31 files changed, 4721 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/36440-8.txt b/36440-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..5e46778
--- /dev/null
+++ b/36440-8.txt
@@ -0,0 +1,1839 @@
+The Project Gutenberg EBook of Mexiko, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Mexiko
+       De Aarde en haar volken, Jaargang 1865
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: June 15, 2011 [EBook #36440]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MEXIKO ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+                        DE AARDE EN HAAR VOLKEN.
+
+                                MEXIKO.
+
+
+
+I.
+
+    Geschiedkundige bijzonderheden.
+
+
+Veel vroeger dan de overige oorspronkelijke bewoners der nieuwe
+wereld, en lang voor de aankomst der Europeanen in Amerika, waren de
+oude inboorlingen van Mexiko [1], de Tolteken en na hen de Azteken,
+tot eene vrij hooge mate van beschaving opgeklommen. Niet alleen
+weefden zij reeds zeer vroegtijdig tapijten en andere wollen stoffen
+en smeedden zij wapens en goud- en zilverwerk, maar zij waren ook
+bedreven in bouw-, beeldhouw-, schilder- en toonkunst, en beoefenden
+reeds lang vóór de ontdekking van Amerika door Columbus, met vrucht
+wetenschappen en letteren. Over de hoogte waarop zij in dit laatste
+opzicht stonden, zouden wij ongetwijfeld een veel grondiger oordeel
+kunnen vellen, wanneer niet, door den te ver gedreven geloofsijver
+der spaansche veroveraars, de gansche schat zoowel van handschriften
+als van schilderijen, dien onder anderen het paleis der oude Caciken
+of schatplichtige vorsten van Tezcuco bevatte, aan de vlammen was
+prijs gegeven.
+
+Vooral waren de oude Mexikanen zeer bedreven in de bouwkunst. Even als
+bij de oude Egyptenaren, waren vele hunner bouwgewrochten pyramidaal-,
+andere echter ook kubiekvormig. Tot de meest bekende monumenten der
+oude mexikaansche architectuur behooren de pyramiden van Papantla,
+Teotizuacan en Cholula. Ofschoon de overoude "drijvende tuinen"
+der mexikaansche meren, en inzonderheid die van het niet ver van
+de hoofdstad gelegene Chalco-meer, beroemd zijn, stond echter,
+naar 't schijnt, de landbouw bij de Azteken op geen zeer hoogen
+trap van ontwikkeling. Deze weelderige vrucht- en bloemwaranden,
+chinambas geheeten, die werkelijk voor een gedeelte "drijven",
+en uit reusachtige, door riet, wortels en boomtakken saamverbonden
+aardschollen of zoden bestaan, hadden vermoedelijk hare wording te
+danken aan de behoefte, om de hoofdstad en andere groote steden van
+groenten te voorzien.
+
+In weerwil van hunne vordering in beschaving, kenmerkte de heidensche
+eeredienst der Azteken zich door eene verregaande barbaarschheid: de
+menschenoffers, ter eere van den god Huitzilopochtli, werden misschien
+nergens elders op zoo groote schaal gebracht. Het christendom, door
+Cortez en zijne opvolgers in het land ingevoerd, maakte hieraan een
+einde; ofschoon men daarbij, zoowel als bij de verovering des lands,
+op eene wijze te werk ging, die weinig tot eer van de belijders der
+nieuwe eeredienst strekte. Alle pogingen van Karel V en van andere
+goedgezinden om verdraagzaamheid te kweeken en het lot der nieuwe
+onderdanen van het spaansche rijk te verzachten, leden schipbreuk
+eensdeels op de geestdrijverij der veroveraars, anderdeels op het
+ruwe egoïsme van het heir van gelukzoekers, dat de nieuwe wereld
+weldra overstroomde. De onderkoningen die over Mexiko regeerden en in
+den regel slechts voor vijf jaren benoemd werden, waren insgelijks
+meestal enkel op het bijeenschrapen van rijkdommen en op de strenge
+handhaving van hun gezag bedacht; zoodat de afstammelingen van de
+oorspronkelijke bewoners des lands dikwijls maar al te veel reden
+hadden om aan hunne vaderen de vrijheid en welvaart te benijden,
+door dezen onder Montezuma en diens voorgangers genoten.
+
+Slecht bestuurd, aan de belangen van het moederland opgeofferd, door
+eene bekrompene handelsstaatkunde in zijne ontwikkeling belemmerd,
+was het geen wonder dat Mexiko zich in 1810 de omstandigheden waarin
+Spanje verkeerde ten nutte maakte om, even als de overige spaansche
+koloniën in Amerika, het juk af te werpen, waaronder het drie eeuwen
+gezucht had. Dat die omwenteling in het mexikaansche rijk op eene
+meer geweldige wijze dan ergens elders in spaansch Amerika plaats
+had, was zeker voor een goed deel hieraan te wijten, dat in Mexiko
+een groot gedeelte der bevolking uit geboren Spanjaarden bestond.
+
+Nadat Ferdinand VII op den troon hersteld was, deed hij wel herhaalde
+pogingen om zijne verloren bezittingen in Amerika te heroveren,
+maar dit plan moest hij ten laatste opgeven; en in 1821 werd het
+gemeenebest Mexiko door het voormalige moederland voor onafhankelijk
+verklaard. Men besloot daarop, den republikeinschen tegen den
+monarchalen regeeringsvorm te verwisselen; en daar Spanje weigerde de
+kroon voor een zijner Infanten aan te nemen, werd in Februari 1822 de
+overste Iturbide, onder den naam van Augustinus I, te Mexiko tot Keizer
+uitgeroepen: eene waardigheid, waarvan hij echter na verloop van een
+jaar reeds weder afstand moest doen, daar de republikeinsche partij
+hem te sterk werd. Het keizerrijk werd nu in een bondgenootschappelijk
+gemeenebest hervormd, samengesteld uit één bondgenootschappelijk
+district, een zeker aantal staten en "territoriën."
+
+In de veertig jaren die sedert verliepen, werd Mexiko door niet
+minder dan tweehonderdzestig opstanden geschokt, bij welke nu eens de
+"republikeinen", ook liberalen of federalisten genoemd, dan weder de
+conservatieven, anders voorstanders van een gecentraliseerd gezag of
+clericalen geheeten, de bovenhand behielden. Het behoeft nauwelijks
+opmerking, dat die onophoudelijke opstanden en omwentelingen de reeds
+zoozeer verzwakte krachten en verwaarloosde hulpbronnen des lands met
+volslagen ondergang bedreigden. Wat de gevolgen van dezen toestand
+waren, en hoezeer de innerlijke ontwikkeling des lands daaronder
+leed, blijkt genoegzaam uit het feit, dat een land zoo vruchtbaar
+en rijk als Mexiko, 't welk bovendien aan twee wereldzeeën gelegen
+is, eene oppervlakte van meer dan 40,000 vierk. mijlen en nagenoeg
+8,300,000 inwoners heeft, van 1856--1860 gemiddeld voor niet meer
+dan 18 millioen guld. 's jaars uitvoerde, tegen een invoer van ruim
+31 millioen guld.; terwijl Peru, met eene oppervlakte van 24,000
+vierk. mijlen en eene bevolking van 2,500,000 zielen, in 1862 voor 83
+mill. gld. uitvoerde en voor 68 mill. gld. invoerde; en het zooveel
+minder belangrijke Venezuela, dat iets meer dan anderhalf millioen
+inwoners telt, in hetzelfde jaar nog voor 40 mill. gld. in zijnen
+handel omzette. De toestand waarin het mexikaansche rijk verkeerde,
+deed dan ook duchten, dat het, wat vroeger of later, eene maar
+al te gemakkelijke prooi der noord-amerikaansche Unie zou worden,
+waarin reeds achtereenvolgens het goudrijke Opper-Californië, Texas
+en Nieuw-Mexiko, vroeger deelen van het mexikaansche gebied, werden
+ingelijfd. Een der gevolgen van deze gebeurtenis zou toen voorzeker
+geweest zijn de wederinvoering in het veroverde rijk van de slavernij,
+die er reeds vóór jaren werd afgeschaft.
+
+Toen nu in 1857 alweder eene ernstige worsteling ontstond
+tusschen de behoudende partij met den president Miramon, en de
+republikeinsche met Benito-Juarez aan 't hoofd, besloten Frankrijk,
+Spanje en Groot-Brittannië, op de dringende aanzoeken hunner in Mexiko
+gevestigde onderdanen, tot het uitzenden eener vereenigde expeditie,
+ten einde van de republiek waarborgen voor de veiligheid der zich
+op haar gebied bevindende vreemdelingen en voldoening der aan dezen
+verschuldigde gelden te eischen, welke een bedrag van nagenoeg 41
+millioen piasters of ruim 102 millioen gulden beliepen.
+
+De uitslag dier belangrijke expeditie is bekend. Aanvankelijk
+vermoedde men dat Spanje de herovering zijner oude kolonie in het
+schild voerde, en zich ter uitvoering van dit plan van de hulp
+van Frankrijk en Engeland verzekerd had. Nauwelijks evenwel waren
+de eskaders uitgezeild, of er verbreidde zich een geheel ander
+gerucht, dat namelijk keizer Napoleon's geheime bedoeling met de
+onderneming was, om aan den jammerlijken toestand van Mexiko,
+des noods door omverwerping van den bestaanden regeeringsvorm,
+een einde te maken. Nadat dit gerucht zich bevestigd had, trokken
+de beide bondgenooten des keizers zich terug; en nu legde hij zijn
+wel van vele zijden aangevallen en wat den vorm betreft geenszins
+onberispelijk, maar metterdaad praktisch en menschlievend plan geheel
+alleen ten uitvoer.
+
+Eene maand nadat de Franschen, na Juarez wel niet geheel ten onder
+gebracht, maar toch onschadelijk gemaakt te hebben, de hoofdstad
+binnenrukten, werd door eene vergadering van mexikaansche notabelen,
+met 231 tegen 19 stemmen, tot de invoering eener "erfelijke getemperde
+monarchie", met een katholiek souverein, den titel van keizer voerende,
+besloten, en te gelijker tijd bepaald, dat de keizerlijke kroon in de
+eerste plaats aan den aartshertog Ferdinand Maximiliaan van Oostenrijk,
+oudsten broeder van keizer Frans Joseph, zou worden aangeboden. De
+aartshertog--een man, gunstig bekend om zijne schranderheid, humaniteit
+en andere eigenschappen, geschikt om de liefde van een volk te
+winnen--aarzelde niet deze gewichtige roeping te aanvaarden; en het
+is voorzeker de wensch van alle weldenkenden in de beide halfronden,
+dat de offers door Frankrijk gebracht, en de ijver waarmede de nieuwe
+monarch bezield is, heilrijke vruchten zullen dragen, en het dezen
+laatste vooral spoedig gelukken moge de noodlottige partijschap die
+de Mexikanen verdeelt, uit te roeien. [2]
+
+Wij willen in de eerste plaats de hoofdstad van het oude rijk van
+Montezuma en haren naasten omtrek bezoeken, om vervolgens nog een
+paar andere punten van het mexikaansche gebied aan te doen.
+
+
+
+
+II.
+
+    De vallei van Mexiko.--De Desague van Huehuetoca.--De
+    hoofdstad.--De Kathedraal.--De Plaza de Armas.--De Plazuelo van
+    Santo Domingo.--Het klooster van Barmhartigheid.--De Salto del
+    Agua.--Markten.
+
+
+De vallei, te midden waarvan zich het Venetië der Azteken verheft,
+vormt een ovaal van achttien mijlen in de lengte en van ongeveer
+twaalf in de breedte, en wordt door een krans van porfierrotsen
+omgeven, wier afwisselende lijnen het schilderachtigst effect te weeg
+brengen. De Iztaccihuatl of Witte-Vrouw, die door den glans van haren
+altijd besneeuwden top, het oog schier verblindt, en de Popocatepl
+of Rookende Berg, de hoogste bergspits van Mexiko en wellicht de
+sierlijkste vulkaan der gansche wereld, die beiden ten zuidwesten van
+de hoofdstad liggen, vormen als 't ware den sluithaak dezer prachtige
+keten. Hoewel de laatste dezer bergen zijnen naam nog maar al te zeer
+rechtvaardigt, en de bewoners der hoofdstad zich steeds met angst en
+schrik de geduchte aardbeving van 1858 herinneren, is de mexikaansche
+vallei voor het tegenwoordige veel minder vulkanisch dan vroeger.
+
+Zes groote meren nemen een aanzienlijk deel van de oppervlakte der
+vallei in. Tegenover Huehuetoca ligt het meer Zumpango; daarna volgen,
+in eene zuidelijke richting, die van Jaltocan en San-Cristoval, het
+groote meer van Tezcuco; en eindelijk die van Jochimilco en Chalco,
+welke slechts door een straatweg vaneen worden gescheiden. Van al
+die meren is het water zoet, uitgenomen van het Tezcuco-meer, welks
+water brak is.
+
+Groote belangstelling verdient in deze vallei de vermaarde "desague"
+van Huehuetoca: een dwars door het hooge gebergte gegraven kanaal,
+ter afleiding van de rivier Guantitlan--die zich vroeger in het
+Zumpango-meer stortte, hetgeen veelvuldige overstroomingen ten gevolge
+had--naar de ruim 200 voet lager gelegen Rio de Tula, die zich in
+den mexikaanschen zeeboezem ontlast. Dit reusachtige werk, in 1607
+begonnen, werd eerst in 1789 voltooid, hoewel er schier onophoudelijk
+15,000 Indianen aan arbeidden. Het kostte millioenen schats en, zoowel
+ten gevolge van vermoeienis, ziekte en harde behandeling, als van
+herhaalde instortingen van bergwanden, duizenden menschenlevens; maar
+nog bereikt het in verre na niet het nut, dat het zou kunnen opleveren
+wanneer het met het Tezcuco-meer in gemeenschap was gebracht, daar
+alsdan de hoofdstad niet langer, zoo als thans, aan overstroomingen
+blootgesteld en, bij droogte, van toevoer van water uit de bovenvallei
+verstoken zou zijn. In 1804 werd wel door den onderkoning Iturrigaray,
+op raad van Humboldt, last tot voltooiing der grootsche onderneming
+gegeven, maar de geduchte hinderpalen die het terrein tusschen Mexiko
+en Huehuetoca oplevert, deden den arbeid staken.
+
+Mexiko, niet slechts de grootste en schoonste stad des rijks, maar
+ook de prachtigste stad van Noord-Amerika en misschien regelmatiger
+en grootscher gebouwd dan eenige andere stad der wereld, droeg,
+lang voordat Europa het bestaan van Amerika nog vermoedde, den naam
+van Tenochtitlan. Deze residentie der Aztekenkoningen deed geenszins
+onder in luister en grootte voor de hedendaagsche hoofdstad van het
+mexikaansche rijk. Men kan dit alleen reeds nagaan uit de schier
+fabelachtige berichten, die tot ons kwamen omtrent hare talrijke en
+weidsche tempels en het beroemde paleis van Montezuma, dat twintig
+poorten of ingangen had, onder zijn overgroot aantal zalen er ééne
+bezat die drie duizend personen kon bevatten, en waarin zich onder
+anderen eene menagerie bevond, welker vogelen-afdeeling alleen,
+naar verzekerd wordt, zóó groot was, dat er driehonderd personen
+aan verbonden waren. Van deze luisterrijke oude hoofdstad, die
+door Cortez nagenoeg geheel geslecht werd,--voornamelijk omdat zij
+sedert onheugelijke tijden het tooneel eener afgoderij was geweest
+die, volgens de getuigenis van Zumarragia, den eersten bisschop van
+Mexiko, jaarlijks meer dan 20,000 menschenoffers eischte;--is niets
+meer in wezen; hoewel er van tijd tot tijd nog genoeg overblijfselen
+worden opgegraven, om de nasporingen der geschied- en oudheidkundigen
+te beloonen.
+
+Het hedendaagsche Mexiko, dat ruim 13,000 voet van het Tezcuco-
+en omstreeks tweemaal zoover van het Chalco-meer verwijderd, en
+ruim 7000 voet boven den spiegel der zee verheven ligt, telt eene
+bevolking van 206,000 zielen. Die bevolking bestaat, even als door
+het geheele land, uit de navolgende rassen: Guachupinen (Europeanen,
+meestal Spanjaarden), Creolen (inboorlingen van onvermengd spaansch
+of europeesch ras), Mestizen (afkomelingen van blanken en Indianen),
+Mulatten (afkomelingen van blanken en negers), Zambos (afkomelingen van
+negers en Indianen); voorts uit enkele echte Indianen (onverbasterde
+afkomelingen van de oorspronkelijke bewoners des lands), die
+zich evenwel meestal ver van de steden ophouden; eindelijk uit de
+onderrassen, die uit het kruisen dezer verschillende hoofdrassen
+ontstonden.
+
+De huizen der hoofdstad, over 't geheel stevig gebouwd, hebben
+meerendeels twee hooge verdiepingen en ruime vertrekken, terwijl
+de gevels schier zonder uitzondering witgepleisterd of met kalk
+bestreken zijn. Op de hoeken der huizen bevinden zich nissen met het
+beeld der H. Maagd of van den eenen of anderen heilige. De daken of
+azoteas (terrassen) zijn plat en veelal met eene sierlijke balustrade
+omgeven. De straten zijn fraai geplaveid, van weêrszijden van trottoirs
+voorzien en meest allen breed en rechthoekig.
+
+De hoofdstad bezit niet minder dan zestig kerkgebouwen en veertig
+kloosters. Heeft men echter de kathedraal en haren sagrario (kapel),
+het klooster van San-Fransisco met zijne twee kerken en drie kapellen
+en zijn ongemeen prachtigen gevel, de kerken van het nonnenklooster
+der Menschwording en die van de Jezuïeten der Professa bezichtigd, dan
+kan men zich vergenoegen met op de overige slechts in het voorbijgaan
+een blik te werpen.
+
+Boven alles wordt het oog geboeid door de hoofdkerk, die op dezelfde
+plek staat waar zich weleer de aan den oppersten mexikaanschen
+krijgsgod Huitzilopochtli gewijde, luisterrijke tempel verhief,
+in welken zeker niet het geringste gedeelte der gruwzame offers
+voltrokken werd, met welke de Azteken hunne vertoornde godheden
+meenden te kunnen verzoenen. Deze kathedraal vormt de noordzijde der
+Plaza de Armas, het Wapen- of ook wel Constitutie-plein geheeten,
+en wekt door hare grootsche afmetingen, de schoone evenredigheid die
+tusschen hare verschillende deelen heerscht, en den smaak waarmede
+de bouwkunstige versieringen zijn aangebracht, hooge bewondering. In
+den voorgevel bevinden zich drie deuren, die tot het schip en de
+beide zijbeuken toegang verleenen. Het middengedeelte van den gevel,
+dat veel hooger dan de zijgedeelten is, prijkt met een aantal schoone
+beelden en sierlijke dorische en korinthische zuilen. Boven het schip,
+dat insgelijks veel hooger dan de zijbeuken is, verheft zich een in
+edelen stijl gebouwde en met vele beelden omringde hooge koepel. Binnen
+in het tempelgebouw wordt het oog niets dan goud en zilver gewaar. Men
+vindt hier eene beeldengroep, Maria's hemelvaart voorstellende, die
+uit massief goud vervaardigd is. De zilveren hostiekas en de zilveren
+kroonkandelaar vóór het hoofdaltaar zijn verscheidene tonnen schats
+waard. Bovendien wordt in deze kathedraal een tal van diamanten,
+robijnen, saffieren en andere edelgesteenten en eene aanzienlijke
+hoeveelheid gouden en zilveren vaatwerk gevonden. De hoogste waarde
+wordt door de Mexikanen echter aan een in de kerk voorhanden
+schilderstuk van Murillo gehecht, Onze-Lieve-Vrouwe van Belèn
+voorstellende: een doek, dat nogtans niet onder de voortreffelijkste
+van den schilder kan gerangschikt worden.
+
+Deze kerk heeft nog eene groote en rijk versierde kapel, waarin de doop
+toegediend, de huwelijken gesloten, de uitvaarten gehouden worden,
+en het hoogwaardige ten toon wordt gesteld. De stijl dezer in later
+tijd gebouwde kapel is echter in verre na zoo onberispelijk niet als
+die der hoofdkerk zelve. De bouw dezer laatste, die in 1573, op last
+van Filips II, begonnen en niet vóór 1657 geheel voltooid werd, heeft,
+naar verzekerd wordt, nagenoeg derdehalf millioen piasters gekost.
+
+De oostzijde van het Wapen- of Constitutie-plein wordt ingenomen door
+het even prachtige als uitgestrekte regeerings-paleis, welks voorzijde
+eene lengte van tweehonderd el heeft, en waarin, behalve de woning
+van het hoofd van den staat, de bureaux en archieven der regeering,
+eene gevangenis, eene kazerne en eene ontzaggelijk groote munt
+vereenigd worden aangetroffen. Tegenover de kathedraal staat de Casa de
+Cabildo of het stadhuis; terwijl zich aan de westzijde de portales de
+mercaderes bevinden, waar men verscheidene koffiehuizen en restaurants
+benevens de schoonste winkelmagazijnen der stad aantreft. In de
+meeste steden van spaansch Amerika wordt de kleinhandel niet in
+afzonderlijke, door de gansche stad verspreide winkelhuizen, maar,
+op een of meer bepaalde punten, onder portales of gaanderijen gedreven.
+
+Dit plein wordt zeer druk bezocht: het wemelt er steeds van soldaten,
+priesters en monniken, pordioseros, leperos, aguadores, vrouwen
+van alle standen, ruiters en rijtuigen van allerlei soort. Vóór de
+koffiehuizen doen zich bestendig guitareros en andere muziekanten
+hooren. Midden op het plein zijn kramen en stellages opgericht, waarin
+de kalebassen, helados en aguos frescas, of ijs en soortgelijke
+ververschingen, op met linnen overdekte en met bloemen versierde
+tafels zijn uitgestald.
+
+Een ander fraai plein is dat van Santo Domingo, ook Douanenplein
+geheeten, waar men het gewezen paleis der Inquisitie en het
+hoofdkantoor der in- en uitgaande rechten vindt. Het eerste gebouw, het
+voormalige klooster van Santo Domingo, tegenwoordig tot geneeskundige
+school ingericht, is, uitwendig, een der schoonste van de hoofdstad;
+inwendig heeft het echter veel van zijn vroegeren glans verloren. In
+den omtrek van het andere groote gebouw, dat zeer uitgestrekt is maar
+er weinig behagelijk uitziet, heerscht steeds eene ongemeene drukte
+en beweging.
+
+Het klooster der Mercie of Barmhartigheid beveelt zich, zoomin als
+zijne kerk, door een fraai uiterlijk aan; maar het inwendige van het
+klooster en vooral zijn binnenplein is misschien bezienswaardiger dan
+eenig ander gebouw der mexikaansche hoofdstad. Op dit binnenplein
+verheft zich slechts eene eenvoudige fontein, doch het wordt door
+uitgestrekte gaanderijen met witte kolommen en getande bogen omringd,
+die zoo edel van vorm en zoo schoon gebeiteld zijn, dat men zich bij
+de aanschouwing in de Alhambra van Grenada verplaatst waant. De muren
+dezer gaanderijen zijn met schilderijen bedekt, die met levensgroote
+figuren prijken. Het klooster bezit eene belangrijke bibliotheek;
+terwijl het koor der kerk, dat een honderdtal fraai gebeeldhouwde
+koorstoelen bevat, tot de schoonste werken der kunst mag gerekend
+worden.
+
+Onder de monumenten verdient ook nog genoemd te worden de Salto del
+Agua, de eenige wezenlijk fraaie fontein die Mexiko bezit. Zij staat
+in een der voorsteden en vormt het einde der waterleiding, die het
+water uit de bronnen van Chapultepec naar de hoofdstad voert. Tusschen
+twee zuilen met korinthische kapiteelen prijkt een groote arend met
+uitgespreide vlerken, het wapenschild der stad in de klauwen houdende;
+terwijl op de kapiteelen zelve twee zinnebeeldige figuren, Europa en
+Amerika voorstellende, zijn geplaatst.
+
+Er zijn vele markten in Mexiko; de belangrijkste is ongetwijfeld
+die, welke des morgens in de straat Roldan en op de kaaien langs
+het kanaal van Viga gehouden wordt, waar de schuiten met vruchten,
+groenten, gevogelte en bloemen liggen, die van de drijvende eilanden
+in het Tezcuco-, Jochimilco- en Chalco-meer worden aangevoerd. Hier
+verschijnt niet alleen de opkooper, maar ook de huismoeder uit den
+burgerstand en de kok uit de aanzienlijke huizen komen hier hunne
+inkoopen doen; terwijl het voorts wemelt van lieden van allerlei
+slag, beroep en kleur: Indianen, Creolen en vreemdelingen, bedelaars
+en rijke burgers, cargadores, soldaten en muildierdrijvers, monniken
+van allerlei orden, dienstmeisjes, chinas (de mexikaansche grisetten)
+en fruit- en bloemenverkoopsters, die op de omgekeerde en ter hoogte
+van den schouder opgeheven hand, in eene echt academische houding, den
+met vruchten of bloemen gevulden korf of den sierlijken cantaro dragen.
+
+
+
+
+III.
+
+    De aguadores.--Kooplieden.--De cargador.--De
+    evangelistas.--De lepero.--De pordiosero.--De presidarios.--De
+    sereno.--Soldaten.--Marine.--Geestelijkheid.
+
+
+De straten en pleinen der stad en van hare voorsteden leveren een
+aantal typen op, die de belangstelling van den vreemdeling ten volle
+verdienen.
+
+Inzonderheid is dit het geval met den aguador of waterdrager. Even
+als de cargador, is ook de aguador, door geheel spaansch Amerika,
+steeds een Indiaan. Hij heeft gewoonlijk weinig kleederen noodig:
+een hemd, waarvan de mouwen zijn opgestroopt en dat den hals bloot
+laat; een zeer wijde broek, bijna altijd tot aan de knieën opgeslagen;
+somtijds sandalen aan de meestal bloote voeten; een gekleurde doek,
+om zijn lang en stijf haar gewonden, die zijn hoofd, reeds van
+nature groot, nog grooter doet schijnen; een stroohoed, te nauw
+van bol, maar welks breede rand zijn gelaat overschaduwt:--ziedaar
+het armelijk maar teekenachtig kostuum van den aguador van spaansch
+Amerika. Buiten, ten platten lande, laadt hij zijn water op een ezel,
+en wel in twee groote lederen zakken, die de zijden van het dier bijna
+indrukken en bijna evenzeer met den ezel schijnen saamgegroeid als het
+kropgezwel met den armen cretin. Daar deze ezels altijd vochtig zijn,
+verkrijgen zij eene zonderlinge, groen-blauwe tint. Door middel eener
+opening aan de beide benedenhoeken wordt de zak gevuld en geledigd;
+doch daar deze openingen gebrekkig gesloten zijn, loopt het water er
+voortdurend met een straaltje uit. Het vocht, dat de zakken bevatten,
+is warm en troebel en wordt nooit helder. Zijn zij geledigd, dan neemt
+de aguador eene cigaar van achter zijn oor of uit zijn hoed en steekt
+die aan; vervolgens plaatst hij zich op zijn dier, met het gezicht
+naar den staart gekeerd, die hem te gelijk tot zweep en steun dient,
+en laat zich zoo naar de noria of waterput brengen.
