initial commit of ebook 35917HEADmain

1 files changed, 3068 insertions, 0 deletions

diff --git a/35917-8.txt b/35917-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..9a6ee2b
--- /dev/null
+++ b/35917-8.txt
@@ -0,0 +1,3068 @@
+The Project Gutenberg EBook of Rikke-tikke-tak, by Hendrik Conscience
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Rikke-tikke-tak
+
+Author: Hendrik Conscience
+
+Translator: Maria Posenaer
+
+Release Date: April 20, 2011 [EBook #35917]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RIKKE-TIKKE-TAK ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net.
+Thanks to the Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for
+providing the original book.
+
+
+
+
+
+
+
+RIKKE-TIKKE-TAK
+
+HENDRIK CONSCIENCE
+
+
+  el la Flandra lingvo
+  esperantigis
+  MARIA POSENAER.
+
+  Rekomendita de la
+  INTERNACIA UNUIGHO DE ESPERANTAJ
+  VERKISTOJ.
+
+1912
+
+
+
+Tiu chi libro estas havebla che la tradukintino:
+
+Kroonstraat, 45, Borgerhout-Antwerpen
+
+  (Belgujo)
+
+Prezo: Fr. 2.00 (Sm. 0.800)
+
+
+
+
+Antauparolo.
+
+
+Kiam, antau kelkaj monatoj, aperis en la lokaj jhurnaloj la unuaj
+artikoletoj aludantaj la centan datrevenon de la naskigho de
+Conscience, mi sentis min tre felicha esti Esperantistino, kaj tuj
+mi faris projekton: Mi ankau, lau mia maniero, lau mia povo,
+honoros la plej grandan el niaj Flandraj romanverkistoj; mi
+resonigos lian gloran nomon tra la tuta mondo, tradukante,
+Esperanten, unu el liaj verkoj.
+
+Mia elekto ne dauris longatempe. Al la festorganizontoj mi lasas la
+zorgon, rememorigi per brila procesio liajn historiajn romanojn,
+tiujn romanojn en kiuj la Flandraj herooj ghis morto bataladas por
+la akiro au la konservo de siaj plej sanktaj rajtoj. Kaj kiel ajn
+granda estas mia admiro por «la Leono de Flandro», «Jakobo de
+Artevelde», «la Kerloj de Flandro» kaj aliaj epopeoj, mi preferis
+kunvivi kun Conscience pli pacajn okazajhojn, kies scenejo estas la
+erikejo, lia amata Antverpena erikejo. La charma «Rikke-tikke-tak»
+plene nin forportas en tiun regionon, kiun Conscience tiel volonte
+kaj amplene prikantis.
+
+                *       *       *       *       *
+
+La glora autoro de tiu rava verketo kaj de pli ol cent aliaj
+romanoj, preskau chiuj egale belaj kaj kortushaj, naskighis en
+Antverpeno la 3an de Decembro 1812a, en la popola havenkvartalo[1].
+Lia patro, Pierre Conscience, estis Franco el Besançon, kaj servadis
+en la imperiestra shiparo. Trifoje li estis kaptita de la Angloj;
+fine li akiris sian liberecon, kaj enloghighis en Antverpeno, kie
+li funkciis kiel subinspektoro de la imperiestraj konstruejoj. Li
+edzighis kun Flandra virino; ilia unua infano estis Hendrik Conscience.
+
+Malforta, malsaneta estajho estis la knabeto. La familia kuracisto
+antaudiris ke li pene vivos ghis la sepa jaro; sed se li atingos
+tiun dangheran aghlimon, li certe plifortighos. Kaj efektive, ghis
+la agho de sep jaroj, la infano restis terure malforta. Li ne
+kapablis marshi, ech ne per helpo de lambastonoj. Apud la fenestro,
+kushante sur tablo au sidante en alta kusensegho, li pasigis la
+longajn tagojn de sia mizera vivo, dum li vidis la petolajhojn kiujn
+faris sur la strato liaj gajaj samaghuloj.
+
+Du jarojn post la naskigho de Hendrik, dua filo eniris la vivon;
+tute male je la unua, li estis tre forta kaj sana. La patrino plene
+sin dedichis al la kompatinda malsanulo; shi rakontis al li mirigajn
+rakontojn, kiuj aperigis, antau la okuloj de la knabeto, la
+felichan mondon de la angheloj, al kiu li ankau deziris alflugi.
