diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:04:44 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:04:44 -0700 |
| commit | 832572685688858643052d4a6c9bbb2b8ba02849 (patch) | |
| tree | 1090eaa35bf9c17f565b60a84e9bba304f199933 /old | |
Diffstat (limited to 'old')
| -rw-r--r-- | old/35917-h.htm.2021-01-07 | 3483 |
1 files changed, 3483 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/35917-h.htm.2021-01-07 b/old/35917-h.htm.2021-01-07 new file mode 100644 index 0000000..b3bc9cb --- /dev/null +++ b/old/35917-h.htm.2021-01-07 @@ -0,0 +1,3483 @@ +<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> + +<!DOCTYPE html + PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd" > + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo"> + <head> + <title> + Rikke-Tikke-Tak by Hendrik Conscience + </title> + <style type="text/css" xml:space="preserve"> + +body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;} +h2 {text-align: center; font-size: 1.5em; padding-top: 4em; padding-bottom: 1.5em;} +div#titolpagho, div#kolofono {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;} +div#titolo {text-align: center; font-size: 2em; padding-top: 4em;} +div.piednotoj, div#tpnotoj {border: dashed 1px; padding: 0.5em; margin: 2em 10%;} +.piednoto {margin-left: 10%; margin-right: 10%; text-indent: -2em; font-size: 0.9em;} +.pnlokilo {vertical-align:baseline; position: relative; bottom: 0.33em; font-size: .8em; text-decoration: none;} +hr.mallonge {width: 15%;} +.sc {font-variant: small-caps;} +.poezio {margin: 1em 0em 0em 5%; text-align: left; } +.strofo {margin-top: 1em; margin-bottom: 0em;} +.strofo br {display: none;} +.strofo span.i0 {display: block; } +.strofo span.i4 {display: block; margin-left: 2em;} + +</style> + </head> + <body> +<pre xml:space="preserve"> + +The Project Gutenberg EBook of Rikke-tikke-tak, by Hendrik Conscience + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Rikke-tikke-tak + +Author: Hendrik Conscience + +Translator: Maria Posenaer + +Release Date: April 20, 2011 [EBook #35917] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RIKKE-TIKKE-TAK *** + + + + +Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. +Thanks to the Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for +providing the original book. + + + + + + +</pre> + <div id="titolpagho"> + <h1> + RIKKE-TIKKE-TAK + </h1> + <div> + HENDRIK CONSCIENCE + </div> + <hr class="mallonge" /> + <div style="margin-top:2em;"> + el la Flandra lingvo<br /> esperantigis<br /> MARIA POSENAER. + </div> + <div style="margin-top:2em;"> + Rekomendita de la<br /> INTERNACIA UNUIĜO DE ESPERANTAJ<br /> VERKISTOJ. + </div> + <div> + 1912 + </div> + </div> + <div style="text-align:center; line-height:1.5; margin-top: 3em;"> + <p> + Tiu ĉi libro estas havebla ĉe la tradukintino: + </p> + <div class="sc"> + Kroonstraat, 45, Borgerhout-Antwerpen<br /> (Belgujo) + </div> + <div> + <span class="sc">Prezo: Fr. 2.00</span> (Sm. 0.800) + </div> + </div> + <h2> + Antaŭparolo. + </h2> + <p> + Kiam, antaŭ kelkaj monatoj, aperis en la lokaj ĵurnaloj la unuaj + artikoletoj aludantaj la centan datrevenon de la naskiĝo de Conscience, mi + sentis min tre feliĉa esti Esperantistino, kaj tuj mi faris projekton: Mi + ankaŭ, laŭ mia maniero, laŭ mia povo, honoros la plej grandan el niaj + Flandraj romanverkistoj; mi resonigos lian gloran nomon tra la tuta mondo, + tradukante, Esperanten, unu el liaj verkoj. + </p> + <p> + Mia elekto ne daŭris longatempe. Al la festorganizontoj mi lasas la + zorgon, rememorigi per brila procesio liajn historiajn romanojn, tiujn + romanojn en kiuj la Flandraj herooj ĝis morto bataladas por la akiro aŭ la + konservo de siaj plej sanktaj rajtoj. Kaj kiel ajn granda estas mia admiro + por «la Leono de Flandro», «Jakobo de Artevelde», + «la Kerloj de Flandro» kaj aliaj epopeoj, mi preferis kunvivi + kun + <!-- p.008 --> Conscience pli pacajn okazaĵojn, kies scenejo estas la + erikejo, lia amata Antverpena erikejo. La ĉarma «Rikke-tikke-tak» + plene nin forportas en tiun regionon, kiun Conscience tiel volonte kaj + amplene prikantis. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + La glora aŭtoro de tiu rava verketo kaj de pli ol cent aliaj romanoj, + preskaŭ ĉiuj egale belaj kaj kortuŝaj, naskiĝis en Antverpeno la 3<sup>an</sup> + de Decembro 1812<sup>a</sup>, en la popola havenkvartalo<a + href="#piednoto1" class="pnlokilo">[1]</a>. Lia patro, Pierre Conscience, + estis Franco el Besançon, kaj servadis en la imperiestra ŝiparo. Trifoje + li estis kaptita de la Angloj; fine li akiris sian liberecon, kaj + enloĝiĝis en Antverpeno, kie li funkciis kiel subinspektoro de la + imperiestraj konstruejoj. Li edziĝis kun Flandra virino; ilia unua infano + estis Hendrik Conscience. + </p> + <p> + Malforta, malsaneta estaĵo estis la knabeto. La familia kuracisto + antaŭdiris ke li pene vivos ĝis la sepa jaro; sed se li atingos tiun + danĝeran aĝlimon, li certe plifortiĝos. Kaj efektive, ĝis la aĝo de sep + <!-- p.009 --> jaroj, la infano restis terure malforta. Li ne kapablis + marŝi, eĉ ne per helpo de lambastonoj. Apud la fenestro, kuŝante sur tablo + aŭ sidante en alta kusenseĝo, li pasigis la longajn tagojn de sia mizera + vivo, dum li vidis la petolaĵojn kiujn faris sur la strato liaj gajaj + samaĝuloj. + </p> + <p> + Du jarojn post la naskiĝo de Hendrik, dua filo eniris la vivon; tute male + je la unua, li estis tre forta kaj sana. La patrino plene sin dediĉis al + la kompatinda malsanulo; ŝi rakontis al li mirigajn rakontojn, kiuj + aperigis, antaŭ la okuloj de la knabeto, la feliĉan mondon de la anĝeloj, + al kiu li ankaŭ deziris alflugi. Kaj la patro, siavice, rakontis + impresigajn aventurojn el la marmilito. + </p> + <p> + Intertempe la Napoleona potenco falis, kaj Pierre Conscience, senigita je + sia funkcio, devis serĉi aliajn vivrimedojn. Lia edzino starigis + spicovendejon, dum li mem aĉetis difektitajn ŝipojn, kies restaĵojn, post + malkonstruo, li revendis. Krom tio, li faris komercon de malnovaj libroj. + </p> + <p> + La juna Hendrik trovis baldaŭ plej grandan ĝuadon en tiuj forlasitaj + volumoj, amasigitaj en la subtegmentejo. Komence li nur rigardis la + bildojn, sed post kiam lia patro lin instruis legi, lia spirito des pli + vastiĝis ju pli lia korpo estis malforta. Avide li tralegadis + <!-- p.010 --> tiujn forigitajn literaturaĵojn, kiuj, kune kun la edukado + de lia patrino, naskis en la intelekto de la knabeto tiun imagon, tiun + fantazion, kiu igas liajn verkojn tiel ĉarmaj. + </p> + <p> + De post la sepa jaro la knabo plifortiĝis kaj kun sia frato vizitadis la + lernejon, kie li faris mirindajn progresojn. Je tiu tempo mortis la kara + patrino. + </p> + <p> + La patro lasis grandparte al la Naturo la zorgon korpe kaj spirite eduki + la infanojn. Ili partoprenis laŭplaĉe la ludojn de la najbaraj knaboj. + Vespere tiuj ĉi kuniĝis antaŭ la domo de Conscience. Sur la sojlo, meze de + siaj kunuloj, la antaŭdestinita infano ekzercis sian imagforton per la + rakontado de longaj lokaj historioj, kiuj kvazaŭ ensorĉis liajn + aŭskultantojn. Kaj ĉiutage la rakontoj plilongiĝis per novaj, de la + rakontanto elpensitaj okazaĵoj. + </p> + <p> + Ankaŭ la teatra arto allogis la junan Conscience; dum du jaroj li estis + fidela vizitanto de tiuj subteraj marionetludejoj, nomitaj «Keloj de + l’ Pulĉineloj», en kiuj, po du cendoj<a href="#piednoto2" + class="pnlokilo">[2]</a>, oni povis ĝui ĉiujn impresojn de teatra + prezentado. + </p> + <p> + Conscience estis dekjara kiam lia patro decidis transloĝiĝi en la + kamparon; ekster la tiamaj Antverpenaj + <!-- p.011 --> remparoj, ĉe izola loko nomita la «Verda Angulo», + li konstruis, per ruboj de ŝipoj, tute simplan lignan dometon. En tiu + silenta kaj ripoziga rifuĝejo, for de la urbaj bruoj, la estonta + romanverkisto pasigis kelkajn el siaj plej belaj jaroj. Tie efektive + naskiĝis en li tiu varma amo al la naturo kiu tiel forte montriĝas en ĉiuj + liaj verkoj. Pli ol iam forlasite al si mem, la knabo estis profunde + impresata de la beleco de la kamparo, de la melankolia ĉarmo de la + Flandraj ebenaĵoj. Ravate li pasigis la tagojn, observante la vivon de l’ + bestetoj kaj kreskaĵoj; ĉiu mateno alportis al li novan kaŭzon de admiro: + la leviĝo de la suno, la aromriĉa aero, la freŝa roso, la vekiĝo de la + birdoj, la kresko de l’ burĝonoj, la apero de l’ folioj, la + malfermiĝo de l’ florkronoj, la zumado de l’ insektoj kaj la + murmurado de la ventoj; ĉiuj tiuj impresoj igis Conscience la delikata + poeto, la paca revulo kaj sincera kredulo, kiu, en sia sentema kaj pura + animo malfermita al ĉiuj noblaj sentoj, kreos ian tagon tiom da ĉarmaj + kamparaj rakontoj. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Tri jaroj preterpasis en tiu ŝajna indiferenteco, kiu tamen tiel ege + influos la estontecon. Tiam la patro de Conscience reedziĝis, li vendis la + dometon de la Verda Angulo, kaj la tuta familio transloĝiĝis al + <!-- p.012 --> Borgerhout. Infanoj naskiĝis tiel multnombraj ke, malgraŭ + la ŝparemo de la nova edzino, la laboro de la eksmaristo ne plu sufiĉis + por ilin nutri; kaj la malplej junaj filoj devis elekti profesion. + Hendrik, la malfortulo, la klerulo, fariĝos instruisto, kaj lia pli forta + frato, ĉarpentisto. + </p> + <p> + En tiu tempo ekzistis en Borgerhout iu lernejo, kies direktoro estis lerta + pedagogo. De li, la juna Hendrik ricevis ĉiujn necesajn konojn, kaj baldaŭ + fariĝis lia helpanto. La direktoro, rimarkinte lian neordinaran emon, + instruis al li la anglan lingvon. Poste Conscience eniris alian + instruejon, en Antverpeno, samtempe kiel lernanto kaj instruanto, kaj + fine, kiel subinstruisto, la tiame tre konatan kolegion de S<sup>ro</sup> + Delin, nur vizitatan de la nobelaj kaj riĉaj knaboj. Multe suferis la juna + instruisto pro sia modesta ekstermoda vestmaniero. Lia patro pri tiu + punkto ne estis milda; hejme devis ja manĝi la multnombraj gefratetoj. + </p> + <p> + En tiu instruejo funkciis ankoraŭ Conscience, kiam lin atingis la + memorindaj okazintaĵoj de la jaro 1830<sup>a</sup>, en kiuj li tuj ageme + partoprenis. Je la unuaj pafoj, li forlasis sian profesorseĝon, kaj kuris + al la liberigo de la patrujo. En sia verko «la Revolucio de 1830<sup>a</sup>», + li rememorigas inter aliaj faktoj ĉiujn okazaĵojn de + <!-- p.013 --> sia militista vivo. Multaj el ili estas malgajaj. En la + batalo de Loveno<a href="#piednoto3" class="pnlokilo">[3]</a> li estis + vundita. + </p> + <p> + Dum la migradoj de la juna soldato tra Kempenlando, li konatiĝis kun la + Flandraj kamparanoj, li pristudis iliajn morojn, kaj malkovris, sub la + maldelikata supraĵo, la noblecon de ilia karaktero. Li kunvivis ilian + vivon, kaj vespere, ĉe la familia tablo, li ĉarmis ilin per sia + rakonttalento. Tiu vivado en Kempenlando dum lia militservado decidige + influos lian estontan verkadon. + </p> + <p> + Dum forpermeso por viziti siajn gepatrojn, li konatiĝis kun S<sup>ro</sup> + Jan Delaet, kiu al li konigis la literaturon. Ankaŭ Conscience volis fari + versojn. Reirinte al sia regimento, li, en ĉiuj liberaj momentoj, sin tute + dediĉis al verkado; li estis la «poeto» inter la soldatoj, kaj + lia patro kun granda bedaŭro kaj timo pri l’ estonteco, eksciis tiun + inklinon. Conscience, en tiu tempo, versfaris ankoraŭ franclingve, sed + tiuj estis nur esploroj sur necerta kampo. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + En 1836<sup>a</sup>, Conscience povis fine reiri en la civilan vivon. La + infano nun estis viro, kiun sperto igis forta je korpo kaj spirito. Li + revenis Antverpenon, en la gepatran domon, kaj vizitis seninterrompe la + tiamajn + <!-- p.014 --> junajn pentristojn kaj verkistojn. Li amikiĝis kun + Theodoor Van Rijswijck, la Antverpena popola poeto; tiu ĉi incitis lin + aliĝi al la artamanta klubo «Olijftak», kiu tiam reprezentis + la Flandran skolon en ĝia plej nobla celado. Ĝiaj anoj entuziasme klopodis + por la renoviĝo de Flandro kaj la reviviĝo de nia tiam tiel subpremata + gepatra lingvo. Sed por fariĝi ano de tiu societo, la kandidato devis + prezenti provaĵon. Je tiu tempo Conscience estis trovinta malnovan + kronikon, priskribon de la Nederlandoj, de la Firenzano Guicciardini. Kaj + li deziris verki skizon pri la disrompado de sanktfiguroj en Antverpeno, + en 1566<sup>a</sup>. Li komencis franclingve, sed li ne estis kontenta pri + sia laboro. Senkuraĝigite, li forĵetis sian skizon, kiam, preskaŭ + nekonscie, li skribis la vortojn: <span lang="nl">«Het was in den + jare 1566, ...»</span> (Estis en la jaro 1566<sup>a</sup>). Kaj + subite lia plumo kuris sur la papero, la frazoj sekvis la frazojn, dekkvin + paĝoj pleniĝis. Ili estis la antaŭludo de lia unua verko <span lang="nl">«Het + Wonderjaar»</span> (la Jaro de l’ Mirindaĵoj). + </p> + <p> + La legado de tiu unua ĉapitro naskis grandan entuziasmon ĉe la klubanoj. + Kaj sammaniere, ĉapitro post ĉapitro, la malgranda provo fariĝis fama + historia romano. Dank’ al la helpo de malavaraj amikoj, ĝi povis + esti presata (1837<sup>a</sup>). + </p> + <!-- p.015 --> + <p> + Sed intertempe la juna verkisto devis vivi. Lia patro, kiel Franco, + bedaŭre estis observinta lian eniron en la Flandran literaturmovadon. + «Mia patro forgesis,» diris Conscience mem, «ke mia + patrino estis Flandranino, ke mi estis edukita flandre kaj kreskis inter + Flandranoj en la Flandra lando. Li tiel ofte kaj akre al mi riproĉis mian + personan inklinon, ke mi fine forlasis la gepatran domon kaj enloĝiĝis en + gastejo. Tiam, senigite je ĉiuj vivrimedoj, mi danke akceptis oficeton ĉe + la provinca administracio. Tage mi kunmetis ciferojn, kaj nokte mi verkis + novajn librojn.» + </p> + <p> + Kaj efektive, la sukceso de «la Jaro de l’ Mirindaĵoj» + lin estis incitinta verki duan volumon, «Fantazio» (prozaĵoj + kaj versaĵoj), kaj tuj poste la faman «Leono de Flandro», lian + ĉefverkon. + </p> + <p> + Tie ĉi mankas al ni la loko por, paŝon post paŝo, sekvi Conscience kiel + homon kaj verkiston. Ni diru nur ke komence li renkontis multajn + malfacilaĵojn en la batalo por la vivo. Premita de mizero, li eĉ dubis pri + sia talento, kaj fariĝis ĝardenisto ĉe sia amiko, la tiam tre konata + kulturisto Van Geert. Sed ĝardenisto li ne restos, almenaŭ ne en la + kulturejo de Van Geert. Li kreskigos florojn, belajn florojn literaturajn, + en la ĝardeno de la malfeliĉa Flandro! + </p> + <!-- p.016 --> + <p> + Post belega funebra parolado, de li farita, flandralingve, ĉe la tombo de + la Direktoro de l’ Akademio de Belartoj, Conscience estis komisiita + de la Registaro por verki Historion de Belgujo. Je la sama tempo li + fariĝis registristo ĉe la Akademio; dum dekkvar jaroj li okupadis tiun + funkcion. + </p> + <p> + En la jaro 1857<sup>a</sup>, Conscience transloĝiĝis al Kortrijk + (Okcidenta Flandro, apud la Franca landlimo), kaj funkciis tie dum dek + jaroj, kiel distrikta komisario. Malbona vento estis blovinta el la Sudo; + senditoj de Napoleono III<sup>a</sup> propagandis ĉe la limloĝantoj por + aliĝo al Francujo. Tial la Ministro pri Internaj Aferoj sendis en tiun + regionon la patrujaman Conscience, la konvinkitan Flandranon, kies popolaj + rakontoj devos pli ol ĉio alligi la loĝantojn al ilia patra tero. + </p> + <p> + En 1868<sup>a</sup>, Conscience estis nomata konservisto de la Reĝaj + Muzeoj de Belartoj, en Bruselo. Antaŭe oni estis lin nominta profesoro pri + Flandra literaturo ĉe la Universitato en Gent, sed Conscience estis + rifuzinta tiun altan profesion, ĉar li timis, ke la okupado de la + romanverkisto malutilos al tiu de la profesoro. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Pri la verkaro de Conscience, ni ripetos kelkajn vortojn diritajn de la + aŭtoro mem: + </p> + <!-- p.017 --> + <p> + «Mi volis igi ĉiujn miajn librojn legataj de la popolo. Verkante, mi + ĉiam prenis kiel provilon la intelekton kaj la edukadon de la simplaj + homoj. Mi nenion skribis, kion la popolo ne povis kompreni. Ĉiam mi evitis + flati la pasiojn kaj plibeligi la malvirtojn, por prezenti malbonajn agojn + kiel plaĉajn kaj allogajn.» + </p> + <p> + Kaj efektive la popolo legis la librojn de Conscience, kaj ĝi amis la + verkiston kaj la homon kiu donis al ĝi tiun noblan ĝuadon. Neniu aŭtoro + spertis saman popularecon. En la plej malgrandaj vilaĝoj de Kempenlando, + de Flandro aŭ Brabanto, ĉie kie aperis Conscience dum siaj multnombraj + esplorvagadoj, ĉie li tuj estis rekonata kaj aklamata, kaj oni citas + multajn anekdotojn pri tiuj improvizitaj elmontroj. + </p> + <p> + Liaj simplaj rakontoj ĉarmis ne nur la Flandrajn gelegantojn. La plimulto + el ili estis sinsekve germanen, anglen, italen kaj francen tradukataj. + Kiam aperis la centa libro de Conscience, en 1881<sup>a</sup>, grandaj + festoj estis organizitaj en Bruselo; el ĉiuj partoj de la lando alvenis + societoj por honori Lin kiu igis sian popolon legi. Kaj la urbo Antverpeno + sciigis ke ĝi starigos lian statuon. Du jarojn poste, la bildo estis + inaŭgurata, dum, en Bruselo, la granda homo, morte malsana, kuŝis sur sia + lito. + </p> + <!