικά την πατρίδα,
+ενόμιζον ανάξιον του χαρακτήρος των να μην έχωσιν ιδιαίτερον
+αρχηγόν. Ο Καραϊσκάκης, είτε από μετριοφροσύνην, είτε από
+πολιτικήν, απεδέχθη το πρόβλημά των και απεφάσισαν εκ συμφώνου
+να διαιρεθή η γενική αρχηγία εις τριμελή επιτροπήν, να ήναι
+μέλη αυτής ο Καραϊσκάκης, ο Νικήτας και όποιος έμελλε να
+εκλεχθή από τους Σουλιώτας.
+
+Όταν εγίνετο η συνομιλία αύτη, ο Καραϊσκάκης δεν είχε μαζύ του
+κανένα σχεδόν από τους υπ' αυτόν στρατηγούς και αξιωματικούς.
+Έκρινε λοιπόν αναγκαίον να τους προσκαλέση και να τους
+κοινοποιήση τα γενόμενα. Η ομιλία αύτη είχεν ήδη διαδοθή εις το
+στρατόπεδον και εγίνετο πολύς ψιθυρισμός· είχε δε ούτος την
+αρχήν του από την μεταξύ Σουλιωτών και λοιπών Στερεοελλαδιτών
+υπάρχουσαν διαίρεσιν (24), η οποία τόσον είχεν εξάψει τα
+πνεύματα αμφοτέρων των μερών, ώστε ουδ' εις το παραμικρόν δεν
+παρεχώρει παντελώς το έν εις το άλλο. Όταν ο Καραϊσκάκης
+εκοινοποίησε το πράγμα εις τους συνελθόντας αξιωματικούς του
+στρατοπέδου, όλοι αντέτειναν με αγανάκτησιν (25). Επροσπάθησεν
+ο Καραϊσκάκης να τους καταπραΰνη, λέγων ότι το πράγμα τούτο αν
+ήναι πειρακτικόν, είναι διά την εδικήν του φιλοτιμίαν· αυτός
+όμως παραχωρεί διά το συμφέρον της πατρίδος· αλλ' αυτοί
+επιμένοντες κατήντησαν να του ειπώσιν, ότι υπ' αυτόν μόνον
+αρχηγόν είν' έτοιμοι να θυσιάσωσι και την ιδίαν των ζωήν, δεν
+ανέχονται όμως να τον ακολουθήσωσιν εις εκστρατείαν, καθ' ην
+θέλει έχει και άλλους συναρχηγούς. Αν δε αυτός έχει σταθεράν
+απόφασιν να κάμη κατά την γνώμην των Σουλιωτών, ας μη λογαριάση
+πλέον αυτούς διά συντρόφους του. Επρόσθεσαν δε ότι τότε μόνον
+ηδύναντο ν' αποδεχθώσι της αρχηγίας την διαίρεσιν, όταν ήθελε
+το διορίσει η Κυβέρνησις (26).
+
+Ο Καραϊσκάκης βλέπων το αμετάπειστον της γνώμης των, ειδοποίησε
+τους Σουλιώτας διά γράμματος, εις το οποίον υπεγράφησαν και
+όλοι οι αξιωματικοί του στρατοπέδου, τους επρόβαλε δε, αν
+θέλουν, να συνακολουθήσωσιν εις την υπέρ της Στερεάς Ελλάδος
+εκστρατείαν, μενόντων των πραγμάτων εις την οποίαν ήσαν
+κατάστασιν. Οι Σουλιώται ηρνήθησαν αποφασιστικά το να λάβωσι
+μέρος εις ταύτην την εκστρατείαν. Αλλ' έν συμβεβηκός, το οποίον
+ημπορεί να νομισθή, ως ευτύχημα διά τον Καραϊσκάκην και την
+Στερεάν Ελλάδα, συνετέλεσεν εις την επιτυχίαν της εκστρατείας
+και εμψύχωσε τους περί τον Καραϊσκάκην.
+
+Μέγα μέρος των εν Κορίνθω υπό διαφόρους οπλαρχηγούς συνελθόντων
+στρατευμάτων νομίζον ότι αδικείτο εις τους μισθούς του από τους
+πρωτίστους Σουλιώτας αρχηγούς, απεχωρίσθη από αυτούς·
+συσσωματωθέν δε και συνδεθέν με όρκους και άλλους δεσμούς
+ωνομάσθη Ηπειρωτοσουλιωτικόν σώμα και απεφάσισε ν' ακολουθήση
+τον Καραϊσκάκην, της βοηθείας του οποίου ενόμισεν ότι είχεν
+ανάγκην. Οι συγκροτούντες τούτο το σώμα ήρπασαν ικανόν μέρος
+σταφίδων ανήκον εις ιδιώτας Κορινθίους διά να πληρωθώσι
+μισθούς, χρεωστουμένους εις αυτούς παρά της Διοικήσεως ή παρά
+των αρχηγών των. Υποπτεύοντες δέ τινα καταδρομήν επρόβαλον εις
+τον Καραϊσκάκην να τον συνακολουθήσωσιν επί υποσχέσει του να
+υπερασπισθή τα οποία ενόμιζον ότι είχον δίκαια. Ο Καραϊσκάκης
+νομίζων ότι δεν ήτον όλον το άδικον από μέρος των και επειδή με
+την συνδρομήν αυτών ηδύνατο να βάλη εις ενέργειαν την υπέρ της
+Στερεάς Ελλάδος εκστρατείαν, εδέχθη ευχαρίστως το πρόβλημά των,
+υποσχεθείς να διορθώση το πράγμα από μέρους της Κυβερνήσεως.
+
+Ενώ δε εγίνοντο ταύτα, ο Φαβιέρος μείνας αρκετόν καιρόν εις
+Αμπελάκι άπρακτος, διά να παύση την κατακραυγήν των ανθρώπων
+ότι δεν λαμβάνει μέρος εις τον πόλεμον, απεφάσισε να κινηθή εις
+κανέν επιχείρημα. Ελθών λοιπόν εις Ελευσίνα επρόβαλεν εις τον
+Καραϊσκάκην ότι εσχεδίασε να επιπέση εις τους εις Θήβας
+στρατοπεδευμένους εχθρούς και ότι επιθυμεί να λάβη συμβοηθούς
+εις το επιχείρημά του έως τριακοσίους ατάκτους στρατιώτας. Ο
+Καραϊσκάκης μαθών ότι η διάβασις του στρατεύματος έμελλε να
+γένη από τόπον πεδινόν και γνωρίζων τον χαρακτήρα και την
+συνήθειαν των Ελλήνων στρατιωτών, παρέστησεν εις τον Φαβιέρον
+το δυσκατόρθωτον της επιχειρήσεως, του επρόσθεσε δε· «Αν
+κατορθώσης να διώξης τους Τούρκους από την πόλιν των Θηβών και
+να την κυριεύσης, δυσκόλως μεν, ίσως όμως δυνηθής να την
+διαφυλάξης εις δευτέραν εχθρικήν συμπλοκήν· εάν όμως αποτύχης,
+ολίγους των τακτικών θέλεις διασώσει διωκομένους εις την
+πεδιάδα από το ιππικόν των εχθρών». Αλλ' επειδή ο Φαβιέρος
+επέμενεν, ο Καραϊσκάκης, διά να μη λέγεται ότι εμπόδισε το
+πράγμα από κακοβουλίαν του, παρεχώρησε και διέταξε τον Δ.
+Καλλέργην και Στέφον Σέρβον (τους οποίους ονομαστί εζήτησεν ο
+Φαβιέρος) να παραλάβωσι τους στρατιώτας των, όντας έως
+τριακοσίους, και να ακολουθήσωσι τον Φαβιέρον εις τούτο το
+επιχείρημα.
+
+Την εννάτην λοιπόν του Οκτωβρίου οι δύω ούτοι αξιωματικοί
+κινήσαντες από Ελευσίνα και ενωθέντες εις Κούντουρα με τους
+τακτικούς, επροχώρησαν εκείνην την νύκτα έως εις τον Ασωπόν,
+όπου έμειναν ν' αναπαυθώσιν ολίγον. Ιδόντες δε οι Έλληνες και
+προ πάντων οι άτακτοι, ότι ο δρόμος ήτον διά της πεδιάδος, και
+φοβηθέντες μη απαντηθώσιν από εχθρικόν ιππικόν, ή αποτυχόντες
+του επιχειρήματος καταδιωχθώσι, δεν ηθέλησαν να προχωρήσωσι·
+και μέρος μεν εκ των ατάκτων αντέτεινε φανερά, μέρος δε
+εκρύπτετο καθ' οδόν, ώστε ο Φαβιέρος, αφ' ού επροχώρησεν ολίγον
+και είδεν ότι όσον προώδευε το στράτευμα, τόσον ωλιγόστευε,
+απελπισθείς του να δυνηθή να φέρη τον σκοπόν του εις έκβασιν,
+διώρισε τους Έλληνας να οπισθοδρομήσωσι, και ούτως οι μεν μετά
+του Καλλέργη και Στέφου επέστρεψαν πάλιν εις Ελευσίνα, το δε
+τακτικόν μετά του Φαβιέρου μετέβη και εστάθη εις Μέγαρα.
+
+Ο Καραϊσκάκης επιθυμών να κάμη βασιμωτέραν την εις την Στερεάν
+Ελλάδα εκστρατείαν του, ώστε να ελπίζη πιθανώτερον περί της
+επιτυχίας της, επρόβαλεν εις τον Φαβιέρον να συνακολουθήση μετά
+του τακτικού. Αλλ' αυτός, ενώ υπεσχέθη κατ' αρχάς, ύστερον
+ηρνήθη είτε διά την μεταξύ αυτού και του Καραϊσκάκη
+δυσαρέσκειαν, είτε πεισθείς εις τους Σουλιώτας αρχηγούς, ή
+τελευταίον διότι ενόμιζε δύσκολον την διατήρησιν των τακτικών
+εις επαρχίας εν μέρει μεν έρημους, εν μέρει δε συμπραττούσας
+μετά των εχθρών. Ο Καραϊσκάκης ελυπήθη διά την άρνησιν· μ' όλον
+τούτο απεφάσισε να βάλη εις πράξιν το περί της εκστρατείας
+ταύτης σχέδιον και χωρίς την σύμπραξιν του τακτικού.
+
+Αφ' ού όλα τα της εκστρατείας έγειναν έτοιμα, ο Καραϊσκάκης
+συνεκάλεσεν όλους τους συγκροτούντας το στρατόπεδον στρατηγούς
+και αξιωματικούς, και αφ' ού με την συγκατάθεσιν αυτών διώρισε
+τον Βάσον αρχηγόν του εν Ελευσίνι στρατοπέδου, επρόβαλεν εις
+τους λοιπούς, όσοι έμελλον να συνακολουθήσωσιν, ότι διά να
+επιτύχωσιν εις την εκστρατείαν ταύτην είναι απαραιτήτως
+αναγκαίον να έχωσι τους στρατιώτας των εις την πλέον αυστηράν
+ευταξίαν και υποταγήν· να μη συγχωρήσωσι δε ή παραβλέψωσι κανέν
+είδος καταχρήσεως· διότι η εις τους εχθρούς υποταγή της
+Ρούμελης κατά μέγα μέρος επήγασεν από αυτάς τας καταχρήσεις.
+«Έπειτα (είπε) πώς θέλουν έλθη με ημάς οι κάτοικοι των
+επαρχιών, εις τας οποίας μέλλομεν να υπάγωμεν, εάν ημείς
+φερώμεθα προς αυτούς και από τους ιδίους Τούρκους χειρότερα;»
+Απεδέχθησαν όλοι με προθυμίαν τα λεγόμενα. Αλλ' ο Καραϊσκάκης
+διά πλειοτέραν ασφάλειαν διέταξε να γενή έγγραφον υποσχετικόν
+περί της ευταξίας ταύτης, το οποίον υπογραφέν απ' όλους τους
+στρατηγούς και αξιωματικούς, παρεδόθη εις χείρας του.
+Περιείχετο δε προς τοις άλλοις εις το έγγραφον τούτο ότι ο
+ατακτήσας θέλει παιδεύεται αυστηρώς από τον αρχηγόν, χωρίς να
+δύναται κανείς από τους συμφωνήσαντας να τον εξαιρέση της
+ευθύνης, και αν ήθελεν ανήκει ιδίως εις αυτόν. Όλον το σώμα το
+οποίον απεφασίσθη διά την εκστρατείαν ταύτην εσυμποσούτο από
+δύω χιλιάδας πεντακοσίους πολεμιστάς. Με τούτους επεχείρησεν ο
+Καραϊσκάκης το μέγα έργον της επαναστάσεως της Ρούμελης.
+
+Την εικοστήν πέμπτην του Οκτωβρίου περί το μεσημέρι εκίνησεν
+από την Ελευσίνα το στράτευμα· έμεινε δε την νύκτα εις τα
+Κουντουριώτικα Καλύβια και την ερχομένην ημέραν μετέβη εις
+Κάζαν, όπου διέμεινε και την επιούσαν νύκτα. Ο Καραϊσκάκης διά
+να πληροφορηθή ακριβώς αν δεν υπάρχωσιν εις κανέν μέρος της
+διαβάσεως εχθροί, διά να προλάβη αφυλάκτους τους εις Δομπραίναν
+και να προξενήση καμμίαν βλάβην εις αυτούς διά το αιφνίδιον,
+έκρινεν αναγκαίον να στείλη μίαν εμπροσθοφυλακήν. Διώρισε
+λοιπόν εις τούτο τον Αλέξην Γαρδικιώτην Γρίβαν, όστις λαβών
+τριακοσίους περίπου στρατιώτας εκίνησεν ολίγον μετά την δύσιν
+του ηλίου προς την Δομπραίναν. Μόλις όμως εμβήκεν εις τον
+δρόμον και ήρχισε ραγδαιοτάτη βροχή, η οποία δεν άφησε να
+τελεσφορήση τούτο το επιχείρημα. Οι στρατιώται διά το βαθύ της
+νυκτός σκότος και διά την βροχήν απεπλανήθησαν και
+διεσκορπίσθησαν, και μόλις έν σώμα από τριάκοντα μόνον έφθασε
+πλησίον εις την Δομπραίναν και τοποθετηθέν εις ένα αντικρύ
+αυτής λόφον επαρατηρούσε τα κινήματα των εχθρών· αλλά χωρικοί
+τινες εργαζόμενοι εις την παρακειμένην πεδιάδα, ιδόντες αυτούς
+και νομίσαντες ότι ήλθον να λαφυραγωγήσωσιν, ως και άλλοτε
+συνέβαινεν, ανήγγειλαν το πράγμα εις τους εχθρούς. Αυτοί δε
+έπεμψαν αμέσως τριάκοντα ιππείς διά να προφυλάξωσι τα ζώα των
+και τα των κατοίκων και να καταδιώξωσι τους Έλληνας. Ενώ
+επροχώρουν οι ιππείς ούτοι προς τον λόφον, απαντώσιν ένα
+στρατιώτην Βούλγαρον από την εμπροσθοφυλακήν του Ελληνικού
+στρατεύματος, ο οποίος επροχώρει μόνος προς την Δομπραίναν,
+νομίζων ότι οι φαινόμενοι ιππείς ήσαν Έλληνες. Οι εχθροί
+συλλαβόντες αυτόν ζώντα έμαθον ότι ήρχετο κατ' αυτών ο
+Καραϊσκάκης, και αμέσως επιστρέψαντες ωχυρώνοντο εις τους
+πύργους και εις τας δυνατωτέρας οικίας του χωρίου.
+
+Ολίγον προ της δύσεως του ήλιου έφθασεν ο Καραϊσκάκης εις
+Δομπραίναν και αμέσως προσέβαλεν εις το χωρίον με όσους έτυχε
+να φθάσωσι συγχρόνως με αυτόν· οι δε λοιποί Έλληνες, φθάνοντες
+ανά σώματα (επειδή από τας βροχάς και το μάκρος της οδοιπορίας
+είχον διακοπή καθ' οδόν) ερρίπτοντο αμέσως κατά των εχθρών·
+τέλος περικυκλώσαντες πανταχόθεν το χωρίον και εφορμήσαντες το
+εκυρίευσαν, εκτός των τριών πύργων και των περί το μέσον του
+χωρίου τέσσαρων ή πέντε οικιών, όπου κατέφυγον οι εχθροί καί
+τινες των οικογενειών, όσαι ή επρόκριναν να μείνωσι μετά των
+εχθρών, ή δεν εδυνήθησαν να φύγωσιν, όταν έφυγον και οι λοιποί
+κάτοικοι του χωρίου. Εκυρίευσαν οι Έλληνες έως τριάκοντα ίππους
+πολεμιστηρίους καί τινα φορτηγά, τα οποία μετεκόμιζον τα εφόδια
+των εχθρών.
+
+Ο Καραϊσκάκης επροσπάθησε να πείση τους Έλληνας να μείνωσιν
+εις Δομπραίναν διά να φυλάξωσι πολιορκημένους τους εχθρούς,
+αλλ' αυτοί, μη όντες εις κατάστασιν ν' αγρυπνήσωσι διά την εκ
+της μακράς οδοιπορίας κακοπάθειαν, δεν επείσθησαν, αλλ' αφ' ού
+ελαφυραγώγησαν το χωρίον, μετέβησαν την νύκτα εις Κακόσι. Οι
+εχθροί λοιπόν μείναντες την νύκτα εκείνην αφύλακτοι ωχυρώθησαν
+καλήτερον και έστειλαν εις τα πλησιέστερα εχθρικά στρατόπεδα
+διά να πέμψωσι βοηθείας όσον το δυνατόν ταχύτερον. Εις την
+συμπλοκήν ταύτην από τους Έλληνας εφονεύθη είς και επληγώθησαν
+πέντε· ασήμαντος πρέπει να εστάθη και η ζημία των εχθρών· διότι
+επολεμούσαν από τας οικίας.
+
+Την ερχομένην ημέραν εισήλθαν πάλιν οι Έλληνες εις τας οικίας
+της Δομπραίνας και επολέμουν τους εχθρούς, αλλ' αυτοί
+οχυρωθέντες την νύκτα και επελπίζοντες εις τας οποίας
+επεκαλέσθησαν βοηθείας, επέμενον με τολμηρότητα. Ο Καραϊσκάκης
+υποπτεύων ότι έμελλον να φθάσωσιν ογλήγορα εχθρικαί βοήθειαι,
+έβαλε σκοπιάς εις όλους τους δρόμους τους φέροντας προς την
+Δομπραίναν και αμέσως του ανήγγειλαν ότι εκατόν περίπου ιππείς
+ήρχοντο από το εν Θήβαις στρατόπεδον. Τρέχει αυτοπροσώπως ο
+ίδιος μετά τινων πεζών και ολίγων εφίππων και προκαταλαβών έν
+μέρος όπου εστένευεν αρκετά ο δρόμος, εκτύπησεν, οπισθοδρόμησε
+και εδίωξεν εις τα οπίσω τους εχθρούς, αφ' ού τους επροξένησεν
+ικανήν ζημίαν.
+
+Επιθυμών δε ο Καραϊσκάκης να εξώση τους εχθρούς από την
+Δομπραίναν όσον το δυνατόν συντομώτερα, διά να μην καταφθάσωσι
+νέαι βοήθειαι και τους ενδυναμώσωσι περισσότερον, διέταξε και
+μετεκόμισαν έν κανόνιον από την εις τον λιμένα Δομπραίνης
+ευρισκομένην Ελληνικήν γολέτταν (27), αλλ' η βλάβη την οποίαν
+και δι' αυτού επροξενούσεν εις τους εχθρούς ήτον ασήμαντος,
+διότι οι πύργοι, προς τους οποίους διευθύνετο, ήσαν δυνατής
+κατασκευής και εχρειάζοντο πολλαί και αλλεπάλληλοι βολαί διά να
+εξασθενήση ή να κατεδαφισθή μέρος αυτών. Ο Καραϊσκάκης μ' όλον
+τούτο είχε δώσει διαταγήν να κανονοβολώσι καθ' ημέραν
+μεταφέροντες το κανόνιον πλησίον εις το χωρίον, διά να έχωσιν
+ενασχόλησιν τρόπον τινά και εμψύχωσιν οι στρατιώται και διότι η
+είδησις, του ότι το Ελληνικόν στρατόπεδον είναι προμηθευμένον
+και με κανόνια, ηδύνατο να ενθαρρύνη τους υπό τον εχθρόν
+Έλληνας, επειδή εβεβαιόνοντο τρόπον τινά ότι οι περί τον
+Καραϊσκάκην δεν ήλθον διά να λαφυραγωγήσωσι και να φύγωσιν.
+
+Ενώ δε μίαν ημέραν ετοποθέτησαν το κανόνιον είς τινα θέσιν
+μόλις απέχουσαν ως βολήν τουφεκίου από τον εις το κέντρον του
+χωρίου πύργον και πλήθος στρατιωτών συνέρρευσεν εις την θέσιν
+ταύτην και εις τας ακρινάς του χωρίου οικίας, συμβαίνει μία
+ραγδαιοτάτη βροχή συντροφευμένη με σφοδρότατον άνεμον, το
+οποίον έκαμε τους στρατιώτας να μεταβώσι κατ' ολίγους εις τας
+κατοικίας των. Ο Καραϊσκάκης, αν και δεν ήτον εις το μέρος όπου
+εγίνετο η συμπλοκή, υπώπτευσεν όμως εκείνο το οποίον και τω
+όντι είχε συμβή και έδραμε διά να φροντίση να μετακομισθή το
+κανόνιον εις τόπον ασφαλή. Έως να φθάση εις τον τόπον, όπου
+ήτον το κανόνιον, ολίγοι στρατιώται διέμειναν, οι λοιποί είχον
+ήδη φθάσει εις Κακόσι, απ' όσους δε απαντούσε καθ' οδόν εκείνοι
+μόνον επέστρεφον, όσοι τον εντρέποντο, και είχον φιλοτιμίαν.
+Έπιασε και μόνος του το σχοινίον, διά του οποίου εσύρετο το
+κανόνιον, έφθασε και ο Νικήτας και άλλοι τινές αξιωματικοί και
+ούτω το μετεκόμιζον εις το στρατόπεδον. Ενώ εγίνοντο ταύτα,
+αναγγέλλουσιν εις τον Καραϊσκάκην ότι έν σώμα Ελλήνων, το
+οποίον είχεν υπάγει εις τα αμπέλια της Δομπραίνας, επερικυκλώθη
+από τους εχθρούς και είναι εις μέγιστον κίνδυνον. Αφιερώνει
+αμέσως εις τον Νικήταν και τους λοιπούς αξιωματικούς την
+φροντίδα της μετακομίσεως του κανονίου και αυτός διευθύνεται
+προς το μέρος όπου ήσαν οι κινδυνεύοντες με μόνον ένα από τους
+υπηρέτας του και ένα εθελοντήν, αφ' ού όμως εμήνυσε να εξέλθωσι
+και άλλοι στρατιώται από το χωρίον. Αλλά μόλις επροχώρησεν
+ολίγον και απαντά ερχομένους τους Έλληνας, εις βοήθειαν των
+οποίων επήγαινεν.
+
+Ενώ επέστρεφεν ο Καραϊσκάκης εις την κατοικίαν του
+καταβεβαρημένος από την βροχήν, από την λάσπην και από τον
+κόπον, ιδών πλησίον του τον εθελοντήν (28), τον οποίον
+εγνώριζεν ότι διά περιέργειαν και φιλοτιμίαν εξέθεσε τον εαυτόν
+του εις τους κόπους και τους κινδύνους της εκστρατείας·
+«Βλέπεις (λέγει προς αυτόν) εις ποία βάσανα είμεθα υποκείμενοι;
+και μ' όλα ταύτα ποίος μας το γνωρίζει; — Αν κατά το παρόν
+(απεκρίθη ο νέος) τα πάθη δεν αφίνουν να γνωρισθώσιν αι
+εκδουλεύσεις και οι αγώνες σου, δεν πρέπει ν' απελπισθής. Θέλει
+έλθει καιρός να γνωρίσωσι την αξίαν εκάστου και ν' αποδώσωσι
+τον ανήκοντα έπαινον και την δικαίαν αμοιβήν. —
+
+Γράφε καν (επανέλαβεν ο Καραϊσκάκης) γράφε ό, τι βλέπεις και
+τούτο θέλει είναι αρκετή ανταμοιβή δι' ημάς.
+
+Το φθάσιμον των Ελληνικών στρατευμάτων εις Δομπραίναν έγεινεν
+αμέσως γνωστόν εις όλας τας πέριξ επαρχίας, αλλ' οι κάτοικοι
+δεν ετόλμησαν να λάβωσι τα όπλα, υποπτεύοντες μήπως η
+εκστρατεία είναι προσωρινή και μόνον διά λαφυραγωγίαν. Ταύτην
+την ατολμίαν βλέπων και ο Ρούκης εζήτησεν από τον Καραϊσκάκην
+να στείλη εις αυτόν στρατιωτικήν τινα δύναμιν, διά να εμψυχώση
+τους κατοίκους και να τους κινήση πάλιν εις πόλεμον κατά του
+εχθρού. Ο Καραϊσκάκης πεπεισμένος και ο ίδιος διά την ανάγκην
+ταύτην, απέστειλε τον Γαρδικιώτην Γρίβαν και Νάκον Πανουργιά με
+περίπου τετρακοσίους στρατιώτας, γράψας και προς τον
+Δυοβουνιώτην και προς τους λοιπούς αρχηγούς των όπλων να λάβωσι
+προθύμως μετοχήν εις τον παρόντα κρίσιμον αγώνα.
+
+Διεδόθη και εις την Πελοπόννησον η είδησις της εις Δομπραίναν
+αφίξεως και στρατοπεδεύσεως του Καραϊσκάκη και πολλοί από τους
+εκεί ευρισκομένους Στερεοελλαδίτας συσσωματούμενοι ήρχοντο εις
+βοήθειάν του. Η προθυμία της εις Ρούμελην εκστρατείας ανεφάνη
+και εις τους υπό την οδηγίαν των Σουλιωτών αρχηγών στρατιώτας,
+οι οποίοι ήρχισαν ήδη και ν' αποσπώνται, όταν και οι ίδιοι
+αρχηγοί των απεφάσισαν να μεταβώσι και αυτοί εις Δομπραίναν και
+να συμμεθέξωσιν εις τον ιερόν τούτον αγώνα. Μόνον από τους
+αρχηγούς τούτους ο Κώστας Μπότζαρης και Κήτζος Τσαβέλας δεν
+ωδήγησαν αυτοπροσώπως τα υπό την οδηγίαν των σώματα εις ταύτην
+την εκστρατείαν είτε διά να μην αναγνωρίσωσι με την πράξιν
+αρχηγόν τον Καραϊσκάκην, είτε διότι είχον σκοπόν να λάβωσι
+μέρος εις την τότε συγκροτουμένην Εθνικήν Συνέλευσιν.
+
+Οι κάτοικοι των πέριξ επαρχιών αν και έβλεπον ότι το Ελληνικόν
+στρατόπεδον ηύξανεν ολοέν και η εκστρατεία αύτη αποκατεστήνετο
+σημαντικωτάτη διά την εις Βιτιρνίτζαν διάβασιν του Δ. Μακρή και
+Γ. Δράκου και διά την εις Ταλάντι απόβασιν των Ολυμπιακών
+στρατευμάτων, μ' όλα ταύτα δεν ετόλμων να λάβωσι τα όπλα κατά
+των εχθρών και να συμπράξωσι με τον Καραϊσκάκην. Ως και αυτά τα
+περί το στρατόπεδον χωρία, μ' όλον ότι δεν ήσαν πλησίον
+Τούρκοι, δεν ετόλμησαν να κινηθώσιν, αλλ' εζήτησαν από τον
+Καραϊσκάκην δύναμιν. Ο Καραϊσκάκης αφ' ού ενεθάρρυνε τους
+απεσταλμένους των, έστειλεν εις βοήθειάν των τον Αντώνιον
+Κοντοσόπουλον και Γιαννάκην αδελφόν του Οδυσσέως με διακοσίους
+περίπου στρατιώτας, οι οποίοι μετέβησαν αμέσως κ'
+ετοποθετήθησαν εις τα χωρία Ζαγαρά και Κουτουμουλά. Οι κάτοικοι
+των χωρίων τούτων θέλοντες να δείξωσιν εις τους εχθρούς, (μετά
+των οποίων, φαίνεται, συνεννοούντο) ότι εξ ανάγκης εδέχθησαν
+τους Έλληνας, και ν' αποκτήσωσι με τούτο καταφύγιον εις
+εναντίαν περίστασιν, ειδοποίησαν τον Μουσταφάμπεην αρχηγόν των
+κατά τας επαρχίας ταύτας τουρκικών στρατευμάτων, ευρισκόμενον
+τότε εις Λεβαδείαν· αυτός δε ετοιμασθείς εκίνησεν αμέσως προς
+τα χωρία ταύτα. Οι Έλληνες μη ελπίζοντες να ήναι τόσον μεγάλη η
+εχθρική δύναμις, εξαπλωθέντες εις τόπον περισσότερον απ' όσον
+ήσαν ικανοί να φυλάξωσι και μη οχυρωθέντες καλώς ουδ' εις
+αυτόν, ηναγκάσθησαν εις πρώτην έφοδον των εχθρών να τραπώσιν
+εις φυγήν, ήτις απέβη εις αυτούς πολλά επιζήμιος· διότι
+εφονεύθησαν υπέρ τους τριάκοντα πέντε και εσυλλήφθησαν ζώντες
+μερικοί, εν οις και ο Γιαννάκης αδελφός του Οδυσσέως, τον
+οποίον όμως εφόνευσαν μετ' ολίγον.
+
+Οι εις Ζαγαρά πολεμήσαντες Τούρκοι, όντες έως οκτακόσιοι και
+έχοντες επί κεφαλής τον Μουσταφάμπεην, ήλθον την ερχομένην
+ημέραν εις βοήθειαν των εις Δομπραίναν αποκλεισμένων. Ο
+Καραϊσκάκης μη γνωρίζων πόση ήτον η δύναμις αύτη των εχθρών και
+επειδή δεν ήτον θέσις αρμοδία εις τον δρόμον του διά να
+προσπαθήση να εμποδίση την διάβασίν των, διέταξε τους Έλληνας
+να φυλάττωσι καλώς τας μεταξύ Δομπραίνας και Κακοσίου θέσεις
+των. Οι Τούρκοι, άμα επλησίασαν εις το χωρίον, χωρίς να
+στρατοπεδεύσωσι και να ησυχάσωσιν οπωσούν, ώρμησαν αμέσως
+εναντίον σώματός τινος Ελλήνων ωχυρωμένου εις μίαν εκκλησίαν,
+απέχουσαν ως βολήν τουφεκίου από τας ακρινάς οικίας της
+Δομπραίνας. Οι Έλληνες υπέμειναν την ορμήν των, οι δε Τούρκοι
+τοποθετηθέντες όπισθεν των πέριξ πετρών αντεπολέμουν, αλλά μετ'
+ολίγας στιγμάς οι Έλληνες εξελθόντες από τους προμαχώνας των
+και εφορμήσαντες κατ' αυτών τους εδίωξαν έως εις τας οικίας και
+ετοποθετήθησαν αυτοί όπου ήσαν οι Τούρκοι. Μετά τινα
+αντιτουφεκισμόν, επειδή ο στρατητηγός Νικήτας εσηκώθη διά να
+εφορμήση πλησιέστερον κατά των εχθρών, οι Έλληνες νομίσαντες
+τούτο σημείον οπισθοδρομήσεως, αμέσως επέστρεψαν όλοι εις την
+εκκλησίαν, οι δε Τούρκοι κατέλαβον πάλιν την προτέραν των
+θέσιν.
+
+Ηκολούθει ακόμη με ζωηρότητα η μάχη, όταν εφάνη έν σώμα εχθρών
+πεζών και ιππέων συνιστάμενον από χιλίους περίπου πολεμιστάς
+και ερχόμενον από Αττικήν εις βοήθειαν των εις Δομπραίναν
+πολιορκουμένων. Οι Έλληνες, χωρίς να ταραχθώσι διόλου διά την
+παρουσίαν αυτής της σημαντικής εχθρικής δυνάμεως, επέμειναν
+αντιμαχόμενοι εις τους εχθρούς έως την νύκτα, ότε ούτοι
+ανεχώρησαν εις Δομπραίναν. Το από την Αττικήν ελθόν στράτευμα
+δεν έλαβε διόλου μέρος εις την μάχην ταύτην, το οποίον έδωκεν
+αφορμήν εις τους Έλληνας να συμπεράνωσιν ότι την ερχομένην
+ημέραν έμελλε να γένη σημαντική συμπλοκή. Κανέν σώμα δεν
+ηθέλησε να μείνη εις την εκκλησίαν, φοβούμενον μην αποκλεισθή
+από τους εχθρούς και δεν δυνηθή πλέον να λάβη βοήθειαν· ο
+Καραϊσκάκης λοιπόν διέταξε τους φυλάττοντας ταύτην την θέσιν ν'
+αναχωρήσωσι την νύκτα, αφού καταστρέψωσι τα περί την εκκλησίαν
+οχυρώματα.
+
+Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι η δύναμις των εχθρών κατέστη σημαντική
+και υποθέτων ότι ο Μουσταφάμπεης, Αλβανός πολεμιστής και
+φιλότιμος, έμελλεν αφεύκτως να κινηθή κατά του στρατοπέδου
+αυτού των Ελλήνων, διέταξε και κατεσκευάσθη διά νυκτός έν
+οχύρωμα εις την πλευράν του στρατοπέδου την βλέπουσαν προς
+Δομπραίναν επί των ερειπίων παλαιού τινος τείχους και εσύστησε
+τας αναγκαίας περί το στρατόπεδον φυλακάς. Οι Τούρκοι όμως ούτε
+την νύκτα εκείνην, ούτε τας ακολούθους ημέρας δεν έκαμαν κανέν
+κίνημα· ευχαριστήθησαν μόνον να βάλωσι φρουράν εις την
+εκκλησίαν, την οποίαν άφησαν οι Έλληνες, και να την οχυρώσωσιν.
+Οι Έλληνες ενθαρρυνόμενοι από την ακινησίαν των Τούρκων,
+εξήρχοντο πολλάκις κατ' αυτών και έδιδον αιτίαν πολέμου, αλλ'
+αυτοί δεν εκινούντο εις σημαντικήν συμπλοκήν, ηκροβολίζοντο
+μόνον μακρόθεν και επέστρεφον εις τα ίδια. Τελευταίον ο
+Μουσταφάμπεης αφήσας έως επτακοσίους πολεμιστάς εις Δομπραίναν,
+παρέλαβε τα λοιπά στρατεύματα και ανεχώρησε.
+
+Δεν εβράδυναν πολύ οι Έλληνες να γνωρίσωσι την αιτίαν της
+απραξίας και της από Δομπραίναν αναχωρήσεως των εχθρών. Ο
+Μουσταφάμπεης άμα έφθασεν εις Δομπραίναν, έμαθε την εις Ταλάντι
+απόβασιν των Ολυμπίων, οι οποίοι απέκλεισαν στενώς τους
+φυλάττοντας τας αποθήκας Τούρκους. Επειδή δε από το Ταλάντι
+εφέροντο αι τροφαί και εις τα λοιπά τουρκικά στρατόπεδα,
+εστοχάσθη πλέον κατεπείγον να τρέξη εις εκείνο το μέρος, παρά
+να πολεμήση το στρατόπεδον του Καραϊσκάκη, το οποίον δεν ήτον
+τόσον επικίνδυνον· διότι και αν ήθελεν επιτύχη να διώξη τους
+Τούρκους από Δομπραίναν, δεν ηδύνατο να επιφέρη σημαντικήν
+αλλοίωσιν εις τα τουρκικά πράγματα.
+
+Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι οι εχθροί, αν και με ολίγον ιππικόν,
+εκυρίευον όλην σχεδόν την έμπροσθεν της Δομπραίνας πεδιάδα και
+θέλων να συστείλη και από τούτο το μέρος τους εχθρούς, διέταξε
+τον αρχηγόν του ατάκτου Ελληνικού ιππικού Χατζή Μιχάλην
+Ταλιάνον, ευρισκόμενον εις Μέγαρα, να μεταβή εις Δομπραίναν·
+και αυτός υπακούσας αμέσως μετέβη εις το στρατόπεδον την νύκτα
+της εννάτης του Νοεμβρίου. Ο Καραϊσκάκης θέλων να ωφεληθή από
+την άγνοιαν των εχθρών διά να κάμη καμμίαν βλάβην εις αυτούς,
+διέταξε να μην εβγάλωσι τους ίππους εις μέρη όπου ήτον δυνατόν
+να φανώσιν εις τους εχθρούς, και την νύκτα της ενδεκάτης του
+αυτού μηνός διώρισε τον Γιαννάκην Σουλτάνην να υπάγη με
+πεντήκοντα στρατιώτας να κάμη ενέδραν εις τους αμπελώνας της
+Δομπραίνας, όπου εσυνείθιζον να πηγαίνωσι συχνά οι εχθροί διά
+σταφύλια και διά βοσκήν των ίππων των, και εάν μεν
+παρουσιασθώσιν ολίγοι εχθροί, να τους κτυπήση προσπαθών να τους
+εμποδίση την επιστροφήν, διά να δώση αιτίαν να τρέξωσιν εις
+βοήθειάν των οι λοιποί Τούρκοι από την Δομπραίναν· εάν δε ήναι
+πολλοί και ιππείς, να προσποιηθή φυγήν προς το μέρος της
+θαλάσσης και να αναβή εις τον πλησίον λόφον, όπου ο τόπος είναι
+άβατος εις το ιππικόν. Όποιον δε από τα δύο ταύτα ήθελε συμβή,
+το Ελληνικόν ιππικόν, το οποίον έμελλε να είναι έτοιμον, άμα
+ήθελεν ακούσει τους πρώτους πυροβολισμούς, έπρεπε να εξέλθη και
+να προσπαθήση ν' αποκόψη την επιστροφήν των εχθρών. Συγχρόνως
+έμελλε και ο Δήμος Τζέλιος να τοποθετηθή εις την επάνωθεν της
+Δομπραίνας θέσιν, ώστε οπόταν ήθελεν ιδεί εξερχομένους πολλούς
+εχθρούς από το χωρίον, να εφορμήση εις αυτό.
+
+Δύο ώρας προ της ανατολής του ηλίου εκίνησεν ο Γιαννάκης
+Σουλτάνης από το Κακόσι και μετά τρεις ώρας συναπαντάται με έν
+σώμα πολεμίων, συγκείμενον από τριάκοντα περίπου ιππείς, και
+αμέσως πυροβολεί κατ' αυτών. Ούτοι οπισθοδρομήσαντες
+περισσότερον βολής τουφεκίου, εστάθησαν· οι δε Έλληνες
+επροσποιήθησαν φυγήν. Αλλ' οι Τούρκοι είτε υποπτεύσαντες, είτε
+κατά τύχην, δεν ηκολούθουν κατόπι και επομένως δεν
+απεμακρύνοντο πολλά από το χωρίον. Το Ελληνικόν ιππικόν αφ' ού
+ματαίως επρόσμενεν ικανήν ώραν διά ν' απομακρυνθώσιν οι εχθροί,
+τελευταίον ώρμησεν ομού με τον Καραϊσκάκην κατ' αυτών
+ακολουθείτο δε και από τετρακοσίους περίπου πεζούς. Οι Τούρκοι
+μη όντες ικανοί ν' αντιπαραταχθώσιν επιστρέφουσιν αμέσως εις
+Δομπραίναν και συσσωματωθέντες με τους εκείθεν εξελθόντας
+πεζούς και ιππείς, ετοποθετήθησαν πλησίον του κάτω πύργου και
+αντέκρουον τους Έλληνας. Ο Καραϊσκάκης ιδών ότι ακροβολιζόμενος
+κατ' αυτόν τον τρόπον με τους Τούρκους δεν τους έβλαπτε τίποτε
+και επιθυμών να τους αποσπάση τρόπον τινά από τας οικίας και να
+τους απομακρύνη προς την πεδιάδα, έκαμε σημείον εις τους
+Έλληνας να προσποιηθώσι φυγήν· αλλ' αυτοί εκλαβόντες ως αληθή
+την φυγήν, αντί να οπισθοδρομήσωσι κατ' ολίγον και με τάξιν,
+έφευγον βιαίως προς το στρατόπεδον· ωφελούμενοι από την αταξίαν
+ταύτην οι ιππείς των εχθρών, τρέχουσι κατά του Ελληνικού
+ιππικού, καταφθάνουσι και περικυκλόνουσι τον Γιαννάκην
+Σουλτάνην, ο οποίος επιστρέψας από την ενέδραν εις το
+στρατόπεδον και μη θέλων να μένη αργός, ενώ εγίνετο μάχη, είχε
+λάβει ένα από τους τυχόντας ίππους του Καραϊσκάκη μη όντα ούτε
+ικανόν, ούτε συνειθισμένον εις πόλεμον, με τον οποίον είχεν
+υπάγει εις το πεδίον της μάχης και ενωθή με το ιππικόν.
+
+Ο Καραϊσκάκης είδεν εις ποίον κίνδυνον εξετέθη ο Σουλτάνης και
+αμέσως στρέφει πρώτος τον ίππον του, παρακινήσας δε και τους
+λοιπούς ιππείς να τον ακολουθήσωσιν, ώρμησεν εις βοήθειαν. Ο
+Σουλτάνης, αν και επερικυκλώθη από τους εχθρούς, αν και ο ίππος
+του δεν ήτον διόλου επιτήδειος και ικανός ούτε διά πόλεμον ούτε
+διά φυγήν, αντεμάχετο μ' όλον τούτο μόνος προς πολλούς και
+αντείχε, μ' όλον ότι είχε λάβει ήδη τέσσαρας πληγάς. Ο
+Καραϊσκάκης καταφθάνει με τον υπασπιστήν του ιππικού (29) και
+με τέσσαρας ή πέντε των ευτολμοτέρων ιππέων επιπίπτουν εις τους
+εχθρούς, φονεύουν δύο εξ αυτών, τρέπουν τους λοιπούς εις φυγήν
+και διασώζουν τον Σουλτάνην, μένοντα ακόμη επί του ίππου και
+αντιμαχόμενον. Αλλ' αι πληγαί ήσαν καίριαι και ο ήρως ούτος
+μετ' ολίγας στιγμάς απέθανεν.
