diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:05:47 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:05:47 -0700 |
| commit | fbbb8ee97549b3f78c047d1533bbddc158dadb91 (patch) | |
| tree | b793a669413c93d42fffd1ce12d66fb9ef8f4131 /36440-h/36440-h.htm | |
Diffstat (limited to '36440-h/36440-h.htm')
| -rw-r--r-- | 36440-h/36440-h.htm | 2866 |
1 files changed, 2866 insertions, 0 deletions
diff --git a/36440-h/36440-h.htm b/36440-h/36440-h.htm new file mode 100644 index 0000000..02f253f --- /dev/null +++ b/36440-h/36440-h.htm @@ -0,0 +1,2866 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" +"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2011-06-14T21:24:31.776+02:00. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta name="generator" content= +"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org"> +<title>Mexiko</title> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"> +<meta name="generator" content= +"tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/"> +<meta name="author" content="Anoniem"> +<link rel="schema.DC" href= +"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="DC.Creator" content="Anoniem"> +<meta name="DC.Title" content="Mexiko"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +<meta name="DC.Format" content="text/html"> +<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> +<style type="text/css"> +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} +/* Titlepage */ +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +text-align: center; +} +.titlePage .docTitle +{ +line-height: 3.5em; +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-weight: bold; +} +.titlePage .docTitle .mainTitle +{ +font-size: 1.8em; +} +.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, .titlePage .docTitle .volumeTitle +{ +font-size: 1.44em; +} +.titlePage .byline +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-size:1.2em; +line-height:1.72em; +} +.titlePage .byline .docAuthor +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +.titlePage .figure +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.titlePage .docImprint +{ +margin: 4em 0% 0em 0%; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.72em; +} +.titlePage .docImprint .docDate +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +/* End Titlepage */ +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.advertisment +{ +background-color:#FFFEE0; +border:black 1px dotted; +color:#000; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.width20 +{ +width: 20%; +} +.width40 +{ +width: 40%; +} +.indextoc +{ +text-align: center; +} +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} +.index +{ +font-size: 80%; +} +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} +.apparatusnote +{ +text-decoration: none; +} +table.alignedtext +{ +border-collapse: collapse; +} +table.alignedtext td +{ +vertical-align: top; +width: 50%; +} +table.alignedtext td.first +{ +border-width: 0 0.2px 0 0; +border-color: gray; +border-style: solid; +padding-right: 10px; +} +table.alignedtext td.second +{ +padding-left: 10px; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} +h3, .pseudoh3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h4, pseudoh4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} +.alignleft +{ +text-align:left; +} +.alignright +{ +text-align:right; +} +.alignblock +{ +text-align:justify; +} +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} +p.tocPart +{ +margin:1.58em 0%; +font-variant: small-caps; +} +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} +.opener, .address +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +} +.addrline +{ +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.dateline +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +text-align: right; +} +.salute +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.signed +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} +.epigraph span.bibl +{ +display: block; +text-align: right; +} +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} +.figure +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} +.figAnnotation +{ +font-size:80%; +position:relative; +margin: 0 auto; /* center this */ +} +.figTopLeft, .figBottomLeft +{ +float: left; +} +.figTop, .figBottom +{ +} +.figTopRight, .figBottomRight +{ +float: right; +} +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} +img +{ +border-width:0; +} +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} +.marginnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} +a.noteref, a.pseudonoteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} +.displayfootnote +{ +display: none; +} +div.footnotes +{ +font-size: 80%; +margin-top: 1em; +padding: 0; +} +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} +p.footnote +{ +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .label +{ +float:left; +width:2em; +height:12pt; +display:block; +} +/* Tables */ +td, th +{ +vertical-align: top; +} +td.label, tr.label td +{ +font-weight: bold; +} +td.unit, tr.unit td +{ +font-style: italic; +} +td.sum +{ +padding-top: 2px; border-top: solid black 1px; +} +/* Poetry */ +.lgouter +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */ +} +.lg +{ +text-align: left; +} +.lg h4, .lgouter h4 +{ +font-weight: normal; +} +.lg .linenum, .sp .linenum, .lgouter .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left: 16%; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} +p.line +{ +margin: 0 0% 0 0%; +} +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ +color: white; +} +.versenum +{ +font-weight:bold; +} +/* Drama */ +.speaker +{ +font-weight: bold; +margin-bottom: 0.4em; +} +.sp .line +{ +margin: 0 10%; +text-align: left; +} +/* End Drama */ +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} +table.tocList +{ +width: 100%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +td.tocPageNum, td.tocDivNum +{ +text-align: right; +width: 15%; +padding-left: 1em; +padding-right: 1em; +} +td.tocDivTitle +{ +width: 70%; +} +span.corr, span.gap +{ +border-bottom:1px dotted red; +} +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} +/* Font Styles and Colors */ +.ex +{ +letter-spacing: 0.2em; +} +.sc +{ +font-variant: small-caps; +} +.uc +{ +text-transform: uppercase; +} +/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */ +.overline, .overtilde +{ +text-decoration: overline; +} +.rm +{ +font-style: normal; +} +.red +{ +color: red; +} +/* End Font Styles and Colors */ +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} +.aligncenter, div.figure +{ +text-align:center; +} +h1, h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} +h1.label, h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h5, h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} +p +{ +text-indent:0; +} +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} +.lg +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} +p.quote,div.blockquote, div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} +ul { list-style-type: none; } +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } +/* External Links */ +.pglink, .catlink, .exlink +{ +background-repeat: no-repeat; +background-position: right center; +} +.pglink +{ +background-image: url(images/book.png); +padding-right: 18px; +} +.catlink +{ +background-image: url(images/card.png); +padding-right: 17px; +} +.exlink +{ +background-image: url(images/external.png); +padding-right: 13px; +} +.pglink:hover +{ +background-color: #DCFFDC; +} +.catlink:hover +{ +background-color: #FFFFDC; +} +.exlink:hover +{ +background-color: #FFDCDC; +} +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} +body, a.hidden +{ +color: black; +} +.titlePage +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum, .stage +{ +color: #001FA4; +} +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} +p.dropcap:first-letter +{ +color: #001FA4; +font-weight: bold; +} +sub, sup +{ +line-height: 0; +} +.pagenum, .linenum +{ +speak: none; +} +</style> + +<style type="text/css"> +.xd20e94width +{ +width:640px; +} +.xd20e176width +{ +width:720px; +} +.xd20e211width +{ +width:489px; +} +.xd20e317width +{ +width:305px; +} +.xd20e345width +{ +width:297px; +} +.xd20e377width +{ +width:301px; +} +.xd20e400width +{ +width:720px; +} +.xd20e457width +{ +width:720px; +} +.xd20e615width +{ +width:720px; +} +.xd20e661width +{ +width:720px; +} +.xd20e671width +{ +width:238px; +} +.xd20e680width +{ +width:235px; +} +.xd20e712width +{ +width:456px; +} +.xd20e722width +{ +width:491px; +} +.xd20e734width +{ +width:720px; +} +.xd20e758width +{ +width:301px; +} +.xd20e767width +{ +width:467px; +} +.xd20e792width +{ +width:720px; +} +.xd20e823width +{ +width:365px; +} +.xd20e838width +{ +width:720px; +} +.xd20e920width +{ +width:720px; +} +</style> +</head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Mexiko, by Anonymous + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Mexiko + De Aarde en haar volken, Jaargang 1865 + +Author: Anonymous + +Release Date: June 15, 2011 [EBook #36440] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MEXIKO *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + +<div class="body"> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd20e87" href="#xd20e87" name= +"xd20e87">7</a>]</span></p> +<div id="a1865-01" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 id="xd20e89" class="super">De Aarde en haar Volken.</h2> +<h2 class="main">Mexiko.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure xd20e94width"><img src="images/p1865-001.jpg" alt= +"Het cypressen-bosch van Montezuma." width="640" height="720"> +<p class="figureHead">Het cypressen-bosch van Montezuma.</p> +</div> +<div class="div2" id="xd20e98"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 id="xd20e99" class="main">I.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">Geschiedkundige bijzonderheden.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Veel vroeger dan de overige oorspronkelijke bewoners +der nieuwe wereld, en lang voor de aankomst der Europeanen in Amerika, +waren de oude inboorlingen van Mexiko<a class="noteref" id= +"xd20e106src" href="#xd20e106" name="xd20e106src">1</a>, de Tolteken en +na hen de Azteken, tot eene vrij hooge mate van beschaving opgeklommen. +Niet alleen weefden zij reeds zeer vroegtijdig tapijten <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e115" href="#xd20e115" name= +"xd20e115">8</a>]</span>en andere wollen stoffen en smeedden zij wapens +en goud- en zilverwerk, maar zij waren ook bedreven in bouw-, +beeldhouw-, schilder- en toonkunst, en beoefenden reeds lang +vóór de ontdekking van Amerika door Columbus, met vrucht +wetenschappen en letteren. Over de hoogte waarop zij in dit laatste +opzicht stonden, zouden wij ongetwijfeld een veel grondiger oordeel +kunnen vellen, wanneer niet, door den te ver gedreven geloofsijver der +spaansche veroveraars, de gansche schat zoowel van handschriften als +van schilderijen, dien onder anderen het paleis der oude Caciken of +schatplichtige vorsten van Tezcuco bevatte, aan de vlammen was prijs +gegeven.</p> +<p>Vooral waren de oude Mexikanen zeer bedreven in de bouwkunst. Even +als bij de oude Egyptenaren, waren vele hunner bouwgewrochten +pyramidaal-, andere echter ook kubiekvormig. Tot de meest bekende +monumenten der oude mexikaansche architectuur behooren de pyramiden van +Papantla, Teotizuacan en Cholula. Ofschoon de overoude „drijvende +tuinen” der mexikaansche meren, en inzonderheid die van het niet +ver van de hoofdstad gelegene Chalco-meer, beroemd zijn, stond echter, +naar ’t schijnt, de landbouw bij de Azteken op geen zeer hoogen +trap van ontwikkeling. Deze weelderige vrucht- en bloemwaranden, +<i>chinambas</i> geheeten, die werkelijk voor een gedeelte +„drijven”, en uit reusachtige, door riet, wortels en +boomtakken saamverbonden aardschollen of zoden bestaan, hadden +vermoedelijk hare wording te danken aan de behoefte, om de hoofdstad en +andere groote steden van groenten te voorzien.</p> +<p>In weerwil van hunne vordering in beschaving, kenmerkte de +heidensche eeredienst der Azteken zich door eene verregaande +barbaarschheid: de menschenoffers, ter eere van den god +Huitzilopochtli, werden misschien nergens elders op zoo groote schaal +gebracht. Het christendom, door Cortez en zijne opvolgers in het land +ingevoerd, maakte hieraan een einde; ofschoon men daarbij, zoowel als +bij de verovering des lands, op eene wijze te werk ging, die weinig tot +eer van de belijders der nieuwe eeredienst strekte. Alle pogingen van +Karel V en van andere goedgezinden om verdraagzaamheid te kweeken en +het lot der nieuwe onderdanen van het spaansche rijk te verzachten, +leden schipbreuk eensdeels op de geestdrijverij der veroveraars, +anderdeels op het ruwe egoïsme van het heir van gelukzoekers, dat +de nieuwe wereld weldra overstroomde. De onderkoningen die over Mexiko +regeerden en in den regel slechts voor vijf jaren benoemd werden, waren +insgelijks meestal enkel op het bijeenschrapen van rijkdommen en op de +strenge handhaving van hun gezag bedacht; zoodat de afstammelingen van +de oorspronkelijke bewoners des lands dikwijls maar al te veel reden +hadden om aan hunne vaderen de vrijheid en welvaart te benijden, door +dezen onder Montezuma en diens voorgangers genoten.</p> +<p>Slecht bestuurd, aan de belangen van het moederland opgeofferd, door +eene bekrompene handelsstaatkunde in zijne ontwikkeling belemmerd, was +het geen wonder dat Mexiko zich in 1810 de omstandigheden waarin Spanje +verkeerde ten nutte maakte om, even als de overige spaansche +koloniën in Amerika, het juk af te werpen, waaronder het drie +eeuwen gezucht <span class="pagenum">[<a id="xd20e126" href="#xd20e126" +name="xd20e126">9</a>]</span>had. Dat die omwenteling in het +mexikaansche rijk op eene meer geweldige wijze dan ergens elders in +spaansch Amerika plaats had, was zeker voor een goed deel hieraan te +wijten, dat in Mexiko een groot gedeelte der bevolking uit geboren +Spanjaarden bestond.