+Kaj la patro, siavice, rakontis impresigajn aventurojn el la
+marmilito.
+
+Intertempe la Napoleona potenco falis, kaj Pierre Conscience,
+senigita je sia funkcio, devis serchi aliajn vivrimedojn. Lia edzino
+starigis spicovendejon, dum li mem achetis difektitajn shipojn, kies
+restajhojn, post malkonstruo, li revendis. Krom tio, li faris
+komercon de malnovaj libroj.
+
+La juna Hendrik trovis baldau plej grandan ghuadon en tiuj
+forlasitaj volumoj, amasigitaj en la subtegmentejo. Komence li nur
+rigardis la bildojn, sed post kiam lia patro lin instruis legi, lia
+spirito des pli vastighis ju pli lia korpo estis malforta. Avide li
+tralegadis tiujn forigitajn literaturajhojn, kiuj, kune kun la
+edukado de lia patrino, naskis en la intelekto de la knabeto tiun
+imagon, tiun fantazion, kiu igas liajn verkojn tiel charmaj.
+
+De post la sepa jaro la knabo plifortighis kaj kun sia frato
+vizitadis la lernejon, kie li faris mirindajn progresojn. Je tiu
+tempo mortis la kara patrino.
+
+La patro lasis grandparte al la Naturo la zorgon korpe kaj spirite
+eduki la infanojn. Ili partoprenis lauplache la ludojn de la
+najbaraj knaboj. Vespere tiuj chi kunighis antau la domo de
+Conscience. Sur la sojlo, meze de siaj kunuloj, la antaudestinita
+infano ekzercis sian imagforton per la rakontado de longaj lokaj
+historioj, kiuj kvazau ensorchis liajn auskultantojn. Kaj chiutage
+la rakontoj plilongighis per novaj, de la rakontanto elpensitaj
+okazajhoj.
+
+Ankau la teatra arto allogis la junan Conscience; dum du jaroj li
+estis fidela vizitanto de tiuj subteraj marionetludejoj, nomitaj
+«Keloj de l' Pulchineloj», en kiuj, po du cendoj[2], oni povis ghui
+chiujn impresojn de teatra prezentado.
+
+Conscience estis dekjara kiam lia patro decidis transloghighi en la
+kamparon; ekster la tiamaj Antverpenaj remparoj, che izola loko
+nomita la «Verda Angulo», li konstruis, per ruboj de shipoj, tute
+simplan lignan dometon. En tiu silenta kaj ripoziga rifughejo, for
+de la urbaj bruoj, la estonta romanverkisto pasigis kelkajn el siaj
+plej belaj jaroj. Tie efektive naskighis en li tiu varma amo al la
+naturo kiu tiel forte montrighas en chiuj liaj verkoj. Pli ol iam
+forlasite al si mem, la knabo estis profunde impresata de la beleco
+de la kamparo, de la melankolia charmo de la Flandraj ebenajhoj.
+Ravate li pasigis la tagojn, observante la vivon de l' bestetoj kaj
+kreskajhoj; chiu mateno alportis al li novan kauzon de admiro: la
+levigho de la suno, la aromricha aero, la fresha roso, la vekigho de
+la birdoj, la kresko de l' burghonoj, la apero de l' folioj, la
+malfermigho de l' florkronoj, la zumado de l' insektoj kaj la
+murmurado de la ventoj; chiuj tiuj impresoj igis Conscience la
+delikata poeto, la paca revulo kaj sincera kredulo, kiu, en sia
+sentema kaj pura animo malfermita al chiuj noblaj sentoj, kreos ian
+tagon tiom da charmaj kamparaj rakontoj.
+
+                *       *       *       *       *
+
+Tri jaroj preterpasis en tiu shajna indiferenteco, kiu tamen tiel
+ege influos la estontecon. Tiam la patro de Conscience reedzighis,
+li vendis la dometon de la Verda Angulo, kaj la tuta familio
+transloghighis al Borgerhout. Infanoj naskighis tiel multnombraj
+ke, malgrau la shparemo de la nova edzino, la laboro de la
+eksmaristo ne plu sufichis por ilin nutri; kaj la malplej junaj
+filoj devis elekti profesion. Hendrik, la malfortulo, la klerulo,
+farighos instruisto, kaj lia pli forta frato, charpentisto.