+
+Αν και εις την μάχην ταύτην καμμίαν άλλην ζημίαν δεν έλαβον οι
+Έλληνες, ενώ επροξένησαν όχι ολίγην εις τους εχθρούς, ο θάνατος
+όμως του Σουλτάνη ελύπησεν όλους κατάκαρδα· ο γενναίος ούτος
+πολεμιστής, ενώ ήτον είς των ανδρειοτέρων και φρονιμωτέρων
+πολεμικών της Ελλάδος, είχε τον στολισμόν της μετριοφροσύνης, ο
+οποίος τον κατέστηνεν εις όλους αγαπητόν· όσον ήσυχος ήτον εις
+καιρόν ησυχίας, τόσον ανησυχούσεν εν καιρώ μάχης· δεν ήτον δε
+κίνδυνος, από τον οποίον να δειλιάση· η ανδρία του εγνωρίσθη
+προ πάντων εις τας κατά των εχθρών εφόδους επί της πολιορκίας
+του Μεσολογγίου, ότε και έλαβε δύο κατά διαφόρους καιρούς
+πληγάς. Αρχηγός του σώματος των Παλαμηδιωτών, εφέρετο
+αξιολογώτατα και αγαπάτο από όλους, προ πάντων όμως από τον
+Καραϊσκάκην, ο οποίος έδειξε ζωηροτάτην λύπην διά τον θάνατόν
+του. Απέθανε δε εις την αρχήν ενός λαμπρού σταδίου, το οποίον
+τα προτερήματά του και αι περιστάσεις έδειχνον ότι του
+προετοίμαζον.
+
+Ο Καραϊσκάκης μαθών μετά τινας ημέρας, ότι οι εις Ταλάντι
+αποβάντες Ολύμπιοι ενικήθησαν κ' εδιώχθησαν, υπώπτευσεν ότι ο
+Μουσταφάμπεης θέλει κινηθή κατά του υπό την οδηγίαν του
+Γαρδικιώτου Γρίβα και Νάκου Πανουργιά σώματος, τοποθετημένου
+εις Δίστομον και Αράχωβαν, διά να το καταστρέψη και ούτω να
+επέλθη με περισσοτέραν δύναμιν και τόλμην κατά του Καραϊσκάκη.
+Διά να προλάβη λοιπόν το πράγμα και διά ν' αποφύγη την οποίαν η
+διαίρεσις του στρατεύματός του ημπορούσε να επιφέρη βλάβην,
+βλέπων συγχρόνως ότι καθήμενος εις Δομπραίναν, ενώ δεν ηδύνατο
+να καταστρέψη, τους εχθρούς, έδιδεν υποψίαν εις τους κατοίκους
+διά της αργοπορίας του ότι δεν ήτον εις κατάστασιν να προβή,
+επειδή τελευταίον εξέλιπον διόλου και αι τροφαί, απεφάσισε ν'
+αναχωρήση διά να ενωθή με το λοιπόν σώμα και με τους
+επαναστατήσαντας στρατηγούς Ρούκην και Δυωβουνιώτην. Το ν'
+αφήση στράτευμα να πολιορκεί την Δομπραίναν, το έκρινε
+περιττόν· διότι οι κάτοικοι των επαναστατησάντων χωρίων είχον
+μεταβή εις την Πελοπόννησον. Όθεν εκίνησεν από Κακόσι
+πανστρατιά περί τας δύο ώρας της νυκτός της δεκάτης τετάρτης
+του Νοεμβρίου, διορίσας ως οπισθοφυλακήν το ιππικόν, με το
+οποίον εστάθη και ο ίδιος, μετέβη δε εις Χώστια, όπου ήσαν
+τοποθετημένα και τα υπό τους Σουλιώτας στρατιωτικά σώματα. Οι
+Τούρκοι δεν ενόησαν διόλου την αναχώρησιν των Ελλήνων, την
+έμαθον δε από ένα των εντοπίων χωρικών, όστις αυτομόλησεν εις
+τους εχθρούς· δεν ετόλμησαν όμως να καταδιώξωσιν εξ οπίσω τους
+Έλληνας την νύκτα, αλλά μόνον το πρωί περί τα ξημερώματα εφάνη
+μέρος του ιππικού των περί τα Χώστια. Ο Καραϊσκάκης έπεμψεν
+αμέσως κατ' αυτού το Ελληνικόν ιππικόν, αλλ' οι Τούρκοι μη
+τολμήσαντες ν' αντιταχθώσιν, ωπισθοδρόμησαν προς την
+Δομπραίναν.
+
+Ο Καραϊσκάκης μη έχων ικανάς τροφάς διά το στρατόπεδον και
+επιθυμών να ωφελήση τους στρατιώτας με την διαρπαγήν των
+ποιμνίων των Στεφανικιωτών, οι οποίοι, επίμονοι εις την
+τουρκολατρείαν των, συνείργησαν εν μέρει και εις την
+καταστροφήν των εν Ζαγαρά αγωνισθέντων Ελλήνων, διώρισεν
+εξακοσίους στρατιώτας να υπάγωσιν εις το χωρίον Στεφανίκου διά
+να το καταστρέψωσιν, αν δυνηθώσιν, ειδέ μή, ν' αρπάσωσιν όλα
+των κατοίκων τα ποίμνια. Την απόφασιν ταύτην την εκοινοποίησεν
+ο Καραϊσκάκης και προς τους Σουλιώτας αξιωματικούς και τους
+επρόβαλε να πέμψωσιν έν μέρος ανάλογον· αλλ' οι Σουλιώται
+συνελθόντες εις την οικίαν του επαραπονέθησαν διατί να κάμη την
+απόφασιν ταύτην χωρίς να συμβουλευθή και αυτούς, και μετά τινα
+λογοτριβήν περί τούτου ανενέωσαν πάλιν της αρχηγίας το
+πρόβλημα.
+
+Όλοι οι αξιωματικοί του στρατεύματος του Καραϊσκάκη αντέτεινον
+επιμόνως λέγοντες, ότι δεν θέλουν γνωρίσει άλλον αρχηγόν παρά
+τον Καραϊσκάκην, ώστε κατήντησαν σχεδόν και εις προφορικάς
+ύβρεις μετά των Σουλιωτών. Ο Καραϊσκάκης όμως βλέπων ότι η
+ημέρα προέβαινε και το στράτευμα δεν έπρεπε να χάνη καιρόν, αφ'
+ετέρου μέρους φοβούμενος μεγαλήτερα σκάνδαλα, παρεκάλεσε τους
+μετ' αυτού να παραχωρήσωσι, αυτοί δε μόλις επείσθησαν, αφ' ού
+προεσυμφωνήθη τρόπον τινά ότι η εξουσία του Σουλιώτου αρχηγού
+θέλει περιορίζεται μόνον εις τα υπ' αυτόν Σουλιωτικά σώματα,
+εις δε τα γενικά του στρατοπέδου θέλει συσκέπτεται μόνον με τον
+Καραϊσκάκην.
+
+Αφ' ού έγεινε δεκτόν το ζήτημα, ο Καραϊσκάκης επρόβαλεν εις
+τους Σουλιώτας να κάμωσιν αμέσως την εκλογήν του αρχηγού των·
+και συνήλθον επί τούτω εις ιδιαίτερον μέρος· αλλ' αφού ικανήν
+ώραν συνεσκέφθησαν και δεν εδυνήθησαν ν' αποφασίσωσι τίποτε,
+αποστέλλουν δύο εξ αυτών προς τον Καραϊσκάκην, όστις επρόσμενε
+την απόκρισιν, διά την οποίαν και μόνην ανέβαλε και την εδικήν
+του αναχώρησιν και το κίνημα των διορισθέντων διά την
+καταδρομήν του Στεφανίκου· του αναγγέλλουν δε ότι η εκλογή δεν
+είναι δυνατόν να γένη την στιγμήν ταύτην, καθ' ην ετοιμάζονται
+διά ν' αναχωρήσωσιν· όταν όμως φθάσωσιν εις μέρος ήσυχον, όπου
+θέλουν σταθή μερικάς ημέρας, τότε θέλουν κάμει την εκλογήν. Ο
+Καραϊσκάκης αγανάκτησε μεγάλως δι' αυτήν την απόκρισιν, νομίζων
+ότι η αναβολή γίνεται διά νέα σκάνδαλα, και αμέσως εσηκώθη και
+ανεχώρησε, διατάξας τους περί αυτόν να τον ακολουθήσωσιν· είπε
+δε και με θυμόν προς τους πλησίον του, ότι η μάχαιρα θέλει
+διαλύσει τας απαιτήσεις των Σουλιωτών.
+
+Με όλους τους περί αυτόν αξιωματικούς μετέβη εις την οικίαν του
+Λάμπρου Βεΐκου, ο οποίος ενομίζετο ο αίτιος τούτων των ταραχών
+και εις του οποίου ήσαν συναγμένοι όλοι οι Σουλιώται
+αξιωματικοί, και καθώς ήτον κυριευμένος από τον θυμόν, άρχισε
+να ονειδίζη τους Σουλιώτας ονομάζων παράλογα και αντιπατριωτικά
+τα κινήματά των «Εάν (είπε) δεν είχετε σκοπόν, ή δεν
+ημπορούσατε να κάμετε την εκλογήν του αρχηγού σας, διατί να την
+προβάλετε με τόσην επιμονήν, η οποία (αν ήθελον επιμείνει και
+οι Στερεοελλαδίται αξιωματικοί) ήθελεν αποβή ολεθριωτάτη εις
+όλην την Στερεάν Ελλάδα και εις σας τους ιδίους ακόμη; Αφ' ού
+δε εκάμετε το πρόβλημα και έγεινε δεκτόν, διατί δεν το
+εκτελείτε αμέσως, αλλά το αναβάλλετε; Εκ τούτου δεν δύναται τις
+να συμπεράνη άλλο, ειμή ότι δεν εκινήθητε διά να επιτύχητε την
+αρχηγίαν, αλλά διά να φέρετε σκάνδαλον εις το στρατόπεδον και
+να ματαιώσετε την εκστρατείαν». Οι Σουλιώται χωρίς να ζητήσωσι
+να δικαιολογηθώσι διά το παρόν φέρσιμόν των, ετράπησαν εις
+παράπονα και εις διηγήσεις εκδουλεύσεων, θανάτων και ζημιών, τα
+οποία έπαθον πολεμούντες υπέρ τόπου, από τον οποίον οι μεν περί
+τον Καραϊσκάκην έμελλον ν' απολαύσωσιν αμέσως ωφέλειαν, αυτοί
+δε μικράς ελπίδας έπρεπε να έχωσιν. Ο Καραϊσκάκης αφ' ού είδε
+διαφοράν εις τον τρόπον των Σουλιωτών και ότι δεν υπήρχε το προ
+ολίγου αγέρωχον, τους παρεκίνησε ν' αφήσωσι κατά μέρος όλα τα
+διατρέξαντα και ν' ακολουθήσωσιν ως αδελφοί εις την εκστρατείαν
+και ότι εις το τέλος του αγώνος κάνεις δεν θέλει μείνει
+αδικημένος. Τελευταίον τους κατέπεισε να στείλωσι μέρος
+στρατεύματος και αυτοί εις καταδρομήν του χωρίου, το οποίον
+ανωτέρω ανεφέραμεν.
+
+Αφ' ού τοιουτοτρόπως διελύθη και αύτη η τρικυμία, το
+στρατόπεδον μετέβη εις το μοναστήριον του Αγίου Σεραφείμ του
+νέου εις Δομπόν. Ο Καραϊσκάκης, επειδή έμελλε να διαβή το
+στράτευμα από δυσχωρίας τινάς, θέλων να έχη ασφαλή τα οπίσθια,
+απεφάσισε και άφησε δύναμιν εις το μοναστήριον από εκατόν
+πεντήκοντα στρατιώτας· την δε επομένην ημέραν ολίγον προ της
+ανατολής του ηλίου ανεχώρησε και έφθασε το εσπέρας εις το
+μοναστήριον του Αγίου Λουκά εις Στείρι (30). Εν ώ κατεσκήνωσεν
+αυτού το στράτευμα, επέστρεψαν τινές των στρατιωτών, των
+εκστρατευσάντων κατά του χωρίου Στεφανίκου, και ανήγγειλαν την
+αποτυχίαν της εκστρατείας ταύτης, απέδωκαν δε αυτήν εις την
+διαφωνίαν των σταλέντων αρχηγών. Οι λοιποί στρατιώται μετέβησαν
+κατ' ευθείαν εις Δίστομον, όπου μετέβη την ερχομένην ημέραν και
+όλον το λοιπόν στρατόπεδον.
+
+Εις τούτο το χωρίον είχε σκοπόν ο Καραϊσκάκης ν' αναπαύση
+μερικάς ημέρας το στράτευμα από την κακοπάθειαν της οδοιπορίας,
+αλλά μόλις έφθασε και του παρουσιάζεται νέων αγώνων στάδιον.
+
+Ο Μουσταφάμπεης διαλύσας ταχύτατα την εις Ταλάντι εκστρατείαν
+των Ολυμπίων, ενωθείς και με τον Κεχαγιάμπεην του Κιουταχή,
+απεφάσισε να διαβή εις Σάλωνα διά να βοηθήση τους εκεί
+πολιορκουμένους από τον Γ. Δυωβουνιώτην και Νάκον Πανουργιά·
+επ' αυτώ τω σκοπώ ήλθε με όλον το στράτευμα εις Δαύλειαν καθ'
+ην ημέραν έφθασαν και τα υπό τον Καραϊσκάκην στρατεύματα εις
+Δίστομον.
+
+Ο Μουσταφάμπεης έμεινε την νύκτα ταύτην εις το επάνωθεν της
+Δαύλειας μοναστήριον επονομαζόμενον της Ιερουσαλήμ (31) και
+εκεί ομιλών με τους περί αυτόν ανέφερεν ότι την επομένην ημέραν
+έμελλε να διαβή από την Αράχωβαν διά να υπάγη εις Σάλωνα·
+ακούσας τούτο είς των διακόνων του Μοναστηρίου, ειδήμων της
+Αλβανικής γλώσσης, μεταβαίνει την νύκτα εις Δίστομον και το
+αναγγέλλει εις τον Καραϊσκάκην. Ολίγον προ του μεσονυκτίου
+έλαβεν ο Καραϊσκάκης την είδησιν ταύτην και αμέσως διώρισε τον
+Γαρδικιώτην Γρίβαν και Γεώργιον Βάιον με πεντακοσίους
+στρατιώτας να υπάγωσιν εις Αράχωβαν, να προκαταλάβωσι τα
+οχυρώτερα μέρη αυτής και να κτυπήσωσι τους εχθρούς, αν
+επιχειρήσωσι να διαβώσι. Συγχρόνως έστειλε και σκοπιάς
+(καραούλια) διά να τον ειδοποιήσωσι πότε και πόθεν έμελλον να
+διαβώσιν οι εχθροί, διά να κινηθή εναντίον των.
+
+Την επομένην ημέραν το πρωί οι εχθροί διηρέθησαν εις δύω και το
+μεν πεζικόν διέβη διά τινος στενής οδού, η οποία φέρει από το
+μοναστήριον εις Αράχωβαν, το δε ιππικόν και τα φορτηγά διά του
+Ζεμένου. Άμα ανήγγειλαν αι σκοπιαί το κίνημα των εχθρών, ο
+Καραϊσκάκης απέστειλε τον Χριστόδουλον Χατζή Πέτρου να υπάγη
+εις βοήθειαν των προαποσταλέντων εις Αράχωβαν από τινα δρόμον
+διά του βουνού του Διστόμου· αυτός δε μετ' ολίγον παραλαβών
+περίπου οκτακοσίους στρατιώτας χωρίς αποσκευάς εκίνησε προς τον
+Ζεμενόν, όθεν είχον ήδη διαβή οι εχθροί διευθυνόμενοι προς
+Αράχωβαν.
+
+Το πεζικόν των εχθρών, ενώ επλησίαζεν εις Αράχωβαν, ειδοποιήθη
+από τινας των κατοίκων ότι φυλάττεται το χωρίον από στρατιώτας
+Έλληνας· μαθόν όμως συγχρόνως την ολιγότητα αυτών, έλαβε θάρρος
+και ώρμησε προς το χωρίον. Οι Έλληνες κλεισμένοι εις την
+εκκλησίαν του Αγίου Γεωργίου και εις τας οχυρωτέρας οικίας,
+αντέκρουσαν την ορμήν των και επολέμησαν τρεις περίπου ώρας.
+Έμβαινον ήδη εις την Αράχωβαν και οι διά Ζεμένου διαβάντες
+Τούρκοι, όταν οι μεν υπό τον Χριστόδουλον επλησίαζον εις το
+χωρίον από το αντικρινόν μέρος, ο δε Καραϊσκάκης είχεν ήδη
+διαβή τον Ζεμενόν. Οι Τούρκοι είτε διότι δεν ήλπιζον να υπάρχη
+εις τούτο το μέρος τοιαύτη Ελληνική δύναμις, είτε διότι δεν
+ήσαν εις καλήν τάξιν, εδειλίασαν. Μόλις αντεστάθησαν ολίγον εις
+την πρώτην προσβολήν των Ελλήνων και αμέσως ετράπησαν εις φυγήν
+προς το μέρος των Σαλώνων. Απαντώσιν όμως και εκείθεν
+ερχομένους τον Γ. Δυωβουνιώτην, Νάκον Πανουργιάν και Γιαννούσην
+(32). Μη δυνηθέντες λοιπόν να προχωρήσωσι και καταδιωκόμενοι
+όπισθεν από τους περί τον Καραϊσκάκην, εστράφησαν προς το μέρος
+του Παρνασσού και συνήλθον όλοι ομού με τας αποσκευάς των και
+τα ζώα των εις ένα λόφον επάνωθεν της Αράχωβας, ωχυρωμένον
+προχείρως πρό τινος καιρού παρά των εντοπίων· οι δε Έλληνες
+καταλαβόντες τας περί αυτό το μέρος θέσεις έστησαν πολιορκίαν.
+Εις την μάχην ταύτην από μεν τους Έλληνας δεν εφονεύθη κανείς,
+επληγώθησαν όμως έξ, από δε τους εχθρούς εφονεύθησαν έως δέκα,
+εν οις και είς ευνοούμενος υπηρέτης του Μουσταφάμπεη,
+επληγώθησαν δε έως τριάκοντα.
+
+Οι Έλληνες μη έχοντες αποσκευάς μαζύ των και όντες γυμνοί,
+καθώς εκίνησαν από Δίστομον, δεν ημπόρεσαν διά την υπερβολικήν
+ψύχραν να διαμείνωσιν εις την πολιορκίαν. Κατ' αρχάς
+εσυναλλάχθησαν, αλλ' έπειτα μη δυνάμενοι ν' απαντήσωσι το κρύος
+ουδέ κατ' αυτόν τον τρόπον, άφησαν διόλου την πολιορκίαν και
+μετέβησαν εις τας οικίας της Αράχωβας, όπου διενυκτέρευσαν
+άγρυπνοι, απαντώντες την υπερβολήν του κρύους με τας φωτίας και
+τον οίνον (33). Οι Τούρκοι την νύκτα εκείνην ηδύναντο ν'
+αναχωρήσωσιν αβλαβείς ή με ολίγην ζημίαν προς όποιον μέρος
+ήθελον αποφασίσει· αλλ' οι αρχηγοί των δεν κατεδέχθησαν·
+έγραψαν δε εις όλα τα πέριξ εχθρικά στρατόπεδα και εις τον
+ίδιον Κιουταχήν να τους πέμψωσιν όσον το δυνατόν ταχύτερον νέας
+δυνάμεις διά να διορθώσωσι το συμβάν εις αυτούς ατύχημα. Προ
+πάντων επέμεινεν ο Κεχαγιάμπεης, ων φιλότιμος και
+επιστηριζόμενος εις την προς αυτόν αγάπην του Κιουταχή.
+
+Την επομένην ημέραν, πριν ακόμη ανατείλη ο ήλιος, ο Καραϊσκάκης
+ετοποθέτησε περί τους εχθρούς όλον το Ελληνικόν στράτευμα, το
+οποίον δεν τους άφινε πλέον ουδέ κεφαλήν να προβάλωσιν έξω από
+το οχύρωμά των. Αφ' ού δε συνήχθησαν εις Αράχωβαν και όσοι
+είχον απομείνη εις Δίστομον και όσοι ήσαν εις την πολιορκίαν
+των Σαλώνων και ήλθε και ο Δ. Μακρής με τους περί αυτόν, ο
+Καραϊσκάκης απέστειλε μέρος του στρατεύματος εις Ζεμενόν και
+μέρος εις την οδόν την φέρουσαν εις το μοναστήριον της
+Ιερουσαλήμ διά να εμποδίσωσι τας βοηθείας, αι οποίαι έμελλον να
+έλθωσιν εις τους εχθρούς. Άμα έφθασεν εις τα διάφορα Τουρκικά
+στρατόπεδα η είδησις του αποκλεισμού του Μουσταφάμπεη και
+Κεχαγιάμπεη και αι προσκλήσεις αυτών διά να δράμωσιν εις
+βοήθειάν των, διάφορα σώματα εκίνησαν προς Αράχωβαν· και από
+μεν το μέρος του Ζεμένου ήρχοντο έως οκτακόσιοι Τούρκοι
+οδηγούμενοι από τινα Αμπτουλάν Αλβανόν. Οι φυλάττοντες την
+διάβασιν ταύτην Έλληνες αποσυρθέντες εις τας δύω πλευράς,
+άφησαν τους εχθρούς να εισέλθωσιν εις το στενόν, έπειτα
+εφορμήσαντες από τας δύω πλευράς τους έτρεψαν εις φυγήν·
+εφόνευσαν υπέρ τους πεντήκοντα, ήρπασαν μερικά φορτία και τους
+λοιπούς κατεδίωξαν ικανόν διάστημα προς την Δαύλειαν. Οι δε διά
+του μοναστηρίου της Ιερουσαλήμ ερχόμενοι δεν ετόλμησαν, ουδέ
+καν να δοκιμάσωσι την διάβασιν, αλλ' ελθόντες εις λόφον τινά
+όπου ήτον δυνατόν να τους ιδώσιν οι πολιορκούμενοι,
+επυροβόλησαν μόνον χωρίς να προχωρήσωσιν. Όταν οι
+πολιορκούμενοι είδον τον πυροβολισμόν, είτε διότι ήτον τούτο
+σύνθημα εξόδου, είτε διότι εμψυχώθησαν, εδοκίμασαν να εξέλθωσιν
+από το περίφραγμα των προς το μέρος της Ιερουσαλήμ. Από το
+κίνημα τούτο των εχθρών εταράχθησαν τινές των Ελλήνων, οι
+οποίοι εφύλαττον το προς τον Παρνασσόν μέρος, και ανακατώθησαν
+ως διά φυγήν. Αλλ' ο Καραϊσκάκης δραμών αυτοπροσώπως προς τούτο
+το μέρος, τους μεν Έλληνας εμψύχωσε, τους δε πολιορκουμένους
+αντέκρουσε και δεν άφησε να εξέλθωσιν. Μετά τούτο διευθύνθη
+αμέσως μέ τινας στρατιώτας προς το μέρος όπου επυροβόλησαν οι
+εχθροί, διά να απαντήση και τούτων την ορμήν· αλλ' αυτοί δεν
+ετόλμησαν να προχωρήσωσι.
+
+Οι Τούρκοι στενοχωρούμενοι μεγάλως από την έλλειψιν νερού και
+τροφών, απελπισθέντες του να λάβωσι βοήθειαν από τα πλησίον
+στρατόπεδα, επρόβαλον εις τον Καραϊσκάκην να τους συγχωρήση την
+έξοδον. Αυτός εδέχθη μεν το πρόβλημα τούτο, αλλ' εζήτησε να
+παραδοθώσιν εις αυτόν αι πόλεις Λεβαδείας και Σαλώνων και διά
+την ασφάλειαν της εκτελέσεως να μείνωσιν ενέχυρα εις αυτόν οι
+δύο αρχηγοί του εχθρικού στρατεύματος, ο Μουσταφάμπεης και ο
+Κεχαγιάμπεης. Οι αρχηγοί των Τούρκων ελπίζοντες ακόμη εις την
+βοήθειαν του Κιουταχή δεν εδέχθησαν τούτο το πρόβλημα, το
+οποίον και άλλως δεν εσυμβιβάζετο με την φιλοτιμίαν των και με
+την πολιτικήν της αυλής των.
+
+Αλλ' η προσδοκωμένη βοήθεια του Κιουταχή δεν εφαίνετο και ο
+καιρός προχωρών κατέσταινεν αφορήτους τας ελλείψεις των· το δε
+χειρότερον, αι συμβάσαι βροχαί την 22, 23 και 24 του Νοεμβρίου
+και η παρακολουθήσασα χιών τους έφεραν εις τον έσχατον βαθμόν
+της απελπισίας. Και άλλο όχι μικρόν δυστύχημα τους κατετάραξε
+καθ' υπερβολήν. Ο Μουσταφάμπεης περιερχόμενος και εμψυχώνων
+τους Τούρκους, επήγεν εις έν μέρος, το οποίον εκτυπάτο
+συνεχέστερον από τους Έλληνας, και διά να ενθαρρύνη τους εν
+αυτώ εκάθισε και ετουφέκιζεν ο ίδιος, αλλά μη προφυλαττόμενος
+όσον έπρεπε πληγώνεται εις την κεφαλήν από βόλι Ελληνικόν, το
+οποίον, ως ερχόμενον από μακρινόν μέρος, δεν εφάνη κατ' αρχάς
+θανατηφόρον, το κρύος όμως και η έλλειψις των αναγκαίων και της
+ανηκούσης περιποιήσεως το κατέστησαν τοιούτον, ώστε οι Τούρκοι,
+αν και ο Κεχαγιάμπεης τους ενεθάρρυνεν, ότι είν' αδύνατον να
+μην φθάση βοήθεια παρά του Κιουταχή, και τους παρεκάλει να
+επιμείνωσιν ολίγον ακόμη εις τα δεινά, δεν είχον πλέον
+προθυμίαν να υπακούσωσιν· ήτον δε τω όντι τρομερά η κατάστασίς
+των. Περιωρισμένοι εις στενώτατον τόπον, του οποίου το έδαφος
+αποκατέστη λασπωδέστατον διά τας συνεχείς βροχάς και διά το
+πλήθος των ζώων, τα οποία ήσαν κλεισμένα ομού με αυτούς, δεν
+ηδύναντο να έχωσι κανέν είδος αναπαύσεως, ουδέ καν να καθίσωσι
+και να εξαπλωθώσι· στερημένοι τροφών, ποτών και ξύλων, δεν
+είχον κανέν μέσον του να αποφύγωσι την υπερβολήν της ψύχρας, η
+οποία από στιγμήν εις στιγμήν απέβαινε σημαντικωτέρα και
+επαισθητοτέρα. Πολλών είχον ήδη βλαφθή οι πόδες από τον παγετόν
+και την υγρασίαν και ο θάνατος, ο οποίος είχεν ήδη αρχίσει να
+ολιγοστεύη τον αριθμόν των, παρουσιαζόμενος ως απαραίτητος εις
+τα όμματα εκάστου, ενέπνεε τρομεράν αθυμίαν. Ό, τι όμως
+εκορύφωσε τας δυστυχίας των ήτον η υπερβολική χιών, η οποία
+άρχισε να πίπτη την 24 του Νοεμβρίου και τους επαπειλούσε να
+τους ενταφιάση ζωντανούς. Τοιαύτα δεινά μην ημπορούντες πλέον
+να υπομείνωσιν, ώρμησαν εις φυγήν προς το μοναστήριον της
+Ιερουσαλήμ. Έγεινε δε η αρχή από τους Γκέκηδες.
+
+Η υπερβολή του χειμώνος, η οποία ηνάγκασε τους εχθρούς να
+αποφασίσωσι την φυγήν, έκαμε και τους Έλληνας να παραιτήσωσι
+τας περί το Τουρκικόν στρατόπεδον θέσεις των και να συνέλθωσιν
+εις τας οικίας της Αράχωβας· ολίγοι δε μόνον διέμεινον ως
+φυλακή. Συνέβη δε πριν της εξόδου των εχθρών να κοινοποιηθή
+ψευδώς ότι έφυγον οι πολιορκούμενοι. Οι Έλληνες έδραμον αμέσως
+προς το εχθρικόν στρατόπεδον, αλλ' ιδόντες ότι οι εχθροί
+διέμεινον εις τας θέσεις των, επέστρεψαν οπίσω εις τας
+κατοικίας των. Όταν δε συνέβη αληθώς η φυγή, πολλοί μη δίδοντες
+πίστιν δεν εξήλθον εις καταδίωξιν, μ' όλον ότι ο ίδιος
+Καραϊσκάκης εφώναξεν αναγγέλλων την φυγήν και παρακινών
+ονομαστί τους σημαντικωτέρους του στρατεύματος διά να εξέλθωσιν
+εις καταδίωξιν. Ο Γαρδικιώτης Γρίβας και ο Χριστόδουλος Χατζή
+Πέτρου, οι οποίοι ήσαν φυλακή κατ' εκείνην την ημέραν εις το
+μέρος όπου έκαμαν το κίνημα οι εχθροί, μη έχοντες περισσοτέρους
+των τριάκοντα στρατιωτών, δεν ηδυνήθησαν ν' απαντήσωσι την
+ορμήν των. Υποχωρήσαντες λοιπόν ολίγον κατώτερον της οδού και
+αναγγείλαντες εις τον Καραϊσκάκην το πράγμα, έμειναν ούτως, έως
+ού διέβη το πλειότερον μέρος των εχθρών. Έπειτα δε αφ' ού
+συνήλθον και άλλοι πολλοί ομού με αυτούς, ώρμησαν εις το μέσον
+των εχθρών και διεχώρισαν τους όπισθεν ερχομένους.
+Καταδιώκοντες δε τους φεύγοντας, εφόνευον όχι κατά σειράν τον
+πρώτον απαντώμενον, αλλ' όποιον έβλεπον ικανώτερον να διασωθή·
+τους δε λοιπούς τους άφινον θύματα των όπισθεν ακολουθούντων
+Ελλήνων. Δεν μετεχειρίσθησαν πυροβόλα διόλου εις ταύτην την
+συμπλοκήν, διότι αποκατέστησαν άχρηστα διά την υπερβολήν της
+χιόνος. Δύο ώρας προ της δύσεως του ηλίου έκαμαν αρχήν της
+φονικωτάτης ταύτης καταδιώξεως οι Έλληνες, επέμειναν δε έως
+μίαν ώραν της νυκτός, και τότε επέστρεψαν. Άλλος όμως εχθρός
+σκληρότερος επέπεσεν εις τους Τούρκους τους διαφυγόντας την
+Ελληνικήν μάχαιραν. Αδυνατισμένοι από την κακοπάθειαν και
+αποκαμωμένοι από την βίαν της φυγής και τον δρόμον, μόλις
+εκάθοντο διά ν' αναπαυθώσι, και αμέσως επάγωναν και δεν ήσαν
+πλέον ικανοί να σηκωθώσι και να κινηθώσιν, αλλ' απέθνησκον εις
+την οποίαν ήθελον ευρεθή στάσιν.
+
+Ο Καραϊσκάκης, μη ακούων κρότον πυροβόλων εις την καταδίωξιν
+και επειδή οι φυλάττοντες τον προς το μοναστήριον δρόμον είχον
+προ ολίγου αναχωρήσει από τας θέσεις των διά την υπερβολήν της
+ψύχρας, ενόμισεν ότι οι Τούρκοι διέφυγον αβλαβείς. Επαρακινούσε
+μ' όλον τούτο τους Έλληνας και τους απέστελλεν εις την
+καταδίωξιν· ήτον όμως εις μεγίστην αθυμίαν και λύπην. Τόσον δε
+παράδοξος του εφάνη η καταστροφή των εχθρών, όταν επιστρέφοντες
+τινές με λάφυρα την ανήγγειλαν, ώστε επήγε και ο ίδιος αρκετόν
+διάστημα διά να ίδη με τα ίδιά του όμματα αν τω όντι ήτον
+τοιαύτη, οποίαν την επερίγραφον. Οι φονευθέντες εκείνην την
+εσπέραν εχθροί ήσαν έως εξακόσιοι, επιάσθησαν δε και πολλοί
+ζώντες, αλλά μόλις έως πενήντα ημπόρεσε να διασώση ο
+Καραϊσκάκης· οι λοιποί όντες βλαμμένοι εις τους πόδας από το
+υπερβολικόν κρύος απέθανον μετ' ολίγον· εχάθησαν δε και οι δύο
+αρχηγοί του στρατοπέδου των εχθρών, και τας κεφαλάς των έφερον
+οι στρατιώται εις τον Καραϊσκάκην εις πίστωσιν. Ο Καραϊσκάκης
+ελπίζων πάντοτε ως ενδεχομένην την συμβάσαν καταστροφήν των
+εχθρών, είχεν υποσχεθή σημαντικάς αμοιβάς εις τον όστις ήθελε
+δυνηθή να συλλάβη ζώντα κανένα από τους δύο τούτους αρχηγούς,
+αλλά δεν επέτυχεν· επειδή ο μεν Κεχαγιάμπεης μη δυνάμενος να
+κάμη γνωστόν τον εαυτόν του εις τους Έλληνας διά την άγνοιαν
+της γλώσσης των, εφονεύθη ολίγον μακράν από το οχύρωμα των
+Τούρκων. Ο δε Μουσταφάμπεης είχεν αποκεφαλισθη εις τον καιρόν
+της εξόδου από τον ίδιον αδελφόν του, διά να μην συλληφθή ζων
+από τους Έλληνας, μη ων εις κατάστασιν να φύγη ομού με τους
+λοιπούς· την δε κεφαλήν του παρέδωκεν είς τινας των οικείων του
+διά να την λάβωσι μαζή των και να μη γενή γνωστός εις τους
+Έλληνας· αλλ' αυτοί μη δυνάμενοι, φαίνεται, να την διασώσωσι,
+την έρριψαν καθ' οδόν, όπου την εύρον οι στρατιώται οι οποίοι
+την μετεκόμισαν εις τον Καραϊσκάκην.
+
+Απ' όλον το εχθρικόν σώμα, το οποίον υπερέβαινε τους χιλίους
+οκτακοσίους, μόλις διεσώθησαν έως τριακόσιοι και εκ τούτων όχι
+όλοι υγιείς. Εκυρίευσαν δε οι Έλληνες είκοσι τρεις σημαίας,
+όλας τας αποσκευάς και όλα τα ζώα των εχθρών. Μ' όλον ότι τρεις
+ημέρας κατά συνέχειαν οι Έλληνες διά την επιθυμίαν των λαφύρων
+περιήρχοντο ερευνώντες εις τα μέρη όπου ήτον ελπίς ότι
+διεσπάρησαν οι εχθροί, πολλά πτώματα δεν ευρέθησαν, διότι
+εσκεπάσθησαν από την χιόνα, και τούτο έδωκεν αιτίαν να υποτεθή
+κατ' αρχάς η φθορά των εχθρών όχι τόσον μεγάλη, όσον
+πραγματικώς ήτον· ακολούθως όμως, λυομένης της χιόνος και
+ανακαλυπτομένων των πτωμάτων, εγνώσθη το μέγεθος της φθοράς των
+εχθρών. Από δε τους Έλληνας καθ' όλον το διάστημα της
+πολιορκίας και την έξοδον των εχθρών εφονεύθησαν μόνον δώδεκα
+και επληγώθησαν έως είκοσι (34).
+
+Ο Καραϊσκάκης αφ' ού διένειμεν εις τους ανδραγαθήσαντας
+αναλόγους αμοιβάς ως προς τα ολίγα μέσα τα οποία είχεν εις την
+εξουσίαν του, διέταξε να εγερθή τρόπαιον εις Αράχωβαν από τας
+κεφαλάς των Τούρκων εν είδει πύργου. Το έργον τούτο, λείψανον
+της βαρβαρότητας των ηθών, δεν έκρινε δι' άλλον λόγον αναγκαίον
+να το μεταχειρισθή, ειμή να κάμη να φανώσιν ένοχοι εις τους
+Τούρκους οι κάτοικοι του χωρίου και να χάσωσι την ελπίδα του να
+υποταχθώσι πάλιν εις τους εχθρούς (35). Επέγραψαν δε εις αυτό·
+«ΤΡΟΠΑΙΟΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ». Εις τας δύο πλευράς
+του έχοντος την επιγραφήν ταύτην λίθου ετέθησαν αι κεφαλαί του
+Κεχαγιάμπεη και Μουσταφάμπεη.
+
+Μετά την καταστροφήν ταύτην των εχθρών απεφάσισε να οχυρώση την
+Βελίτζαν με στρατιωτικήν δύναμιν επί σκοπώ του να βλάψη τους
+εις Δαύλειαν εχθρούς και να δυνηθή να συνεννοηθή με τα Ολύμπια
+στρατεύματα, προς τα οποία είχε γράψει και κατ' ευθείαν και διά
+μέσου της Κυβερνήσεως διά να επανέλθωσι πάλιν εις Ταλάντιον.
+Έστειλε δε πρώτον τον Γ. Δυωβουνιώτην, I. Ρούκην και Χ.
+Περραιβόν με τριακοσίους στρατιώτας, οι οποίοι διέβησαν την
+νύκτα πλησίον της Δαύλειας, μ' όλον ότι εστρατοπέδευεν εις
+αυτήν σημαντική εχθρική δύναμις. Ο δε Καραϊσκάκης αφ' ού
+ωχύρωσε το Δίστομον, διορίσας εις αυτό το σώμα του Κώστα
+Μπότζαρη, οδηγούμενον από τον Ιωάννην Μπαϊρακτάρην, και
+τοποθετήσας Λειβαδίτας τινάς οπλαρχηγούς, αφ' ού έστειλεν εις
+Σάλωνα την αναγκαίαν προς πολιορκίαν δύναμιν υπό τον Γεώργιον
+Δράκον (36), αυτός με όλον το λοιπόν στράτευμα διαβάς από την
+Αγόριανην και Σουβάλαν μετέβη την 30 Νοεμβρίου εις Βελίτζαν.
+
+Απεφάσισε να διατρίψη μερικάς ημέρας αυτόθι, πρώτον μεν διότι
+ήλπιζε να επανέλθωσιν οι Ολύμπιοι, μετά των οποίων ενούμενος
+ήλπιζε να εμποδίση ολοτελώς την διά ξηράς διάβασιν εχθρικών
+στρατευμάτων και τροφών, και δεύτερον διότι επεθύμει να
+προξενήση τινά βλάβην εις τα διαβαίνοντα εκείθεν εχθρικά
+στρατεύματα. Αλλά το μεν της επιστροφής των Ολυμπίων σχέδιον,
+αν και εζητήθη επιμόνως, δεν έλαβεν έκβασιν, ει μη μετά δύω
+μήνας και τότε πάλιν χωρίς καρπόν· δεν απέβη όμως ματαία η εις
+Βελίτζαν διατριβή του, όσον διά το δεύτερον επειδή εκέρδησε
+νίκην όχι ασήμαντον.
+
+Την πέμπτην του Δεκεμβρίου ανηγγέλθη από τας σκοπιάς ότι έμελλε
+να διαβή διά της Φοντάνας εκείνην την ημέραν έν σώμα εχθρών υπό
+τον Οσμάνπεην Κόρτζαν, συνιστάμενον από επτακοσίους περίπου
+στρατιώτας εκτός των υπηρετών και των ακολουθούντων ως έμποροι
+το στρατόπεδον. Ο Καραϊσκάκης διώρισε τους μεν πεζούς να
+κρυφθώσιν εις τα ερείπια του Τουρκοχωρίου, όπου εσυμπέραινεν
+ότι έμελλον να διευθυνθώσιν οι εχθροί διά να μείνωσι την νύκτα,
+το δε ιππικόν να προχωρήση εις τα πλάγια της οδού, από την
+οποίαν ήρχοντο οι εχθροί, ώστε να τους εμποδίση την επιστροφήν,
+όταν ήθελον κτυπηθή από τα έμπροσθεν. Αλλά το σχέδιον δεν
+επέτυχεν εντελώς διά την ανυπομονησίαν των κεκρυμμένων εις τα
+ερείπια. Ενώ οι εχθροί ήρχοντο εξαπλωμένοι κατά μήκος ως μία
+σειρά, καθώς ήτον επόμενον διά την στενότητα της οδού, μόλις
+εφάνη η εμπροσθοφυλακή, και οι εις το Τουρκοχώριον Έλληνες
+εβγήκαν από τας ενέδρας των. Οι προπορευόμενοι Τούρκοι μη όντες
+έτοιμοι διά πόλεμον, διότι δεν ήλπιζον Ελληνικήν δύναμιν εις
+εκείνο το μέρος, ωπισθοδρόμησαν αμέσως· αφ' ού όμως ενώθησαν με
+τους όπισθεν ερχομένους και συνεκεντρώθησαν οπωσούν,
+αντεστάθησαν εις τους Έλληνας, αλλά μετά μισής ώρας συμπλοκήν
+πολεμούμενοι κατά πρόσωπον μεν από τους πεζούς, εις το πλάγιον
+δε από το ιππικόν, ετράπησαν εις φυγήν προς το μέρος από το
+οποίον ήρχοντο, η στενότης όμως της οδού και οι Έλληνες
+επιδιώκοντες δεν τους εσυγχώρησαν να διασώσωσιν εκ των
+οκτακοσίων φορτηγών, τα οποία έφερον μεθ' εαυτών, ειμή πολλά
+μικρόν αριθμόν· εφονεύθησαν δε εις τον τόπον της μάχης και καθ'
+οδόν έως πεντήκοντα, εν οις καί τινες χριστιανοί ακολουθούντες
+ως υπηρέται τους εχθρούς.