</p> +<p>Nadat Ferdinand VII op den troon hersteld was, deed hij wel +herhaalde pogingen om zijne verloren bezittingen in Amerika te +heroveren, maar dit plan moest hij ten laatste opgeven; en in 1821 werd +het gemeenebest Mexiko door het voormalige moederland voor +onafhankelijk verklaard. Men besloot daarop, den republikeinschen tegen +den monarchalen regeeringsvorm te verwisselen; en daar Spanje weigerde +de kroon voor een zijner Infanten aan te nemen, werd in Februari 1822 +de overste Iturbide, onder den naam van Augustinus I, te Mexiko tot +Keizer uitgeroepen: eene waardigheid, waarvan hij echter na verloop van +een jaar reeds weder afstand moest doen, daar de republikeinsche partij +hem te sterk werd. Het keizerrijk werd nu in een bondgenootschappelijk +gemeenebest hervormd, samengesteld uit één +bondgenootschappelijk district, een zeker aantal staten en +„territoriën.”</p> +<p>In de veertig jaren die sedert verliepen, werd Mexiko door niet +minder dan <i>tweehonderdzestig</i> opstanden geschokt, bij welke nu +eens de „republikeinen”, ook liberalen of federalisten +genoemd, dan weder de conservatieven, anders voorstanders van een +gecentraliseerd gezag of clericalen geheeten, de bovenhand behielden. +Het behoeft nauwelijks opmerking, dat die onophoudelijke opstanden en +omwentelingen de reeds zoozeer verzwakte krachten en verwaarloosde +hulpbronnen des lands met volslagen ondergang bedreigden. Wat de +gevolgen van dezen toestand waren, en hoezeer de innerlijke +ontwikkeling des lands daaronder leed, blijkt genoegzaam uit het feit, +dat een land zoo vruchtbaar en rijk als Mexiko, ’t welk bovendien +aan twee wereldzeeën gelegen is, eene oppervlakte van meer dan +40,000 vierk. mijlen en nagenoeg 8,300,000 inwoners heeft, van +1856—1860 gemiddeld voor niet meer dan 18 millioen guld. ’s +jaars uitvoerde, tegen een invoer van ruim 31 millioen guld.; terwijl +Peru, met eene oppervlakte van 24,000 vierk. mijlen en eene bevolking +van 2,500,000 zielen, in 1862 voor 83 mill. gld. uitvoerde en voor 68 +mill. gld. invoerde; en het zooveel minder belangrijke Venezuela, dat +iets meer dan anderhalf millioen inwoners telt, in hetzelfde jaar nog +voor 40 mill. gld. in zijnen handel omzette. De toestand waarin het +mexikaansche rijk verkeerde, deed dan ook duchten, dat het, wat vroeger +of later, eene maar al te gemakkelijke prooi der noord-amerikaansche +Unie zou worden, waarin reeds achtereenvolgens het goudrijke +Opper-Californië, Texas en Nieuw-Mexiko, vroeger deelen van het +mexikaansche gebied, werden ingelijfd. Een der gevolgen van deze +gebeurtenis zou toen voorzeker geweest zijn de wederinvoering in het +veroverde rijk van de slavernij, die er reeds vóór jaren +werd afgeschaft.</p> +<p>Toen nu in 1857 alweder eene ernstige worsteling ontstond tusschen +de behoudende partij met den president Miramon, en de republikeinsche +met Benito-Juarez aan ’t hoofd, besloten Frankrijk, Spanje en +Groot-Brittannië, op de dringende aanzoeken hunner in Mexiko +<span class="pagenum">[<a id="xd20e137" href="#xd20e137" name= +"xd20e137">10</a>]</span>gevestigde onderdanen, tot het uitzenden eener +vereenigde expeditie, ten einde van de <span class="corr" id="xd20e139" +title="Bron: repubiek">republiek</span> waarborgen voor de veiligheid +der zich op haar gebied bevindende vreemdelingen en voldoening der aan +dezen verschuldigde gelden te eischen, welke een bedrag van nagenoeg 41 +millioen piasters of ruim 102 millioen gulden beliepen.</p> +<p>De uitslag dier belangrijke expeditie is bekend. Aanvankelijk +vermoedde men dat Spanje de herovering zijner oude kolonie in het +schild voerde, en zich ter uitvoering van dit plan van de hulp van +Frankrijk en Engeland verzekerd had. Nauwelijks evenwel waren de +eskaders uitgezeild, of er verbreidde zich een geheel ander gerucht, +dat namelijk keizer Napoleon’s geheime bedoeling met de +onderneming was, om aan den jammerlijken toestand van Mexiko, des noods +door omverwerping van den bestaanden regeeringsvorm, een einde te +maken. Nadat dit gerucht zich bevestigd had, trokken de beide +bondgenooten des keizers zich terug; en nu legde hij zijn wel van vele +zijden aangevallen en wat den vorm betreft geenszins onberispelijk, +maar metterdaad praktisch en menschlievend plan geheel alleen ten +uitvoer.</p> +<p>Eene maand nadat de Franschen, na Juarez wel niet geheel ten onder +gebracht, maar toch onschadelijk gemaakt te hebben, de hoofdstad +binnenrukten, werd door eene vergadering van mexikaansche notabelen, +met 231 tegen 19 stemmen, tot de invoering eener „erfelijke +getemperde monarchie”, met een katholiek souverein, den titel van +keizer voerende, besloten, en te gelijker tijd bepaald, dat de +keizerlijke kroon in de eerste plaats aan den aartshertog Ferdinand +Maximiliaan van <span class="corr" id="xd20e146" title= +"Bron: Oosterijk">Oostenrijk</span>, oudsten broeder van keizer Frans +Joseph, zou worden aangeboden. De aartshertog—een man, gunstig +bekend om zijne schranderheid, humaniteit en andere eigenschappen, +geschikt om de liefde van een volk te winnen—aarzelde niet deze +gewichtige roeping te aanvaarden; en het is voorzeker de wensch van +alle weldenkenden in de beide halfronden, dat de offers door Frankrijk +gebracht, en de ijver waarmede de nieuwe monarch bezield is, heilrijke +vruchten zullen dragen, en het dezen laatste vooral spoedig gelukken +moge de noodlottige partijschap die de Mexikanen verdeelt, uit te +roeien.<a class="noteref" id="xd20e149src" href="#xd20e149" name= +"xd20e149src">2</a></p> +<p>Wij willen in de eerste plaats de hoofdstad van het oude rijk van +Montezuma en haren naasten omtrek bezoeken, om vervolgens nog een paar +andere punten van het mexikaansche gebied aan te doen. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e158" href="#xd20e158" name= +"xd20e158">11</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch1.2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 id="xd20e160" class="main">II.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">De vallei van Mexiko.—De Desague van +Huehuetoca.—De hoofdstad.—De Kathedraal.—De Plaza de +Armas.—De Plazuelo van Santo Domingo.—Het klooster van +Barmhartigheid.—De Salto del Agua.—Markten.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De vallei, te midden waarvan zich het Venetië der +Azteken verheft, vormt een ovaal van achttien mijlen in de lengte en +van ongeveer twaalf in de breedte, en wordt door een krans van +porfierrotsen omgeven, wier afwisselende lijnen het schilderachtigst +effect te weeg brengen. De Iztaccihuatl of Witte-Vrouw, die door den +glans van haren altijd besneeuwden top, het oog schier verblindt, en de +Popocatepl of Rookende Berg, de hoogste bergspits van Mexiko en +wellicht de sierlijkste vulkaan der gansche wereld, die beiden ten +zuidwesten van de hoofdstad liggen, vormen als ’t ware den +sluithaak dezer prachtige keten. Hoewel de laatste dezer bergen zijnen +naam nog maar al te zeer rechtvaardigt, en de bewoners der hoofdstad +zich steeds met angst en schrik de geduchte aardbeving van 1858 +herinneren, is de mexikaansche vallei voor het tegenwoordige veel +minder vulkanisch dan vroeger.</p> +<p>Zes groote meren nemen een aanzienlijk deel van de oppervlakte der +vallei in. Tegenover Huehuetoca ligt het meer Zumpango; daarna volgen, +in eene zuidelijke richting, die van Jaltocan en San-Cristoval, het +groote meer van Tezcuco; en eindelijk die van Jochimilco en Chalco, +welke slechts door een straatweg vaneen worden gescheiden. Van al die +meren is het water zoet, uitgenomen van het Tezcuco-meer, welks water +brak is.</p> +<p>Groote belangstelling verdient in deze vallei de vermaarde +„desague” van Huehuetoca: een dwars door het hooge gebergte +gegraven kanaal, ter afleiding van de rivier Guantitlan—die zich +vroeger in het Zumpango-meer stortte, hetgeen veelvuldige +overstroomingen ten gevolge had—naar de ruim 200 voet lager +gelegen Rio de Tula, die zich in den mexikaanschen zeeboezem ontlast. +Dit reusachtige werk, in 1607 begonnen, werd eerst in 1789 voltooid, +hoewel er schier onophoudelijk 15,000 Indianen aan arbeidden. Het +kostte millioenen schats en, zoowel ten gevolge van vermoeienis, ziekte +en harde behandeling, als van herhaalde instortingen van bergwanden, +duizenden menschenlevens; maar nog bereikt het in verre na niet het +nut, dat het zou kunnen opleveren wanneer het met het Tezcuco-meer in +gemeenschap was gebracht, daar alsdan de hoofdstad niet langer, zoo als +thans, aan overstroomingen blootgesteld en, bij droogte, van toevoer +van water uit de bovenvallei verstoken zou zijn. In 1804 werd wel door +den onderkoning Iturrigaray, op raad van Humboldt, last tot voltooiing +der grootsche onderneming gegeven, maar de geduchte hinderpalen die het +terrein tusschen Mexiko en Huehuetoca oplevert, deden den arbeid +staken.</p> +<p>Mexiko, niet slechts de grootste en schoonste stad des rijks, maar +ook de prachtigste stad van Noord-Amerika en misschien regelmatiger en +grootscher gebouwd dan eenige andere stad der wereld, droeg, lang +voordat <span class="pagenum">[<a id="xd20e173" href="#xd20e173" name= +"xd20e173">12</a>]</span>Europa het bestaan van Amerika nog vermoedde, +den naam van Tenochtitlan. Deze residentie der Aztekenkoningen deed +geenszins onder in luister en grootte voor de hedendaagsche hoofdstad +van het mexikaansche rijk. Men kan dit alleen reeds nagaan uit de +schier fabelachtige berichten, die tot ons kwamen omtrent hare talrijke +en weidsche tempels en het beroemde paleis van Montezuma, dat twintig +poorten of ingangen had, onder zijn overgroot aantal zalen er +ééne bezat die drie duizend personen kon bevatten, en +waarin zich onder anderen eene menagerie bevond, welker +vogelen-afdeeling alleen, naar verzekerd wordt, zóó groot +was, dat er driehonderd personen aan verbonden waren. Van deze +luisterrijke oude hoofdstad, die door Cortez nagenoeg geheel geslecht +werd,—voornamelijk omdat zij sedert onheugelijke tijden het +tooneel eener afgoderij was geweest die, volgens de getuigenis van +Zumarragia, den eersten bisschop van Mexiko, jaarlijks meer dan 20,000 +menschenoffers eischte;—is niets meer in wezen; hoewel er van +tijd tot tijd nog genoeg overblijfselen worden opgegraven, om de +nasporingen der geschied- en oudheidkundigen te beloonen.</p> +<div class="figure xd20e176width"><img src="images/p1865-004.jpg" alt= +"Aguadores." width="720" height="534"> +<p class="figureHead"><i>Aguadores.</i></p> +</div> +<p>Het hedendaagsche Mexiko, dat ruim 13,000 voet van het Tezcuco- en +omstreeks tweemaal zoover van het Chalco-meer verwijderd, en ruim 7000 +voet boven den spiegel der zee verheven ligt, telt eene bevolking van +206,000 zielen. Die bevolking bestaat, even als door het geheele land, +uit de navolgende rassen: <i>Guachupinen</i> (Europeanen, meestal +Spanjaarden), <i>Creolen</i> (inboorlingen van onvermengd spaansch of +europeesch ras), <i>Mestizen</i> (afkomelingen van blanken en +Indianen), <i>Mulatten</i> (afkomelingen van blanken en negers), +<i>Zambos</i> (afkomelingen van negers en Indianen); voorts uit enkele +echte <i>Indianen</i> (onverbasterde afkomelingen van de +oorspronkelijke bewoners des lands), die zich evenwel meestal ver van +de steden ophouden; eindelijk uit de <i>onderrassen</i>, die uit het +kruisen dezer verschillende hoofdrassen ontstonden.</p> +<p>De huizen der hoofdstad, over ’t geheel stevig gebouwd, hebben +meerendeels twee hooge verdiepingen en ruime vertrekken, terwijl de +gevels schier zonder uitzondering witgepleisterd of met kalk bestreken +zijn. Op de hoeken der huizen bevinden zich nissen met het beeld der H. +Maagd of van den eenen of anderen heilige. De daken of <i>azoteas</i> +(terrassen) zijn plat en veelal met eene sierlijke balustrade omgeven. +De straten zijn fraai geplaveid, van weêrszijden van trottoirs +voorzien en meest allen breed en rechthoekig.</p> +<div class="figure xd20e211width"><img src="images/p1865-005.jpg" alt= +"De aguador der hoofdstad." width="489" height="720"> +<p class="figureHead">De <i>aguador</i> der hoofdstad<span class="corr" +id="xd20e217" title="Niet in bron">.</span></p> +</div> +<p>De hoofdstad bezit niet minder dan zestig kerkgebouwen en veertig +kloosters. Heeft men echter de kathedraal en haren <i>sagrario</i> +(kapel), het klooster van San-Fransisco met zijne twee kerken en drie +kapellen en zijn ongemeen prachtigen gevel, de kerken van het +nonnenklooster der Menschwording en die van de <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e225" href="#xd20e225" name= +"xd20e225">13</a>]</span>Jezuïeten der Professa bezichtigd, dan +kan men zich vergenoegen met op de overige slechts in het voorbijgaan +een blik te werpen.