-- p.018 --> + <p> + Antaŭ ol turni tiun finan paĝon el la vivo de Conscience, ni diru ankoraŭ + kelkajn vortojn pri lia familio. En 1842<sup>a</sup> li estis edziĝinta + kun la Antverpenanino Maria Peinen. Sinjorino Conscience diris ofte pri + sia edzo: «Li estas la plej bona el la homoj. Neniam mi aŭdis de li + malafablan vorton.» Du filoj kaj unu filino naskiĝis, la tuta ĝojo + de la gepatroj. Kaj terura sortfrapo forrabis samtempe la du knabojn. + Tifusa epidemio regis en la ĉefurbo. La pli juna filo malsaniĝis. Kaj la + alia, dudeksepjara, laŭ la konsilo de la patro forlasis Bruselon por eviti + la infekton. Sed baldaŭ alvenis telegramo: «Venu baldaŭ, Hildevert + estas mortanta.» Kaj la malfeliĉa patro alvenis nur por fermi la + okulojn de sia filo. Alia telegramo lin revokis Bruselon. Du tagojn poste, + la dekdujara Hendrik ankaŭ estis mortinta. + </p> + <p> + Post tiu kruela frapo, la granda verkisto restis kvazaŭ neniigita. Lia + famo, lia gloro, al kiu ili ankoraŭ utilus! Kaj ĉiujn memoraĵojn, + manuskriptojn, admiresprimojn de eminentuloj el la tuta mondo, li pro + malespero forbruligis. + </p> + <p> + Lia filino, Maria, edziniĝis kun la konata Flandra poeto Antheunis, kaj + iliaj ĉarmaj gefiloj plibeligis la lastajn jarojn de la avo. + </p> + <p> + Ili ĉirkaŭis lian mortliton, kiam, la 10<sup>an</sup> de Septembro + <!-- p.019 --> 1883<sup>a</sup>, la granda geniulo elspiris la lastan + spiron. + </p> + <p> + La urbestraro de Antverpeno lin enterigis kvazaŭ princon. Imponanta + monumento staras sur la tombo de la granda homo, sed pli grandan + monumenton li havas en la memoro de la Flandra popolo, kiu dankas al li la + rehonorigon de sia lingvo kaj la realtiĝon de Flandro. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Kaj nun, cent jaroj preterpasis de post la naskiĝo de la malsaneta infano + en la Pompstraat, tiu infano kiu fariĝis unu el la plej famaj inter la + Antverpenanoj. Kaj Antverpeno lin prifestos. Brila procesio traveturos la + ĉefajn stratojn de la urbo. Ĉiu ĉaro reprezentos ian karakterizan paĝon el + liaj verkoj. Lia tuta verkaro estos lukse eldonita. Kantato resonigos per + dolĉaj sonoj lian memoron. Povu ankaŭ ĉi tiu tradukaĵo de unu el liaj plej + belaj idiliaj rakontoj porti ĝis malproksime, tra la tuta Esperantista + mondo, la gloran nomon de nia kara Conscience! + </p> + <div style="padding-left:10%"> + Marto 1912<sup>a</sup>.<br /> M. P. + </div> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <div class="piednoto" id="piednoto1"> + <p> + [1] Ĉiujn detalojn pri la vivo de la granda verkisto mi ĉerpis el la + libroj: «Hendrik Conscience», de George Eeckhoud, flandren + tradukita de W. D. Leen, kaj <span lang="nl">«Het leven van + Hendrik Conscience aan het volk verteld»</span> (La vivo de + Hendrik Conscience rakontata al la popolo), de A. Hans. + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto2"> + <p> + [2] fr. 0.04 = Sm. 0.016. + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto3"> + <p> + [3] Leuven—Louvain. + </p> + </div> + </div> + <!-- p.020 --> + <!-- p.021 --> + <div id="titolo"> + Rikke-Tikke-Tak + </div> + <h2> + I. + </h2> + <p> + Ne estas antaŭ longe kiam mi vizitis la farmbienon, en kiu komenciĝas la + rakonto de Rikke-tikke-tak; ĝi staras ankoraŭ inter Desschel kaj Milgem, + je dekduo da mejloj orienten de Antverpeno, kaj estas enloĝata de + terkulturistoj, kiuj apenaŭ memoras la nomon de Jan Daelmans. + </p> + <p> + Kiel ajn pentrinda estas tiu domo, ĝi tamen prezentas nenion rimarkindan: + sempervivoj kaj muskoj verdigas ĝiajn bruletigitajn tegmentojn; ĝiaj + elpecetiĝintaj muroj sin kaŝas malantaŭ karesanta foliaĵo; porkoj saltetas + apud la sterkamaso inter kokbirdoj kaj kolomboj, kaj pli malproksime, en + la bovejo, oni vidas tri brilpurajn bovinojn kiuj maĉadas molajn + trifoliojn... + </p> + <p> + Sed plej belaj apud la izolita farmdomo estas la + <!-- p.022 --> nemezurebla erikejo kiu etendiĝas laŭlonge de ĝia fasado + ĝis malproksime trans la horizonto; la rivereto, kiu malantaŭ ĝia + florĝardeno alrapidas al la marĉherbejoj,—kaj la verdaj aleetoj de + alnoj kaj salikoj, kiuj akompanas la fluon de l’ arĝentsimila + erikejvejno; ankaŭ la senlima blua ĉielo, la mistera zumetado de la griloj + kaj la amema kantsonorado de l’ birdoj, kiuj elektis tiun izolitan + farmejon kiel patrujon kaj ripozejon. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Okazis dum frua mateno de la jaro 1807<sup>a</sup>; la sundisko ne jam + leviĝis super la erikeja ebenaĵo, kaj apenaŭ oni aŭdis jen kaj jen birdon + ekkantantan la antaŭludon de la belega matenkanto de l’ naturo. + Ankaŭ en la interna ĉambro de l’ farmejo regis ankoraŭ profunda + noktsilento; nur fajreto brulis kraketante en la vasta fajrejo; la horloĝo + daŭrigis sian senripozan tiktakon, kaj pli malproksime en duonombra + angulo, bruetis la unutona ronkado de ŝpinrado. + </p> + <p> + Apud tiu ŝpinilo troviĝis knabino kun stranga eksteraĵo. Laŭ sia vizaĝo, + ŝi ŝajnis proksimume deksesjara; ŝia vestaĵo estis ne senmakula, eĉ + pliĝustadire senzorga; sed la esprimo de ŝia pura vizaĝo havis ion + fremdan, ion noblan, kiu kaptis la atenton de l’ observanto kaj + neeviteble, per movo de kompato, + <!-- p.023 --> lin altiris al la knabino. Bela oni ne povis ŝin nomi; ŝi + estis ja pala kiel travidebla marmoro, kaj ŝiaj gagatnigraj okuloj,—kiam + de sub la longaj okulharoj ili ĵetis fajrersimilan rigardon,—ŝajnis + maldolĉaj kaj malagrablaj. Sed venis ankaŭ momentoj, dum kiuj ŝi, kvazaŭ + frenezulino, lasis malrapide kaj submetiĝe vagadi la malviglan pupilon;—dum + kiuj ŝia vizaĝo kovriĝis per gaja rideto, kvazaŭ en ŝia koro parolis voĉo + ĝojiga;—kaj tiam, tiam ŝi estis bela kiel alabastra bildo de l’ + velkanta floro, kiu malfermas ankoraŭ sian kalikon por la suno, kvankam la + vermo jam tramordetis ĝian radikon. + </p> + <p> + De antaŭ unu horo ŝi sidis tie antaŭ la ŝpinrado, kvazaŭ ŝi estis parto de + la ilo, tiel neatente ŝi ŝovis la linon inter siaj fingroj: profunda + revado ŝin estis ĉirkaŭinta en nubo; la materia mondo estis por ŝi + malaperinta kaj nun ĉiela ĝojo brilis sur ŝia vizaĝo. + </p> + <p> + Kia ĝojiga penso supreniĝis tiam el ŝia koro ĝis ŝia ridanta vizaĝo? Ŝi + mem ne sciis.—Vidu, ŝi malfermas sian belan buŝon: ŝi kantas! Rava + devas esti tiu kanto, se ĝi esprimas ŝian emocion; ŝia voĉo estas dolĉa + kaj preskaŭ neaŭdebla kiel la malproksima sono de arĝenta trinkpokalo; sed + fremda kaj stranga estas ŝia saltetanta kantaĵo,—ŝi kantas: + </p> + <!-- p.024 --> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fero varmiĝas,</span><br /> <span class="i4">Brako leviĝas.</span><br /> + <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + </div> + <p> + Kaj tiam ŝi denove eniĝas en sian misteran meditadon. + </p> + <p> + Dum la junulino, kun klinita kapo, tie sidis antaŭ la ŝpinilo, kaj en + memforgeso ŝajnis enprofundiĝinta, maljuna virino venis de la ŝtuparo en + la ĉambron. Laŭ la mastra rigardo kiun ŝi direktis al la estingita fajro + kaj al la knabino, ŝi povis esti neniu alia ol la farmmastrino. Ŝia okulo + tuj flamis pro kolero, kaj, irante al la revanta knabino, ŝi donis al ŝi + tiel fortan vangofrapon, ke la surprizita revantino preskaŭ falis de sia + seĝo. + </p> + <p> + «Kio!» kriis la farmistino. «Vi mallaboremulino! + Ekbruligu la fajron! Rapide, aŭ mi prenos bastonon por veki vin, + mallaborema kreaĵo!» + </p> + <p> + La junulino stariĝis kaj iris al la fajro, por plenumi la brutan ordonon + de la farmestrino; ŝi kredeble estis alkutimigita de longe je tia kruela + agmaniero, ĉar ŝia marmorsimila vizaĝo atestis nek doloron, nek suferon; + nur sur unu el ŝiaj vangoj ardis ruĝa makulo, + <!-- p.025 --> kiu sufiĉe montris ke la ricevita frapo ŝin estis dolore + kontuzinta. + </p> + <p> + Tuj kiam la farmmastrino vidis la fajron flamantan sub la kaldrono, ŝi + iris al la ŝtuparo kaj kriis kiel eble plej laŭte: + </p> + <p> + «Leviĝu, vi mallaboremuloj! aŭ mi venos por malsuprenirigi vin, + dormuloj! Nu, Trien, Barbel, Jan! leviĝu, estas la kvara!» + </p> + <p> + Malmultajn minutojn poste la vokitoj venis malsupren. Koncerne la du + knabinojn, ili estis la filinoj de la mastrino kaj eble estis iom malpli + ol dudekjaraj; cetere, same kiel la plimulto el la kamparaninoj, ili estis + vastkorpaj kaj fortikaj, sen ia distingiĝo. + </p> + <p> + La knabo, kiun lia patrino estis nominta Jan, ne havis pli ol deksep + jarojn. Lia vizaĝo havis trajtojn maldelikatajn, sed estis regula kaj + vira; liaj esplorantaj rigardoj kaj moviĝema vizaĝo atestis, ke, kvankam + la naturo ne donacis al li grandan inteligentecon, li estis tamen bela kaj + vigla knabo. Liaj bluaj okuloj kaj longaj blondaj haroj metis sur liajn + vizaĝtrajtojn stampon de boneco kaj de dolĉaj sentoj, kiuj efektive kuŝis + en lia koro. + </p> + <p> + Li sola iris al la knabino, kiu staris apud la fajro, kaj diris al ŝi per + mallaŭta voĉo: + </p> + <p> + «Bonan matenon, Lena!» + </p> + <!-- p.026 --> + <p> + Al tio voĉo ankoraŭ pli mallaŭta respondis: + </p> + <p> + «Bonan matenon, Jan. Mi dankas vin.» + </p> + <p> + Antaŭ ol ĉiu en la farmejo iris al sia laboro, la kafo estis metata sur la + tablon, kaj la farmmastrino detranĉis por ĉiuj iliajn buterpanojn. La juna + Lena ricevis kiel sian porcion pecon da pano, kiu ne estus sufiĉa por + satigi infanon. Tamen, ŝi ne ŝajnis tion rimarki, kaj eĉ ŝiaj okuloj ne + plendis pri la krueleco de la mastrino. Jan rigardis Lena kun profunda + kompato; kaj kiam li rimarkis ke la pano de la knabino estis preskaŭ tute + manĝita, li anstataŭmetis parton de sia pano, ĉiufoje kiam lia patrino + estis deturninta la okulojn. + </p> + <p> + Post la matenmanĝo Jan eliris el la domo kun siaj fratinoj por komenci la + ĉiutagan laboron. Lena restis ĉe la farmejo kun la mastrino, por stari kun + ŝi apud la buterbarelo, dum la hundo turnos la radon. + </p> + <p> + Tuj kiam la lakto estis verŝita en la barelon kaj ĉio estis preta por la + buterfarado, la mastrino eliris por irigi la hundon en la maŝinon, sed + trovis ĝin mortinta en sia ejo. Tiam ŝia malbona furiozo ne plu havis + limojn, ŝi enkuris kvazaŭ frenezulino, frapis la malfeliĉan Lena sur la + vizaĝon, ŝin puŝis en la ĉambron, kaj nur tiam kriis: + </p> + <p> + «La hundo estas mortinta, vi knabinaĉo! Vi hieraŭ + <!-- p.027 --> ne donis al ĝi nutraĵon; sed mi lernigos tion al vi. Ĉi + tien!...» + </p> + <p> + Kaj tiam ŝi rekomencis tre kruele frapi la silentantan junulinon, dum ŝi + ekkriis: + </p> + <p> + «Silentu ĝis kiam vi krevos, obstina azenino! Ĉu vi parolos? Aŭ mi + disrompos al vi brakojn kaj krurojn!» + </p> + <p> + «Mastrino,» diris Lena, kvazaŭ indiferente, «mi hieraŭ + donis manĝaĵojn al la hundo. La telero staras ankoraŭ plena antaŭ ĝia + kaĝo.» + </p> + <p> + «Kiel, la telero plena?» kriegis la farmmastrino. «Hipokritulino! + Hodiaŭ matene vi metis la nutraĵon en la teleron. Ĉu vi pensas ke mi ne + konas viajn ruzojn? Sed vi pentos tion. Nun vi mem kuros en la + butermaŝino. Antaŭen! kaj rapide al la rado!» + </p> + <p> + Verŝajne tia nova malbonago kaŭzis al Lena grandan timon, ĉar ŝi ektremis + en ĉiuj membroj, kaj staris meze de la ĉambro kun klinita kapo kaj + pendantaj brakoj, kiel kondamnitino, kiu estas kondukota al la eŝafodo. + Tamen, ŝi ne diris unu vorton. + </p> + <p> + La pacienca submetiĝo de la knabino ne plaĉis al la farmmastrino: pro sia + subpremata furiozo ŝi tiris branĉon el la branĉfasko kiu kuŝis apud la + fajrejo, ĝin levis, kvazaŭ ŝi per ĝi volus frapi Lena sur la kapon, kaj + ripetis sian ordonon: + </p> + <p> + «Nu, rapide al la butermaŝino! Ĉu vi iras aŭ ne?» + </p> + <!-- p.028 --> + <p> + Lena malrapide fleksiĝis sur ambaŭ genuoj, petege etendis la manojn, + direktis siajn nigrajn okulojn ploreme al sia persekutantino kaj diris: + </p> + <p> + «Ho, kompatu min! Mi kuros en la maŝino; sed, pro Dio, ne plu frapu + min!» + </p> + <p> + Je tiu momento, la pordo vivege malfermiĝis, kaj Jan rapide eniris en la + ĉambron; li kuris al Lena, ŝin restarigis kaj diris kun subpremata kolero + al sia patrino: + </p> + <p> + «Ho, patrino, kiel vi kapablas esti tia? Estas ĉiam same: mi neniam + povas iri al la kampo, ne aŭdante vin alkriegi kaj insulti tiun malfeliĉan + Lena kvazaŭ beston. Se vi nepre volas ŝin mortigi, mortfrapu ŝin per unu + frapo! Ĉu vi do ne vidas, ke ŝi estas malsana kaj ftizas?...» + </p> + <p> + Je tiuj lastaj vortoj larmoj ŝprucis el la okuloj de la knabo, kaj li + aldiris petante: + </p> + <p> + «Ho, patrino, lasu ŝin trankvila! Se ne, mi diras tion al vi: kun la + unuaj soldatoj, kiuj preterpasos, mi kuniros, kaj plu neniam vi revidos + min!» + </p> + <p> + «Mi diras ke ŝi kuros en la buterigilo! Tio lernigos al ŝi pereigi + la hundon!» kriis la farmmastrino. + </p> + <p> + «Kion vi diras, patrino?» kriis Jan kun timo kaj indigno. + «Ŝi? Lena? kuri en la buterigilo! Ho, ho, + <!-- p.029 --> patrino, tio estas troa. Rapide, diru al mi, ĉu vi + forlasas tiun malbonan ideon,—rapide, rapide!» + </p> + <p> + «Vidu lin tremantan, la frenuzulon!» diris la patrino moke + ridante. «Kaj kion vi farus?» + </p> + <p> + «Aŭskultu, patrino,» respondis Jan kun seriozo, kiu faris + grandan impreson sur la farmmastrinon, «se Lena iras en la + butermaŝino, tiam mi foriras de tie ĉi, eĉ se vi min ligus per katenoj.... + Kredu min, patrino, aŭ mi tion ĵuros per terura ĵuro!» + </p> + <p> + Nun la mastrino ankaŭ tremis pro subpremita kolero; kaŭzis al ŝi frenezan + furiozon, ke ŝi devis kliniĝi antaŭ la minaco de sia filo. Li estis la + sola viro en la farmejo, kaj havis jam sufiĉe da fortoj kaj sperto por + plenumi en la terkulturo la taskon de sia mortinta patro. Lia foriro estus + la ruiniĝo de la farmbieno.—Dum la mastrino klinigis la vizaĝon de + la junulino per siaj flamaj rigardoj, ŝi kriis: + </p> + <p> + «Nu, ke ŝi tiam foriru el mia ĉeesto. Leviĝu, mallaboremulino! kun + la blanka bovino al la vojrando—kaj ke mi ne plu vidu vin antaŭ la + kvara, aŭ mi maldolĉe trafos vin!—Kaj vi, Jan, diru al Trien, ke ŝi + venu por buterigi.» + </p> + <p> + Lena eliris malrapide el la ĉambro por preni la bovinon el la stalo. + Alveninte ĉe la pordo, ŝi turnis la kapon kaj ĵetis el siaj brilantaj + nigraj okuloj malrapidan + <!-- p.030 --> kaj malviglan rigardon al Jan, kvazaŭ ŝi volis diri: + </p> + <p> + «Dankon, dankon,—vi protektas mortantinon! Mi preĝos por vi + kiam mi estos alveninta en la ĉielo.» + </p> + <h2> + II. + </h2> + <p> + Jen marŝas Lena kun la bovino por serĉi laŭlonge de la rivereto la + forgesitan herbon. Ŝi kondukas la beston per la ŝnuro kaj promenas + malrapide antaŭ ĝi sur la vojeto. Alveninte ĉe loko, kie la erikejo + limtuŝas la malaltajn marĉterojn, kaj estas samtempe ombrita de alnarbetoj + kaj moviĝantaj juniperoj, Lena deflankiĝas kelkajn paŝojn de la vojeto. + Tie ĉi staras fago, kiu eble estis semita de birdo; ĉar kiel ajn + malproksimen oni povas vidi, oni ne plu renkontas foliaĵon similan al ĝia. + Ĉe la piedo de la alta fago, Lena eksidas teren; ŝi profunde klinas la + kapon, senmove rigardas malsupren, ellasas la ŝnuron kaj refalas en sian + kutiman revadon. + </p> + <p> + Nun, en la libera aero, sub la nemezurebla ĉielo, ŝi deŝarĝas sian koron + de l’ entenita malĝojo; ŝia buŝo ne plendas, neniu sopiro eliras el + ŝia brusto; sed mallaŭta + <!-- p.031 --> fluo de brilantaj akvoperloj ruliĝas sur ŝiajn genuojn. + Longe, tre longe daŭras ŝia doloro; tamen, ŝiaj larmoj iom post iom + malpliiĝas, kaj fine ŝi relevas la kapon. Ŝi direktas sian malsekan + pupilon ĉielen kaj kantas, kvazaŭ ŝi sendus preĝon al Dio: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fero varmiĝas,</span><br /> <span class="i4">Brako leviĝas.</span><br /> + <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + </div> + <p> + Kion do povis en la buŝo de Lena signifi tiu mistera kaj stranga kanto? + Vane oni pri tio demandus al ŝi klarigon; ĉar ŝi mem estis nekonscia kial + ŝiaj lipoj, sen ŝia scio, konstante ripetis la saltetantajn vortojn de la + kanto. Ŝi ankaŭ ne memoris ke iu estus iam antaŭ ŝi kantinta la kanton, + kaj eĉ kredis ke ĝi, sen antaŭa kaŭzo, kun rimo kaj ritmo estis formiĝinta + en la fundo de ŝia koro. Ĝi nun estis parto de ŝia mistera estaĵo, kiel + dua, nur por ŝi komprenebla voĉo; kvankam la kanto nenion klaran esprimis + al ŝia spirito, ŝi tamen amis ĝin kiel riĉan fonton de konsolo kaj + plidolĉigo de sia sufero, kaj ŝi kutimis, en ĉiuj momentoj de ĝojo aŭ + malĝojo, ĝin uzi kiel esprimon de siaj plej profundaj emocioj. + </p> + <!