+
+Το δυστύχημα τούτο των Τούρκων ανηγγέλθη και εις τους εις
+Δαύλειαν στρατοπεδεύοντας· αλλ' ούτοι μη πιστεύοντες,
+απέστειλαν διακοσίους περίπου ιππείς διά να παρατηρήσωσι και να
+λάβωσιν ακριβή πληροφορίαν περί του πράγματος. Ο Καραϊσκάκης
+ιδών αυτούς διευθυνομένους προς το Τουρκοχώριον και υποθέτων
+ότι έμελλον να διαβώσι διά της Φοντάνης, παρέλαβε μεθ' εαυτού
+τινάς των ιππέων και έως τριακοσίους πεζούς και μετέβη εις
+Τουρκοχώριον, όπου κρύψας όλους εις τα ερείπια του χωρίου, τους
+διέταξε να περιμένωσιν, έως ου να πλησιάσωσιν οι εχθροί. Οι
+εχθροί όμως υποπτεύσαντες φαίνεται, δεν επλησίασαν ολοτελώς,
+αλλά κατασκοπεύοντες τον τόπον και περιεργαζόμενοι μακρόθεν,
+άμα απήντησαν τινά πτώματα της προλαβούσης μάχης, βεβαιωθέντες
+εξ αυτών περί του συμβάντος και φοβηθέντες, ωπισθοδρόμησαν
+αμέσως με βίαν. Οι Έλληνες ώρμησαν καταδιώκοντες, αλλά δεν ήτον
+δυνατόν να τους φθάσωσι φεύγοντας ούτω δρομαίως· μόλις οι
+ταχύτεροι των ιππέων και πεζών επλησίασαν και ακροβολισθέντες
+ολίγον διελύθησαν διά την επελθούσαν νύκτα.
+
+Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι διαμένων εις ταύτα τα μέρη δεν ηδύνατο
+να οικονομή τροφάς διά το στρατόπεδον και επειδή απελπίσθη του
+να ίδη ανανεουμένην την εις Ταλάντιον εκστρατείαν των Ολυμπίων,
+απεφάσισε να μεταβή εις Νέας Πάτρας, όπου και τροφάς αφθόνους
+έμελλε να εύρη και Τούρκοι ήσαν ολίγοι. Εκτός τούτων ήλπιζεν
+ότι η εκστρατεία αύτη έμελλε να ελευθερώση χωρίς πόλεμον και
+τας επαρχίας των Κραβάρων, Λιδωρικίου και Καρπενησίου, διότι
+επερικυκλώνοντο τρόπον τινά από τα Ελληνικά στρατεύματα. Όθεν
+αφήσας εις φύλαξιν της Βελίτζας τον Ρούκην, τον Νάκον
+Πανουργιάν και τον Χ. Περραιβόν, αυτός με όλον το λοιπόν
+στράτευμα εκίνησε την δεκάτην του Δεκεμβρίου. Αλλ' αφ' ης ώρας
+εβγήκεν από το χωρίον μία ραγδαιοτάτη βροχή δεν έκαμε διόλου
+διακοπήν έως το εσπέρας και, το χειρότερον, δεν υπήρχε κανέν
+χωρίον, όπου να μείνωσι την νύκτα οι στρατιώται και να λάβωσι
+τινά περιποίησιν διά το κρύος και τον κόπον. Οι προπορευόμενοι
+επροχώρησαν έως να εύρωσιν αρμόδιον τόπον διά να
+κατασκηνώσωσιν, οι δε όπισθεν ερχόμενοι μη δυνάμενοι να
+καταφθάσωσι τους έμπροσθεν απεκόπτοντο, και η νύκτα, η οποία
+κατέλαβε τους περισσοτέρους εις τον δρόμον, κατέστησε
+δυσκολωτέραν την πορείαν. Προσέτι ο προκείμενος ποταμός της
+Γραβιάς (Κηφισσός), του οποίου το ρεύμα είχεν ήδη εξογκωθή,
+ώστε υπερέβαινε τας ζώνας των διαβαινόντων, εδυσκόλευσε μεγάλως
+τους Έλληνας. Τέλος πάντων όμως ετοποθετήθησαν είς τινα δρυμώνα
+πλησίον του ποταμού και ανάψαντες φωτιάς, επεριποιούντο
+εαυτούς. Καταγανακτησμένοι όμως από την κακοπάθειαν και τον
+κόπον, εξεθύμαινον εις ύβρεις κατά του Καραϊσκάκη· αυτός όμως
+εφάνη πολύ περιποιητικώτερος και φιλοφρονέστερος εκείνην την
+νύκτα απ' ό, τι εκ φύσεως ήτον, και περιερχόμενος τας συνοικίας
+των στρατιωτών τους ενεθάρρυνε, φιλοφρονούμενος και δεξιούμενος
+αυτούς και παρακινών και συμπράττων εις το ν' ανάψωσι φωτίας·
+ώστε η κατ' αυτού αγανάκτησις εξαλείφθη διόλου, και αφ' ού
+μάλιστα έπαυσεν η βροχή και άναψαν τας φωτίας, απέδωκαν την
+αιτίαν όπου φυσικά ανήκε να την αποδώσωσιν, εις την αχρειότητα
+του καιρού. Επνίγησαν εκείνην την νύκτα εις την διάβασιν του
+ποταμού δώδεκα στρατιώται, απέθανον δε από το κρύος δύο, και αν
+η βροχή δεν ήθελε παύσει ογλήγορα, πολλοί ήθελον αποθάνει από
+το κρύος.
+
+Ο Καραϊσκάκης βλέπων ότι το στράτευμα κακοπαθήσαν τοιουτοτρόπως
+είχεν ανάγκην αναπαύσεως, απεφάσισε να το μεταβιβάση, εις τα
+χωρία Σουβάλας και Αγόριανης, όπου και μετέβη την ερχομένην
+ημέραν. Ενώ δε διέτριβεν αυτόθι, αναγγέλλεται εις αυτόν ότι ο
+Ομέρ πασάς ο Καρυστινός ετοιμάζει εκστρατείαν διά να υπάγη εις
+βοήθειαν των εις Σάλωνα αποκλεισμένων. Όθεν δεν ενέκρινε ν'
+ακολουθήση το κατά των Νέων Πατρών επιχείρημα, αλλ' επέστρεψεν
+εις Αράχωβαν την 15 του Δεκεμβρίου ομού με όλην την στρατιάν.
+
+Η ετοιμασία των εχθρών εγίνετο βραδυτάτη, και ο Καραϊσκάκης μη
+θέλων ν' αφίνη αργόν το στράτευμα, απεφάσισε να μεταβή προς τας
+επαρχίας Λιδωρικίου και Κραβάρων διά να καθαρίση και αυτάς τας
+επαρχίας από τους εχθρούς και διά να ζωοτροφήση το στρατόπεδον,
+χωρίς να απομακρυνθή πολύ από τα Σάλωνα και το Δίστομον, όπου,
+όταν ήθελε τύχει να γένη κίνημα παρά των εχθρών, επεθύμει να
+καταφθάση εις βοήθειαν. Επειδή δε, αν και έλαβεν ανταποκρίσεις
+με τον Σεφάκαν (37) και άλλους εκείνων των μερών οπλαρχηγούς,
+υπώπτευε μ' όλον τούτο ότι ημπορούσαν να εναντιωθώσιν, διέταξε
+τον Δ. Μακρήν με πεντακοσίους στρατιώτας να εισέλθη εις την
+επαρχίαν Λιδωρικίου και να τοποθετηθή εις το χωρίον Γρανίτζαν,
+να περιμείνη δε εκεί νέας διαταγάς, αν απαντήση αντίστασιν, να
+συνεννοηθή δε μετά του Σεφάκα διά να κινηθώσιν εκ συμφώνου κατά
+των εχθρών. Άμα έφθασεν εις Γρανίτζαν ο Μακρής ειδοποίησε τον
+Σεφάκαν, ευρισκόμενον κατ' εκείνας τας ημέρας εις Αρτοτίναν,
+διά να έλθη να συνομιλήσωσιν ο δε Σεφάκας απεκρίθη, ότι επειδή
+εξήλθεν έν σώμα εχθρών από Ναύπακτον και εστρατοπέδευσεν εις
+Κλημάκι με σκοπόν να προβή προς τα Σάλωνα, τα στρατεύματα
+νομίζει αναγκαίον να διευθυνθώσι προς εκείνο το μέρος, όπου
+θέλει διευθυνθή και αυτός ο ίδιος· διά να ανταμωθώσι δε κρίνει
+αρμοδιώτερον τόπον τα Στελιώτικα Ρουπάκια, όπου αυτός θέλει
+υπάγει και θέλει τους περιμείνει. Ελθόντες λοιπόν αμφότεροι
+την επομένην ημέραν εις την θέσιν ταύτην, έκαμαν το σχέδιον
+του κινήματός των, και ο μεν Ξύδης και Καλύβας με διακοσίους
+πεντήκοντα στρατιώτας εστάλησαν εις Κράβαρα διά να καταδιώξωσιν
+έν εχθρικόν μικρόν σώμα ευρισκόμενον εις Λουμπουτινά, το δε
+λοιπόν στράτευμα απεφασίσθη να τοποθετηθή εις Παλαιοξάρι διά
+να απαντήση την πρόοδον των εκ Ναυπάκτου εξελθόντων εχθρών.
+
+Αλλ' ενώ, διαλυθείσης ταύτης της συνελεύσεως, οι μεν περί τον
+Ξύδην και Καλύβαν εκίνησαν προς το μέρος όπου διωρίσθησαν, οι
+δε λοιποί εμβήκαν εις τον δρόμον τον προς το Παλαιοξάρι και
+διέβησαν τον Μόρνον ποταμόν, αναγγέλλεται ότι έρχεται κατόπιν
+και ο Καραϊσκάκης και ότι εκείνην την νύκτα έμελλε να μείνη εις
+το στενόν του Βελούχοβου. Ο μεν Σεφάκας λοιπόν εγύρισε προς
+αυτό το μέρος διά να προϋπαντήση τον αρχηγόν, ο δε Μακρής με
+τους περί αυτόν μετέβη εις Παλαιοξάρι, όπου έφθασε και ο
+Καραϊσκάκης την ερχομένην ημέραν ομού με όλον το στράτευμα και
+το ιππικόν.
+
+Επειδή δε οι περί τον Ξύδην και Καλύβαν ανταποκριθέντες με τους
+κατοίκους των Κραβάρων και τον τότε αρχηγόν των όπλων αυτών
+Μακρυγιάννην (38), επληροφορήθησαν ότι δεν ήσαν ούτοι πρόθυμοι
+να κινηθώσι κατά των Τούρκων, ειδοποίησαν αμέσως τον
+Καραϊσκάκην και εζήτησαν και άλλην βοήθειαν διά να βιάσωσι
+τρόπον τινά τους κατοίκους, αν θελήσωσι να υπερασπισθώσι τους
+εχθρούς. Ο Καραϊσκάκης διώρισεν αμέσως τον στρατηγόν Μακρήν
+ομού με όλους τους συν αυτώ διά να υπάγη εις βοήθειαν των μετά
+του Ξύδη και Καλύβα. Αλλ' ενώ αυτοί επλησίαζον εις Βιτολίσταν,
+οι μετά του Ξύδη είχον ήδη κινήσει διευθυνόμενοι εις
+Λουμπουτινάν, όπου ήσαν τοποθετημένοι έως ογδοήκοντα Τούρκοι.
+Όταν οι Έλληνες επλησίασαν εις το χωρίον τούτο, οι Τούρκοι
+ειδοποιηθέντες από τους κατοίκους, έβγαινον από τας οικίας και
+έφευγον προς Ναύπακτον. Οι Έλληνες εφορμήσαντες κατ' αυτών τους
+διέκοψαν εις δύω και μέρος μεν το μεγαλήτερον διέφυγεν εις
+Ναύπακτον, μερικοί δε έως είκοσι αναγκασθέντες να
+οπισθοδρομήσωσιν, εκλείσθησαν εις δύο οικίας. Ταύτα μαθών ο
+Μακρής μετέβη την ερχομένην ημέραν εις Λουμπουτινάν και
+περικλείσας αυστηρώς τους εχθρούς, τους ηνάγκασε να παραδοθώσι
+και αφοπλίσας αυτούς τους απέστειλεν εις τον Γενικόν αρχηγόν.
+
+Τα εις Λουμπουτινάν συνελθόντα στρατεύματα διατρέψαντα αυτόσε
+τρεις ημέρας, διαιρέθηκαν εις δύω· το έν σώμα υπό τον Καλύβαν
+και Ξύδην μετέβη εις Αμόρανην εναντίον ενός αποσπάσματος
+εχθρών, το οποίον έφυγεν εις Ναύπακτον, άμα είδεν ερχομένους
+τους Έλληνας. Το έτερον δε υπό τον Μακρήν μετέβη εις Πλάτανον
+και μετ' ολίγας ημέρας ο μεν Μακρής μετέβη εις Ζυγόν, έχων
+μόνον τους ιδίους αυτού στρατιώτας, το δε λοιπόν σώμα, το
+οποίον ήτον υπό τον Νικολάκην Κοντογιάννην, διευθύνθη εις
+Αρτοτίναν, όπου ήτον διατεταγμένον να περιμείνη νέας διαταγάς
+του Αρχηγού.
+
+Το σώμα των εις Κλημάκι στρατοπεδευμένων εχθρών εσύγκειτο από
+χιλίους οκτακοσίους περίπου Τούρκους και Χριστιανούς, εν οις
+ήσαν και ο Ανδρέας Ίσκου, ο Σωτήρης Στράτος και ο υιός του
+γνωστού διά την τουρκολατρείαν Σαδήμα, εσκόπευε δε να διαβή από
+τα Σάλωνα και να υπάγη εις τον Κιουταχήν· αλλ' ο ερχομός των
+Ελληνικών στρατευμάτων εματαίωσε το σχέδιόν των. Ο Καραϊσκάκης
+δοκιμάζων τας δυνάμεις των επροκαλείτο αυτούς εις μάχην, αλλ'
+αυτοί δεν εξήρχοντο από τα οχυρώματά των. Μη θέλων δε να
+εφορμήση αυτός κατ' αυτών, διά να μη βλαφθώσιν οι Έλληνες, και
+επειδή συνέβησαν πολλαί βροχαί και κακοκαιρίαι, δεν ηδυνήθη να
+κάμη κανέν κίνημα ή στρατήγημα, αλλ' έμεινεν αργός εις τας
+θέσεις του, έως ού οι Τούρκοι απελπισθέντες του να δυνηθώσι να
+προχωρήσωσιν, απεφάσισαν να επιστρέψωσιν εις Ναύπακτον. Ενώ δε
+ετοιμάζοντο διά την αναχώρησιν, ο Καραϊσκάκης εκινήθη μ' όλον
+το στράτευμα κατ' αυτών. Τούτο ιδόντες οι Τούρκοι, ούτε να
+διαβώσι τον Μόρνον ποταμόν ετόλμησαν, φοβούμενοι την καταδίωξιν
+των Ελλήνων, ούτε να εξέλθωσιν από τα οχυρώματά των διά
+πόλεμον, αν και οι Έλληνες επλησίαζον εις αυτούς και τους
+επροσκαλούσαν εις μάχην. Εβγήκε μόνον το ιππικόν των κατά των
+Ελλήνων, αλλά καταδιωχθέν εκρύβη και αυτό υπό τα οχυρώματά των.
+Τελευταίον, ελθούσης της νυκτός, χωρίς να γένη κανέν σημαντικόν
+έργον (39) οι μεν Έλληνες επέστρεψαν εις τας θέσεις των, οι δε
+Τούρκοι διέβησαν τον ποταμόν, τον οποίον προτάξαντες ως φραγμόν
+κατά των Ελλήνων εστρατοπέδευσαν.
+
+Ο Καραϊσκάκης μη έχων τροφάς διά το στρατόπεδον ηθέλησε να
+μεταχειρισθή τα εκ των δεκάτων της επαρχίας Λιδωρικίου
+γεννήματα, συναγμένα παρά του Σεφάκα και εναποτεθειμένα εις
+αποθήκας. Αλλ' ο Σεφάκας προβάλλων ότι εχαρίσθησαν από τον
+Κιουταχήν εις αυτόν, δεν ήθελε να συγκατατεθή· ο αρχηγός αφ'
+ενός μέρους παρουσιάζων εις αυτόν την ανάγκην του στρατοπέδου,
+αφ' ετέρου δε υποδεικνύων την βίαν, επέμενεν έως ού τελευταίον
+ο Σεφάκας έδειξεν ότι επείσθη να δώση μέρος διά τροφήν του
+στρατοπέδου. Εις την φιλονεικίαν ταύτην ο Σεφάκας,
+υποθαλπόμενος από τους Σουλιώτας, τους οποίους ηδυνήθη να
+ελκύση προς το μέρος του, εναντιώθη με πολλήν σκληρότητα εις
+τον Καραϊσκάκην, ώστε είπον αμοιβαίως ο είς προς τον άλλον
+πολλά σκληρούς και πειρακτικούς λόγους.
+
+Ο Σεφάκας έχων σταθεράν απόφασιν να εναντιωθεί εις τον
+Καραϊσκάκην διά τα γεννήματα και έχων ανάγκην υποστηρίξεως, αφ'
+ού ματαίως εζήτησε την συνδρομήν πολλών στρατηγών και
+αξιωματικών εκ των μετά του Καραϊσκάκη, κατώρθωσε να επιτύχη
+τούτο από τους Σουλιώτας αρχηγούς· οι αρχηγοί ούτοι και προ
+πάντων ο Λάμπρος Βέικος, ο οποίος εθεωρείτο κατ' εκείνην την
+εποχήν ως ψυχή αυτού του σώματος, ενηγκαλίσθησαν προθύμως του
+Σεφάκα το πρόβλημα και αντέστησαν προφανώς εις τον Καραϊσκάκην.
+Ο Σεφάκας διά να κάμη στερεωτέρας τας μετ' αυτών σχέσεις του,
+τους επροσκάλεσεν εις Αρτοτίναν, όπου είχε την κατοικίαν του,
+και παρεκάλεσε τον Λάμπρον Βέικον διά να γένη ανάδοχος του
+νεογεννήτου τέκνου του. Ενώ λοιπόν αυτοί ενησχολούντο εις
+ταύτα, ο Καραϊσκάκης σκοπεύων να μεταβή εις τα μέρη της
+Λεβαδείας, απεφάσισε να συστήση στρατόπεδα εις τα πέριξ της
+Ναυπάκτου διά να προφυλάξη τας επαναστατημένες επαρχίας.
+Διώρισε λοιπόν τον μεν Γιώτην Δαγκλήν εις Βελβίτζενα, τον δε
+Γιαννούσην εις Παλαιοξάρι· έστειλε συγχρόνως και τον Δήμον
+Τζέλιον εις Λεσίνι διά να πιάση αυτήν την νήσον και να την κάμη
+κέντρον τρόπον τινά των κατά την Δυτικήν Ελλάδα κινημάτων.
+Αυτός δε εφοδιάσας το στράτευμα με τροφάς τας οποίας έλαβεν από
+τας αποθήκας του Σεφάκα, εκίνησε διά της ποταμιάς Λιδωρικίου
+προς Μαυρολιθάρι, ειδοποιήσας συγχρόνως και τους Σουλιώτας
+αρχηγούς διά να συνακολουθήσωσιν. Αλλ' αυτοί δεν ηθέλησαν να
+έλθωσιν ομού με αυτόν· μετέβησαν δε κατ' ευθείαν εις Σάλωνα.
+
+Ο Καραϊσκάκης απεφάσισε να διαβή πλησίον της επαρχίας Νέων
+Πατρών με την ελπίδα να δυνηθή να λάβη τροφάς από αυτήν· είχε
+δε γράψει προς τους κατοίκους αυτής, ότι αν δεν ήθελον
+προμηθεύσει τροφάς εις το στρατόπεδον, ήθελε κινηθή κατ' αυτών.
+Οι Τούρκοι ήσαν αδύνατοι κατ' εκείνην την εποχήν και ήθελεν
+επιτύχει να τους διώξη, αν ήθελε κάμει κίνημα κατ' αυτών·
+επειδή όμως είχε προσκληθή παρά της Διοικήσεως διά να μεταβή
+εις την Αττικήν, όπου εκινδύνευεν η Ακρόπολις, δεν έκρινε
+συμφέρον να βραδύνη περιπλεκόμενος εις τοιούτον σημαντικόν
+επιχείρημα. Όθεν αφήσας ένα επιστάτην εις Λάζον διά να λάβη τας
+παρά των κατοίκων της επαρχίας ταύτης διά συγκαταθέσεως των
+Τούρκων αποστελλομένας τροφάς και να τας εναποθέση διά
+μελλούσας χρείας, αυτός διέβη από το Μαυρολιθάρι και έφθασε την
+δεκάτην ογδόην του ιδίου μηνός εις Βελίτζαν. Καθ' οδόν είχε
+μάθει ότι οι εις Τουρκοχώριον εστρατοπεδευμένοι εχθροί είχον
+αναχωρήσει. Υποπτεύων λοιπόν μήπως διά της Γραβιάς υπάγουν εις
+βοήθειάν των εις Σάλωνα πολιορκουμένων, επετάχυνε την
+οδοιπορίαν του προς την Γραβιάν διαβαίνων όμως από το μέρος
+τούτο εβεβαιώθη ότι οι εχθροί δεν επέρασαν εις Σάλωνα. Όταν
+τέλος έφθασεν εις Βελίτζαν, εβεβαιώθη θετικώς ότι οι εχθροί
+επήγαν εις Δίστομον, όντες έως τέσσαρες χιλιάδες τον αριθμόν
+και έχοντες επί κεφαλής τον Ομέρ πασάν.
+
+Ο Καραϊσκάκης υποπτεύων μήπως συμβή τι απευκταίον εις τους εις
+Δίστομον, όντας ολίγους ως προς τοιαύτην εχθρικήν δύναμιν,
+απεφάσισε να υπάγη εις βοήθειάν των αμέσως· εσχεδίασεν όμως να
+πράξη και καθ' οδόν κανέν αξιόλογον έργον. Απέστειλε λοιπόν
+πεζοδρόμον (εις τον οποίον υπεσχέθη πλουσίαν αμοιβήν, αν εν
+καιρώ εκπληρώση τα παραγγελλόμενα) διά να ειδοποιήση, τους εις
+Δίστομον Έλληνας ότι έμελλεν εκείνην την νύκτα να υπάγη εις
+βοήθειάν των και ότι έμελλε να επιπέση εις το εχθρικόν
+στρατόπεδον. Παρεκινούσε δε και αυτούς να μένωσιν άγρυπνοι και
+να ήναι έτοιμοι ώστε, άμα ακούσωσι την συμπλοκήν, να εξέλθωσιν
+από τας οικίας κατά των εχθρών. Περί την δεκάτην ώραν της
+ημέρας εκίνησεν από Βελίτζαν με τετρακοσίους στρατιώτας και
+αξιωματικούς. Ήσαν δε όλοι πεζοί κατά παραγγελίαν του αρχηγού,
+και τούτο διά να μην εννοηθώσιν από τους εις Δαύλειαν
+στρατοπεδεύοντας εχθρούς, όθεν αναγκαίως έπρεπε να διαβώσι· δεν
+ηθέλησεν ουδέ ο ίδιος να λάβη ίππον, μ' όλον ότι όλοι τον
+παρεκίνησαν επιμόνως. Διά το βαθύ της νυκτός σκότος, διά την
+ανωμαλίαν των δρόμων και διά τας πολλάς περιστροφάς, μόλις δυο
+ώρας πριν εξημερώση επλησίασαν εις το εχθρικόν στρατόπεδον,
+χωρίς να εννοηθώσι διόλου από τους φύλακας, και εμβαίνουν εις
+αυτό φωνάζοντες και τουφεκίζοντες. Αλλ' επειδή δεν είδον να
+γένη ταυτοχρόνως κανέν κίνημα και από τους εις Δίστομον κατά
+την παραγγελίαν του Καραϊσκάκη, δεν επέμειναν εις μάχην, αλλά
+διαβάντες διά μέσου των σκηνών του εχθρού τουφεκίζοντες,
+έφθασαν εις Δίστομον. Οι εχθροί δεν ετόλμησαν να εξέλθωσι κατ'
+αυτών, περιωρίσθησαν δε μόνον εις το να φωνάζωσι και να
+τουφεκίζωσι από τας σκηνάς των. Από τους Έλληνας εφονεύθησαν
+μόνον δύο και αιχμαλωτίσθη είς, των δε εχθρών η ζημία κυρίως
+μεν δεν έγεινε γνωστή, πιθανολογείται όμως να ήτον όχι μικρά.
+Οι εις Δίστομον δεν εκινήθησαν κατά του εχθρικού στρατοπέδου,
+διότι ο πεζοδρόμος δεν υπήγεν εν καιρώ να τους γνωστοποιήση την
+παραγγελίαν του Καραϊσκάκη· ελυπήθησαν μεγάλως διότι δεν
+ηδυνήθησαν να συμπράξωσιν εις έν σχέδιον, το οποίον έμελλεν
+ίσως να επιφέρη τον όλεθρον του εχθρού. Ο Ομέρ πασσάς, αρχηγός
+των Τούρκων εις την εκστρατείαν ταύτην, τόσον εξεπλάγη διά την
+αιφνίδιον παρουσίαν του Καραϊσκάκη και διά το τόσον τολμηρόν
+τούτο επιχείρημα, ώστε την επομένην ημέραν τους μεν στρατιώτας,
+τους όντας εις νυκτερινήν φυλακήν, απεκεφάλισε διότι δεν
+ενόησαν την διάβασιν των Ελλήνων, εις δε τας θέσεις του ωχυρώθη
+καλλίτερον και συγχρόνως έστειλε και διά νέαν βοήθειαν, ως από
+αυτομόλους εγένετο φανερόν.
+
+Ενταύθα ας οπισθοδρομήσωμεν ολίγον διά να αναφέρωμεν τι έπραξεν
+ο Ομέρ πασάς, άμα έφθασεν εις Δίστομον, και πώς τον αντέκρουσαν
+οι φυλάττοντες ταύτην την θέσιν Έλληνες. Ο Ομέρ πασάς διωρίσθη
+να υπάγη να λύση την πολιορκίαν Σαλώνων, αλλ' επειδή δεν ετόλμα
+να εισβάλη εις ταύτην την επαρχίαν, αφίνων τρόπον τινά εις τα
+οπίσθιά του τους εις Δίστομον Έλληνας, απεφάσισε να κινηθή
+πρώτον κατ' αυτών διά να τους καταστρέψη και να κάμη ασφαλή την
+διάβασιν του. Ετοιμάσας λοιπόν τας δυνάμεις του μετέβη την
+δεκάτην έκτην του Ιανουαρίου εις Δίστομον, πλησίον του οποίου
+και εστρατοπέδευσε. Θέλων δε να δοκιμάση τας δυνάμεις των
+Ελλήνων και να οδηγηθή επομένως εις την οποίαν εμελέτα να κάμη
+επίθεσιν, έπεμψεν έν σώμα πεζών και ιππέων διά να ακροβολισθή
+με αυτούς. Ιδών δε ότι αι δυνάμεις ήσαν ολιγώταται, απεφάσισε
+να κάμη την επομένην ημέραν γενικήν εις το χωρίον έφοδον.
+
+Άμα ανέτειλεν ο ήλιος, ήρχισεν ο κανονοβολισμός· έν μέγα
+κανόνιον, τοποθετημένον ολίγον μακρύτερον βολής τουφεκίου από
+το χωρίον, διευθύνετο ως επί το πλείστον εις τον κατά πρόσωπον
+του χωρίου τότε νεωστί κατασκευασθέντα πύργον. Αφ' ού έγεινεν
+ικανή βλάβη τόσον εις αυτόν, καθώς και εις άλλας τινάς οικίας,
+εδόθη το σημείον της εφόδου. Όλοι οι εχθροί αλαλάζοντες και
+τουφεκίζοντες επιπίπτουν εις το χωρίον από τρία διάφορα μέρη·
+από μεν τα δεξιά οι Αλβανοί, έχοντες επί κεφαλής τον
+Καρεμφίλμπεην, αδελφόν του εις Αράχωβαν φονευθέντος
+Μουσταφάμπεη, από δε τα αριστερά οι Γκέκηδες υπό τον Οσμάν
+πασάν, κατά πρόσωπον δε αυτός ο Ομέρ πασάς με τους
+Χαλντούπηδες. Όλοι εισήλθον ταυτοχρόνως εις το χωρίον και
+εκυρίευσαν τας πλειοτέρας οικίας, τας οποίας δεν εδύναντο να
+κατέχωσιν οι Έλληνες, ως όντες ολίγοι. Εφώρμησαν έπειτα και εις
+εκείνας, εις τας οποίας ήσαν κλεισμένοι οι Έλληνες, ώστε
+κατήντησαν εις μερικάς ν' αποσπώσι τα ξύλα της στέγης και να
+κρημνίζωσι τας κεραμίδας. Από τους φυλάττοντας την επί του
+λόφου εκκλησίαν Έλληνας (επειδή δεν επήγαν κατ' αυτών εχθροί)
+κατέβησαν μερικοί προς βοήθειαν των πολεμούντων εις τας οικίας.
+Συνέβη ταυτοχρόνως να φονευθή και είς σημαντικός Τούρκος από
+τους κατά πρόσωπον προσβαλόντας, ώστε είτε διά το έν, είτε διά
+το άλλο συμβεβηκός δειλιάσαντες οι εχθροί ετράπησαν εις φυγήν,
+και οι Έλληνες εξελθόντες από τας οικίας τούς κατεδίωξαν ολίγα
+βήματα προς το στρατόπεδόν των· δεν επρόλαβον όμως να φύγωσι
+συγχρόνως και οι από τα δεξιά προσβαλόντες και διά τούτο, ως
+μείναντες ύστεροι, εζημιώθησαν περισσότερον από τους λοιπούς.
+Περί το εσπέρας έφθασεν από Σάλωνα και ο Γεώργιος Δράκος, ο
+οποίος ορμήσας αμέσως κατά των υπό τον Καρεμφίλμπεην Αλβανών,
+τοποθετημένων επί του προς τα δεξιά του Διστόμου λόφου, τους
+ηνάγκασε να φύγωσι και να τοποθετηθώσι πλησίον του στρατοπέδου
+των. Εις ταύτην την μάχην οι φονευμένοι των εχθρών ήσαν πολλοί,
+αλλά τους μεν πεσόντας εις την έφοδον τους έλαβον οι εχθροί και
+τους μετεκόμισαν εις το στρατόπεδόν των, όσοι δε πεσόντες περί
+το χωρίον εγυμνώθησαν από τους Έλληνας ήσαν υπέρ τους
+ογδοήκοντα· από δε τους Έλληνας εφονεύθησαν δύω και επληγώθησαν
+οκτώ, μεταξύ των οποίων και ο Νικόλαος Μπότζαρης.
+
+Αναπαυθείς ολίγον ο Καραϊσκάκης, άμα εφάνη η ημέρα, περιήλθε το
+Ελληνικόν στρατόπεδον και επαρατήρησε τας παρά των εχθρών
+κατεχομένας θέσεις. Ιδών δε ότι επί της κορυφής τινος λοφιδίου
+προ του χωρίου επροσπαθούσαν οι εχθροί να κατασκευάσωσι
+προμαχώνα, το οποίον ήθελεν αποβή φθοροποιόν εις τους Έλληνας,
+απεφάσισε να τους αντικρούση εις τον σκοπόν των και να ματαιώση
+το σχέδιόν των. Όθεν διώρισε να γεμισθώσι με χώμα μερικά
+δέρματα και καλάθια και αφ' ού ετοιμάσθησαν, παρακινήσας τους
+στρατιώτας, επεχείρησε διά νυκτός ν' αναβή εις την κορυφήν του
+λοφιδίου, την οποίαν δεν είχον κυριεύσει ακόμη οι εχθροί, ως
+κτυπώμενοι από τας οικίας και από τους εν τη εκκλησία Έλληνας.
+Προτάξας λοιπόν τα δέρματα ταύτα, ανήγειρε λιθόκτιστον
+πρόχειρον οχύρωμα μόλις τεσσαράκοντα βήματα απέχον του εχθρού
+και τούτο ασφάλισε το χωρίον από ένα όχι μικρόν κίνδυνον.
+
+Ο δε Ομέρ πασάς πληροφορηθείς διά της πείρας ότι δεν ήτον πλέον
+δυνατόν να κυριεύση εξ εφόδου το χωρίον, διέθεσε το στρατόπεδόν
+του διά πολιορκίαν· αφ' ετέρου πάλιν μέρους ο Καραϊσκάκης
+βλέπων ότι δι' εφόδου ή συμπλοκής κατά πρόσωπον δεν ήτον
+δυνατόν να καταστρέψη τους εχθρούς, εστοχάσθη να τους αποκλείση
+πιάνων τας δύω οδούς από τας όποιας εφέροντο αι τροφαί εις τους
+εχθρούς. Διώρισε λοιπόν επί τούτω τω σκοπώ να έλθωσιν εις
+Δίστομον τα εις Σάλωνα, Λιδωρίκι και Δίστομον ευρισκόμενα
+στρατεύματα, αφ' ού μείνωσιν εις έκαστον μέρος ολίγοι μόνον
+προς υπεράσπισιν των κατοίκων· ετοποθέτησε δε εις μεν την
+Αράχωβαν τον Γ. Δυωβουνιώτην και Κ. Πανουργιάν, εις δε το
+Στείρι τον Γιαννούσην και το ιππικόν, και τους διώρισε να
+προσμείνωσιν έως ου να συνέλθη η αναγκαία δύναμις και να
+παρουσιασθή ο ανήκων καιρός προς εκτέλεσιν του σχεδίου της
+αποκλείσεως. Εν τοσούτω, επειδή το εχθρικόν κανόνιον εμψύχωνε
+τους Τούρκους και έφερεν αθυμίαν εις τους Έλληνας, διώρισε και
+αυτός και έφεραν δύω κανόνια και αντεκτύπα τον εχθρόν.
+
+Παρήλθαν ικαναί ημέραι και εκτός ακροβολισμών τινών, κανέν άλλο
+σημαντικόν έργον δεν επράχθη ούτε από το έν, ούτε από το άλλο
+μέρος. Αλλά την τριακοστήν πρώτην του Ιανουαρίου συνέβη μία
+μάχη, εις την οποίαν μόνην καθ' όλον το διάστημα της
+εκστρατείας ενικήθησαν οι Έλληνες και υπέπεσον εις αισχράν
+φυγήν· αλλά και τούτο συνετέλεσεν εις το να δοξάση περισσότερον
+τον Καραϊσκάκην, ο οποίος εφάνη πολύ σημαντικώτερος, παρά αν
+ήθελε κατορθώσει αξιόλογον νίκην.
+
+Στρατιώται τινες από τους εις Στείρι ευρισκομένους,
+παρατηρήσαντες ότι αερικά ζώα των εχθρών βόσκοντα αφύλακτα
+απεμακρύνθησαν ολίγον από το εχθρικόν στρατόπεδον, ώρμησαν κατ'
+αυτών και περικυκλώσαντές τα, τα έλαβον και επέστρεφον εις τον
+τόπον της κατοικίας των. Εβγήκαν προς καταδίωξιν αυτών μερικοί
+από τους πλησιέστερον ευρεθέντας εχθρούς άλλοι δε ηκολούθουν
+κατόπιν· οι δε εις Στείρι, βλέποντες ότι εκινδύνευονν
+περικυκλωθώσιν οι φέροντες τα ζώα, εξήλθον όλοι εις βοήθειαν
+και απαντήσαντες τους πρώτους των εχθρών, τους έτρεψαν εις
+φυγήν. Θέλων να ωφεληθή από την περίστασιν ταύτην ο
+Καραϊσκάκης, διώρισε να υπάγωσι και μερικοί από τους εν Διστόμω
+προς ενδυνάμωσιν των από Στείρι εξελθόντων. Όλοι ομού λοιπόν
+διώκοντες τους εχθρούς, έφθασαν έως βολήν τουφεκίου πλησίον του
+στρατοπέδου αυτών και καταλαβόντες ένα λόφον εκτυπούσαν τους
+Τούρκους, οι οποίοι δεν ετολμούσαν να εξέλθωσιν από το
+στρατόπεδόν των.
+
+Ο Καραϊσκάκης επιθυμών να κάμη σημαντικήν τινα βλάβην εις τους
+εχθρούς, έκρινεν αναγκαίον να διαμείνωσιν οι Έλληνες και την
+επερχομένην νύκτα εις τας οποίας ευρίσκοντο θέσεις και επομένως
+να βάλη εις ενέργειαν το σχέδιον της αποκλείσεως· επειδή δε ο
+λόφος, επί του οποίου είχον τοποθετηθή οι Έλληνες,
+επεριτριγυρίζετο από πεδιάδα, φοβούμενος μήπως περικυκλωθώσιν
+είτε διά του ιππικού των εχθρών, είτε διά τινος άλλου
+ανελπίστου συμβεβηκότος, κατέλαβεν αυτός με ολίγους στρατιώτας
+ένα τόπον πετρώδη εν τω μέσω της πεδιάδος και οχυρωθείς
+αυτοσχεδίως εις αυτόν αντεπολέμει τους εχθρούς και εφύλαττεν
+ασφαλή την κοινωνίαν των επί του λόφου Ελλήνων με τους εις
+Δίστομον.
+
+Πέντε περίπου ώρας ακροβολίζοντο οι Έλληνες πλησίον του
+εχθρικού στρατοπέδου, και επειδή είχε γνωστοποιηθή εις αυτούς η
+απόφασις του Καραϊσκάκη του να διαμείνωσιν εις την θέσιν των
+και την επερχομένην νύκτα, ήρχισαν ήδη να οχυρόνωνται, όταν
+παρ' ελπίδα εφάνη ερχόμενον προς βοήθειαν των εχθρών έν σώμα
+τακτικών. Οι Έλληνες μη έχοντες προϋπάρχουσαν είδησιν και μη
+ηξεύροντες πόσος ήτον ο αριθμός των, εδειλίασαν. Ενώ δε οι
+τοποθετημένοι εις τους πρόποδας του λόφου, κρίναντες αναγκαίον
+να απομακρυνθώσιν ολίγον, εκινήθησαν προς τα υψηλότερα και
+οχυρώτερα του λόφου μέρη, οι επί της κορυφής του λόφου
+νομίσαντες τούτο τελείαν αναχώρησιν, έφευγον οι μεν προς
+Στείρι, οι δε προς Δίστομον. Οι Τούρκοι εμψυχωθέντες από την
+βοήθειαν των τακτικών, ενθαρρυνθέντες όμως πολύ περισσότερον
+από την φυγήν των Ελλήνων, ώρμησαν όλοι, οι μεν προς Δίστομον,
+οι δε κατά των φευγόντων. Αλλ' οι μεν προς Δίστομον
+αντικρουσθέντες γενναίως από τους εν αυτώ Έλληνας, δεν
+επροχώρησαν. Οι δε άλλοι επέμενον διώκοντες τους φεύγοντας, των
+οποίων την προς το χωρίον διάβασιν επροσπάθησαν να κόψωσι διά
+του ιππικού των. Ο Καραϊσκάκης όμως, ο οποίος είχε προβλέψει
+πόσον κινδυνώδες και ολέθριον ήτον εάν ήθελον περικυκλωθή οι
+Έλληνες, επέμενεν εις την θέσιν του, αντικρούων τους
+αλλεπαλλήλους εφορμώντας κατ' αυτής πεζούς και ιππείς. Εν ώ δε
+οι πλειότεροι των μετ' αυτού δειλιάσαντες έφυγον κατ' ολίγον,
+αυτός με μόνον είκοσιν Έλληνας αντεμάχετο, έως ου διέβησαν οι
+φεύγοντες και διέφυγον τον κίνδυνον· και τότε τελευταίον έφυγε
+και αυτός με όλους τους συν αυτώ εκτός ενός, τον οποίον ήρπασαν
+ζώντα τινές των ιππέων του εχθρού (40). Ο Καραϊσκάκης ακολουθών
+τελευταίος τους φεύγοντας, επροσπάθει να τους εμψυχώση να
+σταθώσι, μάλιστα αφ' ού έφθασαν εις τόπον, όπου δεν ήτον
+κίνδυνος από το ιππικόν αλλ' οι Έλληνες έφευγον χωρίς να τον
+ακούσωσιν. Αγανακτών πολλάκις διότι δεν ετουφέκιζον ουδέ καν
+φεύγοντες, εφώναζεν, επαρακινούσεν, ύβριζεν και τελευταίον
+αρπάζων τα τουφέκια των πλησιεστέρων επυροβόλει κατά των
+εχθρών· είχον ήδη εξέλθει τινές και από το Δίστομον εις
+βοήθειαν των φευγόντων, ώστε οι εχθροί, μη δυνάμενοι πλέον να
+εξακολουθήσωσι την δίωξιν επί λόφου πετρώδους, όπου το ιππικόν
+των δεν ήτον πλέον χρήσιμον, ωπισθοδρόμησαν. Εις την μάχην
+ταύτην από μεν τους εχθρούς εφονεύθησαν έως τριάκοντα, από δε
+τους Έλληνας μόνον έξ, συμπεριλαμβανομένου και του
+αιχμαλωτισθέντος. Είναι τω όντι παράδοξον πώς εις τόσον
+σημαντικήν φυγήν να μη βλαφθώσι περισσότερον οι Έλληνες, αλλά
+χάρις εις την φρόνησιν και την τολμηράν απόφασιν του
+Καραϊσκάκη, ο οποίος αν δεν ήθελε πιάσει εκείνην την θέσιν και
+δεν ήθελεν επιμείνει εις αυτήν, καταφρονών γενναίως τον
+επικείμενον κίνδυνον, πολλοί από τους Έλληνας ήθελον
+περικλεισθή επί του λόφου και δεν ήθελον δυνηθή να διασωθώσι.