+
+In de hoofdstad des rijks en in andere voorname mexikaansche steden,
+bedient de aguador zich van zak noch ezel, daar draagt hij zelf
+zijne koopwaar in een chochocol of groote roode aarden kruik, op
+den met een dikken lap leder bekleeden rug. De draagband, die aan de
+beide ooren der zware kruik is vastgehecht, rust niet, zoo als bij
+sjouwers of pakkendragers in europeesche landen, tegen de borst of
+de voorzijde der schouders, maar tegen het voorhoofd. Dat het hoofd
+van den Indiaan ijzersterk moet wezen, valt niet te betwijfelen,
+daar de aguador bovendien, aan een op zijne kruin rustenden riem,
+een ook met water gevulden cantaro draagt, die te gelijker tijd tot
+tegenwicht voor den chochocol dient. Een Engelschman, die zich wenschte
+te overtuigen of de cantaro den aguador werkelijk in balans hield,
+sloeg eens onverhoeds eene kan van een waterdrager met zijn rotting
+stuk, waarop de Indiaan terstond achterover stortte, en door zijn
+zwaarte ook den chochocol, dien hij op den rug droeg, verbrijzelde. Het
+behoeft wel geene vermelding, dat de onderzoeklievende Brit de schade
+moest vergoeden, die de oplossing van dit probleem na zich sleepte.
+
+Met de aguadores vermengt zich een bont heirleger van industriëelen
+van het minste gehalte: hier een koopman, die eene hoeden-pyramide op
+het hoofd draagt; ginds mannen of vrouwen, die schier onder den last
+van groote zakken houtskool bezwijken, of risten met houten nappen,
+korven met bloemen en groenten, of traliemanden met hanen en kalkoenen
+torschen; terwijl men allerwege den meestal half naakten cargador of
+indiaanschen pakkendrager ontmoet, die, zwoegende onder een last,
+welken hij aan een breeden, tegen het voorhoofd rustenden riem op
+den rug draagt, toch luchtig voortstapt, met den stok in de eene en
+den hoed in de andere hand.
+
+Op een der pleinen van Mexiko treft men, onder eene sombere kolonnade,
+eene eigenaardige soort van openbare brief- of request-schrijvers aan,
+wien het volk den bijnaam van evangelistas geeft, en die in dit land,
+waar het lager onderwijs in een vrij verwaarloosden toestand verkeert,
+lieden van tamelijk groot gewicht zijn.
+
+Een andere type, die de aandacht van den vreemdeling in hooge mate tot
+zich trekt, is de lepero. De lepero der residentie onderscheidt zich
+evenzeer van zijne medebroeders in de overige deelen des rijks, als
+de lazzarone van Napels, met wien hij zeer veel overeenkomst heeft,
+zich boven zijne gelijken in andere steden van Italië verheft. Hij
+is slimmer, behendiger en driester dan de lepero uit de provinciën;
+terwijl hij, wat zijn voorraad van koddige uitdrukkingen en jolige
+invallen betreft, niet voor den parijschen gamin onderdoet. De
+leperos, wier aantal in de hoofdstad omstreeks vijf-en-twintig-duizend
+bedraagt, zijn groote vrienden der geestelijkheid, en vinden steeds
+een onderkomen in die huizen, welke de vecindad genoemd worden en aan
+kerken of geestelijke broederschappen toebehooren. Zij toonen zich
+hiervoor erkentelijk door op alle wijzen, met de kracht van longen
+en vuist, padres en monniken ten dienste te staan.
+
+Ofschoon de mexikaansche lepero op kosten der meergegoede standen
+teert, moet men hem toch, evenmin als den lazzarone, met den eigenlijk
+gezegden bedelaar of pordiosero verwarren. De gewoonte van dezen
+laatste om den voorbijgangers giften por Dios, "om Gods wil," te
+vragen, heeft hem dien, door het gebruik gewettigden bijnaam doen
+geven. In de hoofdstad van geen ander beschaafd land worden wellicht
+zulke voorbeelden van diepe armoede en uiterste ellende gevonden,
+als men bij de ternauwernood met eenige lompen bedekte mexikaansche
+bedelaars, inzonderheid die uit de barrios of voorsteden, aantreft. In
+minder warme landen zou het publiek ook onmogelijk het schouwspel
+van zulk eene naaktheid kunnen verdragen, als hier niet enkel door
+de pordioseros, maar door de geringere standen in 't algemeen, ten
+toon wordt gespreidt.
+
+Onder de eigenaardige, doch voor het gevoel pijnlijke tooneelen, die
+de openbare straat te Mexiko oplevert, behoort ook het gezicht der
+groepen presidarios of kettinggangers, die tot het schoonhouden der
+straten en wandelplaatsen, het doen van uitbaggeringen enz. worden
+gebezigd. Deze ongelukkigen zijn paarsgewijs aan elkaar geboeid, en
+worden door piketten infanterie bewaakt. De soldaten maken het hun
+meestal niet lastig, en laten hen wel eens, als dit geschieden kan
+zonder dat zij zelf in ongelegenheid komen, ontsnappen. Soms echter
+loopen zulke pogingen tot ontvluchting minder gunstig af, en schromen
+de bewakers niet den wederspanneling een bajonetsteek toe te brengen,
+die hem dood ter aarde doet zijgen.
+
+Deze zonderlinge vermenging van toegevendheid en willekeur merkt
+men in alle handelingen der slecht ingerichte mexikaansche politie
+op. Roovers en dieven verstaan zich dikwijls veel beter met hen wier
+plicht medebrengt om voor de algemeene veiligheid te waken, dan voor de
+handhaving daarvan wel wenschelijk kan worden geacht; en de gevallen
+zijn maar al te menigvuldig, dat de sereno of gewapende nachtwacht,
+in plaats van de rust te bewaren en het misdrijf te voorkomen, zich,
+zoodra hij onraad bespeurt, ijverig uit de voeten maakt.
+
+De meeste soldaten, die men, vóórdat er van eene europeesche expeditie
+tegen Mexiko sprake was, daar te lande ontmoette, waren Indianen, uit
+welke trouwens de grootste helft der bevolking bestaat. Het leger,
+aanvankelijk door Juarez tegen de Franschen aangevoerd, was zestig-
+of zeventig-duizend man sterk, terwijl na de verstrooiing dezer
+legermacht vijftien duizend Mexikanen (met vijf-en-dertig duizend
+Franschen) onder de bevelen van het voorloopig bewind der monarchie
+dienden. De mexikaansche uniform bestaat uit een witlakenschen rok
+met korte panden en een nauwsluitenden broek van dezelfde stof. Het
+hoofddeksel van den soldaat is een kleine zwart lederen schako,
+terwijl sandalen zijn schoeisel uitmaken; alleen de onder-officieren
+dragen schoenen. Deze uniform doet de goed geëvenredigde gestalte der
+manschappen voordeelig uitkomen. Zij dragen het haar kort, hebben geen
+baard, en slechts bij uitzondering knevels; de officieren, meerendeels
+tot het europeesche ras behoorende, hebben daarentegen meest allen
+zwarte knevels. Een geweer met bajonet maakt de gansche wapening
+van den infanterist uit. Aan den breeden bandelier, dien hij om zijn
+middel draagt, hangen eene bajonetscheede en een groote patroontasch.
+
+De mexikaansche oorlogsmarine is voor een rijk, waarvan de
+geheele oostelijke en westelijke grens door de zee bespoeld wordt,
+onbegrijpelijk onbeduidend. Zij bestaat op dit oogenblik slechts uit 9
+kleine oorlogsbodems, met 300 koppen bemand en met 35 stukken bewapend!
+
+Het aantal geestelijken is in Mexiko ongemeen groot. Overal ontmoet men
+monniken, in eene grauwe, bruine of witte pij gekleed: Franciskanen,
+Dominikanen, broeders van Barmhartigheid, Augustijnen, geschoeide
+en ongeschoeide Karmelieten. Priesters vertoonen zich zelden in het
+openbaar in geestelijk gewaad, en zijn doorgaans alleen kenbaar aan
+hun cuello of witte bef, die soms met kleine parelen omzoomd is.
+
+Het volk koestert voor zijne geestelijken een onbepaalden
+eerbied. Wanneer tijdens de noodlottige telkens wederkeerende
+burgeroorlogen, de monniken door de republikeinsche partij soms
+in massa uit eene stad verjaagd worden, was hun weg met schreiende
+vrouwen als bezaaid, die hun geld en kleinooden kwamen aanbieden;
+terwijl hunne terugkomst steeds op de feestelijkste wijze door het volk
+werd gevierd. De eerbied voor de geestelijkheid wordt zelfs door hen
+gedeeld, die overigens alle ontzag voor de overheid verloren en den
+oorlog aan de wetten der samenleving verklaard hebben--door dieven
+en roovers. Het is toch geen ongewoon verschijnsel, dat roovers,
+die op den openbaren weg eene diligence of ander rijtuig overvallen,
+terstond afdeinzen wanneer zij daarin een priester bespeuren, en dat
+bij zulke gelegenheden niet alleen de geestelijke, maar het gansche
+gezelschap waarin hij zich bevindt, beleefd en voorkomend door de
+bandieten behandeld wordt.
+
+Vertoont een priester zich met het hoogwaardige op de straat, dan
+vallen niet slechts de voorbijgangers op de knieën, maar de trom wordt
+geroerd, de wachten komen in het geweer; en geldt het een aanzienlijk
+persoon, dan volgen velen het rijtuig van den priester met brandende
+kaarsen en onder het aanheffen van geestelijke liederen. Vroeger was
+het volgen van het sacrament naar het huis van een stervende voor de
+voorbijgangers eene verplichting, waaraan zelfs de onderkoning zich
+niet kon onttrekken.
+
+
+
+
+IV.
+
+    De Mexikaan en het leven te Mexiko.--De pulque.--De tortilla.
+
+
+De Mexikaan--niet enkel de bewoner der hoofdstad, maar de Mexikaan in
+het algemeen--heeft, zoo als een fransch schrijver hem ons schetst,
+eene olijf- of bronskleurige tint en is middelmatig van grootte. Hij
+heeft kleine voeten en welgevormde handen. Zijn gelaat teekent
+vriendelijkheid en bescheidenheid, en bezit, wanneer hij spreekt, eene
+levendige uitdrukking. Zijn oog is zwart en schitterend; en ofschoon
+de vorm daarvan iets minder aangenaams heeft, straalt u van onder den
+langen wenkbrauwboog, die het overschaduwt, eene zachte uitdrukking
+tegen. Zijn mond is een weinig groot en niet zuiver besneden; maar zijn
+lippen plooien zich gemakkelijk tot een glimlach, en laten, als zij
+zich openen, twee rijen witte en regelmatige tanden zien. Zijn neus is
+meestal recht, zelden plat, terwijl men nog zeldzamer een Mexikaan met
+een haviksneus aantreft. Zijn zwart of donkerbruin haar is doorgaans
+sluik, en bedekt zijn tamelijk laag voorhoofd te veel. Dit alles vormt,
+bijeen genomen, zeker geen ideaal van schoonheid; maar niettemin rust
+het oog over het algemeen met welgevallen op de mexikaansche type.
+
+De Mexikaan is beleefd en voorkomend, soms tot in het lastige toe. Men
+kan zeggen dat hij de beleefdheid en welvoegelijkheid zelfs niet jegens
+zijne vijanden uit het oog verliest. Hij dringt u zijne diensten als
+'t ware op; maar het is er verre af, dat men hem bij het woord kan
+houden. Hij is zorgeloos, spilziek en aan het spel verslaafd. De
+Mexikaan is een goed soldaat, en bezit eene ridderlijkheid, die hem
+den dood kloekmoedig doet verachten. De zwakheid en veilheid van de
+vele besturen, die elkander in zijn land opvolgden, hebben hem in
+het staatkundige in eene hooge mate gedemoraliseerd, en schier van
+alle vertrouwen op de overheid beroofd.
+
+Mexiko is door de natuur mild gezegend. Nagenoeg voor de helft in de
+gematigde, voor de andere helft in de heete luchtstreek gelegen, levert
+het, naast de voortbrengselen, uitsluitend aan de keerkringen eigen,
+ook vele europeesche producten op, en tieren er zoowel het suikerriet,
+de koffieboom en de katoenstruik, als de meeste bij ons inheemsche
+granen en gewassen; terwijl zijn bodem rijker is aan edele metalen
+dan eenig ander land in Amerika, behalve Peru en Californië. Maar
+de vadzigheid, waaraan vele zijner bewoners zich overgeven, was, in
+geene mindere mate dan de staatkundige partijschappen die het land
+verscheuren, oorzaak, dat van zijne onmetelijke hulpbronnen nog nooit
+het rechte gebruik werd gemaakt. Die traagheid en lijdelijkheid doen
+tevens het kloosterleven zooveel bijval onder hen vinden.
+
+In de voornaamste straten der hoofdstad--die van los Plateros, San
+Francisco, del Espiritu Santo enz.--hoorde men, reeds lang vóór de
+bezetting van het land door de Franschen, bijna evenveel fransch als
+spaansch spreken. Hier voeren ook de paletot, de gekleede rok en de
+zwarte ronde hoed den boventoon.
+
+De Mexikaan, op de straat zeer gemakkelijk te naderen, komt er niet
+licht toe om vreemden in zijn huiselijken kring binnen te leiden. De
+tafel, in Europa de gezelligste plaats der samenleving, bestaat voor
+hem als 't ware niet. Hij gebruikt zijn maaltijd veelal in afzondering,
+even alsof het eene zaak gold die het licht schuwt. De vrouwen blijven
+tot op het midden van den dag ongekleed en met onopgemaakt haar,
+dat wel zeer weelderig maar over 't geheel tamelijk stug is, en door
+de herhaalde dagelijksche wasschingen er niet zachter op wordt. Zelfs
+de rijke mexikaansche vrouw strekt zich liever op haar petate (mat of
+karpet) uit, om in eenzaamheid haren geliefkoosden, sterk gekruiden
+schotel te nuttigen, dan dat zij zich aan een sierlijk toebereiden
+disch neêrzet. Tegen het uur van den paseo komt er echter leven in
+haar; dan wordt het losse deshabillé tegen den tirannieken vestido of
+zijden japon, de sandaal tegen het satijnen schoentje, en de rebozo
+tegen den tapalo, of kleinen geborduurden shawl, verwisseld, die even
+als de spaansche mantille op het hoofd rust; en of het dan regent en
+waait of fraai weder is, dit doet niets ter zake--het rijtuig wacht,
+en de vrouw of dochter des huizes rijdt uit. Als gij haar dan tegen
+het vallen van den avond in de Alameda--een in het midden van Mexiko
+gelegen openbaar park--of in den helderen maneschijn op de wandeldreef
+vóór de kathedraal, of wel in den schouwburg ontmoet, dan zoudt gij
+in de bevallige en prachtig gekleede dame, die zelden in hare loge
+tweemaal in hetzelfde kleed verschijnt, geenszins de vrouw herkennen,
+die dikwijls den ganschen morgen op haar petate liggende doorbracht.
+
+Het voorname kleedingstuk der vrouwen van den minderen stand en der
+vrouwelijke dienstboden, is de enagua, of rok van gebloemd chits
+van tweederlei, meestal harde kleur, en welks breede onderzoom met
+gestikte zijden figuren prijkt. In plaats van een jak en korset dragen
+zij veelal slechts een geborduurd hemd.
+
+De mexikaansche dandy vertoont zich veel vroeger dan de vrouw van
+hoogeren stand, in het openbaar. Des morgens ontmoet gij hem reeds
+tijdig in zijn franschen frak op de wandeldreef. Des middags tegen
+twee uur, stijgt hij te paard tot het doen van een wandelrit. De frak
+en pantalon hebben dan plaats gemaakt voor het sierlijke lakensche of
+fluweelen buis met rood zijden gordel, en voor den calzonera of langen
+broek, die, van zacht leder of fluweel vervaardigd en overladen met
+borduursels, passementwerk, linten, zilveren knoopen en kwastjes, van
+onderen tot aan de knie open is, om de pijpen van den witten calzona
+of langen onderbroek te laten zien, die even als het hemd geborduurd
+is. De europeesche laars is vervangen door de bota vaquera of companera
+van hertsleder, die niet minder fraai gestempeld is dan de zadel, en de
+zwarte ronde hoed door den sombrero of breedgeranden strooien hoed, met
+gouden en zilveren toquilla. Bij regenachtig weder zijn de beenen van
+den ruiter door tijgervellen of door net bereide kalfshuiden bedekt,
+en wordt zijn bovenlijf beveiligd door de sarape, eene soort van mantel
+van zeer dicht geweven wol of cachemir van de schitterendste kleuren,
+die anders ineengerold achter hem op het paard ligt.
+
+In het regen- of winter-saizoen kan men den Mexikaan van goeden
+huize geregeld drie avonden der week in den schouwburg of de opera
+aantreffen--hij is een hartstochtelijk minnaar van muziek;--terwijl hij
+in de zomermaanden een trouw bezoeker van de stierengevechten in den
+circus is. Alleen reeds aan den toeloop, welken deze laatstgenoemde
+volksvermakelijkheid in Mexiko uitlokt, en aan de belangstelling
+en geestdrift die zij er onder alle standen opwekt, herkent men de
+spaansche afkomst van een groot deel der mexikaansche bevolking. De
+stierengevechten worden in de hoofdstad en in de andere groote steden
+des rijks met weinig minder praal gehouden dan in hun eigenlijke
+vaderland, en de picadores (stier-bevechters te paard), de espadas,
+chulos en banderillas (strijders te voet) zijn er even prachtig
+uitgedost en evenzeer het voorwerp der bewondering van de zijde der
+menigte, als in Oud-Castilië zelf.
+
+Er bestaat bij de Mexikanen tot heden toe eene gewoonte, die zoo niet
+aan de aartsvaderlijke tijden dan toch aan de schoone gebruiken der
+middeleeuwen doet denken. Wanneer om zes uur des avonds de oracion
+of vesper luidt, blijven allen die zich op straat bevinden staan,
+om elkander la buena noche te wenschen. In de huizen heeft overal
+hetzelfde plaats; en zoowel in de steden als op het platte land
+treden de dienstboden het huisvertrek binnen, om hunnen meester of
+hunne meesteres de hand te kussen.
+
+Omtrent twee voorname verbruiksartikelen der Mexikanen, de pulque en
+de tortilla, moeten wij een enkel woord zeggen.
+
+Na de banaan en de maïs is de maguey (eene verscheidenheid der
+Agave americana) het kostbaarste--in één opzicht wellicht ook het
+noodlottigste--geschenk, waarmede de natuur Mexiko begiftigde. Deze
+reusachtige plant tiert zelfs op de dorste gronden. Haar stengel,
+die niet zelden eene lengte van vijf of zes el bereikt, levert de
+mescal, de pulque en eene soort van melasse op. Uit hare vleezige en
+taaie bladeren, dikwijls eene lengte van twee of drie el hebbende,
+wordt eene papiersoort, aan het papyrus gelijk, alsmede eene ongemeen
+sterke soort van hennep bereid; andere gedeelten dier bladeren dienen
+tot dakbekleeding; terwijl uit de dorens of stekels der plant naalden
+en spijkers of pinnen worden vervaardigd.
+
+De pulque wordt verkregen door een diepe insnijding in den stengel,
+en bestaat in een wit of kleurloos sap, in zulk eene aanmerkelijke
+hoeveelheid in de plant voorhanden, dat men vijf maanden lang negen
+of tien kan daags daarvan uit de gemaakte opening kan scheppen. Uit
+dit vocht wordt een dikke, zuurachtig smakende drank bereid, die eene
+zeer benevelende kracht bezit, en inzonderheid bij de mindere standen
+den jenever of brandewijn vervangt.
+
+De tortilla is een nationaal gerecht, dat de plaats van ons brood
+bekleedt. Zij bestaat in een dunnen, drogen en vrij smakeloozen koek
+van maïsmeel, die onder alle standen, in de steden zoowel als op het
+land, gegeten en in de gezinnen zelven bereid wordt. Desniettemin
+worden er in Mexiko overal bakkers gevonden; deze bakken echter in
+den regel het eigenlijk gezegde brood slechts voor vreemdelingen,
+en voorzien tevens de bevolking van een aantal soorten van klein
+brood of liever koeken, waarvan door de Mexikanen bij de chocolade,
+die zij op onderscheidene tijdstippen van den dag nuttigen, eene
+groote hoeveelheid gebruikt wordt. De tortilla maakt echter bij
+het ontbijt en het avondeten het voorname gerecht uit, terwijl zij
+voor de mindere klassen zelfs de éénige broodspijs is. De bereiding
+der tortilla behoort tot de eerste kundigheden, die de meisjes in
+mexikaansche burgergezinnen zich eigen maken.
+
+
+
+
+V.
+
+    Merkwaardigheden uit Mexiko's omtrek.--Popotla.--Chapultepec.--Het
+    cypressenbosch van Montezuma.--De ruïnen van
+    Tlalmanalco.--Guadalupe en zijne wonderbron.
+
+
+Wanneer men Mexiko door de garita van San Cosme verlaat en
+den straatweg volgt, komt men spoedig te Popotla, waar volgens
+de overlevering Cortez, na den rampspoedigen nacht, in Mexiko's
+geschiedenis onder den naam van la noche triste bekend--den nacht van
+1 Juli 1520 namelijk, waarin de beroemde veroveraar, na den dood van
+Montezuma, uit de mexikaansche hoofdstad naar Tlascala de wijk moest
+nemen,--zich moedeloos onder een aheuheute zou neêrgeworpen hebben,
+om de overblijfselen van zijn klein leger te zien voorbijtrekken. Op
+het plein vóór de eenvoudige maar zeer oude kerk van Popotla, door
+Cortez ter herinnering aan dien geduchten nacht gesticht, verheft zich
+thans nog de eerwaardige ceder, die den held destijds overschaduwde.
+
+Eene andere merkwaardige plek in den omtrek van Mexiko is Chapultepec,
+waar zich eens het meest geliefkoosde lustslot van Montezuma verhief,
+in eene landstreek die reeds sinds eeuwen door eene nijvere bevolking
+bewoond werd. Op den heuvel, waar weleer dit paleis stond, werd
+in 1785 door den spaanschen onderkoning Don Bernardo de Galvez het
+tegenwoordige kasteel van Chapultepec gebouwd, zoo het heette om een
+buitenverblijf, maar inderdaad om een citadel te bekomen. In 1841
+werd het in eene militaire school herschapen, en later strekte het den
+president Miramon tot verblijfplaats. Op de azoteas van dit slot geniet
+men een allerprachtigst uitzicht. De voornaamste merkwaardigheid,
+welke deze plek oplevert, is echter het cypressenbosch, dat tijdens
+het leven van Montezuma reeds verscheidene eeuwen oud was.
+
+"Vele uren," zegt een schrijver van onzen tijd, "bracht ik in dit
+bosch van Montezuma door. Deze edele cypressen, die eene reeks
+van geslachten en vorstenhuizen zagen ontstaan en verdwijnen,
+herinnerden mij den luister der roode cederwouden van Klamat en
+Redwoodcreek in Californië. Hunne krachtige takken, welke zich te
+zamen hebben gevlochten en waarvan het bleekgroene spaansche mos
+als lange zijden franje nederhangt, vormen een hoog verheven groenen
+koepel van een verwonderlijken bouw, waardoor de zonnestralen niet
+kunnen heendringen. De menschelijke stem weêrklinkt hier als onder
+de gewelven van een tempel, waarvan de rechte en zware boomstammen,
+van welke velen een omtrek van nagenoeg vijftig voet hebben, de zuilen
+schijnen te zijn."
+
+Nog verdienen bijzondere aandacht de ruïnen van Tlalmanalco. Zij
+liggen eenige mijlen ten zuiden van Mexiko, in de richting van den
+Iztaccihuatl en den Popocateptl. Het zijn de overblijfselen van
+een Franciskaner klooster, welks bouw, in de eerste tijden na de
+verovering des lands ondernomen, nooit geheel voltooid schijnt te
+zijn. De prachtige bogen en zuilen waaruit zij bestaan, en die deels
+in moorschen en gothischen, en deels in den renaissance-stijl gebouwd
+zijn, (terwijl de aangebrachte versieringen en de gansche uitvoering
+van het werk een zuiver mexikaanschen stempel dragen) getuigen van
+den luister, dien dit vervallen bouwgewrocht moet bezeten hebben, en
+herinneren niet minder levendig dan het binnenplein van het klooster
+der Barmhartigheid, aan de Alhambra van Grenada en aan de kathedraal
+van Burgos.
+
+Twee uren ten noorden van Mexiko ligt het vlek Guadalupe Hidalgo,
+dat sedert eenigen tijd door een spoorweg met de hoofdstad verbonden
+is. Het heeft zijn ontstaan aan eene beweerde verschijning der
+Moedermaagd te danken, die zich volgens de overlevering, in 1531 op
+deze plaats aan een bekeerden Indiaan, Juan Diego genaamd, vertoonde
+en hem gelastte om aan den bisschop Zumarragia hare begeerte te doen
+kennen, dat in die streek een aan haar gewijde tempel zou worden
+gesticht; terwijl zij, ten bewijze dat zij werkelijk de persoon was
+voor wie zij zich uitgaf, uit den rotsgrond eene bron ontspringen en
+bloemen ontluiken deed. Op de plek, waar de verschijning plaats had,
+verrees al spoedig eene kleine bidkapel, over welke Juan Diego tot
+aan zijn dood het opzicht voerde; en voordat eene eeuw verloopen was,
+verhief zich daarnevens een trotsch tempelgebouw. Later werd de kleine
+bidkapel del Cerrito door eene grootere vervangen, en boven de bron
+eene andere, ongemeen luisterrijke kapel opgericht. Het aanwezen zoo
+van deze weidsche tempels als van de wonderbron, deed van lieverlede
+op dit punt een vlek ontstaan, dat den naam van Guadalupe ontving.
+
+De kathedraal van Guadalupe is een indrukwekkend gebouw in
+spaansch-moorschen stijl. Haar inwendige onderscheidt zich gunstig
+door het gemis van die bonte kleurenpraal en die opeenhooping van
+versieringen, anders aan spaansche kerken zoozeer eigen; hetgeen
+echter niet belet dat weinig bedehuizen rijker en prachtiger dan
+deze hoofdkerk zijn. De kapel, die, boven de minerale bron, tegen de
+helling van een heuvel gesticht is, gaat voor een van de fraaiste
+bouwgewrochten der nieuwe wereld door. Zij is in eene soort van
+renaissance-stijl opgetrokken, maar levert door de aangebrachte
+versieringen in moorschen en mexikaanschen stijl een merkwaardig
+geheel op.
+
+De kapel del Cerrito is een plomp gevaarte; maar het panorama dat
+zich op haar plat dak voor het oog ontrolt, is onvergelijkelijk
+schoon. Een groot deel der prachtige vallei van Mexiko, met hare meren,
+hare met tallooze koepeldaken en torenspitsen prijkende steden, hare
+lommerrijke bosschages en haren gordel van schilderachtige bergen,
+ligt hier voor den opgetogen aanschouwer uitgespreid. "Bij het genieten
+van dit gezicht," zegt een schrijver, "deelt men in de verrukking,
+die de soldaten van Cortez vervulde, toen zij van de Sierra van
+Ahualco in dit aardsche paradijs afdaalden."
+
+Dagelijks wordt de kapel der Cerrito door vele bedevaartgangers uit
+de hoofdstad en van andere punten der vallei bezocht, niet enkel om
+Onze-Lieve-Vrouw van Guadalupe, de beschermheilige des lands, hunne
+hulde te brengen, maar vooral om het water der wonderbron te drinken,
+dat gezegd wordt alle kwalen te genezen. Vooral op den verjaardag
+der verschijning, den 12den December, vloeit hier steeds van alle
+zijden des lands eene ontelbare menigte bijeen, en na den afloop
+der kerkelijke diensten heerschen dan in het vlek en den geheelen
+omtrek eene drukte en vroolijkheid, alsof er eene groote jaarmarkt
+werd gevierd.