-- p.032 --> + <p> + Tiel potenca estis la kanto sur ŝian propran animstaton, ke ŝi, post kiam + ŝi estis ĝin diversfoje kaj kun pli kaj pli gaja tono ripetinta, ŝajnis + tute forgesi ke ŝi estis destinita por perei kaj morti sub kruelaj agadoj. + La sorĉa Rikke-tikke-tak lumigis ŝian vizaĝon per ripozo kaj paco; ŝi tiam + malrapide leviĝis, kondukis la bovinon iom antaŭen al pli taŭga vojrando, + kaj trakuris la erikejon ĝis sabla monteto, kiu iom pli malproksime + altiĝis super la nemezurebla ebenaĵo. + </p> + <p> + Sur la supro de tiu nuda sablomonto, estis enpremita la formo de sidanta + homa korpo. Sendube Lena tre ofte vizitis tiun lokon; ĉar ŝi nun ankaŭ + sidiĝis sur la teron kiu portis la premsignon de ŝia korpo. Kun + antaŭenklinita kapo, kun la malstreĉitaj brakoj sur la genuoj, ŝi direktis + sian nigran pupilon al bluiĝanta punkto ĉe la senlima horizonto. + </p> + <p> + De tiu punkto, eble malproksima urbo, ŝajnis eliri vojo, kiu kun ĉiuspecaj + kapricaj kurbiĝoj trazigzagis la erikejon kaj, flanke de la farmejo, + perdiĝis en la marĉherbejoj. Al la apenaŭ videbla komenco de tiu vojo la + okuloj de Lena estis senmove direktitaj; ŝi tie sidis kiel la orfino de l’ + fiŝkaptisto, kiu de la supro de la dunoj superrigardas la kvietan + maretendaĵon kaj kun timeganta koro atendas barkon kiu neniam plu revenos! + Sed ne estis tute same por Lena; ŝi ankaŭ + <!-- p.033 --> atendis ion, sed ne sciis kiun nek kion ŝia koro deziras. + Ŝi, vere, ĉiam rigardadis sur la vojon, kaj eble kuŝis en ŝi la sekreta + espero, ke laŭ tiu vojo alvenos savonto; sed ŝi konis neniun en la mondo; + centoj da vojaĝantoj povus preterpasi, ne vekante ŝian atenton. Ĉu ŝi do + estis freneza? Ho, tute ne,—kvankam la filinoj de la farmmastrino + ŝin nomis la frenezulino. + </p> + <p> + Pro senĉesa doloro kaj sub la premegado de l’ malbona akcepto, Lena + estis al si kreinta vivmanieron por si mem. Ŝiaj nekomprenitaj agoj ŝajnis + ja ofte porti la stampon de l’ frenezeco; kaj tamen, pro tiu senĉesa + pripensado, ŝia spirito estis delikatiĝinta, kaj ŝia imago estis akirinta + mirindan potencon. La sekretaj emocioj, kiuj supreniĝis el ŝia brusto, + neniel estis detruintaj ŝian juĝadon; ŝi pripensis kaj meditis ĉion kio al + ŝi okazis, sed la rezulto de ŝia pensado ĉiam en ŝi restis enfermita. Por + kio utilis al ŝi inteligenteco kaj prudento? Ĉu ŝi ne estis destinita al + certa konsumiĝo? + </p> + <p> + La suno jam lumigis la okcidentan deklivon de l’ sablomonteto; jam + estis de longe posttagmezo, kaj Lena sidis ankoraŭ tie, direktante sian + fiksan rigardon al la bluiĝanta punkto. Ŝi malsatis kaj tion ja sentis; + ŝiaj intestoj certe dolore sin sentigis... Sed ŝi restis sidanta. + </p> + <!-- p.034 --> + <p> + Je tiu momento juna kamparano penetris singarde tra la alnarbetaro, + laŭlonge de l’ rivereto; kelkfoje li deturnis la kapon al la + farmejo, kvazaŭ li timis ke oni vidos lin, kaj fine alvenis ĉe la fago, + kie la junulino estis verŝinta siajn larmojn. + </p> + <p> + Tiam, sin turnante al la sabloduno, li metis ambaŭ siajn manojn al la + buŝo, por doni al sia voĉo difinitan kaj limigitan direkton, kaj kriis: + </p> + <p> + «Lena! Lena!» + </p> + <p> + La knabino leviĝis kaj alproksimiĝis kun malrapidaj paŝoj al la juna + kamparano, kiu per la fingro montris al ŝi, ke ŝi sidiĝu apud li. Tiam li + prenis de sub sia kitelo tranĉaĵon da nigra pano kaj pecon da lardo, + distranĉis tiun ĉi lastan per sia tranĉilo en pecetojn sur la panon, kaj, + ĝin prezentante al la junulino, li diris mallaŭte, dum li metis kruĉeton + da biero kontraŭ juniperarbeton: + </p> + <p> + «Lena, jen manĝaĵo kaj trinkaĵo.» + </p> + <p> + La junulino lin rigardis kun profunda dankeco kaj komencis efektive manĝi + la nutraĵon, dirante per mallaŭta voĉo: + </p> + <p> + «Jan, Dio vin rekompencos, ĉar vi protektas min en mia mizera vivo. + Dankon pro via dolĉa amikeco.» + </p> + <p> + Intertempe la brusto de la juna kamparano estis premita de doloro; li + nenion diris, kaj rapida larmo + <!-- p.035 --> fluis el liaj bluaj okuloj, ĝis kiam Lena, finmanĝinte, + metis sian manon sur lian ŝultron kaj komencis kun li la jenan + interparoladon: + </p> + <p> + «Jan, mia bona amiko, ne ĉagreniĝu pro mi. Viaj larmoj pli doloras + min ol la frapoj de via patrino.» + </p> + <p> + «Pardonu ŝin pro mi. Ĉar se vi mortus ne preĝinte por ŝi, ho, tiam + post ĉi tiu vivo ne estus por ŝi ĉielo... Ŝi estas tamen mia patrino, + Lena. Pardonu do al ŝi.» + </p> + <p> + «Estas nenio por al ŝi pardoni, Jan; en mi ne estas malamo, eĉ ne + memoro pri la sufero. Mi jam ĉion forgesis.» + </p> + <p> + «Ne trompu min, Lena. Kiu povas forgesi tiajn malbonajn agadojn?» + </p> + <p> + «Mi jam pli ol unu fojon diris tion al vi, kaj vi ne komprenas min, + ĉar mi mem ne komprenas kiamaniere mi vivas. Dum oni man- kaj piedfrapas + min, mia korpo sentas ja doloron, sed mia spirito restas libera, kaj ĝi + daŭrigas revadi pri io duba kaj nekonata, kio preterflugas antaŭ miaj + okuloj, kaj karesas min. Tiuj revoj estas la nutraĵo de mia animo;—per + ili mi ĉion forgesas: ili parolas al mi pri alia, pli bona vivo kaj + kredigas al mi, ke mi ne ĉiam restos orfino. Ĉu Dio en la ĉielo fariĝos + mia patro, aŭ ĉu mi revidos mian patrinon, antaŭ ol morti? Mi ne scias!» + </p> + <p> + «Viaj gepatroj estas mortintaj, Lena. Mia patrino + <!-- p.036 --> ofte diris tion al mi. Sed pro tio ne estu malgaja: vidu + miajn brakojn, kiel fortaj ili jam estas! Ankoraŭ kelkajn jarojn, kaj mi + estos viro. Ho, vivu ĝis tiu tempo, Lena! Mi laboros por vi de l’ + mateno ĝis la vespero, eĉ se mi eterne devus esti via servisto.» + </p> + <p> + «Mia servisto, vi!... Tio ne okazos, Jan. Rigardu mian vizaĝon, kaj + diru, kion vi vidas en miaj travideblaj vangoj?» + </p> + <p> + La juna kamparano metis ambaŭ manojn antaŭ sian kapon, kaj diris enbuŝe + kun dolora ekĝemo: + </p> + <p> + «La morton, la morton!» + </p> + <p> + Longa silento regis nun sub la tremetantaj juniperoj, ĝis kiam Jan, + prenante la manon de Lena, ŝin jene alparolis: + </p> + <p> + «Lena, vi neniam konis viajn mortintajn gepatrojn; de via infaneco + vi estis edukata de mia patrino, kaj vi travivis pli da sufero kaj doloro, + ol dek homoj povus elporti. Se tio daŭrus, vi mortus, mi tion konfesas kun + plorantaj okuloj; sed se de nun oni lasus vin trankvila kaj bone agus al + vi, ĉu vi ne daŭrigus vivi?» + </p> + <p> + «Daŭrigi vivi?» ripetis Lena, «kiu konas la horon de sia + morto? Mi komprenas kion vi volas fari.—Kial pro mi eksciti vian + patrinon kaj altiri sur vin ŝian malamon?» + </p> + <!-- p.037 --> + <p> + «Kial!» kriis Jan kun duonkolera esprimo. «Kial? Ho, mi + nescias; sed, kredu min: se vi havas fiksan ideon, revon, kiu tute + plenigas vin, mi ankaŭ havas ideon, kiu ĉiam akompanas min, ĉe la plej + peniga laboro same kiel dum la plej profunda dormado. Tiu ideo, estas ke + mi devas kompensi por vi la malbonaĵojn kiujn faris al vi mia patrino. Ho, + Lena, mi ne parolas tiel bele kaj konvinke kiel vi; sed, pro Dio, ne dubu + pri tio: de post la tago de via morto Jan ne plu laboros, kaj baldaŭ, en + la tombejo, li kuŝos sub la tero apud vi! Kaj se vi demandus min kial, mi + ne povus doni al vi klarigon. Sub mia kitelo batas koro kiu sentas ĉi + tion: vi estas malfeliĉa orfino,—tio al mi sufiĉas. Daŭrigu do vivi, + Lena, ĝis kiam mi estos plenkreska kaj plenaĝa; tiam mia laboro...» + </p> + <p> + «Hejmen kun la bovino!» subite kriis de malproksime minacanta + voĉo. + </p> + <p> + Jan leviĝis, rigardis petegante en la okulojn de Lena kaj malaperis inter + la alnarbetaro, dum li dolĉe diris: + </p> + <p> + «Mi tuj venos al la farmejo. Iru kviete, ŝi ne frapos vin!» + </p> + <p> + Lena prenis la bovinŝnuron en la manon kaj enpaŝis malrapide la vojeton al + la farmejo. + </p> + <!-- p.038 --> + <h2> + III. + </h2> + <p> + En la vilaĝo Westmal<a href="#piednoto4" class="pnlokilo">[4]</a> staris + malgranda forĝejo, en kiu kvar viroj, la mastro kaj tri laboristoj, sin + okupis pri diversaj forĝlaboroj. Tiom kiom ebligis la bruo de l’ + fajliloj kaj marteloj, oni tie parolis pri l’ imperiestro Napoleono + kaj pri liaj grandaj agoj. Unu el la helpantoj, al kiu mankis du fingroj + de la maldekstra mano, ĵus komencis gravan rakonton el la milito de + Italujo, kiam subite du rajdantoj haltis antaŭ la forĝejo, kaj unu el ili + kriis al la forĝistoj: + </p> + <p> + «Ĉi tien, amikoj! oni hufnajlu mian ĉevalon!» + </p> + <p> + La laboristoj rigardis scivole la du fremdulojn, kiuj nun desaltis de siaj + ĉevaloj. Oni facile povis rimarki ke ambaŭ estis militistoj, ĉar unu el + ili havis profundan cikatron tra sia vizaĝo kaj portis ruĝan rubandon sur + sia vesto; la alia, kvankam ankaŭ vestita per riĉaj burĝaj vestaĵoj, + ŝajnis submetita al li kaj prenis la bridon de lia ĉevalo, kun la demando: + </p> + <!-- p.039 --> + <p> + «Ĉe kiu piedo, kolonelo?» + </p> + <p> + «Antaŭe, maldekstre, leŭtenanto!» estis la simpla respondo. + </p> + <p> + Dum unu el la helpantoj prenis la ĉevalon kaj ĝin kondukis en la + hufstalon, la kolonelo eniris la forĝejon, ĝin atente ĉirkaŭrigardis kaj + prenis laŭvice diversajn laborilojn en la manon, kvazaŭ li provis rekoni + kelkajn da ili. Kaj efektive li baldaŭ trovis kion li serĉis: per unu mano + li tenis nun pezan prenilon kaj per la alia martelon, kaj rigardis tiujn + ilojn kun nekomprenebla rideto, kiu tiel mirigis la laboristojn, ke ili + restis kun malfermita buŝo rigardantaj la fremdulon. + </p> + <p> + Intertempe la fero estis metita en la fajron; la balgoblovilo ĝemis, kaj + brilaj fajreroj ĉirkaŭis la flamajn karbojn. La laboristoj staris pretaj, + kun la marteloj en la manoj; la mastro prenis la feron el la fajro kaj + komencis la laŭritman forĝbruadon. + </p> + <p> + Tiu gaja muziko ŝajnis tre emocii la kolonelon; li aŭskultis kun ĝoja + esprimo sur la vizaĝo, kvazaŭ alloga kordludado sonis en liaj oreloj. + Tamen, kiam oni estis tuj deprenonta la hufferon de l’ amboso, por + provi ĝin ĉe la piedo de la ĉevalo, fierega malŝato sin montris sur lia + vizaĝo;—li prenis el la manoj de la mastro la prenilon kun la fero, + tiun ĉi remetis en la + <!-- p.040 --> fajron, kriante: + </p> + <p> + «Ne tiel! Kiel maldelikatan vi farus? Nu, gaje, knabo, blovu nur!» + </p> + <p> + Dum oni plenumis lian ordonon pro respekto kaj ĉiu lin kun miro rigardis, + li demetis sian veston kaj nudigis siajn muskolhavajn brakojn. Kiam la + fero estis blanke varmigita, li ĝin metis sur la amboson. Tiam, prenante + la manmartelon, same kiel <i>fajrolaboristo</i><a href="#piednoto5" + class="pnlokilo">[5]</a>, li gaje kriis al la helpantoj: + </p> + <p> + «Atentu, viroj! Mi batas takton, ni forĝos huffereton tian, ke la + ĉevaloj de l’ imperiestro ne havas pli bonajn. Nu! Atentu la kanton! + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fero varmiĝas,</span><br /> <span class="i4">Brako leviĝas.</span><br /> + <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fer’ malmoliĝas,</span><br /> <span class="i4">Kor’ + kuraĝiĝas.</span><br /> + <!-- p.041 --> <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span + class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + </div> + <p> + Nu, rigardu tiun huffereton!» + </p> + <p> + La laboristoj rigardadis la belan kaj delikatan hufferon kun malfermita + buŝo kaj kvazaŭ mutiĝintaj. Nur la mastro ŝajnis pensi pri io alia kaj de + temp’ al tempo skuis la kapon, kiel iu, kiu enprofundiĝis en dubon. + Li pliproksimiĝis al la fremdulo, kiu nun jam estis ree surmetinta sian + veston; sed kiel ajn atentege li lin rigardadis, li tamen ŝajnis ne rekoni + lin. + </p> + <p> + Rapide nun la ĉevalo estis hufnajlita, kaj jam atendis antaŭ la forĝejo + por preni sian rajdanton. La kolonelo donis al la mastro kaj al ĉiuj + laboristoj afablan manpremon, kaj metis du orajn Napoleonojn sur la + amboson, dirante: + </p> + <p> + «Unu por la mastro,—unu por la helpantoj. Trinku vi ĉiuj gaje + je mia sano!» + </p> + <p> + Poste li surĉevaliĝis kaj kun sia kunulo antaŭen rajdis en la vilaĝon. + </p> + <p> + La du fremduloj estis apenaŭ malaperintaj malantaŭ ia angulo, kiam la + laboristoj kune sin turnis al la mastro kaj lin rigardis kun demandanta + mieno. + </p> + <p> + «Kolonelo, kolonelo!» murmuris unu el ili, «mi + <!-- p.042 --> diras ke la viro estas forĝisto, aŭ estis. Mi estas certa + ke vi konas lin, mastro!» + </p> + <p> + «Verdire», respondis la mastro, «en mia vivo mi nur + konis unu personon, kiu kun tiom da rapideco kapablis forĝi tian malpezan + kaj delikatan hufferon. Kaj se mi ne eraras, la kolonelo estas neniu alia + ol Karel van Milgem, kiun kutime oni nomis Rikke-tikke-tak.» + </p> + <p> + «Ĉu li eble estas la gaja forĝisto de Westmal?» diris unu el + la laboristoj. «Mi multe aŭdis pri Karel Rikke-tikke-tak; sed tiu + estis ebriulo, malsprita drinkemulo, kiu ofte malordigis la tutan vilaĝon. + La kolonelo ŝajnas multe tro respektinda viro. Estas neeble!» + </p> + <p> + La mastro sidiĝis sur la amboson kiel iu, kiu sin preparas por rakonti, + kaj jene parolis al la helpantoj: + </p> + <p> + «Amikoj, nia tagsalajro estas ĉiuokaze dekoble perlaborita; ni ne + plu laboros antaŭ la ripoztempo. Aŭskultu kaj juĝu vi mem. La kolonelo + estas certe Karel van Milgem. Antaŭ proksimume dekses jaroj loĝis tie ĉi, + en tiu sama forĝejo, juna viro, kiu estis edziĝinta kun belega kamparanino + el la ĉirkaŭaĵo de Moll. Ili tiel amegis unu la alian, ke la tuta vilaĝo + miris pri tia ĉiela edziĝo. Karel van Milgem, ĉar tiu ĉi viro estis li, + laboris de l’ mateno ĝis la vespero, + <!-- p.043 --> tiom ke ŝvito gutetis de lia frunto, kaj ĉar la tutan + tagon li kantis ĉe l’ amboso tiun saman strangan kanteton, kiun tiel + bone konas la kolonelo, oni inter la amikoj lin nomis Karel + Rikke-tikke-tak. Kontenta li estis ĉiam, humora en ĉiuj siaj respondoj, + kaj neniam eliris el lia buŝo vorto kiu ne gaje ridigis. Pro tio, ne estis + en Westmal unu homo tiom amata de ĉiuj kiom Karel, la gaja forĝisto. Jam + Karel estis de kelkaj jaroj edziĝinta, ne havante infanojn, kiam subite li + rimarkis ke li baldaŭ estos patro. Nun lia ĝojo ne plu havis limojn; la + stranga kanto de Rikke-tikke-tak ne ĉesis sin aŭdigi de l’ mateno + ĝis la vespero, kaj tie ĉi kaj tie oni ektimis, ke Karel povus freneziĝi; + ĉar pro ĝojo li ne plu povis kvietiĝi. La tago fine venis: Karel iĝis + patro de ĉarma filineto; sed, ho ve! lia malfeliĉa edzino ne plu leviĝis. + Ŝi kuŝas en la tombejo;—vi ja scias, kie staras la fera kruceto. De + post tiu malfeliĉa momento, Karel ne plu estis la sama viro; li lasis la + martelon kuŝanta apud la amboso, ekbruligis sian fajron ne plu du fojojn + ĉiusemajne kaj komencis drinki, kvazaŭ li volus sin memmortigi. Ĉiuj liaj + kantetoj estis forgesitaj, kaj li tiel senmore vivadis, ke li fariĝis la + skandalo de la tuta vilaĝo. Kiam li revenis hejmen, ebria kaj kolera, li + kutime agis kvazaŭ frenezulo; sed la + <!-- p.044 --> servistino, kiu loĝis ĉe li por prizorgi la infanon, konis + certan rimedon por trankviligi lin. Ŝi metis lian filineton sur liajn + brakojn,—kaj, kiel ajn ebria estis tiam Karel, li kvietiĝis per la + vido de sia infano kvazaŭ per nekonata sorĉpotenco. Tiam li gaje ridis + kiel antaŭe, metis la infanon sur sian genuon, kaj, ŝin rajdigante kvazaŭ + sur ĉevalo, li ĉiufoje kantis ankoraŭ kun nova ĝojo sian strangan kanton + de Rikke-tikke-tak. Ke Karel iam estis fariĝinta tute malbona viro, mi ne + kredas; ĉiu sufiĉe sciis, ke la morto de lia tro amata edzino estis la + kaŭzo de lia ĉagreno kaj de lia drinkemo; kaj ĉiufoje kiam Karel devis + preteriri la tombejon kaj la feran krucon, eĉ kiam li estis tiel ebria ke + li ne plu kapablis stari, tamen larmoj elŝprucis el liaj okuloj, dum ĉiuj + tion vidis. Tial oni tre kompatis lin, kaj la najbaroj, sen lia scio, + provizis lian infanon per ĉio. Tiu vivmaniero estis daŭrinta proksimume + tri jarojn, kiam Karel grave malsaniĝis kaj sufiĉe longatempe devis resti + en sia lito. Liaj amikoj, helpatoj de la pastro, tiel bone estis + admonintaj lin dum lia malsano, ke li ŝajnis tute resanigita je sia + drinkemo; sed alia ideo estis en li naskiĝinta. Li volis forlasi la + vilaĝon, kie la tombo de lia edzino tro ofte sin al li prezentis; kaj, ne + dirinte al iu ajn kien li volis iri, li vendis sian forĝejon, kunprenis + ian frumatenon + <!-- p.045 --> sian kvarjaran infanon tra la erikejo, kaj restis for. + Neniam, de tiu tempo, ni aŭdis ion pri li aŭ lia infano.» + </p> + <p> + «La kolonelo estas Karel Rikke-tikke-tak; tio ne estas pridubebla!» + kriis unu el la laboristoj. + </p> + <p> + «Certe, li estas van Milgem mem,» daŭrigis la mastro. «Li + prenis multajn ilojn en la manon: tiuj kiujn mia patro aŭ mi faris aŭ + aĉetis, li ĉiujn indiferente demetis, sed ĉiujn laborilojn kiuj estas + konservitaj el la forĝejo de Rikke-tikke-tak, li rigardis kun emocio;—vi + ja bone tion rimarkis,—kaj ankaŭ lia Kempenlanda lingvo, lia lerteco + en la forĝado kaj super ĉio lia kanteto! Jes, jes, li estas knabo el nia + vilaĝo... Kiu tion dirus, kolonelo!» + </p> + <p> + Dum en la forĝejo oni tiele daŭrigis paroli pri Karel Rikke-tikke-tak, la + du fremduloj estis enirintaj la gastejon <i>la Krono</i>, estis + enstaligintaj siajn ĉevalojn kaj iom manĝintaj; poste la kolonelo sole + forlasis la gastejon, piediris sur la grandan vojon kaj alfrapis ĉe la + sekretario de la komunumo. Li estis kondukata en apartan ĉambreton kaj + atendis sufiĉe longe, antaŭ ol la sekretario revenis de la kampo kaj + malfermis la pordon de la ĉambro kun profunda solena kliniĝo, dirante: + </p> + <p> + «Sinjoro kolonelo van Milgem, via humila servanto. + <!