+
+Μ' όλον ότι οι εχθροί υπερίσχυσαν εις ταύτην την συμπλοκήν, μ'
+όλον τούτο δεν έκαμαν κίνημα κατά των Ελλήνων τας ακολούθους
+ημέρας. Οι πυροβολισταί μόνον των νεωστί ελθόντων τακτικών,
+παραλαβόντες το κανόνιον εις την εξουσίαν των, εκανονοβολούσαν
+αδιακόπως, ώστε κατήντησαν να κάμωσι και τριακοσίας βολάς εις
+μίαν μόνην ημέραν· αλλ' οι Έλληνες δεν εβλάπτοντο επαισθητώς
+από αυτό, προφυλαττόμενοι εις τας οχυρωτέρας οικίας και εις
+μέρη μη εκτεθειμένα εις το κανόνιον. Συνέβη κατά ταύτην την
+εποχήν να κάμωσιν εις Ταλάντι την δευτέραν απόβασίν των τα
+Ολύμπια στρατεύματα και να εμποδίσωσι τας τροφάς, τας οποίας το
+εχθρικόν στρατόπεδον επρομηθεύετο από αυτό το μέρος. Ο Ομέρ
+πασάς λοιπόν φοβούμενος την έλλειψιν των τροφών, βλέπων το
+στράτευμά του κακοπαθούν εν καιρώ χειμώνος εις το ύπαιθρον,
+υποπτεύων μην περικλεισθή από τους Έλληνας, των οποίων ηύξανε
+καθ' ημέραν ο αριθμός, και τελευταίον μη ελπίζων να έλθη εις
+βοήθειάν του νέα εχθρική δύναμις, απεφάσισε και έφυγε την νύκτα
+της πέμπτης του Φεβρουαρίου, αφήσας έως εκατόν σκηνάς, πολλάς
+αποσκευάς και το κανόνιον, αφ' ού κατέκοψεν μόνον τους τροχούς
+της αμάξης του.
+
+Οι Έλληνες αν και ήσαν άγρυπνοι εις τας φυλακάς και εν μέρει
+δεν απείχον από το εχθρικόν περισσότερον από τεσσαράκοντα
+βήματα, μ' όλον τούτο δεν ημπόρεσαν να εννοήσωσι την φυγήν των·
+με τόσην προσοχήν και ησυχίαν έγεινεν. Αφ' ού όμως οι εχθροί
+εξεμάκρυναν, αυτόμολός τις χριστιανός ελθών από το εχθρικόν
+στρατόπεδον, ανήγγειλε την φυγήν εις τους Έλληνας, οι οποίοι
+αμέσως έδραμον προς το στρατόπεδον· αλλ' οι μεν πρώτοι επέπεσον
+εις τα λάφυρα· μόλις δε οι μη ευρίσκοντες πλέον τι να
+λαφυραγωγήσωσι, διευθύνθησαν προς το μέρος όπου έφυγον οι
+εχθροί· αλλά και εξ αυτών οι επιτυγχάνοντές τι καθ' οδόν
+επέστρεφον, ώστε ολίγοι μόλις έφθασαν εις την οπισθοφυλακήν των
+εχθρών, μετά της οποίας εσυγκρούσθησαν, χωρίς όμως να την
+βλάψωσιν επαισθητώς. Εζημιώθη μ' όλα ταύτα ο εχθρός εις την
+φυγήν ταύτην, εκτός των αποσκευών και σκηνών, υπέρ τους
+τριάκοντα φονευθέντας και αιχμαλωτισθέντας. Οι εχθροί την νύκτα
+εκείνην μετέβησαν εις Δαύλειαν· εκείθεν δε παραλαβόντες και
+τους εκεί στρατοπεδεύοντας μετέβησαν εις Λεβαδείαν, όθεν
+ακολούθως ο Ομέρ πασάς μετέβη εις Εύριπον, μη δυνηθείς να φέρη
+εις έκβασιν το επιχείρημά του. Οι δε εις το φρούριον των
+Σαλώνων πολιορκούμενοι, μαθόντες την φυγήν του Ομέρ πασά και
+απελπισθέντες ολοτελώς του να έλθη εις αυτούς βοήθεια, έφυγον
+από το φρούριον με όσας εκ των αποσκευών των ηδυνήθησαν να
+συμπαραλάβωσιν. Οι Έλληνες ειδοποιήθησαν, αλλά βραδέως περί της
+φυγής· ώστε όταν έδραμον εις την καταδίωξιν, μόλις εκατάφθασαν
+την οπισθοφυλακήν, εκ της οποίας φονεύσαντες μερικούς, διέσωσαν
+τινάς αιχμαλώτους και έλαβον ολίγας αποσκευάς.
+
+Ο Καραϊσκάκης είχε προσκληθή και προλαβόντως παρά της
+Διοικήσεως διά να υπάγη εις βοήθειαν της Ακροπόλεως των Αθηνών
+κινδυνευούσης, αλλά δεν ηδυνήθη να ακολουθήση την διαταγήν
+ταύτην διά την επισυμβάσαν εκστρατείαν του Ομέρ πασά. Αφ' ού δε
+ελευθερώθη και από αυτήν, απεφάσισε πλέον να τρέξη εις
+βοήθειαν, διότι μάλιστα επροσκαλείτο και από τους εντός του
+φρουρίου οπλαρχηγούς. Περιπλέον την εις εκείνα τα μέρη
+εκστρατείαν του κατέστησεν αναγκαιοτάτην η φθορά την οποίαν
+έπαθον εις Καματερόν τα στρατεύματα τα υπό τον Μπούρμπαχην,
+Βάσον και Π. Νοταράν. Όθεν διορίσας εις μεν τα Κράβαρα τον
+Γιώτην Δαγκλήν, εις δε το Λιδωρίκι τον Σεφάκαν και εις το
+Δίστομον τον Α. Κουτσονίκαν με περίπου πεντακοσίους, αυτός
+παραλαβών όλους τους λοιπούς οπλαρχηγούς και έως χιλίους
+διακοσίους στρατιώτας ανεχώρησεν από Δίστομον την εικοστήν
+πρώτην του Φεβρουαρίου. Μετά δύω δε ημερονυκτίων συνεχή
+οδοιπορείαν έφθασεν εις Ελευσίνα, όπου τοποθετήσας το
+στράτευμα, διέταξε και τον Βάσον, διατρίβοντα τότε εις Μέγαρα,
+να μεταβή αμέσως με τους περί αυτόν. Μετέβη έπειτα εις Φαληρέα,
+παρετήρησε το εκεί στρατόπεδον και συνωμίλησε τα δέοντα με τον
+Ιωάννην Νοταράν και τους μετ' αυτού οπλαρχηγούς· μετά τούτο
+επέρασεν εις Σαλαμίνα, όπου διορίσας πολιτάρχην τον Νικολόν
+Καραμήτσον διεκήρυξεν ότι εντός εικοσιτεσσάρων ωρών όλοι οι
+εκεί στρατιώται να μεταβώσιν εις Ελευσίνα και επέρασεν ευθύς
+και αυτός εις Ελευσίνα, αφήσας εις τον πολιτάρχην να φροντίση
+διά την εκπλήρωσιν της διαταγής του.
+
+Μόλις ανεπαύθη ολίγον και αμέσως επροσκάλεσε κατ' ιδίαν μόνον
+τους αρχηγούς των υπ' αυτώ διαφόρων σωμάτων διά να τους
+κοινοποιήση το σχέδιον, το οποίον είχε κατά νουν να βάλη εις
+ενέργειαν. Και διά να μην λάβη τινά αντίκρουσιν, εφρόντισεν αφ'
+ενός μεν μέρους να ενσπείρη ελπίδας τινάς πληρωμής και αμοιβής
+των αγώνων των, αφ' ετέρου δε να κολακεύση την φιλοτιμίαν των.
+Είναι δε αληθές ότι κατ' εκείνην την εποχήν είχε μεγάλας
+ελπίδας ο Καραϊσκάκης ότι έμελλε να βοηθηθή διά χρημάτων εις το
+επιχείρημά του. Επειδή οι πληρεξούσιοι του έθνους ήσαν εις δύω
+διηρημένοι και έκαστον των μερών ενόμιζεν ότι ήθελεν
+υπερισχύσει, αν προσελάμβανε με το μέρος του τον Καραϊσκάκην.
+Αυτός δε ζητούμενος και από τα δύω μέρη επολιτεύετο αμφότερα,
+χωρίς να προστεθή φανερά και σταθερά εις κανένα, ελπίζων με
+τούτον τον τρόπον να επιτύχη καλήτερα τον σκοπόν της πολιτικής
+του· ήλπιζεν ομοίως και εις εξωτερικά βοηθήματα (41) και προ
+πάντων της Φιλελληνικής εταιρείας των Παρισίων, της οποίας
+επεθύμει καθ' υπερβολήν ν' αποκτήση και την αγάπην και τον
+έπαινον (42)
+
+Το σχέδιον ήτον να τοποθετηθή το εν Ελευσίνι στράτευμα εις
+Κερατζίνι, όθεν προχωρούν ολίγον κατ' ολίγον αναλόγως των
+προστιθεμένων νέων δυνάμεων, να φθάση εις τον ελαιώνα και διά
+του ελαιώνος, επειδή δεν ήθελε βλάπτεσθαι από το εχθρικόν
+ιππικόν, να προχωρήση έως εις το φρούριον και να ανοίξη
+συγκοινωνίαν των πολιορκουμένων με την θάλασσαν. Όταν δε τούτο
+ήθελε κατορθωθή, ο εχθρός ήθελε κρίνει περιττόν να επιμένη εις
+μίαν ανωφελή πολιορκίαν και ήθελεν αναχωρήσει, αφίνων ελεύθερον
+από τους βεβήλους πόδας του το ιερόν έδαφος των Αθηνών. Το
+σχέδιον τούτο φαίνεται δυσκατόρθωτον, δεν ήτον όμως αδύνατον να
+επιτύχη. Ο φρόνιμος και προφυλακτικός τρόπος, τον οποίον
+μετεχειρίσθη ο Καραϊσκάκης, δίδει ικανάς ελπίδας, ότι αν όχι
+εντελώς, τουλάχιστον όμως κατά μέγα μέρος ήθελεν αποβή κατά τας
+ελπίδας του.
+
+Κοινοποιών εις τους αξιωματικούς του στρατοπέδου το σχέδιον
+τούτο, εφρόντισε να τους το προβάλη ως συμβουλευόμενος, και
+τούτο τους ηνάγκασε να το δεχθώσι προθυμότερον, τον εβεβαίωσαν
+δε περί της τελείας εμπιστοσύνης των εις όσα αυτός κρίνει
+εύλογα και της προθύμου υπακοής εις τα διαταττόμενα. Ούτω
+λοιπόν διέταξε τριακοσίους στρατιώτας υπό τον Καλύβαν,
+Κασιμούλην και Αθανασούλαν Βαλτινόν να αναχωρήσωσι διά θαλάσσης
+και ακολουθούντες ένα έμπειρον της τοποθεσίας οδηγόν, με τον
+οποίον τους εσυντρόφευσε, να υπάγωσιν εις Κερατζίνι και να
+κατασκευάσωσιν έν οχύρωμα εις την αρμοδιωτέραν θέσιν· το δε
+λοιπόν στράτευμα να μεταβή την νύκτα διά ξηράς· το κίνημα τόσον
+των διά ξηράς, καθώς και των διά θαλάσσης απεφασίσθη να γένη
+μετά την δύσιν του ηλίου, διά να μη γνωσθή από τας σκοπιάς των
+εχθρών. Η σάλπιγξ εσήμανε την ώραν, και ο Καραϊσκάκης, αφ' ού
+έμβασεν εις τα πλοία τους διωρισμένους να υπάγωσι διά θαλάσσης
+και τους εκίνησεν, ανεχώρησεν από Ελευσίνα με το επίλοιπον
+στράτευμα.
+
+Οι διά θαλάσσης εκστρατεύσαντες, φθάσαντες εις τον διωρισμένον
+τόπον και αποβάντες εις την ξηράν, κατεσκεύασαν αμέσως έν
+οχύρωμα ανάλογον με τον αριθμόν των· φθάσας μετά ταύτα και ο
+αρχηγός με το λοιπόν στράτευμα διώρισε τον Χριστόδουλον Χατζή
+Πέτρου να τοποθετηθή εις μίαν εκκλησίαν καί τινα περί αυτήν
+ερείπια οικιών, θέσιν κειμένην προς το μέρος του εχθρικού
+στρατοπέδου. Ομού με αυτόν ετοποθέτησε και τους διά θαλάσσης
+ελθόντας, εις δε το υπ' αυτών κατασκευασθέν οχύρωμα εδιόρισε
+τον Γιαννούσην και Βάσον μεταξύ δε εις τας δύω ταύτας θέσεις
+ετοποθέτησε τον Π. Νοταράν. Ενώ οι στρατιώται ενησχολούντο εις
+την οχύρωσιν των θέσεων τούτων, ο Καραϊσκάκης με τον Ρούκην και
+Γαρδικιώτην επροχώρησεν εις το εχθρικόν στρατόπεδον παρατηρών
+τον τόπον έφθασε δε εις έν μετόχι, το οποίον εφάνη εύλογον εις
+αυτόν και τους μετ' αυτού να πιασθή από τους Έλληνας και να
+οχυρωθή. Επιστρέψας εκοινοποίησε την γνώμην του και εις τους
+λοιπούς αξιωματικούς, και επειδή όλοι την απεδέχθησαν, διορίζει
+εκατόν πενήντα στρατιώτας από τους νεωστί ελθόντας από Παλαμήδι
+και άλλους τόσους από άλλα σώματα να τοποθετηθώσιν εις ταύτην
+την θέσιν. Αλλά μόλις επροχώρησαν ούτοι ολίγα βήματα, και τους
+προσκαλεί να επιστρέψωσιν οπίσω και να υπάγωσιν έκαστος εις τον
+τόπον, όπου ήτον διωρισμένος προτήτερα. Απορούντες όλοι διά την
+ταχυτάτην ταύτην μεταβολήν της αποφάσεως, ερωτούν την αιτίαν.
+«Όταν, απεκρίθη, δεν βλέπω συμφωνίαν μεταξύ σας, δεν επιχειρώ
+πολεμικά έργα». Ερώτησαν ποίος είναι ο αίτιος της διαφωνίας,
+αλλ' αυτός δεν ωμολόγησε κανένα· είπε δε ότι αύριον θέλει τον
+γνωστοποιήση και ας περάση ούτως η παρούσα νύκτα. Τούτο δε το
+είπε διά να αναπαύση, φαίνεται, τους εξετάζοντας, επειδή εις το
+εξής δεν έγεινε πλέον λόγος περί αυτού του αντικειμένου,
+τουλάχιστον δημοσίως.
+
+Την επομένην ημέραν (43) πολλά πρωί επήγεν έφιππος ομού με ένα
+εκ του ιππικού διά να κατασκοπεύση την θέσιν του εχθρικού
+στρατοπέδου. Συρόμενος από την περιέργειαν τού να ίδη
+πλησιέστερον και να μάθη τι περισσότερον, επλησίασεν υπέρ το
+δέον εις ένα εχθρικόν προμαχώνα, ώστε τον επυροβόλησαν· μετέβη
+εκ τούτου εις άλλον, και λαβών δύω ίππους βόσκοντας προ των
+οφθαλμών των εχθρών, επέστρεψεν αφ' ού έκαμε τας αναγκαίας
+παρατηρήσεις του· επειδή δε είδε τριακοσίους ιππείς αποκοπέντας
+από το εχθρικόν στρατόπεδον και διευθυνομένους προς το
+Ελληνικόν, έδωκεν αμέσως διαταγήν να ετοιμασθώσιν όλοι και να
+ευρίσκωνται εις τας θέσεις των.
+
+Οι Τούρκοι ιππείς φθάσαντες πλησίον εις το Μετόχι, το οποίον,
+ως ανωτέρω, δεν είχε πιασθή από τους Έλληνας, απέβησαν από τους
+ίππους, συνεκεντρώθησαν εις έν και εκάθισαν. Κατά περίστασιν
+την στιγμήν ταύτην είχον ευρεθή μέσα εις το Μετόχιον τούτο
+διάφοροι αξιωματικοί εκ του σώματος των Παλαμηδιωτών, ελθόντες
+χάριν περιεργείας, οι οποίοι ιδόντες τους εχθρούς ανεχώρησαν
+από το Μετόχιον, αφήσαντες πέντε στρατιώτας μόνον διά να
+φαίνωνται εις τους εχθρούς και να δίδωσιν αιτίαν να
+υποπτεύωσιν, ότι η θέσις αύτη δεν είναι αφύλακτος· μετά ικανήν
+ώραν συνήχθη και πεζικόν εχθρικόν στράτευμα, συγκείμενον από
+οκτακοσίους περίπου στρατιώτας· το στράτευμα τούτο ωδηγείτο από
+τον ίδιον Κιουταχήν, όστις μαθών από τα περί τον Φαληρέα
+στρατεύματά του, ότι ήλθον τα υπό τον Καραϊσκάκην στρατεύματα,
+επήγε να παρατηρήση μόνος του και να δοκιμάση την δύναμιν
+αυτών.
+
+Τον αυτόν σκοπόν έχων και ο Καραϊσκάκης ετοίμασε τους Έλληνας
+και διώρισε να εξέλθωσι κατά των εχθρών να κάμωσι δε αρχήν του
+ακροβολισμού οι ολίγοι ιππείς Έλληνες, βοηθούμενοι και από τους
+έχοντας ίππους αξιωματικούς του πεζικού, όσοι επροθυμήθησαν να
+μεθέξωσι και τούτου του κινδύνου. Αφ' ού συνεκρούσθησαν ολίγην
+ώραν τα δύω σώματα, χωρίς να υπερτερήση ούτε το έν, ούτε το
+άλλο μέρος, οι Τούρκοι διεύθυναν έν απόσπασμα στρατιωτών διά να
+πιάση έν ύψωμα γης, το οποίον απείχεν εξ ίσου από αυτούς και
+από τους Έλληνας, εφαίνετο δε ότι έκειτο ευφυώς και εις
+ασφάλειαν και εις περίστασιν καταδρομής εναντίον των Ελλήνων. Ο
+Καραϊσκάκης εννοήσας εν ακαρεί και τον σκοπόν των εχθρών και
+την σημαντικότητα της θέσεως, διέταξε τινάς των Ελλήνων να
+τρέξωσιν εις ταύτην την θέσιν· η ταχύτης του αρχηγού και η
+προθυμία των στρατιωτών συνέτρεξαν εις το να προληφθή η θέσις
+αύτη, το οποίον ηνάγκασε τους Τούρκους να οπισθοδρομήσωσι
+πρώτον, έπειτα να τραπώσιν εις φυγήν όλοι, ιππείς και πεζοί,
+και να μείνωσιν οι Έλληνες νικηταί, από το οποίον
+ενεθαρρύνθησαν εις τους λοιπούς αγώνας.
+
+Μετά τον ακροβολισμόν τούτον στοχαζόμενος ο Καραϊσκάκης ότι ο
+εχθρός έμελλε να κινηθή με μεγαλητέρας δυνάμεις κατ' αυτού,
+διέταξε να πιασθή και το Μετόχιον, το οποίον και έπιασαν οι
+προσδιορισθέντες στρατιώται και έκαμαν και τας αναγκαίας
+προετοιμασίας προς αντίκρουσιν εχθρικής προσβολής. Ο
+Καραϊσκάκης, επειδή πολλοί στρατιώται εις την από Ελευσίνα
+μετάβασιν του στρατοπέδου δεν συνηκολούθησαν, αποδειλιάσαντες
+εις το επιχείρημα τούτο, μη έχων ικανήν δύναμιν διά να κατέχη
+και τον λόφον, τον οποίον προλαβόντες οι Έλληνες τους Τούρκους
+εκυρίευσαν, διέταξε την εις αυτόν φρουράν και απεσύρθη. Αλλ'
+αμέσως ετοποθετήθησαν εις αυτόν οι εχθροί και επεχείρησαν να
+ανεγείρωσιν οχυρώματα· το ίδιον έκαμαν και αντικρύ του
+Μετοχίου. Όλα δε ταύτα εγίνοντο υπ' όψιν και κατά διαταγήν του
+Κιουταχή, όστις διώρισε και μετεκόμισαν και έν κανόνιον, το
+οποίον ετοποθέτησαν αντικρύ του Μετοχίου και το κατέστησαν διά
+νυκτός έτοιμον.
+
+Την ακόλουθον ημέραν περί την ανατολήν του ηλίου ο Κιουταχής
+συνήθροισεν όλον το εις τας θέσεις ταύτας ευρισκόμενον
+στράτευμά του, συμποσούμενον, ως ελέγετο, από τέσσαρας χιλιάδας
+πεζούς και δύο χιλιάδας ιππείς, και το εδιόρισε να προσβάλη εις
+το Μετόχιον· ανά χίλιοι πεζοί προσέβαλον από εκάστην πλευράν·
+οι δε λοιποί, προηγουμένων δύω κανονίων, εκινήθησαν κατά
+πρόσωπον, ηκολούθουν δε και οι ιππείς παρατεταγμένοι εις τρεις
+σειράς. Κατ' αυτόν τον τρόπον επροχώρουν κανονοβολούντες, έως
+ου επλησίασαν πανταχόθεν εις το Μετόχιον εντός βολής τουφεκίου.
+Τέσσαρας περίπου ώρας διέμειναν εις ταύτην την θέσιν
+κανονοβολούντες μόνον το Μετόχιον. Φαίνεται δε ότι επερίμενον
+να καταστρέψωσι τα εμπροσθινά οχυρώματα διά να κάμωσιν επομένως
+έφοδον· οι δε εντός, μ' όλον ότι οι τοίχοι κρημνιζόμενοι και αι
+πέτραι συντριβόμεναι τους επροξένουν ικανάς πληγάς, επέμενον
+όμως με καρτερίαν και ανήγειρον προθύμως τα κρημνιζόμενα μέρη·
+δεν ανταπεκρίνοντο δε διόλου με όπλα εις τους εχθρούς, θέλοντες
+να ήναι όλοι έτοιμοι διά να πυροβολήσωσι ταυτοχρόνως, όταν
+έμελλον να κάμωσιν έφοδον, το οποίον ήλπιζον εξ άπαντος. Ούτω
+λοιπόν έμειναν εις βαθυτάτην σιωπήν, και δεν ηκούετο ειμή μόνον
+η σάλπιγξ, και αύτη από καιρόν εις καιρόν. Ο αρχηγός βλέπων τον
+κατεδαφισμόν των οικοδομών, τον οποίον επροξενούσαν τα εχθρικά
+κανόνια, και υποπτεύων μη δειλιάσωσιν οι αποκλεισμένοι και
+αφήσαντες την θέσιν αναχωρήσωσιν, έπεμψεν ένα ιππέα και τους
+ενεθάρρυνεν ότι αυτός επαγρυπνεί εις τα κινήματα του εχθρού και
+ότι θέλει έλθει εις βοήθειάν των, όταν ήναι ώρα αρμοδία· εν
+τοσούτω αυτοί ν' αντέχωσι γενναίως εις τας εχθρικάς προσβολάς.
+Οι εις το Μετόχιον επεβεβαίωσαν τον ιππέα ότι θέλουν επιμείνει
+σταθερώς εις την θέσιν των, και οι έξωθεν ας κάμωσιν υπέρ αυτών
+ό, τι η τιμή και το συμφέρον υπαγορεύει.
+
+Περί το μεσημέρι τέλος πάντων οι εις τα αριστερά του Μετοχίου
+εχθροί εφώρμησαν κατά των Ελλήνων, ωχυρωμένων εις τα ερείπια
+μιας οικίας· αυτοί δε μη δυνηθέντες ν' ανθέξωσιν εις την ορμήν
+των, απεσύρθησαν. Τούτο βλέπων ο αρχηγός απεφάσισε να κινηθή·
+και προς μεν τους εν δεξιά εχθρούς έστειλεν έως εκατόν πεζούς
+και δεκαπέντε ιππείς δι' αντιπερισπασμόν. Αυτός δε εμψυχώσας
+τους μεθ' εαυτού εφώρμησε κατά των εις τα αριστερά του
+μοναστηρίου, τους οποίους εβίασε να παραιτήσωσι την
+κυριευθείσαν θέσιν και να επανέλθωσι φεύγοντες εις τον πρώτον
+τόπον των. Μετ' ολίγον ο Κιουταχής έδωκε το σύνθημα της
+επιθέσεως, και μετά την συνήθη δι' αλαλαγμών ευχήν των οι
+Τούρκοι εκίνησαν διηθημένοι εις δύω σώματα, το μεν κατά του
+στρατοπέδου του Καραϊσκάκη, το δε έτερον, το οποίον ήτον και το
+πολυπληθέστερον, κατά του Μετοχίου. Οι εν τω Μετοχίω αφήσαντες
+τους Τούρκους να πλησιάσωσιν έως είκοσι βήματα, τους
+ετουφέκισαν ταυτοχρόνως· οι Τούρκοι όμως διά ν' αποφύγωσι την
+εκ των Ελληνικών όπλων φθοράν, εξαπλώθησαν κατά γης,
+περιμένοντες την κατάπαυσιν διά να ανανεώσωσι την έφοδον. Αλλ'
+οι Έλληνες, αφ' ού εις ολίγην ώραν είδον ότι οι εχθροί δεν
+επροχώρουν, εξέρχονται από τους προμαχώνας των και εφορμούν
+κατ' αυτών. Οι Τούρκοι ωφελούμενοι από την κατάπαυσιν του
+πυροβολισμού, φεύγουν αβλαβείς· διότι οι Έλληνες φοβούμενοι το
+εχθρικόν ιππικόν δεν ετόλμησαν να τους καταδιώξωσιν επί πολύ.
+
+Εις τούτο το μεταξύ ο Καραϊσκάκης κρύψας έν μέρος πεζών εις ένα
+εύθετον τόπον προς τα δεξιά, διώρισε το Ελληνικόν ιππικόν να
+εξέλθη ως εις μάχην κατά του εχθρού και έπειτα να προσποιηθή
+ότι φεύγει, φεύγον δε να σύρη το εχθρικόν ιππικόν εις την
+προετοιμασθείσαν ενέδραν. Το σχέδιον εν μέρει επέτυχεν· οι
+εχθροί ηναγκάσθησαν να οπισθοδρομήσωσι με βιαίαν φυγήν· η ζημία
+των όμως δεν εστάθη σημαντική. Ταυτοχρόνως διώρισεν ο
+Καραϊσκάκης το υπόλοιπον του Ελληνικού ιππικού και τους έχοντας
+ίππους αξιωματικούς να κινηθώσιν εξ αριστερών κατά του εχθρού·
+ώστε ούτος προσβαλλόμενος συγχρόνως και από το κέντρον και από
+τας πτέρυγας, ηναγκάσθη ν' αποσυρθή διά της φυγής προς τας
+οχυρωμένας θέσεις του. Τούτο ιδόντες και οι εις Φαληρέα
+στρατοπεδευμένοι Έλληνες και εμψυχωθέντες από το παράδειγμα,
+έκαμαν έξοδον κατά των εις αυτούς αντιταγμένων εχθρών και
+ευδοκίμησαν. Το έργον τούτο εγένετο μέγα και σημαντικόν, όχι
+διότι αυτό καθ' εαυτό ήτον τοιούτον, αλλά διότι εμψυχώθησαν οι
+Έλληνες και ενεθαρρύνθησαν και διότι υπήρξεν αρχή και βάσις
+τρόπον τινά των εις Κερατζίνι επιγενομένων αγώνων. Εις την
+συμπλοκήν ταύτην από μεν τους Έλληνας εφονεύθησαν τρεις και
+επληγώθησαν έως είκοσιν· εκ δε των εχθρών ευρέθησαν περί το
+Μετόχιον φονευμένοι έως είκοσι πέντε· φαίνεται όμως ότι
+εφονεύθησαν και άλλοι ικανοί, πλην επρόλαβον και τους
+μετεκόμισαν εις τα οχυρώματά των οι εχθροί, και αν πρέπη να
+πιστεύση τις ένα Τζάμην χριστιανόν, όστις ήλθε την ακόλουθον
+ημέραν ως απεσταλμένος από τον Λάμπρον Κάντζον, αιχμαλωτισθέντα
+εις Καματερόν επί της δυστυχούς εκστρατείας του Μπούρμπαχη, ο
+αριθμός των φονευθέντων εχθρών ανέβη εις τριακοσίους, των δε
+πληγωθέντων εις τους πεντακοσίους.
+
+Η είδησις της νίκης ταύτης, διασπαρείσα τάχιστα, ενεθάρρυνε
+πολλούς στρατιώτας, οι οποίοι δεν ετόλμησαν ν' ακολουθήσωσιν
+όταν έγεινεν η εκστρατεία. Συνερχόμενοι λοιπόν ούτοι καθ'
+ημέραν, ηύξανον επαισθητώς το Ελληνικόν στρατόπεδον. Ο δε
+αρχηγός ενησχολείτο αδιακόπως εις το να εμψυχώνη το στράτευμα,
+να οχυρώνη τους προμαχώνας και να έχη τους στρατιώτας εις
+παντοτεινήν σχεδόν κίνησιν και άμιλλαν. Όθεν μίαν εσπέραν
+διέταξε τους εις Μετόχιον να εξέλθωσιν εις πόλεμον κατά των
+πλησιεστέρων εις αυτούς εχθρικών προμαχώνων με σκοπόν
+αντιπερισπασμού· αυτός δε με εκατόν πενήντα εκλεκτούς
+στρατιώτας εκίνησε με σκοπόν να εισπηδήση εις ένα προμαχώνα,
+όθεν ηδύναντο, αν τον εκυρίευον, να βλάπτωσι σημαντικά τον
+εχθρόν.
+
+Επροχώρησαν με ταχύτητα και ορμήν πολλά πλησίον του εχθρικού
+προμαχώνος, αλλά μη δυνηθέντες να εξώσωσι τους εχθρούς εξ
+εφόδου, ηναγκάσθησαν να σταθώσιν εις την οποίαν είχον πιάσει
+περί τον προμαχώνα θέσιν. Μη δυνάμενοι δε να βλάψωσι διά των
+πυροβόλων τους εχθρούς, μετεχειρίσθησαν τας πέτρας, κτυπούμενοι
+όμως και αυτοί με πέτρας από τους εχθρούς, από το οποίον και
+εβλάφθησαν οπωσούν, και ιδόντες έν σώμα πολυάριθμον Αλβανών
+ερχόμενον εις βοήθειαν των αποκλεισμένων, ηναγκάσθησαν ν'
+αναχωρήσωσιν, αφ' ού εφονεύθη ο Σκαμπαρδώνης και επληγώθησαν
+και άλλοι αξιωματικοί και στρατιώται.
+
+Βλέπων δε ο Καραϊσκάκης ότι το Μετόχιον ήτον θέσις αρμοδιωτάτη
+προς ασφάλειαν του Ελληνικού στρατοπέδου, απεφάσισε και το
+ωχύρωσε με δύω έτι προμαχώνας, ένα εκ δεξιών και ένα εξ
+αριστερών. Όταν ησύχαζον τα στρατεύματα, εσυνείθιζον να κάμνωσι
+μεταξύ των διάφορα ερωτήματα. Εξετάζοντες λοιπόν μίαν ημέραν οι
+εχθροί ποίος των αξιωματικών Ελλήνων ήτον εις έκαστον οχύρωμα,
+ερώτησαν και περί του οχυρώματος εις το οποίον ήτον ο Βάσος·
+και όταν έμαθον τούτο, απεκρίθησαν περιφρονητικώς ότι «αυτός
+είναι δι' ημάς». Ο Βάσος, μη υποφέρων την περιφρόνησιν ταύτην,
+ηθέλησε να πράξη κανέν έργον, δι' ού ν' αποδείξη, ψευδή την
+κατ' αυτού ιδέαν των εχθρών, και ούτω διευθυνθείς προς τον
+Καραϊσκάκην εζήτει να διορισθή είς τινα επικίνδυνον θέσιν, όπου
+πολεμών ή να αποθάνη ενδόξως, ή ν' ανακτήση την βλαφθείσαν
+υπόληψίν του. Πειθόμενος ο αρχηγός εις την αίτησίν του τον
+διώρισε να υπάγη διά νυκτός να τοποθετηθή εις την κορυφήν ενός
+λόφου πλησίον των εχθρικών προμαχώνων και να κατασκευάση και
+οχύρωμα.
+
+Ετοιμασθείς λοιπόν με τους περί αυτόν επήγεν εις την θέσιν.
+Αλλ' ενώ άρχισαν να οικοδομώσιν, ήκουσαν οι εχθροί τον κτύπον
+και επυροβόλησαν κατ' αυτών· αυτοί δε δειλιάσαντες
+ελειποτάκτησαν και έφυγον άπρακτοι, ώστε ο Βάσος εβλάφθη
+μάλλον, παρ' ό, τι ωφελήθη από το επιχείρημα τούτο.
+
+Η αύξησις του στρατοπέδου του Καραϊσκάκη ημέραν παρ' ημέραν
+εγίνετο επαισθητοτέρα· διάφορα Πελοποννησιακά σώματα είχον ήδη
+φθάσει και άλλα επεριμένοντο. Ο Καραϊσκάκης βοηθούμενος από τα
+χρήματα τα οποία έπεμψαν εις αυτόν οι εν Ερμιόνη πληρεξούσιοι,
+ενέπνευσε πολλήν προθυμίαν εις τους στρατιώτας, την οποίαν έτι
+μάλλον ηύξησεν η είδησις της εις την Ελλάδα αφίξεως του λόρδου
+Κοχράνου. Όσον όμως η κατάστασις του στρατοπέδου τούτου
+εφαίνετο ευχάριστος, τόσον ελεεινή επαρουσιάζετο η κατάστασις
+των πολιορκουμένων. Επίτηδες απεσταλμένος από την Ακρόπολιν με
+γράμματα παρέστησεν εις τον Καραϊσκάκην, ότι αν εντός δεκαπέντε
+ημερών δεν γένη καμμία θεραπεία, το φρούριον χάνεται. Ο
+Καραϊσκάκης απήντησεν αμέσως εις τους πολιορκουμένους με τον
+ίδιον απεσταλμένον των, ότι ένα και μόνον σκοπόν έχει, την
+διάλυσιν της πολιορκίας, και ότι εις τούτο ενασχολείται μ' όλας
+τας δυνάμεις του. Επρόσθεσε δε και όσα ενόμισεν αρμόδια εις την
+περίστασιν διά να εμψυχώση τους πολιορκουμένους να υπομείνωσι.
+Μετά τούτο εκάλεσεν αμέσως τους αξιωματικούς του στρατοπέδου
+και τους ανέγνωσε τας επιστολάς των πολιορκουμένων. Επρόβαλε δε
+ότι, επειδή η ανάγκη της Ακροπόλεως παρουσιάζεται σημαντική, μ'
+όλον ότι τα εκ Πελοποννήσου στρατεύματα δεν έφθασαν ακόμη όλα,
+να δοκιμάσωσι μόνοι των οι εις το στρατόπεδον ευρισκόμενοι να
+λάβωσι κοινωνίαν μετά των εις Φαληρέα Ελλήνων, διασχίζοντες εις
+το μέσον τα εχθρικά στρατεύματα, διά να δυνηθώσιν επομένως όλοι
+ομού να προοδεύσωσιν οπωσούν προς τον ελαιώνα.
+
+Το σχέδιον τούτο εγένετο δεκτόν απ' όλους τους αξιωματικούς,
+και αμέσως ο Καραϊσκάκης επεχείρησε να το βάλη εις ενέργειαν·
+διώρισε να κατασκευασθώσι δύω οχυρώματα εις δύω ερείπια οικιών
+κειμένων προς τον Πειραιά, θέλων με τούτο να ελευθερώση τον
+λιμένα και να μην έχη εκ του πλησίον εμπόδια εις τας
+επιχειρήσεις του· κατεσκεύασε δε και εκ δεξιών του Μετοχίου ένα
+προμαχώνα, όπου ετοποθέτησε τριακοσίους στρατιώτας· διά να
+γείνωσι δε ταύτα συντομώτερον, επεστάτησε και ο ίδιος και
+συνειργάσθη με τους στρατιώτας, ώστε το πρωί ευρέθησαν έτοιμα
+και καλώς διατεθειμένα.
+
+Ο Κιουταχής ιδών την επομένην ημέραν την πρόοδον ταύτην των
+Ελλήνων και υποπτεύων την αύξησιν και επιτυχίαν των, έλαβε κατά
+νουν και το σχέδιον της ενώσεως του Καραϊσκάκη μετά των εις
+Φαληρέα να εμποδίση και το εις Κερατζίνι στρατόπεδον ν'
+αποκλείση, ώστε να το βιάση διά της ελλείψεως των τροφών να
+διαλυθή. Έπεμψε λοιπόν ολίγους ιππείς να παρατηρήσωσι τας περί
+το Ελληνικόν στρατόπεδον τοποθεσίας και λαβών παρ' αυτών τας
+αναγκαίας πληροφορίας έκαμε κίνημα με δύω περίπου χιλιάδας
+πεζούς και εξακοσίους ιππείς· άφησεν εξ αυτών τριακοσίους εις
+μιαν εκκλησίαν και με τους λοιπούς διευθυνόμενος διά του
+παραθαλασσίου του λιμένος, ανέβη εις την παρακειμένην ράχην,
+σκοπόν έχων, φαίνεται, να κατασκευάσει επ' αυτής οχυρώματα και
+να βάλη κανόνια εις την άκραν διά να εμποδίση την είσπλευσιν
+των πλοίων εις τον κόλπον του Κερατζινίου. Ταυτοχρόνως έστειλε
+και χιλίους πεζούς και πεντακοσίους ιππείς από το μέρος του
+Δαφνίου διά να τοποθετηθώσιν εις την θέσιν της Περαταριάς και
+να εμποδίσωσι την εκείθεν διάβασιν των Ελλήνων, ώστε το
+Ελληνικόν στρατόπεδον αποκλεισθέν τοιουτοτρόπως και στερηθέν
+τροφών ν' αναγκασθή να διαλυθή. Διατάξας ταύτα ο Κιουταχής και
+δώσας τας αναγκαίας οδηγίας εις τα διάφορα σώματα, αυτός
+συνωδευμένος από εκατόν περίπου εκλεκτούς ιππείς εστέκετο
+αντικρύ του Μετοχίου διά να παρατηρή τα γινόμενα και να δίδη
+την αναγκαίαν συνδρομήν εις τα σώματα, όσα ήθελον πιασθή εις
+μάχην. Ο δε Καραϊσκάκης απέστειλε πεντακοσίους πεζούς και έως
+πεντήκοντα ιππείς διά ν' αντιπαραταχθώσι κατά των εις την ράχην
+εχθρών διώρισε δε τους εις το Μετόχιον και τους περί αυτό
+προμαχώνας να μένωσιν ήσυχοι εις τας θέσεις των, εκτός εάν
+ίδωσι κινδυνεύοντας τους μαχομένους, τότε δε να στείλωσι μικράν
+τινα δύναμιν μόνον. Επλησίασαν οι Έλληνες εις τους περί την
+ράχην εχθρούς και ήρχισαν τον ακροβολισμόν, αλλ' οι ιππείς των
+Ελλήνων, οι οποίοι επροπορεύοντο των πεζών, οπισθοδρομήσαντες
+ολίγον διά να γεμίσωσι τα πυροβόλα των, έδωκαν καιρόν εις τους
+Τούρκους να εφορμήσωσιν, αντέστησαν όμως οι πεζοί και τους
+αντέκρουσαν. Εν τούτω τω μεταξύ ο Καραϊσκάκης λαβών έν σώμα
+πεζών διευθύνθη διά του παραθαλασσίου κατά των εχθρών, σκοπεύων
+να επιπέση εις αυτούς από τα οπίσθια· μόλις επροχώρησεν ολίγον
+ο Καραϊσκάκης, και οι Τούρκοι ιδόντες τον κίνδυνον, εις τον
+οποίον έμελλον να εκτεθώσιν, ετράπησαν εις φυγήν. Οι μεν
+Τούρκοι λοιπόν έφευγον έχοντες εις την πλευράν των την
+θάλασσαν, οι δε Έλληνες τους κατεδίωκον διά της πεδιάδος και
+επιταχύνοντες την καταδίωξίν των ηνάγκασαν τους μεν πεζούς να
+καταφύγωσιν εις τον πλησιέστερον προμαχώνα των, τους δε ιππείς
+να συνέλθωσιν εις το οχύρωμα όπου ήτον και ο Κιουταχής. Ενώ δε
+ούτοι έφευγον, τους εκτύπησαν και από τα Ελληνικά οχυρώματα τα
+πλησιέστερα εις την διάβασιν των, φονεύσαντες τινάς των ιππέων
+και πληγώσαντες μερικούς. Ενώ δε τινές των Ελλήνων ενησχολούντο
+εις το να λαφυραγωγήσωσιν όσους εκ των φονευθέντων έλαβαν εις
+την εξουσίαν των και ήσαν διά τούτο εις αταξίαν, νομίσας
+αρμόδιον καιρόν ο Κιουταχής, εφορμά ο ίδιος με όλους τους περί
+αυτόν ιππείς και προλαμβάνει τους Έλληνας έξω από τα οχυρώματά
+των· γίνεται λοιπόν συμπλοκή εκ του πλησίον, ώστε τα τουφέκια
+αποκατέστησαν άχρηστα. Οι Έλληνες αν και ήσαν πεζοί και
+αντεμάχοντο με ιππείς και εις την πεδιάδα, αντεστάθησαν όμως με
+γενναιότητα, ώστε οι εχθροί εβιάσθησαν ν' αποσυρθώσιν οπίσω εις
+τας θέσεις των· και τούτο υπήρξε το τέλος ταύτης της μάχης. Η
+ζημία αμφοτέρων των μερών υπήρξεν ομοία σχεδόν, οι Έλληνες όμως
+έλαβον την υπεροχήν εις τον αγώνα. Ο δε Κιουταχής δεν απήλαυσεν
+άλλο εις της ημέρας ταύτης το κίνημα, ειμή το να οχυρώση την
+εκκλησίαν, όπου έστειλεν ικανάς τροφάς και πολεμοφόδια.