</p> +<p>Boven alles wordt het oog geboeid door de hoofdkerk, die op dezelfde +plek staat waar zich weleer de aan den oppersten mexikaanschen +krijgsgod Huitzilopochtli gewijde, luisterrijke tempel verhief, in +welken zeker niet het geringste gedeelte der gruwzame offers voltrokken +werd, met welke de Azteken hunne vertoornde godheden meenden te kunnen +verzoenen. Deze kathedraal vormt de noordzijde der Plaza de Armas, het +Wapen- of ook wel Constitutie-plein geheeten, en wekt door hare +grootsche afmetingen, de schoone evenredigheid die tusschen hare +verschillende deelen heerscht, en den smaak waarmede de bouwkunstige +versieringen zijn aangebracht, hooge bewondering. In den voorgevel +bevinden zich drie deuren, die tot het schip en de beide zijbeuken +toegang verleenen. Het middengedeelte van den gevel, dat veel hooger +dan de zijgedeelten is, prijkt met een aantal schoone beelden en +sierlijke dorische en korinthische zuilen. Boven het schip, dat +insgelijks veel hooger dan de zijbeuken is, verheft zich een in edelen +stijl gebouwde en met vele beelden omringde hooge koepel. Binnen in het +tempelgebouw wordt het oog niets dan goud en zilver gewaar. Men vindt +hier eene beeldengroep, Maria’s hemelvaart voorstellende, die uit +massief goud vervaardigd is. De zilveren hostiekas en de zilveren +kroonkandelaar vóór het hoofdaltaar zijn verscheidene +tonnen schats waard. Bovendien wordt in deze kathedraal een tal van +diamanten, robijnen, saffieren en andere edelgesteenten en eene +aanzienlijke hoeveelheid gouden en zilveren vaatwerk gevonden. De +hoogste waarde wordt door de Mexikanen echter aan een in de kerk +voorhanden schilderstuk van Murillo gehecht, Onze-Lieve-Vrouwe van +Belèn voorstellende: een doek, dat nogtans niet onder de +voortreffelijkste van den schilder kan gerangschikt worden.</p> +<p>Deze kerk heeft nog eene groote en rijk versierde kapel, waarin de +doop toegediend, de huwelijken gesloten, de uitvaarten gehouden worden, +en het hoogwaardige ten toon wordt gesteld. De stijl dezer in later +tijd gebouwde kapel is echter in verre na zoo onberispelijk niet als +die der hoofdkerk zelve. De bouw dezer laatste, die in 1573, op last +van Filips II, begonnen en niet vóór 1657 geheel voltooid +werd, heeft, naar verzekerd wordt, nagenoeg derdehalf millioen piasters +gekost.</p> +<p>De oostzijde van het Wapen- of Constitutie-plein wordt ingenomen +door het even prachtige als uitgestrekte regeerings-paleis, welks +voorzijde eene lengte van tweehonderd el heeft, en waarin, behalve de +woning van het hoofd van den staat, de bureaux en archieven der +regeering, eene gevangenis, eene kazerne en eene ontzaggelijk groote +munt vereenigd worden aangetroffen. Tegenover de kathedraal staat de +<i>Casa de Cabildo</i> of het stadhuis; terwijl zich aan de westzijde +de <i>portales de mercaderes</i> bevinden, waar men verscheidene +koffiehuizen en restaurants benevens de schoonste winkelmagazijnen der +stad aantreft. In de meeste steden van spaansch Amerika wordt de +kleinhandel <span class="pagenum">[<a id="xd20e240" href="#xd20e240" +name="xd20e240">15</a>]</span>niet in afzonderlijke, door de gansche +stad verspreide winkelhuizen, maar, op een of meer bepaalde punten, +onder <i>portales</i> of gaanderijen gedreven.</p> +<p>Dit plein wordt zeer druk bezocht: het wemelt er steeds van +soldaten, priesters en monniken, <i>pordioseros</i>, <i>leperos</i>, +<i>aguadores</i>, vrouwen van alle standen, ruiters en rijtuigen van +allerlei soort. Vóór de koffiehuizen doen zich bestendig +<i>guitareros</i> en andere muziekanten hooren. Midden op het plein +zijn kramen en stellages opgericht, waarin de kalebassen, +<i>helados</i> en <i>aguos frescas</i>, of ijs en soortgelijke +ververschingen, op met linnen overdekte en met bloemen versierde tafels +zijn uitgestald.</p> +<p>Een ander fraai plein is dat van Santo Domingo, ook Douanenplein +geheeten, waar men het gewezen paleis der Inquisitie en het +hoofdkantoor der in- en uitgaande rechten vindt. Het eerste gebouw, het +voormalige klooster van Santo Domingo, tegenwoordig tot geneeskundige +school ingericht, is, uitwendig, een der schoonste van de hoofdstad; +inwendig heeft het echter veel van zijn vroegeren glans verloren. In +den omtrek van het andere groote gebouw, dat zeer uitgestrekt is maar +er weinig behagelijk uitziet, heerscht steeds eene ongemeene drukte en +beweging.</p> +<p>Het klooster der <i>Mercie</i> of Barmhartigheid beveelt zich, +zoomin als zijne kerk, door een fraai uiterlijk aan; maar het inwendige +van het klooster en vooral zijn binnenplein is misschien +bezienswaardiger dan eenig ander gebouw der mexikaansche hoofdstad. Op +dit binnenplein verheft zich slechts eene eenvoudige fontein, doch het +wordt door uitgestrekte gaanderijen met witte kolommen en getande bogen +omringd, die zoo edel van vorm en zoo schoon gebeiteld zijn, dat men +zich bij de aanschouwing in de Alhambra van Grenada verplaatst waant. +De muren dezer gaanderijen zijn met schilderijen bedekt, die met +levensgroote figuren prijken. Het klooster bezit eene belangrijke +bibliotheek; terwijl het koor der kerk, dat een honderdtal fraai +gebeeldhouwde koorstoelen bevat, tot de schoonste werken der kunst mag +gerekend worden.</p> +<p>Onder de monumenten verdient ook nog genoemd te worden de Salto del +Agua, de eenige wezenlijk fraaie fontein die Mexiko bezit. Zij staat in +een der voorsteden en vormt het einde der waterleiding, die het water +uit de bronnen van Chapultepec naar de hoofdstad voert. Tusschen twee +zuilen met korinthische kapiteelen prijkt een groote arend met +uitgespreide vlerken, het wapenschild der stad in de klauwen houdende; +terwijl op de kapiteelen zelve twee zinnebeeldige figuren, Europa en +Amerika voorstellende, zijn geplaatst.</p> +<p>Er zijn vele markten in Mexiko; de belangrijkste is ongetwijfeld +die, welke des morgens in de straat Roldan en op de kaaien langs het +kanaal van Viga gehouden wordt, waar de schuiten met vruchten, +groenten, gevogelte en bloemen liggen, die van de drijvende eilanden in +het Tezcuco-, Jochimilco- en Chalco-meer worden aangevoerd. Hier +verschijnt niet alleen de opkooper, maar ook de huismoeder uit den +burgerstand en de kok uit de aanzienlijke huizen komen hier hunne +inkoopen doen; terwijl het voorts wemelt van lieden van allerlei slag, +beroep en kleur: Indianen, Creolen en vreemdelingen, bedelaars en rijke +burgers, <i>cargadores</i>, soldaten <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e280" href="#xd20e280" name="xd20e280">16</a>]</span>en +muildierdrijvers, monniken van allerlei orden, dienstmeisjes, +<i>chinas</i> (de mexikaansche grisetten) en fruit- en +bloemenverkoopsters, die op de omgekeerde en ter hoogte van den +schouder opgeheven hand, in eene echt academische houding, den met +vruchten of bloemen gevulden korf of den sierlijken <i>cantaro</i> +dragen.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="xd20e288"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 id="xd20e289" class="main">III.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">De <i>aguadores</i>.—Kooplieden.—De +<i>cargador</i>.—De <i>evangelistas</i>.—De +<i>lepero</i>.—De <i>pordiosero</i>.—De +<i>presidarios</i>.—De +<i>sereno</i>.—Soldaten.—Marine.—Geestelijkheid.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure floatLeft xd20e317width"><img src= +"images/p1865-007-1.jpg" alt="Handelaar in nappen." width="305" height= +"480"> +<p class="figureHead">Handelaar in nappen.</p> +</div> +<p>De straten en pleinen der stad en van hare voorsteden leveren een +aantal typen op, die de belangstelling van den vreemdeling ten volle +verdienen.</p> +<p>Inzonderheid is dit het geval met den <i>aguador</i> of waterdrager. +Even als de <i>cargador</i>, is ook de <i>aguador</i>, door geheel +spaansch Amerika, steeds een Indiaan. Hij heeft gewoonlijk weinig +kleederen noodig: een hemd, waarvan de mouwen zijn opgestroopt en dat +den hals bloot laat; een zeer wijde broek, bijna altijd tot aan de +knieën opgeslagen; somtijds sandalen aan de meestal bloote voeten; +een gekleurde doek, om zijn lang en stijf haar gewonden, die zijn +hoofd, reeds van nature groot, nog grooter doet schijnen; een +stroohoed, te nauw van bol, maar welks breede rand zijn gelaat +overschaduwt:—ziedaar het armelijk maar teekenachtig kostuum van +den <i>aguador</i> van spaansch Amerika. Buiten, ten platten lande, +laadt hij zijn water op een ezel, en wel in twee groote lederen zakken, +die de zijden van het dier bijna indrukken en bijna evenzeer met den +ezel schijnen saamgegroeid als het kropgezwel met den armen cretin. +Daar deze ezels altijd vochtig zijn, verkrijgen zij eene zonderlinge, +groen-blauwe tint. Door middel eener opening aan de beide benedenhoeken +wordt de zak gevuld en geledigd; doch daar deze openingen gebrekkig +gesloten zijn, loopt het water er voortdurend met een straaltje uit. +Het vocht, dat de zakken bevatten, is warm en troebel en wordt nooit +helder. Zijn zij geledigd, dan neemt de <i>aguador</i> eene cigaar van +achter zijn oor of uit zijn hoed en steekt die aan; vervolgens plaatst +hij zich op zijn dier, met het gezicht naar den staart gekeerd, die hem +te gelijk tot zweep en steun dient, en laat zich zoo naar de +<i>noria</i> of waterput brengen.</p> +<div class="figure floatRight xd20e345width"><img src= +"images/p1865-007-2.jpg" alt="Hoeden-koopman." width="297" height= +"434"> +<p class="figureHead">Hoeden-koopman.</p> +</div> +<p>In de hoofdstad des rijks en in andere voorname mexikaansche steden, +bedient de <i>aguador</i> zich van zak noch ezel, daar draagt hij zelf +zijne koopwaar in een <i>chochocol</i> of groote roode aarden kruik, op +den met een dikken lap leder bekleeden rug. De draagband, die aan de +beide ooren der zware kruik is vastgehecht, rust niet, zoo als bij +sjouwers of pakkendragers in europeesche landen, tegen de borst of de +voorzijde der schouders, maar tegen het voorhoofd. Dat het hoofd van +den Indiaan ijzersterk moet wezen, valt niet te betwijfelen, daar de +<i>aguador</i> bovendien, aan een op zijne kruin rustenden riem, een +ook met water gevulden <i>cantaro</i> draagt, die te gelijker tijd tot +tegenwicht voor den <i>chochocol</i> dient. Een Engelschman, die zich +wenschte te overtuigen of de <i>cantaro</i> den <i>aguador</i> +werkelijk in balans hield, sloeg eens onverhoeds eene kan van een +waterdrager met zijn rotting stuk, waarop de Indiaan terstond +achterover stortte, en door zijn zwaarte ook den <i>chochocol</i>, dien +hij op den rug droeg, verbrijzelde. Het behoeft wel geene vermelding, +dat de onderzoeklievende Brit de schade moest vergoeden, die de +oplossing van dit probleem na zich sleepte.</p> +<div class="figure floatLeft xd20e377width"><img src= +"images/p1865-007-3.jpg" alt="Hanen-koopvrouw." width="301" height= +"477"> +<p class="figureHead">Hanen-koopvrouw.</p> +</div> +<p>Met de <i>aguadores</i> vermengt zich een bont heirleger van +industriëelen van het minste gehalte: hier een koopman, die eene +hoeden-pyramide op het hoofd draagt; ginds mannen of vrouwen, die +schier onder den last van groote zakken houtskool bezwijken, of risten +met houten <span class="pagenum">[<a id="xd20e386" href="#xd20e386" +name="xd20e386">17</a>]</span>nappen, korven met bloemen en groenten, +of traliemanden met hanen en kalkoenen torschen; terwijl men allerwege +den meestal half naakten <i>cargador</i> of indiaanschen pakkendrager +ontmoet, die, zwoegende onder een last, welken hij aan een breeden, +tegen het voorhoofd rustenden riem op den rug draagt, toch luchtig +<span class="corr" id="xd20e391" title= +"Bron: voorstapt">voortstapt</span>, met den stok in de eene en den +hoed in de andere hand.</p> +<p>Op een der pleinen van Mexiko treft men, onder eene sombere +kolonnade, eene eigenaardige soort van openbare brief- of +request-schrijvers aan, wien het volk den bijnaam van +<i>evangelistas</i> geeft, en die in dit land, waar het lager onderwijs +in een vrij verwaarloosden toestand verkeert, lieden van tamelijk groot +gewicht zijn.</p> +<div class="figure xd20e400width"><img src="images/p1865-008.jpg" alt= +"Het plein van Santo Domingo te Mexiko." width="720" height="535"> +<p class="figureHead">Het plein van Santo Domingo te Mexiko.</p> +</div> +<p>Een andere type, die de aandacht van den vreemdeling in hooge mate +tot zich trekt, is de <i>lepero</i>. De <i>lepero</i> der residentie +onderscheidt zich evenzeer van zijne medebroeders in de overige deelen +des rijks, als de <i>lazzarone</i> van Napels, met wien hij zeer veel +overeenkomst heeft, zich boven zijne gelijken in andere steden van +Italië verheft. Hij is slimmer, behendiger en driester dan de +<i>lepero</i> uit de provinciën; terwijl hij, wat zijn voorraad +van koddige uitdrukkingen en jolige invallen betreft, niet voor den +parijschen <i>gamin</i> onderdoet. De <i>leperos</i>, wier aantal in de +hoofdstad omstreeks vijf-en-twintig-duizend bedraagt, zijn groote +vrienden der geestelijkheid, en vinden steeds een onderkomen in die +huizen, welke <i>de vecindad</i> genoemd <span class="corr" id= +"xd20e429" title="Bron: wordeu">worden</span> en aan kerken of +geestelijke broederschappen toebehooren. Zij toonen zich hiervoor +erkentelijk door op alle wijzen, met de kracht van longen en vuist, +<i>padres</i> en monniken ten dienste te staan.</p> +<p>Ofschoon de mexikaansche <i>lepero</i> op kosten der meergegoede +standen teert, moet men hem toch, evenmin als den <i>lazzarone</i>, met +den eigenlijk gezegden bedelaar of <i>pordiosero</i> verwarren. De +gewoonte van dezen laatste om den voorbijgangers giften <i>por +Dios</i>, „om Gods wil,” te vragen, heeft hem dien, door +het gebruik gewettigden bijnaam doen geven. In de hoofdstad van geen +ander beschaafd land worden wellicht zulke voorbeelden van diepe +armoede en uiterste ellende gevonden, als men bij de ternauwernood met +eenige lompen bedekte mexikaansche bedelaars, inzonderheid die uit de +<i>barrios</i> of voorsteden, aantreft. In minder warme landen zou het +publiek ook onmogelijk het schouwspel van zulk eene naaktheid kunnen +verdragen, als hier niet enkel door de <i>pordioseros</i>, maar door de +geringere standen in ’t algemeen, ten toon wordt gespreidt.</p> +<div class="figure xd20e457width"><img src="images/p1865-009.jpg" alt= +"De markt langs het Viga-Kanaal te Mexiko." width="720" height="489"> +<p class="figureHead">De markt langs het Viga-Kanaal te Mexiko.