-- p.046 --> Pardonu al mi, ke mi...» + </p> + <p> + Sed la kolonelo ne lasis al li la tempon por pliaj ĝentilaĵoj, kaj, afable + prenante lian manon, li demandis: + </p> + <p> + «Nu, amiko, kion vi eksciis? Ĉu mia infano estas trovita?» + </p> + <p> + «Ne, sinjoro kolonelo, ne jam,» respondis la sekretario + senkuraĝe. + </p> + <p> + «Ve!» ĝemis la militisto, malespere metante la manon sur la + frunton, «ĉu mi do devus forlasi mian tutan esperon?» + </p> + <p> + «Sinjoro kolonelo,» rediris la sekretario, «bonvolu + aŭskulti miajn klarigojn, kaj vi opinios ke, anstataŭ perdi ĉiun esperon, + ni verŝajne alproksimiĝas al la malkovro de la vero. Je via lasta vizito + vi lasis al mi sufiĉe da mono por ke mi ne ŝparu kostojn por enketoj, kaj + vi povas kredi ke mi nenion preterlasis por meriti vian favoron kaj la + promesitajn mil frankojn. Jen tio kion mi eksciis. Kiam Karel van Milgem + (la sekretario profunde kliniĝis antaŭ la kolonelo) forlasis Westmal kun + sia kvarjara infano, li diris al neniu kien li intencis iri; eble li mem + tion ne sciis. Tiam mi per vi sciiĝis kaj trovis konfirmite per miaj + esploroj, ke en Weelde, apud Turnhout, li konfidis sian infanon al ia + maljuna lernejestro, Pieter Driessens, + <!-- p.047 --> kiu ekster la vilaĝo vivis sole kaj izolite kun sia + edzino. Karel van Milgem estis doninta al la adoptintaj gepatroj de sia + infano malgrandan feran keston en kiu estis enŝlosita la vendmono de lia + forĝejo, kaj kiun la du maljunuloj okaze de bezono povis malfermi, por ke + al la infano kaj al ili mem ne manku io necesa. Tiam Karel van Milgem + estas foririnta al Holando, kie, laŭ verŝajno, li eniris militservadon sub + la komando de la Franca generalo Pichegru. Certe estas, ke de tiu tempo li + ne plu zorgis pri sia infano. Tion almenaŭ rakontis al mi la enloĝantoj de + Weelde, kiuj estas konintaj Pieter Driessens.» + </p> + <p> + «Tiuj homoj ne scias kion ili diras, amiko,» interrompis lin + la kolonelo, «mi skribis eĉ du fojojn el Egiptujo por informiĝi pri + la stato de mia infano. Ĉiuj miaj leteroj restis sen respondo; kaj kiam, + post la morto de Kleber, mi revenis Francujon, kaj estis fine al mi + permesite veni persone por viziti mian infanon; kiam kun malkvieta koro mi + galopis tra la erikejo kaj alproksimiĝis al la loko kie mi estis lasinta + mian filinon,—mi nur trovis cindramason! Al vi diri kion mi sentis + antaŭ tiu terura vidaĵo, estas neeble, sekretario: vi ankaŭ havas + infanojn... Feliĉe mi aŭdis el la buŝo de kelkaj kamparanoj, ke Pieter + Driessens kun la malgranda Monica sin estis savinta + <!-- p.048 --> el la brulado, kaj foririnta por peti almozojn.» + </p> + <p> + «Tio estas vera, sinjoro kolonelo; la edzino de Pieter Driessens + cindriĝis; li sola, portante la malgrandan Monica sur la dorso kaj feran + kesteton sub la brako, sukcesis sin savi el la flamoj. Tiam li ricevis + belan rekomendleteron por almozpeti kaj forvojaĝis kun sia adoptita + infano, por peti helpon en la vilaĝoj. Mi scias per fidindaj informoj, ke + oni vidis lin almozpetantan kun la malgranda Monica en Ravels, Merxplas, + Beerse, Arendonck kaj Rethy; sed de kiam li forlasis tiun lastan vilaĝon, + li estis sola: oni vidis lin sen la malgranda Monica en Meerhout, Olmen, + Balen kaj Moll, kie li malsaniĝis kaj mortis. Nur de antaŭhieraŭ mi konas + la lokon kaj la tagon de lia morto. La sekretario de Moll sendas al mi + lian mortateston kaj aldiras, ke en la poŝoj de la bruldetruita Driessens<a + href="#piednoto6" class="pnlokilo">[6]</a> oni nenion trovis, kio povus + retrovigi la postsignon de l’ infano, kiun, li tion scias, mi + senhalte serĉadas. Li ankaŭ ne parolas pri la fera kesteto. Ĉu vi kredas, + sinjoro kolonelo, ke Pieter Driessens estis kapabla por fari ion malbonan + al via infano aŭ ŝin forlasi en la erikejo aŭ la arbaroj?» + </p> + <p> + «Ho, neniam!» respondis la kolonelo, «li iam + <!-- p.049 --> estis mia instruisto kaj restis ĉiam mia plej bona amiko. + Kiam mi venis ĉe lin kun mia infano kaj diris al li, ke mi volas iri + Holandon por, kiel vi supozas, preni servon ĉe Pichegru, li mem petegis + min ke mi lasu mian Monica loĝadi ĉe li, tiom por lia propra plezuro en + liaj maljunecaj tagoj, kiom por la bono de l’ infano, ĉar sen tio mi + estus devigita ŝin konfidi al fremdaj manoj. Mi estas certa, sekretario, + ke li ie cedis la malgrandan Monica al bonaj homoj, kaj donis la feran + kesteton, laŭ mia intenco, al ŝiaj novaj adoptintaj gepatroj.» + </p> + <p> + «Tio estas ankaŭ mia konvinko, sinjoro kolonelo; kaj, ĉar miaj + informoj kredigas min ke Monica devas esti inter Rethy kaj Meerhout, mi + intencis iri morgaŭ al Moll kaj viziti ĉiujn ĉirkaŭantajn vilaĝojn kaj + farmbienojn.» + </p> + <p> + «Nu, sekretario, mia amiko, faru kiel vi diras; via peno ne restos + sen rekompenco. Mi disponas ankoraŭ kelkajn tagojn, kaj volas ekprovi ĉu + mi povas vin helpi. Hodiaŭ vespere ni noktloĝos en Lichtaert, kaj morgaŭ, + je proksimume tagmezo, ni estos ankaŭ ĉe la sekretario de la komunumo + Moll, por konsiliĝi kun vi pri tio, kion ni estas farontaj.—Ne ŝparu + monon, mia amiko; prenu komfortan veturilon kaj ne senutile lacigu vin pro + mi. Do ĝis morgaŭ; Dio havigu + <!-- p.050 --> al ni feliĉan rezulton!» + </p> + <p> + Post tiuj ĉi vortoj la kolonelo stariĝis, premis la manon de la sekretario + kaj reiris al <i>la Krono</i>. Unu horon poste, du rajdantoj eniris la + vojon al Lichtaert. + </p> + <h2> + IV. + </h2> + <p> + La morgaŭan tagon, frumatene, kolonelo van Milgem kun sia kunvojaĝanto + rajdis sur la ondlinia erikeja vojo kiu kondukas de Lichtaert al Moll. + </p> + <p> + La suno brilege radiis ĉe la blua ĉielo kaj suprenigis el la sabla ebenaĵo + moviĝantan nebulvualon, kiu similigis ĝin al brulanta maro kun + malprecizkoloraj flamoj. La karakteriza aromo de l’ erikejo kaj la + odoro de la erikbulfajroj<a href="#piednoto7" class="pnlokilo">[7]</a> + plenigis la aeron; la cikadoj kantis sian unutonan kanton, kaj mil aliaj + <!-- p.051 --> bestetoj petolis inter la floraro de l’ erikejo. Ĉio + tio potence impresis la sentojn de la kolonelo: en tia aero li estis + pasiginta siajn plej belajn jarojn; ĉio, eĉ la delikata herbo, revenigis + en lian memoron pensojn emociantajn. Li do rajdis kun klinita kapo antaŭ + sia kunulo kaj, profunde silentante, li lasis senatente pendi la bridon de + sia ĉevalo. + </p> + <p> + Dum pli ol unu horo la juna leŭtenanto respektis la silentadon de sia + superulo. Tamen, post tiu tempo li irigis sian ĉevalon flanke de tiu de + sia kunvojaĝanto kaj diris kun konsolanta voĉo: + </p> + <p> + «Kolonelo, forpelu do vian malĝojon. Mi tre bone komprenas vian + deziron revidi vian infanon; sed viro kiel vi, kiu centfoje rigardis + sentime la malamikon kaj la morton, ĉu tiu lasus sin subpremi de ordinara + sufero?» + </p> + <p> + «Ordinara sufero?» respondis la kolonelo, «efektive, + Adolf, ĝi estas ordinara sufero; sed pro tio ĝi ne estas malpli profunda. + Bone komprenu tion, mia amiko: dum mia tuta vivo mi nur unu fojon amis + virinon. Kvankam ŝi estis kamparanino, ŝia memoro sekvas min eĉ sur la + batalkampon. Ŝi estas mortinta, la kompatinda Barbara! sed ŝi lasis al mi + infanon, la garantiaĵon de nia amo, kiun ŝi donis al mi je la kosto de sia + vivo. Esti devigata timi ke la sola produkto + <!-- p.052 --> de nia edziĝo eble vagadas almozpetante, suferas pro + malsato kaj honto, dum mi havas la rimedojn por ŝin por ĉiam feliĉigi! + Scii, ke mia Barbara eble el la ĉielo igas min responda pri sia infano...» + </p> + <p> + «Kolonelo, kolonelo!» interrompis la leŭtenanto, «vi + trofantaziigas vian doloron; tio ne estas la rimedo por ĝin malakrigi. + Konsideru do la aferojn kun kvieteco. Militisto havas ja sufiĉe da povo + sur sian koron por konsoliĝi pri malfeliĉo, eĉ pli granda ol tiu ĉi.» + </p> + <p> + «Ĉu vi do pensas, Adolf,» rediris la kolonelo, «ke oni + tiel facile per fero ĉirkaŭas sian koron kiel sian korpon? Vi eraras. Mi + scias ke vi supozas vin sensenta, kaj vi ĉiam pri tio ŝajnas fiera. Vana + estas tamen via supozo. De antaŭ dek jaroj vi forlasis vian vilaĝon, ĉu + ne? Nu, diru al mi, se via okulo tie, ĉe la horizonto, subite ekvidus la + dometon, en kiu loĝas via maljuna patrino, ĉu vi verŝus larmojn aŭ ne?» + </p> + <p> + La juna leŭtenanto silentis dum kelkaj minutoj kaj respondis kun + mallevitaj okuloj, kvazaŭ li estus hontanta: + </p> + <p> + «Ho, mi surgenuiĝus kaj verŝus larmojn, kolonelo!» + </p> + <p> + «Ha, tiam vi ankaŭ facile komprenos, ke mi tute allasas min al la + espero revidi mian infanon kaj senĝene verŝus larmojn, se Dio permesus al + mi ŝin + <!-- p.053 --> trovi. Sciu, Adolf: mi havas nek patrinon, nek patron, nek + fraton, nek parencojn; en la mondo ekzistas nur unu estaĵo, al mi ligita + per ligiloj de l’ sango kaj de l’ rememoro; tiu estaĵo estas + la infano de mia malfeliĉa Barbara. Ŝi mortante donis ŝin al mi en miajn + brakojn, kaj diris ankoraŭ dum ŝi ploregis: ho, ĉiam amu ŝin, amiko!» + </p> + <p> + La voĉo de l’ kolonelo estis dum tiuj vortoj fariĝinta tiel sensona, + ke la leŭtenanto, pro respekto al lia emocio, restis malantaŭe kaj + silentante malproksimiĝis de sia superulo. Tiu ĉi baldaŭ mem malakcelis + sian ĉevalon kaj atendis sian kunulon. Tiam li antaŭenmontris per la + fingro kaj diris profunde kortuŝite: + </p> + <p> + «Adolf, se vi metus vian manon sur mian koron, vi sentus kiel + rapidege la sango fluas tra miaj vejnoj. Mia bona amiko, ne miru ke larmoj + brilas en miaj okuloj. Ĉu vi vidas tie, super la juniperoj, altan fagon + levantan sian imponantan supron apud la rivereto? Tiu arbo aŭdis mian + unuan amvorton! En ĝia ombro tremetanta knabino ricevis mian timeman + amkonfeson! Ĉio konas min ĉi tie: herbo, eriko, akvo, arboj, ĉio salutas + min per lingvo kortuŝanta. Venu, malsupreniĝu ni ĉi tie. Mi volas vidi, ĉu + la ŝelo de la fago konservis la signon de nia amo!...» + </p> + <!-- p.054 --> + <p> + Dum kelkaj momentoj ili gvidis siajn ĉevalojn per la brido, ĝis kiam ili + ne povis iri pli antaŭen kun la bestoj; tiam ili ligis ilin ĉiu al iu + arbo, kaj transsaltis la rivereton. Alveninte antaŭ la fago, la kolonelo + kunigis siajn manojn, klinis la kapon kaj rigardadis de sub siaj okulharoj + la entranĉitan signon, kiu brilis al li renkonten, kiel saluto de lia + Barbara. + </p> + <p> + Subite, kvazaŭ mistera frapo estus lin trafinta, li stariĝis kaj streĉis + la orelon al mallaŭta kaj malproksima bruo. La leŭtenanto ektimis pri la + movo de sia superulo kaj nevole metis la manon sur la flankon kie kutime + pendis lia glavo; sed deviganta signo ordonis lin resti senbrua. + </p> + <p> + De malantaŭ la alnoaleeto, kiu plilongiĝis laŭlonge de la rivereto, + laŭtiĝis nun kelkaj dolĉaj, arĝentecaj sonoj, kaj baldaŭ oni aŭdis + distingeble kvazaŭ infanvoĉon, kantantan: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">«Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> + <span class="i4">Fero varmiĝas,</span><br /> <span class="i4">Brako + leviĝas,</span><br /> <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span + class="i4">Rikke-tikke-tu.»</span> + </div> + </div> + <p> + Same senmova restis la kolonelo, post kiam la + <!-- p.055 --> malproksima voĉo jam perdiĝis. Li verŝajne atendis duan + strofon de la kanto. Ne aŭdante ĝin, li mem diris kun stranga mallaŭta + tono: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">«Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> + <span class="i4">Fer’ malmoliĝas,</span><br /> <span class="i4">Kor’ + kuraĝiĝas.</span><br /> <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span + class="i4">Rikke-tikke-tu.»</span> + </div> + </div> + <p> + Nenia sono lin respondis: la alnoaleeto restis muta. Li rapide iris al la + leŭtenanto, kaj, lin fortirante, li diris kun mallaŭta voĉo: + </p> + <p> + «Venu,—venu, mia amiko; ĉiuj miaj nervoj tremegas. Mi estas + morte kortuŝata. Estas mia Barbara, kiun vi aŭdis, ŝia voĉo, ŝia kanto!... + Kion vi al mi rezervas, ho Dio!» + </p> + <p> + Subite la kolonelo haltigis sian akompananton, kaj montris al li, ne + parolante, junan knabinon, kiu sidis sur la herbaro ĉe la subaĵo de kelkaj + juniperarbetoj. Ŝi ne ŝajnis scii ke oni observis ŝin; ĉar ŝiaj grandaj + nigraj okuloj fikse kaj senmove rigardis la fagon, kaj ĉe ŝia malfermita + buŝo kurbiĝis la fingroj de ŝia dekstra mano, kvazaŭ ŝi volus forpeli + ĉiujn bruojn de l’ erikejo por nur kapti unu solan. + </p> + <!-- p.056 --> + <p> + La kolonelo faris movon por al ŝi alproksimiĝi, kaj nur tiam ŝi kun timo + rimarkis, ke nekonataj personoj per akraj rigardoj ŝin observis. Tamen, + ŝia timo tuj malaperis, kaj nepriskribebla rideto albrilis de ŝia vizaĝo + al la du fremduloj. + </p> + <p> + La kolonelo, venkita de malpacienco, iris al la junulino, genufleksis apud + ŝi, prenis unu el ŝiaj manoj, kaj demandis tremante: + </p> + <p> + «Infano, kiu estas via nomo?» + </p> + <p> + «Lena,» estis la respondo. + </p> + <p> + Dolora krio eliĝis el la brusto de la militisto; li diris malespere: + </p> + <p> + «Lena? Ho, ĉielo, ne estas ŝi!» + </p> + <p> + Dum tiu plendo larmoj ŝprucis el liaj okuloj, kaj li kaŝis sian vizaĝon + per siaj manoj. La juna leŭtenanto volis helpi sian superulon por + restarigi lin, sed tiu ĉi dolĉe forpuŝis lin kaj komprenigis ke li sen + interrompo volis sin allasi al sia emocio. + </p> + <p> + Laŭvice Lena rigardis la du fremdulojn kun demandanta vizaĝo, ĝis kiam ŝi + aŭdis ke la surgenuiĝinta viro maldolĉe ploras. Tiam ŝi mem prenis lian + manon kaj diris tiel delikate kaj kompate: + </p> + <p> + «Kiu estas la kaŭzo de via doloro, sinjoro? Ĉu la kanteto de + Rikke-tikke-tak vin suferigas? Mi ne plu kantos ĝin.» + </p> + <!-- p.057 --> + <p> + La kolonelo, emociita de la tono de ŝia voĉo, perforte forviŝis la larmojn + el siaj okuloj, kaj ankoraŭ pliproksimiĝante al ŝi, li demandis time kaj + rapide parolante: + </p> + <p> + «Diru, knabino, kiu instruis al vi tiun kanton?» + </p> + <p> + «Mi ne scias,» estis la dolĉa respondo. «Mi jam konas + ĝin de longe; sed mi ne scias de kiam.» + </p> + <p> + «Ĉu vi ne rememoras, mia infano, ke, kiam vi estis tre juna, vi ĉiam + aŭdis bruon kvazaŭ de marteloj, kiuj laŭvice falas sur amboson?» + </p> + <p> + Lena ne respondis pri tiu demando; sed ŝiaj okuloj larĝe malfermiĝis, kaj + per siaj ungoj ŝi frotis sian frunton, kvazaŭ ŝi volus el ĝi eligi + rememoron. + </p> + <p> + «Aŭskultu!» diris la kolonelo ankoraŭ pli rapide. «Aŭskultu, + ĉu vi ne ofte tion aŭdis?» + </p> + <p> + Li tiam frapis en sian manon per la tenilo de sia vipo, imitis la frapadon + de la marteloj sur la amboson, kaj kantis: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">«Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> + <span class="i4">Fer’ malmoliĝas,</span><br /> <span class="i4">Kor’ + kuraĝiĝas.</span><br /> <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span + class="i4">Rikke-tikke-tu.»</span> + </div> + </div> + <!-- p.058 --> + <p> + Terure tremis la knabino ĝis la fino de la kanto; tiam ŝi ekkriis kun + ravanta ĝojo: + </p> + <p> + «Jes, jes, Rikke-tikke-tak!» + </p> + <p> + Kaj ŝi ankaŭ kunfrapis la manojn laŭ la ritmo de la kanto. + </p> + <p> + «Ĉu vi ne rememoras, knabino, ke viro rajdigis vin sur sia genuo laŭ + la ritmo de Rikke-tikke-tak?» + </p> + <p> + Lena metis la fingron al la buŝo kaj fermis la okulojn. Post momento da + silento ŝi diris mallaŭte, kvazaŭ ŝi dubus: + </p> + <p> + «Tiu viro.... tiu viro.... estis mia patro?» + </p> + <p> + Je tiu vorto la kolonelo tremegis en ĉiuj membroj; li jam malfermis siajn + brakojn por ĉirkaŭpremi Lena; sed li haltis kaj demandis: + </p> + <p> + «Ho, infano, ĉu via nomo vere estas Lena? Pripensu bone... Ĉu vi ne + scias kiun nomon donis al vi la viro, kiam vi rajdis sur lia genuo?» + </p> + <p> + Lena terenrigardis kaj pripensis unu momenton; tiam ŝi diris malrapide: + </p> + <p> + «Li diris: kara... kara.... kara Monica!» + </p> + <p> + «Mia infano! mia infano!» kriis la kolonelo, tiel ke liaj + vortoj resonis trans la ebenaĵo,—kaj li ĉirkaŭpremis Monica en siaj + brakoj. + </p> + <p> + La junulino malrapide levis al li siajn gagatnigrajn okulojn, dolĉe + ridetis, kaj baldaŭ, supermezure kortuŝita, + <!