+
+
+
+
+VI.
+
+    Puebla de los Angelos.--Cholula.--De teocalli van Quetzalcoatl.
+
+
+Na de hoofdstad is Puebla de los Angelos zoo al niet de
+volkrijkste stad van het mexikaansche rijk--zij telde in 1862 85,000
+inwoners, en Guadalajara 5000 zielen meer--dan toch de fraaiste en
+belangrijkste. Even als Mexiko, munt zij uit door breede, rechte
+en goed geplaveide straten en ruime pleinen, door het aanzienlijk
+voorkomen harer huizen en de pracht harer openbare gebouwen. Zij
+bezit zestig kerken, omstreeks dertig kloosters, en een honderdtal
+klokketorens en hooge koepeldaken. Haar in dorischen stijl gebouwden
+dom, met zijne twee sierlijke torens, is niet alleen uitwendig
+grootscher dan de kathedraal der hoofdstad, maar overtreft deze
+wellicht ook in inwendigen rijkdom en luister. Het gewelf wordt
+door majestueuse zuilen gedragen; het kolossale hoogaltaar is geheel
+van marmer, en de wanden van het gebouw zijn met marmeren platen van
+verschillende kleur bekleed. Het oog wordt verblind door den glans der
+gouden en zilveren altaargereedschappen; vele altaren bestaan zelfs
+geheel uit massief zilver, en de kasuifels der priesters fonkelen
+van diamanten en andere edelgesteenten.
+
+Puebla werd door den spaanschen onderkoning Mendoza (1530) gesticht,
+op weinige uren afstands van de oude vermaarde Azteken stad Cholula,
+die, zooals Cortez aan het hof te Madrid berichtte, twintigduizend
+huizen en vierhonderd tempeltorens bevatte, en in welker nabijheid
+zich een teocalli (berg door menschenhanden gemaakt) of vierzijdige
+pyramide verhief, die tot op den tegenwoordigen tijd wel bewaard
+bleef, en een van Mexiko's oudste bouwgewrochten is. Zij is echter
+zoodanig met gras en woekerplanten overdekt, dat men haar voor
+een natuurlijken berg zou houden. Uit leemen, in de zon gedroogde
+tichelsteenen gebouwd, die met lagen leem afwisselen, verheft de
+pyramide zich terrasvormig--met vier naar den top smaller wordende
+terrassen--tot eene hoogte van 54 Ned. el, terwijl elke zijde van
+haar grondvlak nagenoeg 450 el lang is; zoodat deze teocalli een
+veel uitgestrekter basis dan de egyptische pyramiden, maar eene
+aanmerkelijk geringer hoogte heeft. Tijdens den aanleg van den weg
+naar Vera-Cruz, in het begin dezer eeuw, vond men in een der zijden
+van den teocalli een grafkelder, die twee lijken, afgodsbeelden van
+bazalt, en eenig kunstig beschilderd vaatwerk bevatte; waardoor de
+overlevering bevestigd werd, dat deze pyramiden, even als die der
+Egyptenaren, tot grafsteden voor koningen en wijzen des volks gediend
+hadden. Ofschoon er in dezen grafkelder geen kostbaarheden gevonden
+werden, moet men er zich toch over verwonderen, dat deze en de overige
+teocalli, die Mexiko nog bezit, niet reeds lang omvergehaald werden,
+in de hoop van er schatten in te vinden, zoo aanzienlijk, als volgens
+de archieven van Truxillo, door Guttierez de Toledo ontdekt werden,
+die in 1576 in het graf van een peruaansch koning, voor eene waarde van
+omstreeks 2-1/2 millioen gulden aan goud en andere kostbaarheden vond.
+
+Vóór de komst der Spanjaarden was Cholula voor Anahuac--zooals het
+groote centrale tafelland genoemd wordt, dat nagenoeg drie vijfden
+der oppervlakte van het mexikaansche rijk uitmaakt--wat Mekka voor
+de Muzelmannen is: de bij uitnemendheid heilige stad. Het had deze
+vermaardheid te danken aan eene overlevering, volgens welke de
+heilige Quetzalcoatl (slang met groene vederen) zich weleer twintig
+jaren binnen haren omtrek had opgehouden; welk tijdsverloop eene
+soort van gouden eeuw voor de Cholulanen was geweest. Hij had hun de
+kunst geleerd om metalen te bewerken, en hen in de tijdrekenkunde en
+sterrenkunde ingewijd, en zich daarna verwijderd, onder belofte dat
+hij of zijn nakomelingen na verloop van eeuwen zouden terugkeeren, om
+de taak van leeraars en bestuurders van het volk der Azteken weder op
+te vatten. Daar het toeval wilde dat hij ter zelfder plaats verdwenen
+was, waar Cortez op de mexikaansche kust landde, kwam Montezuma op
+de gedachte, dat deze laatste wel de vergode Quetzalcoatl kon zijn:
+een waan, die zich weldra door gansch Anahuac verspreidde en niet
+weinig bijdroeg om den Spanjaarden de verovering der nieuwe wereld
+te vergemakkelijken.
+
+De stad, door Mendoza in de nabuurschap van het Mekka der Azteken
+gesticht, overschaduwde dit spoedig. Naarmate de kathedraal, waaraan
+volgens de overlevering des nachts, als de arbeid der menschen rustte,
+door de engelen werd voortgebouwd,--eene overlevering aan welke de
+stad haren naam Puebla de los Angelos ontleent--zich verhief, taande
+de glans der heidensche tempels. De stroom der pelgrims richtte zich
+van lieverlede niet meer naar de aan Quetzalcoatl gewijde teocalli,
+maar naar de altaren der Madonna van los Remedios. Weldra zelfs verrees
+op den top der heidensche pyramide eene christelijke kapel; terwijl het
+vermaarde en machtige Cholula, ofschoon het nog lang eene schaduw van
+onafhankelijkheid tegenover de Spanjaarden behield, trapsgewijs van
+zijne grootheid verviel, en thans tot een onaanzienlijk, uitsluitend
+door Indianen bewoond vlek is gedaald.
+
+De bevolking van Puebla onderscheidt zich gunstig door hare nijverheid
+en ondernemingszucht. De stad bezit een aantal spinnerijen, weverijen
+en allerlei andere fabrieken, ook van eene in het gansche land zeer
+gezochte soort van aardewerk. Zij werd echter door het beleg der
+Franschen, dat van September 1862 tot Mei 1863 duurde, zeer geteisterd.
+
+Op de hoogten buiten de stad heeft men een ongemeen fraai gezicht
+op Mexiko's drie vermaardste bergen: westwaarts op den Popocateptl
+en den Iztaccihuatl, en oostwaarts, op eenigen verderen afstand,
+op den trotschen Cilalteptl (piek van Orizaba); een gezicht vooral
+indrukwekkend, wanneer de eerste stralen der morgenzon de bergspitsen
+met den schoonsten purperglans tooien, of de gloed der ondergaande
+zon die spitsen nog verguldt als de avondschaduwen reeds over de
+vlakte verspreid liggen. De reiziger, die van Puebla oostwaarts trekt,
+ziet onwillekeurig telkens om en staat stil op zijn pad, als kon hij
+geen afscheid nemen van dat prachtige tweeling-gebergte, dat wel van
+zelf op de oude bewoners des lands een diepen indruk moest maken, en
+hunne fantazie prikkelen tot zonderlinge scheppingen en aangrijpende
+beelden. In hun bijgeloof hielden zij den rookenden Popocateptl voor
+den man der "Witte Vrouw"; terwijl zij in zijn gerommel en gebulder
+het gekerm der booze opperhoofden meenden te herkennen, opstijgende
+uit den vuurpoel, die hun tot kerker was aangewezen. Zij verkeerden in
+den waan dat ieder, die het waagde den berg te beklimmen, op de plaats
+dood zou blijven; en het verhoogde dus niet weinig het prestige dat
+de blanken op hen uitoefenden, toen kapitein Diego Ortaz met negen
+andere Spanjaarden, door Cortez daartoe aangespoord, den vulkaan tot
+dicht bij den top beklom. Hoe verbaasd zouden zij hebben gestaan,
+indien zij hen de vermetelheid zoover hadden zien drijven van, gelijk
+later door anderen geschiedde, in dien krater af te dalen!
+
+Zulk eene nederdaling was onder anderen het voorname doel van een
+tocht, in Januari 1857 door de heeren A. Sonntag en Jules Laberriere
+naar de kruin van den Popocateptl ondernomen, ter volbrenging van
+eene, hun door de mexikaansche regeering opgedragen wetenschappelijke
+taak,--een tocht waarvan wij hier een kort verslag laten volgen.
+
+Van regeeringswege waren hun toegevoegd een natuurkundige,
+Sumichrast genaamd, en de heeren Salazar en Ochoa, kweekelingen van
+de mexikaansche scholen voor landbouw en geneeskunde; terwijl zich
+bovendien de heer Saturnino Perez, van Amecamea, bij hen aansloot,
+die den berg reeds meermalen had beklommen.
+
+Den 20sten Januari vertrokken zij van laatstgenoemde plaats. Zij
+vernachtten in het op eene bergvlakte gelegen rancho (gehucht)
+Tlamacas, dat slechts uit een houten logement en eenige hutten
+bestaat, en zetten den volgenden morgen met het aanbreken van den dag
+de beklimming voort. Toen zij de baranca van Huiloac bereikt hadden,
+hield alle plantengroei reeds op, ofschoon die rotskloof nog op een
+aanmerkelijken afstand van het sneeuwveld ligt dat op 3860 el boven het
+waterpas der zee een aanvang neemt; terwijl de gansche hoogte van den
+Popocateptl ruim 5400 el bedraagt. Tot dusverre hadden zij den tocht te
+paard afgelegd; maar bij la Cruz, een dicht bij de sneeuwlijn gelegen
+punt, gekomen, werden de paarden, met eenige Indianen van het geleide,
+naar Tlamacas teruggezonden. Met den wakkeren gids Angel Bastillo en
+den heer Perez aan het hoofd, vervolgde het gezelschap de beklimming
+thans te voet. Het duurde echter niet lang, of de heeren Salazar en
+Ochoa moesten ten gevolge van zware vermoeidheid achterblijven. De
+overigen ondervonden in geen geringe mate de gewone bezwaren aan het
+bestijgen van hooge bergen verbonden, en vooral leed de heer Sonntag
+veel aan hartkloppingen en beklemdheid van ademhaling.
+
+Reeds op een afstand van omstreeks duizend voeten van de kruin des
+bergs verried eene sterke sulferlucht de nabijheid van den krater,
+welks rand zij tegen half twee bereikten; een paar uur later werd
+het gezelschap verrast door de verschijning der heeren Salazar en
+Ochoa, die alle krachten hadden ingespannen om zich weder bij hunne
+metgezellen te voegen.
+
+De heer Laberriere wilde thans onverwijld tot eene nederdaling in den
+berg overgaan; maar de toestand van den heer Sonntag liet dit niet
+toe. De Indianen werden nu op drie na, behalve den gids Bastillo,
+naar Tlamacas teruggezonden, werwaarts zich ook don Perez begaf,
+terwijl de overigen den nacht sleten in een kleine grot, la Cueva del
+Muerta geheeten, die binnen in de monding van den krater, op 70 of 80
+el van zijn rand, wordt aangetroffen. Op die hoogte bevindt zich in den
+krater eene rotsvlakte, waartoe eene spleet in den bergwand toegang
+verleent. Deze grot was echter ternauwernood groot genoeg om de vijf
+reizigers te kunnen bevatten. "Die nacht," zegt Laberriere, "was de
+akeligste dien ik ooit doorbracht. Een brandende dorst verhinderde
+mij een oog dicht te doen, 't geen mij waarschijnlijk toch door
+het eeuwigdurend gerommel van den onderaardschen vuurhaard belet
+zou zijn. Mijn hoofd gloeide, mijne ledematen waren als bevroren,
+en de zwavellucht benauwde mijne ademhaling geducht. Mijn pols sloeg
+honderd-twintig slagen in de minuut. Ik behoef dus niet te zeggen met
+welk een verlangen ik het aanbreken van den dag te gemoet zag." Het
+verheven schouwspel dat het opgaan der zon op zulk eene hoogte
+opleverde, wischte echter de herinnering aan den treurigen nacht
+spoedig uit.
+
+Het gezicht van den krater maakte op Laberriere geenszins dien
+ijzingwekkenden indruk, welken hij verwacht had. »De reusachtige
+middellijn van den mond van dezen bijna uitgedoofden vulkaan,"
+zegt hij, »en de opeengetaste rostblokken en lavamassa's die zijn
+benedenruim vullen, verminderen grootelijks de gewaarwordingen,
+die anders het gezicht eener ontzettende diepte verwekt. Sommige
+afgronden in de Alpen en verscheidene gapende rotskloven in de
+Cordilleras maakten op mij een veel machtiger indruk."
+
+De nederdaling in den krater heeft plaats door middel van een
+ruwen maar stevigen kaapstander, die op de vlakte in zijnen mond is
+opgericht. De toestand van den heer Sonntag maakte ook den volgenden
+dag eene afdaling onmogelijk. Hij volbracht die evenwel korten tijd
+daarna zonder Laberriere, en bereikte toen zijn doel, het doen van
+geodesische opmetingen, naar wensch. Het is ons oogmerk niet, in
+bijzonderheden te treden omtrent de uitkomsten van dit onderzoek,
+die aan vele onzer lezers waarschijnlijk te afgetrokken zouden
+voorkomen.--In de maand Mei van hetzelfde jaar werd ook door den
+kapitein der genie, don Perez de Castro, eene nederdaling in den
+Popocateptl ondernomen.
+
+
+
+
+VII.
+
+    De vallei van Otumba.--De bouwvallen van Teotizuacan.--Perote.--Het
+    graf van Iturbide.--De mexikaansche wegen.--De laatste beklimming
+    van den piek van Orizaba.--Jalapa en zijne typen.--De hacienda
+    Manga de Clavo.--Vera-Cruz.
+
+
+Behalve over Puebla, kan men zich nog langs een anderen weg, over
+Tlascala namelijk, uit Mexiko naar Vera-Cruz begeven. Deze prachtige
+weg is niet minder rijk aan geschiedkundige herinneringen. Immers hij
+leidt door de vallei van Otumba, waar Cortez, zes dagen na zijn aftocht
+in la noche triste, aan het hem achtervolgende talrijke heir der
+Mexikanen slag leverde, en met zijn handvol dapperen, bijgestaan door
+de hem trouw gebleven Tlascalanen, eene merkwaardige zege behaalde:
+eene zege, die echter 't meest aan het beleid en den persoonlijken
+moed van Cortez zelf te danken was. Waarschijnlijk toch zouden de
+Mexikanen niet op de vlucht gegaan zijn, wanneer hij niet--zich ter
+rechter tijd herinnerende, dat de val der rijksvaan in hunne oogen
+den slag besliste--slechts door eenige weinige ruiters vergezeld, op
+den aanvoerder, die den mexikaanschen standaard droeg, was losgerend
+en de vaan in triomf met zich had gevoerd.
+
+In het aan deze vermaarde vallei grenzend dal van Tlascala worden de
+bouwvallen van Teotizuacan gevonden, die, met de teocalli van Cholula,
+de oudste overblijfselen der toltekische bouwkunst zijn. Reeds bij
+de komst der Azteken in Mexiko, was Teotizuacan (godenverblijf),
+thans een onbeduidend indiaansch vlek, de mededingster van Tula,
+de groote hoofdstad der Tolteken. De twee voornaamste pyramiden die
+men hier aantreft, waren gewijd aan Tonatiuh (de zon) en Metztlie
+(de maan), en de vele kleinere, van welke slechts weinigen hooger dan
+tien el zijn, aan de voornaamste sterren of sterrenbeelden. Op den
+top der twee eerstgenoemde teocallies stonden reusachtige beelden,
+zon en maan voorstellende, die geheel met goud bekleed waren; 't
+geen den volgelingen van Cortez nog te eerder tot hunne vernieling
+deed besluiten.
+
+De beide wegen naar Vera-Cruz gaan over Perote, die ruim 2350 el
+boven het vlak der zee gelegen is, en waar het dan ook streng koud kan
+zijn; niet streng genoeg evenwel om den naam van mexikaansch Siberië,
+dien Perote draagt, te rechtvaardigen. In de nabijheid dezer plaats
+verheft zich de Nauhcampateptl of Coffre de Perote, eene vulkanische
+porfierrots, die nagenoeg 4100 el hoog is, en welker top de gedaante
+eener kist heeft.
+
+De kapel van het sterke, met een tuighuis, eene kanongieterij en
+eene wapensmederij verbonden kasteel van Perote bevat de asch van
+den gewezen mexikaanschen keizer Augustus I (generaal Iturbide), die,
+in 1824 uit Europa naar Mexiko wedergekeerd om zich op nieuw van het
+gezag meester te maken, dadelijk bij zijne landing te Soto la Marina,
+door La Garza gevangen genomen, en den 19den Juli te Padilla, zonder
+vorm van proces, gefusilleerd werd.
+
+Sprekender bewijs van de zorgeloosheid der mexikaansche regeering
+bestaat er wel niet, dan de toestand, waarin de weg tusschen Perote
+en Jalapa verkeert. Wij bedoelen natuurlijk den straatweg: spoorwegen
+zijn in Mexiko nog uiterst schaars; maar ook de steen- en andere
+wegen verkeeren er over 't geheel in een droevigen staat van verval en
+verwaarloozing, 't geen er het reizen met postwagens--groote gevaarten,
+in den trant der engelsche en noord-amerikaansche stage-coaches,
+met drie tot vijf paar muilezels of paarden bespannen--verre
+van aangenaam maakt. Voegt men hierbij, dat het meerendeel der
+openbare wegen in Mexiko over 't geheel niets minder dan veilig is,
+dan zal men te eerder begrijpen, dat het reizen in dit gedeelte der
+nieuwe wereld nog wel iets te wenschen overlaat. Intusschen werd er,
+dank hebbe de zorg van den handelstand van Vera-Cruz, in het begin
+dezer eeuw, van die haven, over bergen en door wildernissen heen,
+een fraaie weg naar het hooge binnenland aangelegd. In het jaar 1815
+maakten de opstandelingen dezen weg echter op sommige plaatsen, en
+vooral op dit punt, totaal onbruikbaar; en nu werd er, noch door de
+spaansche onderkoningen, die zich achtereenvolgens tot in 1821 in
+de opgestane kolonie trachtten te handhaven, noch door de overheden
+der latere republiek, iets verricht om de veroorzaakte verwoesting te
+herstellen, zoodat de beste gedeelten van den weg misschien die zijn,
+waar geen zweem van plaveisel gevonden wordt.
+
+Men mag zich echter vleien, dat Mexiko, wat zijne middelen van
+gemeenschap en het veilig gebruik daarvan betreft, spoedig gelukkiger
+dagen beleven zal. De staat der wegen is--het kon inderdaad niet
+anders--een der eerste onderwerpen geweest, die de aandacht der
+keizerlijke regeering tot zich getrokken hebben. Naar men verzekert,
+is er reeds een fransch hoofdambtenaar van den waterstaat naar Mexiko
+op weg, om die regeering bij de uitvoering harer plannen ter zijde te
+staan; terwijl eene concessie, in 1856 aan den heer Escandon verleend,
+om den Atlantischen oceaan met de Stille Zuidzee door middel van een
+spoorweg, van Vera-Cruz uitgaande en langs de hoofdstad loopende, te
+verbinden, op dit oogenblik weder een punt van ernstige overweging bij
+het mexikaansche kabinet uitmaakt. Van hoeveel belang voor Mexiko's
+handel en nijverheid en ook voor het algemeen verkeer, het bestaan
+eener gemakkelijke en snelle gemeenschap van het binnenland met de
+oost- en westkust des lands zou zijn, behoeft wel geen betoog. [3]
+
+Hoe meer echter de reiziger, die zich van Perote naar Jalapa begeeft,
+deze laatste stad nadert, hoe meer hij zich de schokken getroost,
+die hij onophoudelijk moet doorstaan; want zoodra hij San Miguel el
+Soldado achter den rug heeft, wordt het landschap, dat in den omtrek
+van Perote zeer dor en eentonig is, weder veel fraaier; en terwijl
+het oog nog met bewondering op den Coffre de Perote rust, daagt
+aan den zuidelijken gezichteinder de in den eeuwigen sneeuwmantel
+gehulde piek van Orizaba weder op, aan welks voet de steden Orizaba
+en Cordova liggen.
+
+In 1856 werd deze piek, althans voor zoover bekend is, voor 't
+laatst beklommen, en wel door den duitschen natuuronderzoeker baron
+Von Müller. Den 30sten Augustus verliet hij de stad Vera-Cruz met
+drie reisgezellen: den heer A. Sonntag, dezelfde, die herhaaldelijk
+den Popocateptl besteeg; Malmsjö, een Zweed van geboorte, en een
+ongenoemd berlijnsch geneesheer. Zij vernachtten den derden dag na
+hun vertrek op een punt van den berg, dat reeds hooger lag dan de
+hoogste spits van den Mont-Blanc, die zich 4800 el boven het zeevlak
+verheft. De koude was hier zoo streng, dat zij niet alleen een vuur
+ontsteken, maar ook een hut moesten samenstellen om zich een weinig
+te beschutten. De thermometer teekende 10° onder nul, terwijl hij
+weinige uren te voren nog 29° daar boven stond. Den volgenden morgen
+te zeven uur nam de beklimming van den top een aanvang. Na met zeer
+veel moeite en inspanning 360 el te zijn gestegen, waren de gidsen zoo
+kortademig en afgemat, dat zij moesten achterblijven; Von Müller en
+zijne medgezellen zetten nu alleen den tocht over het met eene dunne
+ijskorst bedekte en hoe langer hoe steiler wordende sneeuwveld voort;
+terwijl zij om beurten zelven den korf met mondbehoeften en verdere
+benoodigdheden droegen.
+
+Reeds waren zij den rand des kraters tot op een geringen afstand
+genaderd, toen eene breede, gedeeltelijk met sneeuw gevulde rotskloof
+hun den weg afsneed. Een plotseling opkomende dikke nevel maakte
+het hun onmogelijk den koers te bepalen, dien zij volgen moesten om
+deze kloof om te trekken; zij oordeelden het dus raadzaam naar de
+door hen gebouwde hut terug te keeren. De tweede nacht, dien zij
+hierin doorbrachten, was nog vrij wat hachelijker dan de eerste;
+want niet alleen hadden zij de mand met ververschingen onder weg
+verloren, maar hunne oogen waren door de gestadige opstijging van
+het bloed naar het hoofd en door de scherpe koude zóó ontstoken,
+dat zij eene geduchte pijn leden. De oogen van twee der reizigers,
+de heeren Sonntag en Malmsjö, bevonden zich den volgenden morgen
+zelfs in een deerniswaardigen toestand.
+
+Von Müller besloot thans de bestijging aan de zijde van Chalchicomula
+te ondernemen. Hier liet hij de ooglijders achter, en voegden zich twee
+nieuwe metgezellen bij hem: de heer Campbell, een Noord-Amerikaan,
+met het bestuur van het mexikaansche telegraafwezen belast, en de
+heer de la Huerta uit Puebla. De beklimming ging nu aanvankelijk
+voorspoediger; maar weldra werd de ademhaling der reizigers zeer
+belemmerd, en ondervonden zij, ofschoon hun gelaat gesluierd was, zulk
+eene pijn aan de oogen, dat de gidsen weigerden verder te gaan, en
+Von Müller enkel door de ernstige bedreiging dat hij den tocht alleen
+zou vervolgen, zijne reisgezellen bewegen kon om dien met hem voort
+te zetten. Ondanks alle bezwaren: vermoeidheid, benauwde ademhaling,
+hartkloppingen, drukking der hersenen, eene scherpe jachtsneeuw die
+de huid allergevoeligst aandeed; ondanks het opgeven van bloed uit
+neus en mond en van herhaalde flauwten zelfs,--bereikte Von Müller,
+tegen zes uur des namiddags van den 9den September, den rand van den
+krater. De vreugde over het bereiken van zijn doel deed hem al zijn
+doorgestaan lijden vergeten; maar toen hij zich de verkregen uitkomst
+ten nutte wilde maken, verloor hij andermaal zijn bewustzijn.
+
+"Zoodra ik weder tot mij zelven gekomen was," zegt hij, "spande ik
+alle krachten in om den krater nauwkeurig op te nemen. Ik kon dien
+echter, zoo ten gevolge der sneeuwbuien als van mijne afgematheid,
+niet met den sextant meten; maar de indruk, dien zijn geduchte omvang
+en diepte op mij maakten, was onbeschrijfelijk. Welk eene verbazende
+kracht, riep ik uit, moet de natuur ontwikkelen, om den lavastroom uit
+dien ontzettenden afgrond tot aan den rand des kraters op te voeren!"
+
+De reizigers hadden den nacht op den top willen doorbrengen; maar
+de omstandigheden gedoogden dit niet. De beide gidsen, die zich
+weder bij hen hadden gevoegd, vormden nu van de petates of matten,
+die zij medegenomen hadden, eene soort van sleden, met behulp waarvan
+Von Müller en de zijnen zich met zulk eene snelheid langs de steile,
+bevroren berghelling naar beneden lieten glijden, dat hunne vaart op
+sommige oogenblikken veel naar een val geleek. Bij hunne terugkomst
+te San Andres Chalchicomula, werden zij door de bevolking feestelijk
+ingehaald. De piek van den Orizaba--Cilalteptl of Berg van het
+gestarnte genaamd--is, volgens Von Müller's berekening, niet minder
+dan 5527 Ned. el hoog; door anderen wordt zijne hoogte echter op nog
+geen 5300 el geschat.
+
+Jalapa, aan welke stad de bekende medicinale wortel, die hier in
+'t wild groeit, zijne naam ontleent, is niet zeer groot--zij telt
+ongeveer 12000 inwoners--maar allerfraaist gelegen, en zoo gezond dat
+het een toevluchtsoord is voor kranken en zwakken uit den omtrek,
+vooral gedurende die gedeelten des jaars, waarin de vomito zijne
+verwoestingen langs de kust en in de vlakte aanricht. Het plantenrijk
+is hier misschien weelderiger dan ergens elders in Mexiko en vervult de
+lucht met de heerlijkste geuren. De tint der bevolking is er blanker
+dan in het binnenland, en de vrouwen van Jalapa gaan zelfs voor de
+schoonste des lands door.
+
+Niet slechts de jaarmis, maar ook de gewone markten worden te Jalapa
+ongemeen druk bezocht. Onder de velen, die van alle kanten hunne
+koopwaren hier komen brengen, onderscheiden zich de bloemen- en
+fruitverkoopsters van eene op eenigen afstand der stad gelegen streek,
+door het teekenachtige en inderdaad klassieke van hare gestalte en
+kleeding. Deze laatste bestaat uit eene meestal witte sarape (mantel)
+en een rooden, gelen of blauwen rok, even als de mantel prijkende
+met een zoom van eene sterk afstekende kleur, die met eigenaardige
+figuren in bijna etrurischen stijl, versierd is. Ze hebben fraai
+gekruld zwart haar of dragen het in sierlijke vlechten, door welke
+roode linten of koorden zijn gestrengeld.--Nog andere typen trekken
+op deze markten de aandacht van den vreemdeling. Onder anderen is
+dit het geval met den indiaanschen mandenkoopman. Het zoogenaamde
+markt-zonnescherm is hier, even als op andere plaatsen in Mexiko,
+zeer in zwang, en voor de kleinere kramers, die er geen tenten op na
+houden, eene onontbeerlijke beschutting tegen de tropische zon.