+
+Οι εν τη Ακροπόλει ιδόντες τους αγώνας τούτους ενεθαρρύνθησαν,
+και την επομένην ημέραν αποστείλαντες πεζοδρόμον ανήγγειλαν εις
+τον Καραϊσκάκην, ότι δύνανται ακόμη και δέκα ημέρας
+περισσότερον ν' ανθέξωσιν· όθεν ας μη βιασθώσιν, αλλ' ας
+ενασχοληθώσι να κάμωσι καλόν σχέδιον διά να διαλυθή η πολιορκία
+του φρουρίου. Ο αρχηγός τούς έγραψεν ενθαρρύνων, ότι εντός
+ολίγου ελπίζει με την βοήθειαν του Θεού να τους απαλλάξη των
+δεινών των. Παρήλθον μερικαί ημέραι χωρίς να γένη καμμία
+σημαντική συμπλοκή, εκτός ακροβολισμών, εις τους οποίους είχον
+πάντοτε την υπεροχήν οι Έλληνες· οι Τούρκοι δε εφαίνοντο εις
+αθυμίαν, συλλογιζόμενοι ίσως τους κινδύνους και τα δεινά της
+φυγής, αν ήθελον βιασθή να λύσωσι την πολιορκίαν και ν'
+αναχωρήσωσιν. Ο Καραϊσκάκης ενησχολείτο αδιακόπως και μ'
+επιμονήν εις την διευθέτησιν των οχυρωμάτων κ' έγραφε συχνότατα
+προς τους Πελοποννησίους οπλαρχηγούς, όσοι ήσαν διωρισμενοι να
+λάβωσι μέρος εις τούτο το στρατόπεδον, διά να καταφθάσωσι το
+συντομώτερον· διότι επεθύμει να εξαπλώση το στρατόπεδόν του διά
+νέων οχυρωμάτων, διά των οποίων ν' αποκλείση την κοινωνίαν των
+περί τον Φαληρέα εχθρών με το λοιπόν στρατόπεδον. Ενώ δε
+εγίνετο λόγος περί τούτου μεταξύ των αξιωματικών του
+στρατοπέδου, ο Βάσος επιθυμών να εκπλύνη το προσαφθέν εις αυτόν
+όνειδος της ανανδρίας με κανέν λαμπρόν κατόρθωμα, επαρακάλεσε
+τον Καραϊσκάκην να τον διορίση, να κατασκευάση εις την θέσιν
+ταύτην κανέν οχύρωμα. Ο Καραϊσκάκης αποδεχθείς την αίτησίν του
+τον εδιόρισε να ετοιμάση αρκετόν αριθμόν παλουκίων· διώρισε
+ταυτοχρόνως και τους εις Φαληρέα Έλληνας να ετοιμάσωσι την
+αναγκαίαν ύλην διά να κατασκευάσωσι τρία οχυρώματα.
+
+Αφ' ού εις διάστημα τριών ημερών έγεινεν η αναγκαία ετοιμασία,
+επήγεν ο Καραϊσκάκης μόνος του εις Φαληρέα και επροσδιόρισε τας
+θέσεις, όπου έπρεπε να κατασκευασθώσι τα οχυρώματα, κατέστησεν
+επιστάτην τον Μακρυγιάννην, διέταξε ποία σώματα να
+τοποθετηθώσιν εις έκαστον οχύρωμα και τους επαρακίνησεν
+επιμόνως να εργασθώσι δι' όλης της νυκτός, ώστε το πρωί να
+ευρεθώσιν έτοιμα και καλώς ασφαλισμένα τα οχυρώματα. Μετέβη
+μετά τούτο εις Κερατζίνι και λαβών τον Βάσον ομού με τα
+διωρισμένα σώματα, επήγε διά νυκτός και κατεσκεύασε δύω δυνατά
+οχυρώματα, περιγυρισμένα με τάφρον και έχοντα υπογείους
+οικίσκους, εις τους οποίους να προφυλάττωνται οι στρατιώται από
+τας βολάς των εχθρικών κανονίων. Ο σκοπός του αρχηγού ήτον να
+εμποδίση τους περί τον Φαληρέα εχθρούς του να συγκοινωνώσι με
+το λοιπόν στρατόπεδον του Κιουταχή. Μη διακρίνων καθαρά τον
+τόπον διά το βαθύ της νυκτός σκότος, ενόμισεν ότι επλησίασεν
+αρκετά εις τα άλλα οχυρώματα τα ανεγερθέντα από τους εις
+Φαληρέα Έλληνας, ώστε να αποκλεισθώσιν οι εχθροί· πλην ηπατήθη,
+και το πρωί την ερχομένην ημέραν είδε το λάθος.
+
+Μεταξύ των προμαχώνων των ανεγερθέντων από τους εις Φαληρέα
+Έλληνας και από τους περί τον Καραϊσκάκην έμεινε κενόν
+διάστημα, όθεν ηδύναντο να διαβαίνωσιν οι εχθροί και να
+συγκοινωνώσι με το λοιπόν στρατόπεδον χωρίς βλάβην των. Ο
+Καραϊσκάκης επιθυμών να ωφεληθή καν κατ' άλλον τρόπον από το
+λάθος τούτο, διώρισεν έν σώμα Ελλήνων να ενεδρεύση κεκρυμμένον
+όπισθεν των εις το κενόν τούτο διάστημα διεσπαρμένων πετρών. Οι
+Τούρκοι νομίζοντες ελευθέραν την διάβασιν, εκίνησαν προς το
+άλλο στρατόπεδον, όπου κατ' εκείνην την εποχήν ήτον και ο ίδιος
+Κιουταχής, αλλ' αντικρουσθέντες από τους ενεδρεύοντας
+εμποδίσθησαν ικανήν ώραν, τελευταίον όμως διέβησαν βιάσαντες
+τους ενεδρεύοντας ν' αφήσωσι την οποίαν εφύλαττον διάβασιν. Από
+το περιστατικόν τούτο εννόησεν ο Κιουταχής και το λάθος των
+Ελλήνων και τον κίνδυνον εις τον οποίον ήθελεν εκτεθή το κατά
+τον Φαληρέα στράτευμά του, εάν δεν ήθελε βοηθηθή από τούτο το
+λάθος. Απεφάσισε λοιπόν να κάμη όσον τάχος την διόρθωσιν, και
+διά τούτο όλην εκείνην την ημέραν ενησχολείτο εις ετοιμασίαν.
+Τας ετοιμασίας ταύτας παρατηρήσαντες οι εις το Μετόχιον Έλληνες
+και εννοήσαντες τον σκοπόν, έπεμψαν είδησιν και εις τον Βάσον,
+παρακινούντες τον να πέμψη την ερχομένην νύκτα ικανόν σώμα
+στρατιωτών εις νυκτερινήν φυλακήν αντί των ολίγων στρατιωτών,
+τους οποίους εσυνείθιζε να πέμπη προλαβόντως. Αλλ' αυτός δεν
+έπραξε κατά την παραγγελίαν. Την νύκτα λοιπόν δύω περίπου
+χιλιάδες Τούρκοι, εφωδιασμένοι με διάφορα εργαλεία, εστάλησαν
+από τον Κιουταχήν διά να κατασκευάσωσι προμαχώνα εις τον τόπον,
+τον οποίον είχον αφήσει κενόν οι Έλληνες. Άμα έφθασαν εκεί
+εδίωξαν την παρά του Βάσου διωρισμένην ολιγάνθρωπον φυλακήν και
+ήρχισαν να καταβάλλωσι τα θεμέλια του οχυρώματός των.
+
+Αμέσως ειδοποιήθη ο Καραϊσκάκης το εχθρικόν τούτο κίνημα, και
+την αυτήν στιγμήν διαβάς από τα πλησιέστερα οχυρώματα, έλαβε
+μαζύ του μερικούς στρατιώτας καί τινας των αξιωματικών και
+μετέβη όπου ήτον ο Βάσος, τον οποίον αφ' ού επέπληξεν αυστηρά,
+τον διέταξε να λάβη όλους τους συν αυτώ και να ακολουθήση
+κατόπι του. Συγκροτήσας ούτως έν σώμα ικανόν, ώρμησε κατά των
+Τούρκων, προς τους οποίους εφώναξε μάλιστα ο ίδιος, ότι
+πηγαίνει αυτοπροσώπως. Οι Τούρκοι αντέστησαν εις την ορμήν των
+Ελλήνων, και βλέποντες αυτούς καθαρώς εις το φως της Σελήνης
+(διότι ήτον πανσέληνος) τους αντέκρουσαν με επιμονήν, ώστε
+εκινδύνευσε και ο ίδιος αρχηγός. Αλλά τελευταίον οι Έλληνες
+εφορμήσαντες με ανδρίαν ηνάγκασαν τους εχθρούς να αποσυρθώσιν·
+έμειναν μόνον ολιγώτατοι εις το νεοκατασκευασθέν εκ του
+προχείρου οχύρωμα, οι οποίοι και αντιπολεμούντες επλήγωσαν
+τινάς των Ελλήνων, τους πλησιάσαντας περισσότερον. Η άγνοια του
+αριθμού των διαμεινάντων εχθρών και η είδησις των πληγωθέντων
+έκαμε τους Έλληνας να οπισθοδρομήσωσι, και ούτως απέτυχε το
+κίνημα.
+
+Ο Καραϊσκάκης πνέων όλος αγανάκτησιν, επιστρέφει εις το οχύρωμα
+του Βάσου και αφ' ού ωνείδισεν αυτόν με πολλήν σκληρότητα, του
+επρόσθεσεν ότι την ιδίαν νύκτα ή πρέπει με τους μετ' αυτού να
+διώξωσι τον εχθρόν από την θέσιν ταύτην, ή θέλει τους
+αποκαταστήσει όνειδος του στρατεύματος (44). Φιλοτιμούμενοι
+ούτοι να διορθώσωσι το σφάλμα των, επιπίπτουν εκ νέου κατά των
+εχθρών και κατορθώνουν να τους τρέψωσιν εις φυγήν. Αλλ' εις
+τούτο το μεταξύ φονεύεται ο σαλπιγκτής και είς αξιωματικός και
+πληγώνονται και μερικοί στρατιώται. Τούτο το συμβάν, ενώ
+εβράδυνε την ορμήν των Ελλήνων, εμψύχωσε τους εχθρούς, ώστε
+αντέστησαν θαρραλέως και επέμειναν εις το οχύρωμά των, το
+οποίον ήδη είχον επισκευάσει καλήτερον. Η αποτυχία αύτη
+ελύπησε μεγάλως τον αρχηγόν, το περισσότερον διότι από μικρόν
+λάθος υστερήθη μέγα αποτέλεσμα και διότι έβλεπεν ότι όχι μόνον
+δεν ηδύνατο να επιτύχη τον σκοπόν του με μόνας τας οποίας είχε
+δυνάμεις, αλλ' ότι έπρεπε και να κινδυνεύση διά να βασταχθή εις
+τας θέσεις του. Απεφάσισε δε να μην κάμη κανέν νέον κίνημα,
+αλλά να εξασφαλίζηται εις τας θέσεις του έως να λάβη νέας
+δυνάμεις.
+
+Δεν επέρασαν όμως πολλαί ημέραι και έφθασεν εις το στρατόπεδον
+ο Ιωάννης Θ. Κολοκοτρώνης, οι Πετμεζαίοι, ο Χ. Σισίνης και
+άλλοι με δύω περίπου χιλιάδας στράτευμα. Ο Καραϊσκάκης
+αγανακτημένος από την παρελθούσαν αποτυχίαν, είχε μεγάλην
+επιθυμίαν να πράξη κανέν σημαντικόν έργον προς βλάβην του
+εχθρού. Επειδή δε ηυξήνθησαν ικανώς αι δυνάμεις του, ενόμισεν
+ότι ήτο πλέον αρμόδιος εις τούτο καιρός. Όθεν μίαν ημέραν περί
+την ανατολήν του ηλίου λαμβάνει όλον το ιππικόν και ολίγους
+πεζούς και διευθύνεται προς τον ελαιώνα. Ο Κιουταχής, όστις
+εφοβείτο και υπώπτευεν απ' όλα τα κινήματα του Καραϊσκάκη, είχε
+πάντοτε ετοίμην μίαν δύναμιν από τριακοσίους ιππείς και χιλίους
+πεζούς διά να κινήται αμέσως εις την προσταγήν του. Την δύναμιν
+ταύτην διεύθυνεν αμέσως κατά του Καραϊσκάκη· την διώρισε δε να
+προσπαθήση να διακόψη τον Καραϊσκάκην από το στρατόπεδόν του
+πιάνουσα τον δρόμον, όθεν έμελλε να επιστρέψη. Το κίνημα τούτο
+εννοήσας αμέσως ο Καραϊσκάκης απεσύρθη με ταχύτητα εις το
+στρατόπεδον, αφήσας εις ενέδραν τους μετ' αυτού πεζούς. Όταν οι
+εχθροί επλησίασαν, οι ενεδρεύοντες επυροβόλησαν αλλ' οι Τούρκοι
+επιπεσόντες εις αυτούς και πεζοί και ιππείς τους έτρεψαν εις
+φυγήν και τους ηνάγκασαν ν' αποσυρθώσι προς τον πλησίον λόφον·
+έπειτα έδραμον κατά του Ελληνικού ιππικού. Ιδόντες το κίνημα
+τούτο οι εις το Μετόχιον Έλληνες και υποπτεύσαντες έδραμον εις
+βοήθειαν των οικείων των. Αλλ' έως ούτοι να φθάσωσιν, οι
+Τούρκοι είχον ήδη συλλάβει ζώντα τον σεϊταρήν (τυμπανιστήν) του
+ιππικού. Όταν δε έφθασαν, απέκρουσαν την ορμήν των εχθρών, και
+η μάχη ήλθεν εις ισορροπίαν. Η στιγμιαία όμως τροπή των
+ενεδρευσάντων Ελλήνων έκαμε να δράμωσιν εις το πεδίον της μάχης
+όλοι οι μετά του I. Θ. Κολοκοτρώνη και άλλοι από τα πλησίον
+οχυρώματα, ώστε εσυσσωματώθησαν έως δύω χιλιάδες. Ο Καραϊσκάκης
+ευρεθείς περικυκλωμένος από τοσαύτην δύναμιν και επιθυμών να
+μην επιστρέψη εις το στρατόπεδον άπρακτος, ενεθάρρυνε τους
+Έλληνας και παρακινών ονομαστί τους σημαντικωτέρους τους
+διορίζει να εφορμήσωσι κατά των εχθρών. Υπήκουσαν αμέσως εις
+την φωνήν του αρχηγού και εφορμήσαντες έτρεψαν εις φυγήν όλην
+την εχθρικήν δύναμιν και ακολουθούσαν διώκοντες, έως ου οι
+Τούρκοι απεσύρθησαν ωθούντες αλλήλους και εσυσσωρεύθησαν εις έν
+κοίλωμα το οποίον τους επροφύλαττεν από τα πυροβόλα των
+Ελλήνων· επροσπάθησαν να οχυρωθώσιν εις τούτο το μέρος, αλλ' οι
+Έλληνες εφορμήσαντες τους εξέβαλον και τους διεσκόρπισαν, και
+οι μεν ιππείς διευθύνθησαν εις την προς Αθήνας πεδιάδα, οι δε
+πεζοί εις έν των γειτνιαζόντων οχυρωμάτων. Ο Κιουταχής λέγουν
+ότι απεκεφάλισε δύω από τους αξιωματικούς των ντελήδων
+πρωταιτίους τρόπον τινά της φυγής. Του εφάνη δε παράδοξον να
+καταδιώκωνται από τόσον ολιγάριθμον ιππικόν Ελληνικόν
+τριακόσιοι περίπου ιππείς Οθωμανοί.
+
+Ο Καραϊσκάκης ιδών ότι οι Έλληνες είχον ήδη αποκάμει από τον
+αγώνα, τον κόπον και την δίψαν και μη θέλων να τους εκθέση εις
+νέαν προσβολήν, την οποίαν πιθανώς ηδύνατο να κάμη ο Κιουταχής,
+τους διέταξε ν' αποσυρθώσι τακτικώς και προφυλακτικώς διά να μη
+βλαφθώσιν από τους εχθρούς, αν τυχόν επιχειρήσωσι να τους
+καταδιώξωσιν. Η μάχη αύτη διήρκεσεν έξ ώρας κατά συνέχειαν·
+εφονεύθησαν δε εκ μεν των Ελλήνων έως είκοσι, επληγώθησαν
+διπλάσιοι, εφονεύθησαν και είκοσι δύω πολεμιστήριοι ίπποι· των
+δε εχθρών η ζημία δεν έγεινε γνωστή, συμπεραίνεται όμως να
+έγεινε σημαντική αφ' όσα διηγήθησαν δύω νέοι χριστιανοί από την
+επαρχίαν Λιδωρικίου, οι οποίοι ήσαν μισθωτοί εις το σώμα του
+Τζέλιου Πίτζαρη και εν καιρώ της μάχης ηυτομόλησαν προς τους
+Έλληνας λαβόντες την σάλπιγκα, την οποίαν προ ημερών είχον
+λάβει οι Τούρκοι φονεύσαντες τον σαλπιγκτήν.
+
+Η νίκη αύτη εμψύχωσεν όλους εν γένει τους συγκροτούντας το
+στρατόπεδον και ο Καραϊσκάκης, εφορεύων μόνος του, δεν άφινε να
+μένωσιν αργοί οι Έλληνες, ώστε καθ' ημέραν σχεδόν εγίνοντο
+ακροβολισμοί εις διάφορα μέρη του στρατοπέδου. Οι ακροβολισμοί
+ούτοι εγίνοντο ενίοτε γενικώτεροι, ώστε αποκατεσταίνοντο μάχαι,
+καθώς και την 30 Μαρτίου, ότε εφονεύθησαν τινές και επληγώθησαν
+ο Λεόντιος Λαζόπουλος Ολύμπιος και ο Αναστασιέλος.
+
+Κατά ταύτην την εποχήν εις την εν Τροιζήνι Συνέλευσιν έγεινε
+πρόβλημα να διορισθή αρχιστράτηγος ο Τζιούρτζ. Οι εις αυτήν
+απεσταλμένοι πληρεξούσιοι του στρατοπέδου ενόμισαν αναγκαίον,
+πριν συγκατατεθώσιν εις τούτο, να το γνωστοποιήσωσιν εις τον
+Καραϊσκάκην. Ο Καραϊσκάκης απεκρίθη με γενναιότητα: «Αι Αθήναι
+να ελευθερωθώσι, τα μέσα του στρατοπέδου να μη λείψωσι, και
+είμαι πρόθυμος να δεχθώ οποιονδήποτε αρχηγόν διορίσωσιν». Εφάνη
+όμως μετά ταύτα ότι ο διορισμός ούτος υπήρξεν η αιτία τρόπον
+τινά του θανάτου του.
+
+Ο Καραϊσκάκης, αφ' ού συνήχθησαν και άλλα στρατεύματα, νομίζων
+ότι ήτον ήδη εις κατάστασιν να κατασκευάση τον προμαχώνα
+εκείνον, τον οποίον προ ολίγων ημερών επιχειρήσας δεν είχεν
+επιτύχει, διέταξε τους ευρισκομένους εις το Μετόχιον να
+παραχωρήσωσι την θέσιν των εις τον I. Θ. Κολοκοτρώνην και να
+ήναι έτοιμοι να τον ακολουθήσωσιν, όταν τους διορίση. Ετοιμάσας
+λοιπόν την αναγκαίαν ύλην, επήγε με αυτούς την νύκτα και
+επεχείρησε να κατασκευάση τον προμαχώνα. Μ' όλον ότι δε οι
+εχθροί τους εννόησαν και τους αντεπολέμησαν από τα πλησίον
+οχυρώματα με πυροβόλα και με έν κανόνιον, οι Έλληνες
+φιλοτιμούμενοι από τον αρχηγόν και αμιλλώμενοι προς αλλήλους,
+επέμειναν και κατεσκεύασαν το οχύρωμα τούτο, το οποίον μόλις
+απείχεν από τα εχθρικά έως εβδομήκοντα βήματα.
+
+Ο Κιουταχής φοβούμενος μη κατορθώσωσιν οι Έλληνες να κάμωσι
+προμαχώνας και εις τον ελαιώνα, το οποίον ήθελεν είναι πολλά
+επικίνδυνον δι' αυτόν, κατεσκεύασε και αυτός άλλους προμαχώνας
+μεταξύ του ελαιώνος και του Ελληνικού στρατοπέδου. Επροσπαθούσε
+δε παντοιοτρόπως ν' αντικρούη την πρόοδον των Ελλήνων. Διά
+τούτο, όταν έν σώμα στρατιωτών διωρισμένον από τον Καραϊσκάκην
+επήγε να πιάση έν πηγάδιον, κείμενον εις την παρακειμένην
+πεδιάδα, ο Κιουταχής εκινήθη κατ' αυτού με ικανήν πεζικήν και
+ιππικήν δύναμιν, στοχαζόμενος ίσως ότι ανεγείρων οχυρώματα και
+πιάνων θέσεις πλησίον των Ελλήνων, ηδύνατο να τους στενοχωρήση
+και να τους βλάψη. Οι Έλληνες αντεστάθησαν και τον αντέκρουσαν
+με ανδρίαν, δεν ημπόρεσαν μ' όλον τούτο να τον εμποδίσωσι του
+να κυριεύση το πηγάδιον και άλλας τινάς περί αυτό θέσεις, όπου
+κατεσκεύασαν οχυρώματα· απήλαυσεν όμως ταύτα με ζημίαν εκατόν
+περίπου φονευμένων· από δε τους Έλληνας εφονεύθησαν έως
+δεκαπέντε και επληγώθησαν διπλάσιοι.
+
+Ο Καραϊσκάκης διά να διορθώση την εκ της στερήσεως του πηγαδίου
+βλάβην, διώρισε και κατεσκεύασαν δύο οχυρώματα επί τινος λόφου
+προς το πηγάδιον, τα οποία μόλις απείχον των εχθρικών έως
+διακόσια βήματα, εις τα οποία ετοποθέτησε τους Πετμεζαίους και
+τον Σισίνην με τους υπό την οδηγίαν των. Βλέπων δε ότι
+ευδοκιμούσαν τα επιχειρήματά του και προώδευον αρκετά, είχε
+μεγάλην χαράν, η οποία εφαίνετο προ πάντων από το προς τους
+αξιωματικούς του στρατοπέδου φέρσιμόν του. Δεν εφείδετο κανέν
+είδος επαίνου προς εκείνους, οι οποίοι ήθελον πράξει κανέν
+έργον ανδρίας ή φρονήσεως εις τον πόλεμον· προ πάντων
+υπερεξεθείαζε το εν Μετοχίω σώμα, διά του οποίου κατώρθωσε να
+κατασκευάση το οχύρωμα εκείνο, εις το οποίον είχεν αποτύχει την
+πρώτην φοράν και το οποίον εθεώρει ως σημαντικώτατον, διότι
+εκείθεν εθεώρει τα κινήματα του εχθρού και επροστάτευε τα περί
+αυτό λοιπά οχυρώματα.
+
+Εις τοιαύτην κατάστασιν ήτον το στρατόπεδον όταν έφθασεν εις
+τον Πειραιά και ο Κόχραν διωρισμένος από την Εθνικήν Συνέλευσιν
+Ναύαρχος. Έφερε δε μεθ' εαυτού διάφορα πολεμικά πλοία, εν οις
+και το δίκροτον η «Ελλάς». Ο Καραϊσκάκης συνωδευμένος από τους
+σημαντικωτέρους των αξιωματικών του στρατοπέδου επήγεν εις
+συνέντευξιν αυτού. Ο τρόπος της υποδοχής, τον οποίον
+μετεχειρίσθη προς αυτούς ο Κόχραν, τους είλκυσε πολλά, ώστε
+έγεινε λόγος μεταξύ των ότι δεν πρέπει να ήναι ψευδή τα περί
+αυτού λεγόμενα. Ο Κόχραν ερώτησεν εις την συνέντευξιν ταύτην
+τον αρχηγόν περί της καταστάσεως του στρατοπέδου και περί της
+Ακροπόλεως των Αθηνών. Αυτός του εξέθεσεν εν συνόψει την
+κατάστασιν του στρατοπέδου, περί δε της Ακροπόλεως του
+εκοινοποίησε τας τελευταίας επιστολάς των πολιορκουμένων. Ο
+Κόχραν επαινέσας τον ζήλον του στρατεύματος, επρόσφερεν εις
+αυτό διά του Καραϊσκάκη μίαν σημαίαν κυανήν, έχουσαν εν τω μέσω
+την γλαύκα, υπεσχέθη δε να οικονομήση όλας τας ελλείψεις του.
+Περί δε της Ακροπόλεως ωμίλησε με πολλήν ζωηρότητα. Είπεν ότι
+και την ιδίαν του ζωήν προσφέρει διά την ελευθερίαν των Αθηνών
+υπεσχέθη χίλια δίστηλα εις εκείνον, όστις πρώτος ήθελε στήσει,
+την σημαίαν εις τα τείχη της Ακροπόλεως, και έταξε πολλάς
+δωρεάς και αμοιβάς εις όλους, όταν ήθελε διαλυθή το εχθρικόν
+στρατόπεδον.
+
+Όσην υπόληψιν έλαβεν ο Καραϊσκάκης προς τον Κόχραν, τόσην
+καταφρόνησιν και απέχθειαν προς τον Τζιούρτζ, διορισθέντα και
+αυτόν αρχιστράτηγον. Αν και ήναι πιθανόν να εκινήθη εις τούτο
+από ζηλοτυπίαν, μ' όλον τούτο τα πρώτα του αρχιστρατήγου
+κινήματα του έδωκαν ικανήν αιτίαν να τον μεμφθή και να τον
+κατακρίνη. Ο Τζιούρτζ, άμα διωρίσθη, επεχείρησε να στρατολογήση
+και έδωκε διά τούτο χρήματα εις τον Κώσταν Βλαχόπουλον. Μετέβη
+έπειτα εις Μέγαρα, όπου διέτριβον οι Σουλιώται αρχηγοί· έδωκε
+και εις αυτούς μίαν ποσότητα χρημάτων και τους κατέπεισε μ'
+αυτά να συμμεθέξωσι του αγώνος. Ώστε τι συνέβη εκ τούτου; Οι μη
+κινδυνεύσαντες και μη αγωνισθέντες επροπληρώθησαν διά να λάβωσι
+μέρος εις τον αγώνα, οι δε συγκροτούντες το στρατόπεδον και
+αγωνισθέντες δεν απήλαυσαν τίποτε. Η δυσαρέσκεια διά την
+ανισότητα ταύτην ήτον γενική εις το στρατόπεδον, η ελπίς όμως
+ενός μέλλοντος ευτυχούς έκαμνε τους στρατιώτας να υπομένωσιν.
+
+Όταν έφθασε και ο Τζιούρτζ εις το στρατόπεδον, επήγεν εις
+συνέντευξιν του ο αρχηγός με τους σημαντικωτέρους αξιωματικούς
+του. Τας αυτάς σχεδόν ερωτήσεις του Κόχραν έκαμε και αυτός και
+τας ιδίας απαντήσεις έλαβεν. Εμβήκε δε εις ενέργειαν, και το
+πρώτον έργον του εστάθη να διορίση νέους φροντιστάς, το οποίον
+ελύπησε καιρίως τον Καραϊσκάκην διότι υπετίθετο δυσπιστία εις
+τους παρ' αυτού διωρισμένους φροντιστάς. Διά τούτο, όταν ο
+αρχηγός του ιππικού διευθύνθη προς τον Καραϊσκάκην διά τινας
+ανάγκας των ιππέων, αυτός διεύθυνε τον απεσταλμένον προς τον
+αρχιστράτηγον, λέγων ότι προς εκείνον πρέπει ν' αποτείνωσι του
+λοιπού τας αιτήσεις των. Ο απεσταλμένος επρόβαλε την ανάγκην
+του ιππικού εις τον αρχιστράτηγον, αλλ' αυτός απεκρίθη, ότι δεν
+δύναται να του χορηγήση το ζητούμενον, διότι δεν έβαλεν εισέτι
+εις τάξιν τας υποθέσεις του. Η άρνησις αύτη επείραξε τους
+ιππείς και επαραπονέθησαν εις τον Καραϊσκάκην, ο οποίος έδειξε
+την δυσαρέσκειάν του και τους εφανέρωσεν ότι συμπάσχει και ο
+ίδιος.
+
+Μ' όλον τούτο ο Καραϊσκάκης ενεργούσεν ακούραστα τα καθήκοντά
+του, και ευχαριστούμενος διά τας καθ' ημέραν προστιθεμένας νέας
+δυνάμεις, ανησχολείτο προθύμως εις την διευθέτησιν αυτών,
+επέβλεπε πανταχού και διοίκει το στράτευμα τόσον τακτικά, ώστε
+όλοι εθαύμαζον την φρόνησιν και δραστηριότητά του. Και τω όντι
+ο Καραϊσκάκης ήτον πρώτος από τους Έλληνας αρχηγούς, όστις
+έλαβεν υπό την οδηγίαν του διά μιας δεκαπέντε περίπου χιλιάδας
+στράτευμα και το διοίκησε με την μεγαλητέραν τάξιν, εμπειρίαν
+και φρόνησιν.
+
+Αλλ' όσον ευχάριστος ήτον η κατάστασις του στρατοπέδου, τόσον
+αθλία επαρουσιάζετο εκείνη των πολιορκουμένων. Ανήγγειλαν κατ'
+επανάληψιν εις τον αρχηγόν ότι εξέλιπον διόλου σχεδόν και αι
+τροφαί και το νερόν και τα ιατρικά διά τους πληγωμένους και
+ασθενείς, ώστε ευρίσκοντο εις την εσχάτην αμηχανίαν. Τούτο
+έδωκεν αιτίαν εις τον Καραϊσκάκην να συγκροτήση συμβούλιον περί
+της Ακροπόλεως. Συνήλθον λοιπόν εις την σκηνήν του μέρος των
+προκριτωτέρων αξιωματικών και ο Κόχραν. Γενομένης δε συζητήσεως
+περί του τρόπου καθ' ον θέλουν δυνηθή να επιταχύνωσι την
+διάλυσιν της πολιορκίας, ο Καραϊσκάκης επρόβαλεν ότι νομίζει
+της πρώτης ανάγκης το να κυριευθή από τους Έλληνας το
+μοναστήριον του αγίου Σπυρίδωνος εις Πειραιά· διότι με τούτο
+ήθελον πέσει εις την εξουσίαν των και όλα τα περί αυτό
+οχυρώματα, ώστε το εις Κερατζίνι στρατόπεδον ήθελεν ενωθή με το
+εις Φαληρέα, και τότε όλοι ομού ήθελον είναι εις κατάστασιν να
+επιχειρήσωσι κανέν κίνημα γενικόν κατά του εχθρικού στρατοπέδου
+με ελπίδα επιτυχίας. Ο Κόχραν εζήτησε από τον αρχηγόν να του
+είπη τι να πράξη, ή πώς να κατασταθή ωφελιμώτερος εις εκτέλεσιν
+του προβαλλομένου σχεδίου, ο δε Καραϊσκάκης κολακευθείς από τον
+ευγενή τρόπον του Κόχραν, απεκρίθη ότι αφιερώνει εις αυτόν την
+κατεδάφισιν του μοναστηρίου· διότι τον νομίζει υπέρτατον των
+μηχανικών και τολμηρότατον εκτελεστήν και των πλέον επικινδύνων
+επιχειρήσεων.
+
+Αφ' ού ενεκρίθη αυτό το σχέδιον, ο Κόχραν εζήτησε να ίδη την
+θέσιν του μοναστηρίου· και ο Καραϊσκάκης τον ωδήγησεν εις ένα
+ωχυρωμένον λόφον, από τον οποίον ηδύνατο να ίδη και την θέσιν
+ταύτην και το λοιπόν στρατόπεδον. Αλλ' επειδή ο Κόχραν δεν
+ενόμισεν ικανάς όσας παρατηρήσεις έκαμεν από αυτόν τον λόφον
+και εζήτησε να οδηγηθή πλησιέστερον, ο Καραϊσκάκης διώρισε τον
+Χατζή Μιχάλην, αρχηγόν του ιππικού, να τον οδηγήση όσον
+πλησιέστερον ήτον δυνατόν. Ο Κόχραν λοιπόν διά θαλάσσης, ο δε
+Χατζή Μιχάλης διά ξηράς επροχώρησαν προς την θέσιν του
+μοναστηρίου όσον πλησιέστερον ηδυνήθησαν· και αφ' ού έκαμεν ο
+Κόχραν όσας επεθύμει να κάμη παρατηρήσεις, υπεσχέθη να
+επιχειρήση την κατεδάφισιν του μοναστηρίου.
+
+Ο Καραϊσκάκης, αφ' ού έπραξε ταύτα μετά του Κόχραν, έδωκε τας
+ακολούθους διαταγάς. Επειδή κέντρον της μάχης έμελλε να γένη το
+μοναστήριον, του οποίου την κατεδάφισιν είχεν υποσχεθή να
+επιχειρήση ο Κόχραν, οι εις την ράχην ευρισκόμενοι Έλληνες να
+μην κάμωσι κανέν κίνημα, οποιαδήποτε και αν ήθελεν είναι η
+έκβασις του κατά το μοναστήριον επιχειρήματος. Όσοι δε δεν
+είναι διωρισμένοι εις οχυρώματα, καθώς και όσοι πλεονάζουσιν
+εις αυτά, να ήναι έτοιμοι ν' ακολουθήσωσι τον αρχηγόν όταν τους
+προσκαλέση. Εις το πλησιέστερον του Παλαιοκάστρου Ελληνικόν
+οχύρωμα διέταξε να στηθή έν κανόνιον, διά να κανονοβολώσι τους
+εις τούτο εχθρούς, όχι διά να τους βλάπτωσιν, αλλά μόνον διά να
+τους απασχολώσι. Διέταξε ταυτοχρόνως και τον Νικόλαον Πετμεζάν
+να διαβή διά θαλάσσης όπισθεν του μοναστηρίου και να κινηθή και
+αυτός εκείθεν κατά των εχθρών. Προς το μέρος, όπου ούτος
+έμελλε, να αποβή, οι εν τω μοναστηρίω εχθροί είχον πέμψει
+φυλακήν συγκειμένην από εκατόν περίπου στρατιώτας. Οι περί τον
+Πετμεζάν εφορμήσαντες κατ' αυτών τους τρέπουσιν εις φυγήν· ενώ
+δε ούτοι ακολουθούσαν διώκοντες και επλησίαζον εις έν εχθρικόν
+οχύρωμα, οι εις Φαληρέα κινηθέντες εις άμιλλαν από το
+παράδειγμα και προηγουμένου του σημαιοφόρου των Υδραίων,
+εφορμούν έως χίλιοι εις το Τουρκικόν οχύρωμα και εισπηδώσιν εις
+αυτό, καθ' ην εποχήν επέπιπτον εις αυτό από το άλλο μέρος οι
+περί τον Πετμεζάν. Όσοι από τους εν αυτώ Τούρκους διέφυγον την
+μάχαιραν των Ελλήνων κατέφυγον έντρομοι εις το μοναστήριον και
+εις τα πλησιέστερα εχθρικά οχυρώματα.
+
+Την ευτυχή ταύτην έκβασιν θεωρήσας από το αντιπέραν μέρος ο
+αρχηγός, επαρακίνησε τους μετ' αυτού να κινηθώσι κατά των
+εχθρών, και συνοδευόμενος από τον I. Θ. Κολοκοτρώνην, εφορμά
+κατά του Παλαιοκάστρου. Οι εις αυτό Τούρκοι δεν ηδυνήθησαν ν'
+αντισταθώσιν, αλλ' αμέσως έντρομοι ετράπησαν εις φυγήν.
+Διέσπειραν τον τρόμον και εις τα πλησίον οχυρώματα, από τα
+οποία εθεώρουν την άτακτον φυγήν των, ώστε εις ολίγων στιγμών
+διάστημα οι Έλληνες προοδεύοντες με προθυμίαν αποκατέστησαν
+κύριοι όλων των παρά την θάλασσαν Τουρκικών οχύρωμάτων και
+επολιόρκησαν στενώτατα το μοναστήριον. Τοιούτος τρόμος ενεσπάρη
+εκείνην την ημέραν εις τους εχθρούς και εις τόσην αθυμίαν και
+δειλίαν εφαίνοντο βυθισμένοι, ώστε ολίγη προσβολή, ως πολλοί
+εσυμπέραινον, ήθελε τους τρέψει εις φυγήν και οι Έλληνες ήθελον
+δυνηθή να φθάσωσιν εις τον ελαιώνα. Αλλ' ο Καραϊσκάκης δεν
+ενέκρινε να επεκτείνη περισσότερον την νίκην του, φοβούμενος
+ίσως την απροσχεδίαστον εξάπλωσιν του στρατοπέδου. Η ημέρα
+εκείνη υπήρξεν ημέρα πανηγύρεως διά τους Έλληνας· διό συγχρόνως
+με τους πολεμούντας επυροβόλουν και όλοι οι λοιποί, καθώς και
+οι πολιορκούμενοι εις το φρούριον, εξηγούντες με τούτο την
+ευχαρίστησίν των εις τα γενόμενα.
+
+Ολίγας ώρας μετά την μάχην ταύτην έφθασαν εις το στρατόπεδον
+και τα εις Μέγαρα διατρίβοντα Σουλιώτικα σώματα, τα οποία
+ετοποθέτησεν ο αρχηγός εις έν από τα κατ' εκείνην την ημέραν
+κυριευθέντα εχθρικά οχυρώματα. Οι αρχηγοί των σωμάτων τούτως,
+και προ πάντων ο Κώστας Μπότζαρης, επροσπάθησαν να δείξωσιν εις
+τον Καραϊσκάκην, ότι γνωρίζουσι την φρόνησιν και εμπειρίαν του
+και ότι τον σέβονται διά ταύτα και ευχαρίστως δέχονται να
+υπηρετήσωσι την πατρίδα υπό την οδηγίαν του. Ο δε Καραϊσκάκης
+αποκριθείς μετριοφρόνως και αποδώσας την αιτίαν της μεταξύ των
+διαφωνίας εις τα αφεύκτως επακολουθούντα την ανθρωπίνην
+αδυναμίαν λάθη, τους επαρακάλεσε να ήναι πρόθυμοι εις τον
+μέλλοντα αγώνα και να συνεργασθώσιν ως αδελφοί με ομόνοιαν και
+καθαρότητα καρδίας.
+
+Ο Καραϊσκάκης, αφ' ού ετοποθετήθη εις το Παλαιόκαστρον, το
+οποίον αυτήν την ημέραν εξουσίασεν από τους εχθρούς, και αφ' ού
+διώρισε και εις τα λοιπά οχυρώματα τας αναγκαίας φυλακάς,
+εκάλεσε τους αξιωματικούς του στρατοπέδου διά να σκεφθή μετ'
+αυτών ποίον μέτρον έπρεπε να μεταχειρισθώσι διά να βιάσωσι τους
+αποκλεισθέντας εις το μοναστήριον να παραδοθώσι ταχύτερον.
+Ενεκρίθη δε να μεταχειρισθώσι καλήτερον μέσα συμβιβαστικά, με
+την ελπίδα του ότι κατορθώνεται συντομώτερον δι' αυτών η
+αναχώρησις των εχθρών, το οποίον επεθύμει καθ' υπερβολήν ο
+Καραϊσκάκης, διά να δυνηθή, απαλλαττόμενος από τας προς αυτό το
+μέρος ενασχολήσεις, να προοδεύση εις το υπέρ της Ακροπόλεως
+σχέδιόν του. Ο Καραϊσκάκης επρότεινε να κοινοποιηθή η γνώμη
+αύτη και εις τον Κόχραν και μάλιστα εις αυτόν ν' αφιερώσωσι το
+να κάμη εις τους αποκλεισμένους το πρόβλημα του ν' αναχωρήσωσι
+μ' οποίας συνθήκας ήθελον ευαρεστηθή, διότι, είπε, δεν έχουν οι
+Τούρκοι προς αυτόν την οποίαν έχουν προς τους Έλληνας
+καταφρόνησιν.
+
+Κατά συνέπειαν τούτων ο Κόχραν έπεμψεν αμέσως εις τους
+πολιορκουμένους μίαν λέμβον διά να τους προβάλη να παραδοθώσι·
+αλλά μόλις εφάνη πλησιάζουσα προς το μοναστήριον η λέμβος, και
+οι πολιορκούμενοι επυροβόλησαν κατ' αυτής, ώστε επλήγωσαν ένα
+Άγγλον Φιλέλληνα. Οι απεσταλμένοι ηναγκάσθησαν να
+οπισθοδρομήσωσι και η αποστολή των δεν έλαβεν έκβασιν. Ο Κόχραν
+αγανακτήσας καθ' υπερβολήν διά το παράλογον φέρσιμον των
+Τούρκων, διέταξεν αμέσως το δίκροτον και τα λοιπά πλοία τα
+συγκροτούντα τον στόλον του να κανονοβολήσωσι το μοναστήριον.
+Τα πλοία εξακολουθήσαντα έως το εσπέρας κατά συνέχειαν τον
+κανονοβολασμόν, κατεκρήμνισαν τα τείχη του μοναστηρίου· μ' όλον
+τούτο οι Τούρκοι υπέμεινον, διότι (καθώς έπειτα παραδοθέντες
+ωμολόγησαν) δεν υπέφερον σημαντικόν φόνον από τον
+κανονοβολισμόν των Ελλήνων.
+
+Ο Καραϊσκάκης εφρόντισε ν' αυξήση τας πολιορκούσας το
+μοναστήριον φρουράς, διά να μην αφήση να σταλώσιν εις τους
+αποκλεισμένους βοήθεια και τροφαί από τον Κιουταχήν, το οποίον
+υπώπτευεν· ο Κιουταχής όμως, μ' όλον ότι οι αποκλεισμένοι
+κατώρθωσαν να του γνωστοποιήσωσι διά τινος επίτηδες
+απεσταλμένου την δεινότητα της θέσεώς των και τας ανάγκας των,
+δεν έπραξέ τι προς βοήθειάν των ούτε εκείνην την νύκτα, ούτε
+την επομένην ημέραν ή διότι δεν ηδύνατο, ή διότι ενόμισεν ότι
+δεν ήσαν εις την εσχάτην ανάγκην, αλλ' ηδύναντο ακόμη ν'
+ανθέξωσι.
+
+Την επομένην ημέραν τα πλοία επανέλαβον τον κανονοβολισμόν, άμα
+ανέτειλεν ο ήλιος, και δεν έπαυσαν ειμή το εσπέρας. Οι Τούρκοι
+βλέποντες ότι κατεδαφίσθη ολοτελώς το μοναστήριον, ότι τους
+εξέλιπον αι τροφαί και τα πολεμοφόδια, προ πάντων δε το νερόν,
+τελευταίον μη βλέποντες ουδέ βοήθειαν καμμίαν, ουδέ καν
+προσπάθειαν συνδρομής από το μέρος των οικείων των, ενώ μόλις
+απείχον πεντακόσια βήματα, απεφάσισαν να ζητήσωσι συνθήκας και
+διεύθυνον ταυτοχρόνως το πρόβλημά των εις τον Καραϊσκάκην, τον
+Ναύαρχον και τον Αρχιστράτηγον.