+
+En tiu tempo ekzistis en Borgerhout iu lernejo, kies direktoro estis
+lerta pedagogo. De li, la juna Hendrik ricevis chiujn necesajn
+konojn, kaj baldau farighis lia helpanto. La direktoro, rimarkinte
+lian neordinaran emon, instruis al li la anglan lingvon. Poste
+Conscience eniris alian instruejon, en Antverpeno, samtempe kiel
+lernanto kaj instruanto, kaj fine, kiel subinstruisto, la tiame tre
+konatan kolegion de S-ro Delin, nur vizitatan de la nobelaj kaj
+richaj knaboj. Multe suferis la juna instruisto pro sia modesta
+ekstermoda vestmaniero. Lia patro pri tiu punkto ne estis milda;
+hejme devis ja manghi la multnombraj gefratetoj.
+
+En tiu instruejo funkciis ankorau Conscience, kiam lin atingis la
+memorindaj okazintajhoj de la jaro 1830a, en kiuj li tuj ageme
+partoprenis. Je la unuaj pafoj, li forlasis sian profesorseghon, kaj
+kuris al la liberigo de la patrujo. En sia verko «la Revolucio de
+1830a», li rememorigas inter aliaj faktoj chiujn okazajhojn de sia
+militista vivo. Multaj el ili estas malgajaj. En la batalo de
+Loveno[3] li estis vundita.
+
+Dum la migradoj de la juna soldato tra Kempenlando, li konatighis
+kun la Flandraj kamparanoj, li pristudis iliajn morojn, kaj
+malkovris, sub la maldelikata suprajho, la noblecon de ilia
+karaktero. Li kunvivis ilian vivon, kaj vespere, che la familia
+tablo, li charmis ilin per sia rakonttalento. Tiu vivado en
+Kempenlando dum lia militservado decidige influos lian estontan
+verkadon.
+
+Dum forpermeso por viziti siajn gepatrojn, li konatighis kun S-ro
+Jan Delaet, kiu al li konigis la literaturon. Ankau Conscience
+volis fari versojn. Reirinte al sia regimento, li, en chiuj liberaj
+momentoj, sin tute dedichis al verkado; li estis la «poeto» inter la
+soldatoj, kaj lia patro kun granda bedauro kaj timo pri l'
+estonteco, eksciis tiun inklinon. Conscience, en tiu tempo,
+versfaris ankorau franclingve, sed tiuj estis nur esploroj sur
+necerta kampo.
+
+                *       *       *       *       *
+
+En 1836a, Conscience povis fine reiri en la civilan vivon. La
+infano nun estis viro, kiun sperto igis forta je korpo kaj spirito.
+Li revenis Antverpenon, en la gepatran domon, kaj vizitis
+seninterrompe la tiamajn junajn pentristojn kaj verkistojn. Li
+amikighis kun Theodoor Van Rijswijck, la Antverpena popola poeto;
+tiu chi incitis lin alighi al la artamanta klubo «Olijftak», kiu
+tiam reprezentis la Flandran skolon en ghia plej nobla celado. Ghiaj
+anoj entuziasme klopodis por la renovigho de Flandro kaj la
+revivigho de nia tiam tiel subpremata gepatra lingvo. Sed por
+farighi ano de tiu societo, la kandidato devis prezenti provajhon.
+Je tiu tempo Conscience estis trovinta malnovan kronikon, priskribon
+de la Nederlandoj, de la Firenzano Guicciardini. Kaj li deziris
+verki skizon pri la disrompado de sanktfiguroj en Antverpeno, en
+1566a. Li komencis franclingve, sed li ne estis kontenta pri sia
+laboro. Senkuraghigite, li forjhetis sian skizon, kiam, preskau
+nekonscie, li skribis la vortojn: «Het was in den jare 1566, ...»
+(Estis en la jaro 1566a). Kaj subite lia plumo kuris sur la papero,
+la frazoj sekvis la frazojn, dekkvin paghoj plenighis. Ili estis la
+antauludo de lia unua verko «Het Wonderjaar» (la Jaro de l'
+Mirindajhoj).
+
+La legado de tiu unua chapitro naskis grandan entuziasmon che la
+klubanoj. Kaj sammaniere, chapitro post chapitro, la malgranda provo
+farighis fama historia romano. Dank' al la helpo de malavaraj
+amikoj, ghi povis esti presata (1837a).