+
+In den omtrek van Jalapa ligt de bekende hacienda Mango de Clavo,
+waar generaal Santa-Anna--die gedurende ruim een veertigtal jaren, in
+hoedanigheid van legerhoofd, president of dictator der mexikaansche
+republiek, dikwerf eene allerbelangrijkste rol speelde--zich veelal
+ophield wanneer hij niet verbannen was; in welk geval Carthagena in
+Nieuw-Grenada of Cuba hem tot wijkplaats verstrekte.
+
+Hoewel Jalapa de officiëele hoofdstad van den staat Vera-Cruz is,
+kan de stad van dien naam toch als de gewichtigste van dien staat
+worden beschouwd. Zij is tevens de voornaamste van al de havens van
+Mexiko, daar hare scheepvaartbeweging, ondanks de onveiligheid der
+reede, gemiddeld de helft van die der gezamenlijke mexikaansche
+havens bedraagt. [4] In 1856 werden in geheel Mexiko slechts een
+duizendtal schepen, een inhoud van honderd-duizend ton hebbende, in-
+en uitgeklaard, en daarvan deden alleen 435 zeilschepen, te zamen
+67,423 ton metende, en 104 stoomvaartuigen de haven van Vera-Cruz
+aan. Ongeveer de helft der genoemde duizend vaartuigen bestond uit
+kustvaarders. De belangrijkste mexikaansche havens, na Vera-Cruz,
+zijn Acapulco, Tampico, Mazatlan en Matamoras.
+
+Gedurende de drie laatste jaren voor 1864 is, ten gevolge der
+buitengewone omstandigheden, het verkeer te Vera-Cruz natuurlijk sterk
+verminderd. Uit een dezer dagen bekend geworden feit blijkt echter, dat
+het zich van de geleden schokken wondersnel herstelt. De invoerrechten
+te Vera-Cruz hebben namelijk over de negen eerste maanden van dit jaar
+(1864) 2,445,292 piasters opgebracht: met andere woorden drie maal
+meer dan gedurende 't zelfde tijdvak van 1863, en slechts weinig minder
+dan zij (in evenredigheid) gemiddeld over de jaren 1856-60 bedroegen.
+
+De haven van Vera-Cruz is slechts eene reede tusschen den vasten wal
+en San-Juan d'Ulloa, het kasteel of versterkte eiland, dat de stad
+dekt en reeds zoo menig bombardement onderging. Vera-Cruz is fraai
+en regelmatig gebouwd en bezit vele schoone kerken en andere openbare
+gebouwen. In weerwil echter dat deze stad het middenpunt vormt van het
+verkeer tusschen het voormalige Nieuw-Spanje en Europa, en Mexiko's
+voornaamste haven is, telt zij niet meer dan 18,000 inwoners. De
+oorzaak daarvan moet hoofdzakelijk worden gezocht in de omstandigheid,
+dat Vera-Cruz, door zijne ongunstige ligging tusschen moerassen
+en zandwoestijnen en door de verschroeiende zuide- en verstijvende
+noordewinden, die afwisselend langs deze kust heerschen, gedurende
+een groot deel des jaar door de gele koorts wordt geteisterd.
+
+Vier en een half uur van Vera-Cruz ligt het dorp Oud-Vera-Cruz, de
+plek waar Cortez op Goeden Vrijdag van het jaar 1519 (21 April) aan
+wal stapte, en waar nog in dat zelfde jaar eene stad door hem gebouwd
+werd, aan welke hij, naar aanleiding van den dag waarop hij geland was,
+den naam Vera-Cruz (het ware kruis) gaf. Deze stad moest echter om de
+ongezondheid der plek, drie jaren later zuidwaarts worden verlegd. De
+nieuwe stad, Antigua geheeten, werd evenwel om dezelfde reden weder
+verlaten, toen de spaansche onderkoning Monterey, op 't laatst der
+16de eeuw, overging tot het bouwen der tegenwoordige stad Vera-Cruz.
+
+
+
+
+VIII.
+
+    De bouwvallen bij Palenque en Chichen-Itza.--Processie te Merida.
+
+
+Toen Francisco Hernandez de Cordova, in 1517, van San Domingo in
+het schiereiland Yucatan kwam, vond hij het in verscheidene kleine
+staatjes gesmaldeeld; hij vernam echter van de ingezetenen, dat deze
+oostelijke uithoek van Mexiko sedert onheugelijke tijden één rijk
+had uitgemaakt, maar dat omstreeks zeventig jaren vóór zijne komst
+de verschillende hoofden des volks hunne onafhankelijkheid bevochten
+en de prachtige en groote hoofdstad Mayapan verwoest hadden. Twee en
+een halve eeuw ruim verliepen er voordat deze mondelinge overlevering
+op onwederlegbare wijze bevestigd werd, en men door het ontdekken van
+overoude bouwgewrochten in de bosschen van het aan Yucatan grenzende
+Chiapas tot de overtuiging kwam, dat het schiereiland in een ver
+verleden tijd een machtigen staat had gevormd, die niet onder de
+heerschappij der Azteken en Tolteken gestaan, en welks bevolking
+een nog hoogeren trap van beschaving bereikt had, dan waarop die
+vroegste bewoners der overige deelen van Mexiko stonden. Hoogst
+merkwaardig zijn de uitgestrekte bouwvallen, door kapitein Antonio
+de Rio en don Jose Alonso in 1787, bij Palenque in den mexikaanschen
+staat Chiapas ontdekt, maar, ten gevolge der verregaande lauwheid van
+het spaansche bestuur, eerst in 1822 door kapitein Dupaix beschreven
+en in plaat gebracht. Niet minder belangrijk echter en wellicht nog
+uitgestrekter, zijn de ruïnen, in 1842 door een noord-amerikaansch
+reiziger te Chichen-Itza bij Uxmal in Yucatan ontdekt, en die, naar
+men meent, tot eene stad behoord hebben, welke "een der grootste was
+die ooit op de aarde bestonden."
+
+De fransche natuuronderzoeker Charnay gevoelde zich, door hetgeen hij
+omtrent deze bouwvallen gelezen en vernomen had, in 1860 aangespoord
+om eene reis naar Yucatan te ondernemen, uitsluitend met het doel om
+door middel der photographie getrouwe afbeeldingen van een deel dezer
+ruïnen te verkrijgen. De plaat, die wij op bladz. 21 mededeelen,
+en die van den bouwtrant der te Chichen-Itza ontdekte gebouwen een
+juiste voorstelling geeft, toont genoegzaam tot welk een hoogte
+de oude bewoners des lands het in de bouwkunst gebracht hadden, en
+doet tevens zien in welken toestand hunne fraaie bouwgewrochten zich
+tegenwoordig bevinden.
+
+Het belangwekkendste der gebouwen; door den heer Charnay in plaat
+gebracht, is het zoogenaamde "Nonnenpaleis," waarvan hij drie
+afbeeldingen gaf, één van het voorfront en twee van de noordzijde. Hij
+noemt dit gebouw Chichen-Itza's juweel, om den rijkdom van beeldwerk
+en andere versieringen, dien zijne gevels ten toon spreiden en die
+hem aan den bouwtrant der Chineezen en Japaneezen herinnerde, te meer
+nog omdat de vorm van het gebouw naar een chineeschen koffer gelijkt;
+punten van overeenkomst, waardoor de meening dat de Chineezen reeds
+in de eerste eeuwen onzer jaartelling met Amerika bekend waren,
+waarschijnlijk op nieuw versterkt zal worden. Het inwendige van dit
+gebouw bestaat uit vijf zalen, welke, even als die der te Palenque
+ontdekte paleizen, volkomen op elkaar gelijken.
+
+Een ander gebouw, door Charnay afgebeeld, wordt door de inboorlingen
+"de kerk" genoemd. Hij gelooft echter met velen, dat het tot een
+circus of worstelperk voor het aankomend geslacht gediend heeft,
+iets waaromtrent het allegorische van het beeldwerk waarmede zijne
+gevels prijken, naar zijne meening, geen twijfel overlaat. Aan het
+gebouw, waarvan de afbeelding in dit blad voorkomt, wordt, Charnay
+weet niet op welken grond, de naam van "gevangenis" gegeven. Het is
+niet het rijkst versierde, maar wel het best bewaarde der in plaat
+gebrachte monumenten.
+
+Acht dagen hield de heer Charnay zich te midden der ruïnen op,
+werwaarts hij door eenige ingezetenen van het schiereiland en een
+geleide van Indianen en soldaten vergezeld was geworden. Voordat men
+de bouwvallen kon genaken, moest men zich met de bijl een weg door
+de lianen, heesters en doornstruiken banen, waarmede zij bedekt
+en omgeven waren. De komst van het reisgezelschap joeg de eenig
+overgebleven bewoners dezer verblijven, slangen, iguanen of groote
+hagedissen en vogels met ongemeen fraaie vederen, op de vlucht. Des
+nachts moesten er rondom de hangmatten vuren ontstoken worden, om de
+tijgers op een eerbiedigen afstand te houden.
+
+Merida, Yucatans hoofdstad, werd door den heer Charnay in de
+Heilige-week van 1860 bezocht. Hij was bij die gelegenheid getuige
+van vele kerkelijke optochten en feesten, die in Mexiko misschien
+nog veelvuldiger dan in eenigen anderen katholieken staat plaats
+hebben, omdat de mexikaansche geestelijkheid zich overtuigd houdt,
+dat de Christenen uit de Indianen grootelijks behoefte hebben om de
+voorwerpen hunner aanbidding en vereering verzinnelijkt te zien. Van
+een gedeelte der processie op Goeden Vrijdag gehouden deelt Charnay de
+photographische afbeelding mede, die op bladz. 13 voorkomt. De vrouw,
+die de Heilige Moedermaagd voorstelde, was met eene menigte paarlen
+en diamanten versierd, en werd door de Heilige Elisabeth gevolgd,
+die zich geheel aan hare droefheid overgaf. Bij den ernstigen aard van
+den optocht en bij de prachtige kostumen stak het echter zeer af, dat
+het orkest 't welk den trein opende, en zelfs de muziek in de kerk,
+enkel uit een draaiorgel bestond. Des avonds waren de vensters der
+huizen bij het voorbijtrekken van den stoet met duizende waskaarsen
+verlicht, en eene overgroote volksmenigte in bonte, schilderachtige
+kleederdracht, onder welke ook vele aanzienlijke vrouwen waren,
+sloot zich, met brandende kaarsen in de hand, aan den optocht aan.
+
+Hier nemen wij afscheid van dit schoone land, door de natuur zoo mild
+gezegend, met zoo oneindig vele hulpbronnen en schatten van allerlei
+aard begiftigd, en toch zoo rampzalig, machteloos worstelende tegen den
+druk van een noodlot, dat alle waarachtige ontwikkeling onmogelijk
+maakt. Inderdaad, daar schijnt een fatum te rusten op verreweg
+de meeste dezer amerikaansche republieken, met bijkans wanhopige
+regelmatigheid rondgevoerd in den fatalen toovercirkel van anarchie
+en despotisme, zonder dat hetzij de vrijheid, hetzij het gezag, zich
+immer op vaste grondslagen vestigen, in ware en vruchtbare harmonie
+ontwikkelen kunnen. Een onderzoek naar de oorzaken van dit verschijnsel
+zou ons te ver voeren: hopen wij slechts dat spaansch-Amerika eenmaal
+een man moge vinden, die uit dezen rampzaligen baaierd orde weet
+te scheppen.
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENINGEN
+
+
+[1] De eigenlijke spelling is Mejiko, waarbij de j als onzen ch wordt
+uitgesproken--Mechiko.
+
+[2] Die wensch, wij weten het, werd niet vervuld; de edele,
+ridderlijke, maar onvoorzichtige Maximiliaan viel als slachtoffer
+dezer gewaagde onderneming, als slachtoffer misschien ook zijner
+illusie, dat het mogelijk was een volk van roovers en bandieten
+te regeeren met behulp eener opgeschroefde phraseologie. Hij werd,
+wij weten het allen, op bevel van Juarez als een gemeen misdadiger,
+doodgeschoten, nadat Frankrijk, hetwelk hem naar Mexiko riep, hem in
+den steek gelaten had.--Het is hier niet de plaats over deze zooveel
+besproken, in de gevolgen zoo bedenkelijke mexikaansche expeditie
+uit te weiden: men mag echter veilig aannemen, dat de uitkomst,
+en dus ook het algemeene oordeel over de zaak, geheel anders zou
+geweest zijn, indien niet, vooral door de onbegrijpelijke politiek van
+Engeland, waarop Napoleon zeker niet kon rekenen, de oorlog tusschen
+de noordelijke en zuidelijke staten der Unie den uitslag gehad had,
+dien wij kennen, en die de verwezenlijking van Napoleons verziende
+plannen onmogelijk maakte. (Red.)
+
+[3] Wat er van deze plannen sedert geworden is, weten wij niet. De
+ongelukkige Maximiliaan had wel aan andere dingen te denken dan
+verbetering van wegen en spoorweg-concessies; en bij den normalen staat
+van anarchie en revolutie, waartoe Mexiko sedert weer is teruggekeerd,
+zal er van dit alles ook wel niet veel zijn gekomen.
+
+[4] Wij hebben op blz. 2, 2e kol., verkeerdelijk gezegd, dat de daar
+genoemde cijfers van in- en uitvoer den handel van Mexiko over 1856-60
+vertegenwoordigden: zij hebben enkel betrekking op het handelsverkeer
+van Vera-Cruz. In 1856 beliep de algemeene invoer in Mexiko 65 en de
+algemeene uitvoer 70 millioen gulden.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Mexiko, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MEXIKO ***
+
+***** This file should be named 36440-8.txt or 36440-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/6/4/4/36440/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/36440-8.zip b/36440-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..b1f572a
--- /dev/null
+++ b/36440-8.zip
diff --git a/36440-h.zip b/36440-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..943a04f
--- /dev/null
+++ b/36440-h.zip
diff --git a/36440-h/36440-h.htm b/36440-h/36440-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..02f253f
--- /dev/null
+++ b/36440-h/36440-h.htm
@@ -0,0 +1,2866 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"
+"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2011-06-14T21:24:31.776+02:00. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta name="generator" content=
+"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org">
+<title>Mexiko</title>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii">
+<meta name="generator" content=
+"tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/">
+<meta name="author" content="Anoniem">
+<link rel="schema.DC" href=
+"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="DC.Creator" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Title" content="Mexiko">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+<meta name="DC.Format" content="text/html">
+<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg">
+<style type="text/css">
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+/* Titlepage */
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+text-align: center;
+}
+.titlePage .docTitle
+{
+line-height: 3.5em;
+margin: 2em 0% 2em 0%;
+font-weight: bold;
+}
+.titlePage .docTitle .mainTitle
+{
+font-size: 1.8em;
+}
+.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, .titlePage .docTitle .volumeTitle
+{
+font-size: 1.44em;
+}
+.titlePage .byline
+{
+margin: 2em 0% 2em 0%;
+font-size:1.2em;
+line-height:1.72em;
+}
+.titlePage .byline .docAuthor
+{
+font-size: 1.2em;
+font-weight: bold;
+}
+.titlePage .figure
+{
+margin: 2em 0% 2em 0%;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+}
+.titlePage .docImprint
+{
+margin: 4em 0% 0em 0%;
+font-size: 1.2em;
+line-height: 1.72em;
+}
+.titlePage .docImprint .docDate
+{
+font-size: 1.2em;
+font-weight: bold;
+}
+/* End Titlepage */
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+.advertisment
+{
+background-color:#FFFEE0;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+.width20
+{
+width: 20%;
+}
+.width40
+{
+width: 40%;
+}
+.indextoc
+{
+text-align: center;
+}
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+.apparatusnote
+{
+text-decoration: none;
+}
+table.alignedtext
+{
+border-collapse: collapse;
+}
+table.alignedtext td
+{
+vertical-align: top;
+width: 50%;
+}
+table.alignedtext td.first
+{
+border-width: 0 0.2px 0 0;
+border-color: gray;
+border-style: solid;
+padding-right: 10px;
+}
+table.alignedtext td.second
+{
+padding-left: 10px;
+}
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+p.tocPart
+{
+margin:1.58em 0%;
+font-variant: small-caps;
+}
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+.opener, .address
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+}
+.addrline
+{
+margin-top: 0;
+margin-bottom: 0;
+}
+.dateline
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+text-align: right;
+}
+.salute
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-left: 3.58em;
+text-indent: -2em;
+}
+.signed
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-left: 3.58em;
+text-indent: -2em;
+}
+.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+.epigraph span.bibl
+{
+display: block;
+text-align: right;
+}
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+.figure
+{
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+}
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+.figAnnotation
+{
+font-size:80%;
+position:relative;
+margin: 0 auto; /* center this */
+}
+.figTopLeft, .figBottomLeft
+{
+float: left;
+}
+.figTop, .figBottom
+{
+}
+.figTopRight, .figBottomRight
+{
+float: right;
+}
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+img
+{
+border-width:0;
+}
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+.marginnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+div.footnotes
+{
+font-size: 80%;
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+p.footnote
+{
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+p.footnote .label
+{
+float:left;
+width:2em;
+height:12pt;
+display:block;
+}
+/* Tables */
+td, th
+{
+vertical-align: top;
+}
+td.label, tr.label td
+{
+font-weight: bold;
+}
+td.unit, tr.unit td
+{
+font-style: italic;
+}
+td.sum
+{
+padding-top: 2px; border-top: solid black 1px;
+}
+/* Poetry */
+.lgouter
+{
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */
+}
+.lg
+{
+text-align: left;
+}
+.lg h4, .lgouter h4
+{
+font-weight: normal;
+}
+.lg .linenum, .sp .linenum, .lgouter .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left: 16%;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+p.line
+{
+margin: 0 0% 0 0%;
+}
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+/* Drama */
+.speaker
+{
+font-weight: bold;
+margin-bottom: 0.4em;
+}
+.sp .line
+{
+margin: 0 10%;
+text-align: left;
+}
+/* End Drama */
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+table.tocList
+{
+width: 100%;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+}
+td.tocPageNum, td.tocDivNum
+{
+text-align: right;
+width: 15%;
+padding-left: 1em;
+padding-right: 1em;
+}
+td.tocDivTitle
+{
+width: 70%;
+}
+span.corr, span.gap
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+/* Font Styles and Colors */
+.ex
+{
+letter-spacing: 0.2em;
+}
+.sc
+{
+font-variant: small-caps;
+}
+.uc
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */
+.overline, .overtilde
+{
+text-decoration: overline;
+}
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+.red
+{
+color: red;
+}
+/* End Font Styles and Colors */
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+.aligncenter, div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+h1, h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+h1.label, h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+h5, h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+p
+{
+text-indent:0;
+}
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+.lg
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+p.quote,div.blockquote, div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+ul { list-style-type: none; }
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+/* External Links */
+.pglink, .catlink, .exlink
+{
+background-repeat: no-repeat;
+background-position: right center;
+}
+.pglink
+{
+background-image: url(images/book.png);
+padding-right: 18px;
+}
+.catlink
+{
+background-image: url(images/card.png);
+padding-right: 17px;
+}
+.exlink
+{
+background-image: url(images/external.png);
+padding-right: 13px;
+}
+.pglink:hover
+{
+background-color: #DCFFDC;
+}
+.catlink:hover
+{
+background-color: #FFFFDC;
+}
+.exlink:hover
+{
+background-color: #FFDCDC;
+}
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+.titlePage
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+.pagenum, .linenum
+{
+speak: none;
+}
+</style>
+
+<style type="text/css">
+.xd20e94width
+{
+width:640px;
+}
+.xd20e176width
+{
+width:720px;
+}
+.xd20e211width
+{
+width:489px;
+}
+.xd20e317width
+{
+width:305px;
+}
+.xd20e345width
+{
+width:297px;
+}
+.xd20e377width
+{
+width:301px;
+}
+.xd20e400width
+{
+width:720px;
+}
+.xd20e457width
+{
+width:720px;
+}
+.xd20e615width
+{
+width:720px;
+}
+.xd20e661width
+{
+width:720px;
+}
+.xd20e671width
+{
+width:238px;
+}
+.xd20e680width
+{
+width:235px;
+}
+.xd20e712width
+{
+width:456px;
+}
+.xd20e722width
+{
+width:491px;
+}
+.xd20e734width
+{
+width:720px;
+}
+.xd20e758width
+{
+width:301px;
+}
+.xd20e767width
+{
+width:467px;
+}
+.xd20e792width
+{
+width:720px;
+}
+.xd20e823width
+{
+width:365px;
+}
+.xd20e838width
+{
+width:720px;
+}
+.xd20e920width
+{
+width:720px;
+}
+</style>
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Mexiko, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Mexiko
+       De Aarde en haar volken, Jaargang 1865
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: June 15, 2011 [EBook #36440]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MEXIKO ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<div class="body">
+<p><span class="pagenum">[<a id="xd20e87" href="#xd20e87" name=
+"xd20e87">7</a>]</span></p>
+<div id="a1865-01" class="div1"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 id="xd20e89" class="super">De Aarde en haar Volken.</h2>
+<h2 class="main">Mexiko.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first"></p>
+<div class="figure xd20e94width"><img src="images/p1865-001.jpg" alt=
+"Het cypressen-bosch van Montezuma." width="640" height="720">
+<p class="figureHead">Het cypressen-bosch van Montezuma.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="xd20e98"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h3 id="xd20e99" class="main">I.</h3>
+<div class="argument">
+<p class="first">Geschiedkundige bijzonderheden.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Veel vroeger dan de overige oorspronkelijke bewoners
+der nieuwe wereld, en lang voor de aankomst der Europeanen in Amerika,
+waren de oude inboorlingen van Mexiko<a class="noteref" id=
+"xd20e106src" href="#xd20e106" name="xd20e106src">1</a>, de Tolteken en
+na hen de Azteken, tot eene vrij hooge mate van beschaving opgeklommen.
+Niet alleen weefden zij reeds zeer vroegtijdig tapijten <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e115" href="#xd20e115" name=
+"xd20e115">8</a>]</span>en andere wollen stoffen en smeedden zij wapens
+en goud- en zilverwerk, maar zij waren ook bedreven in bouw-,
+beeldhouw-, schilder- en toonkunst, en beoefenden reeds lang
+v&oacute;&oacute;r de ontdekking van Amerika door Columbus, met vrucht
+wetenschappen en letteren. Over de hoogte waarop zij in dit laatste
+opzicht stonden, zouden wij ongetwijfeld een veel grondiger oordeel
+kunnen vellen, wanneer niet, door den te ver gedreven geloofsijver der
+spaansche veroveraars, de gansche schat zoowel van handschriften als
+van schilderijen, dien onder anderen het paleis der oude Caciken of
+schatplichtige vorsten van Tezcuco bevatte, aan de vlammen was prijs
+gegeven.</p>
+<p>Vooral waren de oude Mexikanen zeer bedreven in de bouwkunst. Even
+als bij de oude Egyptenaren, waren vele hunner bouwgewrochten
+pyramidaal-, andere echter ook kubiekvormig. Tot de meest bekende
+monumenten der oude mexikaansche architectuur behooren de pyramiden van
+Papantla, Teotizuacan en Cholula. Ofschoon de overoude &bdquo;drijvende
+tuinen&rdquo; der mexikaansche meren, en inzonderheid die van het niet
+ver van de hoofdstad gelegene Chalco-meer, beroemd zijn, stond echter,
+naar &rsquo;t schijnt, de landbouw bij de Azteken op geen zeer hoogen
+trap van ontwikkeling. Deze weelderige vrucht- en bloemwaranden,
+<i>chinambas</i> geheeten, die werkelijk voor een gedeelte
+&bdquo;drijven&rdquo;, en uit reusachtige, door riet, wortels en
+boomtakken saamverbonden aardschollen of zoden bestaan, hadden
+vermoedelijk hare wording te danken aan de behoefte, om de hoofdstad en
+andere groote steden van groenten te voorzien.</p>
+<p>In weerwil van hunne vordering in beschaving, kenmerkte de
+heidensche eeredienst der Azteken zich door eene verregaande
+barbaarschheid: de menschenoffers, ter eere van den god
+Huitzilopochtli, werden misschien nergens elders op zoo groote schaal
+gebracht. Het christendom, door Cortez en zijne opvolgers in het land
+ingevoerd, maakte hieraan een einde; ofschoon men daarbij, zoowel als
+bij de verovering des lands, op eene wijze te werk ging, die weinig tot
+eer van de belijders der nieuwe eeredienst strekte. Alle pogingen van
+Karel V en van andere goedgezinden om verdraagzaamheid te kweeken en
+het lot der nieuwe onderdanen van het spaansche rijk te verzachten,
+leden schipbreuk eensdeels op de geestdrijverij der veroveraars,
+anderdeels op het ruwe ego&iuml;sme van het heir van gelukzoekers, dat
+de nieuwe wereld weldra overstroomde. De onderkoningen die over Mexiko
+regeerden en in den regel slechts voor vijf jaren benoemd werden, waren
+insgelijks meestal enkel op het bijeenschrapen van rijkdommen en op de
+strenge handhaving van hun gezag bedacht; zoodat de afstammelingen van
+de oorspronkelijke bewoners des lands dikwijls maar al te veel reden
+hadden om aan hunne vaderen de vrijheid en welvaart te benijden, door
+dezen onder Montezuma en diens voorgangers genoten.</p>
+<p>Slecht bestuurd, aan de belangen van het moederland opgeofferd, door
+eene bekrompene handelsstaatkunde in zijne ontwikkeling belemmerd, was
+het geen wonder dat Mexiko zich in 1810 de omstandigheden waarin Spanje
+verkeerde ten nutte maakte om, even als de overige spaansche
+koloni&euml;n in Amerika, het juk af te werpen, waaronder het drie
+eeuwen gezucht <span class="pagenum">[<a id="xd20e126" href="#xd20e126"
+name="xd20e126">9</a>]</span>had. Dat die omwenteling in het
+mexikaansche rijk op eene meer geweldige wijze dan ergens elders in
+spaansch Amerika plaats had, was zeker voor een goed deel hieraan te
+wijten, dat in Mexiko een groot gedeelte der bevolking uit geboren
+Spanjaarden bestond.</p>
+<p>Nadat Ferdinand VII op den troon hersteld was, deed hij wel
+herhaalde pogingen om zijne verloren bezittingen in Amerika te
+heroveren, maar dit plan moest hij ten laatste opgeven; en in 1821 werd
+het gemeenebest Mexiko door het voormalige moederland voor
+onafhankelijk verklaard. Men besloot daarop, den republikeinschen tegen
+den monarchalen regeeringsvorm te verwisselen; en daar Spanje weigerde
+de kroon voor een zijner Infanten aan te nemen, werd in Februari 1822
+de overste Iturbide, onder den naam van Augustinus I, te Mexiko tot
+Keizer uitgeroepen: eene waardigheid, waarvan hij echter na verloop van
+een jaar reeds weder afstand moest doen, daar de republikeinsche partij
+hem te sterk werd. Het keizerrijk werd nu in een bondgenootschappelijk
+gemeenebest hervormd, samengesteld uit &eacute;&eacute;n
+bondgenootschappelijk district, een zeker aantal staten en
+&bdquo;territori&euml;n.&rdquo;</p>
+<p>In de veertig jaren die sedert verliepen, werd Mexiko door niet
+minder dan <i>tweehonderdzestig</i> opstanden geschokt, bij welke nu
+eens de &bdquo;republikeinen&rdquo;, ook liberalen of federalisten
+genoemd, dan weder de conservatieven, anders voorstanders van een
+gecentraliseerd gezag of clericalen geheeten, de bovenhand behielden.