+
+Το πρόβλημα των Τούρκων ήτον να εξέλθωσι με τα όπλα και τας
+αποσκευάς των και να μεταβώσιν ανενόχλητοι εις το Τουρκικόν
+στρατόπεδον. Ο δε Καραϊσκάκης επιθυμών να δεχθή αυτό με την
+γνώμην τρόπον τινά και την συγκατάθεσιν όλου του στρατοπέδου,
+περιήλθε μόνος του τας διαφόρους θέσεις και το εκοινοποίησε.
+Απαντών δε δυσκολίας τινάς εις μερικούς, επροσπάθησε και τους
+έπεισε βάλλων προ οφθαλμών των την ανάγκην της ταχίστης
+συνδρομής, την οποίαν είχον οι εν τη Ακροπόλει Έλληνες, το
+άδηλον του μέλλοντος, το άστατον της τύχης του πολέμου και
+τέλος τα αδόμενα περί εκστρατείας του Ιμπραΐμη εις Αττικήν. Το
+δε έγγραφον, διά του οποίου απεδέχετο την παρά των εχθρών
+προβαλλομένην συνθήκην, έβαλε και το υπέγραψαν και οι
+Σουλιώται, αφ' ενός μεν μέρους διά να τους αφαιρέση το ν'
+αντιπράξωσιν, αφ' ετέρου δε διότι έδιδον πολλήν πίστιν οι
+Αλβανοί εις αυτούς. Οι Τούρκοι λαβόντες το έγγραφον τούτο και
+ευχαριστούμενοι τρόπον τινά από τον Καραϊσκάκην, του εμήνυσαν
+διά των απεσταλμένων του, ότι επειδή τους συγχωρούν να εξέλθωσι
+με τα όπλα και τας αποσκευάς των και επειδή ο Κιουταχής δεν
+εφρόντισεν υπέρ της σωτηρίας των, υπόσχονται μεθ' όρκου όχι
+μόνον να μη κινήσωσιν όπλα κατά των Ελλήνων εις τας μελλούσας
+μάχας, αλλ' ακόμη και να αναχωρήσωσι διόλου από το στρατόπεδον,
+παραλαμβάνοντες μαζύ των και όσους άλλους δυνηθώσιν εκ των
+συγγενών, φίλων και συμπατριωτών των.
+
+Προς ασφαλή εκτέλεσιν της συνθήκης ταύτης οι Τούρκοι εζήτησαν
+ενέχυρα και εδόθησαν εις αυτούς ο Βάσος, ο Ιωάννης Λογοθέτου
+και άλλοι τινές, τους οποίους παραλαβόντες οι Τούρκοι εις το
+μέσον των, εκίνησαν από το μοναστήριον προς το στρατόπεδον του
+Κιουταχή, προπορευομένου και οδηγούντος αυτούς του Καραϊσκάκη.
+Προ της παραδόσεως των Τούρκων εκοινολογείτο εις το στρατόπεδον
+ότι ήσαν πλουσιώτατοι και με πλήθος πολυτίμων όπλων και
+αποσκευών· διά τούτο πλήθος στρατιωτών συνέρρευσεν εις το
+μοναστήριον κινούμενον από περιέργειαν να ιδή. Πολλοί εξ αυτών,
+αφ' ού δεν είδον σύμφωνα τα πράγματα με τα λεγόμενα, ηκολούθουν
+τους Τούρκους συρόμενοι από μίαν περιέργειαν, την οποίαν
+εκινούσεν εις αυτούς έν θέαμα σπάνιον εις τον αγώνα τούτον, ο
+οποίος αμφοτέρωθεν εγίνετο εξολοθρευτικός. Είχον αρκετά
+προχωρήσει οι Τούρκοι, όταν Έλλην τις εκ των παρακολουθούντων
+εζήτησε να λάβη βιαίως από ένα Τούρκον έν πυροβόλον (τουφέκι).
+Ο Τούρκος αντέτεινεν, επειδή δε ο Έλλην επέμενεν εις την
+αρπαγήν προσθέτων και απειλάς, ο Τούρκος στενοχωρηθείς
+πυροβολεί κατά του Έλληνος με την πιστόλα του. Οι στρατιώται οι
+οποίοι, φαίνεται, επεθύμουν αιτίαν, έλαβον αμέσως μέρος εις την
+ταραχήν, και ο μεν πλησιέστερος κτυπά και φονεύει τον Τούρκον,
+οι δε λοιποί επιπίπτουν εις τους άλλους. Οι παρευρεθέντες
+αξιωματικοί επροσπάθησαν να καταπαύσωσι την ταραχήν
+μεταχειρισθέντες και παρακλήσεις και απειλάς, δεν ημπόρεσαν
+όμως να το κατορθώσωσι. Εφονεύθησαν δε εκ των τριακοσίων
+διακόσιοι πεντήκοντα, οι δε λοιποί μόλις διέφυγον την σφαγήν.
+Εις τον θόρυβον τούτον εφονεύθησαν και από τους Έλληνας έως
+δέκα και επληγώθησαν διπλάσιοι. Ο δε Καραϊσκάκης και τα
+ενέχυρα, καθώς και οι παρευρεθέντες αξιωματικοί μόλις διέφυγον
+τον κίνδυνον.
+
+Ο Καραϊσκάκης τόσην λύπην αισθάνθη διά την βάρβαρον και
+απάνθρωπον ταύτην πράξιν, ώστε του ήτον προκριτώτερον να χαθή
+παρά να επιζήση εις έργον, το οποίον έμελλε ν' αμαυρώση την
+υπόληψιν όλου του στρατοπέδου. Το μέγεθος της θλίψεώς του
+ηδύνατό τις να το συμπεράνη από τα παράξενα και μανιώδη
+κινήματά του. Ύβριζε τον αίτιον και τους αξιωματικούς, όσους
+ενόμιζεν ότι δεν εφρόντισαν όσον έπρεπε διά να προλάβωσιν, ή να
+εμποδίσωσι το δυστύχημα, αναθεμάτιζε την ώραν και ό, τι άλλο
+ήρχετο εις τον νουν του εκείνην την στιγμήν. Τρέμων από τον
+θυμόν του, εκινείτο ως μανιώδης ικανήν ώραν χωρίς ν' αποφασίση
+τίποτε· τελευταίον διώρισε και εμάζωξαν την σκηνήν του διά να
+αναχωρήση· ανήγγειλε δε την φυγήν του και εις τους οικειοτέρους
+του διά να τον συνακολουθήσωσι, λέγων ότι δεν θέλει πλέον να
+διοική επίορκον και άπιστον στράτευμα. Πολλοί των
+σημαντικοτέρων αξιωματικών συνελθόντες περί αυτόν μόλις τον
+κατέπεισαν με τας παρακινήσεις των να αναλάβη την συνέχειαν των
+εργασιών του και να φροντίση να εκπλύνη το όνειδος του
+στρατοπέδου, ευρίσκων και τιμωρών τον αίτιον της τρομεράς
+ταύτης απιστίας· εξετάζων δε ο Καραϊσκάκης επληροφορήθη, ότι ο
+πρωταίτιος ήτον είς εκ των στρατιωτών του Ιωάννου Νοταρά.
+Αμέσως λοιπόν διέταξε και εβάλθη υπό φύλαξιν ο στρατηγός ούτος,
+έως ου εύρη και παραδώση εις το στρατόπεδον τον ένοχον.
+
+Εις ταύτα ενησχολείτο ο Καραϊσκάκης ομού με τους
+σημαντικωτέρους των αξιωματικών, όταν εγχειρίζεται εις αυτόν
+διαμαρτύρησις από μέρους του αρχιστρατήγου διά την καταπάτησιν
+της συνθήκης και την σφαγήν των εχθρών. Συναρπασθείς αμέσως από
+θυμόν και αγανάκτησιν είπε σωρείαν ύβρεων και κακολογιών
+εναντίον του αρχιστρατήγου ενώπιον και του ιδίου απεσταλμένου
+του· στραφείς έπειτα προς τους αξιωματικούς του είπε με τόνον
+ενταυτώ και παράπονον· «Έχει αρά γε γνώσιν, ενώ θεωρεί από την
+γολέτταν τον πόλεμον, να διευθύνη διαμαρτυρήσεις εις ημάς, οι
+οποίοι αντιπαλαίομεν με τόσων ειδών διαβόλους;» Ο Καραϊσκάκης
+διά την οποίαν είχεν αποκτήσει εις το στρατόπεδον υπόληψιν και
+δύναμιν δεν εφοβείτο, ουδέ εσέβετο τον αρχιστράτηγον, ο οποίος,
+ως μη συμμετέχων μάλιστα των κακοπαθειών και κινδύνων του
+πολέμου, δεν ενομίζετο αρχηγός, αλλά προμηθευτής των αναγκαίων
+του στρατοπέδου, και επειδή ουδέ ταύτα δεν ήσαν ικανά και
+άφθονα, ως ήλπισαν κατ' αρχάς, δεν είχε δύναμιν ανάλογον με την
+αξίαν του υπουργήματός του. Ελυπήθη όχι ολίγον και ο Κόχραν διά
+την καταπάτησιν της συνθήκης και εις την πρώτην ορμήν του θυμού
+του διώρισε και εξήλθον όλα τα υπό την οδηγίαν του πλοία από
+τον Πειραιά και άραξαν από το όπισθεν μέρος· συγχρόνως διέταξε
+και ανεχώρησαν τριακόσιοι περίπου εκ των υπ' αυτού
+στρατολογηθέντων, οι οποίοι προ ολίγου είχον αποβή και
+τοποθετηθή εις το Παλαιόκαστρον. Ο Καραϊσκάκης μ' όλα ταύτα δεν
+απέκαμεν, αλλ' εξακολουθούσε τας εργασίας του όπως ηδύνατο.
+Κατέπεισε δε και τον στόλαρχον και τον αρχιστράτηγον να
+λησμονήσωσι τα γενόμενα και να συμπράξωσιν ως και πρότερον.
+
+Έχων δε πάντοτε προ οφθαλμών τον κίνδυνον της Ακροπόλεως και
+βλέπων την ανάγκην του να κάμη κανέν αποφασιστικόν κίνημα υπέρ
+των εν αυτή πολιορκουμένων, πολλάς ημέρας κατά συνέχειαν ήτον
+εις ανησυχίαν και περιφερόμενος εις τας διαφόρους θέσεις του
+στρατοπέδου επαρατηρούσε και εσχεδίαζεν. Εν μια δε των ημερών
+παραλαμβάνει τους σημαντικωτέρους των αξιωματικών και
+μεταβαίνει εις το εις Φαληρέα στρατόπεδον, διά να κάμη κ'
+εκείθεν παρατηρήσεις. Αφ' ού ικανήν ώραν με το τηλεσκόπιον
+περιειργάσθη όλον τον μεταξύ του Ελληνικού στρατοπέδου και της
+Ακροπόλεως τόπον, εκάλεσε πλησίον του τους αξιωματικούς και
+τους είπεν ότι νομίζει ωφέλιμον να κινηθώσιν οι Έλληνες προς
+την Ακρόπολιν διηρημένοι εις δύω σώματα, ανά τέσσαρας χιλιάδας
+έκαστον, και εφωδιασμένοι με οκτώ ημερών τροφάς και πολεμεφόδια
+και με τ' αναγκαία εργαλεία προς κατασκευήν οχυρωμάτων. Το έν
+εκ των δύω τούτων σωμάτων να διευθυνθή δεξιόθεν, το δε εξ
+αριστερών διά του ελαιώνος· εδείκνυε δε ταυτοχρόνως και τας
+θέσεις όπου ενόμιζεν ασφαλές να τοποθετηθώσι τα σώματα ταύτα,
+διά ν' αντικρούσωσι την πρώτην ορμήν του εχθρού και να
+ενεργήσωσιν έπειτα εκείθεν περί της προόδου των εις Ακρόπολιν.
+
+Αφ' ού εκοινοποίησε το σχέδιον τούτο και εις τον στόλαρχον και
+εις τον αρχιστράτηγον και έγεινε δεκτόν, επροσκάλεσεν εις την
+σκηνήν του όλους τους αξιωματικούς του στρατοπέδου διά να
+σχεδιάσωσι λεπτομερέστερον περί του τρόπου, με τον οποίον
+έπρεπε να κινηθώσι τα σώματα και πώς και από ποίους να
+οδηγηθώσι. Γνωρίζων δε το φίλαρχον των Σουλιωτών, επρότεινεν
+εις αυτούς να οδηγήσωσι το έν σώμα, το δε έτερον είπεν ότι
+έμελλε να το οδηγήση αυτοπροσώπως ο ίδιος· ανέλαβε δε εις τον
+εαυτόν του να κινηθή εις την εκ δεξιών εκστρατείαν, ήτις έμελλε
+να ήναι η δυσκολοτέρα· αλλ' οι Σουλιώται κινούμενοι από
+φιλοτιμίαν και άμιλλαν εζήτησαν να διορισθώσιν αυτοί εις το
+κινδυνωδέστερον μέρος, και ο Καραϊσκάκης συγκατετέθη.
+
+Την επιούσαν ο Καραϊσκάκης διώρισεν υπό την οδηγίαν των
+Σουλιωτών τον Ιωάννην Νοταράν, τον οποίον είχεν ήδη αφήσει
+ελεύθερον ως αναδειχθέντα αθώον της εις τους Τούρκους γενομένης
+απιστίας, και τον Μακρυγιάννην, διότι είχεν υπό την οδηγίαν του
+τους Αθηναίους, οι οποίοι ως έμπειροι των θέσεων εχρησίμευον
+και ως οδηγοί. Αυτός δε συνεκρότησε το σώμα του από τα λοιπά
+στρατεύματα. Μη έχων δε τα αναγκαία εργαλεία, ηναγκάσθη να
+βραδύνη ολίγας ακόμη ημέρας το κίνημα, έως ου να προμηθευθή
+ταύτα από Σαλαμίνα και Αίγιναν, όπου είχε στείλει επίτηδες
+πλοία.
+
+Αφ' ού εφωδιάσθη και από ταύτα, ειδοποίησε τους αρχηγούς όσοι
+έμελλον να εκτελέσωσι το σχέδιον, διά να ετοιμασθώσιν.
+Επλησίασαν εις την ξηράν και τα πλοία, εις τα οποία έμελλον να
+επιβώσι τα στρατεύματα· αλλ' ανεβλήθη κ' εκείνην την νύκτα το
+κίνημα διά τινας ελλείψεις, τας οποίας δεν επρόλαβον να
+οικονομήσωσι· την επομένην ημέραν έπεμψεν ο Καραϊσκάκης εις τον
+αρχιστράτηγον ζητών πολεμεφόδια διά να εφοδιάση τα στρατεύματα,
+όσα έμελλον να κάμωσι το κίνημα· επειδή δε εκείνος του έπεμψεν
+οκτώ μόνον κιβώτια, αυτός νομίζων ολιγωτάτην την ποσότητα
+ταύτην ως προς το πλήθος των στρατιωτών και το επιχείρημα και
+γνωρίζων την δυσκολίαν του να εφοδιασθώσιν άλλοτε, αφ' ού
+ήθελον τοποθετηθή μακράν του στρατοπέδου και της θαλάσσης,
+ηγανάκτησε καθ' υπερβολήν και είπε μυρίας ύβρεις εναντίον του
+αρχιστρατήγου, επί παρουσία μάλιστα του απεσταλμένου του. Η
+βραδύτης, με την οποίαν ενεργείτο η εκστρατεία αύτη εναντίον
+της επιθυμίας του, τα συμβαίνοντα συχνά εμπόδια, αι
+αντενέργειαι αι οποίαι πλαγίως του εγίνοντο, ή ενόμιζεν ότι του
+εγίνοντο, ίσως και η συνεχής του νοός του ενασχόλησις εις το
+κίνημα τούτο τον ετάραξαν τόσον κατ' εκείνας τας ημέρας, ώστε
+εκυριεύθη από πυρετόν.
+
+Εις τοιαύτην κατάστασιν ήτον ο Καραϊσκάκης, όταν επαρουσιάσθη
+εις αυτόν ο Κώστας Βλαχόπουλος, αρχηγός ενός σώματος,
+στρατολογηθέντος με χρήματα του αρχιστρατήγου, εις τον οποίον
+ιδίως ανήκε και αυτός ο ίδιος· ήτον διωρισμένος εις έν οχύρωμα
+πολλά πλησίον των εχθρών και αναγκαζόμενος να ήναι αδιακόπως
+εις πόλεμον υπέφερε πολύ, διότι επληγώνοντο καθ' ημέραν οκτώ
+έως δέκα των στρατιωτών του. Βλέπων λοιπόν ότι ημέραν παρ'
+ημέραν εγίνετο ασθενέστερον το σώμα του και διά να προλάβη κάθε
+ενδεχόμενον εκοινοποίησεν εις τον Καραϊσκάκην την κατάστασίν
+του και του εζήτει βοήθειαν. Ο Καραϊσκάκης αγανακτημένος από τα
+κατ' εκείνας τας ημέρας διατρέξαντα, τεταραγμένος από την
+θέρμην, δυσαρεστημένος προ πάντων διότι ο αρχιστράτηγος είχε
+δώσει χρήματα εις αυτόν και τους στρατιώτας του, ενώ δεν είχον
+συμμεθέξει των κινδύνων της εκστρατείας ταύτης, τον εδέχθη με
+πολλήν αγριότητα και ωνείδισεν ως άνανδρον και αυτόν και τους
+στρατιώτας του, του επρόσθεσε δε ότι, καθώς αυτοί μόνοι καθ'
+όλον το στρατόπεδον λαμβάνουν χρήματα, ούτω πρέπει και εις
+μεγαλητέρους κινδύνους να είναι εκτεθειμένοι. Ματαίως ο Κώστας
+Βλαχόπουλος επροσπάθησε με συστολήν και ταπείνωσιν να
+δικαιολογήση το ζήτημά του· ο Καραϊσκάκης ευρισκόμενος πάντοτε
+εις την ιδίαν έξαψιν· «Φύγε (είπεν εις αυτόν) με τους
+εξακοσίους ανάνδρους στρατιώτας σου· την θέσιν εκείνην
+διακόσιοι μόνον εμπειροπόλεμοι στρατιώται είναι ικανοί να την
+φυλάξωσιν». Και αποτεινόμενος προς τον Γεώργιον Γεροθανάση,
+παρευρεθέντα εκεί· «Πήγαινε (είπε) λάβε διακοσίους από τους
+ανδρείους συστρατιώτας σου και ανάλαβε την φύλαξιν αυτής της
+θέσεως»· εσκεπάσθη έπειτα διά να ησυχάση και να κοιμηθή. Την
+διαταγήν ταύτην ως πηγάζουσαν από την έξαψιν του θυμού δεν
+έκριναν εύλογον να την βάλωσιν εις ενέργειαν ούτε ο
+Βλαχόπουλος, ούτε ο Γεώργιος Γεροθανάσης.
+
+Την στιγμήν ταύτην Κρητικοί τίνες και Υδραίοι προχωρήσαντες
+προς το μέρος των Τούρκων ηκροβολίζοντο, παρακινούντες τρόπον
+τινά τους εχθρούς εις αντίκρουσιν. Οι πλησιέστεροι των Τούρκων
+έπεμψαν κατ' αυτών ανάλογον δύναμιν. Αλλ' επειδή συνέρρεον κατ'
+ολίγον πολλοί Έλληνες εις βοήθειαν των πολεμούντων, και οι
+Τούρκοι έπεμψαν ομοίως και άλλην βοήθειαν εις τους εδικούς των.
+Τελευταίον ο Νικήτας, επιθυμών να ωφεληθή από το απροσδόκητον
+και από την προθυμίαν, την οποίαν έβλεπεν εις τους στρατιώτας,
+κατέβη εις τον τόπον της μάχης με την σημαίαν του· το ίδιον
+έπραξαν και οι άλλοι οπλαρχηγοί, ώστε η μάχη εγίνετο ήδη
+σημαντική. Ο Νικήτας μάλιστα έκαμεν έφοδον κατά τινος εχθρικού
+οχυρώματος· αλλά πριν δυνηθώσι να εισπηδήσωσιν εις αυτό,
+πληγώνεται εις την σιαγόνα αυτός, πληγώνονται ταυτοχρόνως και
+άλλοι τινές αξιωματικοί και ικανοί στρατιώται, ώστε ευρέθησαν
+εις την ανάγκην να οπισθοδρομήσωσιν. Οι συνεχείς πυροβολισμοί,
+αι κραυγαί και ο θόρυβος των πολεμούντων έδωκαν αιτίαν εις τον
+Καραϊσκάκην να ερωτήση το γινόμενον. Εξήλθε δε αμέσως και από
+την σκηνήν του διά να ίδη. Έγεινε δε τούτο καθ' ην στιγμήν
+ωπισθοδρόμησαν οι Έλληνες. Ιδών εις την κατάστασιν ταύτην τα
+πράγματα, εθύμωσεν εναντίον εκείνων, οι οποίοι άνευ διαταγής
+και ασκέπτως εκίνησαν μάχην κατά των εχθρών. Επιθυμών δε να
+διορθώση την έλλειψιν των Ελλήνων, διά να μην αφήση να
+ταπεινωθή το πνεύμα των, καθ' ην στιγμήν μάλιστα ετοιμάζετο εις
+νέον και μέγαν αγώνα, πηδά εις τον ίππον του και τρέχει ο ίδιος
+κατά των εχθρών, λαβών εις την χείρα του έν γιαταγάνι από τινα
+των παρατυχόντων (45).
+
+Παραλαβών δε μεθ' εαυτού όσους των ιππέων ή εφίππων αξιωματικών
+απήντησε καθ' οδόν, διευθύνεται προς τους εχθρούς παρακινών και
+ενθαρρύνων τους Έλληνας, όσους απαντούσε καθ' οδόν, και
+επιτυγχάνει να τους τρέψη εις φυγήν και να τους βιάση να
+κλεισθώσιν εις τα πλησιέστερα οχυρώματα. Αλλά μη αρκούμενος εις
+τούτο προχωρεί ανάμεσα των εχθρικών οχυρωμάτων με μόνον τους
+συν αυτώ ιππείς και στενοχωρεί μεγάλως τους εις τα οχυρώματα
+Τούρκους περιτριγυρίζων τρόπον τινά αυτά αφ' ενός μεν μέρους με
+το ιππικόν, αφ' ετέρου δε με τους πεζούς. Ο Κιουταχής
+υποπτεύσας από την πρόοδον ταύτην του Καραϊσκάκη, αποστέλλει
+εναντίον του όλον το ιππικόν. Οι περί τον Καραϊσκάκην λοιπόν μη
+δυνάμενοι ν' ανθέξωσιν εις τοσούτον ανωτέραν δύναμιν τρέπονται
+εις φυγήν· ο δε Καραϊσκάκης μένων ύστερος εις την αναχώρησιν
+διά να ενθαρρύνη και τους λοιπούς και να μην αφήση να γένη
+επιβλαβής η καταδίωξις, πληγώνεται και πίπτει από τον ίππον
+του· αλλά την αυτήν στιγμήν αναλαμβάνει πάλιν τας δυνάμεις του,
+αναβαίνει εις τον ίππον του και διαμένει ενθαρρύνων το ιππικόν
+εις το να περιμένη και βοηθή τους πεζούς οπισθοδρομούντας. Ο
+υπασπιστής του ιππικού Κακλαμάνος, διαμένων πλησίον του
+Καραϊσκάκη εις όλους τους κινδύνους της ημέρας ταύτης, έδειξεν
+ηρωισμόν και τόλμην ασυνείθιστον· μάλιστα όταν σφαίρα εχθρικού
+κανονίου του αφαίρεσε την δεξιάν χείρα, αυτός χωρίς να δείξη
+διόλου δειλίαν, εξακολούθησε την μάχην, λαβών με την αριστεράν
+του το σπαθίον, το οποίον εκράτει εις την κοπείσαν χείρα του.
+Εφονεύθησαν εις την μάχην ταύτην υπέρ τους είκοσι και
+επληγώθησαν έως εξήκοντα, οι περισσότεροι αξιωματικοί και
+σημαντικοί.
+
+Αφ' ού είδεν ο Καραϊσκάκης ότι ήσαν πλέον εκτός κινδύνου οι
+Έλληνες, τότε εσκέφθη περί του εαυτού του. Η φήμη είχεν ήδη
+διαδώσει εις το στρατόπεδον το ολέθριον συμβάν και πλήθος
+αξιωματικών συνέδραμον περί αυτόν, τον παρέλαβον και τον
+εσυντρόφευσαν έως την θάλασσαν και εκείθεν τον μετέφερον εις
+μίαν γολέτταν, επί σκοπώ του να τω χορηγήσωσι περισσότερα
+βοηθήματα διά την πληγήν του. Καθ' όλον το διάστημα της
+οδοιπορίας του δεν μετέβαλε διόλου το ήθος του, αλλ' είχε
+πάντοτε την αυτήν γενναιότητα και ωμίλει ελευθέρως περί παντός
+είδους αντικειμένων, περί των οποίων εγίνετο λόγος. Αφ' ού
+κατεστήθη εις την γολέτταν και του εγίνοντο παρά των ιατρών
+επισκέψεις εις την πληγήν του, διώρισε να γράψωσιν εις τους
+αξιωματικούς Παλαμηδιώτας (τους οποίους ωνόμασε μάλιστα
+παλαιούς και σταθερούς συναγωνιστάς του) να έλθωσιν να τους
+ιδή. Αυτοί όμως μη νομίζοντες καλόν ν' αφήσωσι τας θέσεις των
+εις μόνους τους στρατιώτας και να υπάγωσιν όλοι, έκλεξαν και
+έστειλαν τον Χριστόδουλον Χατζή Πέτρου και τον Γαρδικιώτην
+Γρίβαν. Άμα επαρουσιάσθησαν είς αυτόν ούτοι· «Ελάτε (τους είπε)
+να σας ασπασθώ». Επειδή δε ούτοι εδάκρυον, επροσπάθησεν ο
+Καραϊσκάκης να τους εγκαρδιώση· έπειτα τους είπεν ως τελευταίαν
+παραγγελίαν· «Να καταβάλετε όλην σας την φροντίδα διά να
+φυλάξετε καλά τας θέσεις σας και να λύσετε επομένως την
+πολιορκίαν των Αθηνών. Πρό πάντων σεις οι παλαιοί συναγωνισταί
+μου να μην εντροπιασθήτε. Εγώ μεταβαίνω εις Αίγιναν και άμα
+αναλάβω επιστρέφω· διά κάθε ενδεχόμενον όμως ιδού και η διαθήκη
+μου· εις μεν τον υιόν μου αφίνω το τουφέκι μου, την μόνην
+περιουσίαν, την οποίαν έχω τώρα (46)· τας δε θυγατέρας μου τας
+αφιερώνω εις σας τους συναγωνιστάς μου (47). — Μην αναφέρης τον
+θάνατον (είπεν ο Χριστόδουλος) επειδή δεν είμεθα εις εκείνην
+την κατάστασιν. — Ηκούσατε, (επανέλαβεν ο Καραϊσκάκης) όσα σας
+είπα διά τα παιδιά μου· διά σας όμως τους συναγωνιστάς μου τι
+να είπω; Επεθύμουν να έχω το έθνος έμπροσθέν μου διά να του
+ειπώ τι αξίζετε. Ασπασθήτε από μέρους μου όλους τους
+αξιωματικούς συναδέλφους σας και αύριον το πρωί να έλθητε όλοι
+να σας ιδώ». Λέγουν ότι εν παρόδω τρόπον τινά ανέφερεν εις
+αυτούς ότι επληγώθη από το μέρος των Ελλήνων, ότι εγνώριζε τον
+αίτιον και ότι, αν ήθελε ζήση, ήθελε τον κάμει γνωστόν και εις
+το στρατόπεδον (48).
+
+Η πληγή ήτον εις το υπογάστριον και ανίατος κατά τας
+παρατηρήσεις των ιατρών. Μ' όλον ότι οι παρεστώτες όλοι
+εζητούσαν να παραστήσωσιν εις τον Καραϊσκάκην ότι δεν ήτον
+επικίνδυνος, αυτός μετά τινας εδικάς του παρατηρήσεις εξήγησε
+με μίαν συνήθη του φράσιν του, ότι εγνώρισε το ανίατον, δεν
+μετέβαλε δε διόλου ήθος, αλλά διέμεινεν ο ίδιος δημηγορών και
+ομιλών μεγαλοφώνως με τους παρευρισκομένους, έως ου ολίγας ώρας
+μετά την μεσημβρίαν απέθανεν, αφήσας τελευταίαν παραγγελίαν να
+τον ενταφιάσωσιν εις μίαν μεγάλην εκκλησίαν (49).
+
+Η φήμη διέδωκεν αμέσως πανταχού την είδησιν του θανάτου του,
+και μία τρομερά φρίκη και κατήφεια εκυρίευσεν όλους. Το
+στρατόπεδον ενόμισεν απ' εκείνην την στιγμήν ότι έχασε τον
+πατέρα του, τον οδηγόν του και ενί λόγω τον σωτήρα του. Εσβύσθη
+αμέσως η προθυμία και η τόλμη, την οποίαν έδειχνεν εις όλας τας
+πράξεις του, εις τας οποίας είχεν οδηγόν, θεατήν και κριτήν τον
+Καραϊσκάκην, και ωμοίαζεν ως σώμα χωρίς ψυχήν. Όλαι δε αι
+προσπάθειαι και του αρχιστρατήγου και των αξιωματικών του να το
+παρηγορήσωσι και να το εμψυχώσωσιν απέβησαν μάταιαι, καθώς τα
+μετά ταύτα συμβάντα το απέδειξαν.
+
+Ο αρχιστράτηγος διέταξε να μετακομίσωσι το σώμα του Καραϊσκάκη
+εις Σαλαμίνα διά να το ενταφιάσωσι με τας ανηκούσας τελετάς·
+διέδωκε δε εις το στρατόπεδον ότι το έπεμψεν εις Αίγιναν,
+υποπτεύων μετά λόγου, ότι πολλοί των αξιωματικών και εκ των
+στρατιωτών ακόμη ημπορούσαν να μεταβώσιν εις Σαλαμίνα διά να
+συνοδεύσωσι τον νεκρόν και να του αποδώσωσι τας τελευταίας
+τιμάς, και ότι η απουσία των εδύνατο ν' αποβή επιβλαβής εις το
+στρατόπεδον εις τοιαύτην μάλιστα περίστασιν. Εξήλθεν έπειτα εις
+την ξηράν και προσκαλέσας τους αξιωματικούς όλου του
+στρατοπέδου τους ωμίλησεν όσα ενόμισε πρόσφορα εις την
+περίστασιν, τους επαρηγόρησε διά την στέρησιν του Καραϊσκάκη
+και τους επαρακίνησε να εξακολουθήσωσι τον αγώνα με την ιδίαν
+προθυμίαν και γενναιότητα, υποσχόμενος να συναγωνισθή και ο
+ίδιος και να πράξη υπέρ του στρατοπέδου ό, τι του επιτρέπουν τα
+μέσα, τα οποία το έθνος ενεπιστεύθη εις αυτόν. Προβάλλει
+τελευταίον αν εγκρίνουν να εξακολουθήσωσι το ίδιον σχέδιον του
+Καραϊσκάκη, ή να διευθετήσωσι κατ' άλλον τρόπον το κίνημα.
+Πολλοί των αξιωματικών διά την υπόληψιν την οποίαν είχον εις τα
+σχέδια του Καραϊσκάκη και διά το προς αυτόν σέβας, επρόβαλον να
+εξακολουθήσωσι το αυτό σχέδιον. Ο Κώστας Μπότζαρης όμως
+επρότεινε το εναντίον, λέγων ότι το στρατόπεδον διά τον θάνατον
+του αρχηγού του ήτον τρόπον τινά χωρίς κέντρον· ότι το σχέδιον
+τούτο δεν θέλει δυνηθή να το εκτελέση κανείς καθώς ο
+Καραϊσκάκης, ο οποίος, επειδή το συνέλαβεν ο ίδιος και το
+εμελέτησε προ καιρού, ηδύνατο να προΐδη κάθε εναντίον και τας
+ατελείας του, αν ήθελεν έχη, να τας διορθώση και εις τον καιρόν
+ακόμη της εκτελέσεως και να προλάβη τους εξ αυτής κινδύνους.
+Αλλά μετά τινας διαφιλονεικήσεις, εις τας οποίας υπεφαίνετο ήδη
+η διαίρεσις του στρατοπέδου, υπερίσχυσαν οι ζητούντες την
+εκτέλεσιν αυτού του σχεδίου. Αλλ' ό, τι συμβαίνει πάντοτε εις
+τας επιμόνους διαφιλονεικήσεις, όπου οι φιλονεικούντες δεν
+προσπαθούν να εύρωσι το ορθόν και το συμφέρον, αλλά να
+κατορθώσωσι να υπερισχύση η γνώμη των, τούτο συνέβη και εις
+ταύτην την περίστασιν. Δεν εσυμβιβάσθησαν να βάλωσιν εις
+ενέργειαν το σχέδιον, οποίον εδόθη από τον Καραϊσκάκην, αλλ'
+αφ' ού έκαμαν τινάς μεταβολάς.
+
+Πριν έμβωμεν εις την διήγησιν του ολεθρίου τούτου επιχειρήματος
+ας μεταβώμεν εις Σαλαμίνα διά ν' αποδώσωμεν τας τελευταίας
+τιμάς εις τον ήρωά μας. Άμα έφθασεν εις Σαλαμίνα το πλοίον το
+φέρον το νεκρόν σώμα του Καραϊσκάκη, όλοι οι κατοικούντες και
+παροικούντες εις αυτήν άνδρες, γυναίκες, παιδία και γέροντες
+εξήλθον εις προϋπάντησιν με μίαν γοεράν κατήφειαν, με θρήνους
+και με δάκρυα. Προηγείτο εις την εκφοράν το ιερατείον
+ενδεδυμένον την ιερατικήν στολήν. Δεν ηκούετο δε εις την
+πολυάριθμον εκείνην ομήγυριν ειμή η λυπηρά ψαλμωδία και ο
+γοερός τόνος των ιερέων διακοπτόμενος εν τω μεταξύ από τους
+στεναγμούς του λαού και τους συγκεχυμένους και διακεκομμένους
+θρήνους των συνακολουθούντων γυναικών και παιδίων. Εάν εξέταζέ
+τις όλων των παρευρισκομένων τα πρόσωπα, ήθελεν ευκόλως ιδεί,
+ότι κανέν άλλο αίσθημα δεν εκυρίευε τας καρδίας των, ειμή το
+της λύπης διά την στέρησιν τοιούτου ανδρός (εις τον οποίον όλοι
+απέδιδαν το όνομα του πατρός και σωτήρος) και το του φόβου
+μελλόντων κινδύνων, εις τους οποίους δικαίως υπώπτευον ότι
+έμελλε να εκτεθή το έθνος μας. Με τοιαύτην παράταξιν ωδήγησαν
+τον νεκρόν εις την εκκλησίαν και αφ' ού του έγεινεν η συνήθης
+εκκλησιαστική τελετή, ο κύριος Γ. Αινιάν εξεφώνησεν επιτάφιον
+λόγον, ο οποίος έτι μάλλον εξήψε την λύπην με την διήγησιν των
+προτερημάτων και των ανδραγαθιών του ενδόξου τούτου ήρωος·
+μετέφερον έπειτα το σώμα εις τον ετοιμασθέντα τάφον και το
+κατέθεσαν με τον συνήθη πυροβολισμόν. Τοιαύται νεκρώσιμοι
+τελεταί έγειναν και εις Πόρον (50) και εις Ναύπλιον και
+αλλαχού. Πανταχού δε τα πρόσωπα των Ελλήνων έδειχνον ότι η αυτή
+λύπη εκυρίευε τας καρδίας των.
+
+Ο θάνατος του Καραϊσκάκη δεν έμεινεν επί πολύ άγνωστος και εις
+τους εχθρούς. Αιγύπτιος τις τακτικός, αυτομολήσας προ καιρού
+εις τους Έλληνας από τα τάγματα του Ιμπραΐμη, ήτον ως ιπποκόμος
+εις ένα από τους Σουλιώτας αξιωματικούς. Αυτός λαβών τον ίππον
+του κυρίου του και δραπετεύσας από το Ελληνικόν στρατόπεδον
+μετέβη εις τους εχθρούς και έδωκε την είδησιν του θανάτου του
+Καραϊσκάκη. Όσην λύπην, αθυμίαν και δειλίαν είχον αισθανθή οι
+Έλληνες διά τον θάνατον του Καραϊσκάκη, τόσην χαράν και θάρρος
+έλαβον οι εχθροί (51). Επροσπαθούσαν δε να την γνωστοποιήσωσι
+και εις τους Έλληνας μ' οποία μέσα ηδύναντο. Εφώναζον από τα
+οχυρώματά των· «Δεν υπάρχει πλέον ο Καραϊσκάκης· πρέπει να
+ενδυθήτε τα μαύρα». Οι Έλληνες εζήτησαν κατ' αρχάς να κρύψωσι
+τον θάνατον του Καραϊσκάκη και να δείξωσιν αδιαφορίαν εις τα
+λεγόμενα. Αλλ' η λύπη, η οποία εκυρίευε τας καρδίας των, δεν
+τους εσυγχώρει να υποκριθώσι προσήκοντος το οποίον ανελάμβανον
+προσωπείον.
+
+Κατά την απόφασιν, η οποία επί της συνελεύσεως των αξιωματικών
+και του αρχιστρατήγου έγεινεν, ως ανωτέρω ανεφέραμεν, του να
+βάλωσιν εις ενέργειαν το σχέδιον του Καραϊσκάκη, επειδή ήδη
+είχον γένει έτοιμα και όλα τα αναγκαία, όλοι οι διωρισμένοι να
+λάβωσι μέρος εις τούτο το κίνημα κατέβησαν εις το παραθαλάσσιον
+την 24 του Απριλίου και μετά το μεσονύκτιον επιβάντες εις πλοία
+εκίνησαν και ύστερον από τινα εμπόδια εξ αιτίας των εναντίων
+ανέμων έφθασαν και απέβησαν εις την ξηράν, οδηγούμενοι δε από
+τον Μακρυγιάννην επροχώρησαν προς το φρούριον, διαιρούμενοι εις
+σώματα, εκ των οποίων τα μεν ετοποθετήθησαν κατά σειράν εις
+οποίας ενόμισαν αρμοδιωτέρας θέσεις, τα δε προώδευσαν προς το
+φρούριον διά να τοποθετηθώσιν εις τας παρά του Καραϊσκάκη
+σημειωθείσας θέσεις. Αλλά κινούμενοι από παράκαιρον άμιλλαν δεν
+περιωρίσθησαν εις τας σημειωθείσας θέσεις, αλλ' εξηπλώθησαν και
+διεμοιράσθησαν εις πολλάς, διά το οποίον και αδυνάτισαν.
+Επροχώρησαν δε και προς το φρούριον και προπαρετάχθησαν το σώμα
+των Σουλιωτών, των Κρητών, των Αθηναίων και το τακτικόν. Συνέβη
+δε είτε κατά λάθος, είτε κατά περιφρόνησιν ή αδιαφορίαν να μην
+τοποθετηθή κανέν σώμα εις μίαν θέσιν, την οποίαν ως μη
+πατουμένην από το ιππικόν είχε συστήσει ιδιαιτέρως ο
+Καραϊσκάκης διά να πιασθή από έν σώμα δυνατόν και τούτο επέφερε
+σημαντικήν βλάβην εις τους Έλληνας.
+
+Ο Κιουταχής, άμα εξημέρωσε και είδε τους Έλληνας εις ταύτας τας
+θέσεις, συνήθροισεν εις Σέγκιον (Άρειον Πάγον) όσον στράτευμα
+ηδύνατο να μετακινήση και αφ' ού τους παρεκίνησε και τους
+ενεθάρρυνε με υποσχέσεις και αμοιβάς, τους διέταξε να
+εφορμήσωσι κατά των προτεταγμένων Ελλήνων, το οποίον και
+έπραξαν με τρομεράν μανίαν και ορμήν. Οι Έλληνες, οι οποίοι
+μάλιστα δεν είχον προφθάσει να κάμωσι δυνατούς τους προμαχώνας
+των, μόλις εκένωσαν τα πυροβόλα των και ευρέθησαν εν τω μέσω
+των Τούρκων, χωρίς να λάβωσι καιρόν να γεμίσωσι πάλιν.
+Πολεμούντες λοιπόν συμμεμιγμένοι με τους εχθρούς, εχάθησαν
+σχεδόν όλοι. Την φθοράν ταύτην ιδόντες οι εις τα λοιπά
+οχυρώματα Έλληνες ετράπησαν εις φυγήν πριν έλθωσιν εις μάχην
+μετά των εχθρών. Αλλά το ιππικόν του εχθρού εφόνευεν όσους
+επρολάμβανεν. Ο τρόμος αποκατέστη γενικός και όλοι έφευγον προς
+την θάλασσαν διά να σωθώσιν εις τα πλοία. Ο δε Κόχραν και ο
+αρχιστράτηγος, οι οποίοι είχον εξέλθει εις την ξηράν, έπεσον
+εις την θάλασσαν διά να προλάβωσι να φύγωσιν. Ο όλεθρος ήθελε
+γένει γενικός και υποκάτω ακόμη εις τα κανόνια των Ελληνικών
+πλοίων, εάν ο Νικόλαος Ζέρβας δεν εμπόδιζε με το σπαθί εις τας
+χείρας τους φεύγοντας και δεν τους εμψύχωνε με το παράδειγμά
+του διά να συσσωματωθώσι και ν' ανθέξωσιν εις τας εχθρικάς
+προσβολάς. Οι Τούρκοι πλησιάσαντες είς το παραθαλάσσιον και
+ιδόντες τους Έλληνας συσσωματωμένους και ετοίμους δι'
+αντίκρουσιν, προστατευομένους μάλιστα και από των πλοίων τα
+κανόνια, δεν επεχείρησαν άλλην προσβολήν, ευχαριστημένοι,
+φαίνεται, από την άχρι τούδε έκβασιν, αλλ' επέστρεψαν εις το
+στρατόπεδόν των.
+
+Η ζημία την οποίαν έλαβον οι Έλληνες εις ταύτην την μάχην
+υπήρξε μεγίστη και οποία δεν συνέβη έως ταύτην την εποχήν.