-- p.059 --> ŝi apogis sin senforte kontraŭ la batanta koro de sia + patro. + </p> + <p> + Unu horon poste, la kolonelo, kun sia filino ĉe sia brako, venis el la + alnarbetaro sur la vojon al Moll; la leŭtenanto sidis sur unu el la + ĉevaloj kaj kondukis la alian per la brido. Sur la pala vizaĝo de Monica + brilis nun delikata ruĝo kiel oni ĝin vidas sur la petaloj de blankaj + rozoj; ŝi ne povis deturni sian rigardon de la vizaĝo de sia patro kaj + feliĉege alridis lin. Li karesis la knabinon ĉe ŝiaj kapo kaj ŝultro, kaj + ofte haltigis ŝin por kisi ŝian frunton. + </p> + <p> + Tiel ili antaŭeniris tra la erikejo, ofte haltante, ĝis ili ekvidis + dekstraflanke la izolitan farmejon, kaj ne povis iri pli antaŭen ne + malproksimiĝante de ĝi. + </p> + <p> + Certe, la kolonelo intencis ne meti unu piedon en la domon, kie lia + malfeliĉa filino estis suferinta tiel longan martirecon; precipe li volis + eviti la vidon de la malbona virino, kiu estis ŝanĝinta la nomon de la + infano al ŝi konfidita por posedi la feran kesteton kaj la trezoron + enŝlositan en ĝi. Tial li kun ia malpacienco tiris Monica per la mano kaj + provis, per dolĉaj vortoj kaj amaj karesoj, altiri ŝian atenton kaj + deturni ĝin de la farmejo. Sendube Monica estis al li ĉion rakontinta kaj + parolinta, kun nekaŝita amo, pri + <!-- p.060 --> la juna kamparano, kiu tiel fidele kaj sinofereme ŝin + protektis kaj amis. La kolonelo ja konjektis ke ŝi ne sen ĉagreno + adiaŭdiros lin, kiu estis por ŝi frato kaj konsolanto dum ŝia maldolĉa + suferado; sed, kiel ajn dankeme Monica estis parolinta pri Jan, ŝia patro + sentis ja profundan antipation por la filo de la kruela turmentintino, kaj + prefere estus rompinta por ĉiam ĉiujn rilatojn kun la malbona familio. + </p> + <p> + Spite la zorgemo de sia patro, Monica subite fortiris sin el liaj brakoj, + turnis la vizaĝon al la farmejo kaj restis tiele staranta senmove. + </p> + <p> + La kolonelo respektis unu momenton ŝian profundan emocion; baldaŭ tamen li + vidis multegajn larmojn elfluantajn el ŝiaj okuloj, kaj li diris: + </p> + <p> + «Kara Monica, ĉu vi povas ĉagreniĝi pro via foriro de loko, kie oni + tiel multe suferigis vin?» + </p> + <p> + «Ĉu li ne mortos?» ŝi sopiris. + </p> + <p> + «Ne pensu pri tio, mia infano. Eble je la komenco via foriĝo + ĉagrenos lin; sed li baldaŭ konsoliĝos kaj forgesos vin.» + </p> + <p> + Neordinara fajro brilis en la okulo de la junulino. + </p> + <p> + «Min forgesi?» ŝi kriis. «Li forgesi sian fratinon? Ho, + se mi povus ankoraŭ unufoje lin revidi!—Vidu, vidu, jen li estas! + Jan! Jan!» + </p> + <!-- p.061 --> + <p> + Kaj kvazaŭ sago el la arko ŝi flugis tra la erikejo ĝis la juna kamparano, + kiun ŝi estis ekvidinta, malproksime preterpasintan inter la alnoj. Kun + malfermitaj brakoj ŝi saltis al li renkonten, dirante: + </p> + <p> + «Jan, mi foriras; malproksimen, malproksimen de tie ĉi.» + </p> + <p> + La junulo rigardis ŝin kun miro kaj ŝajnis ne kompreni ŝin. Ŝi tamen + montris per la fingro al la erikejo kaj diris: + </p> + <p> + «Vidu, jen venas mia patro. Tio estis la voĉo, kiu ĉiam en mi + parolis.» + </p> + <p> + «Ĉu tiu riĉa sinjoro via patro?» murmuris Jan kun kreskanta + emocio. + </p> + <p> + «Jes, kaj mi ne plu nomiĝas Lena; mia nomo estas multe pli bela: + Monica!» + </p> + <p> + La juna kamparano, kiu nur tiam klare komprenis sian malfeliĉon, ektremis + kiel kano kaj senparole irigis siajn vagantajn okulojn de la kolonelo al + la knabino. Baldaŭ li alkroĉiĝante ekkaptis alnotrunkon, kaj apogis + kontraŭ ĝi siajn kapon kaj ŝultron, dum malĝojaj larmoj elfluis el liaj + okuloj. + </p> + <p> + Monica komprenis la doloron kiu traboris lian koron; ŝi ĵetis siajn + brakojn ĉirkaŭ lian kolon, kun dolĉa perforto fortiris lian kapon de l’ + arbotrunko kaj premis, la unuan fojon de sia vivo, ardan kison sur + <!-- p.062 --> lian frunton. + </p> + <p> + «Jan, Jan!» ŝi kriis, «ho, ne estu malĝoja, mi ankoraŭ + ja revenos. Al mi ankaŭ tre doloras ke mi devas vin forlasi.» + </p> + <p> + Tiuj amelmontroj ŝajnis refortigi la junulon; kun pli silenta doloro li + nun rigardadis la plorantan knabinon, kies brako ankoraŭ ĉirkaŭis lian + kolon... Sed nun la kolonelo interrompis subite per sia alveno la + elfluiĝon de ilia reciproka emocio. La patro nur vidis en tiu sceno la + ateston de amikeco inter du infanoj. Alproksimiĝante la junan kamparanon, + li prenis lian manon kaj diris: + </p> + <p> + «Jan Daelmans, mi dankas vin pro via bona amikeco al mia infano. Se + iam vi bezonos ian protektanton, vi ĉiam en mi tian renkontos. Ni iras al + Moll, kaj de tie al Francujo. Ne ĉagreniĝu, mia filo, pri la feliĉo de + Monica: tio ne estus bona viaflanke. Venu post la tagmezo en Moll, en <i>la + Aglo’n</i>, tie vi povos ankoraŭ resti kelkajn horojn kun Monica. Mi + ja volas donaci al vi malgrandan rekompencon...» + </p> + <p> + Je tiuj vortoj li metis kelkajn Napoleonojn en la manon de la kamparano. + Anstataŭ ŝajni danka, Jan rigardis kolere en la okulojn de la kolonelo, + kaj ne ŝajnis kompreni kio okazis... + </p> + <p> + «Venu nun antaŭen, Monica,» diris la kolonelo al + <!-- p.063 --> sia filino, «ni devas rapidi. Moderigu vian + ĉagrenon; baldaŭ en Moll vi ja povos ankoraŭ sufiĉe longe kunesti.» + </p> + <p> + Kun brilantaj okuloj Monica prenis la manon de sia amiko kaj diris, dum ŝi + malrapide malproksimiĝis: + </p> + <p> + «Do ĝis baldaŭ, Jan, ĝis baldaŭ!» + </p> + <p> + La juna kamparano terenrigardis kaj restis kelktempe senmova. Kiam li + relevis la kapon, la kolonelo kun Monica estis jam malaperintaj. Nur tiam + li sentis ion pezan en sia mano; li rigardis la ormonerojn per malŝatanta + ridaĉo, kaj forĵetis ilin malproksimen sur la erikejon. + </p> + <p> + Li fleksiĝis ĉe la subo de l’ arbo kaj kaŝis sian vizaĝon per ambaŭ + manoj. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Kelkajn tagojn poste bela poŝtkaleŝo forlasis la vilaĝon Moll. Tri + personoj estis en la veturilo: imponanta militisto, bela fraŭlino, kaj + juna oficiro, ilia kunvojaĝanto. + </p> + <!-- p.064 --> + <h2> + V. + </h2> + <p> + Ankoraŭ unu horon, kaj la suno superŝutos la erikejon per siaj radioj; jam + supreniĝas la orientlumo; la mallumo foriĝas al la okcidenta ĉielflanko; + kelkaj malprecizaj bruoj antaŭsciigas la naturvekiĝon. + </p> + <p> + En la ĉambro de l’ izolita farmejo la horloĝo daŭrigas sian + senripozan tiktakon: la malĝojiga noktsilento ankoraŭ regas en ĝi + seninterrompe; la fajrejo estas malvarma. + </p> + <p> + En la duonombra angulo de la ĉambro staras ŝpinrado, kun delikate purigita + lino sur la bobenstango, kaj nerompita fadeno, kvazaŭ la ŝpinistino ĝin + ĵus estis forlasinta. + </p> + <p> + Je du aŭ tri paŝoj de l’ ŝpinilo homkorpo en la mallumeco + desegniĝas: estas junulo, kiu, sidante, kun stranga esprimo rigardas la + ilon. Kun la brakoj kunmetitaj sur la brusto kaj la kapo klinita, li + atente direktas sian okulon de la ŝpinilo al la apudstaranta seĝo. Lia + vizaĝo portas la signojn de profunda doloro; estingita fajro radias el + liaj rigardoj, kvazaŭ la malespero loĝas en lia koro; kaj tamen, vaganta + rideto aperas kelkfoje sur liaj lipoj. Se oni povus lin vidi, tiel + sidantan, oni pensus ke ĉe la rado sidas nevidebla + <!-- p.065 --> ŝpinistino, kun kiu tiu juna viro, per la lingvo de l’ + okuloj, kortuŝe interparolas. Sonoj, tiel mallaŭtaj ke ili ne rompas la + noktsilenton, ŝvebas murmurante tra la ĉambro. La junulo metas la fingron + al sia buŝo kaj ŝajnas aŭskulti, kvankam estas li mem kiu nekonscie + kantas: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fero varmiĝas,</span><br /> <span class="i4">Brako leviĝas.</span><br /> + <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + </div> + <p> + Li stariĝas, prenas paŝtistbastonon en la manon kaj malrapide eliras el la + ĉambro. Jen li revante promenadas laŭlonge de l’ alnoaleeto; li + haltas, deŝiras floron, ĝin feliĉege alridetas, ĝin senkronigas kaj + senatente lasas fali ĝiajn petalojn tra siaj fingroj. Li alvenas ĉe la + rando de la vojo kaj superrigardas la erikejon ĝis malgrandaj montetoj; + lia okulo enlarmiĝas; li sidiĝas kaj maldolĉe ploras. + </p> + <p> + Li ree stariĝas, vagadas pli antaŭen ĝis la trunko de imponanta fago, en + kies proksimeco kelkaj nigreverdaj juniperarbetoj altigas sian tremetantan + supron. Tie li haltas kelkajn minutojn, memforgesante, + <!-- p.066 --> kaj aŭskultas, kvazaŭ mistera voĉo lin alparolas el la + arbo; el lia koro mallaŭta kantado fluas sur liajn lipojn; inter la + foliaro de la juniperoj aŭdetiĝas la sonoj de la kanto: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fero varmiĝas,</span><br /> <span class="i4">Brako leviĝas.</span><br /> + <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + </div> + <p> + Tiu revo ankaŭ finiĝas. La meditanta junulo forlasas la fagon kaj enpaŝas + la erikejon. Li supreniras altan sablomonteton: ĉe la supraĵo, li + antaŭenpuŝas sian paŝtistbastonon, ĝin ripozigas kontraŭ sian ŝultron, ĝin + ĉirkaŭpremas per la dekstra brako, kaj, kliniĝante sur tiun apogilon, li + staras senmove kvazaŭ ŝtona statuo. Lia okulo sin direktas al bluiĝanta + punkto, kiu, en la plej ekstrema malproksimo, vidiĝas ĉe la horizonto, kaj + el kiu zigzaganta vojo laŭ multaj kurbiĝoj trairas la erikejon kaj + perdiĝas apud la sablomonteto. + </p> + <p> + Kion do atendas tiu malgaja junulo; kion li esperas ke la erikeja vojo al + li alportos? Al kiu la + <!-- p.067 --> vento kondukas la sopirojn, kiuj tiel mallaŭte kaj tiel + dolore eliĝas el lia brusto? + </p> + <p> + Aŭskultu, li mem tion diras; ĉar nun lia ĝemo fariĝas vorto,—nomo, + ame kaj sufere elparolita: + </p> + <p> + «Lena!... Monica!» + </p> + <p> + Malantaŭ li, kamparanino supreniras la sablomonton; lin alproksimiĝante, + ŝi krias malafable: + </p> + <p> + «Jan, vi devas reveni hejmen!» + </p> + <p> + La junulo malkliniĝas, sin turnas kaj tre malmilde rigardas ŝin, kiu + interrompas lian revadon. Tamen lia vizaĝo iĝas subite kvieta kaj + indiferenta; li malsupreniras la monton, dirante: + </p> + <p> + «Fratino, mi venas.» + </p> + <p> + Dum li sekvas ŝin kun klinita kapo, ŝi diras: + </p> + <p> + «Estas bela maniero, laŭ kiu vi vivas! kun ĉiuj tiuj kapricoj! Ĉu vi + do pensas ke oni perlaboras sian panon revante? Vi estas nun dum tri + monatoj egale stulta kiel tiu mallaborema Lena, kiu, laŭ tio kion oni + diras, foriris kun sia patro! Vi bone lernis de ŝi ŝiajn malspritaĵojn! Vi + staras de l’ mateno ĝis la vespero, dum ĉia ajn vetero, sur la + sablomonto, rigardadante la kornikojn. Mi hontus! Vi lasas nian malsanan + patrinon koleranta en sia lito, kaj vi iras vian malsaĝan vojon! Tiel la + farmejo ja malprosperos, + <!-- p.068 --> ni fine estos sur la pajlo kaj vi en Gheel!<a + href="#piednoto8" class="pnlokilo">[8]</a>» + </p> + <p> + La junulo nenion respondas pri tiuj riproĉoj kaj ŝajnas eĉ ne aŭdi ilin. + Li lasas sian fratinon daŭrigi, neniel atentante ŝiajn vortojn, kaj sekvas + ŝin, kvazaŭ indiferenta, ĝis interne de la farmejo. + </p> + <h2> + VI. + </h2> + <p> + Iun posttagmezon Jan denove staris revante antaŭ la fago, rigardante iajn + memorsignojn, kiuj de antaŭ nelonge estis entranĉitaj en la glata + arboŝelo. La kompatinda junulo ŝajnis malsana kaj konsumiĝanta, ĉar la + ruĝo de l’ juneco estis anstataŭita sur lia vizaĝo de pala kaj + travidebla koloro; liaj okuloj brilis kvazaŭ tiuj de frenezulo, kaj lia + kapo kliniĝis senkuraĝe sur lian maldekstran ŝultron. + </p> + <p> + Post kiam li pli ol duonhoron estis starinta tie senmove, li aŭdis + malantaŭ la alnovojeto la falintajn foliojn krakantajn sub la paŝado de + homo; sin turnante, li vidis la maljunan pastron de Desschel lin + <!-- p.069 --> alproksimiĝantan. Videble li penis por doni al siaj + trajtoj kutiman kaj gajan esprimon; respekte salutante la ekleziulon, li + provis rideti; sed, ve! lia rideto nur malkaŝis suferon kaj akran doloron. + </p> + <p> + La pastro signofaris al li ke li sidiĝu sur la herbon, prenis lian manon, + kaj kun profunda kompato lin rigardante, li diris grave: + </p> + <p> + «Jan, Jan, ĉu tiel vi plenumas vian solenan promeson? Ankoraŭ ĉiam + sub la fago? Ĉu vi do volas ke via patrino realigu sian minacon kaj + forhakigu la arbon por resanigi vin?» + </p> + <p> + Je tiu diro kuntiriĝa ekmovo skuis la membrojn de l’ junulo; flame + rigardante la pastron, li kriis: + </p> + <p> + «Kion? La arbon,—forhaki la fagon? Ho, ne, ne, patro, mi + mortigus la laboristojn...» + </p> + <p> + Tia ekkrio mirigis la bonan pastron, kiu jam ofte per dolĉaj konsiloj + estis klopodinta por igi la junulon forgesi la kaŭzon de sia doloro, kaj + pensis esti baldaŭ sukcesonta. Li nur diris senkolere kaj per same patra + voĉo: + </p> + <p> + «Jan, mia filo, estas pekaj vortoj kiujn vi parolas. Via patrino nur + diris tion senpripense, kaj vi ja scias ke ĉiuj ŝiaj vortoj ne estas + evangelio. Sed ke vi, kiu posedas sentemon kaj inteligentecon, lasas vin, + pro tiaj negravaĵoj, forporti per malsaĝa revo + <!-- p.070 --> ĝis minaco pri mortigo,—tion mi ne komprenas, kaj + tio ĉagrenas min. Ĉu mi meritis, ke vi tiamaniere respondas min!» + </p> + <p> + «Pardonu al mi, patro,» diris la junulo kun sincera bedaŭro en + la okuloj. «Mi scias ke vi nenion deziras, kio ne estus por mi taŭga + kaj profitdona; sed en mia koro estas io nekomprenebla kio estas pli + potenca ol via vorto kaj mia volo.» + </p> + <p> + «Jan, estas skribite: <i>kiu serĉas la danĝeron, per ĝi pereos</i>, + kaj same estas por vi, knabo. Se vi ne plezuriĝus en revadoj, kiuj lamigas + vian vivon pro manko de movado; se vi laborus sur la kampo kiel estas via + devo, vi baldaŭ forgesus la kaŭzon de via doloro; saneco kaj kuraĝo + revenus en vin, kaj vi kapablus labori por via malsana patrino. Sed ne, vi + pasigas viajn tagojn sub ĉi tiu arbo aŭ sur la Sablomonto, kaj vi estas ne + nur granda pekanto, ĉar vi ne konvene plenumas viajn devojn al Dio kaj via + patrino, sed ankaŭ frenezulo, malsaĝulo, kiu nutras sin per la espero pri + neeblaĵo, kaj donas sian vivon al vana ĥimero.» + </p> + <p> + «Ho, patro, post ŝia foriro, mi ankoraŭ longatempe laboris,—kaj + tiam mi nur venis ĉi tien antaŭ kaj post la laborhoroj. Mi ankaŭ tiam + esperis, ke mi kapablus ŝin forgesi. Ve, ŝia bildo ĉie min sekvis. + <!-- p.071 --> Ĉe la plugilo ŝi murmuris mian nomon en mian orelon; ĉe la + draŝplanko, la draŝiloj kantis la ĉarman Rikke-tikke-tak; en la kanto de l’ + birdoj mi aŭdis ŝian voĉon; ĉiuj bruoj, ĉiuj voĉoj de l’ naturo + kriis: Monica! Monica! Por kio utilis al mi la laboro? Ĉu mi sciis kion mi + faras? Ho, ne, patro, tio ne helpis min. Eĉ mia dormo estis por mi pli + konscia vivo ol la dumtaga: mi ĝuis konsolon, mi vidis ŝin, mi kun ŝi + parolis; sed trankviliĝi mi neniam povis. Nun mi ne plu kapablas labori, + eĉ se mi volus tion fari: mi estas malforta kaj malsana.» + </p> + <p> + La pastro skuis la kapon kaj silentis unu momenton; tiam li denove prenis + la manon de l’ junulo kaj demandis: + </p> + <p> + «Nu, Jan, vi devas diri al mi ĉu vi volas resti tia aŭ ne. Estas + certe, kaj vi tion scias, ke Monica ne plu venos ĉi tien,—kaj se ŝi + venus, estus ankoraŭ pli bedaŭrinde: ŝi estas riĉa fraŭlino kaj vi + kamparano. Via malsano estas do frenezaĵo.» + </p> + <p> + «Ho, se mi povus ŝin forgesi, patro!» + </p> + <p> + «Ĉu vi efektive tion deziras?» + </p> + <p> + «Mi ĝin deziras el la fundo de mia koro, patro; ĉar de longe miaj + revoj estas plu nenio ol amareco kaj maldolĉeco. Malespero kaj hezito + plenigas mian koron.» + </p> + <!-- p.072 --> + <p> + «Nu, montru ke vi vere havas kuraĝon kaj volas resaniĝi. Kontentigu + la deziron de via patrino, sekvu mian konsilon: iru al Meĥleno!» + </p> + <p> + «Mi mortus, patro.» + </p> + <p> + «Kial?» + </p> + <p> + «Ha, kial?—Patro, antaŭ kelkaj monatoj mi iris al Bruselo, kaj + devis tie resti dum ok tagoj. Kiel malĝojajn larmojn mi verŝis dum tiu + mallonga tempo! Kian nedireblan suferon mi elportis!» + </p> + <p> + «Mi ne komprenas vin.» + </p> + <p> + «Mi ĝin diros. Kiam estis al mi permesite reveni, mi marŝis nokte + kaj tage sen ripozo. Kiam la unuan fojon la odoro de la erikfajroj estis + al mi alportita de la vento, mi pro emocio ekploris kvazaŭ infano; pli + malproksime, meze de l’ unua abiaro, mi surgenuiĝis kaj laŭtvoĉe + dankis Dion, ĉar mi povis revidi miajn amatajn pintfoliarbojn. Mi manĝis + de la unua eriko, kiun mi vidis, por havi la karan kreskaĵon pli apude ĉe + la koro;—kaj, venante ĉi tien, mi ne rekte iris hejmen: mi unue + venis por kisi mian amikon, la fagon, kaj estis kun larmiĝintaj okuloj ke + mi parolis al la juniperoj, kvazaŭ ili estus homoj... Kaj vi proponas al + mi, ke mi restu dum ses jaroj for de mia erikejo? Neeble!» + </p> + <!-- p.073 --> + <p> + «Mia filo, mi scias pro kiu kaŭzo vi pli ol iu ajn amas la erikejon; + sed estas precize tiu kaŭzo, kiun ni devas neniigi. Studado, pli efike ol + korpa laboro, forpelos el via spirito la bildon kiu persekutas vin, kaj la + konvinko ke vi estas destinata por plene vin dediĉi al la servado de Dio, + certe venkos viajn surterajn revojn; ne dubu pri tio.» + </p> + <p> + La pastro donis al sia voĉo solenan kaj duonkoleran tonon, kiu faris + profundan impreson sur la junulon, kaj daŭrigis: + </p> + <p> + «Aliajn argumentojn mi uzos, por konduki vin al pli bonaj pensoj. + Jan, vi memmortigas vin, tial ke vi elĉerpas vian vivon per senĉesa + malgajeco. Ĉu vi pensas ke Dio al vi pardonos tiun kriman malsaĝecon, se + vi ĝis la agonio en ĝi persistas? En via vana revado vi nur pensas pri unu + afero.