+Het behoeft nauwelijks opmerking, dat die onophoudelijke opstanden en
+omwentelingen de reeds zoozeer verzwakte krachten en verwaarloosde
+hulpbronnen des lands met volslagen ondergang bedreigden. Wat de
+gevolgen van dezen toestand waren, en hoezeer de innerlijke
+ontwikkeling des lands daaronder leed, blijkt genoegzaam uit het feit,
+dat een land zoo vruchtbaar en rijk als Mexiko, &rsquo;t welk bovendien
+aan twee wereldzee&euml;n gelegen is, eene oppervlakte van meer dan
+40,000 vierk. mijlen en nagenoeg 8,300,000 inwoners heeft, van
+1856&mdash;1860 gemiddeld voor niet meer dan 18 millioen guld. &rsquo;s
+jaars uitvoerde, tegen een invoer van ruim 31 millioen guld.; terwijl
+Peru, met eene oppervlakte van 24,000 vierk. mijlen en eene bevolking
+van 2,500,000 zielen, in 1862 voor 83 mill. gld. uitvoerde en voor 68
+mill. gld. invoerde; en het zooveel minder belangrijke Venezuela, dat
+iets meer dan anderhalf millioen inwoners telt, in hetzelfde jaar nog
+voor 40 mill. gld. in zijnen handel omzette. De toestand waarin het
+mexikaansche rijk verkeerde, deed dan ook duchten, dat het, wat vroeger
+of later, eene maar al te gemakkelijke prooi der noord-amerikaansche
+Unie zou worden, waarin reeds achtereenvolgens het goudrijke
+Opper-Californi&euml;, Texas en Nieuw-Mexiko, vroeger deelen van het
+mexikaansche gebied, werden ingelijfd. Een der gevolgen van deze
+gebeurtenis zou toen voorzeker geweest zijn de wederinvoering in het
+veroverde rijk van de slavernij, die er reeds v&oacute;&oacute;r jaren
+werd afgeschaft.</p>
+<p>Toen nu in 1857 alweder eene ernstige worsteling ontstond tusschen
+de behoudende partij met den president Miramon, en de republikeinsche
+met Benito-Juarez aan &rsquo;t hoofd, besloten Frankrijk, Spanje en
+Groot-Brittanni&euml;, op de dringende aanzoeken hunner in Mexiko
+<span class="pagenum">[<a id="xd20e137" href="#xd20e137" name=
+"xd20e137">10</a>]</span>gevestigde onderdanen, tot het uitzenden eener
+vereenigde expeditie, ten einde van de <span class="corr" id="xd20e139"
+title="Bron: repubiek">republiek</span> waarborgen voor de veiligheid
+der zich op haar gebied bevindende vreemdelingen en voldoening der aan
+dezen verschuldigde gelden te eischen, welke een bedrag van nagenoeg 41
+millioen piasters of ruim 102 millioen gulden beliepen.</p>
+<p>De uitslag dier belangrijke expeditie is bekend. Aanvankelijk
+vermoedde men dat Spanje de herovering zijner oude kolonie in het
+schild voerde, en zich ter uitvoering van dit plan van de hulp van
+Frankrijk en Engeland verzekerd had. Nauwelijks evenwel waren de
+eskaders uitgezeild, of er verbreidde zich een geheel ander gerucht,
+dat namelijk keizer Napoleon&rsquo;s geheime bedoeling met de
+onderneming was, om aan den jammerlijken toestand van Mexiko, des noods
+door omverwerping van den bestaanden regeeringsvorm, een einde te
+maken. Nadat dit gerucht zich bevestigd had, trokken de beide
+bondgenooten des keizers zich terug; en nu legde hij zijn wel van vele
+zijden aangevallen en wat den vorm betreft geenszins onberispelijk,
+maar metterdaad praktisch en menschlievend plan geheel alleen ten
+uitvoer.</p>
+<p>Eene maand nadat de Franschen, na Juarez wel niet geheel ten onder
+gebracht, maar toch onschadelijk gemaakt te hebben, de hoofdstad
+binnenrukten, werd door eene vergadering van mexikaansche notabelen,
+met 231 tegen 19 stemmen, tot de invoering eener &bdquo;erfelijke
+getemperde monarchie&rdquo;, met een katholiek souverein, den titel van
+keizer voerende, besloten, en te gelijker tijd bepaald, dat de
+keizerlijke kroon in de eerste plaats aan den aartshertog Ferdinand
+Maximiliaan van <span class="corr" id="xd20e146" title=
+"Bron: Oosterijk">Oostenrijk</span>, oudsten broeder van keizer Frans
+Joseph, zou worden aangeboden. De aartshertog&mdash;een man, gunstig
+bekend om zijne schranderheid, humaniteit en andere eigenschappen,
+geschikt om de liefde van een volk te winnen&mdash;aarzelde niet deze
+gewichtige roeping te aanvaarden; en het is voorzeker de wensch van
+alle weldenkenden in de beide halfronden, dat de offers door Frankrijk
+gebracht, en de ijver waarmede de nieuwe monarch bezield is, heilrijke
+vruchten zullen dragen, en het dezen laatste vooral spoedig gelukken
+moge de noodlottige partijschap die de Mexikanen verdeelt, uit te
+roeien.<a class="noteref" id="xd20e149src" href="#xd20e149" name=
+"xd20e149src">2</a></p>
+<p>Wij willen in de eerste plaats de hoofdstad van het oude rijk van
+Montezuma en haren naasten omtrek bezoeken, om vervolgens nog een paar
+andere punten van het mexikaansche gebied aan te doen. <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e158" href="#xd20e158" name=
+"xd20e158">11</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.2"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h3 id="xd20e160" class="main">II.</h3>
+<div class="argument">
+<p class="first">De vallei van Mexiko.&mdash;De Desague van
+Huehuetoca.&mdash;De hoofdstad.&mdash;De Kathedraal.&mdash;De Plaza de
+Armas.&mdash;De Plazuelo van Santo Domingo.&mdash;Het klooster van
+Barmhartigheid.&mdash;De Salto del Agua.&mdash;Markten.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De vallei, te midden waarvan zich het Veneti&euml; der
+Azteken verheft, vormt een ovaal van achttien mijlen in de lengte en
+van ongeveer twaalf in de breedte, en wordt door een krans van
+porfierrotsen omgeven, wier afwisselende lijnen het schilderachtigst
+effect te weeg brengen. De Iztaccihuatl of Witte-Vrouw, die door den
+glans van haren altijd besneeuwden top, het oog schier verblindt, en de
+Popocatepl of Rookende Berg, de hoogste bergspits van Mexiko en
+wellicht de sierlijkste vulkaan der gansche wereld, die beiden ten
+zuidwesten van de hoofdstad liggen, vormen als &rsquo;t ware den
+sluithaak dezer prachtige keten. Hoewel de laatste dezer bergen zijnen
+naam nog maar al te zeer rechtvaardigt, en de bewoners der hoofdstad
+zich steeds met angst en schrik de geduchte aardbeving van 1858
+herinneren, is de mexikaansche vallei voor het tegenwoordige veel
+minder vulkanisch dan vroeger.</p>
+<p>Zes groote meren nemen een aanzienlijk deel van de oppervlakte der
+vallei in. Tegenover Huehuetoca ligt het meer Zumpango; daarna volgen,
+in eene zuidelijke richting, die van Jaltocan en San-Cristoval, het
+groote meer van Tezcuco; en eindelijk die van Jochimilco en Chalco,
+welke slechts door een straatweg vaneen worden gescheiden. Van al die
+meren is het water zoet, uitgenomen van het Tezcuco-meer, welks water
+brak is.</p>
+<p>Groote belangstelling verdient in deze vallei de vermaarde
+&bdquo;desague&rdquo; van Huehuetoca: een dwars door het hooge gebergte
+gegraven kanaal, ter afleiding van de rivier Guantitlan&mdash;die zich
+vroeger in het Zumpango-meer stortte, hetgeen veelvuldige
+overstroomingen ten gevolge had&mdash;naar de ruim 200 voet lager
+gelegen Rio de Tula, die zich in den mexikaanschen zeeboezem ontlast.
+Dit reusachtige werk, in 1607 begonnen, werd eerst in 1789 voltooid,
+hoewel er schier onophoudelijk 15,000 Indianen aan arbeidden. Het
+kostte millioenen schats en, zoowel ten gevolge van vermoeienis, ziekte
+en harde behandeling, als van herhaalde instortingen van bergwanden,
+duizenden menschenlevens; maar nog bereikt het in verre na niet het
+nut, dat het zou kunnen opleveren wanneer het met het Tezcuco-meer in
+gemeenschap was gebracht, daar alsdan de hoofdstad niet langer, zoo als
+thans, aan overstroomingen blootgesteld en, bij droogte, van toevoer
+van water uit de bovenvallei verstoken zou zijn. In 1804 werd wel door
+den onderkoning Iturrigaray, op raad van Humboldt, last tot voltooiing
+der grootsche onderneming gegeven, maar de geduchte hinderpalen die het
+terrein tusschen Mexiko en Huehuetoca oplevert, deden den arbeid
+staken.</p>
+<p>Mexiko, niet slechts de grootste en schoonste stad des rijks, maar
+ook de prachtigste stad van Noord-Amerika en misschien regelmatiger en
+grootscher gebouwd dan eenige andere stad der wereld, droeg, lang
+voordat <span class="pagenum">[<a id="xd20e173" href="#xd20e173" name=
+"xd20e173">12</a>]</span>Europa het bestaan van Amerika nog vermoedde,
+den naam van Tenochtitlan. Deze residentie der Aztekenkoningen deed
+geenszins onder in luister en grootte voor de hedendaagsche hoofdstad
+van het mexikaansche rijk. Men kan dit alleen reeds nagaan uit de
+schier fabelachtige berichten, die tot ons kwamen omtrent hare talrijke
+en weidsche tempels en het beroemde paleis van Montezuma, dat twintig
+poorten of ingangen had, onder zijn overgroot aantal zalen er
+&eacute;&eacute;ne bezat die drie duizend personen kon bevatten, en
+waarin zich onder anderen eene menagerie bevond, welker
+vogelen-afdeeling alleen, naar verzekerd wordt, z&oacute;&oacute; groot
+was, dat er driehonderd personen aan verbonden waren. Van deze
+luisterrijke oude hoofdstad, die door Cortez nagenoeg geheel geslecht
+werd,&mdash;voornamelijk omdat zij sedert onheugelijke tijden het
+tooneel eener afgoderij was geweest die, volgens de getuigenis van
+Zumarragia, den eersten bisschop van Mexiko, jaarlijks meer dan 20,000
+menschenoffers eischte;&mdash;is niets meer in wezen; hoewel er van
+tijd tot tijd nog genoeg overblijfselen worden opgegraven, om de
+nasporingen der geschied- en oudheidkundigen te beloonen.</p>
+<div class="figure xd20e176width"><img src="images/p1865-004.jpg" alt=
+"Aguadores." width="720" height="534">
+<p class="figureHead"><i>Aguadores.</i></p>
+</div>
+<p>Het hedendaagsche Mexiko, dat ruim 13,000 voet van het Tezcuco- en
+omstreeks tweemaal zoover van het Chalco-meer verwijderd, en ruim 7000
+voet boven den spiegel der zee verheven ligt, telt eene bevolking van
+206,000 zielen. Die bevolking bestaat, even als door het geheele land,
+uit de navolgende rassen: <i>Guachupinen</i> (Europeanen, meestal
+Spanjaarden), <i>Creolen</i> (inboorlingen van onvermengd spaansch of
+europeesch ras), <i>Mestizen</i> (afkomelingen van blanken en
+Indianen), <i>Mulatten</i> (afkomelingen van blanken en negers),
+<i>Zambos</i> (afkomelingen van negers en Indianen); voorts uit enkele
+echte <i>Indianen</i> (onverbasterde afkomelingen van de
+oorspronkelijke bewoners des lands), die zich evenwel meestal ver van
+de steden ophouden; eindelijk uit de <i>onderrassen</i>, die uit het
+kruisen dezer verschillende hoofdrassen ontstonden.</p>
+<p>De huizen der hoofdstad, over &rsquo;t geheel stevig gebouwd, hebben
+meerendeels twee hooge verdiepingen en ruime vertrekken, terwijl de
+gevels schier zonder uitzondering witgepleisterd of met kalk bestreken
+zijn. Op de hoeken der huizen bevinden zich nissen met het beeld der H.
+Maagd of van den eenen of anderen heilige. De daken of <i>azoteas</i>
+(terrassen) zijn plat en veelal met eene sierlijke balustrade omgeven.
+De straten zijn fraai geplaveid, van we&ecirc;rszijden van trottoirs
+voorzien en meest allen breed en rechthoekig.</p>
+<div class="figure xd20e211width"><img src="images/p1865-005.jpg" alt=
+"De aguador der hoofdstad." width="489" height="720">
+<p class="figureHead">De <i>aguador</i> der hoofdstad<span class="corr"
+id="xd20e217" title="Niet in bron">.</span></p>
+</div>
+<p>De hoofdstad bezit niet minder dan zestig kerkgebouwen en veertig
+kloosters. Heeft men echter de kathedraal en haren <i>sagrario</i>
+(kapel), het klooster van San-Fransisco met zijne twee kerken en drie
+kapellen en zijn ongemeen prachtigen gevel, de kerken van het
+nonnenklooster der Menschwording en die van de <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e225" href="#xd20e225" name=
+"xd20e225">13</a>]</span>Jezu&iuml;eten der Professa bezichtigd, dan
+kan men zich vergenoegen met op de overige slechts in het voorbijgaan
+een blik te werpen.</p>
+<p>Boven alles wordt het oog geboeid door de hoofdkerk, die op dezelfde
+plek staat waar zich weleer de aan den oppersten mexikaanschen
+krijgsgod Huitzilopochtli gewijde, luisterrijke tempel verhief, in
+welken zeker niet het geringste gedeelte der gruwzame offers voltrokken
+werd, met welke de Azteken hunne vertoornde godheden meenden te kunnen
+verzoenen. Deze kathedraal vormt de noordzijde der Plaza de Armas, het
+Wapen- of ook wel Constitutie-plein geheeten, en wekt door hare
+grootsche afmetingen, de schoone evenredigheid die tusschen hare
+verschillende deelen heerscht, en den smaak waarmede de bouwkunstige
+versieringen zijn aangebracht, hooge bewondering. In den voorgevel
+bevinden zich drie deuren, die tot het schip en de beide zijbeuken
+toegang verleenen. Het middengedeelte van den gevel, dat veel hooger
+dan de zijgedeelten is, prijkt met een aantal schoone beelden en
+sierlijke dorische en korinthische zuilen. Boven het schip, dat
+insgelijks veel hooger dan de zijbeuken is, verheft zich een in edelen
+stijl gebouwde en met vele beelden omringde hooge koepel. Binnen in het
+tempelgebouw wordt het oog niets dan goud en zilver gewaar. Men vindt
+hier eene beeldengroep, Maria&rsquo;s hemelvaart voorstellende, die uit
+massief goud vervaardigd is. De zilveren hostiekas en de zilveren
+kroonkandelaar v&oacute;&oacute;r het hoofdaltaar zijn verscheidene
+tonnen schats waard. Bovendien wordt in deze kathedraal een tal van
+diamanten, robijnen, saffieren en andere edelgesteenten en eene
+aanzienlijke hoeveelheid gouden en zilveren vaatwerk gevonden. De
+hoogste waarde wordt door de Mexikanen echter aan een in de kerk
+voorhanden schilderstuk van Murillo gehecht, Onze-Lieve-Vrouwe van
+Bel&egrave;n voorstellende: een doek, dat nogtans niet onder de
+voortreffelijkste van den schilder kan gerangschikt worden.</p>
+<p>Deze kerk heeft nog eene groote en rijk versierde kapel, waarin de
+doop toegediend, de huwelijken gesloten, de uitvaarten gehouden worden,
+en het hoogwaardige ten toon wordt gesteld. De stijl dezer in later
+tijd gebouwde kapel is echter in verre na zoo onberispelijk niet als
+die der hoofdkerk zelve. De bouw dezer laatste, die in 1573, op last
+van Filips II, begonnen en niet v&oacute;&oacute;r 1657 geheel voltooid
+werd, heeft, naar verzekerd wordt, nagenoeg derdehalf millioen piasters
+gekost.</p>
+<p>De oostzijde van het Wapen- of Constitutie-plein wordt ingenomen
+door het even prachtige als uitgestrekte regeerings-paleis, welks
+voorzijde eene lengte van tweehonderd el heeft, en waarin, behalve de
+woning van het hoofd van den staat, de bureaux en archieven der
+regeering, eene gevangenis, eene kazerne en eene ontzaggelijk groote
+munt vereenigd worden aangetroffen. Tegenover de kathedraal staat de
+<i>Casa de Cabildo</i> of het stadhuis; terwijl zich aan de westzijde
+de <i>portales de mercaderes</i> bevinden, waar men verscheidene
+koffiehuizen en restaurants benevens de schoonste winkelmagazijnen der
+stad aantreft. In de meeste steden van spaansch Amerika wordt de
+kleinhandel <span class="pagenum">[<a id="xd20e240" href="#xd20e240"
+name="xd20e240">15</a>]</span>niet in afzonderlijke, door de gansche
+stad verspreide winkelhuizen, maar, op een of meer bepaalde punten,
+onder <i>portales</i> of gaanderijen gedreven.</p>
+<p>Dit plein wordt zeer druk bezocht: het wemelt er steeds van
+soldaten, priesters en monniken, <i>pordioseros</i>, <i>leperos</i>,
+<i>aguadores</i>, vrouwen van alle standen, ruiters en rijtuigen van
+allerlei soort. V&oacute;&oacute;r de koffiehuizen doen zich bestendig
+<i>guitareros</i> en andere muziekanten hooren. Midden op het plein
+zijn kramen en stellages opgericht, waarin de kalebassen,
+<i>helados</i> en <i>aguos frescas</i>, of ijs en soortgelijke
+ververschingen, op met linnen overdekte en met bloemen versierde tafels
+zijn uitgestald.</p>
+<p>Een ander fraai plein is dat van Santo Domingo, ook Douanenplein
+geheeten, waar men het gewezen paleis der Inquisitie en het
+hoofdkantoor der in- en uitgaande rechten vindt. Het eerste gebouw, het
+voormalige klooster van Santo Domingo, tegenwoordig tot geneeskundige
+school ingericht, is, uitwendig, een der schoonste van de hoofdstad;
+inwendig heeft het echter veel van zijn vroegeren glans verloren. In
+den omtrek van het andere groote gebouw, dat zeer uitgestrekt is maar
+er weinig behagelijk uitziet, heerscht steeds eene ongemeene drukte en
+beweging.</p>
+<p>Het klooster der <i>Mercie</i> of Barmhartigheid beveelt zich,
+zoomin als zijne kerk, door een fraai uiterlijk aan; maar het inwendige
+van het klooster en vooral zijn binnenplein is misschien
+bezienswaardiger dan eenig ander gebouw der mexikaansche hoofdstad. Op
+dit binnenplein verheft zich slechts eene eenvoudige fontein, doch het
+wordt door uitgestrekte gaanderijen met witte kolommen en getande bogen
+omringd, die zoo edel van vorm en zoo schoon gebeiteld zijn, dat men
+zich bij de aanschouwing in de Alhambra van Grenada verplaatst waant.
+De muren dezer gaanderijen zijn met schilderijen bedekt, die met
+levensgroote figuren prijken. Het klooster bezit eene belangrijke
+bibliotheek; terwijl het koor der kerk, dat een honderdtal fraai
+gebeeldhouwde koorstoelen bevat, tot de schoonste werken der kunst mag
+gerekend worden.</p>
+<p>Onder de monumenten verdient ook nog genoemd te worden de Salto del
+Agua, de eenige wezenlijk fraaie fontein die Mexiko bezit. Zij staat in
+een der voorsteden en vormt het einde der waterleiding, die het water
+uit de bronnen van Chapultepec naar de hoofdstad voert. Tusschen twee
+zuilen met korinthische kapiteelen prijkt een groote arend met
+uitgespreide vlerken, het wapenschild der stad in de klauwen houdende;
+terwijl op de kapiteelen zelve twee zinnebeeldige figuren, Europa en
+Amerika voorstellende, zijn geplaatst.</p>
+<p>Er zijn vele markten in Mexiko; de belangrijkste is ongetwijfeld
+die, welke des morgens in de straat Roldan en op de kaaien langs het
+kanaal van Viga gehouden wordt, waar de schuiten met vruchten,
+groenten, gevogelte en bloemen liggen, die van de drijvende eilanden in
+het Tezcuco-, Jochimilco- en Chalco-meer worden aangevoerd. Hier
+verschijnt niet alleen de opkooper, maar ook de huismoeder uit den
+burgerstand en de kok uit de aanzienlijke huizen komen hier hunne
+inkoopen doen; terwijl het voorts wemelt van lieden van allerlei slag,
+beroep en kleur: Indianen, Creolen en vreemdelingen, bedelaars en rijke
+burgers, <i>cargadores</i>, soldaten <span class="pagenum">[<a id=
+"xd20e280" href="#xd20e280" name="xd20e280">16</a>]</span>en
+muildierdrijvers, monniken van allerlei orden, dienstmeisjes,
+<i>chinas</i> (de mexikaansche grisetten) en fruit- en
+bloemenverkoopsters, die op de omgekeerde en ter hoogte van den
+schouder opgeheven hand, in eene echt academische houding, den met
+vruchten of bloemen gevulden korf of den sierlijken <i>cantaro</i>
+dragen.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="xd20e288"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h3 id="xd20e289" class="main">III.</h3>
+<div class="argument">
+<p class="first">De <i>aguadores</i>.&mdash;Kooplieden.&mdash;De
+<i>cargador</i>.&mdash;De <i>evangelistas</i>.&mdash;De
+<i>lepero</i>.&mdash;De <i>pordiosero</i>.&mdash;De
+<i>presidarios</i>.&mdash;De
+<i>sereno</i>.&mdash;Soldaten.&mdash;Marine.&mdash;Geestelijkheid.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first"></p>
+<div class="figure floatLeft xd20e317width"><img src=
+"images/p1865-007-1.jpg" alt="Handelaar in nappen." width="305" height=
+"480">
+<p class="figureHead">Handelaar in nappen.</p>
+</div>
+<p>De straten en pleinen der stad en van hare voorsteden leveren een
+aantal typen op, die de belangstelling van den vreemdeling ten volle
+verdienen.</p>
+<p>Inzonderheid is dit het geval met den <i>aguador</i> of waterdrager.
+Even als de <i>cargador</i>, is ook de <i>aguador</i>, door geheel
+spaansch Amerika, steeds een Indiaan. Hij heeft gewoonlijk weinig
+kleederen noodig: een hemd, waarvan de mouwen zijn opgestroopt en dat
+den hals bloot laat; een zeer wijde broek, bijna altijd tot aan de
+knie&euml;n opgeslagen; somtijds sandalen aan de meestal bloote voeten;
+een gekleurde doek, om zijn lang en stijf haar gewonden, die zijn
+hoofd, reeds van nature groot, nog grooter doet schijnen; een
+stroohoed, te nauw van bol, maar welks breede rand zijn gelaat
+overschaduwt:&mdash;ziedaar het armelijk maar teekenachtig kostuum van
+den <i>aguador</i> van spaansch Amerika. Buiten, ten platten lande,
+laadt hij zijn water op een ezel, en wel in twee groote lederen zakken,
+die de zijden van het dier bijna indrukken en bijna evenzeer met den
+ezel schijnen saamgegroeid als het kropgezwel met den armen cretin.
+Daar deze ezels altijd vochtig zijn, verkrijgen zij eene zonderlinge,
+groen-blauwe tint. Door middel eener opening aan de beide benedenhoeken
+wordt de zak gevuld en geledigd; doch daar deze openingen gebrekkig
+gesloten zijn, loopt het water er voortdurend met een straaltje uit.