+Πεντακόσιοι περίπου Έλληνες εφονεύθησαν και αιχμαλωτίσθησαν, εκ
+των οποίων οι περισσότεροι ήσαν τακτικοί, Κρήτες και Σουλιώται·
+προ πάντων όμως η μάχη αύτη υπήρξεν ολεθρία διά το πλήθος των
+αξιωματικών, οίτινες εφονεύθησαν ή επιάσθησαν ζώντες· μεταξύ
+των πρώτων συναριθμούνται ο Λάμπρος Βέικος, ο Γεώργιος
+Τζαβέλας, ο Αθανάσιος Τούσια Μπότζαρης και ο Ιωάννης Νοταράς·
+μεταξύ δε των αιχμαλωτισθέντων ο Γεώργιος Δράκος και ο
+Δημήτριος Καλλέργης (52).
+
+Ίσως δεν ήθελε γένει τόσον σωματική ζημία εις τους Έλληνας, εάν
+άμα συνεκλήθη η μάχη εις τούτο το μέρος, οι εις Κερατζίνι
+ήθελον εφορμήσει  κατά των αντικρύ των τοποθετημένων εχθρών,
+καθώς ήτον το σχέδιον του Καραϊσκάκη· αλλ' εις το συμβούλιον,
+το οποίον προανεφέραμεν, δεν ενεκρίθη να γένη από τούτο το
+μέρος κίνημα. Μ' όλον τούτο, ενώ συνεκροτείτο η μάχη, εις το
+πέραν μέρος τινές των αξιωματικών εκ των του σώματος του
+Καραϊσκάκη, βλέποντες διάφορα σώματα Τούρκων αποκοπτόμενα από
+τα πλησίον οχυρώματα και μεταβαίνοντα εις τον τόπον της μάχης,
+επρόβαλον να γένη και από μέρους των κίνημα κατά των εχθρών,
+τουλάχιστον όσον να τους εμποδίσωσι του να δώσωσι βοήθειαν εις
+τους μαχομένους· αλλ' ο Γιαννούσης επρότεινε να μην κάμωσι
+κανέν κίνημα έως να γένη μισής ή και μιας ώρας μάχη εις το
+πέραν μέρος, και τότε να εφορμήσωσι εδώθεν διά να κάμωσι
+λαμπρότερον έργον κάμνοντες αντιπερισπασμόν εις τον εχθρόν. Το
+πρόβλημα τούτο εισηκούσθη χωρίς δυσκολίαν, διότι εφαίνετο
+εύλογον και διότι όλοι εσέβοντο τον Γιαννούσην (καθώς και ο
+ίδιος Καραϊσκάκης) διά την ανδρίαν και πολεμικήν εμπειρίαν του·
+αλλ' έως ου να κινηθώσιν ούτοι, εις το αντικρύ μέρος άλλοι μεν
+είχον ήδη κατακοπή από τους εχθρούς, οι δε λοιποί τραπέντες εις
+φυγήν κατεδιώκοντο.
+
+Διά την αποτυχίαν ταύτην και διά την τρομερωτάτην σφαγήν όλον
+το στρατόπεδον έπεσεν εις μεγίστην αθυμίαν· ο δε γενικός
+κανονοβολισμός των εχθρών αποκατέστησε ζωηροτέραν την λύπην και
+τον φόβον δεινότερον, ώστε μόλις έπαυσεν η μάχη και ο Ιωάννης
+Θ. Κολοκοτρώνης, οι Πετμεζαίοι και ο Σισίνης εμήνυσαν εις την
+επιτροπήν του σώματος του Καραϊσκάκη διά να στείλωσι στράτευμα
+να πιάση τας οποίας αυτοί κατείχον θέσεις, διότι δεν ημπορούν
+να κρατήσωσι τους στρατιώτας των, από τους οποίους άλλοι μεν
+ήρχισαν ήδη να φεύγωσι κρυφίως, άλλοι δε ζητούν φανερά την
+φυγήν.
+
+Η επιτροπή αύτη προσκαλέσασα και όλους τους αξιωματικούς του
+στρατοπέδου έκαμε σύσκεψιν περί του πρακτέου και ευρέθη εύλογον
+να συσφίξωσι το στρατόπεδον καταβαίνοντες πάλιν εις τας πρώτας
+θέσεις των και να φυλάξωσι την σειράν των οχυρωμάτων από
+Κερατζίνι έως Φαληρέα. Διά να μη λάβη δε ο εχθρός είδησιν και
+προξενήση τινά βλάβην, η μετάβασις απεφασίσθη να γένη την νύκτα
+μ' όλην την απαιτουμένην μυστικότητα και φρόνησιν. Όσον
+αναγκαιοτέρα ενομίζετο η μυστικότης, τόσον ολιγώτερον την
+εφύλαξαν οι Έλληνες εις την ώραν της μεταβάσεως. Από τας
+συνομιλίας, από τον κτύπον των κανοναμαξών και από την
+απροσεξίαν, με την οποίαν εκτελούσαν τα διαταττόμενα, εννόησεν
+ο εχθρός την φυγήν των.
+
+Εις την ώραν ταύτην κανείς από τους Έλληνας δεν είχεν άλλο προ
+οφθαλμών, ειμή την ιδίαν του σωτηρίαν, και κρίνων από το
+αίσθημα, το οποίον εκυρίευε την καρδίαν του, δεν εμπιστεύετο
+εις άλλον· εστέλλετο κανείς εις σκοπιάν; ενόμιζεν ότι οι λοιποί
+τον άφησαν και έφυγον, ή ότι θέλουν τον αφήσει, και ούτε αυτός
+εκτελούσεν ως έπρεπε το χρέος του, ούτε οι λοιποί ηδύναντο να
+εμπιστευθώσι. Θόρυβος και αταξία μεγίστη εκυρίευε καθ' όλον το
+στρατόπεδον και έφευγον όλοι με βίαν προς την θάλασσαν και τον
+Φαληρέα. Οι πλησιέστεροι εκ των εχθρών, οι οποίοι είχον
+εννοήσει την αναχώρησιν και ήσαν έτοιμοι, μόλις είδον τους
+Έλληνας αναχωρήσαντας, εμβαίνουν εις τους εγκαταλειφθέντας
+προμαχώνας και βάλλουσι φωτίαν εις τας καλύβας διά να δώσωσιν
+ευκολώτερον και εις τους λοιπούς Τούρκους την είδησιν της
+φυγής.
+
+Όσοι ήσαν τοποθετημένοι πλησιέστερον των εχθρών, φεύγοντες προς
+την θάλασσαν, εύρισκον ερήμους τους προμαχώνας, όθεν διέβαινον,
+ενώ οι φυλάττοντες αυτούς Έλληνες ήσαν εις χρέος να τους
+περιμείνωσι, να ενωθώσιν όλοι ομού και ούτω ν' αναχωρήσωσι.
+Τούτο αύξησε την δυσπιστίαν και την ταραχήν· ό,τι όμως την
+εκορύφωσεν ήτον, ότι ελθόντες εις τα οχυρώματα, εις τα οποία
+είχον αποφασίσει να τοποθετηθώσι, δεν εύρισκον εκείνους, οι
+οποίοι τα εφύλαττον· ώστε αν οι Τούρκοι εγνώριζον την
+κατάστασιν των φευγόντων και ήθελον τους καταδιώξει με
+ολιγώτερον φόβον και συστολήν, ήθελον τους προξενήσει
+σημαντικωτάτην ζημίαν. Τόσον μέγας ήτον ο φόβος, όστις
+εκυρίευσε το στρατόπεδον, ώστε η εμπροσθοφυλακή, ή κάλλιον οι
+φεύγοντες πρώτοι, απαντήσαντες έν ποίμνιον ενόμισαν ότι ήτον
+εχθρικόν ιππικόν, και οπισθοδρομήσαντες διέδωκαν την είδησιν
+ταύτην εις τους ακολουθούντας, ώστε αν δεν ήθελον έβγει
+ογλίγωρα από την απάτην, πολύ μέρος του στρατεύματος ήθελε
+ριφθή εις την θάλασσαν.
+
+Έφθασαν εις το μέρος όπου ήτον τοποθετημένον το ιππικόν, αλλ'
+επειδή ουδ' αυτού δεν εστάθησαν, αλλ' έφευγον με την ιδίαν
+αταξίαν, ο αρχηγός του ιππικού ηναγκάσθη να συνακολουθήση εις
+την φυγήν, αφήσας όλας τας σκηνάς και πολλάς αποσκευάς του
+ιππικού. Επειδή δε η διάβασις έμελλε να γένη από μίαν ξυλίνην
+γέφυραν, οι ιππείς θέλοντες να προλάβωσι διά να μην τύχη και
+την πιάσωσιν οι εχθροί και επομένως βλαφθώσι, μη ούσης άλλης
+διαβάσεως δι' αυτούς, ετάχυνον τον δρόμον των. Τούτο έδωκεν
+αιτίαν εις τους πεζούς να τρέχωσι μ' όλας τας δυνάμεις των διά
+να μην μείνωσιν οπίσω και ηύξησαν εις τον ανώτατον βαθμόν τον
+θόρυβον. Ελεεινόν θέαμα! Εκείνοι οίτινες διέβησαν την νύκτα διά
+μέσου του στρατοπέδου του Ομέρ πασά εις Δίστομον, προξενήσαντες
+θάμβος και έκστασιν εις τους εχθρούς, εκείνοι οίτινες επέπεσον
+την νύκτα εις το στρατόπεδον το πολιορκούν το Μεσολόγγιον και
+εισεχώρησαν ανά μέσον των σκηνών έως εις αυτό το άσυλον του
+Κιουταχή, έφευγον με την πλέον φρικτήν αταξίαν και κυριευμένοι
+από μέγιστον τρόμον, ενώ δεν κατεδιώκοντο εκ του πλησίον από
+τον εχθρόν, απέδειξαν εμπράκτως ότι φρόνιμος και ανδρείος
+αρχηγός είναι καλήτερος από μέγα και ανδρείον στρατόπεδον.
+
+Συνήλθον τέλος πάντων εις Φαληρέα όλοι οι φεύγοντες εκτός των
+Πετμεζαίων, οι οποίοι με οκτακοσίους περίπου στρατιώτας
+διευθύνθησαν προς Ελευσίνα. Οι Τούρκοι ακολουθούσαν μακρόθεν μέ
+παρατήρησιν και περίεργον προσοχήν, υποπτεύοντες ίσως καμμίαν
+ενέδραν, αλλ' ήσαν μακράν του να γνωρίσωσι την αληθή κατάστασιν
+του Ελληνικού στρατεύματος. Επλησίασαν μ' όλον τούτο εις τους
+περί τον Φαληρέα προμαχώνας, όπου εάν δεν ήθελον σταθή ο Κήτζος
+Τζαβέλας και ο Κώστας Βλαχόπουλος, ήθελον ίσως κυριεύσει οι
+εχθροί και τα κανόνια. Ματαίως επροσπαθούσαν οι αξιωματικοί να
+εμψυχώσωσιν οπωσούν το στράτευμα και να το πληροφορήσωσιν ότι
+δεν υπάρχει πλέον κίνδυνος. Οι στρατιώται και προ πάντων οι
+εσχάτως ελθόντες από τας νήσους, όντες ασυνείθιστοι από τοιαύτα
+πράγματα, συνήρχοντο πλησίον της θαλάσσης και απέβλεπον προς
+αυτήν, ως το μόνον μέσον της σωτηρίας των. Όστις είδε το
+στρατόπεδον τούτο εις την ακμήν του, ζώντος έτι του Καραϊσκάκη,
+δεν ηδύνατο να μη δακρύση βλέπων τοιαύτην μεταβολήν εις αυτό,
+το οποίον ωμοίαζεν ως ποίμνιον διασκορπισθέν από τους λύκους.
+Ηύξησε δε έτι μάλλον την αθυμίαν και τον φόβον των στρατιωτών η
+διήγησις του τρομερού δυστυχήματος, το οποίον έπαθον οι
+εκστρατεύσαντες, και το οποίον διηγούμενοι μόνοι των οι
+διασωθέντες, το αποκατέστηνον ελεεινότερον και αισθαντικοτέρας
+λύπης και φόβου πρόξενον.
+
+Εφάνη τελευταίον η ημέρα, η οποία τόσον επιθυμητοτέρα ήτον εις
+τους Έλληνας, όσον έμελλε να διασκεδάση το τρομερόν κακόν του
+φόβου και της αταξίας. Οι Τούρκοι επέστρεψαν εις τας σκηνάς
+των, αφήσαντες μόνον μερικούς εις το μοναστήριον. Ο Γιαννούσης
+θέλων να εμψυχώση οπωσούν τους Έλληνας και να τους αποτρέψη από
+την επιθυμίαν της φυγής, τους παρεκίνησε να προσβάλωσι κατά των
+εις το μοναστήριον εχθρών· κινείται πρώτος μέ προθυμίαν και το
+παράδειγμά του εμψύχωσεν ικανούς. Οι Τούρκοι όμως μη έχοντες,
+φαίνεται, σκοπόν να φυλάξωσι το μοναστήριον, δεν επιάσθησαν εις
+μάχην, αλλ' έφευγον πριν ακόμη πλησιάσωσιν οι Έλληνες. Μετά
+τούτο συνελθόντες οι αξιωματικοί του στρατοπέδου (επειδή ο
+αρχιστράτηγος δεν είχεν ακόμη φανή έως εις εκείνην την στιγμήν)
+και έχοντες ακόμη κάποιαν ελπίδα, ότι ημπορούσε να συνέλθη εις
+αυτό το στρατόπεδον, εσκέπτοντο πώς να διαθέσωσι τα πράγματα.
+Απεφάσισαν δε να τοποθετηθώσιν εις το μοναστήριον, εις έν
+οχύρωμα πλησίον του μοναστηρίου και εις τον Φαληρέα.
+
+Αλλ' ενώ κατεγίνοντο εις τούτο οι αξιωματικοί, οι στρατιώται
+εσκέπτοντο περί τρόπου αναχωρήσεως από το στρατόπεδον και εις
+ολίγον διάστημα όλοι εν γένει οι νησιώται, έχοντες πλοία εδικά
+των, ή γνωρίζοντες τους πλοιάρχους ανεχώρησαν, εκτός τινων
+αξιωματικών μόνον, οι οποίοι διέμειναν εις το στρατόπεδον από
+φιλοτιμίαν. Ανεχώρησαν ομοίως και πολλοί άλλοι στρατιώται, όσοι
+ηδυνήθησαν να εύρωσι πλοία, ώστε μόλις το ήμισυ του
+στρατεύματος διέμενεν ακόμη εις το στρατόπεδον. Μ' όλα ταύτα
+όμως ετοποθετήθησαν εις τας προσδιορισθείσας θέσεις τα
+διαμένοντα στρατεύματα· και όταν περί το δειλινόν είδον τον
+Κιουταχήν ερχόμενον από τας Αθήνας με τρεις χιλιάδας περίπου
+πεζούς και ιππείς, ετοιμάσθησαν διά να τον αντικρούσωσιν. Αλλ'
+αυτός περιελθών και επισκεφθείς όλους τους προμαχώνας και τα
+οχυρώματα, τα οποία είχον αφήσει οι Έλληνες, επέστρεψεν εις το
+στρατόπεδόν του. Όταν οι Έλληνες είδον ότι δεν είχε σκοπόν διά
+πόλεμον, εξήλθον από το μοναστήριον και ακολούθησαν ολίγον
+κατόπιν του, προκαλούμενοι αυτόν τρόπον τινά ως εις μάχην.
+
+Αι νέαι δυνάμεις, αι οποίαι έφθασαν κατ' εκείνας τας ημέρας εις
+το στρατόπεδον υπό την οδηγίαν του Κώστα Δροσίνη, Γιαννάκη
+Στράτου και άλλων τινών, έδωκαν ελπίδα εις τους αξιωματικούς,
+ότι ήτον ακόμη δυνατόν να μη διαλυθή το στρατόπεδον. Έλαβον
+λοιπόν μέτρον να τοποθετηθώσιν αρμοδίως τα διάφορα σώματα εις
+τας θέσεις, όσας ενόμιζον αναγκαίας διά να μην καταδιωχθώσιν ή
+αποκλεισθώσιν επί υποθέσει εφόδου εχθρικής. Αλλ' η έλλειψις
+αρχηγού εματαίωνεν όλα τα σχέδια. Το στρατόπεδον εσύγκειτο από
+διάφορα σώματα, των οποίων οι αρχηγοί δεν κατεδέχοντο να
+οδηγηθώσιν από άλλον όμοιόν των. Αφίνω κατά μέρος τας ματαίας
+ελπίδας, τας οποίας ημπορούσαν να έτρεφον μερικοί· ο Κήτσος
+Τζαβέλας και ο Κώστας Μπότσαρης ενομίζοντο ικανώτεροι να
+διαδεχθώσι τον Καραϊσκάκην. Αποτυχίαι σημαντικαί, αι οποίαι εις
+διαφόρους μάχας συνέβησαν εις τον Μπότσαρην, έδιδαν την
+υπεροχήν εις τον Τζαβέλαν και ίσως ο τελευταίος ούτος ήθελεν
+επιτύχει της αρχηγίας, εάν το σώμα του Καραϊσκάκη ήθελε
+συγκατατεθή να τον δεχθή· η αντιζηλία όμως η μεταξύ Σουλιωτών
+και Στερερελλαδιτών, η οποία απέβη τόσον σημαντική επί της
+εκστρατείας ταύτης του Καραϊσκάκη, δεν άφινε τους αξιωματικούς
+τούτου του σώματος να δεχθώσι δι' αρχηγόν τον Τζαβέλαν.
+
+Μετά πολλάς και επιμόνους διαφιλονεικήσεις περί της αρχηγίας,
+επροβλήθη τελευταίον να διορισθή καν προσωρινός αρχηγός ο
+Τζαβέλας, διά να μη μένη το στράτευμα χωρίς κεφαλήν· αλλ' ουδέ
+τούτο δεν έγεινε δεκτόν· απεφασίσθη δε μόνον να διοική ο
+Τζαβέλας εν όσω το στρατόπεδον ευρίσκεται εις Φαληρέα. Εν
+τούτοις παρουσιάζεται εις την συνέλευσιν των αξιωματικών ο Ι.
+Θ. Κολοκοτρώνης και ζητεί την άδειαν ν' απέλθη εις
+Πελοπόννησον, προβάλλων ότι η πατρίς του έχει ανάγκην της
+παρουσίας αυτού και των στρατευμάτων του διά τον παρά του
+Ιμπραήμη κίνδυνον· τα αυτά συγχρόνως επρόβαλε και ο Σισίνης.
+Αλλ' οι αξιωματικοί, οι οποίοι επροσπαθούσαν να διατηρήσωσιν
+ακόμη το στρατόπεδον, απεκρίθησαν ότι το ζήτημά των δεν είναι
+αρμόδιον εις την περίστασιν, δεν είναι δε ούτε εύλογον, ούτε
+έντιμον εις αυτούς ν' αναχωρήσωσι καθ' ην εποχήν το στρατόπεδον
+έχει ανάγκην ενδυναμώσεως και υποστηρίξεως. Ο I. Θ.
+Κολοκοτρώνης έχων, καθώς εφαίνετο, σταθεράν απόφασιν διά να
+αναχωρήση, επέμεινε δικαιολογών το ζήτημά του· επειδή δε οι
+αξιωματικοί αντέτεινον, η φιλονεικία απέβη ζωηροτάτη, και ο I.
+Θ. Κολοκοτρώνης ηναγκάσθη να μείνη και εναντίον της επιθυμίας
+του εις το στρατόπεδον.
+
+Η δυσκολία, την οποίαν επέφεραν εις τον I. Θ. Κολοκοτρώνην,
+έδωκεν αιτίαν εις τους άλλους Πελοποννησίους αρχηγούς να
+μεταχειρισθώσι πλαγίους τρόπους προς αναχώρησιν. Ο μεν Σισίνης
+λοιπόν έφυγε κρυφίως, μεταβάς εις το άντικρυ του Κερατζινίου
+νησίδιον, από το οποίον ανεχώρησε μισθώσας με ικανήν χρηματικήν
+ποσότητα έν πλοιάριον. Ο δε Π. Νοταράς, λαβών την άδειαν ν'
+απέλθη εις Σαλαμίνα δι' ολίγας ημέρας, διευθύνθη εις Κόρινθον
+με την επιθυμίαν του να λάβη υπό την εξουσίαν του το φρούριον.
+Τοιούτους τρόπους μεταχειριζόμενοι και άλλοι κατώτεροι
+αξιωματικοί ανεχώρουν αδιακόπως από το στρατόπεδον.
+
+Ο αρχιστράτηγος ανήγγειλεν εις τους πολιορκουμένους την
+αποτυχίαν εις το τελευταίον υπέρ αυτών κίνημα και τους
+εσυγχώρησε τρόπον τινά να διαπραγματευθώσι με τον εχθρόν, αν
+δεν δύνανται ν' ανθέξωσιν. Οι πολιορκούμενοι έπεμψαν επίτηδες
+ένα εκ των σημαντικωτέρων αξιωματικών, ονομαζόμενον
+Τριαντάφυλλον Λήμνιον (53) διά να γνωστοποιήσωσιν εις τον
+αρχιστράτηγον ότι με στενοχωρίαν μεν, πλην δύνανται να
+ανθέξωσιν ακόμη τρεις μήνας, εάν και το έξω στρατόπεδον
+διαμείνη εις Φαληρέα. Όταν οι αξιωματικοί του σώματος του
+Καραϊσκάκη ήκουσαν την είδησιν ταύτην, δεν ημπόρεσαν να κρύψωσι
+την αγανάκτησιν, την οποίαν ησθάνθησαν, αλλ' εφώναξαν· «Η
+ανοησία του να μας κρύψωσι την αληθή κατάστασιν του φρουρίου
+έγεινεν αιτία να χάσωμεν τον αρχηγόν μας, διότι αν αυτός την
+εγνώριζεν, ηδύνατο να μεταχειρισθή άλλα μέσα ολιγώτερον
+επικίνδυνα και με περισσοτέραν ελπίδα επιτυχίας διά να λύση την
+πολιορκίαν».
+
+Ο αρχιστράτηγος κατά συνέπειαν της αγγελίας ταύτης απεφάσισε να
+στερεώση στρατόπεδον εις Φαληρέα· αλλ' ων άπειρος των πραγμάτων
+και μη γνωρίζων τας μεταξύ του στρατοπέδου φατρίας και
+αντιζηλίας, δεν ηδύνατο να εξακολουθήση έν συνεχές σχέδιον,
+αλλ' ηναγκάσθη να το μεταβάλλη καθ' όσα του έλεγαν διάφοροι
+αξιωματικοί και κατά τας οποίας απαντούσε δυσκολίας. Θέλων δε
+να βεβαιωθή πόσα και ποία σώματα έμελλαν σταθερώς να
+διαμείνωσιν εις Φαληρέα, διέταξε να γείνη κατάλογος και προς
+πλειοτέραν ασφάλειαν να υπογραφώσιν εις αυτόν αι πρώτιστοι
+αξιωματικοί. Οι συγκροτούντες το σώμα του Καραϊσκάκη δεν
+ηθέλησαν να συγκαταριθμηθώσι με τους εις Φαληρέα, ούτε μέρος
+της δυνάμεώς των να πέμψωσιν εις έτερον οχύρωμα παρά τα οποία
+ήδη κατείχαν, προβάλλοντες ότι δεν είναι ικανοί να διαιρεθώσιν,
+ότι δε υπόσχονται να φυλάξωσι τας θέσεις εις τας οποίας
+ευρίσκονται· ταύτα ελύπησε τους εις Φαληρέα και τον
+αρχιστράτηγον· μ' όλον τούτο οικονομούσαν το πράγμα έως να γένη
+καμμία βάσιμος διόρθωσις.
+
+Ο αρχιστράτηγος αποπέμπων από το στρατόπεδον το ιππικόν ως
+άχρηστον και ως δυσοικονόμητον, διώρισε να μετακομισθώσιν αλλού
+και οι ίπποι των αξιωματικών· ωφελούμενοι από την ευκαιρίαν
+ταύτην και πολλοί στρατιώται ανεχώρησαν από το στρατόπεδον·
+τούτο εγέννησεν υποψίας εις τους μένοντας, ώστε άμα
+επαρουσιάζετο τρόπος φυγής εις αυτούς, δεν εδυσκολεύοντο να τον
+βάλλωσιν εις ενέργειαν. Επειδή δε η ολιγόστευσις του
+στρατοπέδου εγίνετο ημέραν εξ ημέρας σημαντικωτάτη, ο
+αρχιστράτηγος διά να εμποδίση την παντελή διάλυσιν, διώρισεν
+από μεν την θάλασσαν πλοία, από δε την ξηράν τον Γιαννάκην
+Στράτον διά να μη συγχωρώσι την χωρίς αδείας αναχώρησιν από το
+στρατόπεδον. Επροκήρυξε δε και αμοιβάς εις όλους όσοι ήθελαν
+διαμείνει εις τας θέσεις των· κατεσκεύασε και τάφρον από το
+πηγάδι έως εις τον αιγιαλόν δι' οχύρωσιν και ασφάλειαν του
+στρατοπέδου· εν γένει δε επροσπάθησε μ' όλους τους δυνατούς
+τρόπους να διατηρήση το στρατόπεδον. Όλα όμως ταύτα δεν έκαμαν
+άλλο αποτέλεσμα ειμή ν' αναβάλωσι μόνον προς ώραν την διάλυσίν
+του.
+
+Η καθημερινή πείρα απέδειξεν εις τον αρχιστράτηγον, ότι
+εχρειάζετο εις το στρατόπεδον αρχηγός άξιος να διαδεχθή τον
+Καραϊσκάκην. Νομίζων δε ικανώτερον των λοιπών τον Τζαβέλαν, του
+επρότεινε να τον διορίση· αλλ' αυτός γνωρίζων ότι δεν ηδύνατο
+να διοικήση καλώς, εάν δεν ήθελε λάβει πλήρη την συγκατάθεσιν
+όλου του στρατοπέδου, δεν συγκατετέθη να δεχθή την αρχηγίαν,
+ειμή ανίσως όλοι οι σημαντικοί του στρατοπέδου ήθελον τον
+αναγνωρίσει εγγράφως· τούτο δε ήτον αδύνατον να γένη διά τας
+προεκτεθείσας αιτίας, και το πράγμα έμεινεν εις την ιδίαν
+κατάστασιν.
+
+Εις τούτο το μεταξύ συνέβη και έλλειψις τροφών· οι στρατιώται,
+οι οποίοι δεν ήλπιζον πλέον να κάμη καρπόν αυτό το στρατόπεδον
+και επεθύμουν την διάλυσίν του, έκαμαν ισχυρά παράπονα εις τους
+αρχηγούς των, αυτοί δε εγνωστοποίησαν ταύτα εις τον
+αρχιστράτηγον, όστις ευρίσκετο κατ' εκείνας τας ήμέρας εις
+Μέγαρα. Μ' όλον ότι έγεινεν η εξοικονόμησις των τροφών και το
+πράγμα έλαβε την επιθυμητήν διόρθωσιν, το κακόν όμως της
+λιποταξίας όχι μόνον δεν εδιορθώθη, αλλ' εξηπλώθη και εις τους
+αξιωματικούς, οι οποίοι είχον αρχίσει να φοβώνται και διά την
+ιδίαν των ύπαρξιν και ασφάλειαν, διότι έβλεπαν λιποτακτούντας
+αδιακόπως τους στρατιώτας των· μερικοί από τους αξιωματικούς
+επεχείρησαν μάλιστα να λιποτακτήσωσιν, αλλά γενόμενοι γνωστοί
+επέσυρον εις εαυτούς το όνειδος όλου του στρατοπέδου· μ' όλον
+τούτο έγειναν αίτιοι να εισχωρήση γενική υποψία εις όλους τους
+συγκροτούντας τα διάφορα σώματα, ώστε ούτε ο αξιωματικός
+ενεπιστεύετο εις τον στρατιώτην, ούτε ο στρατιώτης έβαλλε βάσιν
+εις τους λόγους του αργηγού του· ώστε μόνον σχεδόν αίτιον, το
+οποίον εμπόδιζεν έτι την διάλυσιν του στρατοπέδου, ήτον των
+πλοίων η έλλειψις.
+
+Ο αρχιστράτηγος βλέπων την ελεεινήν ταύτην κατάστασιν και
+επιθυμών να κάμη καμμίαν διόρθωσιν, επροσκάλεσεν εις συμβούλιον
+όλους τους αξιωματικούς και τους ερώτησε πώς ηδύνατο να κάμη
+σταθερόν το στρατόπεδον και ν' αποφύγη τον κίνδυνον της
+διαλύσεως. Ο Κήτζος Τζαβέλας ως εκ μέρους και των λοιπών είπεν
+ότι, διά να κατορθωθή τούτο πρέπει να μη συμβή η παραμικρά
+έλλειψις τροφών, να προσκληθώσι δε και νέα στρατεύματα. Ο
+αρχιστράτηγος υπεσχέθη να κατορθώση αμφότερα· αλλά μ' όσην
+ευκολίαν αυτός υπέσχετο, μέ τόσην δυσκολίαν επίστευον οι
+Έλληνες. Έως ου δε να εκπληρώση ο αρχιστράτηγος τας υποσχέσεις
+του, απεφασίσθη να διαθέσωσιν επί το ωφελιμώτερον το ήδη
+υπάρχον στράτευμα. Επροβλήθησαν από τινας μερικαί μετατοπίσεις,
+δεν ενεκρίθησαν δε από άλλους, και τέλος διελύθησαν οι
+συνελθόντες, αφήσαντες τα πράγματα εις την ιδίαν κατάστασιν,
+εις την οποίαν ευρίσκοντο.
+
+Την επομένην ημέραν ο Νικήτας είτε κατά τύχην, είτε εκ
+προμελέτης λαμβάνει μίαν σημαίαν και συναθροίσας περί αυτόν έως
+πεντακοσίους στρατιώτας, κηρύττει τον Τζαβέλαν αρχηγόν του
+στρατεύματος και συγχρόνως ζητεί και από τον αρχιστράτηγον την
+επικύρωσιν. Ο αρχιστράτηγος είχεν ήδη γνωρίσει καλώς τους
+συγκροτούντας το στρατόπεδον και ήξευρε πόσον δύσκολος ήτον η
+επιτυχία αυτού του προβλήματος· μ' όλον τούτο είπεν ότι
+αποδέχεται το πρόβλημα και την επομένην ημέραν θέλει εκδώσει
+περί τούτου διαταγήν. Ο Νικήτας επιστρέφει εις την σκηνήν του
+Τζαβέλα και τον συγχαίρει διά τον διορισμόν· αυτός όμως
+εγνώριζε πολλά καλά τα πράγματα ώστε να βάλη βάσιν εις τα
+λεγόμενα. Ο Νικήτας μ' όλον τούτο διέταξε τους περί αυτόν και
+επυροβόλησαν τρις· τούτο κατά μίμησιν έγεινε και εις το λοιπόν
+στρατόπεδον· αλλά το μεγαλήτερον μέρος εκινήθη εις τούτο
+μηχανικώς, νομίζον ότι αιτία ήτον καμμία χαροποιά αγγελία.
+Χωρίς καρπόν απέβη και τούτο το κίνημα του Νικήτα, διότι ούτε ο
+Τζαβέλας ανεδέχθη τα χρέη αρχηγού, ούτε το στρατόπεδον τον
+εγνώρισεν, ή τον ενόμισεν ως τοιούτον.
+
+Είδον τέλος πάντων όλοι οι αξιωματικοί του στρατοπέδου, ότι μ'
+όλας τας προσπαθείας των ήτον αδύνατον να διατηρηθή το
+στρατόπεδον και ούτω συνελθόντες εις τον αρχιστράτηγον του
+επρόβαλον ν' αφήση την θέσιν ταύτην και να μεταβιβάση τα
+στρατεύματα εις την Μεγαρικήν. Ύστερον από πολλάς παρακινήσεις
+τας οποίας έκαμεν ο αρχιστράτηγος εις τους αξιωματικούς διά να
+μείνωσι, βεβαιωθείς από όλους ότι δεν ήτον πλέον δυνατόν να
+διατηρηθή στρατόπεδον εις τας θέσεις ταύτας, απεδέχθη το
+πρόβλημα και διέταξε τα περί της μεταβάσεως. Κατ' αυτόν λοιπόν
+τον τρόπον έν μέγιστον στρατόπεδον, το μεγαλήτερον απ' όσα
+συνεκροτήθησαν καθ' όλον το διάστημα της επαναστάσεώς μας,
+διελύθη ή μάλλον απέθανε διά μίαν και μόνην αιτίαν, τον θάνατον
+του αρχηγού του.
+
+
+
+ΤΕΛΟΣ
+
+
+
+Σημ. Η επομένη συλλογή «ανεκδότων και αποφθεγμάτων» του
+Καραϊσκάκη, κατηρτίσθη υπό του εκδότου. Τα πλείστα των
+ανεκδότων σήμερον πρώτον δημοσιεύονται.
+
+
+
+ΑΝΕΚΔΟΤΑ
+ΚΑΙ ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
+
+
+Ο ΧΟΡΟΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
+
+
+'Σ τα Γιάννινα, τον καιρό του Αλήπασσα, ο Καραϊσκάκης, νειός
+ακόμα, χόρευε μια φορά μ' άλλα παληκάρια. Ενώ έσερνε,
+μπροστινός, τον Τσάμικο, κ' έκανε πολλές γύρες _'σ τον τόπο_,
+όπως λεν, πέρασε την ιδία στιγμή ο Μουχτάρ πασσάς, γυιός τον
+Αλήπασσα. Η φουστανέλλα του Καραϊσκάκη σηκώθηκε τον ανήφορο καί
+φάνηκαν τα _πλιάτσικα_. Ο Μουχτάρ πασσάς πειράχτηκε. Πήγε 'σ
+τον πατέρα του και παραπονέθηκε. Κράζει τότε ο Αλήπασσας τον
+Καραϊσκάκη και θυμωμένος του λέει·
+
+ — Τι έκαμες, ωρέ Παλιόγυφτο, 'σ το γυιό το δικό μου;
+
+ — Τίποτα, πασσά μου, λέει ο Καραϊσκάκης. Δεν τόθελα. Χόρευα κ'
+έκαμα έτσι μια φορά . . . (κ' έφερε μια γύρα). Τότε πέρναγε ο
+γυιός σου ο Μουχτάρ πασσάς και θύμωσε. Τι φταίω 'γώ, ο
+μαύρος; . . .
+
+Ο Αλήπασσας έσκασε τα γέλοια.
+
+ — Πώς έκαμες, ωρέ μπίρο μ'; Κάμε το πάλε, ωρέ!
+
+ — Έτσι, πασσά μου . . .
+
+ — Κάμε το άλλη μια φορά, ωρέ Γιώργο! . . Μπράβο, ωρέ Γιώργο! . .
+Άιντε τώρα.
+
+
+ΤΙ ΖΗΤΗΣΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΛΗΠΑΣΣΑ
+
+
+ — Τι θέλεις να σε κάμω, ωρέ Καραϊσκάκη; τον ρώτησε κάποτε ο
+Αλήπασσας.
+
+ — Αν με γνωρίζης, πασσά μου, άξιον γι' αφέντη, κάμε με αφέντη·
+αν με γνωρίζης άξιον για χουσμεκιάρη (δούλο), κάμε με
+χουσμεκιάρη· αν δε με γνωρίζης άξιον για το τίποτα, ρίξε με 'σ
+τη λίμνη. (Γ. Γαζής)
+
+
+Η ΤΟΛΜΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
+
+
+'Σ το Κομπότι, 'σ τον πόλεμο που έκαμε 'σ τα 1821, 8 Ιουνίου,
+που νίκησε τους Τούρκους και τους πήρε 'σ το κυνήγι, ανέβηκε σε
+μια πέτρα κ' έβριζε τους Τούρκους δυνατά. Και για να τους
+προσβάλη χειρότερα και να δώση θάρρος 'σ τους δικούς του σήκωσε
+τη φουστανέλλα, κατέβασε το βρακί και τους έδειξε τον πισινό
+του. Τότε ένας Τούρκος, Γκέκας, κρυμμένος κάπου 'σ τα κλαριά,
+τον τουφέκισε και τον λάβωσε 'σ τα δυο μηριά και 'σ ένα άλλο
+μέρος.
+
+
+ΓΡΑΜΜΑ 'Σ ΤΟ ΧΟΥΡΣΙΤ ΠΑΣΣΑ
+
+
+Όταν ο Χουρσίτ πασσάς, αρχιστράτηγος των Τούρκων, 'σ τα 1822,
+του παράγγειλε να πάη να τον προσκυνήση 'σ τη Λάρσα, ο
+Καραϊσκάκης τούστειλε αυτή την απόκριση·
+
+    Μου γράφεις ένα μπουγιουρντί, λέγεις να προσκυνήσω·
+    κ' εγώ, πασσά μου, ρώτησα τον π.... μου τον ίδιον
+    κι' αυτός μου αποκρίθηκε να μη σε προσκυνήσω·
+    κι' αν έλθης κατ' επάνω μου, ευθύς να πολεμήσω! (Γ. Γαζής).
+
+
+Ο ΜΠΑΤΣΟΣ
+
+
+Φεύγοντας από το Μεσολόγγι οι Τούρκοι, 'σ τα 1823, τράβηξαν να
+περάσουν από του Κοράκου το γιοφύρι (δήμος Αργιθέας). Ο
+Καραϊσκάκης ήταν 'σ το μοναστήρι της Τατάρνας. Μπήκε 'σ την
+εκκλησιά και προσευχήθηκε·
+
+ — Τώρα θα σε ιδώ, Μαυρομάτα· αν νικήσωμε, θα σε προσκυνώ για
+Παναγία, ειδέ . . .
+
+Κ' έκοψε το λόγο του, πριν τον τελειώση. Τότε έπιασε τον
+Αϊβλάση. Άμα ζύγωσαν οι Τούρκοι, ο Καραϊσκάκης γνώρισε το
+μπροστινόν, γιατί τον ήξερε από τα Γιάννινα·
+
+ — Καρτέρα με, Ισλιάμ Μπέντο! του φώναξε.
+
+ — Σε καρτερώ! του απάντησε ο Ισλιάμ Μπέντος.
+
+Ο Καραϊσκάκης, νευρικός κι' ανυπόμονος, έτρεμε πριν αρχίση ο
+πόλεμος.
+
+Κοντά του ήταν ο Τσάκας, πελώριος παληκαράς, παλιός του
+σύντροφος. Γυρίζει και λέει 'σ τον Καραϊσκάκη·
+
+ — Τι τρέμεις, ωρέ Γύφτο; Φοβάσαι;
+
+Και του τραβάει έναν κατακέφαλο. Τον έφαγε καλόν, χωρίς να
+θυμώση ο Καραϊσκάκης. _Γύφτος_ ήταν το παράνομά του, γιατί ήταν
+μελαψός. Μια παράδοση μάλιστα τον λέει γυιό του καπετάν
+Αραπογιάνη.
+
+Η νίκη του Αϊβλάση ήταν από τα πρώτα κατορθώματα του Καραϊσκάκη
+και μεγάλωσε τ' όνομά του.
+
+
+ΓΡΑΦΕ ΡΑΓΚΟ
+
+
+'Σ το Μεσολόγγι, όταν κατηγορούσαν τον Καραϊσκάκη πώς τάχα είχε
+κρυφή συνεννόηση με τους Τούρκους, περισσότερο από τους άλλους
+τον κατάτρεχε ο Ράγκος, γιατί αντιφέρονταν οι δυο τους για τ'
+αρματωλίκι των Αγράφων. Μια 'μέρα ο φίλος του Καραϊσκάκη ο
+Αντρέας Ίσκος σηκώνεται, παίρνει μαζί του τέσσερους πέντε
+στρατιώτες, πού είχαν πολεμήση με τον Καραϊσκάκη, και πάει 'σ
+το κονάκι του Ράγκου να τον ιδή. Άρχισαν να τα λεν. Τα
+παλικάρια έμειναν απόξω, 'σ τ' άλλο δωμάτιο. Άξαφνα ο Ίσκος
+έκαμε πώς θέλει ν' ανάψη το τσιμπούκι του και φώναξε ένα από τα
+παιδιά μέσα. Εκεί πού τούβανε τη φωτιά, τον ρωτάει ο στρατηγός,
+αδιάφορα, με ποιον έκαμε ως τώρα και πού πολέμησε.
+
+ — Με τον Καραϊσκάκη, Καπετάνε, απαντάει ο στρατιώτης. Ήμνα
+κοντά τ' απ' τον καρό τ' Λεπενιώτη. Πολεμήσαμε πολλές βολές
+αντάμα. Να τα σημάδια . . .
+
+ — Καλά, καλά, άιντε τώρα.
+
+Αφού βγήκε ο στρατιώτης, γυρίζει ο Ίσκος και του λέει του
+Ράγκου·
+
+ — Γράφε, Ράγκο!
+
+Ύστερα ο Ίσκος κράζει άλλον στρατιώτη·
+
+ — Αμ' εσύ με ποιόν έχεις κάμη, ωρέ, ως τώρα 'σ τον πόλεμο;
+
+ — Εγώ, στρατηγέ μ'; Πολέμησα 'σ 'την Άρτα νυχτόημερα με τον
+Καραϊσκάκη, πολέμησα 'σ το Νιοχώρι, 'σ το Κομπότι, πολέμησα . . .
+
+ — Καλά, φεύγα! λέει και 'σ αυτόν ο Ίσκος.
+
+Ύστερα γυρίζει κατά το Ράγκο·
+
+ — Γράφε, Ράγκο! του λέει πάλι.
+
+Φωνάζει άλλον στρατιώτη. Αρχίζει κ' εκείνος τα δικά του·
+
+ — Πολέμησα 'σ του Κοράκου το γιοφύρι, πολέμησα . . .
+
+ — Γράφε Ράγκο!
+
+
+Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ
+
+
+Κάποτε ο Μεγαπάνος, άρχοντας από το Κάρλελι (Ακαρνανία), του
+είπε·
+
+ — Ωρέ Καραϊσκάκη, δε μαζώνεις λίγο τη γλώσσα σου;
+
+ — Άμα μαζώξης εσύ τη βρακοζώνα σου, θα μαζέψω κ' εγώ τη γλώσσα
+μου, του είπε ο Καραϊσκάκης.