—Ĉu iam en vian spiriton penetras penso, kiu supreniras al la + Ĉielo? Ĉu estas preĝoj, kiujn vi elparolas buŝe, dum viaj pensoj + ofendmokas Dion, ĉar vi adoras hombildon, eĉ en la templo de l’ + Sinjoro? Kaj ĉu vi pripensas, ke la tombo por vi malfermiĝas,—ke vi + liveras vian animon al la malsanktulo,—ke la eterna fajro estos la + rekompenco de via freneza memforgeso?» + </p> + <p> + La vortoj de la pastro, parolitaj kun severa tono, + <!-- p.074 --> tre emociis la koron de l’ junulo. Li sentis ja ke + la pastro estis al li dirinta terurajn veraĵojn, kaj li tremis ankoraŭ eĉ + post la minacantaj vortoj. Dum kelka tempo li mute terenrigardis, kaj + tiam, levante la kapon, kiel iu kiu prenis malfacilan decidon, li diris: + </p> + <p> + «Nu, patro, estu tiele! Mi iros al Meĥleno.» + </p> + <p> + «Ĉu morgaŭ?» ĝoje demandis la pastro. + </p> + <p> + «Ĉu jam morgaŭ?» ripetis la junulo, «forlasi morgaŭ mian + erikejon? Kaj eble por ĉiam!» + </p> + <p> + «Ne, Jan, ne parolu tiel malsaĝe,» diris la pastro. «Vi + povos ja ĉiujare pli ol unu fojon viziti vian patrinon, kaj, dum la + lerneja libertempo, sufiĉe longatempe revidi vian erikejon. Cetere, kiam + vi estos pastro, vi rajtos esti enoficigita en vilaĝo en Kempenlando<a + href="#piednoto9" class="pnlokilo">[9]</a>,—kaj nur tiam vi povos + trankvile kaj pace pasigi vian vivon sub la ĉielo de l’ erikejo.—Morgaŭ, + ĉu ne?» + </p> + <p> + «Nu, morgaŭ! Estas dirite!» kriis la junulo per tiel akra + voĉo, ke liaj vortoj resonis tra la alnoaleeto. «Morgaŭ! Morgaŭ!» + </p> + <p> + Kaj li metis ambaŭ manojn antaŭ siajn okulojn, el kiuj elŝprucis maldolĉa + larmfluego. + </p> + <!-- p.075 --> + <p> + Duonhoron poste, tenante la manon de l’ pastro, li reiris al la + farmejo. + </p> + <h2> + VII. + </h2> + <p> + Kiam Monica forlasis la erikejon por vojaĝi al Francujo, ŝia koro estis + plena de kvazaŭĉiela feliĉo. Ŝiaj revoj estis plenumitaj: ŝi estis lin + trovinta, lin, al kiu, de la Sablomonto, ŝi estis dum tiom da jaroj + rigardinta! Tute fordonita al la amo de sia patro kaj senĉese dorlotita + per liaj dolĉaj karesoj, ŝi iom post iom forgesis, ke iu en la soleca + farmbieno ĉagreniĝas pro ŝia foriro, kaj baldaŭ la memoro pri ŝia antaŭa + sorto kaj pri tiu, kiu estis por ŝi protektanto kaj amiko dum la + malfeliĉo, ŝajnis tute malaperinta el ŝia spirito. + </p> + <p> + Tuj kiam ŝi estis alveninta en Parizo kun sia patro, la plej lertaj + profesoroj estis pri ŝi zorgontaj; kaj ĉar ŝi havis delikatan intelekton + kaj sin sentis kuraĝigita per la senĉesaj laŭdoj de sia patro, ŝi konis en + la daŭro de kvar jaroj ĉion kion bone edukita fraŭlino bezonas scii por + brili en mondumaj kunvenoj flanke de aliaj, se la naturo estas al ŝi + belecon donacinta. + </p> + <!-- p.076 --> + <p> + Je la komenco ruĝo vidiĝis sur la vangoj de Monica, kaj ŝi korpe + plifortiĝis. Senĉesa kontenteco estis al ŝi redoninta la sanon; oni povis + pensi ke la konsuma malsano ŝin estis tute forlasinta. La homo kutimiĝas + je ĉio; eble plej rapide je feliĉo. Estis ankaŭ tiel por Monica: dum tuta + jaro ŝi trovis plezuron en ĉio; ŝi ĉeestis vesperfestojn kaj balojn, ŝatis + la mondumon kaj deziris ĝiajn aplaŭdojn... + </p> + <p> + Tamen, tiu frivola kaj libera ĝuado ne longe daŭris; kelkfoje aperis + forflugemaj rememoroj antaŭ la okuloj de Monica kaj dum la dua jaro + silentaj revadoj ŝajnis denove nebulkovri ŝian animon. Dum la ekscitigaj + sonoj de l’ muziko, sub la brilego de la lustroj, meze de l’ + festbruado, ŝi restis ĉiam malatenta, kvazaŭ sekretaj rememoraĵoj ŝin + estus sekvintaj. Malforta estis ja tiu moviĝo de ŝia revanta koro, kaj ŝi + eĉ sincere konfesis al sia patro ke ŝi kelkfoje vidis ankoraŭ antaŭ si la + erikejon kun la altfiera fago kaj la moviĝantaj juniperarbetoj. Tiun + konfeson ŝi faris ridante kaj mokante pri sia propra revmalsano, kiel ŝi + nomis ĝin. + </p> + <p> + Ĉu ŝi ankaŭ, inter la revbildoj de l’ erikeja kreskaĵaro, vidis + homan figuron, junulon, plorantan pri ŝi? Kiu scias? Ĉiuokaze, ŝi neniam + estis tion al si mem aŭ al aliaj konfesinta. + </p> + <!-- p.077 --> + <p> + Iom post iom Monica eksentis malŝaton por la mondumo kaj ĝiaj plezuroj; ŝi + ne plu iris al vesperfestoj kaj aliaj kunvenoj, krom post grava insisto de + sia patro, kaj ŝi ekserĉis solecon. De temp’ al tempo ŝiaj lipoj + moviĝis senkonscie, kaj la forgesita kanto de Rikke-tikke-tak ŝvebis + neaŭdeble sur ŝia buŝo. Ŝiaj vangoj ree paliĝis; ŝi ree maldikiĝis kaj + malfortiĝis, tiel ke ŝia patro, post ĉiuj eblaj klopodoj por ŝin distri, + ektimis ke li postvivos sian infanon. Klera kuracisto, kun kiu li + konsiliĝis, montris al li la edziniĝon kiel la plej taŭgan rimedon, kaj + certigis ke Monica nepre resaniĝus, se oni povus ŝin decidigi elekti + edzon. Kolonelo van Milgem je tio povis nur pensi al la juna oficiro, + Adolf, sia fidela amiko, kiu estis ĉeestinta la rekonon de lia infano. + </p> + <p> + Intertempe la kolonelo faris ĉiujn eblajn klopodojn apud sia filino por + atentigi ŝin pri Adolf; li ja trovis ŝin impresita de liaj amatestoj kaj + liaj belaj ecoj; sed reciproka amo ne estis en ŝi: malvarmega restadis ŝia + koro por la juna oficiro. Tio tre ĉagrenis la patron, ĉar li vidis sin + senigita je la sola rimedo, je kiu li estis esperinta por savi sian + infanon. Preskaŭ ĉiutage la kolonelo penadis apud sia filino por ekscii + kion deziras ŝia koro kaj el kio devenas ŝia ĉagreno; sed ŝi asertis ke ŝi + ne estas malsana, kaj sukcesis + <!-- p.078 --> ĉiufoje deturni liajn demandojn per elmontroj de plej + varma amo. La nuro kion ja aŭdis kaj komprenis la kolonelo, estis ke ŝi + deziras reiri al Brabanto kaj al la erikejo; unuvorte ke ŝi suferas la + alhejman sopiron aŭ nostalgion. + </p> + <p> + Pli ol unu fojon li estis promesinta al sia filino, ke li vojaĝos kun ŝi + al Kempenlando kaj longatempe tie restados, por ke ŝi serĉu refortiĝon en + la erikeja aero; sed liaj koncernaj projektoj estis ĉiufoje neniigitaj de + la rapide intersekvaj militokazintaĵoj. + </p> + <p> + Je la fino de l’ jaro 1813<sup>a</sup>, per senĉesa insisto, li + estis akirinta de la ministro de l’ milito la promeson ke, dum la + venonta printempo, trimonata libertempo estos al li donata. Monica ĝojis + pri la certeco de la revena vojaĝo al la kara patrujo, kaj ŝi ŝajnis + elstariĝi el sia meditemo. Sed alvenis el la Nordo ĉiuspecaj teruraj + sciigoj: la Franca armeo estis preskaŭ tute pereinta pro la netolerebla + malvarmo; neniu povis antaŭvidi, kiaj novaj okazontaĵoj devenos de la + malvenko de Napoleono. Tial nepriskribebla emocio ekkaptis la militistojn, + kiuj estis restintaj en Francujo. La kolonelo ne povis malhelpi ke Monica + eksciis la disvastiĝantajn novaĵojn, nek antaŭgardi ŝin de la ĉagreno kiu + plenigis ŝian koron je la konvinko ke nenio en la mondo nun estis malpli + certa ol ŝia + <!-- p.079 --> vojaĝo al Kempenlando. + </p> + <p> + Subite la imperiestro revenis el Rusujo sen sia armeo, kaj proklamigis de + la Senato avizon, per kiu 350.000 junuloj estis kunvokotaj al la milito. + La kolonelo ankaŭ ricevis ordonon, ke li reatingu kun siaj soldatoj la + armeon en Germanujo. Li gardigis sian filinon en edukejo en Parizo, miksis + siajn larmojn kun ŝiaj, kaj sin forŝiris de sia formortanta infano por + sekvi la imperiestron trans la Rejnon. + </p> + <p> + Ses monatojn poste, sur la batalkampo de Dresdeno, kuglo lin trafis en la + genuon. Post la resaniĝo de lia vundo, lia kruro restis kurbigita: li dum + sia tuta vivo lamos kaj marŝos per bastono. Tiu kripleco estis kaŭzo ke, + laŭ lia peto, oni permesis al li reiri al Parizo. Li trovis sian Monica + ankoraŭ pli maldikiĝinta, kun travidebla vizaĝo kaj brilaj okuloj, + parolanta senatente kaj reveme. + </p> + <p> + Nur du fibrojn li trovis ankoraŭ impresigeblajn en ŝia koro, du pasiojn + egale ardajn: ŝian amon al li kaj ŝian sopiron al la bedaŭrata + Kempenlando. + </p> + <p> + Tuje kaj kiel eble plej rapide li faris la necesajn pretigojn por reiri + kun Monica al Brabanto. Servisto estis sendata al Antverpeno por tie lui + kaj aranĝi konvenan domon ĝis la tiamaj cirkonstancoj estus klariĝintaj + kaj la kolonelo estus povinta aĉeti aŭ + <!-- p.080 --> lui malgrandan kampodomon en la ĉirkaŭaĵo de Moll. + </p> + <p> + Kelkajn tagojn poste ili forveturis en poŝtkaleŝo. Nenio speciala + interrompis la ĝojigan vojaĝon al la patrujo; nur en Antverpeno mem, kaj + kiam la veturilo alproksimiĝis al la nova domo de la kolonelo, Monica + hazarde rigardis en la straton, kaj aŭdigis akran mirkrion, kiu eksaltigis + la kolonelon pro timo. + </p> + <p> + Kiam li demandis ŝin pri la kaŭzo de ŝia subita emocio, ŝi respondis: + </p> + <p> + «Ho, estas nenio, patro. Mi estas tiel impresiĝema. Mi vidis tie en + la strato malriĉan junulon kun nezorgitaj vestaĵoj, kiu preterpasante + rigardadis min, kvazaŭ li volas per siaj okuloj trabori mian koron. Kaj + vidu, patro, ĉar li tiom similas Jan Daelmans, mi kriis nevole. Sed, ne + estis li.—Estas jam finite, mi estas trankvila.» + </p> + <h2> + VIII. + </h2> + <p> + Ses semajnoj estis pasintaj de post la alveno de la kolonelo en + Antverpeno. + </p> + <!-- p.081 --> + <p> + En la subtegmenta ĉambro de malriĉa dometo, ĉe la Ora Monto, maljunega + virino je la komenco de l’ vespero apud lampeto puntfaradis. Mizera + aspektis ŝia loĝejo, ĉar ŝi loĝis sub la nudaj tegoloj kaj havis kiel + tutan meblaron tableton, du seĝojn kaj liton, kies kovrilo estis farita el + ĉiuspecaj kunekudritaj ŝtofpecoj. Tiu ĉi virino ŝajnis indiferente + intermovi siajn plektiletojn; tamen, de temp’ al tempo ŝi streĉis la + orelon al la alkovo, kie staris la lito, kaj aŭskultis atente neaŭdeblan + bruon. + </p> + <p> + Ŝi do ĵus estis metinta siajn du manojn senmove sur la puntkusenon, kiam + la pordo de la subtegmenta ĉambreto malfermiĝis kaj alia virino eniris. La + maljunulino metis sian fingron sur la buŝon kaj per mallaŭta pst! ŝi petis + la enirantinon silenti. Leviĝante, ŝi iris al ŝi, ŝin kondukis per la mano + ĝis la tablo, kaj montrante la seĝon, ŝi diris: + </p> + <p> + «Trien, estu iom senbrua, mia kara; ĉar li dormas tiel kviete!» + </p> + <p> + Trien eltiris trikaĵon el sia poŝo kaj diris kun same mallaŭta voĉo: + </p> + <p> + «Ha! tiu estas la homo, kiun vi alprenis en vian domon! Ĉu vi + kredus, Avinjo Teerlinck, ke vi faris bonan agon, se estas tiel kiel oni + diras?» + </p> + <p> + «Jes, Trien, estu certa pri tio: sen mi la junulo + <!-- p.082 --> estus mortinta kaj enterigita, la kompatindulo!» + </p> + <p> + Post kiam ŝi estis unu momenton rigardinta ĉiujn angulojn de la + subtegmentejo, Trien denove diris mallaŭte: + </p> + <p> + «Sed, Avinjo, se mi ne eraras, vi jam havas tiun homon dum kvin aŭ + ses semajnoj en via ĉambro. Kie do vi dormas?» + </p> + <p> + «Jes, Trien, kie do vi dormas? En tiu angulo sur seĝo, kun mia kapo + sur la tablo. Estas ja al mi ne multe plu perdebla: mi havis mian tempon, + kara!» + </p> + <p> + «Nu, nu, kiel vi povas tion suferi! Ĉu ses semajnojn ne kuŝinta sub + la littukoj? Tio estas mortdanĝera!» + </p> + <p> + «Jes, Trien, ĉiu donas al sia proksimulo kion li havas; la riĉaj + homoj donas sian monon, kaj mi,—mi ankaŭ donas kion mi havas: mian + liton kaj mian ripozon.» + </p> + <p> + «Nu, mi konfesas, ke mi ne kapablus tion fari; sed estas tamen bela + ago, kaj vi havos pro ĝi meriton ĉe Dio, Avinjo.... Sed mi ne jam konas la + finan klarigon de la historio; unu diras tion ĉi, alia diras tion, kaj + fine oni nenion scias. Kiamaniere nun precize tio okazis?» + </p> + <p> + «Nu, mi foje diros tion al vi; sed venu, sidiĝu pli proksime, por ke + li ne vekiĝu.—Estis antaŭ kvin aŭ ses semajnoj, je sabato, estis jam + la dekunua vespere. + <!-- p.083 --> Mi estis aĉetinta iom da lieno por mia kato, kaj ĉar ĝi de + la tuta posttagmezo ne jam estis veninta hejmen, mi prenis mian ferladan + lampeton, kaj mi iris tie ĉe la senfenestra muro, inter la ĉaretoj kaj + ŝarĝveturiloj, por serĉi mian sorĉistinon.—Dum mi tiele + ĉirkaŭpenadas kaj krias: puseto! puseto! mi subite aŭdas ekĝemon kiel + homan; mi tiel impresiĝas ke mi eksaltas, kaj mi direktas miajn okulojn + teren. Sed vidu, mi ne povas klarigi mian teruron: tie kuŝas homo sur la + dorso kun sia vizaĝo tutmakulita de sango!» + </p> + <p> + «Ho Dio! de sango!» + </p> + <p> + «Jes, Trien, de sango. Vi povas imagi: mi rapide kuris ĉe la + najbarojn, ili alkuris kun lumo, kaj tiam mi vidis ke estas junulo, kiu + verŝajne estis kuŝiĝinta sur karboĉaro por dormi, kaj estis de ĝi falinta. + Li kredeble jam de longe kuŝis tie, ĉar la sango, kiu ŝprucetis el lia + kapo estis preskaŭ tute malfluidiĝinta.» + </p> + <p> + «Kaj ĉu li estis mortinta, Avinjo?» + </p> + <p> + «Ho, mortinta! kompatindulino, kia vi estas,—li ja dormas tie + en la lito!» + </p> + <p> + «Jes, Avinjo, kion vi povas al tio helpi, kara? La memoro estas for! + Nu, kion oni faris tiam?» + </p> + <p> + «Jes, kion oni faris? Nu, kiel ĉiam. Multe da + <!-- p.084 --> konsiloj kaj malmulte da agoj; sed intertempe la junulo + kuŝis tie en sia sango sur la malvarmaj ŝtonoj,—kaj mia koro ŝiriĝis + tion vidante. Mi diris al mi mem: nu, nu, la homoj estas gefratoj; kaj mi + ne atendis, ĝis kiam venos la kuracisto por portigi la malfeliĉulon al la + malsanulejo. Mi deprenigis lin kaj lin kuŝigis ĉi tie en mian liton.» + </p> + <p> + «Sed, Avinjo, kiel vi kapablis lin flegi kaj nutri? aŭ ĉu eble vi + havas ie ŝtrumpon sub la tegoloj<a href="#piednoto10" class="pnlokilo">[10]</a>?» + </p> + <p> + «Ho, ne, Trien, mi multe laboris kaj faris kelkajn ŝuldojn; sed tio + estas nenio; tion kio estas bonkore donacita, nia Sinjoro redonos.» + </p> + <p> + «Tio estas ja stranga! Ĉu vi konas liajn gepatrojn, kaj scias de kie + li venis?» + </p> + <p> + «Ne, mi ne jam demandis lin pri tio. Sed kiam li havis kapfebron, li + ĉiam sonĝis laŭtvoĉe, kaj mi aŭdis ja ke lia patro kaj lia patrino estas + mortintaj.» + </p> + <p> + «Kaj ĉu vi nenion alian povis kompreni el liaj vortoj?» + </p> + <p> + «Ne, mi ne scias kion li babilis pri fago, pri l’ erikejo kaj + pri abiaroj. Latine li ankaŭ parolis, kaj kelkfoje li kriis: Monica! + Monica! Estas verŝajne la + <!-- p.085 --> nomo de lia patrino aŭ de lia fratino. Li konas kanteton, + Trien, kiun mi por dekses kaj duono<a href="#piednoto11" class="pnlokilo">[11]</a> + dezirus ke vi aŭdus! Estas ĉiam pri Rikke-tikke-tak, tiel ke vi povus laŭ + ĝi danci. Plej strange estis, ke li ĉiam parolis kvazaŭ oni volis + kontraŭvole igi lin pastro aŭ ekleziulo,—kaj mi iris por rigardi ĉe + lia kapo, ĉu oni ne tonsuris lin; sed nenia razilo tuŝis lian blondan + buklaron.» + </p> + <p> + «Ho, Dio, estas eble malfeliĉa junulo, kiu ebriiĝis aŭ freneziĝis.» + </p> + <p> + «Freneziĝis, Trien? Freneziĝis? Se vi aŭdus lin parolantan, vi + surgenuiĝus. Ĉio kion li diras, estas kvazaŭ skribita, kaj la plej bela + prediko de nia vikario estas nenio kompare al ĝi. Tie pendas liaj + vestaĵoj; vidu, ili estis faritaj el delikata drapo, Trien. Ĉiufoje kiam + li malfermas la buŝon por danki min, larmoj elŝprucas el miaj okuloj: + estas kvazaŭ anĝelo kiu parolas! Vi povas kredi min, mi multe pli amas lin + ol se li estus mia propra infano, kaj se li volas resti apud mi, mi + laboros por li ĝis sur mia mortlito.—Li nomas min patrino, Trien; vi + devus aŭdi tiun vorton el lia buŝo!» + </p> + <p> + «Sed kiel li nun fartas? Ĉu li resaniĝas?» + </p> + <!-- p.086 --> + <p> + «Nu jes, dum tuta monato li estis nekonscia kaj suferis kapfebrojn, + sed de ok tagoj estas iomete pli bone. Li iom post iom rekonsciiĝas kaj + revokas sian memoron. Krom tio li nun tute estas spiritsana. Se li estus + pli babilema, mi ankaŭ scius pli multe; sed li neniam diras ion escepte + por danki min; kaj pri nenio mi lin demandas. Li estas nomata Jan, tion li + diris al mi hieraŭ; la cetero ja venos, Trien, kiam li estos pli bonfarta; + nun li estas ankoraŭ tiel maldika kiel fiŝosto kaj tiel pala kiel via + kufo: la unuan fojon kiam li leviĝis, li estis tiel malforta, ke mi devis + lin subteni en miaj brakoj, se ne, li estus falinta.» + </p> + <p> + «Ho ve, tiu kompatindulo!» + </p> + <p> + «Nun li tamen fartas multe pli bone, kaj kapablas jam bone marŝi; + ĉar hieraŭ li diris ke hodiaŭ vespere li eliros por spiri freŝan aeron.» + </p> + <p> + Apenaŭ Avinjo Teerlinck estis dirinta tiujn lastajn vortojn, kiam malantaŭ + la litkurtenoj sonis dolĉa, amema voĉo, kiu diris: + </p> + <p> + «Patrino, bona patrino!» + </p> + <p> + Tiu nomo kaj la akcento al ĝi donita, certe havis neordinaran sorĉpotencon + sur la koron de la maljuna virino; ĉar ŝiaj okuloj brilis pro emocio, dum + ŝi rapide prenis la lampon kaj glason da laktakvo, kaj iris al la lito. + </p> + <!