+Het vocht, dat de zakken bevatten, is warm en troebel en wordt nooit
+helder. Zijn zij geledigd, dan neemt de <i>aguador</i> eene cigaar van
+achter zijn oor of uit zijn hoed en steekt die aan; vervolgens plaatst
+hij zich op zijn dier, met het gezicht naar den staart gekeerd, die hem
+te gelijk tot zweep en steun dient, en laat zich zoo naar de
+<i>noria</i> of waterput brengen.</p>
+<div class="figure floatRight xd20e345width"><img src=
+"images/p1865-007-2.jpg" alt="Hoeden-koopman." width="297" height=
+"434">
+<p class="figureHead">Hoeden-koopman.</p>
+</div>
+<p>In de hoofdstad des rijks en in andere voorname mexikaansche steden,
+bedient de <i>aguador</i> zich van zak noch ezel, daar draagt hij zelf
+zijne koopwaar in een <i>chochocol</i> of groote roode aarden kruik, op
+den met een dikken lap leder bekleeden rug. De draagband, die aan de
+beide ooren der zware kruik is vastgehecht, rust niet, zoo als bij
+sjouwers of pakkendragers in europeesche landen, tegen de borst of de
+voorzijde der schouders, maar tegen het voorhoofd. Dat het hoofd van
+den Indiaan ijzersterk moet wezen, valt niet te betwijfelen, daar de
+<i>aguador</i> bovendien, aan een op zijne kruin rustenden riem, een
+ook met water gevulden <i>cantaro</i> draagt, die te gelijker tijd tot
+tegenwicht voor den <i>chochocol</i> dient. Een Engelschman, die zich
+wenschte te overtuigen of de <i>cantaro</i> den <i>aguador</i>
+werkelijk in balans hield, sloeg eens onverhoeds eene kan van een
+waterdrager met zijn rotting stuk, waarop de Indiaan terstond
+achterover stortte, en door zijn zwaarte ook den <i>chochocol</i>, dien
+hij op den rug droeg, verbrijzelde. Het behoeft wel geene vermelding,
+dat de onderzoeklievende Brit de schade moest vergoeden, die de
+oplossing van dit probleem na zich sleepte.</p>
+<div class="figure floatLeft xd20e377width"><img src=
+"images/p1865-007-3.jpg" alt="Hanen-koopvrouw." width="301" height=
+"477">
+<p class="figureHead">Hanen-koopvrouw.</p>
+</div>
+<p>Met de <i>aguadores</i> vermengt zich een bont heirleger van
+industri&euml;elen van het minste gehalte: hier een koopman, die eene
+hoeden-pyramide op het hoofd draagt; ginds mannen of vrouwen, die
+schier onder den last van groote zakken houtskool bezwijken, of risten
+met houten <span class="pagenum">[<a id="xd20e386" href="#xd20e386"
+name="xd20e386">17</a>]</span>nappen, korven met bloemen en groenten,
+of traliemanden met hanen en kalkoenen torschen; terwijl men allerwege
+den meestal half naakten <i>cargador</i> of indiaanschen pakkendrager
+ontmoet, die, zwoegende onder een last, welken hij aan een breeden,
+tegen het voorhoofd rustenden riem op den rug draagt, toch luchtig
+<span class="corr" id="xd20e391" title=
+"Bron: voorstapt">voortstapt</span>, met den stok in de eene en den
+hoed in de andere hand.</p>
+<p>Op een der pleinen van Mexiko treft men, onder eene sombere
+kolonnade, eene eigenaardige soort van openbare brief- of
+request-schrijvers aan, wien het volk den bijnaam van
+<i>evangelistas</i> geeft, en die in dit land, waar het lager onderwijs
+in een vrij verwaarloosden toestand verkeert, lieden van tamelijk groot
+gewicht zijn.</p>
+<div class="figure xd20e400width"><img src="images/p1865-008.jpg" alt=
+"Het plein van Santo Domingo te Mexiko." width="720" height="535">
+<p class="figureHead">Het plein van Santo Domingo te Mexiko.</p>
+</div>
+<p>Een andere type, die de aandacht van den vreemdeling in hooge mate
+tot zich trekt, is de <i>lepero</i>. De <i>lepero</i> der residentie
+onderscheidt zich evenzeer van zijne medebroeders in de overige deelen
+des rijks, als de <i>lazzarone</i> van Napels, met wien hij zeer veel
+overeenkomst heeft, zich boven zijne gelijken in andere steden van
+Itali&euml; verheft. Hij is slimmer, behendiger en driester dan de
+<i>lepero</i> uit de provinci&euml;n; terwijl hij, wat zijn voorraad
+van koddige uitdrukkingen en jolige invallen betreft, niet voor den
+parijschen <i>gamin</i> onderdoet. De <i>leperos</i>, wier aantal in de
+hoofdstad omstreeks vijf-en-twintig-duizend bedraagt, zijn groote
+vrienden der geestelijkheid, en vinden steeds een onderkomen in die
+huizen, welke <i>de vecindad</i> genoemd <span class="corr" id=
+"xd20e429" title="Bron: wordeu">worden</span> en aan kerken of
+geestelijke broederschappen toebehooren. Zij toonen zich hiervoor
+erkentelijk door op alle wijzen, met de kracht van longen en vuist,
+<i>padres</i> en monniken ten dienste te staan.</p>
+<p>Ofschoon de mexikaansche <i>lepero</i> op kosten der meergegoede
+standen teert, moet men hem toch, evenmin als den <i>lazzarone</i>, met
+den eigenlijk gezegden bedelaar of <i>pordiosero</i> verwarren. De
+gewoonte van dezen laatste om den voorbijgangers giften <i>por
+Dios</i>, &bdquo;om Gods wil,&rdquo; te vragen, heeft hem dien, door
+het gebruik gewettigden bijnaam doen geven. In de hoofdstad van geen
+ander beschaafd land worden wellicht zulke voorbeelden van diepe
+armoede en uiterste ellende gevonden, als men bij de ternauwernood met
+eenige lompen bedekte mexikaansche bedelaars, inzonderheid die uit de
+<i>barrios</i> of voorsteden, aantreft. In minder warme landen zou het
+publiek ook onmogelijk het schouwspel van zulk eene naaktheid kunnen
+verdragen, als hier niet enkel door de <i>pordioseros</i>, maar door de
+geringere standen in &rsquo;t algemeen, ten toon wordt gespreidt.</p>
+<div class="figure xd20e457width"><img src="images/p1865-009.jpg" alt=
+"De markt langs het Viga-Kanaal te Mexiko." width="720" height="489">
+<p class="figureHead">De markt langs het Viga-Kanaal te Mexiko.</p>
+</div>
+<p>Onder de eigenaardige, doch voor het gevoel pijnlijke tooneelen, die
+de openbare straat te Mexiko oplevert, behoort ook het gezicht der
+groepen <i>presidarios</i> of kettinggangers, die tot het schoonhouden
+der straten en wandelplaatsen, het doen van uitbaggeringen enz. worden
+gebezigd. Deze ongelukkigen zijn paarsgewijs aan elkaar geboeid, en
+worden door piketten infanterie bewaakt. De soldaten maken het hun
+meestal <span class="pagenum">[<a id="xd20e466" href="#xd20e466" name=
+"xd20e466">19</a>]</span>niet lastig, en laten hen wel eens, als dit
+geschieden kan zonder dat zij zelf in ongelegenheid komen, ontsnappen.
+Soms echter loopen zulke pogingen tot ontvluchting minder gunstig af,
+en schromen de bewakers niet den wederspanneling een bajonetsteek toe
+te brengen, die hem dood ter aarde doet zijgen.</p>
+<p>Deze zonderlinge vermenging van toegevendheid en willekeur merkt men
+in alle handelingen der slecht ingerichte mexikaansche politie op.
+Roovers en dieven verstaan zich dikwijls veel beter met hen wier plicht
+medebrengt om voor de algemeene veiligheid te waken, dan voor de
+handhaving daarvan wel wenschelijk kan worden geacht; en de gevallen
+zijn maar al te menigvuldig, dat de <i>sereno</i> of gewapende
+nachtwacht, in plaats van de rust te bewaren en het misdrijf te
+voorkomen, zich, zoodra hij onraad bespeurt, ijverig uit de voeten
+maakt.</p>
+<p>De meeste soldaten, die men, v&oacute;&oacute;rdat er van eene
+europeesche expeditie tegen Mexiko sprake was, daar te lande ontmoette,
+waren Indianen, uit welke trouwens de grootste helft der bevolking
+bestaat. Het leger, aanvankelijk door Juarez tegen de Franschen
+aangevoerd, was zestig- of zeventig-duizend man sterk, terwijl na de
+verstrooiing dezer legermacht vijftien duizend Mexikanen (met
+vijf-en-dertig duizend Franschen) onder de bevelen van het voorloopig
+bewind der monarchie dienden. De mexikaansche uniform bestaat uit een
+witlakenschen rok met korte panden en een nauwsluitenden broek van
+dezelfde stof. Het hoofddeksel van den soldaat is een kleine zwart
+lederen schako, terwijl sandalen zijn schoeisel uitmaken; alleen de
+onder-officieren dragen schoenen. Deze uniform doet de goed
+ge&euml;venredigde gestalte der manschappen voordeelig uitkomen. Zij
+dragen het haar kort, hebben geen baard, en slechts bij uitzondering
+knevels; de officieren, meerendeels tot het europeesche ras behoorende,
+hebben daarentegen meest allen zwarte knevels. Een geweer met bajonet
+maakt de gansche wapening van den infanterist uit. Aan den breeden
+bandelier, dien hij om zijn middel draagt, hangen eene bajonetscheede
+en een groote patroontasch.</p>
+<p>De mexikaansche oorlogsmarine is voor een rijk, waarvan de geheele
+oostelijke en westelijke grens door de zee bespoeld wordt,
+onbegrijpelijk onbeduidend. Zij bestaat op dit oogenblik slechts uit 9
+kleine oorlogsbodems, met 300 koppen bemand en met 35 stukken
+bewapend!</p>
+<p>Het aantal geestelijken is in Mexiko ongemeen groot. Overal ontmoet
+men monniken, in eene grauwe, bruine of witte pij gekleed:
+Franciskanen, Dominikanen, broeders van Barmhartigheid, Augustijnen,
+geschoeide en ongeschoeide Karmelieten. Priesters vertoonen zich zelden
+in het openbaar in geestelijk gewaad, en zijn doorgaans alleen kenbaar
+aan hun <i>cuello</i> of witte bef, die soms met kleine parelen omzoomd
+is.</p>
+<p>Het volk koestert voor zijne geestelijken een onbepaalden eerbied.
+Wanneer tijdens de noodlottige telkens wederkeerende burgeroorlogen, de
+monniken door de republikeinsche partij soms in massa uit eene stad
+verjaagd worden, was hun weg met schreiende vrouwen als bezaaid, die
+hun geld en kleinooden kwamen aanbieden; terwijl hunne terugkomst
+steeds op de feestelijkste <span class="pagenum">[<a id="xd20e484"
+href="#xd20e484" name="xd20e484">20</a>]</span>wijze door het volk werd
+gevierd. De eerbied voor de geestelijkheid wordt zelfs door hen
+gedeeld, die overigens alle ontzag voor de overheid verloren en den
+oorlog aan de wetten der samenleving verklaard hebben&mdash;door dieven
+en roovers. Het is toch geen ongewoon verschijnsel, dat roovers, die op
+den openbaren weg eene diligence of ander rijtuig overvallen, terstond
+afdeinzen wanneer zij daarin een priester bespeuren, en dat bij zulke
+gelegenheden niet alleen de geestelijke, maar het gansche gezelschap
+waarin hij zich bevindt, beleefd en voorkomend door de bandieten
+behandeld wordt.</p>
+<p>Vertoont een priester zich met het hoogwaardige op de straat, dan
+vallen niet slechts de voorbijgangers op de knie&euml;n, maar de trom
+wordt geroerd, de wachten komen in het geweer; en geldt het een
+aanzienlijk persoon, dan volgen velen het rijtuig van den priester met
+brandende kaarsen en onder het aanheffen van geestelijke liederen.
+Vroeger was het volgen van het sacrament naar het huis van een
+stervende voor de voorbijgangers eene verplichting, waaraan zelfs de
+onderkoning zich niet kon onttrekken.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="xd20e488"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h3 id="xd20e489" class="main">IV.</h3>
+<div class="argument">
+<p class="first">De Mexikaan en het leven te Mexiko.&mdash;De
+<i>pulque</i>.&mdash;De <i>tortilla</i>.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Mexikaan&mdash;niet enkel de bewoner der hoofdstad,
+maar de Mexikaan in het algemeen&mdash;heeft, zoo als een fransch
+schrijver hem ons schetst, eene olijf- of bronskleurige tint en is
+middelmatig van grootte. Hij heeft kleine voeten en welgevormde handen.
+Zijn gelaat teekent vriendelijkheid en bescheidenheid, en bezit,
+wanneer hij spreekt, eene levendige uitdrukking. Zijn oog is zwart en
+schitterend; en ofschoon de vorm daarvan iets minder aangenaams heeft,
+straalt u van onder den langen wenkbrauwboog, die het overschaduwt,
+eene zachte uitdrukking tegen. Zijn mond is een weinig groot en niet
+zuiver besneden; maar zijn lippen plooien zich gemakkelijk tot een
+glimlach, en laten, als zij zich openen, twee rijen witte en
+regelmatige tanden zien. Zijn neus is meestal recht, zelden plat,
+terwijl men nog zeldzamer een Mexikaan met een haviksneus aantreft.
+Zijn zwart of donkerbruin haar is doorgaans sluik, en bedekt zijn
+tamelijk laag voorhoofd te veel. Dit alles vormt, bijeen genomen, zeker
+geen ideaal van schoonheid; maar niettemin rust het oog over het
+algemeen met welgevallen op de mexikaansche type.</p>
+<p>De Mexikaan is beleefd en voorkomend, soms tot in het lastige toe.
+Men kan zeggen dat hij de beleefdheid en welvoegelijkheid zelfs niet
+jegens zijne vijanden uit het oog verliest. Hij dringt u zijne diensten
+als &rsquo;t ware op; maar het is er verre af, dat men hem bij het
+woord kan houden. Hij is zorgeloos, spilziek en aan het spel verslaafd.
+De Mexikaan is een goed soldaat, en bezit eene ridderlijkheid, die hem
+den dood kloekmoedig doet verachten. De zwakheid en veilheid van de
+vele besturen, die elkander in zijn land opvolgden, hebben hem in het
+staatkundige in eene hooge mate gedemoraliseerd, en schier van alle
+vertrouwen op de overheid beroofd. <span class="pagenum">[<a id="pb21"
+href="#pb21" name="pb21">21</a>]</span></p>
+<p>Mexiko is door de natuur mild gezegend. Nagenoeg voor de helft in de
+gematigde, voor de andere helft in de heete luchtstreek gelegen, levert
+het, naast de voortbrengselen, uitsluitend aan de keerkringen eigen,
+ook vele europeesche producten op, en tieren er zoowel het suikerriet,
+de koffieboom en de katoenstruik, als de meeste bij ons inheemsche
+granen en gewassen; terwijl zijn bodem rijker is aan edele metalen dan
+eenig ander land in Amerika, behalve Peru en Californi&euml;. Maar de
+vadzigheid, waaraan vele zijner bewoners zich overgeven, was, in geene
+mindere mate dan de staatkundige partijschappen die het land
+verscheuren, oorzaak, dat van zijne onmetelijke hulpbronnen nog nooit
+het rechte gebruik werd gemaakt. Die traagheid en lijdelijkheid doen
+tevens het kloosterleven zooveel bijval onder hen vinden.</p>
+<p>In de voornaamste straten der hoofdstad&mdash;die van los Plateros,
+San Francisco, del Espiritu Santo enz.&mdash;hoorde men, reeds lang
+v&oacute;&oacute;r de bezetting van het land door de Franschen, bijna
+evenveel fransch als spaansch spreken. Hier voeren ook de paletot, de
+gekleede rok en de zwarte ronde hoed den boventoon.</p>
+<p>De Mexikaan, op de straat zeer gemakkelijk te naderen, komt er niet
+licht toe om vreemden in zijn huiselijken kring binnen te leiden. De
+tafel, in Europa de gezelligste plaats der samenleving, bestaat voor
+hem als &rsquo;t ware niet. Hij gebruikt zijn maaltijd veelal in
+afzondering, even alsof het eene zaak gold die het licht schuwt. De
+vrouwen blijven tot op het midden van den dag ongekleed en met
+onopgemaakt haar, dat wel zeer weelderig maar over &rsquo;t geheel
+tamelijk stug is, en door de herhaalde dagelijksche wasschingen er niet
+zachter op wordt. Zelfs de rijke mexikaansche vrouw strekt zich liever
+op haar <i>petate</i> (mat of karpet) uit, om in eenzaamheid haren
+geliefkoosden, sterk gekruiden schotel te nuttigen, dan dat zij zich
+aan een sierlijk toebereiden disch ne&ecirc;rzet. Tegen het uur van den
+<i>paseo</i> komt er echter leven in haar; dan wordt het losse
+<i>deshabill&eacute;</i> tegen den tirannieken <i>vestido</i> of zijden
+japon, de sandaal tegen het satijnen schoentje, en de <i>rebozo</i>
+tegen den <i>tapalo</i>, of kleinen geborduurden shawl, verwisseld, die
+even als de spaansche mantille op het hoofd rust; en of het dan regent
+en waait of fraai weder is, dit doet niets ter zake&mdash;het rijtuig
+wacht, en de vrouw of dochter des huizes rijdt uit. Als gij haar dan
+tegen het vallen van den avond in de Alameda&mdash;een in het midden
+van Mexiko gelegen openbaar park&mdash;of in den helderen maneschijn op
+de wandeldreef v&oacute;&oacute;r de kathedraal, of wel in den
+schouwburg ontmoet, dan zoudt gij in de bevallige en prachtig gekleede
+dame, die zelden in hare loge tweemaal in hetzelfde kleed verschijnt,
+geenszins de vrouw herkennen, die dikwijls den ganschen morgen op haar
+<i>petate</i> liggende doorbracht.</p>
+<p>Het voorname kleedingstuk der vrouwen van den minderen stand en der
+vrouwelijke dienstboden, is de <i>enagua</i>, of rok van gebloemd chits
+van tweederlei, meestal harde kleur, en welks breede onderzoom met
+gestikte zijden figuren prijkt. In plaats van een jak en <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e538" href="#xd20e538" name=
+"xd20e538">22</a>]</span>korset dragen zij veelal slechts een
+geborduurd hemd.</p>
+<p>De mexikaansche <i>dandy</i> vertoont zich veel vroeger dan de vrouw
+van hoogeren stand, in het openbaar. Des morgens ontmoet gij hem reeds
+tijdig in zijn franschen frak op de wandeldreef. Des middags tegen twee
+uur, stijgt hij te paard tot het doen van een wandelrit. De frak en
+pantalon hebben dan plaats gemaakt voor het sierlijke lakensche of
+fluweelen buis met rood zijden gordel, en voor den <i>calzonera</i> of
+langen broek, die, van zacht leder of fluweel vervaardigd en overladen
+met borduursels, passementwerk, linten, zilveren knoopen en kwastjes,
+van onderen tot aan de knie open is, om de pijpen van den witten
+<i>calzona</i> of langen onderbroek te laten zien, die even als het
+hemd geborduurd is. De europeesche laars is vervangen door de <i>bota
+vaquera</i> of <i>companera</i> van hertsleder, die niet minder fraai
+gestempeld is dan de zadel, en de zwarte ronde hoed door den
+<i>sombrero</i> of breedgeranden strooien hoed, met gouden en zilveren
+<i>toquilla</i>. Bij regenachtig weder zijn de beenen van den ruiter
+door tijgervellen of door net bereide kalfshuiden bedekt, en wordt zijn
+bovenlijf beveiligd door de <i>sarape</i>, eene soort van mantel van
+zeer dicht geweven wol of cachemir van de schitterendste kleuren, die
+anders ineengerold achter hem op het paard ligt.</p>
+<p>In het regen- of winter-saizoen kan men den Mexikaan van goeden
+huize geregeld drie avonden der week in den schouwburg of de opera
+aantreffen&mdash;hij is een hartstochtelijk minnaar van
+muziek;&mdash;terwijl hij in de zomermaanden een trouw bezoeker van de
+stierengevechten in den circus is. Alleen reeds aan den toeloop, welken
+deze laatstgenoemde volksvermakelijkheid in Mexiko uitlokt, en aan de
+belangstelling en geestdrift die zij er onder alle standen opwekt,
+herkent men de spaansche afkomst van een groot deel der mexikaansche
+bevolking. De stierengevechten worden in de hoofdstad en in de andere
+groote steden des rijks met weinig minder praal gehouden dan in hun
+eigenlijke vaderland, en de <i>picadores</i> (stier-bevechters te
+paard), de <i>espadas</i>, <i>chulos</i> en <i>banderillas</i>
+(strijders te voet) zijn er even prachtig uitgedost en evenzeer het
+voorwerp der bewondering van de zijde der menigte, als in
+Oud-Castili&euml; zelf.</p>
+<p>Er bestaat bij de Mexikanen tot heden toe eene gewoonte, die zoo
+niet aan de aartsvaderlijke tijden dan toch aan de schoone gebruiken
+der middeleeuwen doet denken. Wanneer om zes uur des avonds de
+<i>oracion</i> of vesper luidt, blijven allen die zich op straat
+bevinden staan, om elkander <i>la buena noche</i> te wenschen. In de
+huizen heeft overal hetzelfde plaats; en zoowel in de steden als op het
+platte land treden de dienstboden het huisvertrek binnen, om hunnen
+meester of hunne meesteres de hand te kussen.</p>
+<p>Omtrent twee voorname verbruiksartikelen der Mexikanen, de
+<i>pulque</i> en de <i>tortilla</i>, moeten wij een enkel woord
+zeggen.</p>
+<p>Na de banaan en de ma&iuml;s is de <i>maguey</i> (eene
+verscheidenheid der <i>Agave americana</i>) het kostbaarste&mdash;in
+&eacute;&eacute;n opzicht wellicht ook het
+noodlottigste&mdash;geschenk, waarmede de natuur Mexiko begiftigde.
+Deze reusachtige plant tiert zelfs op de dorste gronden. <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e606" href="#xd20e606" name=
+"xd20e606">23</a>]</span>Haar stengel, die niet zelden eene lengte van
+vijf of zes el bereikt, levert de <i>mescal</i>, de <i>pulque</i> en
+eene soort van melasse op. Uit hare vleezige en taaie bladeren,
+dikwijls eene lengte van twee of drie el hebbende, wordt eene
+papiersoort, aan het papyrus gelijk, alsmede eene ongemeen sterke soort
+van hennep bereid; andere gedeelten dier bladeren dienen tot
+dakbekleeding; terwijl uit de dorens of stekels der plant naalden en
+spijkers of pinnen worden vervaardigd.</p>
+<div class="figure xd20e615width"><img src="images/p1865-012.jpg" alt=
+"Het klooster der Mercie of Barmhartigheid te Mexiko." width="720"
+height="538">
+<p class="figureHead">Het klooster der <i>Mercie</i> of Barmhartigheid
+te Mexiko.</p>
+</div>
+<p>De <i>pulque</i> wordt verkregen door een diepe insnijding in den
+stengel, en bestaat in een wit of kleurloos sap, in zulk eene
+aanmerkelijke hoeveelheid in de plant voorhanden, dat men vijf maanden
+lang negen of tien kan daags daarvan uit de gemaakte opening kan
+scheppen. Uit dit vocht wordt een dikke, zuurachtig smakende drank
+bereid, die eene zeer benevelende kracht bezit, en inzonderheid bij de
+mindere standen den jenever of brandewijn vervangt.</p>
+<p>De <i>tortilla</i> is een nationaal gerecht, dat de plaats van ons
+brood bekleedt. Zij bestaat in een dunnen, drogen en vrij smakeloozen
+koek van ma&iuml;smeel, die onder alle standen, in de steden zoowel als
+op het land, gegeten en in de gezinnen zelven bereid wordt.
+Desniettemin worden er in Mexiko overal bakkers gevonden; deze bakken
+echter in den regel het eigenlijk gezegde brood slechts voor
+vreemdelingen, en voorzien tevens de bevolking van een aantal soorten
+van klein brood of liever koeken, waarvan door de Mexikanen bij de
+chocolade, die zij op onderscheidene tijdstippen van den dag nuttigen,
+eene groote hoeveelheid gebruikt wordt. De <i>tortilla</i> maakt echter
+bij het ontbijt en het avondeten het voorname gerecht uit, terwijl zij
+voor de mindere klassen zelfs de &eacute;&eacute;nige broodspijs is. De
+bereiding der <i>tortilla</i> behoort tot de eerste kundigheden, die de
+meisjes in mexikaansche burgergezinnen zich eigen maken.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="xd20e638"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h3 id="xd20e639" class="main">V.</h3>
+<div class="argument">
+<p class="first">Merkwaardigheden uit Mexiko&rsquo;s
+omtrek.&mdash;Popotla.&mdash;Chapultepec.&mdash;Het cypressenbosch van
+Montezuma.&mdash;De ru&iuml;nen van Tlalmanalco.&mdash;<span class=
+"corr" id="xd20e644" title="Bron: Guadelupe">Guadalupe</span> en zijne
+wonderbron.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Wanneer men Mexiko door de <i>garita</i> van San Cosme
+verlaat en den straatweg volgt, komt men spoedig te Popotla, waar
+volgens de overlevering Cortez, na den rampspoedigen nacht, in
+Mexiko&rsquo;s geschiedenis onder den naam van <i>la noche triste</i>
+bekend&mdash;den nacht van 1 Juli 1520 namelijk, waarin de beroemde
+veroveraar, na den dood van Montezuma, uit de mexikaansche hoofdstad
+naar Tlascala de wijk moest nemen,&mdash;zich moedeloos onder een
+<i>aheuheute</i> zou ne&ecirc;rgeworpen hebben, om de overblijfselen
+van zijn klein leger te zien voorbijtrekken. Op het plein
+v&oacute;&oacute;r de eenvoudige maar zeer oude kerk van <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e658" href="#xd20e658" name=
+"xd20e658">25</a>]</span>Popotla, door Cortez ter herinnering aan dien
+geduchten nacht gesticht, verheft zich thans nog de eerwaardige ceder,
+die den held destijds overschaduwde.</p>
+<div class="figure xd20e661width"><img src="images/p1865-013.jpg" alt=
+"Eene straat van Merida op Goeden Vrijdag." width="720" height="487">
+<p class="figureHead">Eene straat van Merida op Goeden Vrijdag.</p>
+</div>
+<p>Eene andere merkwaardige plek in den omtrek van Mexiko is
+Chapultepec, waar zich eens het meest geliefkoosde lustslot van
+Montezuma verhief, in eene landstreek die reeds sinds eeuwen door eene
+nijvere bevolking bewoond werd. Op den heuvel, waar weleer dit paleis
+stond, werd in 1785 door den spaanschen onderkoning Don Bernardo de
+Galvez het tegenwoordige kasteel van Chapultepec gebouwd, zoo het
+heette om een buitenverblijf, maar inderdaad om een citadel te bekomen.
+In 1841 werd het in eene militaire school herschapen, en later strekte
+het den president Miramon tot verblijfplaats. Op de <i>azoteas</i> van
+dit slot geniet men een allerprachtigst uitzicht. De voornaamste
+merkwaardigheid, welke deze plek oplevert, is echter het
+cypressenbosch, dat tijdens het leven van Montezuma reeds verscheidene
+eeuwen oud was.</p>
+<div class="figure floatLeft xd20e671width"><img src=
+"images/p1865-014-1.jpg" alt="Geestelijken." width="238" height="471">
+<p class="figureHead">Geestelijken.</p>
+</div>
+<p>&bdquo;Vele uren,&rdquo; zegt een schrijver van onzen tijd,
+&bdquo;bracht ik in dit bosch van Montezuma door. Deze edele cypressen,
+die eene reeks van geslachten en vorstenhuizen zagen ontstaan en
+verdwijnen, herinnerden mij den luister der roode cederwouden van
+Klamat en Redwoodcreek in Californi&euml;. Hunne krachtige takken,
+welke zich te zamen hebben gevlochten en waarvan het bleekgroene
+spaansche mos als lange zijden franje nederhangt, vormen een hoog
+verheven groenen koepel van een verwonderlijken bouw, waardoor de
+zonnestralen niet kunnen heendringen. De menschelijke stem
+we&ecirc;rklinkt hier als onder de gewelven van een tempel, waarvan de
+rechte en zware boomstammen, van welke velen een omtrek van nagenoeg
+vijftig voet hebben, de zuilen schijnen te zijn.&rdquo;</p>
+<p>Nog verdienen bijzondere aandacht de ru&iuml;nen van Tlalmanalco.
+Zij liggen eenige mijlen ten zuiden van Mexiko, in de richting van den
+Iztaccihuatl en den Popocateptl. Het zijn de overblijfselen van een
+Franciskaner klooster, welks bouw, in de eerste tijden na de verovering
+des lands ondernomen, nooit geheel voltooid schijnt te zijn. De
+prachtige bogen en zuilen waaruit zij bestaan, en die deels in
+moorschen en gothischen, en deels in den renaissance-stijl gebouwd
+zijn, (terwijl de aangebrachte versieringen en de gansche uitvoering
+van het werk een zuiver mexikaanschen stempel dragen) getuigen van den
+luister, dien dit vervallen bouwgewrocht moet bezeten hebben, en
+herinneren niet minder levendig dan het binnenplein van het klooster
+der Barmhartigheid, aan de Alhambra van Grenada en aan de kathedraal
+van Burgos.</p>
+<div class="figure floatRight xd20e680width"><img src=
+"images/p1865-014-2.jpg" alt="De cargador." width="235" height="465">
+<p class="figureHead">De cargador.</p>
+</div>
+<p>Twee uren ten noorden van Mexiko ligt het vlek Guadalupe Hidalgo,
+dat sedert eenigen tijd door een spoorweg met de hoofdstad verbonden
+is. Het heeft zijn ontstaan aan eene beweerde verschijning der
+Moedermaagd te danken, die zich volgens de overlevering, in 1531 op
+deze plaats aan een bekeerden Indiaan, Juan Diego genaamd, vertoonde en
+hem gelastte om aan den bisschop Zumarragia hare begeerte te doen
+kennen, dat in die streek een aan haar gewijde tempel zou worden
+gesticht; terwijl zij, ten bewijze dat zij werkelijk de persoon was
+voor wie zij zich uitgaf, uit den rotsgrond eene bron ontspringen en
+bloemen ontluiken deed. Op de plek, waar de verschijning plaats had,
+verrees al spoedig eene kleine bidkapel, over welke Juan Diego tot aan
+zijn dood het opzicht voerde; en voordat eene eeuw verloopen was,
+verhief zich daarnevens een trotsch tempelgebouw. Later werd de kleine
+bidkapel del Cerrito door eene grootere vervangen, en boven de bron
+eene andere, ongemeen luisterrijke kapel opgericht. Het aanwezen zoo
+van deze weidsche tempels als van de wonderbron, deed van lieverlede op
+dit punt een vlek ontstaan, dat den naam van <span class="corr" id=
+"xd20e686" title="Bron: Guadelupe">Guadalupe</span> ontving.</p>
+<p>De kathedraal van Guadalupe is een indrukwekkend gebouw in
+spaansch-moorschen stijl. Haar inwendige onderscheidt zich gunstig door
+het gemis van die bonte kleurenpraal en die opeenhooping van
+versieringen, anders aan spaansche kerken zoozeer eigen; hetgeen echter
+niet belet dat weinig bedehuizen rijker en prachtiger dan deze
+hoofdkerk zijn. De kapel, die, boven de minerale bron, tegen de helling
+van een heuvel gesticht is, gaat voor een van de fraaiste
+bouwgewrochten der nieuwe wereld door. Zij is in eene soort van
+renaissance-stijl opgetrokken, maar levert door de aangebrachte
+versieringen in moorschen en mexikaanschen stijl een merkwaardig geheel
+op.</p>
+<p>De kapel del Cerrito is een plomp gevaarte; maar het panorama dat
+zich op haar plat dak voor het oog ontrolt, is onvergelijkelijk schoon.