+
+Sed intertempe la juna verkisto devis vivi. Lia patro, kiel Franco,
+bedaure estis observinta lian eniron en la Flandran literaturmovadon.
+«Mia patro forgesis,» diris Conscience mem, «ke mia patrino estis
+Flandranino, ke mi estis edukita flandre kaj kreskis inter
+Flandranoj en la Flandra lando. Li tiel ofte kaj akre al mi
+riprochis mian personan inklinon, ke mi fine forlasis la gepatran
+domon kaj enloghighis en gastejo. Tiam, senigite je chiuj vivrimedoj,
+mi danke akceptis oficeton che la provinca administracio. Tage mi
+kunmetis ciferojn, kaj nokte mi verkis novajn librojn.»
+
+Kaj efektive, la sukceso de «la Jaro de l' Mirindajhoj» lin estis
+incitinta verki duan volumon, «Fantazio» (prozajhoj kaj versajhoj),
+kaj tuj poste la faman «Leono de Flandro», lian chefverkon.
+
+Tie chi mankas al ni la loko por, pashon post pasho, sekvi
+Conscience kiel homon kaj verkiston. Ni diru nur ke komence li
+renkontis multajn malfacilajhojn en la batalo por la vivo. Premita
+de mizero, li ech dubis pri sia talento, kaj farighis ghardenisto
+che sia amiko, la tiam tre konata kulturisto Van Geert. Sed
+ghardenisto li ne restos, almenau ne en la kulturejo de Van Geert.
+Li kreskigos florojn, belajn florojn literaturajn, en la ghardeno de
+la malfelicha Flandro!
+
+Post belega funebra parolado, de li farita, flandralingve, che la
+tombo de la Direktoro de l' Akademio de Belartoj, Conscience estis
+komisiita de la Registaro por verki Historion de Belgujo. Je la sama
+tempo li farighis registristo che la Akademio; dum dekkvar jaroj li
+okupadis tiun funkcion.
+
+En la jaro 1857a, Conscience transloghighis al Kortrijk (Okcidenta
+Flandro, apud la Franca landlimo), kaj funkciis tie dum dek jaroj,
+kiel distrikta komisario. Malbona vento estis blovinta el la Sudo;
+senditoj de Napoleono IIIa propagandis che la limloghantoj por
+aligho al Francujo. Tial la Ministro pri Internaj Aferoj sendis en
+tiun regionon la patrujaman Conscience, la konvinkitan Flandranon,
+kies popolaj rakontoj devos pli ol chio alligi la loghantojn al ilia
+patra tero.
+
+En 1868a, Conscience estis nomata konservisto de la Reghaj Muzeoj
+de Belartoj, en Bruselo. Antaue oni estis lin nominta profesoro pri
+Flandra literaturo che la Universitato en Gent, sed Conscience estis
+rifuzinta tiun altan profesion, char li timis, ke la okupado de la
+romanverkisto malutilos al tiu de la profesoro.
+
+                *       *       *       *       *
+
+Pri la verkaro de Conscience, ni ripetos kelkajn vortojn diritajn de
+la autoro mem:
+
+«Mi volis igi chiujn miajn librojn legataj de la popolo. Verkante,
+mi chiam prenis kiel provilon la intelekton kaj la edukadon de la
+simplaj homoj. Mi nenion skribis, kion la popolo ne povis kompreni.
+Chiam mi evitis flati la pasiojn kaj plibeligi la malvirtojn, por
+prezenti malbonajn agojn kiel plachajn kaj allogajn.»
+
+Kaj efektive la popolo legis la librojn de Conscience, kaj ghi amis
+la verkiston kaj la homon kiu donis al ghi tiun noblan ghuadon.
+Neniu autoro spertis saman popularecon. En la plej malgrandaj
+vilaghoj de Kempenlando, de Flandro au Brabanto, chie kie aperis
+Conscience dum siaj multnombraj esplorvagadoj, chie li tuj estis
+rekonata kaj aklamata, kaj oni citas multajn anekdotojn pri tiuj
+improvizitaj elmontroj.
+
+Liaj simplaj rakontoj charmis ne nur la Flandrajn gelegantojn. La
+plimulto el ili estis sinsekve germanen, anglen, italen kaj francen
+tradukataj. Kiam aperis la centa libro de Conscience, en 1881a,
+grandaj festoj estis organizitaj en Bruselo; el chiuj partoj de la
+lando alvenis societoj por honori Lin kiu igis sian popolon legi.