-- p.087 --> + <p> + La malsanulo ŝin rigardis en la okulojn, kun tiom da amo kaj dankemo, ke + Avinjo deturnis la kapon por forviŝi larmon de siaj okulharoj. Dume la + junulo prenis unu el ŝiaj manoj kaj metis sur ĝin siajn lipojn per longa + kiso. + </p> + <p> + «Bona patrino!» li ripetis ankoraŭ. + </p> + <p> + Trien sin klinis antaŭen kun batanta koro por vidi la vizaĝon de la + malsanulo; profunda timo ŝin tremigis, kiam liaj kavaj okuloj ŝin + rigardis, kaj ŝi malantaŭenŝovis sian seĝon, kvazaŭ ŝi volus malproksimiĝi + de timiga aperaĵo. + </p> + <p> + La malsanulo ĉirkaŭprenis per sia maldika brako la kapon de Avinjo kaj + tiris ŝin pli proksime al si; li verŝajne diris al ŝi ion en la orelon, + ĉar tuj ŝi iris por preni liajn vestaĵojn kaj refermis la kurtenojn tuj + post kiam ŝi estis ilin metinta sur la liton. Tiam, venante apud la + tablon, ŝi diris mallaŭte kaj ĝojege al la tremanta Trien: + </p> + <p> + «Li tuj leviĝos!» + </p> + <p> + Tiu diro ŝajnis tute ne trankviligi la najbarinon; ĉar ŝia vizaĝo paliĝis + kaj time ŝi rigardis la pordon. Sendube timego ŝin incitis forlasi la + ĉambron, antaŭ ol la fantoma junulo aperos; virina scivolemo tamen ŝin + tenis kvazaŭ najlita sur ŝia seĝo. + </p> + <p> + Post kelkaj minutoj malfermiĝis la litkurteno. + <!-- p.088 --> Tiam Avinjo kuris al la malsanulo,—helpis lin por + ellitiĝi kaj subtenis lin dum lia irado al la tablo. + </p> + <p> + Ĉu tiu vivanta skeleto vere estas la juna kamparano, kiun ni konas? Jes, + estas li, la malfeliĉulo. Lia ostaro traboras la senkoloran haŭton; liaj + okuloj estas enprofundiĝintaj en mallumaj kavaĵoj; lia dorso kurbiĝis, lia + kapo flanken kliniĝis. Tiaj malpuraj kaj maldelikate flikitaj vestaĵoj + povas kovri nur almozulon. Kia estis do la sorto de l’ junulo? + </p> + <p> + Nun li staris antaŭ la bonkora Avinjo kaj tenis unu el ŝiaj manoj; li + rigardis ŝin kun tiu milda vizaĝesprimo, kiu nur estas propra al karesanta + infano, kaj diris: + </p> + <p> + «Bona patrino, mi deziras eliri. Ĉu mi per tio ne ĉagrenos vin?» + </p> + <p> + «Sed, Jan, mia knabo,» respondis la maljuna virino, «vi + estas ankoraŭ tiel malforta, mia kara! Vi riskas fali,—kaj pripensu + kiel maltrankvila mi estos.» + </p> + <p> + La zorgemo de Avinjo tiel klare estis videbla sur ŝia sulkiĝinta vizaĝo, + ke Jan, pro ŝiaj amplenaj rigardoj, ĝis la fundo de l’ koro + emociiĝis. + </p> + <p> + «Ho, patrino,» li ekĝemis, «kial vi tiom amas min? Jes, + estu vi mia gardanĝelo! Tion kion neniu + <!-- p.089 --> kapablis fari, tion faros eble ankoraŭ la oferema amo de + malriĉa virino! Mirinda animo de boneco! Ĉe la rando de l’ tombo + estas ankoraŭ sufiĉe da amo en via koro, por dolĉigi la vivon de mizerulo + kiel mi estas, kaj restarigi lin el la plej profunda abismo de l’ + malespero. Ho! mi preĝis al Dio por ke Li benu vin!—Kaj, prijuĝu + mian dankon al vi, bona patrino: ĝi estas la unua seninterrompa preĝo, + kiun de sep jaroj mi kapablas alsendi al la Ĉielo!» + </p> + <p> + La voĉo de la junulo havis strangan kaj entuziasman tonon, kiu profunde + impresis la animon de Trien; ŝia timo estis tute malaperinta, kaj nun ŝi + aŭskultis kun malfermita buŝo kaj grandegaj okuloj la vortojn de l’ + junulo, kiuj ravis kaj kortuŝis ŝin kvazaŭ ŝi aŭdus bonsonan kordmuzikon. + Avinjo ŝin rigardis demande kaj ŝajnis diri: «Nu, kion vi diras pri + mia filo? Ĉu li estas freneza?» Sed Trien aŭskultis silente, eĉ + ankoraŭ kiam Jan ne plu parolis. + </p> + <p> + «Kompatinda junulo,» ĝemis Avinjo, «kuraĝu nur. Mi estas + malriĉa kaj malforta, estas vere; sed, se vi volas resti apud mi, mi ĉiam + amos vin,—kaj mi forlaboros por vi la fingrojn de miaj manoj.» + </p> + <p> + La junulo metis la manon de la maljunulino al siaj lipoj, sed ne + respondis. + </p> + <p> + «Jan,» diris Avinjo dolĉe, «se vi deziras eliri, vi + <!-- p.090 --> devus tion ne preterlasi pro mi: mi iros kun vi.» + </p> + <p> + «Bona patrino,» respondis Jan petegante, «mi deziras + eliri; sed mi devas esti sola. Mia kapo brulas; en la soleco mi trovos + refreŝiĝon. Morgaŭ, bona patrino, mi diros al vi kiu mi estas kaj kia + nekomprenebla ĉagreno venenis mian vivon. Lasu min nun foriri,—kaj + trankvila restu hejme; post unu horo mi revenos.» + </p> + <p> + Avinjo enmanigis al Jan sian lambastoneton, kondukis lin suben, diris + ankoraŭ kelkajn dolĉajn vortojn kaj ŝlosis la pordon malantaŭ li. + </p> + <p> + Jen iras la malsana junulo kun ŝanceliĝantaj paŝoj, laŭlonge de la domoj, + tra la mallumo; li apogas sin sur la manbastoneto, kiun Avinjo al li + donacis, kaj malfacile spiregas, pro laceco. Certe lia irado havas celon, + ĉar li ne hezitas pri la elekto de la stratoj. Kelkfoje li haltas kaj + ripozas; tiam li daŭrigas sian vojiron kaj senĉese antaŭeniras ĝis la + Meirplaco. Tie li iras tute apude de la domoj kaj malrapide sin + antaŭenŝovas en la senlumeco, kvazaŭ ŝtelisto aŭ spiono. Baldaŭ li haltas + ĉe la fermita fenestro de belega domo; li apogas sin per la kubuto sur la + bluŝtona fenestrorando kaj provas trarigardi tra la kovriloj. Interne en + la domo estas lumo; ĉar oblikva radio lumigas la vizaĝon de l’ + aŭskultanta junulo, + <!-- p.091 --> kiu, longtempe tie starinte, pro laceco tute fleksiĝas, + kaj, kvazaŭ sensenta, kun la kapo sur la fenestrorando restas kuŝanta. + </p> + <h2> + IX. + </h2> + <p> + En la luksa salono, sur kies fenestro la laca junulo ripozigis sian kapon, + estis du personoj. Kolonelo van Milgem sidis en velura apogseĝo apud la + marmora fajrejo; li ŝajnis profunde enpensiĝinta, ĉar li medite rigardis + antaŭen sur la planktapiŝon. Apud tablo, sur kiu kuŝis arĝenta kudrilaro, + sidis juna fraŭlino trapikante perlojn sur ŝnureton. Palega estis ŝia + vizaĝo, kaj portis ĉiujn signojn de longa konsuma malsano; tiu paleco + ŝajnis ankoraŭ plisenkoloriĝi pro la korvonigreco de ŝiaj longaj + harbukloj, kiuj je ĉiu ekmoveto karesis ŝiajn vangojn. Post longa silento + la juna fraŭlino kantis per tre mallaŭta voĉo la rekantaĵon de la kanteto + Rikke-tikke-tak. Verŝajne tio ne plezurigis la kolonelon, ĉar li malgaje + skuis la kapon kaj diris al la fraŭlino: + </p> + <p> + «Monica, kantu do ne ĉiam tiun ĉi kanton; ĝi estas nutraĵo por via + malĝojo,—kaj vi scias ke tio ĉagrenas min.» + </p> + <!-- p.092 --> + <p> + «Dio! ĉu mi denove kantis?» kriis Monica kvazaŭ mirante. + «Mi tion ne sciis, patro. Pardonu mian malatenton.» + </p> + <p> + «Nu,» demandis la kolonelo, «ĉu la saketo estos baldaŭ + finita?—Malfeliĉa Adolf, kiom via donaco ĝojigos lin! Lin, kiu tiel + ege amas vin.» + </p> + <p> + «Kie li nun povas esti?» + </p> + <p> + «Ho, tio estus malfacile sciebla. Kiu povus diri, ĉu li ne ie kuŝas + en malsanulejo, aŭ ĉu malamika kuglo ne jam estas lin trafinta sur la + honorkampo?» + </p> + <p> + «Ĉielo! mia patro, vi tremigas min!» + </p> + <p> + «Vere, ĉu mi tremigas vin? Ĉu vi do iomete interesiĝas pri lia + sorto, Monica?» + </p> + <p> + «Mi ja amas lin kiel fraton.» + </p> + <p> + «Vi devus alimaniere lin ami, Monica. Li nepre tion meritas: li + estas bela junulo, posedanta ĉion kio povas altigi viron en la okuloj de + virino. Krom tio, li estis la savinto de via patro ĉe la sanga batalkampo + apud Dresdeno. Se la amo ne trovas la vojon al via koro, dankemo devus vin + inciti por plenumi mian konsilon, mian peton, kaj doni al li la + rekompencon de lia grandanimeco kaj de lia amo.» + </p> + <p> + «Ho, patro, rigardu min! Kion mi povus doni al Adolf? En mia koro ne + estas loko flanke de mia amo al vi.—Esti nesentema edzino! Ĉu mi + malfeliĉigos + <!-- p.093 --> lin per mia indiferenteco? Ĉar edzo postulas por sia + feliĉo pli ol malvarman amikecon. Cetere, mi sentas nevenkeblan malŝaton + por ligiloj, kiuj forrabus de mi mian liberecon.» + </p> + <p> + «Kian liberecon, Monica? La liberecon por revadi kaj pensadi? Faru + Dio, ke ĝi estu de vi forprenita, la libereco, kiu igas vin malforta kaj + malsana. Pripensu, infano, kiam ni loĝos en la kampobieno apud Moll, kiom + feliĉige tiam estus, se vi havus amikon por trakuri kun vi la erikejon, + por viziti kun ni la fagon kaj la rivereton,—por esti al ni kunulo + en la soleco? Ĉar ĉio tio ĉi, infano, estas malvarma kaj kvazaŭmorta, se + amsento ne venas ĝin vivigi; la koro sekiĝas, kiam oni ne povas ĝin + elverŝi en alian koron.» + </p> + <p> + «Patro, tio povas esti vera; sed Adolf ne estas filo de l’ + erikejo. Ĉu li komprenus kion diras la reviga bruetado de l’ griloj? + Ĉu abiaroj ombrokovris la ludojn de lia infaneco? Ĉu la senlimeco de l’ + erikeja maro kaj ĝia nemezurebla ĉielo ne ŝajnus al li unutonaj,—al + li, infano el la montaro? Ho, jes, konfesu tion, patro; inter mi kaj mia + erikejo li estus fremdulo, kiu ne komprenus nian lingvon.» + </p> + <p> + La vortoj de Monica ne plaĉis al ŝia patro; lia vizaĝo alprenis malgajan + esprimon, kaj, sin plene + <!-- p.094 --> turnante al sia filino, li diris per akcentita voĉo: + </p> + <p> + «Monica, mia infano, ĉu la peto de via patro do havas nenian + potencon sur vian koron? Dum longaj jaroj mi por Adolf apud vin petegis; + mi rimarkigis lian belecon, lian kuraĝon, lian famon, por naski en via + koro ameman senton; mi diris, ke en Dresdeno li savis vian patron je kosto + de sia sango,—kaj mi petis, kiel rekompencon por li kaj por mi, ke + vi konsentu alligi lin al nia familio per solenaj ligiloj. Vi rifuzis kaj + rifuzas ankoraŭ. Kial? Por resti tute liverita al revoj, kiuj mortigas + vin!—Ĉu ĉar vi ne amas lin? Sed li ne petas de vi amon.» + </p> + <p> + Monica mire rigardis sian patron kaj ripetis: + </p> + <p> + «Li ne petas de mi amon?—Kion li do postulas de mi?» + </p> + <p> + La kolonelo daŭrigis kun premanta tono: + </p> + <p> + «Fine tamen, ho Monica, vi devigas min diri al vi ion kio neniam + devis eliri el mia buŝo. Aŭskultu do, kaj admiru la viron, kiun vi + malŝatas. Monica, de multaj jaroj vi marŝas kun rapidaj paŝoj al la tombo; + neniam mi ĵetas sur vin miajn rigardojn, mia karega kaj sola infano, ne + vidante la morton ĉe via flanko. Ho, la certeco ke mi perdos vin, dum + jaroj jam disŝiras mian koron: tiu minacanta glavo super mia kapo ankaŭ + plimallongigas mian vivon, kaj mi + <!-- p.095 --> suferas nedireblajn suferojn. Mi legigis Adolf en mia + timanta koro; mi diris ke restas nur unu rimedo por liberigi vin de viaj + misteraj revoj kaj de certa morto. Mi mem, mi, via patro, petegis lin ke + li montru al vi amon kaj petu vian manon; li, kiu iam savis la patron, + ankaŭ volis savi la infanon. Li havis aliajn amligilojn: riĉecon, honoron, + belecon, ĉion posedis lia fianĉino; kaj tamen, incitita de grandanimeco, + de sinoferemo, li rompis tiujn promesojn por fari al mi kaj al vi + netakseblan bonfaron. Li, la bela junulo, al kiu ĉio ridetis en la mondo, + li konsentis ligi sian vivon al tiu de malsana kaj por li sensenta + junulino; li rezignis la esperon iam vivi en la montaro apud sia maljuna + patrino kaj sekvus nin en la dezertojn de l’ erikejo. Kaj ĉio tio ĉi + por konservi la vivon al vi, kiu malŝatas lin; por, kvazaŭ protektanta + anĝelo, forpeli la morton de via flanko. Ho, Monica, ĉu tia grandanimeco + en vi naskos nenion pli ol dankeman senton? Ĉu ĉiuj kordoj estas rompitaj + en via koro, tiel ke vi nenion alian havas por respondi ol ne?» + </p> + <p> + Profunde kortuŝita estis Monica, ŝia vizaĝo ja sufiĉe tion montris. Ŝi + respondis jene la demandon al ŝi faritan: + </p> + <p> + «Patro, mi estis maldanka al Adolf kaj al vi, mi tion konfesas + malĝojanime; sed, kion vi ja postulas + <!-- p.096 --> de mi! Komprenu do, bona patro, ke oni petas la neniigon + de ĉiuj miaj memoraĵoj. Efektive, se mi konsentus fariĝi la edzino de + Adolf, mi donus al li vastan lokon en mia koro. Ne maldanka mi restus: mi + kompensus al li lian animnoblecon per milda amikeco, se ne per varma amo. + Kaj tiam mi devus rezigni ĉion, kion lasis al mi mia antaŭa vivo.» + </p> + <p> + Esprimo de ĝojo aperis sur la vizaĝo de la kolonelo; li prenis la manon de + sia filino kaj diris: + </p> + <p> + «Kara Monica, la ofero de viaj revoj estas necesa por la plilongigo + de via vivo. Mi petas vin, estu kuraĝa; diru al mi ke vi akceptas Adolf + kiel edzon; igu min feliĉa. Ho, karega infano, vidu, mi petegas vin kun + kunigitaj manoj, diru ke vi konsentas, diru jes!» + </p> + <p> + Videble la junulino tremis, dum ŝi mute antaŭenklinis la kapon. + </p> + <p> + «Infano, infano!» ripetis la kolonelo, «ne lasu + preteriĝi la bonan inspiron. Diru jes, ho, diru jes!» + </p> + <p> + Malrapide Monica relevis la kapon kaj respondis decidite: + </p> + <p> + «Nu, patro, se tio povas feliĉigi vin...» + </p> + <p> + Subite ŝin trafis neatendita emocio; ŝi altigis la fingron kaj aŭskultis + tremante al murmuranta bruo. + </p> + <p> + «Kion vi aŭdas?» kriis la kolonelo mirigite. + </p> + <!-- p.097 --> + <p> + «Aŭskultu! aŭskultu!» respondis Monica kun feliĉega rideto. + </p> + <p> + Nun de malantaŭ la fenestro penetris kelkaj sonoj en la salonon, kaj la + kolonelo aŭdis distingeble la kanton: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fero varmiĝas,</span><br /> <span class="i4">Brako leviĝas.</span><br /> + <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + </div> + <p> + La kolonelo konis la nekompreneblan potencon de tiu kanto sur la animon de + sia filino; krom tio li tiun ĉi fojon konsideris ĝin kiel insulton, + faritan al li pri lia humila deveno; kolero forportis lin, kaj, tiregante + la sonorilŝnuron, li malbonhumore piedfrapis sur la planktapiŝon. + </p> + <p> + «Mi volas scii,» li kriis, «kiu tie ĉi kuraĝas min + insulti!» + </p> + <p> + Servisto aperis por ricevi la ordonon de sia mastro; tiu ĉi kolere diris: + </p> + <p> + «Senhontulo staras ekstere kantante sub la fenestro. Iru kun viaj + kunuloj; kaptu lin; mi volas lin vidi. Se li kontraŭstaras, uzu perforton.» + </p> + <p> + «Ho, patro,» kriis Monica leviĝante, «kion vi + <!-- p.098 --> diras, perforton? Ĉu vi scias kontraŭ kiu?» + </p> + <p> + «Ni vidos,» respondis la kolonelo kolere. + </p> + <p> + La juna fraŭlino reiris al la tablo kaj sidiĝis kun videbla timo. + </p> + <p> + Oni aŭdis malfermi kaj refermi la dompordegon. Tiam la servisto venis en + la ĉambregon kaj diris al sia mastro: + </p> + <p> + «Kolonelo, estas malriĉa almozulo, tiel malforta kaj malsana, ke li + apenaŭ povas antaŭeniri. La malfeliĉulo ne povis al ni longe kontraŭstari. + Li estas en la vestiblo. Ĉu ni simple lasos lin foriri?» + </p> + <p> + «Ne, ne,» kriis la kolonelo, «mi volas ke tiu enigmo + estu klarigata.—Monica, kio tiel tremigas vin? Ĉu vi do konas la + almozulon?—Iru, oni konduku lin ĉi tien!» + </p> + <p> + Apenaŭ la malfeliĉa viro, kun klinita kapo kaj mallevitaj okuloj, aperis + ĉe la pordo de l’ salono, kiam Monica eligis kriegon, kaj, al li + kurante, ŝi prenis lian manon dum ŝi ekkriis: + </p> + <p> + «Jan, Jan, ĉu estas vi?» + </p> + <p> + «Estas mi, fraŭlino,» respondis la junulo, ne levante la + okulojn. + </p> + <p> + La kolonelo staris unu momenton mirigite kaj frotis sian frunton, kvazaŭ + subita penso leviĝis en lia spirito. Li tamen rapide forpelis sian + suspekton, + <!-- p.099 --> kaj, prenante la brakon de l’ junulo, li delikate + fortiris lin ĝis velura seĝo kaj devigis lin sur ĝi sidiĝi. Monica ne + estis ellasinta la manon de Jan; ŝi ankaŭ mute rigardis teren. + </p> + <p> + La kolonelo, reirinte en sian apogseĝon, diris al la junulo: + </p> + <p> + «Jan Daelmans, kial vi ne rememoris min dum la malfeliĉo? Ĉu mi ne + diris apud la izolita farmdomo, ke mi estos via protektanto, se iam vi iun + bezonus? Mi vidas kian gradon de mizero vi atingis; sed de hodiaŭ vi ne + plu suferos malriĉecon, junulo. Havu kuraĝon; mi ne estas maldanka kaj + volas ekkvitigi mian kalkulon kun vi.» + </p> + <p> + Tion dirante, la kolonelo iris al komodo, prenis el ĝi plenmanon da + Napoleonoj, kaj, metante ilin sur tableton, apud la junulo, li diris: + </p> + <p> + «Vidu, mia amiko, ne estas almozo, kiun mi al vi prezentas; estas + malgranda kompensaĵo de tio kion vi iam faris por mia filino. Mi petas + vin, akceptu tion de mi, kiu volas esti por vi amiko kaj protektanto.» + </p> + <p> + Jan altigis siajn profunde mallevitajn okulojn de la tableto al la + kolonelo kaj sopiris, ĉagrene grincridante: + </p> + <p> + «Oron! ĉiam oron!» + </p> + <!-- p.100 --> + <p> + Kaj rigardante siajn disŝiritajn vestojn, li aldiris: + </p> + <p> + «Jes, oro al mi utilus; mi tiam povus aĉeti vestojn kaj rekompenci + ŝin kiu min flegis.—Sed, sinjoro, ŝparu al mi tiun humiligon: ne + estas el viaj manoj, ke mi akceptus monon, eĉ se ĝi servus al mi por + elaĉeti mian morton!» + </p> + <p> + Dum tiuj vortoj Jan estis movinta la manon kaj eltirinta ĝin el la mano de + Monica. La emociita kaj ĉiam tremanta fraŭlino estis irinta al sia seĝo + kaj sidis tie, mute kaj fikse rigardante la junulon. + </p> + <p> + «Sed, Jan, mia amiko,» daŭrigis la kolonelo, «vi estas + maljusta kontraŭ mi kaj kontraŭ vi mem. Se vi ne volas monon, diru do al + mi kion mi povas por vi fari; estos por mi feliĉo fari al vi ian servon. + Se vi permesas al mi fari al vi komplezon, mi estos al vi danka.» + </p> + <p> + «Vi volas fari al mi servon!» respondis la junulo. «Nu, + mi petas de vi unu favoron. Ĉu vi al mi ĝin donos?» + </p> + <p> + «Parolu, Jan, mi plenumos vian deziron. Kion vi volas?» + </p> + <p> + La junulo iom plirektigis sur la seĝo siajn lacegajn membrojn kaj ŝajnis + sin pretigi por io solena. Tiam li diris: + </p> + <p> + «Kolonelo van Milgem, morgaŭ komenciĝos por + <!