+Een groot deel der prachtige vallei van Mexiko, met hare meren, hare
+met tallooze koepeldaken en torenspitsen prijkende steden, hare
+lommerrijke bosschages en haren gordel van schilderachtige bergen, ligt
+hier voor den opgetogen aanschouwer uitgespreid. &bdquo;Bij het
+genieten van dit gezicht,&rdquo; zegt een schrijver, &bdquo;deelt men
+in de verrukking, die de soldaten van Cortez vervulde, toen zij van de
+<span class="pagenum">[<a id="xd20e694" href="#xd20e694" name=
+"xd20e694">26</a>]</span>Sierra van Ahualco in dit aardsche paradijs
+afdaalden.&rdquo;</p>
+<p>Dagelijks wordt de kapel der Cerrito door vele bedevaartgangers uit
+de hoofdstad en van andere punten der vallei bezocht, niet enkel om
+Onze-Lieve-Vrouw van Guadalupe, de beschermheilige des lands, hunne
+hulde te brengen, maar vooral om het water der wonderbron te drinken,
+dat gezegd wordt alle kwalen te genezen. Vooral op den verjaardag der
+verschijning, den 12<sup>den</sup> December, vloeit hier steeds van
+alle zijden des lands eene ontelbare menigte bijeen, en na den afloop
+der kerkelijke diensten heerschen dan in het vlek en den geheelen
+omtrek eene drukte en vroolijkheid, alsof er eene groote jaarmarkt werd
+gevierd.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="xd20e701"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h3 id="xd20e702" class="main">VI.</h3>
+<div class="argument">
+<p class="first">Puebla de los Angelos.&mdash;Cholula.&mdash;De
+teocalli van Quetzalcoatl.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Na de hoofdstad is Puebla de los Angelos zoo al niet
+de volkrijkste stad van het mexikaansche rijk&mdash;zij telde in 1862
+85,000 inwoners, en Guadalajara 5000 zielen meer&mdash;dan toch de
+fraaiste en belangrijkste. Even als Mexiko, munt zij uit door breede,
+rechte en goed geplaveide straten en ruime pleinen, door het
+aanzienlijk voorkomen harer huizen en de pracht harer openbare
+gebouwen. Zij bezit zestig kerken, omstreeks dertig kloosters, en een
+honderdtal klokketorens en hooge koepeldaken. Haar in dorischen stijl
+gebouwden dom, met zijne twee sierlijke torens, is niet alleen
+uitwendig grootscher dan de kathedraal der hoofdstad, maar overtreft
+deze wellicht ook in inwendigen rijkdom en luister. Het gewelf wordt
+door majestueuse zuilen gedragen; het kolossale hoogaltaar is geheel
+van marmer, en de wanden van het gebouw zijn met marmeren platen van
+verschillende kleur bekleed. Het oog wordt verblind door den glans der
+gouden en zilveren altaargereedschappen; vele altaren bestaan zelfs
+geheel uit massief zilver, en de kasuifels der priesters fonkelen van
+diamanten en andere edelgesteenten.</p>
+<p>Puebla werd door den spaanschen onderkoning Mendoza (1530) gesticht,
+op weinige uren afstands van de oude vermaarde Azteken stad Cholula,
+die, zooals Cortez aan het hof te Madrid berichtte, twintigduizend
+huizen en vierhonderd tempeltorens bevatte, en in welker nabijheid zich
+een teocalli (berg door menschenhanden gemaakt) of vierzijdige pyramide
+verhief, die tot op den tegenwoordigen tijd wel bewaard bleef, en een
+van Mexiko&rsquo;s oudste bouwgewrochten is. Zij is echter zoodanig met
+gras en woekerplanten overdekt, dat men haar voor een natuurlijken berg
+zou houden. Uit leemen, in de zon gedroogde tichelsteenen gebouwd, die
+met lagen leem afwisselen, verheft de pyramide zich
+terrasvormig&mdash;met vier naar den top smaller wordende
+terrassen&mdash;tot eene hoogte van 54 Ned. el, terwijl elke zijde van
+haar grondvlak nagenoeg 450 el lang is; zoodat deze teocalli een veel
+uitgestrekter basis dan de egyptische pyramiden, maar eene aanmerkelijk
+geringer hoogte heeft. Tijdens den aanleg van den weg naar Vera-Cruz,
+in het begin dezer eeuw, vond men in een der zijden van den teocalli
+een grafkelder, die twee lijken, afgodsbeelden van bazalt, en eenig
+kunstig beschilderd vaatwerk bevatte; waardoor de overlevering
+bevestigd werd, dat deze pyramiden, even als die der Egyptenaren, tot
+grafsteden voor koningen en wijzen des volks gediend hadden. Ofschoon
+er in dezen grafkelder geen kostbaarheden gevonden werden, moet men er
+zich toch over verwonderen, dat deze en de overige teocalli, die Mexiko
+nog bezit, niet reeds lang omvergehaald werden, in de hoop van er
+schatten in te vinden, zoo aanzienlijk, als volgens de archieven van
+Truxillo, door Guttierez de Toledo ontdekt werden, die in 1576 in het
+graf van een peruaansch koning, voor eene waarde van omstreeks
+2&frac12; millioen gulden aan goud en andere kostbaarheden vond.</p>
+<div class="figure xd20e712width"><img src="images/p1865-015.jpg" alt=
+"Een mexikaansche picador." width="456" height="455">
+<p class="figureHead">Een mexikaansche picador.</p>
+</div>
+<p>V&oacute;&oacute;r de komst der Spanjaarden was Cholula voor
+Anahuac&mdash;zooals het groote centrale tafelland genoemd wordt, dat
+nagenoeg drie vijfden der oppervlakte van het mexikaansche rijk
+uitmaakt&mdash;wat Mekka voor de Muzelmannen is: de bij uitnemendheid
+heilige stad. Het had deze vermaardheid te danken aan eene
+overlevering, volgens welke de heilige Quetzalcoatl (slang met groene
+vederen) zich weleer twintig jaren binnen haren omtrek had opgehouden;
+welk tijdsverloop eene soort van gouden eeuw voor de Cholulanen was
+geweest. Hij had hun de kunst geleerd om metalen te bewerken, en hen in
+de tijdrekenkunde en sterrenkunde ingewijd, en zich daarna verwijderd,
+onder belofte dat hij of zijn nakomelingen na verloop van eeuwen zouden
+<span class="corr" id="xd20e718" title=
+"Bron: terugkeeeren">terugkeeren</span>, om de taak van leeraars en
+bestuurders van het volk der Azteken weder op te vatten. Daar het
+toeval wilde dat hij ter zelfder plaats verdwenen was, waar Cortez op
+de mexikaansche kust landde, kwam Montezuma op de gedachte, dat deze
+laatste wel de vergode Quetzalcoatl kon zijn: een waan, die zich weldra
+door gansch Anahuac verspreidde en niet weinig bijdroeg om den
+Spanjaarden de verovering der nieuwe wereld te vergemakkelijken.</p>
+<div class="figure xd20e722width"><img src="images/p1865-016.jpg" alt=
+"De hoofdkerk te Mexiko." width="491" height="720">
+<p class="figureHead">De hoofdkerk te Mexiko.</p>
+</div>
+<p>De stad, door Mendoza in de nabuurschap van het <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e728" href="#xd20e728" name=
+"xd20e728">28</a>]</span>Mekka der Azteken gesticht, overschaduwde dit
+spoedig. Naarmate de kathedraal, waaraan volgens de overlevering des
+nachts, als de arbeid der menschen rustte, door de engelen werd
+voortgebouwd,&mdash;eene overlevering aan welke de stad haren naam
+Puebla <i>de los Angelos</i> ontleent&mdash;zich verhief, taande de
+glans der heidensche tempels. De stroom der pelgrims richtte zich van
+lieverlede niet meer naar de aan Quetzalcoatl gewijde teocalli, maar
+naar de altaren der Madonna van los Remedios. Weldra zelfs verrees op
+den top der heidensche pyramide eene christelijke kapel; terwijl het
+vermaarde en machtige Cholula, ofschoon het nog lang eene schaduw van
+onafhankelijkheid tegenover de Spanjaarden behield, trapsgewijs van
+zijne grootheid verviel, en thans tot een onaanzienlijk, uitsluitend
+door Indianen bewoond vlek is gedaald.</p>
+<div class="figure xd20e734width"><img src="images/p1865-017.jpg" alt=
+"De Salto del Agua te Mexiko." width="720" height="364">
+<p class="figureHead">De Salto del Agua te Mexiko.</p>
+</div>
+<p>De bevolking van Puebla onderscheidt zich gunstig door hare
+nijverheid en ondernemingszucht. De stad bezit een aantal spinnerijen,
+weverijen en allerlei andere fabrieken, ook van eene in het gansche
+land zeer gezochte soort van aardewerk. Zij werd echter door het beleg
+der Franschen, dat van September 1862 tot Mei 1863 duurde, zeer
+geteisterd.</p>
+<p>Op de hoogten buiten de stad heeft men een ongemeen fraai gezicht op
+Mexiko&rsquo;s drie vermaardste bergen: westwaarts op den Popocateptl
+en den Iztaccihuatl, en oostwaarts, op eenigen verderen afstand, op den
+trotschen Cilalteptl (piek van Orizaba); een gezicht vooral
+indrukwekkend, wanneer de eerste stralen der morgenzon de bergspitsen
+met den schoonsten purperglans tooien, of de gloed der ondergaande zon
+die spitsen nog verguldt als de avondschaduwen reeds over de vlakte
+verspreid liggen. De reiziger, die van Puebla oostwaarts trekt, ziet
+onwillekeurig telkens om en staat stil op zijn pad, als kon hij geen
+afscheid nemen van dat prachtige tweeling-gebergte, dat wel van zelf op
+de oude bewoners des lands een diepen indruk moest maken, en hunne
+fantazie prikkelen tot zonderlinge scheppingen en aangrijpende beelden.
+In hun bijgeloof hielden zij den rookenden Popocateptl voor den man der
+&bdquo;Witte Vrouw&rdquo;; terwijl zij in zijn gerommel en gebulder het
+gekerm der booze opperhoofden meenden te herkennen, opstijgende uit den
+vuurpoel, die hun tot kerker was aangewezen. Zij verkeerden in den waan
+dat ieder, die het waagde den berg te beklimmen, op de plaats dood zou
+blijven; en het verhoogde dus niet weinig het <i>prestige</i> dat de
+blanken op hen uitoefenden, toen kapitein Diego Ortaz met negen andere
+Spanjaarden, door Cortez daartoe aangespoord, den vulkaan tot dicht bij
+den top beklom. Hoe verbaasd zouden zij hebben gestaan, indien zij hen
+de vermetelheid zoover hadden zien drijven van, gelijk later door
+anderen geschiedde, in dien krater af te dalen!</p>
+<p>Zulk eene nederdaling was onder anderen het voorname doel van een
+tocht, in Januari 1857 door de heeren A. Sonntag en Jules Laberriere
+naar de kruin van den Popocateptl ondernomen, ter volbrenging van eene,
+hun door de mexikaansche regeering opgedragen wetenschappelijke
+taak,&mdash;een tocht waarvan wij hier een kort verslag laten
+volgen.</p>
+<p>Van regeeringswege waren hun toegevoegd een natuurkundige,
+Sumichrast genaamd, en de heeren Salazar en Ochoa, kweekelingen van de
+mexikaansche scholen voor landbouw en geneeskunde; terwijl zich
+bovendien de heer Saturnino Perez, van Amecamea, bij hen aansloot, die
+den berg reeds meermalen had beklommen.</p>
+<p>Den 20<sup>sten</sup> Januari vertrokken zij van laatstgenoemde
+plaats. Zij vernachtten in het op eene bergvlakte gelegen rancho
+(gehucht) Tlamacas, dat slechts uit een houten logement en eenige
+hutten bestaat, en zetten den volgenden morgen met het aanbreken van
+den dag de beklimming voort. Toen zij de baranca van Huiloac bereikt
+hadden, hield alle plantengroei reeds op, ofschoon die rotskloof nog op
+een aanmerkelijken afstand van het sneeuwveld ligt dat op 3860 el boven
+het waterpas der zee een aanvang neemt; terwijl <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e755" href="#xd20e755" name=
+"xd20e755">29</a>]</span>de gansche hoogte van den Popocateptl ruim
+5400 el bedraagt. Tot dusverre hadden zij den tocht te paard afgelegd;
+maar bij la Cruz, een dicht bij de sneeuwlijn gelegen punt, gekomen,
+werden de paarden, met eenige Indianen van het geleide, naar Tlamacas
+teruggezonden. Met den wakkeren gids Angel Bastillo en den heer Perez
+aan het hoofd, vervolgde het gezelschap de beklimming thans te voet.
+Het duurde echter niet lang, of de heeren Salazar en Ochoa moesten ten
+gevolge van zware vermoeidheid achterblijven. De overigen ondervonden
+in geen geringe mate de gewone bezwaren aan het bestijgen van hooge
+bergen verbonden, en vooral leed de heer Sonntag veel aan
+hartkloppingen en beklemdheid van ademhaling.</p>
+<div class="figure floatLeft xd20e758width"><img src=
+"images/p1865-018-1.jpg" alt="De markt-parasol." width="301" height=
+"479">
+<p class="figureHead">De markt-parasol.</p>
+</div>
+<p>Reeds op een afstand van omstreeks duizend voeten van de kruin des
+bergs verried eene sterke sulferlucht de nabijheid van den krater,
+welks rand zij tegen half twee bereikten; een paar uur later werd het
+gezelschap verrast door de verschijning der heeren Salazar en Ochoa,
+die alle krachten hadden ingespannen om zich weder bij hunne
+metgezellen te voegen.</p>
+<p>De heer Laberriere wilde thans onverwijld tot eene nederdaling in
+den berg overgaan; maar de toestand van den heer Sonntag liet dit niet
+toe. De Indianen werden nu op drie na, behalve den gids Bastillo, naar
+Tlamacas teruggezonden, werwaarts zich ook don Perez begaf, terwijl de
+overigen den nacht sleten in een kleine grot, la Cueva del Muerta
+geheeten, die binnen in de monding van den krater, op 70 of 80 el van
+zijn rand, wordt aangetroffen. Op die hoogte bevindt zich in den krater
+eene rotsvlakte, waartoe eene spleet in den bergwand toegang verleent.
+Deze grot was echter ternauwernood groot genoeg om de vijf reizigers te
+kunnen bevatten. &bdquo;Die nacht,&rdquo; zegt Laberriere, &bdquo;was
+de akeligste dien ik ooit doorbracht. Een brandende dorst verhinderde
+mij een oog dicht te doen, &rsquo;t geen mij waarschijnlijk toch door
+het eeuwigdurend gerommel van den onderaardschen vuurhaard belet zou
+zijn. Mijn hoofd gloeide, mijne ledematen waren als bevroren, en de
+zwavellucht benauwde mijne ademhaling geducht. Mijn pols sloeg
+honderd-twintig slagen in de minuut. Ik behoef dus niet te zeggen met
+welk een verlangen ik het aanbreken van den dag te gemoet zag.&rdquo;
+Het verheven schouwspel dat het opgaan der zon op zulk eene hoogte
+opleverde, wischte echter de herinnering aan den treurigen nacht
+spoedig uit.</p>
+<div class="figure floatRight xd20e767width"><img src=
+"images/p1865-018-2.jpg" alt="Indiaansche mandenkoopman." width="467"
+height="463">
+<p class="figureHead">Indiaansche mandenkoopman.</p>
+</div>
+<p>Het gezicht van den krater maakte op Laberriere geenszins dien
+ijzingwekkenden indruk, welken hij verwacht had. &raquo;De reusachtige
+middellijn van den mond van dezen bijna uitgedoofden
+vulkaan,<span class="corr" id="xd20e773" title=
+"Niet in bron">&rdquo;</span> zegt hij, &raquo;en de opeengetaste
+rostblokken en lavamassa&rsquo;s die zijn benedenruim vullen,
+verminderen grootelijks de gewaarwordingen, die anders het gezicht
+eener ontzettende diepte verwekt. Sommige afgronden in de Alpen en
+verscheidene gapende rotskloven in de Cordilleras maakten op mij een
+veel machtiger indruk.&rdquo;</p>
+<p>De nederdaling in den krater heeft plaats door middel van een ruwen
+maar stevigen kaapstander, die op de vlakte in zijnen mond is
+opgericht. De toestand van den heer Sonntag maakte ook den volgenden
+dag eene afdaling onmogelijk. Hij volbracht die evenwel korten tijd
+daarna zonder Laberriere, en bereikte toen zijn doel, het doen van
+geodesische opmetingen, naar wensch. Het is ons oogmerk niet, in
+bijzonderheden te treden omtrent de uitkomsten van dit onderzoek, die
+aan vele onzer lezers waarschijnlijk te afgetrokken zouden
+voorkomen.&mdash;In de maand Mei van hetzelfde jaar werd ook door den
+kapitein der genie, don Perez de Castro, eene nederdaling in den
+Popocateptl ondernomen.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="xd20e778"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h3 id="xd20e779" class="main">VII.</h3>
+<div class="argument">
+<p class="first">De vallei van Otumba.&mdash;De bouwvallen van
+Teotizuacan.&mdash;Perote.&mdash;Het graf van Iturbide.&mdash;De
+mexikaansche wegen.&mdash;De laatste beklimming van den piek van
+Orizaba.&mdash;Jalapa en zijne typen.&mdash;De hacienda Manga de
+Clavo.&mdash;Vera-Cruz.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Behalve over Puebla, kan men zich nog langs een
+anderen weg, over Tlascala namelijk, uit Mexiko naar <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e786" href="#xd20e786" name=
+"xd20e786">30</a>]</span>Vera-Cruz begeven. Deze prachtige weg is niet
+minder rijk aan geschiedkundige herinneringen. Immers hij leidt door de
+vallei van Otumba, waar Cortez, zes dagen na zijn aftocht in <i>la
+noche triste</i>, aan het hem achtervolgende talrijke heir der
+Mexikanen slag leverde, en met zijn handvol dapperen, bijgestaan door
+de hem trouw gebleven Tlascalanen, eene merkwaardige zege behaalde:
+eene zege, die echter &rsquo;t meest aan het beleid en den
+persoonlijken moed van Cortez zelf te danken was. Waarschijnlijk toch
+zouden de Mexikanen niet op de vlucht gegaan zijn, wanneer hij
+niet&mdash;zich ter rechter tijd herinnerende, dat de val der rijksvaan
+in hunne oogen den slag besliste&mdash;slechts door eenige weinige
+ruiters vergezeld, op den aanvoerder, die den mexikaanschen standaard
+droeg, was losgerend en de vaan in triomf met zich had gevoerd.</p>
+<div class="figure xd20e792width"><img src="images/p1865-019.jpg" alt=
+"De Pordioseros of indiaansche bedelaars." width="720" height="364">
+<p class="figureHead">De Pordioseros of indiaansche bedelaars.</p>
+</div>
+<p>In het aan deze vermaarde vallei grenzend dal van Tlascala worden de
+bouwvallen van Teotizuacan gevonden, die, met de teocalli van Cholula,
+de oudste overblijfselen der toltekische bouwkunst zijn. Reeds bij de
+komst der Azteken in Mexiko, was Teotizuacan (godenverblijf), thans een
+onbeduidend indiaansch vlek, de mededingster van Tula, de groote
+hoofdstad der Tolteken. De twee voornaamste pyramiden die men hier
+aantreft, waren gewijd aan Tonatiuh (de zon) en Metztlie (de maan), en
+de vele kleinere, van welke slechts weinigen hooger dan tien el zijn,
+aan de voornaamste sterren of sterrenbeelden. Op den top der twee
+eerstgenoemde teocallies stonden reusachtige beelden, zon en maan
+voorstellende, die geheel met goud bekleed waren; &rsquo;t geen den
+volgelingen van Cortez nog te eerder tot hunne vernieling deed
+besluiten.</p>
+<p>De beide wegen naar Vera-Cruz gaan over Perote, die ruim 2350 el
+boven het vlak der zee gelegen is, en waar het dan ook streng koud kan
+zijn; niet streng genoeg evenwel om den naam van mexikaansch
+Siberi&euml;, dien Perote draagt, te <span class="corr" id="xd20e800"
+title="Bron: reehtvaardigen">rechtvaardigen</span>. In de nabijheid
+dezer plaats verheft zich de Nauhcampateptl of Coffre de Perote, eene
+vulkanische porfierrots, die nagenoeg 4100 el hoog is, en welker top de
+gedaante eener kist heeft.</p>
+<p>De kapel van het sterke, met een tuighuis, eene kanongieterij en
+eene wapensmederij verbonden kasteel van Perote bevat de asch van den
+gewezen mexikaanschen keizer Augustus I (generaal Iturbide), die, in
+1824 uit Europa naar Mexiko wedergekeerd om zich op nieuw van het gezag
+meester te maken, dadelijk bij zijne landing te Soto la Marina, door La
+Garza gevangen genomen, en den 19<sup>den</sup> Juli te Padilla, zonder
+vorm van proces, gefusilleerd werd.</p>
+<p>Sprekender bewijs van de zorgeloosheid der mexikaansche regeering
+bestaat er wel niet, dan de toestand, waarin de weg tusschen Perote en
+Jalapa verkeert. Wij bedoelen natuurlijk den straatweg: spoorwegen zijn
+in Mexiko nog uiterst schaars; maar ook de steen- en andere wegen
+verkeeren er over &rsquo;t geheel in een droevigen staat van verval en
+verwaarloozing, &rsquo;t geen er het reizen met postwagens&mdash;groote
+gevaarten, in den trant der engelsche en noord-amerikaansche
+<i>stage-coaches</i>, met drie tot vijf paar muilezels of paarden
+bespannen&mdash;verre van aangenaam maakt. Voegt men hierbij, dat het
+meerendeel der openbare wegen in Mexiko over &rsquo;t geheel niets
+minder dan veilig is, dan zal men te eerder begrijpen, dat het reizen
+in dit gedeelte der nieuwe wereld nog wel iets te wenschen overlaat.
+Intusschen werd er, dank hebbe de zorg van den handelstand van
+Vera-Cruz, in het begin dezer eeuw, van die haven, over bergen en door
+wildernissen heen, een fraaie weg naar het hooge binnenland aangelegd.
+In het jaar 1815 maakten de opstandelingen dezen weg echter op sommige
+plaatsen, en vooral op dit punt, totaal onbruikbaar; en nu werd er,
+noch door de spaansche onderkoningen, die zich achtereenvolgens tot in
+1821 in de opgestane kolonie trachtten te handhaven, noch door de
+overheden der latere republiek, iets verricht om de veroorzaakte
+verwoesting <span class="pagenum">[<a id="xd20e813" href="#xd20e813"
+name="xd20e813">31</a>]</span>te herstellen, zoodat de beste gedeelten
+van den weg misschien die zijn, waar geen zweem van plaveisel gevonden
+wordt.</p>
+<p>Men mag zich echter vleien, dat Mexiko, wat zijne middelen van
+gemeenschap en het veilig gebruik daarvan betreft, spoedig gelukkiger
+dagen beleven zal. De staat der wegen is&mdash;het kon inderdaad niet
+anders&mdash;een der eerste onderwerpen geweest, die de aandacht der
+keizerlijke regeering tot zich getrokken hebben. Naar men verzekert, is
+er reeds een fransch hoofdambtenaar van den waterstaat naar Mexiko op
+weg, om die regeering bij de uitvoering harer plannen ter zijde te
+staan; terwijl eene concessie, in 1856 aan den heer Escandon verleend,
+om den Atlantischen oceaan met de Stille Zuidzee door middel van een
+spoorweg, van Vera-Cruz uitgaande en langs de hoofdstad loopende, te
+verbinden, op dit oogenblik weder een punt van ernstige overweging bij
+het mexikaansche kabinet uitmaakt. Van hoeveel belang voor
+Mexiko&rsquo;s handel en nijverheid en ook voor het algemeen verkeer,
+het bestaan eener gemakkelijke en snelle gemeenschap van het binnenland
+met de oost- en westkust des lands zou zijn, behoeft wel geen
+betoog.<a class="noteref" id="xd20e817src" href="#xd20e817" name=
+"xd20e817src">3</a></p>
+<p>Hoe meer echter de reiziger, die zich van Perote naar Jalapa
+begeeft, deze laatste stad nadert, hoe meer hij zich de schokken
+getroost, die hij onophoudelijk moet doorstaan; want zoodra hij San
+Miguel el Soldado achter den rug heeft, wordt het landschap, dat in den
+omtrek van Perote zeer dor en eentonig is, weder veel fraaier; en
+terwijl het oog nog met bewondering op den Coffre de Perote rust, daagt
+aan den zuidelijken gezichteinder de in den eeuwigen sneeuwmantel
+gehulde piek van Orizaba weder op, aan welks voet de steden Orizaba en
+Cordova liggen.</p>
+<div class="figure xd20e823width"><img src="images/p1865-020.jpg" alt=
+"Eene inboorlinge van Vera-Cruz." width="365" height="720">
+<p class="figureHead">Eene inboorlinge van Vera-Cruz.</p>
+</div>
+<p>In 1856 werd deze piek, althans voor zoover bekend is, voor &rsquo;t
+laatst beklommen, en wel door den duitschen natuuronderzoeker baron Von
+M&uuml;ller. Den 30<sup>sten</sup> Augustus verliet hij de stad
+Vera-Cruz met drie reisgezellen: den heer A. Sonntag, dezelfde, die
+herhaaldelijk den Popocateptl besteeg; Malmsj&ouml;, een Zweed van
+geboorte, en een ongenoemd berlijnsch geneesheer. Zij vernachtten den
+derden dag na hun vertrek op een punt van den berg, dat reeds hooger
+lag dan de hoogste spits van den Mont-Blanc, die zich 4800 el boven het
+zeevlak verheft. De koude was hier zoo streng, dat zij niet alleen een
+vuur ontsteken, maar ook een hut moesten samenstellen om zich een
+weinig te beschutten. De thermometer teekende 10&deg; onder nul,
+terwijl hij weinige uren te voren nog 29&deg; daar boven stond. Den
+volgenden morgen te zeven uur nam de beklimming van den top een
+aanvang. Na met zeer veel moeite en inspanning 360 el te zijn gestegen,
+waren de gidsen zoo kortademig en afgemat, dat zij moesten
+achterblijven; Von M&uuml;ller en zijne medgezellen zetten nu alleen
+den tocht over het met eene dunne ijskorst bedekte en hoe langer hoe
+steiler wordende sneeuwveld voort; terwijl zij om beurten zelven den
+korf met mondbehoeften en verdere benoodigdheden droegen.</p>
+<p>Reeds waren zij den rand des kraters tot op een geringen afstand
+genaderd, toen eene breede, gedeeltelijk met sneeuw gevulde rotskloof
+hun den weg afsneed. Een plotseling opkomende dikke nevel maakte het
+hun onmogelijk den koers te bepalen, dien zij volgen moesten om deze
+kloof om te trekken; zij oordeelden het dus raadzaam naar de door hen
+gebouwde hut terug te keeren. De tweede nacht, dien zij hierin
+doorbrachten, was nog vrij wat hachelijker dan de eerste; want niet
+alleen hadden zij de mand met ververschingen onder weg verloren, maar
+hunne oogen waren door de gestadige opstijging van het bloed naar het
+hoofd <span class="pagenum">[<a id="xd20e835" href="#xd20e835" name=
+"xd20e835">33</a>]</span>en door de scherpe koude z&oacute;&oacute;
+ontstoken, dat zij eene geduchte pijn leden. De oogen van twee der
+reizigers, de heeren Sonntag en Malmsj&ouml;, bevonden zich den
+volgenden morgen zelfs in een deerniswaardigen toestand.</p>
+<div class="figure xd20e838width"><img src="images/p1865-021.jpg" alt=
+"De &bdquo;Gevangenis&rdquo; te Chichen-Itza." width="720" height=
+"487">
+<p class="figureHead">De &bdquo;Gevangenis&rdquo; te Chichen-Itza.</p>
+</div>
+<p>Von M&uuml;ller besloot thans de bestijging aan de zijde van
+Chalchicomula te ondernemen. Hier liet hij de ooglijders achter, en
+voegden zich twee nieuwe metgezellen bij hem: de heer Campbell, een
+Noord-Amerikaan, met het bestuur van het mexikaansche telegraafwezen
+belast, en de heer de la Huerta uit Puebla. De beklimming ging nu
+aanvankelijk voorspoediger; maar weldra werd de ademhaling der
+reizigers zeer belemmerd, en ondervonden zij, ofschoon hun gelaat
+gesluierd was, zulk eene pijn aan de oogen, dat de gidsen weigerden
+verder te gaan, en Von M&uuml;ller enkel door de ernstige bedreiging
+dat hij den tocht alleen zou vervolgen, zijne reisgezellen bewegen kon
+om dien met hem voort te zetten. Ondanks alle bezwaren: vermoeidheid,
+benauwde ademhaling, hartkloppingen, drukking der hersenen, eene
+scherpe jachtsneeuw die de huid allergevoeligst aandeed; ondanks het
+opgeven van bloed uit neus en mond en van herhaalde flauwten
+zelfs,&mdash;bereikte Von M&uuml;ller, tegen zes uur des namiddags van
+den 9<sup>den</sup> September, den rand van den krater. De vreugde over
+het bereiken van zijn doel deed hem al zijn doorgestaan lijden
+vergeten; maar toen hij zich de verkregen uitkomst ten nutte wilde
+maken, verloor hij andermaal zijn bewustzijn.</p>
+<p>&bdquo;Zoodra ik weder tot mij zelven gekomen was,&rdquo; zegt hij,
+&bdquo;spande ik alle krachten in om den krater nauwkeurig op te nemen.