+Kaj la urbo Antverpeno sciigis ke ghi starigos lian statuon. Du
+jarojn poste, la bildo estis inaugurata, dum, en Bruselo, la granda
+homo, morte malsana, kushis sur sia lito.
+
+Antau ol turni tiun finan paghon el la vivo de Conscience, ni diru
+ankorau kelkajn vortojn pri lia familio. En 1842a li estis
+edzighinta kun la Antverpenanino Maria Peinen. Sinjorino Conscience
+diris ofte pri sia edzo: «Li estas la plej bona el la homoj. Neniam
+mi audis de li malafablan vorton.» Du filoj kaj unu filino
+naskighis, la tuta ghojo de la gepatroj. Kaj terura sortfrapo
+forrabis samtempe la du knabojn. Tifusa epidemio regis en la
+chefurbo. La pli juna filo malsanighis. Kaj la alia, dudeksepjara,
+lau la konsilo de la patro forlasis Bruselon por eviti la infekton.
+Sed baldau alvenis telegramo: «Venu baldau, Hildevert estas
+mortanta.» Kaj la malfelicha patro alvenis nur por fermi la okulojn
+de sia filo. Alia telegramo lin revokis Bruselon. Du tagojn poste,
+la dekdujara Hendrik ankau estis mortinta.
+
+Post tiu kruela frapo, la granda verkisto restis kvazau neniigita.
+Lia famo, lia gloro, al kiu ili ankorau utilus! Kaj chiujn
+memorajhojn, manuskriptojn, admiresprimojn de eminentuloj el la tuta
+mondo, li pro malespero forbruligis.
+
+Lia filino, Maria, edzinighis kun la konata Flandra poeto Antheunis,
+kaj iliaj charmaj gefiloj plibeligis la lastajn jarojn de la avo.
+
+Ili chirkauis lian mortliton, kiam, la 10an de Septembro 1883a,
+la granda geniulo elspiris la lastan spiron.
+
+La urbestraro de Antverpeno lin enterigis kvazau princon. Imponanta
+monumento staras sur la tombo de la granda homo, sed pli grandan
+monumenton li havas en la memoro de la Flandra popolo, kiu dankas al
+li la rehonorigon de sia lingvo kaj la realtighon de Flandro.
+
+                *       *       *       *       *
+
+Kaj nun, cent jaroj preterpasis de post la naskigho de la malsaneta
+infano en la Pompstraat, tiu infano kiu farighis unu el la plej
+famaj inter la Antverpenanoj. Kaj Antverpeno lin prifestos. Brila
+procesio traveturos la chefajn stratojn de la urbo. Chiu charo
+reprezentos ian karakterizan paghon el liaj verkoj. Lia tuta verkaro
+estos lukse eldonita. Kantato resonigos per dolchaj sonoj lian
+memoron. Povu ankau chi tiu tradukajho de unu el liaj plej belaj
+idiliaj rakontoj porti ghis malproksime, tra la tuta Esperantista
+mondo, la gloran nomon de nia kara Conscience!
+
+  Marto 1912a.
+  M. P.
+
+
+PIEDNOTOJ:
+
+[1] Chiujn detalojn pri la vivo de la granda verkisto mi
+cherpis el la libroj: «Hendrik Conscience», de George Eeckhoud,
+flandren tradukita de W. D. Leen, kaj «Het leven van Hendrik
+Conscience aan het volk verteld» (La vivo de Hendrik Conscience
+rakontata al la popolo), de A. Hans.
+
+[2] fr. 0.04 = Sm. 0.016.
+
+[3] Leuven--Louvain.
+
+
+
+
+Rikke-Tikke-Tak
+
+
+
+
+I.
+
+
+Ne estas antau longe kiam mi vizitis la farmbienon, en kiu
+komencighas la rakonto de Rikke-tikke-tak; ghi staras ankorau inter
+Desschel kaj Milgem, je dekduo da mejloj orienten de Antverpeno, kaj
+estas enloghata de terkulturistoj, kiuj apenau memoras la nomon de
+Jan Daelmans.
+
+Kiel ajn pentrinda estas tiu domo, ghi tamen prezentas nenion
+rimarkindan: sempervivoj kaj muskoj verdigas ghiajn bruletigitajn
+tegmentojn; ghiaj elpecetighintaj muroj sin kashas malantau
+karesanta foliajho; porkoj saltetas apud la sterkamaso inter
+kokbirdoj kaj kolomboj, kaj pli malproksime, en la bovejo, oni vidas
+tri brilpurajn bovinojn kiuj machadas molajn trifoliojn...