-- p.101 --> mi nova vivo: mi starigos netransireblan limmuron inter + mia estinteco kaj mia estonteco. Oni ne tiel facile sin elŝiras el + memoraĵoj, kiuj kunkreskis kun nia cerbo kaj nia koro kiel partoj de nia + vivo. Kaj eble mi estus falinta en tiu batalo sur la randon de tombo + malfermita; la sorto servis al mi: mi estas nun en la ĉeesto de ŝi, kiu + sole en la mondo povas min kompreni! Ke mi povu paroli, ke mi longatempe + kaj seninterrompe povu paroli, ke ŝi aŭdu kia estis mia sorto sur tiu ĉi + tero,—kaj tiam, tiam mi, ne ĝoje sed submetiĝe, adiaŭdiros al la + revo kiu min mortigas. Jen, kolonelo van Milgem, jen estas la favoro, kiun + mi de vi petegas. Konsentu, ke mi parolu,—ne koleru pri tio kion mi + diros: vi donas al mi pli ol la vivon!» + </p> + <p> + Estis io tiel dolĉa kaj sufera en la voĉo de l’ junulo, ke la + kolonelo sin sentis profunde kortuŝita. Cetere li estis treege scivola por + aŭdi klarigon, en kiu li esperis trovi certigitaj iajn konjektojn. Li do + diris afable: + </p> + <p> + «Parolu, mia amiko, kaj nenion timu: mi atente aŭskultos vin.» + </p> + <p> + La junulo do komencis per malrapida kaj sufera voĉo: + </p> + <p> + «Mi estis juna, kontenta pri mia sorto kaj amanta + <!-- p.102 --> la vivon. Mia sentema koro min puŝis por konsideri nian + servistinon kiel mian fratinon; laŭ ŝia sufero kaj ŝia mizero, kreskis mia + amikeco al ŝi,—naiva kaj pura sento, kiu nekonscie enradikiĝis en + mia koro, kaj poste, fariĝinte detruanta fajro, konsumos min interne. + Kolonelo, mi sentas ankoraŭ brulanta en mia mano la lokon, en kiu sur la + erikejo vi metis la Napoleonojn de la humiligo. Kio! vi pensis per iom da + koto de l’ tero min konsoli pri la rabo de mia fratino? Kaj vi + mortigis min! Tiam, ho, tiam mi jam komprenis la senlimecon de mia + malfeliĉo; dubo kaj malespero dispremegis tiun ĉi koron, en kiu via foriro + estis lasinta la sangan glavon de l’ amdoloro. Ĉion mi forgesis por + nutri nur unu plorigan rememoron; dum multaj jaroj mi verŝis miajn larmojn + ĉe la fago; mi ankaŭ atendis kaj esperis sur la Sablomonto; mi ankaŭ + maldikiĝis kaj malfortiĝis. Nenio povis min konsoli, nenio min tuŝi; + nekapabla por labori, indiferenta por ĉio, mi vivis en suferiga revmondo;—kaj + mi vidis mian patrinon malsana sur ŝia lito, ne trovante lokon en mia koro + por ia nova doloro. Ĉiuj, kiuj konis min, kompatis min, malfeliĉan + frenezulon. Mi enamiĝis en miajn proprajn larmojn, ĉar ili fluis pro ŝi + kiun mi bedaŭris. Plorado estis mia vivo, ĝemado mia parolo. Mia fortika + korpo + <!-- p.103 --> fandiĝis kvazaŭ neĝo sub la pasieco de mia koro;—kaj, + paŝanta ombro, mi vagadis kvazaŭ fantomo tra la foliaro, kiu ankaŭ estis + aŭdinta ŝiajn plendojn.—Iama amiko de mia patro volis perforte min + fortiri de la loko de mia naskiĝo; li esperis min resanigi. Sed mi + kontraŭstaris la petojn de ĉiuj, kiuj min amis. Kial? Ĉu pro tio ke la + ĉielo de l’ erikejo estas pli blua? Ke la aero tie portas aromajn + bonodorojn? Ke la senlimeco de l’ ebenaĵo ĉarmas kaj altigas la + spiriton? Ho, ne, ne. Tie ŝi estis vivinta, tie estis la vojeto de ŝi + laŭirita. Ho, mi sciis kiuj herberoj iam estis fleksiĝintaj sub ŝia korpo; + mi sciis retrovi sur la ŝeloj de l’ arboj la lokon, kie ŝi iam metis + sian manon, kaj la kreskaĵojn, kiuj iam brilis per la perloj de ŝiaj + okuloj.—La arboj, la erikejo, la rivereto, ĉio havis tie por mi + lingvon, kiu parolis pri ŝi. Tie mi neniam estis sola; ŝi ĉiam staris + flanke de mi, ĉirkaŭita kun mi per la nebulo de l’ mondforgeso. El + la aleeto la suda vento portis al mi ŝian voĉon; el la bruetado de l’ + griloj ŝi kantis por mi la allogan Rikke-tikke-tak!—Neesprimebla + estis tamen mia sufero; mi konsciis kiel premantan veraĵon, ke ŝi plu + neniam venos. Mi por ĉiam estis perdinta mian fratinon kaj ĝojis pro l’ + espero de baldaŭa morto.—La maljuna pastro de Desschel kaj la larmoj + de mia + <!-- p.104 --> malsana patrino fine min vokis al pli bonaj sentoj, kaj + donis al mi, dum unu momento, sufiĉan forton por kontraŭstari ŝian + rememoron. Mi volis forpeli tiun turmentantan bildon, min eltiri el ŝia + tiraneco sur mian animon, min savi el la dolorabismo en kiu mi estis + enprofundiĝinta, denove plenumi miajn forgesitajn devojn al Dio kaj mia + patrino. Mi iris al Meĥleno por, post jarojn daŭranta studado, serĉi en la + ekleziula profesio armilon kontraŭ ŝia persekutado.—Ve, kiu diros + kion mi suferis en la izoleco de la Seminario! Kiu diros, kiel ĝissange + mia koro kaj mia animo estis vunditaj en tiu malespera batalo kontraŭ ŝi! + Kion ajn mi faris aŭ decidis, aŭ kien ajn mi iris, ĉiam ŝi ĉeestis, por, + kiel tiranino, eltiri ĉiujn aliajn pensojn el mia spirito! Ŝi, ĉiam ŝi!—Kun + la scienco kreskis ankoraŭ la forto de mia imago, kaj nur tiam ŝi + ekposedis eĉ la plej intimajn aspirojn de mia revanta animo. Ĉiam silenta, + mi apartigis min de miaj kunlernantoj; mi kaŝis min en mallumaj anguloj + por ke mi povu nemokate kanteti la kanton de Rikke-tikke-tak; mi estis la + objekto de ĝenerala malestimo; nenio povis resanigi min, nek la severeco + de miaj profesoroj, nek iliaj afablaj admonoj. Fine alproksimiĝis la tempo + kiam mi devos decidi, ĉu mi akceptas la ekleziulan profesion. Sed, ho Dio, + por kio + <!-- p.105 --> povis al mi utili pripensado? Mi estis neinda por + proksimiĝi al la altaro, kaj nekapabla eĉ por preĝi; neniam mi altigis + mian voĉon aŭ mian penson al la ĉielo, sen ke inter Dio kaj mi ŝia bildo + sin intermetis! Mi rifuzis, tiom pro konvinkiĝo pri mia malindeco kiom pro + konsilo de miaj kompatemaj profesoroj. Mi forlasis la Seminarion. Mia + patrino estis mortinta: mi havis ankoraŭ malgrandan parton de mia + heredaĵo. Mia vivo fariĝis senzorga revovagado; nezorganta pri estonteco, + kiu estis al mi indiferenta, mi rapide elspezis tion kion mi ankoraŭ + posedis. Mizero min ankaŭ trovis sensenta; mi dormis sub la blua ĉielo, + sub ĉaretoj aŭ sur la urbaj fortikaĵoj; mi lasis malsaton trabori mian + inteston; kaj, kun mokrido sur la lipoj, mi akceptis la panon de l’ + kompato. Kio estis por mi la vivo kaj kio la suferoj de l’ korpo + kompare kun la konsumanta doloro de mia koro? Nenio en la mondo povis min + tuŝi, nenio min veki el mia apatio. Senĉese vidi ŝian bildon antaŭ miaj + okuloj, ŝin enpense alparoli, murmure ripeti la kanton,—tio estis + mia vivo: ĉio cetera estis en mi mortinta.» + </p> + <p> + Nun la junulo silentis unu momenton; li spiregis pro laceco. + </p> + <p> + Monica kapkuŝis sur la tablo kaj kredeble maldolĉe + <!-- p.106 --> ploris, ĉar dum tiu paŭzo oni aŭdis la spiregadon de ŝia + premata brusto. Kurbiĝinte kaj teren rigardante, la kolonelo sidis senmove + sur sia seĝo. + </p> + <p> + La junulo daŭrigis: + </p> + <p> + «Unufoje ankoraŭ, laŭ la konsilo de amikoj, mi provis fortan + kuracilon. Mi verŝis alkoholaĵojn per plengorĝoj en mian korpon, kaj ebria + falis teren.—Nenio, nenio povis al mi helpi; antaŭ miaj malkvietegaj + okuloj staris ankoraŭ ŝia bildo!.... Iun tagon, mi neniam forgesos ĝin, + kiam mi malrapide laŭpaŝis la Meirplacon, mi subite ekvidis ŝin rapide + preterveturantan. Ŝia nedaŭra rigardo kvazaŭ sago traboris mian animon, + mia koro rompiĝis en mia malkvietega brusto; mi svenante falis teren. + Baldaŭ tamen mi povis restariĝi kaj foriri por kaŝi mian maltrankviliĝon + en la izoleco. Vespere mi kuŝiĝis sur ŝarĝveturilo por dormi. Cerbofebro + brulis kvazaŭ fajro en mia kapo; en mia nekonscieco mi renversiĝis de la + ĉaro kaj falis kun la kranio sur la ŝtonojn, tiel ke sangofluo el mi + elŝprucis.—Malriĉa virino akceptis min en sia subtegmenta ĉambro; ŝi + flegis min kvazaŭ patrino; al ŝi mi de nun dediĉas mian vivon. Ŝia dolĉa + kaj sinoferema amo estas trovinta la vojon al mia koro kaj okupanta lokon + flanke de l’ altrudiĝema bildo. Nun mi konscias la eblecon por + <!-- p.107 --> reakiri mian liberecon: mi devas vivi por ami kaj + rekompenci mian novan patrinon. Faru Dio, ke ankaŭ tiu ĉi lasta espero ne + estu vana,—se ne, la tombo, kiu por mi malfermiĝas, punos mian + malestimindan malfortecon. Morgaŭ mi ne plu konos vin, fraŭlino, nek vin, + kolonelo van Milgem! Forgesu vi ankaŭ, ke iu suferis neesprimeblajn + turmentojn pro la rememoro de via infano; mi kvitigas vin pri tio kion vi + al mi ŝuldas. Pardonu al mi, la malfeliĉa frenezulo, la sentimajn vortojn + kiujn mi kuraĝas paroli; se iafoje vi iom interesiĝis je la juna + kamparano, pardonu la senkarnan skeleton kiu sidas antaŭ vi. Kaj vi, + fraŭlino, ho, mi petegas vin, rememoru min en viaj preĝoj, por ke mi trovu + fortojn por mia lasta batalo kontraŭ vi.—Lasu min nun foriri, vi plu + neniam aŭdos nek vidos min.—Adiaŭ, Dio vin superŝutu ambaŭ per + feliĉo!» + </p> + <p> + Dum la elparolo de tiuj ĉi lastaj vortoj, Jan estis leviĝinta kaj volis + alproksimiĝi al la pordo; sed subite Monica restariĝis, ŝi malantaŭen + ĵetis siajn harbuklojn, forigis la larmojn el siaj okuloj, kaj tiam, + etendante la fingron kiel ordonon, ŝi kriis: + </p> + <p> + «Restu! Restu!» + </p> + <p> + Kaj surgenuiĝante kun kunigitaj manoj antaŭ sia patro, ŝi petegis: + </p> + <!-- p.108 --> + <p> + «Ho, patro, pardonu min, pardonu min! Restigu lin, se ne, mi mortos! + En miaj revoj ŝvebis ankaŭ lia bildo; li estis mia frato, mia protektanto, + mia amato! Ho, Dio, li foriras! Nur li povas min savi. Donu lin al mi! + donu lin al mi! Vi ankaŭ verŝas larmojn, vi sentis kion li suferis! Ho, + nur li, aŭ la tombo min posedos! Patro, bona patro, ne lasu min al la + morto! Mi vivos, mi resaniĝos, mi vin benos! Pro la memoro de mia mortinta + patrino, donu lin al mi!» + </p> + <p> + La kolonelo faris subitan movon kaj restarigis sian filinon per la mano; + tiam, kun emociita voĉo, li diris: + </p> + <p> + «Jen estis do la enigmo! Tia koro!—Nu, Monica, estu savita, + mia infano! Li estu via edzo!» + </p> + <p> + Akra krio eliĝis el la brusto de Jan; li unue peze apogis sin sur la seĝo, + sed falis svenante sur la tapiŝon, dum Monica kun etenditaj brakoj al li + kuris. + </p> + <h2> + X. + </h2> + <p> + En la jaro 1831<sup>a</sup>, mallongan tempon post la Revolucio, soldato + marŝis, portante la pafilon sur la + <!-- p.109 --> ŝultro kaj la tornistron sur la dorso, tra la erikejo + inter Moll kaj Desschel. Li baldaŭ alproksimiĝis al granda farmejo, kiu + aspektis kiel kampobieno, kaj montris sian loĝbileton al viro kiu staris + sur la sojlo. Tiu ĉi vokis servistinon, kaj ambaŭ, per amikaj elmontraĵoj, + deprenis de la soldato lian tornistron kaj aliajn necesaĵojn. La juna + militisto miris pri tiu kora akcepto, kaj, frapante la ŝultron de la + kamparano, li diris senceremonie: + </p> + <p> + «Vi militservis, ĉu ne, farmisto?» + </p> + <p> + «Tamen ne,» respondis la kamparano, «sed vi certe trovos + iujn tie ĉi, kiuj povas paroli pri milito kaj bataloj.—Eniru, amiko: + la ŝinko kaj la biero jam staras sur la tablo.» + </p> + <p> + Enirante, la soldato vidis, sidantan apud la angulo de la fajrejo, viron, + kies vizaĝo kaj grizaj haroj tuj inspiris al li respekton. Longa cikatro + tra lia vizaĝo kaj la rubando de la Honorlegio sur lia vesto, vidigis ke + li estas tiu pri kiu la kamparano estis dirinta: «kiu scias paroli + pri milito kaj bataloj». + </p> + <p> + La maljuna militisto salutis la soldaton per bonvolema rideto kaj montris + al li la tablon, kvazaŭ li volus diri: manĝu unue kaj trinku; poste ni + parolos. + </p> + <p> + Dum la soldato plenumis tiun bonan konsilon kaj + <!-- p.110 --> manĝis la al li prezentitajn nutraĵojn, li scivole lasis + vagadi siajn okulojn sur la personojn kiuj estis ĉirkaŭ li.—En la + fundo de la ĉambro virino sidis antaŭ ŝpinrado; apud ŝi staris la viro, + kiun li unue estis vidinta sur la sojlo de la farmdomo. Saneco kaj kvieta + ĝojo heligis ilian vizaĝon, kaj estis kvazaŭ amradio brilis en iliaj + okuloj, ĉiufoje kiam ili unu la alian rigardis. Ĉe l’ alia flanko de + la virino sidis maljunega Avinjo, kiu per siaj rigidaj fingroj ankoraŭ sur + puntkuseno intermovis la plektilojn. + </p> + <p> + Kiam la soldato estis dum kelka tempo direktinta siajn okulojn al tiu + parto de la ĉambro, li aŭdis malantaŭ si strangan kanton, kies neordinara + ritmo lin rigardigis al la fajrejo. Sur ĉiu genuo de la viro kun la + cikatro li nun vidis rajdantan sankoloran infanon,—knabeton kaj + knabineton,—kaj estis dum la kantado, ke la avo rajdigis la + infanetojn. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Baldaŭ la juna soldato interkonatiĝis kun ĉiuj loĝantoj de la farmejo. Li + trovis tiom da dolĉa ĝuado inter tiuj homoj, kiuj ĉiuj ŝajnis kunigitaj + per sama ligilo de amo kaj dankemo, ke, post dumonata restado, li ne povis + sin deteni verŝi larmojn, kiam li estis devigata adiaŭdiri la paceman kaj + feliĉan familion, kiu konsideris kaj amis lin kiel filon. + </p> + <!-- p.111 --> + <p> + Je la momento kiam li, kun la tornistro sur la dorso, estis preta por + foriri, ĉiuj kunhejmanoj venis ĉe la pordon kaj etendis ankoraŭ al li la + manon de l’ amikeco; li, kun malsekaj okuloj, suriris la erikejan + vojon, kaj, post kelkaj paŝoj sin turnante, li kriis kortuŝite: + </p> + <p> + «Adiaŭ, sinjoro kolonelo van Milgem! Adiaŭ, farmisto Daelmans! + Adiaŭ, farmmastrino! Adiaŭ, Avinjo Teerlinck! Adiaŭ!» + </p> + <p> + Alveninte sur la erikejo, la soldato diris al si mem: + </p> + <p> + «Se mi estus verkisto aŭ poeto, mi rakontus tiun strangan historion.—Eble + mi iam fariĝos tia. Nu, nu, sensencaĵo!» + </p> + <p> + Kaj tiam, plirapidigante sian marŝadon, li antaŭenpaŝis laŭ la ritmo de + kanto, kiun li certe estis lerninta ĉe la farmejo. Li kantis: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fero varmiĝas,</span><br /> <span class="i4">Brako leviĝas.</span><br /> + <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!</span><br /> <span + class="i4">Fer’ malmoliĝas,</span><br /> <span class="i4">Kor’ + kuraĝiĝas.</span><br /> + <!-- p.112 --> <span class="i4">Frapu vi, nu!</span><br /> <span + class="i4">Rikke-tikke-tu.</span> + </div> + </div> + <p> + Sinjoro leganto, vi vidas, ĉu ne, ke la juna soldato plenumis sian + promeson? + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <div class="piednoto" id="piednoto4"> + <p> + [4] <i>Westmal</i>, vilaĝo, kiu kuŝas je kvar horoj da piediro + malproksime de Antverpeno, sur la granda vojo al Turnhout, meze de l’ + erikejo. + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto5"> + <p> + [5] <i>Fajrolaboristo</i> estas tiu, kiu, dum la forĝado, turnas la + feron per la prenilo kaj tiel gvidas la laboron. + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto6"> + <p> + [6] Laŭ popola plimallongigo: Driessens, kies domo estas bruldetruita. + (<i>Noto de la tradukintino</i>). + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto7"> + <p> + [7] <i>Erikbuloj</i> estas buloj de mallonga eriko, kiujn sur la tuta + erikeja ebenaĵo oni forigas per fosilo de la supro de la tero. Tiuj + erikbuloj estas bruligataj kiel torfo kaj disĵetas en la aeron + specialan odoron, kiu dum favora vetero antaŭflarigas la erikejon je + mirige granda interspaco. Tiu kiu iafoje loĝis dum kelka tempo en + Kempenlando, povas resti dum dudek aŭ pliaj jaroj de ĝi + malproksimigita, li tamen rememoros la impreson pri l’ odoro de + la erikfajroj. + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto8"> + <p> + [8] Vilaĝo en Kempenlando, al kiu oni sendas la frenezulojn por esti + flegataj. + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto9"> + <p> + [9] Oni nomas <i>Kempenlando</i> la vastan erikejan landon, kiu formas + la nordan parton de Belgujo. + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto10"> + <p> + [10] Multaj maljunaj malaltrangaj personoj faras sian ŝparkaseton en + ŝtrumpo, kiu kutime estas kaŝita sub la tegmentaj tegoloj. + </p> + </div> + <div class="piednoto" id="piednoto11"> + <p> + [11] Arĝenta monero de dekses kaj duona soldoj. + </p> + </div> + </div> + <div id="kolofono"> + <div> + Kun la permeso de la eldonistoj J. Lebègue & C<sup>ie</sup>, + Bruselo, + </div> + <div style="padding-left:10%"> + esperantigis<br /> M. P. + </div> + <div style="margin-left:-10%"> + Februaro 1912<sup>a</sup>. + </div> + <div> + Presejo DE VOS & van der GROEN<br /> ANTWERPEN.<br /> 1912. + </div> + </div> + <div id="tpnotoj"> + <p> + <b>Noto de la tekstpreparinto:</b> + </p> + <p> + Mi korektis kelkajn mispresaĵojn de la originala libro. + </p> + </div> +<pre xml:space="preserve"> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Rikke-tikke-tak, by Hendrik Conscience + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RIKKE-TIKKE-TAK *** + +***** This file should be named 35917-h.htm or 35917-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/5/9/1/35917/ + +Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. +Thanks to the Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for +providing the original book. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + </body> +</html> |