+
+Ο Μεγαπάνος κυνηγούσε της γυναίκες.
+
+
+ΤΟ ΦΙΛΙ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ
+
+
+'Σ τον πόλεμο του Κεφαλόβρυσου, όπου σκοτώθηκε ο Μάρκος
+Μπότσαρης, είχε στείλη κι' ο Καραϊσκάκης ένα μικρό σώμα, αυτός
+όμως δεν έλαβε μέρος 'σ τον πόλεμο, γιατί ήταν άρρωστος 'σ το
+μοναστήρι του Προυσού. Αφού σκοτώθηκε ο Μάρκος, έφεραν οι
+Σουλιώτες το λείψανό του και το ξάπλωσαν εμπρός 'σ το νάρθηκα
+της εκκλησιάς του Μοναστηρίου. Σηκώθηκε τότε ο Καραϊσκάκης από
+το κρεββάτι κ' επήγε σέρνοντας και φίλησε με δάκρυα το νεκρό
+του Μάρκου· κ' είπε·
+
+ — Άμποτε, ήρωα Μάρκο, κ' εγώ από τέτοιο θάνατο να πάω.
+
+Κ' επήγε αληθινά όπως ευχήθηκε, ο ήρωας.
+
+Αυτόν το θάνατο εύχονταν όλοι οι γενναίοι εκείνον τον καιρό·
+_να παν από βόλι_. Τον ίδιο θάνατο ευχήθηκε κι' ο Γκούρας κι'
+απ' αυτόν επήγε.
+
+
+Η ΜΑΡΙΩ
+
+
+Ο Καραϊσκάκης 'σ της εκστρατείες του είχε πάντα μαζί του μια
+Τουρκοπούλα βαφτισμένη, που την έλεγαν Μαριώ. Αυτή ήταν ντυμένη
+φουστανέλλες, σαν άντρας, κ' είχε τ' όνομα Ζαφείρης ανάμεσα 'σ
+τα παληκάρια. Κάποτε λοιπόν ο Καραϊσκάκης περαστικός κατάλυσε
+'σ το σπίτι του, με κάμποσα παληκάρια. Πάει ο Ζαφείρης 'σ το
+μαγερειό και ρίχνεται 'σ της δούλες κι' αρχίζει τσιμπιές,
+γαργαλητά, φιλιά. Βάνουν της φωνές εκείνες και τρέχουν 'σ την
+καπετάνισσα. Τρέχει κ' η κυρά Γκόλφω, η Καραϊσκάκαινα, 'σ το
+στρατηγό καταθυμωμένη·
+
+ — Τι πράματα είναι αυτά; του λέει· τα παληκάρια σου _παλεύουν_
+της ψυχοκόρες μου!
+
+ — Έγνοια σου, μωρή, της λέει ο στρατηγός, έχω και για 'σένα
+π. . . Μη θυμώνεις.
+
+
+ΤΙ ΕΙΠΕ 'Σ ΤΟΝ ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗ
+
+
+Κάποτε 'σ τα 1825, 'σ την εκστρατεία της Μεσσηνίας, μάλλωσε με
+τον Κουντουριώτη και του είπε·
+
+ — Ωρέ, Κουντουριώτη άκουγα και νόμιζα θα είναι όλο γιομάτο
+μυαλό το κεφάλι σου. Εσύ όμως έχεις τόσο μυαλό, όσο έχω 'γώ
+σπόρο 'σ τ' α . . . μου!
+
+
+ΠΩΣ ΑΓΑΠΗΣΕ ΜΕ ΤΟ ΖΑΪΜΗ
+
+
+Όταν ο Καραϊσκάκης πήγε 'σ τ' Ανάπλι, 'σ τα 1826, ενώ την Αθήνα
+την πολιορκούσε ο Κιουταχής, και διορίστηκε Γενικός αρχηγός των
+στρατεμάτων της Ρούμελης για να πάη να τον πολεμήση,
+παρουσιάστηκε 'σ τη Διοικητική Επιτροπή. Τότε ο πρόεδρος της
+Επιτροπής, ο Ζαΐμης, πρώτος τον συχώρεσε για την παλιά τους
+έχτρα, πού βάσταγε από τον καιρό του εμφύλιου πολέμου, όταν ο
+Καραϊσκάκης είχε κάμη πολλά κακά 'σ τα σπίτια και χτήματα του
+Ζαΐμη 'σ την Κερπινή. Ο Ζαΐμης όμως γενναιόκαρδα τον συχώρεσε.
+Ο Καραϊσκάκης δάκρυσε. Τότε φιλήθηκαν οι δυο και ξεχάστηκαν τα
+περασμένα. 'Σ τη σκηνή αυτή έτυχε να είναι κι' ο άρχοντας
+Υδραίος Βασίλης Μπουντούρης κ' είπε 'σ τον Καραϊσκάκη·
+
+ — Δεν έκαμες ως τώρα όσο έπρεπε το χρέος σου 'σ την πατρίδα,
+Καραϊσκάκη· ο Θεός να σε φωτίση να το κάμης από 'δώ κι' ομπρός.
+
+ — Δεν τ' αρνιώμαι, αποκρίθηκε ο Καραϊσκάκης. Όταν θέλω, γίνομαι
+άγγελος κι' όταν θέλω, γίνομαι διάβολος. Από τώρα έχω σκοπό να
+γίνω άγγελος.
+
+
+ΤΟ ΒΡΑΚΙ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ
+
+
+'Σ τον πόλεμο της Δομπραίνας ο Καραϊσκάκης είχε διατάξη τον
+οπλαρχηγό Βασίλη Μπούσγο να πιάση μια ράχη παραπέρα από 'κεί
+που γίνονταν ο πόλεμος και να περιμένη ως πού να τον κράξη. Ενώ
+λοιπόν ακολουθούσε ο πόλεμος, ο Καραϊσκάκης ηύρε μεγάλη
+αντίσταση 'σ τους Τούρκους κ' έστειλε ένα παληκάρι να πάη να
+φωνάξη το Μπούσγο βοήθεια. Ο στρατιώτης όμως δείλιασε και δεν
+έφερε τη διαταγή του στρατηγού 'σ το Μπούσγο. Έτσι ο
+Καραϊσκάκης αναγκάστηκε να τραβηχτή και φτάνει 'σ τη ράχη, όπου
+φύλαγε, άνεργος, ο Μπούσγος. Δαιμονίστηκε καθώς τον είδε ο
+Καραϊσκάκης, γιατί νόμισε πώς από φόβο δεν είχε έρθη βοήθεια
+του.
+
+ — Το βρακί της Κατερίνας! Φέρτε μου το βρακί της Κατερίνας!
+
+Ο Καραϊσκάκης για ντρόπιασμα των δειλών είχε μαζί του ένα
+παλιόβρακο, που τόξεραν όλοι μ' αυτό τ' όνομα «το βρακί της
+Κατερίνας» και υποχρέωνε όσους έπιανε φοβιτσάρηδες να το
+φορέσουν. (Αυτό μας θυμίζει τη Μόσκω του Τζαβέλα, πού άμα
+ζύγωνε πόλεμος έβανε ντελάλι μέσα 'σ το Σούλι, ότι όποιος
+Σουλιώτης μείνη 'σ το χωριό και δεν πάη με τους άλλους να
+πολεμήση, θα φορέση γυναίκεια).
+
+Ο Μπούσγος όμως, αφού δεν έφταιγε σε τίποτα, άναψε κι' αυτός
+από το θυμό του. Τραβιέται πίσω, κι' όξω την κουμπούρα! Εκεί
+όμως ξηγήθηκαν τα πράματα κι' ο Καραϊσκάκης, αφού κατάλαβε το
+λάθος του, ζήτησε συμπάθειο από το Μπούσγο και δακρυσμένος τον
+φίλησε.
+
+
+ΤΗΣ ΚΛΑΝΟΜΑΡΩΣ ΤΑ ΚΑΜΩΜΑΤΑ
+
+
+'Σ το Δίστομο, πριν γίνη ο περίφημος πόλεμος, ήταν με το σώμα
+του Καραϊσκάκη ένας στρατιώτης, που κανείς δεν ήξερε πούθε
+κρατούσε η σκούφια του. Κοντός, κουρελιάρης, με μακρυά και λερή
+φουστανέλλα, πού κατέβαινε πειο κάτου από τα γόνατά του,
+άσκημος, σπανός, ξεραγκιανός και πολύ φοβιτσάρης. Έκανε 'σ το
+στρατόπεδο της γυναικείες δουλειές, έπλυνε, ετοίμαζε τα σφαχτά
+κ' έψηνε τα κοκορέτσα και τα σπληνάντερα. Ήταν μ' άλλα λόγια
+από 'κείνους, που τους έλεγαν 'σ τα στρατόπεδα _χατζαρούλες_.
+Το στρατιώτη αυτόν για τους τρόπους του και για της ταπεινές
+δουλειές που έκανε τον έλεγαν οι συντρόφοι του Κλανομάρω. Αφού
+ζύγωνε λοιπόν ο πόλεμος, η Κλανομάρω άφησε τα συνειθισμένα της
+και φόρεσε σελιάχι και κρέμασε μπαλάσκες κ' έβαλε και μια
+μακρυά κουμπούρα 'σ το σελιάχι· κι' αφού 'τοιμάστηκε για
+πόλεμο, παρουσιάζεται άξαφνα ανάμεσα 'σ τα παληκάρια, 'σ το
+φοβερό εκείνο στρατόπεδο. Δε λέγεται η ταραχή και τα γέλοια και
+τα πειράγματα και τα χωρατά, όταν είδαν την Κλανομάρω τα
+παληκάρια. Χάλασε ο κόσμος γύρω της, καθώς περνούσε
+καμαρώνοντας σα σκεπάρνι η Κλανομάρω, τριγυρισμένη από το πειό
+διαλεχτό επιτελείο, που θα ζήλευε κάθε στρατηγός, μ' άλλα λόγια
+από τα καλύτερα παληκάρια του Καραϊσκάκη.
+
+Την άλλη 'μέρα, ημέρα του δοξασμένου εκείνου πολέμου, ενώ οι
+Αρβανίτες με τον Καρυοφίλμπεη νικημένοι κυνηγιώνταν από τους
+Έλληνες, ο Καραϊσκάκης ακράτητος, φοβερός, τραντάζοντας με της
+φωνές του της ράχες γύρω, καθώς προχωρούσε με τ' άλογο, κάνει
+έτσι και βλέπει κρυμμένον άνθρωπο μέσα σε μια πατουλιά. Νόμισε
+πώς ήταν Τούρκος κι' αμέσως τραβάει από τη σέλλα τη μια
+πιστιόλα, έτοιμος να ρίξη. Άξαφνα όμως πηδάει όξω από την
+πατουλιά η Κλανομάρω και φωνάζει τρομασμένη·
+
+ — Μη καπετάνε! μη, είμ' εγώ! Μη για το Θεό!
+
+Κράτησε ο στρατηγός τ' άλογο και κάνοντας τάχα πως
+παραξενεύτηκε και πως δεν κατάλαβε τίποτα, λέει 'σ την
+Κλανομάρω·
+
+ — Ωρέ, εσύ εδώ μέσα, ωρέ Μάρω;
+
+ — Τι να κάμω, καπετάνε, βούλωσε το ντουφέκι μου και δε μπόργα
+να πολεμήσω.
+
+ — Να, ωρέ Μάρω, πάρε το δικό μου και σε θέλω να μου φέρης
+κεφάλια Αρβανίτικα!
+
+Κι' αμέσως δίνει 'σ την Κλανομάρω τον κοντό του σισανέ, τον
+ασημόδετον και φλωροκαπνισμένον.
+
+Τότε η Κλανομάρω, αφού έπιασε 'σ τα χέρια το φοβερό όπλο του
+Καραϊσκάκη, έγινε αλλοιώτικη. Χύθηκε απόκοντα 'σ τους Αρβανίτες
+και σε κάμποση ώρα γύρισε φέρνοντας θριαμβευτικά δυο ματωμένα,
+ολόζεστα Αρβανίτικα κεφάλια. Φαντάζεται κανένας τα ζήτω των
+παληκαριών για χάρη της Κλανομάρως.
+
+
+Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
+
+
+'Σ τα 1826, ύστερα από τους περίφημους πολέμους της Αράχωβας,
+του Διστόμου και τόσους άλλους, ο Καραϊσκάκης με το στρατό του
+είχε κινήση κ' έρχονταν βοήθεια της Αθήνας, που κιντύνευε από
+τον Κιουταχή. Έφτασε 'σ το μοναστήρι του Άγιου Σεραφείμ όπου
+είναι και το λείψανό του, τιμημένο πολύ λείψανο από τους
+Ρουμελιώτες. Εκεί ο Καραϊσκάκης γονατιστός 'σ τον άγιον τάφο
+κοντά, μ' όλα τα παληκάρια του, προσευχήθηκε· «Βοήθησέ μας,
+Αϊσεραφείμ να διώξωμε τον Κιουτάγια από την Αθήνα, να γλυτώσωμε
+τους κλεισμένους χριστιανούς και να κάμωμε 'σ τους Τούρκους
+δεύτερη Αράχωβα, και να σου φέρω χρυσό καντήλι 'σ τον τάφο σου
+και λαμπάδες εκατό ίσα με το κορμί μου και να στολίσω σαν
+παλάτι το μοναστήρι σου!» Κι' όλος ο στρατός ξεσκούφωτος και
+γονατισμένος είπε την ίδια προσευχή. Ο Άγιος Σεραφείμ όμως δεν
+τους αξίωσε.
+
+
+ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ ΚΑΙ ΚΙΟΥΤΑΧΗΣ
+
+
+Της 9 Αυγούστου, 'σ τα 1826, ο Καραϊσκάκης ανταμώθηκε κατά τύχη
+με τον Κιουταχή 'σ τη Γαλλική φεργάδα του ναυάρχου Δερνύ, που
+ήταν αραγμένη 'σ τον Πειραιά. Ο Κιουταχής με τον Ομέρ πασσά της
+Χαλκίδας είχαν πάη να ιδούν το ναύαρχο. Δεν πρόφτασαν να
+κατέβουν 'σ τη σάλλα και φτάνει ο Καραϊσκάκης με το Χρηστίδη σε
+βάρκα Ελληνική από το μπρίκι το Ψαριανό του Γιαννίτση, πού ήταν
+αραγμένο 'σ τη Λεψίνα και τόχε ο Καραϊσκάκης 'σ της διαταγές
+του. Λένε πώς επίτηδες ο Γάλλος ναύαρχος είχε φέρη έτσι το
+πράμα, για να σμίξουν οι δυο αρχιστράτηγοι. Κι' αυτό του το
+είχε ζητήση ο Κιουταχής.
+
+Ταράχτηκε ο Καραϊσκάκης καθώς είδε τον Κιουταχή μπροστά του.
+Έβαλε το χέρι 'σ το σπαθί κ' είπε 'σ το Χρηστίδη.
+
+ — Ωρέ Χρηστίδη, μη μας κάνουν καμμιά μπαμπεσά;
+
+Τον καθησύχασε ο Χρηστίδης. Κι' ο Κιουταχής όμως ταράχτηκε,
+καθώς είδε τον Καραϊσκάκη. Χαιρέτησε ο Καραϊσκάκης τον
+Κιουταχή, κατά την τούρκικη συνήθεια (με την απαλάμη 'σ το
+στήθος) και κάθισε. Χαιρέτησε κι' ο Κιουταχής με το κεφάλι,
+αγέρωχος, και μίλησε πρώτος Αρβανίτικα·
+
+ — Τι κάνεις, Καραϊσκάκη; Έλπιζα νάρθης 'σ τα Μπιτώλια να με
+προσκυνήσης και να σου δώσω όλα τα βιλαέτια, από την Αθήνα ως
+την Άρτα.
+
+ — Εγώ να σε προσκυνήσω; του αποκρίνεται ο Καραϊσκάκης. Αν είσαι
+Ρούμελη Βαλεσής εσύ, είμαι κ' εγώ Ρούμελη Βαλεσής. Κι' αν ήξερε
+η Διοίκησή μου ότι κρένομε τώρα μαζί, με κρέμαγε κ' εμένα και
+δεκαπέντε χιλιάδες στρατέματα, που έχω 'σ τη Λεψίνα.
+
+ — Και πώς μπορεί να σε κρεμάση;
+
+ — Μήπως δε σε κρεμάει εσένα ο Σουλτάνος, όταν θέλη; Ναι ή όχι;
+
+ — Ναι, γιατί τον έχω βασιλιά.
+
+ — Λοιπόν με κρεμάει κ' εμένα, γιατί την έχω βασίλισσα!
+
+Χαμογέλασε ο Κιουταχής. Σηκώθηκε πρώτος κ' έφυγε από το καράβι,
+
+Την άλλη 'μέρα ο Κιουταχής τούστειλε καφφέ, ζάχαρη και καπνό. Ο
+Καραϊσκάκης τούστειλε ένα φόρτωμα κρασί.
+
+
+ΠΩΣ ΝΑ ΕΞΟΥΣΙΑΖΩΝΤΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ
+
+
+Ρώτησαν τον Καραϊσκάκη πώς μπορεί να εξουσιάζη κανείς τους
+Έλληνες. Αποκρίθηκε·
+
+ — Όποιος θέλει να εξουσιάζη καλά τους Έλληνες, πρέπει νάχη 'σ
+την πλάτη του ένα δισάκκι που να είναι γιομάτο διαόλους από
+πίσω, ο Χριστός μπροστά κι' ο παράς 'σ τη μέση. (Γ. Γαζής).
+
+
+ΠΟΙΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΡΧΗΓΟΣ
+
+
+«Ο καλός καπετάνος πρέπει νάχη φρονήματα πετεινού (για να
+εξουσιάζη), καλωσύνη σκύλου (για να τον αγαπούν), παληκαριά και
+θεωρία λιονταριού (για να τον σέβωνται και να τον φοβώνται),
+ύπνο και περπάτημα λαγού (για να είναι άγρυπνος και γλήγορος)
+και πονηριά γυναίκας (για να ξεγελάη και να σέρνη τους
+ανθρώπους)». (Γ. Γ.).
+
+
+ΟΙ ΚΑΚΙΕΣ ΤΩΝ ΤΡΑΝΩΝ
+
+
+«Όποιος προκομμένος άνθρωπος δεν κρύβει τα ελαττώματά του από
+τα μάτια του πολλού κόσμου είναι κουτότερος από τη γάτα, πού
+θάφτει την κοπριά της, για να μη φαίνεται 'σ το φως». (Γ. Γ.)
+
+
+ΠΩΣ ΚΕΡΔΙΖΕΤΑΙ Η ΔΟΞΑ
+
+
+Τον ρώτησαν πώς ένας άνθρωπος του πολέμου μπορεί να γίνη
+μεγάλος και ν' αποκτήση υπόληψη. Είπε·
+
+    Φρόνιμος και παληκάρι,
+    πλούσιος και γαλαντόμος
+    μέγας γίνεται 'σ τον κόσμο. (Γ. Γ.)
+
+
+ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΟΘΟΥΣ
+
+
+«Καθώς η φύση δέχεται τα κεντρώματα και δείχνει τα μπολιασμένα
+δέντρα πλειο καλά από τ' άγρια, έτσι κι' ο Θεός κάνει πολλές
+βολές τα μπάσταρδα παιδιά πλειο άξια από τ' άλλα, τα γνήσια».
+(Ο Καραϊσκάκης ήταν νόθος κι' αυτός). (Γ. Γ.)
+
+
+Ο ΔΕΙΛΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ
+
+
+Φοβιτζάρης το ασκέρι σαν πανούκλα το μολεύει
+και δειλός απελπισμένος γίνεται αντρειωμένος. (Γ. Γ.)
+
+
+ΠΩΣ ΕΞΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
+
+«Η γυναίκα και το άττι θέλουν άξιον καβαλλάρη». (Γ. Γ.)
+
+
+ΤΑ ΚΑΛΑ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
+
+
+Τον ρώτησαν τι απόλαψε 'σ τον κόσμο. Αποκρίθηκε·
+
+    Νέος υπανδρεύθηκα, ωραίαν γυναίκα πήρα (54),
+    ζέφκια πολλά ετράβησα, δόξαν μεγάλην ηύρα
+    και γρόσια εκαζάντησα όσα μου ήτον χρεία. (Γ. Γ.)
+
+
+
+
+Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ σκοπόν έχει την εις το Ελληνικόν κοινόν
+παροχήν σπουδαίων αναγνωσμάτων, συντελούτων εις την πληρεστέραν
+γνώσιν της εθνικής ιστορίας, ή διαφωτιζόντων όλως άγνωστά
+σημεία ή κεφάλαια αυτής.
+
+Εις την ΙΣΤΟΡΙΚΗΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΝ δημοσιεύονται μελέται ιστορικαί,
+βιογραφίαι, απομνημονεύματα και παν έργον αναφερόμενον εις τον
+Ιερόν Αγώνα, την προ αυτού μέχρι της Αλώσεως εποχήν και την
+μετ' αυτόν μέχρι των ημερών ημών.
+
+Η τιμή εκάστου εκδιδομένου τεύχους, ανάλογος προς τον όγκον
+αυτού, θα είναι πάντοτε λίαν ευθηνή, ώστε η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
+να είναι εις πάντας προσιτή.
+
+Χάριν της υποστηρίξεως του έργου, απαιτούντος πολλάς δαπάνας,
+γίνονται δεκτοί ιδιαίτεροι συνδρομηταί διά 10 τεύχη αντί δραχ.
+10 ή φρ. 8 οι εκ του εξωτερικού.
+
+Πάσα επιστολή Προς τον εκδότην της ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ
+Ιωάννην Βλαχογιάννην εις Αθήνας.
+
+Εξεδόθησαν υπό του αυτού και πωλούνται εις όλα τα βιβλιοπωλεία:
+ΑΡΧΕΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ — &Αθηναϊκόν Αρχείον& Τόμ.
+Α' (σχήμα όγδοον, σελίδες 560). Τιμάται δραχμών 15
+
+Τιμή του παρόντος τεύχους δρχ. ??
+
+
+
+
+1) Ιδού η επιγραφή του βιβλίου· «Βιογραφία των ηρώων Μάρκου
+Μπότσαρη και Καραϊσκάκη συνοπτικώς συγγραφείσα και τύποις
+εκδοθείσα υπό Γεωργίου Γαζή του εκ Δελβινακίου της Ηπείρου,
+πρώην γραμματέως, μυστικού συμβούλου και χιλιάρχου του
+στρατηγού Καραϊσκάκη, αφιερωθείσα δέ παρά του ιδίου τω σεβαστώ
+Κυβερνήτη της Ελλάδος. Εν Αιγίνη, εν τη Εθνική Τυπογραφία,
+διευθυνομένη παρά Γ. Αποστολίδου Κοσμητή. 1828».
+
+2) Κατά τον Αθηναίον ιστορικόν Διον. Σουρμελήν ο Καραϊσκάκης
+εγεννήθη εις το χωρίον Μαυρομάτι των Αγράφων (σημ. εκδότου).
+
+3) Οι συλλαμβανόμενοι κλέπται εφονεύοντο μετά πολλάς και
+οχληράς τιμωρίας· τινών εσύντριβον τα γόνατα, άλλων απέκοπτον
+τα μέλη, άλλους επαλούκοναν και άλλους έψηναν ζώντας.
+
+4) Λέγουν ότι ήτον είς των τριών, οι οποίοι πρώτον ετουφέκισαν
+τον Βελή Γκέκαν και τον εφόνευσαν.
+
+5) Αμφιβάλλομεν ότι ο Καραϊσκάκης έγραψε τοιαύτην επιστολήν και
+ότι τοιούτο ήτο το περιεχόμενον αυτής. Ούτε ο Καραϊσκάκης ήτο
+τόσον ανόητος να βεβαιώση, ούτε ο Κολοκοτρώνης να πιστεύση, ότι
+άνθρωπος έχων ανάγκην της βοηθείας τριακοσίων ανδρών, θα είχε
+την δύναμιν να εκπληρώση κατόπιν τας μεγάλας αυτού υποσχέσεις
+(σημ. του εκδότου).
+
+6) Επιθανολόγησαν έτι μάλλον την ύπαρξιν της προδοσίας ταύτης,
+διότι κατ' αυτήν την εποχήν εξήλθεν από Ναύπακτον έν σώμα
+Τούρκων και διευθύνετο προς τα μέρη Μεσολογγίου, και πλοία τινα
+εχθρικά επαρουσιάσθησαν έξωθεν του Βασιλαδίου.
+
+7) Η επιστολή είχε γίνη τω όντι, όχι όμως με το πνεύμα της
+παραδόσεως του Μεσολογγίου και Αιτωλικού. Ολίγον κατωτέρω
+βλέπει ο αναγνώστης την αληθινήν εξήγησιν του πράγματος. Η
+διαφημισθείσα προδοσία ήτο ψευδής, αναμφισβητήτως, γέννημα
+κομματικών ερίδων της εποχής. Ο ιστορικός Παπαρρηγόπουλος
+σαφέστατα λύει το ζήτημα υπέρ του υβριζομένου Καραϊσκάκη. Άλλως
+και η εξ αντιθέτων επιτροπή, η οποία τον εδίκασε και τον
+εκήρυξεν ένοχον, δεν ετόλμησε να δημοσιεύση καμμίαν εναντίον
+του επίσημον καταδικαστικήν απόφασιν. Αφ' ετέρου ο Κ.
+Βουλπιώτης, ο δήθεν συνένοχος της προδοσίας, όχι μόνον δεν
+κατεδιώχθη, αλλ' απέκτησε και την εύνοιαν του Μαυροκορδάτου,
+αντί τιμωρίας (σημ. εκδ.).
+
+8) Περίεργος είναι η περικοπή δι' ης ζητεί την συγχώρησιν:
+«Εμένα (λέγει) η κακή τύχη μου και αρρώστησα οπίσω· δεν ηξεύρω
+κιόλα από τα κρύα τα πολλά ήταν ή από τόσους αφορισμούς οπού
+μου εκάμετε, και σε παρακαλώ να με συγχωρέση η Διοίκησις και
+όλοι οι Χριστιανοί και να μου σταλθή και μία ευχή συγχωρητική
+παρά του αρχιερέως». Αναφορά του Καραϊσκάκη προς τον
+Μαυροκορδάτον από Δομνίστα τη 27 Μαΐου 1823.
+
+9) Δεν ήτον μόνος ο Καραϊσκάκης κατ' εκείνην την εποχήν· ήσαν
+σύμφωνοι με αυτόν ο Ανδρέας Ίσκου, οι Γιολδασαίοι, ο Γιαννάκης
+Στάικος κ.τ.λ., οι οποίοι μάλιστα είχον ονομάσει αυτόν και
+αρχιστράτηγον· αλλ' ούτοι δεν ηδύναντο να αντισορροπήσωσι με το
+εναντίον κόμμα, ως συγκείμενον από περισσοτέρους και ως
+βοηθούμενον από την εκεί διοίκησιν.
+
+10) Ο μεγαλείτερος αδελφός του συγγραφέως της βιογραφίας ταύτης
+(σημ. εκδότου).
+
+11) Ο Κώνστας Μπότσαρης και Κήτσος Τζαβέλας ήσαν οι
+σημαντικώτεροι αρχηγοί των δυσαρεστηθέντων στρατιωτικών
+σωμάτων.
+
+12) Περί τας αρχάς Μαΐου 1825.
+
+13) Περί τας αρχάς Ιουλίου 1825.
+
+14) Απαντών δυσκολίας εις την εκστρατείαν και αποδίδων την
+αιτίαν εις την κακήν θέλησιν των τότε διοικούντων τα πράγματα,
+κατήντησε να προφέρη και ύβρεις και απειλάς, ώστε επετάχυνον
+την έξοδόν του, ως ελέγετο, μάλλον διά να απαλλαχθώσιν από
+αυτόν, παρά από αληθή επιθυμίαν εκστρατείας.
+
+15) Την επομένην ημέραν ο Κιουταχής έστειλε στρατεύματα και
+έπιασε τας περί τον Πειραιά θέσεις· προ πάντων ωχύρωσε το
+μετόχιον του Αγίου Σπυρίδωνος.
+
+16) Η &Γύφτικη& λεγομένη πόρτα έκειτο προς τα ΒΔ. της πόλεως.
+Προμαχώνες είναι τα λεγόμενα τότε &μπούρτζια& του τείχους της
+πόλεως.
+
+17) &Καράσοϊ& είναι ο βράχος του Αρείου Πάγου. Η &Αρβανίτικη&,
+πόρτα έκειτο παρά το Στρατιωτικόν Νοσοκομείον.
+
+18) Λέγουν ότι ο Καραϊσκάκης δεν ήτον σύμφωνος εις την
+καινοτομίαν ταύτην του Φαβιέρου και ότι προείπε με αίσθημα
+λύπης τον όλεθρον των προτεταγμένων τακτικών.
+
+19) Πολλοί των αξιωματικών υπέπεσον εις την λειποταξίαν δι'
+άγνοιαν των γενομένων και διότι εκοινολογήθη ότι η φυγή ήτον
+γενική.
+
+20) Μεταξύ των πολιορκουμένων ήσαν πολλοί με αισθήματα
+πατριωτισμού και φιλοτιμίας, και είναι δίκαιον να μη
+συμπεριληφθώσιν εις την κατηγορίαν ταύτην.
+
+21) Αρχηγός του σώματος των Επτανησίων ήτο ο Διονύσιος
+Ευμορφόπουλος, πολιορκούμενος ήδη εν τη Ακροπόλει, επίτροπος δ'
+αυτού επί του σώματος ήτο ο Γεράσιμος Φωκάς (σημ. εκδότου).
+
+22) Συνέβη την νύκτα της 30 Σεπτεμβρίου από βόλι εχθρικόν
+διευθυνθέν εις την κεφαλήν, εν ώ εκάθητο πλησίον ενός
+παραθυριού μετά το δείπνον. (Ο Γκούρας εφονεύθη την νύχτα
+αγρυπνών έξω της Ακροπόλεως επί των δυτικών οχυρωμάτων και
+πυροβολών κατά των πλησίον εχθρικών. Σημ. εκδότου).
+
+23) Ενοήθησαν οι εισελθόντες υπό των εχθρών και επυροβολήθησαν·
+επληγώθησαν δύο καί τινες επέταξαν τας καπότας των (σημ.
+εκδότου).
+
+24) Τα από Μεσολόγγι εις Ναύπλιον ελθόντα στρατεύματα
+διαιρέθησαν μεταξύ των και διεφέροντο οι Σουλιώται και
+Ηπειρώται με τους Στερεοελλαδίτας, ήτοι τους κατοίκους της
+Ανατολικής και Δυτικής Ελλάδος· πολλοί έπεσον και εις
+προσωπικάς ύβρεις. Ο Θ. Γρίβας και άλλοι σημαντικοί αξιωματικοί
+έλαβον εις την εξουσίαν των το Παλαμήδιον εξώσαντες τον
+Φωτομάραν. Έν σώμα της φρουράς ταύτης υπό τον Γιαννάκην
+Σουλτάνην είχεν έλθει εις βοήθειαν του Καραϊσκάκη και τούτο προ
+πάντων εβίαζε τον Καραϊσκάκην να μη δεχθή της αρχηγείας την
+διαίρεσιν.
+
+25) Δεν ειξεύρω αν ο Καραϊσκάκης προδιωργάνισε να τον ομιλήσωσι
+κατ' αυτόν τον τρόπον όμως τα φαινόμενα ήσαν τοιαύτα.
+
+26) Ήξευρον, φαίνεται, ότι οι Σουλιώται είχον ζητήσει τούτο από
+την Κυβέρνησιν και δεν είχον εισακουσθή.
+
+27) Την γολέτταν ταύτην, ήτις ήτον Τουρκική, την εκυρίευοαν εξ
+εφόδου τριάκοντα Έλληνες επιπεσόντες εις αυτήν με έν πλοιάριον.
+
+28) Ο ενταύθα υπονοούμενος εθελοντής είναι αυτός ο συγγραφεύς
+της παρούσης βιογραφίας (σημ. εκδότου).
+
+29) Τον Παναγιώτην Κακλαμάνον (σημ. εκδότου).
+
+30) Το μοναστήριον τούτο είναι εκ των καλλίστων δημοσίων
+οικοδομημάτων του χριστιανισμού, των ευρισκομένων εις την
+Στερεάν Ελλάδα· ήτον περιεζωσμένον με τείχος, του όποιου όμως
+μόνον τα ερείπια φαίνονται την σήμερον. Κείται επί τινος ευθέος
+λόφου και έχει προκειμένην μίαν ωραίαν πεδιάδα, ανήκουσαν όλην
+σχεδόν εις αυτό.
+
+31) Από του σημείου τούτου ο Δημ. Αινιάν συνέγραψε και
+ιδιαιτέρως υπό τύπον διηγήματος ενδιαφέρουσαν εκτενή περιγραφήν
+της μάχης της Αράχωβας, εδημοσίευσε δε αυτήν εν τη υπ' αυτού
+εκδιδομένη «Βιβλιοθήκη του Λαού» τόμ. του 1855, σελ 345 και
+εξής (σημ. εκδότου).
+
+32) Τον Γιαννούσην Πανομάραν Σουλιώτην (σημ. εκδότου).
+
+33) Οι κάτοικοι του χωρίου φυγόντες βιαίως από τας οικίας των,
+είχον αφήσει τα κρασία των και ολίγα τινά τρόφιμα.
+
+34) Πολλαί περί του Τουρκικού στρατοπέδου λεπτομέρειαι έγειναν
+γνωσταί και από τους συλληφθέντας αιχμαλώτους, προ πάντων όμως
+από τον Τάτζην Μαγγίναν, ο οποίος μεταβαίνων κοτζάμπασης εις
+την Δυτικήν Ελλάδα, ευρέθη κατά τύχην εις την συνοδίαν του
+Κεχαγιάμπεη εις Αράχωβαν.
+
+35) Ίσως απεφάσισε τούτο και διά την φήμην ήτις έμελλε να
+διαδοθή, καθώς ελέγετο, και περί του πύργου του
+κατασκευασθέντος από τας κεφαλάς των Αλβανών.
+
+36) Μεγάλη φιλονεικία διέτρεξεν εις τον διορισμόν του Δράκου·
+επειδή ο Νάκος Πανουργιάς επεθύμει να κατασταθή εις ταύτην την
+πολιορκίαν και διά τας μετά των κατοίκων
+
+37) Τον Ανδρίτσον Σαφάκαν (σημ. εκδότου).
+
+38) Ο Μακρυγιάννης ούτος είναι έτερος ή ο διάσημος στρατηγός,
+όστις ήτο Δωριεύς την καταγωγήν (σημ. εκδότου).
+
+39) Επληγώθησαν μόνον τρεις από τους Έλληνας, εν οις και ο
+στρατηγός Κ. Βέρης.
+
+40) Ούτος ήτον ο γενναίος Κωνσταντής Γριβογεώργου, ο οποίος
+μετά τινα καιρόν διεσώθη από τας χείρας των εχθρών διά τινος
+τολμηράς και παραδόξου φυγής.
+
+41) Τα βοηθήματα του Μεγαλειοτάτου Βασιλέως της Παυαρίας, ο
+οποίος πρώτος των ηγεμόνων της Ευρώπης ενέδωκεν εις την φωνήν
+της φιλανθρωπίας και έπεμψεν ομού με τα βοηθήματά του και τον
+Συνταγματάρχην Εϊδέκον, ο οποίος ενεψύχωσε τον Καραϊσκάκην εις
+τον αγώνα και τον υπεστήριξε διά της φρονίμου διανομής των
+βοηθημάτων.
+
+42) Ο ένδοξος ιατρός Μπαλής, ο οποίος δικαίως απέκτησε την
+ευγνωμοσύνην του Έθνους και διά τας σημαντικάς ιατρικάς του
+εκδουλεύσεις και διά τα ευγενή του υπέρ αυτού αισθήματα, έχων
+την επιστασίαν των από την Φιλελληνικήν εταιρείαν πεμπομένων
+βοηθημάτων συνετέλεσε πολύ εις υποστήριξιν του αγώνος του
+Καραϊσκάκη.
+
+43) 3 Μαρτίου.
+
+44) Η οργή αύτη του Καραϊσκάκη κατά του Βάσσου χαρακτηρίζει μεν
+τον αρχηγόν τον απαιτούντα την πιστήν εκτέλεσιν των διαταγών
+του, καμμίαν όμως μομφήν δεν δύναται να προσάψη κατά του επίσης
+γενναίου Βάσσου, αφού προ ολίγου αυτός ο Καραϊσκάκης είχεν
+αποτύχη εις την κατάληψιν της θέσεως εκείνης. Η ανδρεία άλλως
+δεν μετρείται διά της επιτυχίας (σημ. εκδ.).
+
+45) Το γιαταγάνι λέγουν ότι ήτον του Ιωάννου Λογοθέτου από
+Βόνιτζαν.
+
+46) Όταν μετά τον θάνατόν του εξετάσθησαν τα πράγματα και τα
+έγγραφά του, δεν ευρέθη να έχη διόλου περιουσίαν. Ήτον εις
+πολλούς γνωστόν ότι είχεν ικανήν χρηματικήν κατάστασιν προ της
+εκστρατείας ταύτης· φαίνεται λοιπόν ότι την εξώδευσεν εις
+αυτήν. Τούτο φαίνεται ακόμη πιθανώτερον, όταν εξετάση τις με
+πόσην μεγαλοδωρίαν εφέρετο προς τους αριστεύοντας των στρατιωτών
+και πώς εξώδευεν εξ ιδίων του ή από δάνεια, τα οποία ελάμβανεν
+από τους πλουσιωτέρους των αξιωματικών, εις τας ανάγκας του
+στρατοπέδου, παρατηρήση δε και αφ' ετέρου πόσον ολίγα χρήματα
+του εδόθησαν από την Κυβέρνησιν καθ' όλον της εκστρατείας
+ταύτης το διάστημα.
+
+47) Τούτο απετείνετο, φαίνεται, εις τον Γαρδικιώτην, ο οποίος
+είχεν υποσχεθή να λάβη εις σύζυγόν του την μεγαλητέραν των
+θυγατέρων του· αλλά δεν έκαμεν εις αυτόν οποίαν εντύπωσιν
+έπρεπε.
+
+48) Ιδού η διαθήκη του αειμνήστου Καραϊσκάκη, δημοσιευθείσα υπό
+του Κ. Παπαρρηγοπούλου κατά το παρ' αυτώ πρωτότυπον:
+
+  «Σαραντατέσσαρες χιλιάδες γρόσια εις το κεμέρι του Μήτρου
+  Αγραφιώτη. Από αυτά αι τριάντα χιλιάδες να δοθούν εις ταις
+  τσούπαις μου· να τας περιλάβουν οι δύο Μήτρηδες, του Σκυλοδήμου
+  και Αγραφιώτης. Δύο χιλιάδες να πάρη ο ένας Μήτρος και δύο ο
+  άλλος, όπου με εδούλευαν. Χίλια να πάρουν εκείνοι όπου θα με
+  θάψουν. Δύο χιλιάδες έχει ο γραμματικός, τέσσαρες χιλιάδες
+  γρόσια της Μαργιώς. Τα άλλα να μοιρασθούν διά την ψυχήν μου.
+  Αυτά όπου έχω εις την σακκούλαν μου να τα λάβουν οι γραμματικοί
+  και τζαουσάδαις μου.
+  22 Απριλίου                                         ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ
+
+  Το τουφέκι και άτια μου να πάνε των παιδιών μου, και ώρα μου
+  (το ωρολόγιόν του, σ. εκδ.). Έξ χιλιάδες γρόσια μού θέλει ο
+  Νοταράς Ιωάννης· δεκαπέντε χιλιάδες γρόσια έχει ο Μήτρος του
+  Σκυλοδήμου διά τον Κασινίκα και λοιπούς, Δαγλή και άλλους
+  αξιωματικούς» (σ. εκδ.).
+
+49) Την εν Σαλαμίνι εκκλησίαν του Αγίου Δημητρίου (σημ. εκδ.).
+
+50) Η απλή και αυτοσχέδιος ρητορική του κ. Σ. Τρικούπη εκίνησεν
+εις δάκρυα και εις θαυμασμόν τους παρευρεθέντας εις την εις
+Πύρον γενομένην νεκρώσιμον τελετήν του Καραϊσκάκη, μ' όλον ότι
+δεν ωμίλησεν ειμή μόνον περί της δεκαμήνου τελευταίας
+εκστρατείας του.
+
+51) Τόσον φόβον είχον λάβει οι εχθροί διά τον Καραϊσκάκην, ώστε
+μεταξύ των Αλβανών έγεινε παροιμία και όταν έβλεπον τινά
+φεύγοντα με βίαν έλεγον· «Πού φεύγεις ως να σε κυνηγά ο
+Καραϊσκάκης;».
+
+52) Ο Γεώργιος Δράκος μεταγόμενος εις Χαλκίδα εφονεύθη, ή κατ'
+άλλους ηυτοκτόνησε καθ' οδόν. Ο δε Δ. Καλλέργης εξηγοράσθη υπό
+των συγγενών του αντί 70 χιλ γροσίων, ακρωτηριασθέντος μόνον
+υπό των Τούρκων του ετέρου εκ των ώτων του.
+
+53) Τον Τριαντάφυλλον Τζουράν εκ Λήμνου (σημ. εκδ.).
+
+54) Ο Καραϊσκάκης ήταν παντρεμένος πολύ πριν από το 1821. Η
+Καραϊσκάκαινα πέθανε το 1827 'σ τον Κάλαμο, ενώ ο στρατηγός
+πολεμούσε 'σ την Αθήνα τον Κιουταχή. Η Κυβέρνηση ανησύχησε τότε
+μην αφήση ο στρατηγός το στρατόπεδο και πάη να παρηγορήση την
+οικογένειά του. Αυτός όμως έκαμε μεγάλη καρδιά κ' έγραψε και 'σ
+την Κυβέρνηση να την ησυχάση.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of General Georgios Karaiskakis' Biography, by 
+Dimitris Ainian
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GEORGIOS KARAISKAKIS ***
+
+***** This file should be named 37162-0.txt or 37162-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/7/1/6/37162/
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20110822-37162-0.zip b/old/20110822-37162-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..91be5f0
--- /dev/null
+++ b/old/20110822-37162-0.zip