+
+Sed plej belaj apud la izolita farmdomo estas la nemezurebla
+erikejo kiu etendighas laulonge de ghia fasado ghis malproksime
+trans la horizonto; la rivereto, kiu malantau ghia florghardeno
+alrapidas al la marchherbejoj,--kaj la verdaj aleetoj de alnoj kaj
+salikoj, kiuj akompanas la fluon de l' arghentsimila erikejvejno;
+ankau la senlima blua chielo, la mistera zumetado de la griloj kaj
+la amema kantsonorado de l' birdoj, kiuj elektis tiun izolitan
+farmejon kiel patrujon kaj ripozejon.
+
+                *       *       *       *       *
+
+Okazis dum frua mateno de la jaro 1807a; la sundisko ne jam
+levighis super la erikeja ebenajho, kaj apenau oni audis jen kaj
+jen birdon ekkantantan la antauludon de la belega matenkanto de l'
+naturo. Ankau en la interna chambro de l' farmejo regis ankorau
+profunda noktsilento; nur fajreto brulis kraketante en la vasta
+fajrejo; la horlogho daurigis sian senripozan tiktakon, kaj pli
+malproksime en duonombra angulo, bruetis la unutona ronkado de
+shpinrado.
+
+Apud tiu shpinilo trovighis knabino kun stranga eksterajho. Lau sia
+vizagho, shi shajnis proksimume deksesjara; shia vestajho estis ne
+senmakula, ech plighustadire senzorga; sed la esprimo de shia pura
+vizagho havis ion fremdan, ion noblan, kiu kaptis la atenton de l'
+observanto kaj neeviteble, per movo de kompato, lin altiris al la
+knabino. Bela oni ne povis shin nomi; shi estis ja pala kiel
+travidebla marmoro, kaj shiaj gagatnigraj okuloj,--kiam de sub la
+longaj okulharoj ili jhetis fajrersimilan rigardon,--shajnis
+maldolchaj kaj malagrablaj. Sed venis ankau momentoj, dum kiuj shi,
+kvazau frenezulino, lasis malrapide kaj submetighe vagadi la
+malviglan pupilon;--dum kiuj shia vizagho kovrighis per gaja rideto,
+kvazau en shia koro parolis vocho ghojiga;--kaj tiam, tiam shi
+estis bela kiel alabastra bildo de l' velkanta floro, kiu malfermas
+ankorau sian kalikon por la suno, kvankam la vermo jam tramordetis
+ghian radikon.
+
+De antau unu horo shi sidis tie antau la shpinrado, kvazau shi
+estis parto de la ilo, tiel neatente shi shovis la linon inter siaj
+fingroj: profunda revado shin estis chirkauinta en nubo; la materia
+mondo estis por shi malaperinta kaj nun chiela ghojo brilis sur shia
+vizagho.
+
+Kia ghojiga penso suprenighis tiam el shia koro ghis shia ridanta
+vizagho? Shi mem ne sciis.--Vidu, shi malfermas sian belan bushon:
+shi kantas! Rava devas esti tiu kanto, se ghi esprimas shian
+emocion; shia vocho estas dolcha kaj preskau neaudebla kiel la
+malproksima sono de arghenta trinkpokalo; sed fremda kaj stranga
+estas shia saltetanta kantajho,--shi kantas:
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fero varmighas,
+      Brako levighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+Kaj tiam shi denove enighas en sian misteran meditadon.
+
+Dum la junulino, kun klinita kapo, tie sidis antau la shpinilo, kaj
+en memforgeso shajnis enprofundighinta, maljuna virino venis de la
+shtuparo en la chambron. Lau la mastra rigardo kiun shi direktis al
+la estingita fajro kaj al la knabino, shi povis esti neniu alia ol
+la farmmastrino. Shia okulo tuj flamis pro kolero, kaj, irante al la
+revanta knabino, shi donis al shi tiel fortan vangofrapon, ke la
+surprizita revantino preskau falis de sia segho.
+
+«Kio!» kriis la farmistino. «Vi mallaboremulino! Ekbruligu la
+fajron! Rapide, au mi prenos bastonon por veki vin, mallaborema
+kreajho!»