</p> +</div> +<p>Onder de eigenaardige, doch voor het gevoel pijnlijke tooneelen, die +de openbare straat te Mexiko oplevert, behoort ook het gezicht der +groepen <i>presidarios</i> of kettinggangers, die tot het schoonhouden +der straten en wandelplaatsen, het doen van uitbaggeringen enz. worden +gebezigd. Deze ongelukkigen zijn paarsgewijs aan elkaar geboeid, en +worden door piketten infanterie bewaakt. De soldaten maken het hun +meestal <span class="pagenum">[<a id="xd20e466" href="#xd20e466" name= +"xd20e466">19</a>]</span>niet lastig, en laten hen wel eens, als dit +geschieden kan zonder dat zij zelf in ongelegenheid komen, ontsnappen. +Soms echter loopen zulke pogingen tot ontvluchting minder gunstig af, +en schromen de bewakers niet den wederspanneling een bajonetsteek toe +te brengen, die hem dood ter aarde doet zijgen.</p> +<p>Deze zonderlinge vermenging van toegevendheid en willekeur merkt men +in alle handelingen der slecht ingerichte mexikaansche politie op. +Roovers en dieven verstaan zich dikwijls veel beter met hen wier plicht +medebrengt om voor de algemeene veiligheid te waken, dan voor de +handhaving daarvan wel wenschelijk kan worden geacht; en de gevallen +zijn maar al te menigvuldig, dat de <i>sereno</i> of gewapende +nachtwacht, in plaats van de rust te bewaren en het misdrijf te +voorkomen, zich, zoodra hij onraad bespeurt, ijverig uit de voeten +maakt.</p> +<p>De meeste soldaten, die men, vóórdat er van eene +europeesche expeditie tegen Mexiko sprake was, daar te lande ontmoette, +waren Indianen, uit welke trouwens de grootste helft der bevolking +bestaat. Het leger, aanvankelijk door Juarez tegen de Franschen +aangevoerd, was zestig- of zeventig-duizend man sterk, terwijl na de +verstrooiing dezer legermacht vijftien duizend Mexikanen (met +vijf-en-dertig duizend Franschen) onder de bevelen van het voorloopig +bewind der monarchie dienden. De mexikaansche uniform bestaat uit een +witlakenschen rok met korte panden en een nauwsluitenden broek van +dezelfde stof. Het hoofddeksel van den soldaat is een kleine zwart +lederen schako, terwijl sandalen zijn schoeisel uitmaken; alleen de +onder-officieren dragen schoenen. Deze uniform doet de goed +geëvenredigde gestalte der manschappen voordeelig uitkomen. Zij +dragen het haar kort, hebben geen baard, en slechts bij uitzondering +knevels; de officieren, meerendeels tot het europeesche ras behoorende, +hebben daarentegen meest allen zwarte knevels. Een geweer met bajonet +maakt de gansche wapening van den infanterist uit. Aan den breeden +bandelier, dien hij om zijn middel draagt, hangen eene bajonetscheede +en een groote patroontasch.</p> +<p>De mexikaansche oorlogsmarine is voor een rijk, waarvan de geheele +oostelijke en westelijke grens door de zee bespoeld wordt, +onbegrijpelijk onbeduidend. Zij bestaat op dit oogenblik slechts uit 9 +kleine oorlogsbodems, met 300 koppen bemand en met 35 stukken +bewapend!</p> +<p>Het aantal geestelijken is in Mexiko ongemeen groot. Overal ontmoet +men monniken, in eene grauwe, bruine of witte pij gekleed: +Franciskanen, Dominikanen, broeders van Barmhartigheid, Augustijnen, +geschoeide en ongeschoeide Karmelieten. Priesters vertoonen zich zelden +in het openbaar in geestelijk gewaad, en zijn doorgaans alleen kenbaar +aan hun <i>cuello</i> of witte bef, die soms met kleine parelen omzoomd +is.</p> +<p>Het volk koestert voor zijne geestelijken een onbepaalden eerbied. +Wanneer tijdens de noodlottige telkens wederkeerende burgeroorlogen, de +monniken door de republikeinsche partij soms in massa uit eene stad +verjaagd worden, was hun weg met schreiende vrouwen als bezaaid, die +hun geld en kleinooden kwamen aanbieden; terwijl hunne terugkomst +steeds op de feestelijkste <span class="pagenum">[<a id="xd20e484" +href="#xd20e484" name="xd20e484">20</a>]</span>wijze door het volk werd +gevierd. De eerbied voor de geestelijkheid wordt zelfs door hen +gedeeld, die overigens alle ontzag voor de overheid verloren en den +oorlog aan de wetten der samenleving verklaard hebben—door dieven +en roovers. Het is toch geen ongewoon verschijnsel, dat roovers, die op +den openbaren weg eene diligence of ander rijtuig overvallen, terstond +afdeinzen wanneer zij daarin een priester bespeuren, en dat bij zulke +gelegenheden niet alleen de geestelijke, maar het gansche gezelschap +waarin hij zich bevindt, beleefd en voorkomend door de bandieten +behandeld wordt.</p> +<p>Vertoont een priester zich met het hoogwaardige op de straat, dan +vallen niet slechts de voorbijgangers op de knieën, maar de trom +wordt geroerd, de wachten komen in het geweer; en geldt het een +aanzienlijk persoon, dan volgen velen het rijtuig van den priester met +brandende kaarsen en onder het aanheffen van geestelijke liederen. +Vroeger was het volgen van het sacrament naar het huis van een +stervende voor de voorbijgangers eene verplichting, waaraan zelfs de +onderkoning zich niet kon onttrekken.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="xd20e488"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 id="xd20e489" class="main">IV.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">De Mexikaan en het leven te Mexiko.—De +<i>pulque</i>.—De <i>tortilla</i>.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Mexikaan—niet enkel de bewoner der hoofdstad, +maar de Mexikaan in het algemeen—heeft, zoo als een fransch +schrijver hem ons schetst, eene olijf- of bronskleurige tint en is +middelmatig van grootte. Hij heeft kleine voeten en welgevormde handen. +Zijn gelaat teekent vriendelijkheid en bescheidenheid, en bezit, +wanneer hij spreekt, eene levendige uitdrukking. Zijn oog is zwart en +schitterend; en ofschoon de vorm daarvan iets minder aangenaams heeft, +straalt u van onder den langen wenkbrauwboog, die het overschaduwt, +eene zachte uitdrukking tegen. Zijn mond is een weinig groot en niet +zuiver besneden; maar zijn lippen plooien zich gemakkelijk tot een +glimlach, en laten, als zij zich openen, twee rijen witte en +regelmatige tanden zien. Zijn neus is meestal recht, zelden plat, +terwijl men nog zeldzamer een Mexikaan met een haviksneus aantreft. +Zijn zwart of donkerbruin haar is doorgaans sluik, en bedekt zijn +tamelijk laag voorhoofd te veel. Dit alles vormt, bijeen genomen, zeker +geen ideaal van schoonheid; maar niettemin rust het oog over het +algemeen met welgevallen op de mexikaansche type.</p> +<p>De Mexikaan is beleefd en voorkomend, soms tot in het lastige toe. +Men kan zeggen dat hij de beleefdheid en welvoegelijkheid zelfs niet +jegens zijne vijanden uit het oog verliest. Hij dringt u zijne diensten +als ’t ware op; maar het is er verre af, dat men hem bij het +woord kan houden. Hij is zorgeloos, spilziek en aan het spel verslaafd. +De Mexikaan is een goed soldaat, en bezit eene ridderlijkheid, die hem +den dood kloekmoedig doet verachten. De zwakheid en veilheid van de +vele besturen, die elkander in zijn land opvolgden, hebben hem in het +staatkundige in eene hooge mate gedemoraliseerd, en schier van alle +vertrouwen op de overheid beroofd. <span class="pagenum">[<a id="pb21" +href="#pb21" name="pb21">21</a>]</span></p> +<p>Mexiko is door de natuur mild gezegend. Nagenoeg voor de helft in de +gematigde, voor de andere helft in de heete luchtstreek gelegen, levert +het, naast de voortbrengselen, uitsluitend aan de keerkringen eigen, +ook vele europeesche producten op, en tieren er zoowel het suikerriet, +de koffieboom en de katoenstruik, als de meeste bij ons inheemsche +granen en gewassen; terwijl zijn bodem rijker is aan edele metalen dan +eenig ander land in Amerika, behalve Peru en Californië. Maar de +vadzigheid, waaraan vele zijner bewoners zich overgeven, was, in geene +mindere mate dan de staatkundige partijschappen die het land +verscheuren, oorzaak, dat van zijne onmetelijke hulpbronnen nog nooit +het rechte gebruik werd gemaakt. Die traagheid en lijdelijkheid doen +tevens het kloosterleven zooveel bijval onder hen vinden.</p> +<p>In de voornaamste straten der hoofdstad—die van los Plateros, +San Francisco, del Espiritu Santo enz.—hoorde men, reeds lang +vóór de bezetting van het land door de Franschen, bijna +evenveel fransch als spaansch spreken. Hier voeren ook de paletot, de +gekleede rok en de zwarte ronde hoed den boventoon.</p> +<p>De Mexikaan, op de straat zeer gemakkelijk te naderen, komt er niet +licht toe om vreemden in zijn huiselijken kring binnen te leiden. De +tafel, in Europa de gezelligste plaats der samenleving, bestaat voor +hem als ’t ware niet. Hij gebruikt zijn maaltijd veelal in +afzondering, even alsof het eene zaak gold die het licht schuwt. De +vrouwen blijven tot op het midden van den dag ongekleed en met +onopgemaakt haar, dat wel zeer weelderig maar over ’t geheel +tamelijk stug is, en door de herhaalde dagelijksche wasschingen er niet +zachter op wordt. Zelfs de rijke mexikaansche vrouw strekt zich liever +op haar <i>petate</i> (mat of karpet) uit, om in eenzaamheid haren +geliefkoosden, sterk gekruiden schotel te nuttigen, dan dat zij zich +aan een sierlijk toebereiden disch neêrzet. Tegen het uur van den +<i>paseo</i> komt er echter leven in haar; dan wordt het losse +<i>deshabillé</i> tegen den tirannieken <i>vestido</i> of zijden +japon, de sandaal tegen het satijnen schoentje, en de <i>rebozo</i> +tegen den <i>tapalo</i>, of kleinen geborduurden shawl, verwisseld, die +even als de spaansche mantille op het hoofd rust; en of het dan regent +en waait of fraai weder is, dit doet niets ter zake—het rijtuig +wacht, en de vrouw of dochter des huizes rijdt uit. Als gij haar dan +tegen het vallen van den avond in de Alameda—een in het midden +van Mexiko gelegen openbaar park—of in den helderen maneschijn op +de wandeldreef vóór de kathedraal, of wel in den +schouwburg ontmoet, dan zoudt gij in de bevallige en prachtig gekleede +dame, die zelden in hare loge tweemaal in hetzelfde kleed verschijnt, +geenszins de vrouw herkennen, die dikwijls den ganschen morgen op haar +<i>petate</i> liggende doorbracht.</p> +<p>Het voorname kleedingstuk der vrouwen van den minderen stand en der +vrouwelijke dienstboden, is de <i>enagua</i>, of rok van gebloemd chits +van tweederlei, meestal harde kleur, en welks breede onderzoom met +gestikte zijden figuren prijkt. In plaats van een jak en <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e538" href="#xd20e538" name= +"xd20e538">22</a>]</span>korset dragen zij veelal slechts een +geborduurd hemd.</p> +<p>De mexikaansche <i>dandy</i> vertoont zich veel vroeger dan de vrouw +van hoogeren stand, in het openbaar. Des morgens ontmoet gij hem reeds +tijdig in zijn franschen frak op de wandeldreef. Des middags tegen twee +uur, stijgt hij te paard tot het doen van een wandelrit. De frak en +pantalon hebben dan plaats gemaakt voor het sierlijke lakensche of +fluweelen buis met rood zijden gordel, en voor den <i>calzonera</i> of +langen broek, die, van zacht leder of fluweel vervaardigd en overladen +met borduursels, passementwerk, linten, zilveren knoopen en kwastjes, +van onderen tot aan de knie open is, om de pijpen van den witten +<i>calzona</i> of langen onderbroek te laten zien, die even als het +hemd geborduurd is. De europeesche laars is vervangen door de <i>bota +vaquera</i> of <i>companera</i> van hertsleder, die niet minder fraai +gestempeld is dan de zadel, en de zwarte ronde hoed door den +<i>sombrero</i> of breedgeranden strooien hoed, met gouden en zilveren +<i>toquilla</i>. Bij regenachtig weder zijn de beenen van den ruiter +door tijgervellen of door net bereide kalfshuiden bedekt, en wordt zijn +bovenlijf beveiligd door de <i>sarape</i>, eene soort van mantel van +zeer dicht geweven wol of cachemir van de schitterendste kleuren, die +anders ineengerold achter hem op het paard ligt.</p> +<p>In het regen- of winter-saizoen kan men den Mexikaan van goeden +huize geregeld drie avonden der week in den schouwburg of de opera +aantreffen—hij is een hartstochtelijk minnaar van +muziek;—terwijl hij in de zomermaanden een trouw bezoeker van de +stierengevechten in den circus is. Alleen reeds aan den toeloop, welken +deze laatstgenoemde volksvermakelijkheid in Mexiko uitlokt, en aan de +belangstelling en geestdrift die zij er onder alle standen opwekt, +herkent men de spaansche afkomst van een groot deel der mexikaansche +bevolking. De stierengevechten worden in de hoofdstad en in de andere +groote steden des rijks met weinig minder praal gehouden dan in hun +eigenlijke vaderland, en de <i>picadores</i> (stier-bevechters te +paard), de <i>espadas</i>, <i>chulos</i> en <i>banderillas</i> +(strijders te voet) zijn er even prachtig uitgedost en evenzeer het +voorwerp der bewondering van de zijde der menigte, als in +Oud-Castilië zelf.</p> +<p>Er bestaat bij de Mexikanen tot heden toe eene gewoonte, die zoo +niet aan de aartsvaderlijke tijden dan toch aan de schoone gebruiken +der middeleeuwen doet denken. Wanneer om zes uur des avonds de +<i>oracion</i> of vesper luidt, blijven allen die zich op straat +bevinden staan, om elkander <i>la buena noche</i> te wenschen. In de +huizen heeft overal hetzelfde plaats; en zoowel in de steden als op het +platte land treden de dienstboden het huisvertrek binnen, om hunnen +meester of hunne meesteres de hand te kussen.</p> +<p>Omtrent twee voorname verbruiksartikelen der Mexikanen, de +<i>pulque</i> en de <i>tortilla</i>, moeten wij een enkel woord +zeggen.</p> +<p>Na de banaan en de maïs is de <i>maguey</i> (eene +verscheidenheid der <i>Agave americana</i>) het kostbaarste—in +één opzicht wellicht ook het +noodlottigste—geschenk, waarmede de natuur Mexiko begiftigde. +Deze reusachtige plant tiert zelfs op de dorste gronden. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e606" href="#xd20e606" name= +"xd20e606">23</a>]</span>Haar stengel, die niet zelden eene lengte van +vijf of zes el bereikt, levert de <i>mescal</i>, de <i>pulque</i> en +eene soort van melasse op. Uit hare vleezige en taaie bladeren, +dikwijls eene lengte van twee of drie el hebbende, wordt eene +papiersoort, aan het papyrus gelijk, alsmede eene ongemeen sterke soort +van hennep bereid; andere gedeelten dier bladeren dienen tot +dakbekleeding; terwijl uit de dorens of stekels der plant naalden en +spijkers of pinnen worden vervaardigd.</p> +<div class="figure xd20e615width"><img src="images/p1865-012.jpg" alt= +"Het klooster der Mercie of Barmhartigheid te Mexiko." width="720" +height="538"> +<p class="figureHead">Het klooster der <i>Mercie</i> of Barmhartigheid +te Mexiko.</p> +</div> +<p>De <i>pulque</i> wordt verkregen door een diepe insnijding in den +stengel, en bestaat in een wit of kleurloos sap, in zulk eene +aanmerkelijke hoeveelheid in de plant voorhanden, dat men vijf maanden +lang negen of tien kan daags daarvan uit de gemaakte opening kan +scheppen. Uit dit vocht wordt een dikke, zuurachtig smakende drank +bereid, die eene zeer benevelende kracht bezit, en inzonderheid bij de +mindere standen den jenever of brandewijn vervangt.</p> +<p>De <i>tortilla</i> is een nationaal gerecht, dat de plaats van ons +brood bekleedt. Zij bestaat in een dunnen, drogen en vrij smakeloozen +koek van maïsmeel, die onder alle standen, in de steden zoowel als +op het land, gegeten en in de gezinnen zelven bereid wordt. +Desniettemin worden er in Mexiko overal bakkers gevonden; deze bakken +echter in den regel het eigenlijk gezegde brood slechts voor +vreemdelingen, en voorzien tevens de bevolking van een aantal soorten +van klein brood of liever koeken, waarvan door de Mexikanen bij de +chocolade, die zij op onderscheidene tijdstippen van den dag nuttigen, +eene groote hoeveelheid gebruikt wordt. De <i>tortilla</i> maakt echter +bij het ontbijt en het avondeten het voorname gerecht uit, terwijl zij +voor de mindere klassen zelfs de éénige broodspijs is. De +bereiding der <i>tortilla</i> behoort tot de eerste kundigheden, die de +meisjes in mexikaansche burgergezinnen zich eigen maken.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="xd20e638"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 id="xd20e639" class="main">V.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">Merkwaardigheden uit Mexiko’s +omtrek.—Popotla.—Chapultepec.—Het cypressenbosch van +Montezuma.—De ruïnen van Tlalmanalco.—<span class= +"corr" id="xd20e644" title="Bron: Guadelupe">Guadalupe</span> en zijne +wonderbron.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wanneer men Mexiko door de <i>garita</i> van San Cosme +verlaat en den straatweg volgt, komt men spoedig te Popotla, waar +volgens de overlevering Cortez, na den rampspoedigen nacht, in +Mexiko’s geschiedenis onder den naam van <i>la noche triste</i> +bekend—den nacht van 1 Juli 1520 namelijk, waarin de beroemde +veroveraar, na den dood van Montezuma, uit de mexikaansche hoofdstad +naar Tlascala de wijk moest nemen,—zich moedeloos onder een +<i>aheuheute</i> zou neêrgeworpen hebben, om de overblijfselen +van zijn klein leger te zien voorbijtrekken. Op het plein +vóór de eenvoudige maar zeer oude kerk van <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e658" href="#xd20e658" name= +"xd20e658">25</a>]</span>Popotla, door Cortez ter herinnering aan dien +geduchten nacht gesticht, verheft zich thans nog de eerwaardige ceder, +die den held destijds overschaduwde.</p> +<div class="figure xd20e661width"><img src="images/p1865-013.jpg" alt= +"Eene straat van Merida op Goeden Vrijdag." width="720" height="487"> +<p class="figureHead">Eene straat van Merida op Goeden Vrijdag.</p> +</div> +<p>Eene andere merkwaardige plek in den omtrek van Mexiko is +Chapultepec, waar zich eens het meest geliefkoosde lustslot van +Montezuma verhief, in eene landstreek die reeds sinds eeuwen door eene +nijvere bevolking bewoond werd. Op den heuvel, waar weleer dit paleis +stond, werd in 1785 door den spaanschen onderkoning Don Bernardo de +Galvez het tegenwoordige kasteel van Chapultepec gebouwd, zoo het +heette om een buitenverblijf, maar inderdaad om een citadel te bekomen. +In 1841 werd het in eene militaire school herschapen, en later strekte +het den president Miramon tot verblijfplaats. Op de <i>azoteas</i> van +dit slot geniet men een allerprachtigst uitzicht. De voornaamste +merkwaardigheid, welke deze plek oplevert, is echter het +cypressenbosch, dat tijdens het leven van Montezuma reeds verscheidene +eeuwen oud was.</p> +<div class="figure floatLeft xd20e671width"><img src= +"images/p1865-014-1.jpg" alt="Geestelijken." width="238" height="471"> +<p class="figureHead">Geestelijken.</p> +</div> +<p>„Vele uren,” zegt een schrijver van onzen tijd, +„bracht ik in dit bosch van Montezuma door. Deze edele cypressen, +die eene reeks van geslachten en vorstenhuizen zagen ontstaan en +verdwijnen, herinnerden mij den luister der roode cederwouden van +Klamat en Redwoodcreek in Californië. Hunne krachtige takken, +welke zich te zamen hebben gevlochten en waarvan het bleekgroene +spaansche mos als lange zijden franje nederhangt, vormen een hoog +verheven groenen koepel van een verwonderlijken bouw, waardoor de +zonnestralen niet kunnen heendringen. De menschelijke stem +weêrklinkt hier als onder de gewelven van een tempel, waarvan de +rechte en zware boomstammen, van welke velen een omtrek van nagenoeg +vijftig voet hebben, de zuilen schijnen te zijn.”</p> +<p>Nog verdienen bijzondere aandacht de ruïnen van Tlalmanalco. +Zij liggen eenige mijlen ten zuiden van Mexiko, in de richting van den +Iztaccihuatl en den Popocateptl. Het zijn de overblijfselen van een +Franciskaner klooster, welks bouw, in de eerste tijden na de verovering +des lands ondernomen, nooit geheel voltooid schijnt te zijn. De +prachtige bogen en zuilen waaruit zij bestaan, en die deels in +moorschen en gothischen, en deels in den renaissance-stijl gebouwd +zijn, (terwijl de aangebrachte versieringen en de gansche uitvoering +van het werk een zuiver mexikaanschen stempel dragen) getuigen van den +luister, dien dit vervallen bouwgewrocht moet bezeten hebben, en +herinneren niet minder levendig dan het binnenplein van het klooster +der Barmhartigheid, aan de Alhambra van Grenada en aan de kathedraal +van Burgos.</p> +<div class="figure floatRight xd20e680width"><img src= +"images/p1865-014-2.jpg" alt="De cargador." width="235" height="465"> +<p class="figureHead">De cargador.</p> +</div> +<p>Twee uren ten noorden van Mexiko ligt het vlek Guadalupe Hidalgo, +dat sedert eenigen tijd door een spoorweg met de hoofdstad verbonden +is. Het heeft zijn ontstaan aan eene beweerde verschijning der +Moedermaagd te danken, die zich volgens de overlevering, in 1531 op +deze plaats aan een bekeerden Indiaan, Juan Diego genaamd, vertoonde en +hem gelastte om aan den bisschop Zumarragia hare begeerte te doen +kennen, dat in die streek een aan haar gewijde tempel zou worden +gesticht; terwijl zij, ten bewijze dat zij werkelijk de persoon was +voor wie zij zich uitgaf, uit den rotsgrond eene bron ontspringen en +bloemen ontluiken deed. Op de plek, waar de verschijning plaats had, +verrees al spoedig eene kleine bidkapel, over welke Juan Diego tot aan +zijn dood het opzicht voerde; en voordat eene eeuw verloopen was, +verhief zich daarnevens een trotsch tempelgebouw. Later werd de kleine +bidkapel del Cerrito door eene grootere vervangen, en boven de bron +eene andere, ongemeen luisterrijke kapel opgericht. Het aanwezen zoo +van deze weidsche tempels als van de wonderbron, deed van lieverlede op +dit punt een vlek ontstaan, dat den naam van <span class="corr" id= +"xd20e686" title="Bron: Guadelupe">Guadalupe</span> ontving.</p> +<p>De kathedraal van Guadalupe is een indrukwekkend gebouw in +spaansch-moorschen stijl. Haar inwendige onderscheidt zich gunstig door +het gemis van die bonte kleurenpraal en die opeenhooping van +versieringen, anders aan spaansche kerken zoozeer eigen; hetgeen echter +niet belet dat weinig bedehuizen rijker en prachtiger dan deze +hoofdkerk zijn. De kapel, die, boven de minerale bron, tegen de helling +van een heuvel gesticht is, gaat voor een van de fraaiste +bouwgewrochten der nieuwe wereld door. Zij is in eene soort van +renaissance-stijl opgetrokken, maar levert door de aangebrachte +versieringen in moorschen en mexikaanschen stijl een merkwaardig geheel +op.</p> +<p>De kapel del Cerrito is een plomp gevaarte; maar het panorama dat +zich op haar plat dak voor het oog ontrolt, is onvergelijkelijk schoon. +Een groot deel der prachtige vallei van Mexiko, met hare meren, hare +met tallooze koepeldaken en torenspitsen prijkende steden, hare +lommerrijke bosschages en haren gordel van schilderachtige bergen, ligt +hier voor den opgetogen aanschouwer uitgespreid. „Bij het +genieten van dit gezicht,” zegt een schrijver, „deelt men +in de verrukking, die de soldaten van Cortez vervulde, toen zij van de +<span class="pagenum">[<a id="xd20e694" href="#xd20e694" name= +"xd20e694">26</a>]</span>Sierra van Ahualco in dit aardsche paradijs +afdaalden.”</p> +<p>Dagelijks wordt de kapel der Cerrito door vele bedevaartgangers uit +de hoofdstad en van andere punten der vallei bezocht, niet enkel om +Onze-Lieve-Vrouw van Guadalupe, de beschermheilige des lands, hunne +hulde te brengen, maar vooral om het water der wonderbron te drinken, +dat gezegd wordt alle kwalen te genezen. Vooral op den verjaardag der +verschijning, den 12<sup>den</sup> December, vloeit hier steeds van +alle zijden des lands eene ontelbare menigte bijeen, en na den afloop +der kerkelijke diensten heerschen dan in het vlek en den geheelen +omtrek eene drukte en vroolijkheid, alsof er eene groote jaarmarkt werd +gevierd.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="xd20e701"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 id="xd20e702" class="main">VI.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">Puebla de los Angelos.—Cholula.—De +teocalli van Quetzalcoatl.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Na de hoofdstad is Puebla de los Angelos zoo al niet +de volkrijkste stad van het mexikaansche rijk—zij telde in 1862 +85,000 inwoners, en Guadalajara 5000 zielen meer—dan toch de +fraaiste en belangrijkste. Even als Mexiko, munt zij uit door breede, +rechte en goed geplaveide straten en ruime pleinen, door het +aanzienlijk voorkomen harer huizen en de pracht harer openbare +gebouwen. Zij bezit zestig kerken, omstreeks dertig kloosters, en een +honderdtal klokketorens en hooge koepeldaken. Haar in dorischen stijl +gebouwden dom, met zijne twee sierlijke torens, is niet alleen +uitwendig grootscher dan de kathedraal der hoofdstad, maar overtreft +deze wellicht ook in inwendigen rijkdom en luister. Het gewelf wordt +door majestueuse zuilen gedragen; het kolossale hoogaltaar is geheel +van marmer, en de wanden van het gebouw zijn met marmeren platen van +verschillende kleur bekleed. Het oog wordt verblind door den glans der +gouden en zilveren altaargereedschappen; vele altaren bestaan zelfs +geheel uit massief zilver, en de kasuifels der priesters fonkelen van +diamanten en andere edelgesteenten.</p> +<p>Puebla werd door den spaanschen onderkoning Mendoza (1530) gesticht, +op weinige uren afstands van de oude vermaarde Azteken stad Cholula, +die, zooals Cortez aan het hof te Madrid berichtte, twintigduizend +huizen en vierhonderd tempeltorens bevatte, en in welker nabijheid zich +een teocalli (berg door menschenhanden gemaakt) of vierzijdige pyramide +verhief, die tot op den tegenwoordigen tijd wel bewaard bleef, en een +van Mexiko’s oudste bouwgewrochten is. Zij is echter zoodanig met +gras en woekerplanten overdekt, dat men haar voor een natuurlijken berg +zou houden. Uit leemen, in de zon gedroogde tichelsteenen gebouwd, die +met lagen leem afwisselen, verheft de pyramide zich +terrasvormig—met vier naar den top smaller wordende +terrassen—tot eene hoogte van 54 Ned. el, terwijl elke zijde van +haar grondvlak nagenoeg 450 el lang is; zoodat deze teocalli een veel +uitgestrekter basis dan de egyptische pyramiden, maar eene aanmerkelijk +geringer hoogte heeft. Tijdens den aanleg van den weg naar Vera-Cruz, +in het begin dezer eeuw, vond men in een der zijden van den teocalli +een grafkelder, die twee lijken, afgodsbeelden van bazalt, en eenig +kunstig beschilderd vaatwerk bevatte; waardoor de overlevering +bevestigd werd, dat deze pyramiden, even als die der Egyptenaren, tot +grafsteden voor koningen en wijzen des volks gediend hadden. Ofschoon +er in dezen grafkelder geen kostbaarheden gevonden werden, moet men er +zich toch over verwonderen, dat deze en de overige teocalli, die Mexiko +nog bezit, niet reeds lang omvergehaald werden, in de hoop van er +schatten in te vinden, zoo aanzienlijk, als volgens de archieven van +Truxillo, door Guttierez de Toledo ontdekt werden, die in 1576 in het +graf van een peruaansch koning, voor eene waarde van omstreeks +2½ millioen gulden aan goud en andere kostbaarheden vond.</p> +<div class="figure xd20e712width"><img src="images/p1865-015.jpg" alt= +"Een mexikaansche picador." width="456" height="455"> +<p class="figureHead">Een mexikaansche picador.