+Ik kon dien echter, zoo ten gevolge der sneeuwbuien als van mijne
+afgematheid, niet met den sextant meten; maar de indruk, dien zijn
+geduchte omvang en diepte op mij maakten, was onbeschrijfelijk. Welk
+eene verbazende kracht, riep ik uit, moet de natuur ontwikkelen, om den
+lavastroom uit dien ontzettenden afgrond tot aan den rand des kraters
+op te voeren!&rdquo;</p>
+<p>De reizigers hadden den nacht op den top willen doorbrengen; maar de
+omstandigheden gedoogden dit niet. De beide gidsen, die zich weder bij
+hen hadden gevoegd, vormden nu van de <i>petates</i> of matten, die zij
+medegenomen hadden, eene soort van sleden, met behulp waarvan Von
+M&uuml;ller en de zijnen zich met zulk eene snelheid langs de steile,
+bevroren berghelling naar beneden lieten glijden, dat hunne vaart op
+sommige oogenblikken veel naar een val geleek. Bij hunne terugkomst te
+San Andres Chalchicomula, werden zij door de bevolking feestelijk
+ingehaald. De piek van den Orizaba&mdash;Cilalteptl of Berg van het
+gestarnte genaamd&mdash;is, volgens Von M&uuml;ller&rsquo;s berekening,
+niet minder dan 5527 Ned. el hoog; door anderen wordt zijne hoogte
+echter op nog geen 5300 el geschat.</p>
+<p>Jalapa, aan welke stad de bekende medicinale wortel, die hier in
+&rsquo;t wild groeit, zijne naam ontleent, is niet zeer groot&mdash;zij
+telt ongeveer 12000 inwoners&mdash;maar allerfraaist gelegen, en zoo
+gezond dat het een toevluchtsoord is voor kranken en zwakken uit den
+omtrek, vooral gedurende die gedeelten des jaars, waarin de vomito
+zijne verwoestingen langs de <span class="pagenum">[<a id="xd20e856"
+href="#xd20e856" name="xd20e856">34</a>]</span>kust en in de vlakte
+aanricht. Het plantenrijk is hier misschien weelderiger dan ergens
+elders in Mexiko en vervult de lucht met de heerlijkste geuren. De tint
+der bevolking is er blanker dan in het binnenland, en de vrouwen van
+Jalapa gaan zelfs voor de schoonste des lands door.</p>
+<p>Niet slechts de jaarmis, maar ook de gewone markten worden te Jalapa
+ongemeen druk bezocht. Onder de velen, die van alle kanten hunne
+koopwaren hier komen brengen, onderscheiden zich de bloemen- en
+fruitverkoopsters van eene op eenigen afstand der stad gelegen streek,
+door het teekenachtige en inderdaad klassieke van hare gestalte en
+kleeding. Deze laatste bestaat uit eene meestal witte <i>sarape</i>
+(mantel) en een rooden, gelen of blauwen rok, even als de mantel
+prijkende met een zoom van eene sterk afstekende kleur, die met
+eigenaardige figuren in bijna etrurischen stijl, versierd is. Ze hebben
+fraai gekruld zwart haar of dragen het in sierlijke vlechten, door
+welke roode linten of koorden zijn gestrengeld.&mdash;Nog andere typen
+trekken op deze markten de aandacht van den vreemdeling. Onder anderen
+is dit het geval met den indiaanschen mandenkoopman. Het zoogenaamde
+markt-zonnescherm is hier, even als op andere plaatsen in Mexiko, zeer
+in zwang, en voor de kleinere kramers, die er geen tenten op na houden,
+eene onontbeerlijke beschutting tegen de tropische zon.</p>
+<p>In den omtrek van Jalapa ligt de bekende hacienda Mango de Clavo,
+waar generaal Santa-Anna&mdash;die gedurende ruim een veertigtal jaren,
+in hoedanigheid van legerhoofd, president of dictator der mexikaansche
+republiek, dikwerf eene allerbelangrijkste rol speelde&mdash;zich
+veelal ophield wanneer hij niet verbannen was; in welk geval Carthagena
+in Nieuw-Grenada of Cuba hem tot wijkplaats verstrekte.</p>
+<p>Hoewel Jalapa de offici&euml;ele hoofdstad van den staat Vera-Cruz
+is, kan de stad van dien naam toch als de gewichtigste van dien staat
+worden beschouwd. Zij is tevens de voornaamste van al de havens van
+Mexiko, daar hare scheepvaartbeweging, ondanks de onveiligheid der
+reede, gemiddeld de helft van die der gezamenlijke mexikaansche havens
+bedraagt.<a class="noteref" id="xd20e867src" href="#xd20e867" name=
+"xd20e867src">4</a> In 1856 werden in geheel Mexiko slechts een
+duizendtal schepen, een inhoud van honderd-duizend ton hebbende, in- en
+uitgeklaard, en daarvan deden alleen 435 zeilschepen, te zamen 67,423
+ton metende, en 104 stoomvaartuigen de haven van <span class="corr" id=
+"xd20e876" title="Bron: Vera Cruz">Vera-Cruz</span> aan. Ongeveer de
+helft der genoemde duizend vaartuigen bestond uit kustvaarders. De
+belangrijkste mexikaansche havens, na Vera-Cruz, zijn Acapulco,
+Tampico, Mazatlan en Matamoras.</p>
+<p>Gedurende de drie laatste jaren voor 1864 is, ten gevolge der
+buitengewone omstandigheden, het verkeer te <span class=
+"pagenum">[<a id="xd20e881" href="#xd20e881" name=
+"xd20e881">35</a>]</span>Vera-Cruz natuurlijk sterk verminderd. Uit een
+dezer dagen bekend geworden feit blijkt echter, dat het zich van de
+geleden schokken wondersnel herstelt. De invoerrechten te Vera-Cruz
+hebben namelijk over de negen eerste maanden van dit jaar (1864)
+2,445,292 piasters opgebracht: met andere woorden <i>drie</i> maal meer
+dan gedurende &rsquo;t zelfde tijdvak van 1863, en slechts weinig
+minder dan zij (in evenredigheid) gemiddeld over de jaren 1856&ndash;60
+bedroegen.</p>
+<p>De haven van Vera-Cruz is slechts eene reede tusschen den vasten wal
+en San-Juan d&rsquo;Ulloa, het kasteel of versterkte eiland, dat de
+stad dekt en reeds zoo menig bombardement onderging. Vera-Cruz is fraai
+en regelmatig gebouwd en bezit vele schoone kerken en andere openbare
+gebouwen. In weerwil echter dat deze stad het middenpunt vormt van het
+verkeer tusschen het voormalige Nieuw-Spanje en Europa, en
+Mexiko&rsquo;s voornaamste haven is, telt zij niet meer dan 18,000
+inwoners. De oorzaak daarvan moet hoofdzakelijk worden gezocht in de
+omstandigheid, dat Vera-Cruz, door zijne ongunstige ligging tusschen
+moerassen en zandwoestijnen en door de verschroeiende zuide- en
+verstijvende noordewinden, die afwisselend langs deze kust heerschen,
+gedurende een groot deel des jaar door de gele koorts wordt
+geteisterd.</p>
+<p>Vier en een half uur van Vera-Cruz ligt het dorp Oud-Vera-Cruz, de
+plek waar Cortez op Goeden Vrijdag van het jaar 1519 (21 April) aan wal
+stapte, en waar nog in dat zelfde jaar eene stad door hem gebouwd werd,
+aan welke hij, naar aanleiding van den dag waarop hij geland was, den
+naam Vera-Cruz (het ware kruis) gaf. Deze stad moest echter om de
+ongezondheid der plek, drie jaren later zuidwaarts worden verlegd. De
+nieuwe stad, Antigua geheeten, werd evenwel om dezelfde reden weder
+verlaten, toen de spaansche onderkoning Monterey, op &rsquo;t laatst
+der 16<sup>de</sup> eeuw, overging tot het bouwen der tegenwoordige
+stad Vera-Cruz.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="xd20e894"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h3 id="xd20e895" class="main">VIII.</h3>
+<div class="argument">
+<p class="first">De bouwvallen bij Palenque en
+Chichen-Itza.&mdash;Processie te Merida.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Toen Francisco Hernandez de Cordova, in 1517, van San
+Domingo in het schiereiland Yucatan kwam, vond hij het in verscheidene
+kleine staatjes gesmaldeeld; hij vernam echter van de ingezetenen, dat
+deze oostelijke uithoek van Mexiko sedert onheugelijke tijden
+&eacute;&eacute;n rijk had uitgemaakt, maar dat omstreeks zeventig
+jaren v&oacute;&oacute;r zijne komst de verschillende hoofden des volks
+hunne onafhankelijkheid bevochten en de prachtige en groote hoofdstad
+Mayapan verwoest hadden. Twee en een halve eeuw ruim verliepen er
+voordat deze mondelinge overlevering op onwederlegbare wijze bevestigd
+werd, en men door het ontdekken van overoude bouwgewrochten in de
+bosschen van het aan Yucatan grenzende Chiapas tot de overtuiging kwam,
+dat het schiereiland in een ver verleden tijd een machtigen staat had
+gevormd, die niet onder de heerschappij der Azteken en Tolteken
+gestaan, en welks bevolking een nog hoogeren trap van beschaving
+bereikt <span class="pagenum">[<a id="xd20e902" href="#xd20e902" name=
+"xd20e902">36</a>]</span>had, dan waarop die vroegste bewoners der
+overige deelen van Mexiko stonden. Hoogst merkwaardig zijn de
+uitgestrekte bouwvallen, door kapitein Antonio de Rio en don Jose
+Alonso in 1787, bij Palenque in den mexikaanschen staat Chiapas
+ontdekt, maar, ten gevolge der verregaande lauwheid van het spaansche
+bestuur, eerst in 1822 door kapitein Dupaix beschreven en in plaat
+gebracht. Niet minder belangrijk echter en wellicht nog uitgestrekter,
+zijn de ru&iuml;nen, in 1842 door een noord-amerikaansch reiziger te
+Chichen-Itza bij Uxmal in Yucatan ontdekt, en die, naar men meent, tot
+eene stad behoord hebben, welke &bdquo;een der grootste was die ooit op
+de aarde bestonden.&rdquo;</p>
+<p>De fransche natuuronderzoeker Charnay gevoelde zich, door hetgeen
+hij omtrent deze bouwvallen gelezen en vernomen had, in 1860
+aangespoord om eene reis naar Yucatan te ondernemen, uitsluitend met
+het doel om door middel der photographie getrouwe afbeeldingen van een
+deel dezer ru&iuml;nen te verkrijgen. De plaat, die wij op bladz.
+<a href="#pb21" class="pageref">21</a> mededeelen, en die van den
+bouwtrant der te Chichen-Itza ontdekte gebouwen een juiste voorstelling
+geeft, toont genoegzaam tot welk een hoogte de oude bewoners des lands
+het in de bouwkunst gebracht hadden, en doet tevens zien in welken
+toestand hunne fraaie bouwgewrochten zich tegenwoordig bevinden.</p>
+<p>Het belangwekkendste der gebouwen; door den heer Charnay in plaat
+gebracht, is het zoogenaamde &bdquo;Nonnenpaleis,&rdquo; waarvan hij
+drie afbeeldingen gaf, &eacute;&eacute;n van het voorfront en twee van
+de noordzijde. Hij noemt dit gebouw Chichen-Itza&rsquo;s juweel, om den
+rijkdom van beeldwerk en andere versieringen, dien zijne gevels ten
+toon spreiden en die hem aan den bouwtrant der Chineezen en Japaneezen
+herinnerde, te meer nog omdat de vorm van het gebouw naar een
+chineeschen koffer gelijkt; punten van overeenkomst, waardoor de
+meening dat de Chineezen reeds in de eerste eeuwen onzer jaartelling
+met Amerika bekend waren, waarschijnlijk op nieuw versterkt zal worden.
+Het inwendige van dit gebouw bestaat uit vijf zalen, welke, even als
+die der te Palenque ontdekte paleizen, volkomen op elkaar gelijken.</p>
+<p>Een ander gebouw, door Charnay afgebeeld, wordt door de inboorlingen
+&bdquo;de kerk&rdquo; genoemd. Hij gelooft echter met velen, dat het
+tot een circus of worstelperk voor het aankomend geslacht gediend
+heeft, iets waaromtrent het allegorische van het beeldwerk waarmede
+zijne gevels prijken, naar zijne meening, geen twijfel overlaat. Aan
+het gebouw, waarvan de afbeelding in dit blad voorkomt, wordt, Charnay
+weet niet op welken grond, de naam van &bdquo;gevangenis&rdquo;
+gegeven. Het is niet het rijkst versierde, maar wel het best bewaarde
+der in plaat gebrachte monumenten.</p>
+<p>Acht dagen hield de heer Charnay zich te midden der ru&iuml;nen op,
+werwaarts hij door eenige ingezetenen van het schiereiland en een
+geleide van Indianen en soldaten vergezeld was geworden. Voordat men de
+bouwvallen kon genaken, moest men zich met de bijl een weg door de
+lianen, heesters en doornstruiken banen, waarmede zij bedekt en omgeven
+waren. De komst <span class="pagenum">[<a id="xd20e915" href=
+"#xd20e915" name="xd20e915">37</a>]</span>van het reisgezelschap joeg
+de eenig overgebleven bewoners dezer verblijven, slangen, iguanen of
+groote hagedissen en vogels met ongemeen fraaie vederen, op de vlucht.
+Des nachts moesten er rondom de hangmatten vuren ontstoken worden, om
+de tijgers op een eerbiedigen afstand te houden.</p>
+<p>Merida, Yucatans hoofdstad, werd door den heer Charnay in de
+Heilige-week van 1860 bezocht. Hij was bij die gelegenheid getuige van
+vele kerkelijke optochten en feesten, die in Mexiko misschien nog
+veelvuldiger dan in eenigen anderen katholieken staat plaats hebben,
+omdat de mexikaansche geestelijkheid zich overtuigd houdt, dat de
+Christenen uit de Indianen grootelijks behoefte hebben om de voorwerpen
+hunner aanbidding en vereering verzinnelijkt te zien. Van een gedeelte
+der processie op Goeden Vrijdag gehouden deelt Charnay de
+photographische afbeelding mede, die op bladz. 13 voorkomt. De vrouw,
+die de Heilige Moedermaagd voorstelde, was met eene menigte paarlen en
+diamanten versierd, en werd door de Heilige Elisabeth gevolgd, die zich
+geheel aan hare droefheid overgaf. Bij den ernstigen aard van den
+optocht en bij de prachtige kostumen stak het echter zeer af, dat het
+orkest &rsquo;t welk den trein opende, en zelfs de muziek in de kerk,
+enkel uit een draaiorgel bestond. Des avonds waren de vensters der
+huizen bij het voorbijtrekken van den stoet met duizende waskaarsen
+verlicht, en eene overgroote volksmenigte in bonte, schilderachtige
+kleederdracht, onder welke ook vele aanzienlijke vrouwen waren, sloot
+zich, met brandende kaarsen in de hand, aan den optocht aan.</p>
+<div class="figure xd20e920width"><img src="images/p1865-024.jpg" alt=
+"De ru&iuml;nen van Tlalmanalco." width="720" height="539">
+<p class="figureHead">De ru&iuml;nen van Tlalmanalco.</p>
+</div>
+<hr class="tb">
+<p>Hier nemen wij afscheid van dit schoone land, door de natuur zoo
+mild gezegend, met zoo oneindig vele hulpbronnen en schatten van
+allerlei aard begiftigd, en toch zoo rampzalig, machteloos worstelende
+tegen den druk van een noodlot, dat alle waarachtige ontwikkeling
+onmogelijk maakt. Inderdaad, daar schijnt een fatum te rusten op
+verreweg de meeste dezer amerikaansche republieken, met bijkans
+wanhopige regelmatigheid rondgevoerd in den fatalen toovercirkel van
+anarchie en despotisme, zonder dat hetzij de vrijheid, hetzij het
+gezag, zich immer op vaste grondslagen vestigen, in ware en vruchtbare
+harmonie ontwikkelen kunnen. Een onderzoek naar de oorzaken van dit
+verschijnsel zou ons te ver voeren: hopen wij slechts dat
+spaansch-Amerika eenmaal een man moge vinden, die uit dezen rampzaligen
+baaierd orde weet te scheppen.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
+"xd20e106" href="#xd20e106src" name="xd20e106">1</a></span> De
+eigenlijke spelling is Mejiko, waarbij de <i>j</i> als onzen <i>ch</i>
+wordt uitgesproken&mdash;Mechiko.</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
+"xd20e149" href="#xd20e149src" name="xd20e149">2</a></span> Die wensch,
+wij weten het, werd niet vervuld; de edele, ridderlijke, maar
+onvoorzichtige Maximiliaan viel als slachtoffer dezer gewaagde
+onderneming, als slachtoffer misschien ook zijner illusie, dat het
+mogelijk was een volk van roovers en bandieten te regeeren met behulp
+eener opgeschroefde phraseologie. Hij werd, wij weten het allen, op
+bevel van Juarez als een gemeen misdadiger, doodgeschoten, nadat
+Frankrijk, hetwelk hem naar Mexiko riep, hem in den steek gelaten
+had.&mdash;Het is hier niet de plaats over deze zooveel besproken, in
+de gevolgen zoo bedenkelijke mexikaansche expeditie uit te weiden: men
+mag echter veilig aannemen, dat de uitkomst, en dus ook het algemeene
+oordeel over de zaak, geheel anders zou geweest zijn, indien niet,
+vooral door de onbegrijpelijke politiek van Engeland, waarop Napoleon
+zeker niet kon rekenen, de oorlog tusschen de noordelijke en zuidelijke
+staten der Unie den uitslag gehad had, dien wij kennen, en die de
+verwezenlijking van Napoleons verziende plannen onmogelijk maakte.
+(<span class="sc">Red.</span>)</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
+"xd20e817" href="#xd20e817src" name="xd20e817">3</a></span> Wat er van
+deze plannen sedert geworden is, weten wij niet. De ongelukkige
+Maximiliaan had wel aan andere dingen te denken dan verbetering van
+wegen en spoorweg-concessies; en bij den normalen staat van anarchie en
+revolutie, waartoe Mexiko sedert weer is teruggekeerd, zal er van dit
+alles ook wel niet veel zijn gekomen.</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
+"xd20e867" href="#xd20e867src" name="xd20e867">4</a></span> Wij hebben
+op blz. 2, 2e kol., verkeerdelijk gezegd, dat de daar genoemde cijfers
+van in- en uitvoer den handel van <i>Mexiko</i> over 1856&ndash;60
+vertegenwoordigden: zij hebben enkel betrekking op het handelsverkeer
+van <i>Vera-Cruz</i>. In 1856 beliep de algemeene invoer in Mexiko 65
+en de algemeene uitvoer 70 millioen gulden.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<div class="div1" id="toc">
+<h2 class="main">Inhoudsopgave</h2>
+<ul>
+<li><a href="#a1865-01">Mexiko.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPagenum"><a class="pageref" href=
+"#xd20e89">7</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#xd20e98">I.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e99">7</a></span></li>
+<li><a href="#ch1.2">II.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e160">11</a></span></li>
+<li><a href="#xd20e288">III.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e289">16</a></span></li>
+<li><a href="#xd20e488">IV.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e489">20</a></span></li>
+<li><a href="#xd20e638">V.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e639">23</a></span></li>
+<li><a href="#xd20e701">VI.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e702">26</a></span></li>
+<li><a href="#xd20e778">VII.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e779">29</a></span></li>
+<li><a href="#xd20e894">VIII.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPagenum"><a class="pageref" href="#xd20e895">35</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+</ul>
+</div>
+<div class="transcribernote">
+<h2 class="main">Colofon</h2>
+<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3>
+<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen
+overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de
+Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a class=
+"exlink" title="Externe link" href=
+"http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line
+gedistribueerd correctie team op <a class="exlink" title="Externe link"
+href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost
+and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it
+away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License
+included with this eBook or online at <a class="exlink" title=
+"Externe link" href=
+"http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online
+Distributed Proofreading Team at <a class="exlink" title="Externe link"
+href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p>
+<h3 class="main">Codering</h3>
+<p class="first">Dit bestand is in de oude spelling. Er is geen poging
+gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde van
+de regel zijn hersteld.</p>
+<p>Verschenen in &bdquo;De Aarde en haar volken,&rdquo; jaargang
+1865.</p>
+<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3>
+<ul>
+<li>2011-06-05 begonnen.</li>
+</ul>
+<h3 class="main">Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn
+dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3 class="main">Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%" summary=
+"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst.">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e139">10</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">repubiek</td>
+<td class="width40" valign="bottom">republiek</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e146">10</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">Oosterijk</td>
+<td class="width40" valign="bottom">Oostenrijk</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e217">12</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40" valign="bottom">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e391">17</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">voorstapt</td>
+<td class="width40" valign="bottom">voortstapt</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e429">17</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">wordeu</td>
+<td class="width40" valign="bottom">worden</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e644">23</a>, <a class="pageref" href="#xd20e686">25</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">Guadelupe</td>
+<td class="width40" valign="bottom">Guadalupe</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e718">26</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">terugkeeeren</td>
+<td class="width40" valign="bottom">terugkeeren</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e773">29</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40" valign="bottom">&rdquo;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e800">30</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">reehtvaardigen</td>
+<td class="width40" valign="bottom">rechtvaardigen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href=
+"#xd20e876">34</a></td>
+<td class="width40" valign="bottom">Vera Cruz</td>
+<td class="width40" valign="bottom">Vera-Cruz</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Mexiko, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MEXIKO ***
+
+***** This file should be named 36440-h.htm or 36440-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/6/4/4/36440/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/36440-h/images/book.png b/36440-h/images/book.png
new file mode 100644
index 0000000..8c9ee4f
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/book.png
diff --git a/36440-h/images/card.png b/36440-h/images/card.png
new file mode 100644
index 0000000..1ffbe1a
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/card.png
diff --git a/36440-h/images/external.png b/36440-h/images/external.png
new file mode 100644
index 0000000..ba4f205
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/external.png
diff --git a/36440-h/images/p1865-001.jpg b/36440-h/images/p1865-001.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2cbf796
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-001.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-004.jpg b/36440-h/images/p1865-004.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b93b1a0
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-004.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-005.jpg b/36440-h/images/p1865-005.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d1d8062
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-005.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-007-1.jpg b/36440-h/images/p1865-007-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8e84eaf
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-007-1.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-007-2.jpg b/36440-h/images/p1865-007-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a7a6f37
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-007-2.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-007-3.jpg b/36440-h/images/p1865-007-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7ce08cb
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-007-3.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-008.jpg b/36440-h/images/p1865-008.jpg
new file mode 100644
index 0000000..296baca
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-008.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-009.jpg b/36440-h/images/p1865-009.jpg
new file mode 100644
index 0000000..30a76ac
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-009.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-012.jpg b/36440-h/images/p1865-012.jpg
new file mode 100644
index 0000000..58dca15
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-012.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-013.jpg b/36440-h/images/p1865-013.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1defe18
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-013.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-014-1.jpg b/36440-h/images/p1865-014-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..77e3001
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-014-1.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-014-2.jpg b/36440-h/images/p1865-014-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3f1c6de
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-014-2.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-015.jpg b/36440-h/images/p1865-015.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7444a6a
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-015.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-016.jpg b/36440-h/images/p1865-016.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d2a416e
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-016.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-017.jpg b/36440-h/images/p1865-017.jpg
new file mode 100644
index 0000000..79f52ef
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-017.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-018-1.jpg b/36440-h/images/p1865-018-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7a05f4f
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-018-1.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-018-2.jpg b/36440-h/images/p1865-018-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5e54af2
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-018-2.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-019.jpg b/36440-h/images/p1865-019.jpg
new file mode 100644
index 0000000..871f129
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-019.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-020.jpg b/36440-h/images/p1865-020.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a6446d6
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-020.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-021.jpg b/36440-h/images/p1865-021.jpg
new file mode 100644
index 0000000..530cff2
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-021.jpg
diff --git a/36440-h/images/p1865-024.jpg b/36440-h/images/p1865-024.jpg
new file mode 100644
index 0000000..72f15e7
--- /dev/null
+++ b/36440-h/images/p1865-024.jpg
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..7da0487
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #36440 (https://www.gutenberg.org/ebooks/36440)