</p> +</div> +<p>Vóór de komst der Spanjaarden was Cholula voor +Anahuac—zooals het groote centrale tafelland genoemd wordt, dat +nagenoeg drie vijfden der oppervlakte van het mexikaansche rijk +uitmaakt—wat Mekka voor de Muzelmannen is: de bij uitnemendheid +heilige stad. Het had deze vermaardheid te danken aan eene +overlevering, volgens welke de heilige Quetzalcoatl (slang met groene +vederen) zich weleer twintig jaren binnen haren omtrek had opgehouden; +welk tijdsverloop eene soort van gouden eeuw voor de Cholulanen was +geweest. Hij had hun de kunst geleerd om metalen te bewerken, en hen in +de tijdrekenkunde en sterrenkunde ingewijd, en zich daarna verwijderd, +onder belofte dat hij of zijn nakomelingen na verloop van eeuwen zouden +<span class="corr" id="xd20e718" title= +"Bron: terugkeeeren">terugkeeren</span>, om de taak van leeraars en +bestuurders van het volk der Azteken weder op te vatten. Daar het +toeval wilde dat hij ter zelfder plaats verdwenen was, waar Cortez op +de mexikaansche kust landde, kwam Montezuma op de gedachte, dat deze +laatste wel de vergode Quetzalcoatl kon zijn: een waan, die zich weldra +door gansch Anahuac verspreidde en niet weinig bijdroeg om den +Spanjaarden de verovering der nieuwe wereld te vergemakkelijken.</p> +<div class="figure xd20e722width"><img src="images/p1865-016.jpg" alt= +"De hoofdkerk te Mexiko." width="491" height="720"> +<p class="figureHead">De hoofdkerk te Mexiko.</p> +</div> +<p>De stad, door Mendoza in de nabuurschap van het <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e728" href="#xd20e728" name= +"xd20e728">28</a>]</span>Mekka der Azteken gesticht, overschaduwde dit +spoedig. Naarmate de kathedraal, waaraan volgens de overlevering des +nachts, als de arbeid der menschen rustte, door de engelen werd +voortgebouwd,—eene overlevering aan welke de stad haren naam +Puebla <i>de los Angelos</i> ontleent—zich verhief, taande de +glans der heidensche tempels. De stroom der pelgrims richtte zich van +lieverlede niet meer naar de aan Quetzalcoatl gewijde teocalli, maar +naar de altaren der Madonna van los Remedios. Weldra zelfs verrees op +den top der heidensche pyramide eene christelijke kapel; terwijl het +vermaarde en machtige Cholula, ofschoon het nog lang eene schaduw van +onafhankelijkheid tegenover de Spanjaarden behield, trapsgewijs van +zijne grootheid verviel, en thans tot een onaanzienlijk, uitsluitend +door Indianen bewoond vlek is gedaald.</p> +<div class="figure xd20e734width"><img src="images/p1865-017.jpg" alt= +"De Salto del Agua te Mexiko." width="720" height="364"> +<p class="figureHead">De Salto del Agua te Mexiko.</p> +</div> +<p>De bevolking van Puebla onderscheidt zich gunstig door hare +nijverheid en ondernemingszucht. De stad bezit een aantal spinnerijen, +weverijen en allerlei andere fabrieken, ook van eene in het gansche +land zeer gezochte soort van aardewerk. Zij werd echter door het beleg +der Franschen, dat van September 1862 tot Mei 1863 duurde, zeer +geteisterd.</p> +<p>Op de hoogten buiten de stad heeft men een ongemeen fraai gezicht op +Mexiko’s drie vermaardste bergen: westwaarts op den Popocateptl +en den Iztaccihuatl, en oostwaarts, op eenigen verderen afstand, op den +trotschen Cilalteptl (piek van Orizaba); een gezicht vooral +indrukwekkend, wanneer de eerste stralen der morgenzon de bergspitsen +met den schoonsten purperglans tooien, of de gloed der ondergaande zon +die spitsen nog verguldt als de avondschaduwen reeds over de vlakte +verspreid liggen. De reiziger, die van Puebla oostwaarts trekt, ziet +onwillekeurig telkens om en staat stil op zijn pad, als kon hij geen +afscheid nemen van dat prachtige tweeling-gebergte, dat wel van zelf op +de oude bewoners des lands een diepen indruk moest maken, en hunne +fantazie prikkelen tot zonderlinge scheppingen en aangrijpende beelden. +In hun bijgeloof hielden zij den rookenden Popocateptl voor den man der +„Witte Vrouw”; terwijl zij in zijn gerommel en gebulder het +gekerm der booze opperhoofden meenden te herkennen, opstijgende uit den +vuurpoel, die hun tot kerker was aangewezen. Zij verkeerden in den waan +dat ieder, die het waagde den berg te beklimmen, op de plaats dood zou +blijven; en het verhoogde dus niet weinig het <i>prestige</i> dat de +blanken op hen uitoefenden, toen kapitein Diego Ortaz met negen andere +Spanjaarden, door Cortez daartoe aangespoord, den vulkaan tot dicht bij +den top beklom. Hoe verbaasd zouden zij hebben gestaan, indien zij hen +de vermetelheid zoover hadden zien drijven van, gelijk later door +anderen geschiedde, in dien krater af te dalen!</p> +<p>Zulk eene nederdaling was onder anderen het voorname doel van een +tocht, in Januari 1857 door de heeren A. Sonntag en Jules Laberriere +naar de kruin van den Popocateptl ondernomen, ter volbrenging van eene, +hun door de mexikaansche regeering opgedragen wetenschappelijke +taak,—een tocht waarvan wij hier een kort verslag laten +volgen.</p> +<p>Van regeeringswege waren hun toegevoegd een natuurkundige, +Sumichrast genaamd, en de heeren Salazar en Ochoa, kweekelingen van de +mexikaansche scholen voor landbouw en geneeskunde; terwijl zich +bovendien de heer Saturnino Perez, van Amecamea, bij hen aansloot, die +den berg reeds meermalen had beklommen.</p> +<p>Den 20<sup>sten</sup> Januari vertrokken zij van laatstgenoemde +plaats. Zij vernachtten in het op eene bergvlakte gelegen rancho +(gehucht) Tlamacas, dat slechts uit een houten logement en eenige +hutten bestaat, en zetten den volgenden morgen met het aanbreken van +den dag de beklimming voort. Toen zij de baranca van Huiloac bereikt +hadden, hield alle plantengroei reeds op, ofschoon die rotskloof nog op +een aanmerkelijken afstand van het sneeuwveld ligt dat op 3860 el boven +het waterpas der zee een aanvang neemt; terwijl <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e755" href="#xd20e755" name= +"xd20e755">29</a>]</span>de gansche hoogte van den Popocateptl ruim +5400 el bedraagt. Tot dusverre hadden zij den tocht te paard afgelegd; +maar bij la Cruz, een dicht bij de sneeuwlijn gelegen punt, gekomen, +werden de paarden, met eenige Indianen van het geleide, naar Tlamacas +teruggezonden. Met den wakkeren gids Angel Bastillo en den heer Perez +aan het hoofd, vervolgde het gezelschap de beklimming thans te voet. +Het duurde echter niet lang, of de heeren Salazar en Ochoa moesten ten +gevolge van zware vermoeidheid achterblijven. De overigen ondervonden +in geen geringe mate de gewone bezwaren aan het bestijgen van hooge +bergen verbonden, en vooral leed de heer Sonntag veel aan +hartkloppingen en beklemdheid van ademhaling.</p> +<div class="figure floatLeft xd20e758width"><img src= +"images/p1865-018-1.jpg" alt="De markt-parasol." width="301" height= +"479"> +<p class="figureHead">De markt-parasol.</p> +</div> +<p>Reeds op een afstand van omstreeks duizend voeten van de kruin des +bergs verried eene sterke sulferlucht de nabijheid van den krater, +welks rand zij tegen half twee bereikten; een paar uur later werd het +gezelschap verrast door de verschijning der heeren Salazar en Ochoa, +die alle krachten hadden ingespannen om zich weder bij hunne +metgezellen te voegen.</p> +<p>De heer Laberriere wilde thans onverwijld tot eene nederdaling in +den berg overgaan; maar de toestand van den heer Sonntag liet dit niet +toe. De Indianen werden nu op drie na, behalve den gids Bastillo, naar +Tlamacas teruggezonden, werwaarts zich ook don Perez begaf, terwijl de +overigen den nacht sleten in een kleine grot, la Cueva del Muerta +geheeten, die binnen in de monding van den krater, op 70 of 80 el van +zijn rand, wordt aangetroffen. Op die hoogte bevindt zich in den krater +eene rotsvlakte, waartoe eene spleet in den bergwand toegang verleent. +Deze grot was echter ternauwernood groot genoeg om de vijf reizigers te +kunnen bevatten. „Die nacht,” zegt Laberriere, „was +de akeligste dien ik ooit doorbracht. Een brandende dorst verhinderde +mij een oog dicht te doen, ’t geen mij waarschijnlijk toch door +het eeuwigdurend gerommel van den onderaardschen vuurhaard belet zou +zijn. Mijn hoofd gloeide, mijne ledematen waren als bevroren, en de +zwavellucht benauwde mijne ademhaling geducht. Mijn pols sloeg +honderd-twintig slagen in de minuut. Ik behoef dus niet te zeggen met +welk een verlangen ik het aanbreken van den dag te gemoet zag.” +Het verheven schouwspel dat het opgaan der zon op zulk eene hoogte +opleverde, wischte echter de herinnering aan den treurigen nacht +spoedig uit.</p> +<div class="figure floatRight xd20e767width"><img src= +"images/p1865-018-2.jpg" alt="Indiaansche mandenkoopman." width="467" +height="463"> +<p class="figureHead">Indiaansche mandenkoopman.</p> +</div> +<p>Het gezicht van den krater maakte op Laberriere geenszins dien +ijzingwekkenden indruk, welken hij verwacht had. »De reusachtige +middellijn van den mond van dezen bijna uitgedoofden +vulkaan,<span class="corr" id="xd20e773" title= +"Niet in bron">”</span> zegt hij, »en de opeengetaste +rostblokken en lavamassa’s die zijn benedenruim vullen, +verminderen grootelijks de gewaarwordingen, die anders het gezicht +eener ontzettende diepte verwekt. Sommige afgronden in de Alpen en +verscheidene gapende rotskloven in de Cordilleras maakten op mij een +veel machtiger indruk.”</p> +<p>De nederdaling in den krater heeft plaats door middel van een ruwen +maar stevigen kaapstander, die op de vlakte in zijnen mond is +opgericht. De toestand van den heer Sonntag maakte ook den volgenden +dag eene afdaling onmogelijk. Hij volbracht die evenwel korten tijd +daarna zonder Laberriere, en bereikte toen zijn doel, het doen van +geodesische opmetingen, naar wensch. Het is ons oogmerk niet, in +bijzonderheden te treden omtrent de uitkomsten van dit onderzoek, die +aan vele onzer lezers waarschijnlijk te afgetrokken zouden +voorkomen.—In de maand Mei van hetzelfde jaar werd ook door den +kapitein der genie, don Perez de Castro, eene nederdaling in den +Popocateptl ondernomen.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="xd20e778"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 id="xd20e779" class="main">VII.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">De vallei van Otumba.—De bouwvallen van +Teotizuacan.—Perote.—Het graf van Iturbide.—De +mexikaansche wegen.—De laatste beklimming van den piek van +Orizaba.—Jalapa en zijne typen.—De hacienda Manga de +Clavo.—Vera-Cruz.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Behalve over Puebla, kan men zich nog langs een +anderen weg, over Tlascala namelijk, uit Mexiko naar <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e786" href="#xd20e786" name= +"xd20e786">30</a>]</span>Vera-Cruz begeven. Deze prachtige weg is niet +minder rijk aan geschiedkundige herinneringen. Immers hij leidt door de +vallei van Otumba, waar Cortez, zes dagen na zijn aftocht in <i>la +noche triste</i>, aan het hem achtervolgende talrijke heir der +Mexikanen slag leverde, en met zijn handvol dapperen, bijgestaan door +de hem trouw gebleven Tlascalanen, eene merkwaardige zege behaalde: +eene zege, die echter ’t meest aan het beleid en den +persoonlijken moed van Cortez zelf te danken was. Waarschijnlijk toch +zouden de Mexikanen niet op de vlucht gegaan zijn, wanneer hij +niet—zich ter rechter tijd herinnerende, dat de val der rijksvaan +in hunne oogen den slag besliste—slechts door eenige weinige +ruiters vergezeld, op den aanvoerder, die den mexikaanschen standaard +droeg, was losgerend en de vaan in triomf met zich had gevoerd.</p> +<div class="figure xd20e792width"><img src="images/p1865-019.jpg" alt= +"De Pordioseros of indiaansche bedelaars." width="720" height="364"> +<p class="figureHead">De Pordioseros of indiaansche bedelaars.</p> +</div> +<p>In het aan deze vermaarde vallei grenzend dal van Tlascala worden de +bouwvallen van Teotizuacan gevonden, die, met de teocalli van Cholula, +de oudste overblijfselen der toltekische bouwkunst zijn. Reeds bij de +komst der Azteken in Mexiko, was Teotizuacan (godenverblijf), thans een +onbeduidend indiaansch vlek, de mededingster van Tula, de groote +hoofdstad der Tolteken. De twee voornaamste pyramiden die men hier +aantreft, waren gewijd aan Tonatiuh (de zon) en Metztlie (de maan), en +de vele kleinere, van welke slechts weinigen hooger dan tien el zijn, +aan de voornaamste sterren of sterrenbeelden. Op den top der twee +eerstgenoemde teocallies stonden reusachtige beelden, zon en maan +voorstellende, die geheel met goud bekleed waren; ’t geen den +volgelingen van Cortez nog te eerder tot hunne vernieling deed +besluiten.</p> +<p>De beide wegen naar Vera-Cruz gaan over Perote, die ruim 2350 el +boven het vlak der zee gelegen is, en waar het dan ook streng koud kan +zijn; niet streng genoeg evenwel om den naam van mexikaansch +Siberië, dien Perote draagt, te <span class="corr" id="xd20e800" +title="Bron: reehtvaardigen">rechtvaardigen</span>. In de nabijheid +dezer plaats verheft zich de Nauhcampateptl of Coffre de Perote, eene +vulkanische porfierrots, die nagenoeg 4100 el hoog is, en welker top de +gedaante eener kist heeft.</p> +<p>De kapel van het sterke, met een tuighuis, eene kanongieterij en +eene wapensmederij verbonden kasteel van Perote bevat de asch van den +gewezen mexikaanschen keizer Augustus I (generaal Iturbide), die, in +1824 uit Europa naar Mexiko wedergekeerd om zich op nieuw van het gezag +meester te maken, dadelijk bij zijne landing te Soto la Marina, door La +Garza gevangen genomen, en den 19<sup>den</sup> Juli te Padilla, zonder +vorm van proces, gefusilleerd werd.</p> +<p>Sprekender bewijs van de zorgeloosheid der mexikaansche regeering +bestaat er wel niet, dan de toestand, waarin de weg tusschen Perote en +Jalapa verkeert. Wij bedoelen natuurlijk den straatweg: spoorwegen zijn +in Mexiko nog uiterst schaars; maar ook de steen- en andere wegen +verkeeren er over ’t geheel in een droevigen staat van verval en +verwaarloozing, ’t geen er het reizen met postwagens—groote +gevaarten, in den trant der engelsche en noord-amerikaansche +<i>stage-coaches</i>, met drie tot vijf paar muilezels of paarden +bespannen—verre van aangenaam maakt. Voegt men hierbij, dat het +meerendeel der openbare wegen in Mexiko over ’t geheel niets +minder dan veilig is, dan zal men te eerder begrijpen, dat het reizen +in dit gedeelte der nieuwe wereld nog wel iets te wenschen overlaat. +Intusschen werd er, dank hebbe de zorg van den handelstand van +Vera-Cruz, in het begin dezer eeuw, van die haven, over bergen en door +wildernissen heen, een fraaie weg naar het hooge binnenland aangelegd. +In het jaar 1815 maakten de opstandelingen dezen weg echter op sommige +plaatsen, en vooral op dit punt, totaal onbruikbaar; en nu werd er, +noch door de spaansche onderkoningen, die zich achtereenvolgens tot in +1821 in de opgestane kolonie trachtten te handhaven, noch door de +overheden der latere republiek, iets verricht om de veroorzaakte +verwoesting <span class="pagenum">[<a id="xd20e813" href="#xd20e813" +name="xd20e813">31</a>]</span>te herstellen, zoodat de beste gedeelten +van den weg misschien die zijn, waar geen zweem van plaveisel gevonden +wordt.</p> +<p>Men mag zich echter vleien, dat Mexiko, wat zijne middelen van +gemeenschap en het veilig gebruik daarvan betreft, spoedig gelukkiger +dagen beleven zal. De staat der wegen is—het kon inderdaad niet +anders—een der eerste onderwerpen geweest, die de aandacht der +keizerlijke regeering tot zich getrokken hebben. Naar men verzekert, is +er reeds een fransch hoofdambtenaar van den waterstaat naar Mexiko op +weg, om die regeering bij de uitvoering harer plannen ter zijde te +staan; terwijl eene concessie, in 1856 aan den heer Escandon verleend, +om den Atlantischen oceaan met de Stille Zuidzee door middel van een +spoorweg, van Vera-Cruz uitgaande en langs de hoofdstad loopende, te +verbinden, op dit oogenblik weder een punt van ernstige overweging bij +het mexikaansche kabinet uitmaakt. Van hoeveel belang voor +Mexiko’s handel en nijverheid en ook voor het algemeen verkeer, +het bestaan eener gemakkelijke en snelle gemeenschap van het binnenland +met de oost- en westkust des lands zou zijn, behoeft wel geen +betoog.<a class="noteref" id="xd20e817src" href="#xd20e817" name= +"xd20e817src">3</a></p> +<p>Hoe meer echter de reiziger, die zich van Perote naar Jalapa +begeeft, deze laatste stad nadert, hoe meer hij zich de schokken +getroost, die hij onophoudelijk moet doorstaan; want zoodra hij San +Miguel el Soldado achter den rug heeft, wordt het landschap, dat in den +omtrek van Perote zeer dor en eentonig is, weder veel fraaier; en +terwijl het oog nog met bewondering op den Coffre de Perote rust, daagt +aan den zuidelijken gezichteinder de in den eeuwigen sneeuwmantel +gehulde piek van Orizaba weder op, aan welks voet de steden Orizaba en +Cordova liggen.</p> +<div class="figure xd20e823width"><img src="images/p1865-020.jpg" alt= +"Eene inboorlinge van Vera-Cruz." width="365" height="720"> +<p class="figureHead">Eene inboorlinge van Vera-Cruz.</p> +</div> +<p>In 1856 werd deze piek, althans voor zoover bekend is, voor ’t +laatst beklommen, en wel door den duitschen natuuronderzoeker baron Von +Müller. Den 30<sup>sten</sup> Augustus verliet hij de stad +Vera-Cruz met drie reisgezellen: den heer A. Sonntag, dezelfde, die +herhaaldelijk den Popocateptl besteeg; Malmsjö, een Zweed van +geboorte, en een ongenoemd berlijnsch geneesheer. Zij vernachtten den +derden dag na hun vertrek op een punt van den berg, dat reeds hooger +lag dan de hoogste spits van den Mont-Blanc, die zich 4800 el boven het +zeevlak verheft. De koude was hier zoo streng, dat zij niet alleen een +vuur ontsteken, maar ook een hut moesten samenstellen om zich een +weinig te beschutten. De thermometer teekende 10° onder nul, +terwijl hij weinige uren te voren nog 29° daar boven stond. Den +volgenden morgen te zeven uur nam de beklimming van den top een +aanvang. Na met zeer veel moeite en inspanning 360 el te zijn gestegen, +waren de gidsen zoo kortademig en afgemat, dat zij moesten +achterblijven; Von Müller en zijne medgezellen zetten nu alleen +den tocht over het met eene dunne ijskorst bedekte en hoe langer hoe +steiler wordende sneeuwveld voort; terwijl zij om beurten zelven den +korf met mondbehoeften en verdere benoodigdheden droegen.</p> +<p>Reeds waren zij den rand des kraters tot op een geringen afstand +genaderd, toen eene breede, gedeeltelijk met sneeuw gevulde rotskloof +hun den weg afsneed. Een plotseling opkomende dikke nevel maakte het +hun onmogelijk den koers te bepalen, dien zij volgen moesten om deze +kloof om te trekken; zij oordeelden het dus raadzaam naar de door hen +gebouwde hut terug te keeren. De tweede nacht, dien zij hierin +doorbrachten, was nog vrij wat hachelijker dan de eerste; want niet +alleen hadden zij de mand met ververschingen onder weg verloren, maar +hunne oogen waren door de gestadige opstijging van het bloed naar het +hoofd <span class="pagenum">[<a id="xd20e835" href="#xd20e835" name= +"xd20e835">33</a>]</span>en door de scherpe koude zóó +ontstoken, dat zij eene geduchte pijn leden. De oogen van twee der +reizigers, de heeren Sonntag en Malmsjö, bevonden zich den +volgenden morgen zelfs in een deerniswaardigen toestand.</p> +<div class="figure xd20e838width"><img src="images/p1865-021.jpg" alt= +"De „Gevangenis” te Chichen-Itza." width="720" height= +"487"> +<p class="figureHead">De „Gevangenis” te Chichen-Itza.</p> +</div> +<p>Von Müller besloot thans de bestijging aan de zijde van +Chalchicomula te ondernemen. Hier liet hij de ooglijders achter, en +voegden zich twee nieuwe metgezellen bij hem: de heer Campbell, een +Noord-Amerikaan, met het bestuur van het mexikaansche telegraafwezen +belast, en de heer de la Huerta uit Puebla. De beklimming ging nu +aanvankelijk voorspoediger; maar weldra werd de ademhaling der +reizigers zeer belemmerd, en ondervonden zij, ofschoon hun gelaat +gesluierd was, zulk eene pijn aan de oogen, dat de gidsen weigerden +verder te gaan, en Von Müller enkel door de ernstige bedreiging +dat hij den tocht alleen zou vervolgen, zijne reisgezellen bewegen kon +om dien met hem voort te zetten. Ondanks alle bezwaren: vermoeidheid, +benauwde ademhaling, hartkloppingen, drukking der hersenen, eene +scherpe jachtsneeuw die de huid allergevoeligst aandeed; ondanks het +opgeven van bloed uit neus en mond en van herhaalde flauwten +zelfs,—bereikte Von Müller, tegen zes uur des namiddags van +den 9<sup>den</sup> September, den rand van den krater. De vreugde over +het bereiken van zijn doel deed hem al zijn doorgestaan lijden +vergeten; maar toen hij zich de verkregen uitkomst ten nutte wilde +maken, verloor hij andermaal zijn bewustzijn.</p> +<p>„Zoodra ik weder tot mij zelven gekomen was,” zegt hij, +„spande ik alle krachten in om den krater nauwkeurig op te nemen. +Ik kon dien echter, zoo ten gevolge der sneeuwbuien als van mijne +afgematheid, niet met den sextant meten; maar de indruk, dien zijn +geduchte omvang en diepte op mij maakten, was onbeschrijfelijk. Welk +eene verbazende kracht, riep ik uit, moet de natuur ontwikkelen, om den +lavastroom uit dien ontzettenden afgrond tot aan den rand des kraters +op te voeren!”</p> +<p>De reizigers hadden den nacht op den top willen doorbrengen; maar de +omstandigheden gedoogden dit niet. De beide gidsen, die zich weder bij +hen hadden gevoegd, vormden nu van de <i>petates</i> of matten, die zij +medegenomen hadden, eene soort van sleden, met behulp waarvan Von +Müller en de zijnen zich met zulk eene snelheid langs de steile, +bevroren berghelling naar beneden lieten glijden, dat hunne vaart op +sommige oogenblikken veel naar een val geleek. Bij hunne terugkomst te +San Andres Chalchicomula, werden zij door de bevolking feestelijk +ingehaald. De piek van den Orizaba—Cilalteptl of Berg van het +gestarnte genaamd—is, volgens Von Müller’s berekening, +niet minder dan 5527 Ned. el hoog; door anderen wordt zijne hoogte +echter op nog geen 5300 el geschat.</p> +<p>Jalapa, aan welke stad de bekende medicinale wortel, die hier in +’t wild groeit, zijne naam ontleent, is niet zeer groot—zij +telt ongeveer 12000 inwoners—maar allerfraaist gelegen, en zoo +gezond dat het een toevluchtsoord is voor kranken en zwakken uit den +omtrek, vooral gedurende die gedeelten des jaars, waarin de vomito +zijne verwoestingen langs de <span class="pagenum">[<a id="xd20e856" +href="#xd20e856" name="xd20e856">34</a>]</span>kust en in de vlakte +aanricht. Het plantenrijk is hier misschien weelderiger dan ergens +elders in Mexiko en vervult de lucht met de heerlijkste geuren. De tint +der bevolking is er blanker dan in het binnenland, en de vrouwen van +Jalapa gaan zelfs voor de schoonste des lands door.</p> +<p>Niet slechts de jaarmis, maar ook de gewone markten worden te Jalapa +ongemeen druk bezocht. Onder de velen, die van alle kanten hunne +koopwaren hier komen brengen, onderscheiden zich de bloemen- en +fruitverkoopsters van eene op eenigen afstand der stad gelegen streek, +door het teekenachtige en inderdaad klassieke van hare gestalte en +kleeding. Deze laatste bestaat uit eene meestal witte <i>sarape</i> +(mantel) en een rooden, gelen of blauwen rok, even als de mantel +prijkende met een zoom van eene sterk afstekende kleur, die met +eigenaardige figuren in bijna etrurischen stijl, versierd is. Ze hebben +fraai gekruld zwart haar of dragen het in sierlijke vlechten, door +welke roode linten of koorden zijn gestrengeld.—Nog andere typen +trekken op deze markten de aandacht van den vreemdeling. Onder anderen +is dit het geval met den indiaanschen mandenkoopman. Het zoogenaamde +markt-zonnescherm is hier, even als op andere plaatsen in Mexiko, zeer +in zwang, en voor de kleinere kramers, die er geen tenten op na houden, +eene onontbeerlijke beschutting tegen de tropische zon.</p> +<p>In den omtrek van Jalapa ligt de bekende hacienda Mango de Clavo, +waar generaal Santa-Anna—die gedurende ruim een veertigtal jaren, +in hoedanigheid van legerhoofd, president of dictator der mexikaansche +republiek, dikwerf eene allerbelangrijkste rol speelde—zich +veelal ophield wanneer hij niet verbannen was; in welk geval Carthagena +in Nieuw-Grenada of Cuba hem tot wijkplaats verstrekte.</p> +<p>Hoewel Jalapa de officiëele hoofdstad van den staat Vera-Cruz +is, kan de stad van dien naam toch als de gewichtigste van dien staat +worden beschouwd. Zij is tevens de voornaamste van al de havens van +Mexiko, daar hare scheepvaartbeweging, ondanks de onveiligheid der +reede, gemiddeld de helft van die der gezamenlijke mexikaansche havens +bedraagt.<a class="noteref" id="xd20e867src" href="#xd20e867" name= +"xd20e867src">4</a> In 1856 werden in geheel Mexiko slechts een +duizendtal schepen, een inhoud van honderd-duizend ton hebbende, in- en +uitgeklaard, en daarvan deden alleen 435 zeilschepen, te zamen 67,423 +ton metende, en 104 stoomvaartuigen de haven van <span class="corr" id= +"xd20e876" title="Bron: Vera Cruz">Vera-Cruz</span> aan. Ongeveer de +helft der genoemde duizend vaartuigen bestond uit kustvaarders. De +belangrijkste mexikaansche havens, na Vera-Cruz, zijn Acapulco, +Tampico, Mazatlan en Matamoras.</p> +<p>Gedurende de drie laatste jaren voor 1864 is, ten gevolge der +buitengewone omstandigheden, het verkeer te <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e881" href="#xd20e881" name= +"xd20e881">35</a>]</span>Vera-Cruz natuurlijk sterk verminderd. Uit een +dezer dagen bekend geworden feit blijkt echter, dat het zich van de +geleden schokken wondersnel herstelt. De invoerrechten te Vera-Cruz +hebben namelijk over de negen eerste maanden van dit jaar (1864) +2,445,292 piasters opgebracht: met andere woorden <i>drie</i> maal meer +dan gedurende ’t zelfde tijdvak van 1863, en slechts weinig +minder dan zij (in evenredigheid) gemiddeld over de jaren 1856–60 +bedroegen.</p> +<p>De haven van Vera-Cruz is slechts eene reede tusschen den vasten wal +en San-Juan d’Ulloa, het kasteel of versterkte eiland, dat de +stad dekt en reeds zoo menig bombardement onderging. Vera-Cruz is fraai +en regelmatig gebouwd en bezit vele schoone kerken en andere openbare +gebouwen. In weerwil echter dat deze stad het middenpunt vormt van het +verkeer tusschen het voormalige Nieuw-Spanje en Europa, en +Mexiko’s voornaamste haven is, telt zij niet meer dan 18,000 +inwoners. De oorzaak daarvan moet hoofdzakelijk worden gezocht in de +omstandigheid, dat Vera-Cruz, door zijne ongunstige ligging tusschen +moerassen en zandwoestijnen en door de verschroeiende zuide- en +verstijvende noordewinden, die afwisselend langs deze kust heerschen, +gedurende een groot deel des jaar door de gele koorts wordt +geteisterd.</p> +<p>Vier en een half uur van Vera-Cruz ligt het dorp Oud-Vera-Cruz, de +plek waar Cortez op Goeden Vrijdag van het jaar 1519 (21 April) aan wal +stapte, en waar nog in dat zelfde jaar eene stad door hem gebouwd werd, +aan welke hij, naar aanleiding van den dag waarop hij geland was, den +naam Vera-Cruz (het ware kruis) gaf. Deze stad moest echter om de +ongezondheid der plek, drie jaren later zuidwaarts worden verlegd. De +nieuwe stad, Antigua geheeten, werd evenwel om dezelfde reden weder +verlaten, toen de spaansche onderkoning Monterey, op ’t laatst +der 16<sup>de</sup> eeuw, overging tot het bouwen der tegenwoordige +stad Vera-Cruz.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="xd20e894"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 id="xd20e895" class="main">VIII.</h3> +<div class="argument"> +<p class="first">De bouwvallen bij Palenque en +Chichen-Itza.—Processie te Merida.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen Francisco Hernandez de Cordova, in 1517, van San +Domingo in het schiereiland Yucatan kwam, vond hij het in verscheidene +kleine staatjes gesmaldeeld; hij vernam echter van de ingezetenen, dat +deze oostelijke uithoek van Mexiko sedert onheugelijke tijden +één rijk had uitgemaakt, maar dat omstreeks zeventig +jaren vóór zijne komst de verschillende hoofden des volks +hunne onafhankelijkheid bevochten en de prachtige en groote hoofdstad +Mayapan verwoest hadden. Twee en een halve eeuw ruim verliepen er +voordat deze mondelinge overlevering op onwederlegbare wijze bevestigd +werd, en men door het ontdekken van overoude bouwgewrochten in de +bosschen van het aan Yucatan grenzende Chiapas tot de overtuiging kwam, +dat het schiereiland in een ver verleden tijd een machtigen staat had +gevormd, die niet onder de heerschappij der Azteken en Tolteken +gestaan, en welks bevolking een nog hoogeren trap van beschaving +bereikt <span class="pagenum">[<a id="xd20e902" href="#xd20e902" name= +"xd20e902">36</a>]</span>had, dan waarop die vroegste bewoners der +overige deelen van Mexiko stonden. Hoogst merkwaardig zijn de +uitgestrekte bouwvallen, door kapitein Antonio de Rio en don Jose +Alonso in 1787, bij Palenque in den mexikaanschen staat Chiapas +ontdekt, maar, ten gevolge der verregaande lauwheid van het spaansche +bestuur, eerst in 1822 door kapitein Dupaix beschreven en in plaat +gebracht. Niet minder belangrijk echter en wellicht nog uitgestrekter, +zijn de ruïnen, in 1842 door een noord-amerikaansch reiziger te +Chichen-Itza bij Uxmal in Yucatan ontdekt, en die, naar men meent, tot +eene stad behoord hebben, welke „een der grootste was die ooit op +de aarde bestonden.”</p> +<p>De fransche natuuronderzoeker Charnay gevoelde zich, door hetgeen +hij omtrent deze bouwvallen gelezen en vernomen had, in 1860 +aangespoord om eene reis naar Yucatan te ondernemen, uitsluitend met +het doel om door middel der photographie getrouwe afbeeldingen van een +deel dezer ruïnen te verkrijgen. De plaat, die wij op bladz. +<a href="#pb21" class="pageref">21</a> mededeelen, en die van den +bouwtrant der te Chichen-Itza ontdekte gebouwen een juiste voorstelling +geeft, toont genoegzaam tot welk een hoogte de oude bewoners des lands +het in de bouwkunst gebracht hadden, en doet tevens zien in welken +toestand hunne fraaie bouwgewrochten zich tegenwoordig bevinden.</p> +<p>Het belangwekkendste der gebouwen; door den heer Charnay in plaat +gebracht, is het zoogenaamde „Nonnenpaleis,” waarvan hij +drie afbeeldingen gaf, één van het voorfront en twee van +de noordzijde. Hij noemt dit gebouw Chichen-Itza’s juweel, om den +rijkdom van beeldwerk en andere versieringen, dien zijne gevels ten +toon spreiden en die hem aan den bouwtrant der Chineezen en Japaneezen +herinnerde, te meer nog omdat de vorm van het gebouw naar een +chineeschen koffer gelijkt; punten van overeenkomst, waardoor de +meening dat de Chineezen reeds in de eerste eeuwen onzer jaartelling +met Amerika bekend waren, waarschijnlijk op nieuw versterkt zal worden. +Het inwendige van dit gebouw bestaat uit vijf zalen, welke, even als +die der te Palenque ontdekte paleizen, volkomen op elkaar gelijken.</p> +<p>Een ander gebouw, door Charnay afgebeeld, wordt door de inboorlingen +„de kerk” genoemd. Hij gelooft echter met velen, dat het +tot een circus of worstelperk voor het aankomend geslacht gediend +heeft, iets waaromtrent het allegorische van het beeldwerk waarmede +zijne gevels prijken, naar zijne meening, geen twijfel overlaat. Aan +het gebouw, waarvan de afbeelding in dit blad voorkomt, wordt, Charnay +weet niet op welken grond, de naam van „gevangenis” +gegeven. Het is niet het rijkst versierde, maar wel het best bewaarde +der in plaat gebrachte monumenten.</p> +<p>Acht dagen hield de heer Charnay zich te midden der ruïnen op, +werwaarts hij door eenige ingezetenen van het schiereiland en een +geleide van Indianen en soldaten vergezeld was geworden. Voordat men de +bouwvallen kon genaken, moest men zich met de bijl een weg door de +lianen, heesters en doornstruiken banen, waarmede zij bedekt en omgeven +waren. De komst <span class="pagenum">[<a id="xd20e915" href= +"#xd20e915" name="xd20e915">37</a>]</span>van het reisgezelschap joeg +de eenig overgebleven bewoners dezer verblijven, slangen, iguanen of +groote hagedissen en vogels met ongemeen fraaie vederen, op de vlucht. +Des nachts moesten er rondom de hangmatten vuren ontstoken worden, om +de tijgers op een eerbiedigen afstand te houden.</p> +<p>Merida, Yucatans hoofdstad, werd door den heer Charnay in de +Heilige-week van 1860 bezocht. Hij was bij die gelegenheid getuige van +vele kerkelijke optochten en feesten, die in Mexiko misschien nog +veelvuldiger dan in eenigen anderen katholieken staat plaats hebben, +omdat de mexikaansche geestelijkheid zich overtuigd houdt, dat de +Christenen uit de Indianen grootelijks behoefte hebben om de voorwerpen +hunner aanbidding en vereering verzinnelijkt te zien. Van een gedeelte +der processie op Goeden Vrijdag gehouden deelt Charnay de +photographische afbeelding mede, die op bladz. 13 voorkomt. De vrouw, +die de Heilige Moedermaagd voorstelde, was met eene menigte paarlen en +diamanten versierd, en werd door de Heilige Elisabeth gevolgd, die zich +geheel aan hare droefheid overgaf. Bij den ernstigen aard van den +optocht en bij de prachtige kostumen stak het echter zeer af, dat het +orkest ’t welk den trein opende, en zelfs de muziek in de kerk, +enkel uit een draaiorgel bestond. Des avonds waren de vensters der +huizen bij het voorbijtrekken van den stoet met duizende waskaarsen +verlicht, en eene overgroote volksmenigte in bonte, schilderachtige +kleederdracht, onder welke ook vele aanzienlijke vrouwen waren, sloot +zich, met brandende kaarsen in de hand, aan den optocht aan.</p> +<div class="figure xd20e920width"><img src="images/p1865-024.jpg" alt= +"De ruïnen van Tlalmanalco." width="720" height="539"> +<p class="figureHead">De ruïnen van Tlalmanalco.</p> +</div> +<hr class="tb"> +<p>Hier nemen wij afscheid van dit schoone land, door de natuur zoo +mild gezegend, met zoo oneindig vele hulpbronnen en schatten van +allerlei aard begiftigd, en toch zoo rampzalig, machteloos worstelende +tegen den druk van een noodlot, dat alle waarachtige ontwikkeling +onmogelijk maakt. Inderdaad, daar schijnt een fatum te rusten op +verreweg de meeste dezer amerikaansche republieken, met bijkans +wanhopige regelmatigheid rondgevoerd in den fatalen toovercirkel van +anarchie en despotisme, zonder dat hetzij de vrijheid, hetzij het +gezag, zich immer op vaste grondslagen vestigen, in ware en vruchtbare +harmonie ontwikkelen kunnen. Een onderzoek naar de oorzaken van dit +verschijnsel zou ons te ver voeren: hopen wij slechts dat +spaansch-Amerika eenmaal een man moge vinden, die uit dezen rampzaligen +baaierd orde weet te scheppen.</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e106" href="#xd20e106src" name="xd20e106">1</a></span> De +eigenlijke spelling is Mejiko, waarbij de <i>j</i> als onzen <i>ch</i> +wordt uitgesproken—Mechiko.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e149" href="#xd20e149src" name="xd20e149">2</a></span> Die wensch, +wij weten het, werd niet vervuld; de edele, ridderlijke, maar +onvoorzichtige Maximiliaan viel als slachtoffer dezer gewaagde +onderneming, als slachtoffer misschien ook zijner illusie, dat het +mogelijk was een volk van roovers en bandieten te regeeren met behulp +eener opgeschroefde phraseologie. Hij werd, wij weten het allen, op +bevel van Juarez als een gemeen misdadiger, doodgeschoten, nadat +Frankrijk, hetwelk hem naar Mexiko riep, hem in den steek gelaten +had.—Het is hier niet de plaats over deze zooveel besproken, in +de gevolgen zoo bedenkelijke mexikaansche expeditie uit te weiden: men +mag echter veilig aannemen, dat de uitkomst, en dus ook het algemeene +oordeel over de zaak, geheel anders zou geweest zijn, indien niet, +vooral door de onbegrijpelijke politiek van Engeland, waarop Napoleon +zeker niet kon rekenen, de oorlog tusschen de noordelijke en zuidelijke +staten der Unie den uitslag gehad had, dien wij kennen, en die de +verwezenlijking van Napoleons verziende plannen onmogelijk maakte. +(<span class="sc">Red.</span>)</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e817" href="#xd20e817src" name="xd20e817">3</a></span> Wat er van +deze plannen sedert geworden is, weten wij niet. De ongelukkige +Maximiliaan had wel aan andere dingen te denken dan verbetering van +wegen en spoorweg-concessies; en bij den normalen staat van anarchie en +revolutie, waartoe Mexiko sedert weer is teruggekeerd, zal er van dit +alles ook wel niet veel zijn gekomen.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e867" href="#xd20e867src" name="xd20e867">4</a></span> Wij hebben +op blz. 2, 2e kol., verkeerdelijk gezegd, dat de daar genoemde cijfers +van in- en uitvoer den handel van <i>Mexiko</i> over 1856–60 +vertegenwoordigden: zij hebben enkel betrekking op het handelsverkeer +van <i>Vera-Cruz</i>. In 1856 beliep de algemeene invoer in Mexiko 65 +en de algemeene uitvoer 70 millioen gulden.</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div class="div1" id="toc"> +<h2 class="main">Inhoudsopgave</h2> +<ul> +<li><a href="#a1865-01">Mexiko.</a> +<span class="tocPagenum"><a class="pageref" href= +"#xd20e89">7</a></span> +<ul> +<li><a href="#xd20e98">I.</a> <span class= +"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e99">7</a></span></li> +<li><a href="#ch1.2">II.</a> <span class= +"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e160">11</a></span></li> +<li><a href="#xd20e288">III.</a> <span class= +"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e289">16</a></span></li> +<li><a href="#xd20e488">IV.</a> <span class= +"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e489">20</a></span></li> +<li><a href="#xd20e638">V.</a> <span class= +"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e639">23</a></span></li> +<li><a href="#xd20e701">VI.</a> <span class= +"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e702">26</a></span></li> +<li><a href="#xd20e778">VII.</a> <span class= +"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e779">29</a></span></li> +<li><a href="#xd20e894">VIII.</a> <span class= +"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e895">35</a></span></li> +</ul> +</li> +</ul> +</div> +<div class="transcribernote"> +<h2 class="main">Colofon</h2> +<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> +<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen +overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de +Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a class= +"exlink" title="Externe link" href= +"http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line +gedistribueerd correctie team op <a class="exlink" title="Externe link" +href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> +<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost +and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it +away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License +included with this eBook or online at <a class="exlink" title= +"Externe link" href= +"http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p> +<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online +Distributed Proofreading Team at <a class="exlink" title="Externe link" +href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> +<h3 class="main">Codering</h3> +<p class="first">Dit bestand is in de oude spelling. Er is geen poging +gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde van +de regel zijn hersteld.</p> +<p>Verschenen in „De Aarde en haar volken,” jaargang +1865.</p> +<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>2011-06-05 begonnen.</li> +</ul> +<h3 class="main">Externe Referenties</h3> +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn +dat deze links voor u niet werken.</p> +<h3 class="main">Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%" summary= +"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e139">10</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">repubiek</td> +<td class="width40" valign="bottom">republiek</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e146">10</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Oosterijk</td> +<td class="width40" valign="bottom">Oostenrijk</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e217">12</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40" valign="bottom">.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e391">17</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">voorstapt</td> +<td class="width40" valign="bottom">voortstapt</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e429">17</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">wordeu</td> +<td class="width40" valign="bottom">worden</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e644">23</a>, <a class="pageref" href="#xd20e686">25</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Guadelupe</td> +<td class="width40" valign="bottom">Guadalupe</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e718">26</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">terugkeeeren</td> +<td class="width40" valign="bottom">terugkeeren</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e773">29</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40" valign="bottom">”</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e800">30</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">reehtvaardigen</td> +<td class="width40" valign="bottom">rechtvaardigen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e876">34</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Vera Cruz</td> +<td class="width40" valign="bottom">Vera-Cruz</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Mexiko, by Anonymous + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MEXIKO *** + +***** This file should be named 36440-h.htm or 36440-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/6/4/4/36440/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> |