+
+La junulino starighis kaj iris al la fajro, por plenumi la brutan
+ordonon de la farmestrino; shi kredeble estis alkutimigita de longe
+je tia kruela agmaniero, char shia marmorsimila vizagho atestis nek
+doloron, nek suferon; nur sur unu el shiaj vangoj ardis rugha
+makulo, kiu sufiche montris ke la ricevita frapo shin estis dolore
+kontuzinta.
+
+Tuj kiam la farmmastrino vidis la fajron flamantan sub la kaldrono,
+shi iris al la shtuparo kaj kriis kiel eble plej laute:
+
+«Levighu, vi mallaboremuloj! au mi venos por malsuprenirigi vin,
+dormuloj! Nu, Trien, Barbel, Jan! levighu, estas la kvara!»
+
+Malmultajn minutojn poste la vokitoj venis malsupren. Koncerne la du
+knabinojn, ili estis la filinoj de la mastrino kaj eble estis iom
+malpli ol dudekjaraj; cetere, same kiel la plimulto el la
+kamparaninoj, ili estis vastkorpaj kaj fortikaj, sen ia distingigho.
+
+La knabo, kiun lia patrino estis nominta Jan, ne havis pli ol deksep
+jarojn. Lia vizagho havis trajtojn maldelikatajn, sed estis regula
+kaj vira; liaj esplorantaj rigardoj kaj movighema vizagho atestis,
+ke, kvankam la naturo ne donacis al li grandan inteligentecon, li
+estis tamen bela kaj vigla knabo. Liaj bluaj okuloj kaj longaj
+blondaj haroj metis sur liajn vizaghtrajtojn stampon de boneco kaj
+de dolchaj sentoj, kiuj efektive kushis en lia koro.
+
+Li sola iris al la knabino, kiu staris apud la fajro, kaj diris al
+shi per mallauta vocho:
+
+«Bonan matenon, Lena!»
+
+Al tio vocho ankorau pli mallauta respondis:
+
+«Bonan matenon, Jan. Mi dankas vin.»
+
+Antau ol chiu en la farmejo iris al sia laboro, la kafo estis
+metata sur la tablon, kaj la farmmastrino detranchis por chiuj
+iliajn buterpanojn. La juna Lena ricevis kiel sian porcion pecon da
+pano, kiu ne estus suficha por satigi infanon. Tamen, shi ne shajnis
+tion rimarki, kaj ech shiaj okuloj ne plendis pri la krueleco de la
+mastrino. Jan rigardis Lena kun profunda kompato; kaj kiam li
+rimarkis ke la pano de la knabino estis preskau tute manghita, li
+anstataumetis parton de sia pano, chiufoje kiam lia patrino estis
+deturninta la okulojn.
+
+Post la matenmangho Jan eliris el la domo kun siaj fratinoj por
+komenci la chiutagan laboron. Lena restis che la farmejo kun la
+mastrino, por stari kun shi apud la buterbarelo, dum la hundo turnos
+la radon.
+
+Tuj kiam la lakto estis vershita en la barelon kaj chio estis preta
+por la buterfarado, la mastrino eliris por irigi la hundon en la
+mashinon, sed trovis ghin mortinta en sia ejo. Tiam shia malbona
+furiozo ne plu havis limojn, shi enkuris kvazau frenezulino, frapis
+la malfelichan Lena sur la vizaghon, shin pushis en la chambron, kaj
+nur tiam kriis:
+
+«La hundo estas mortinta, vi knabinacho! Vi hierau ne donis al ghi
+nutrajhon; sed mi lernigos tion al vi. Chi tien!...»
+
+Kaj tiam shi rekomencis tre kruele frapi la silentantan junulinon,
+dum shi ekkriis:
+
+«Silentu ghis kiam vi krevos, obstina azenino! Chu vi parolos? Au
+mi disrompos al vi brakojn kaj krurojn!»
+
+«Mastrino,» diris Lena, kvazau indiferente, «mi hierau donis
+manghajhojn al la hundo. La telero staras ankorau plena antau ghia
+kagho.»
+
+«Kiel, la telero plena?» kriegis la farmmastrino. «Hipokritulino!
+Hodiau matene vi metis la nutrajhon en la teleron. Chu vi pensas ke
+mi ne konas viajn ruzojn? Sed vi pentos tion. Nun vi mem kuros en la
+butermashino. Antauen! kaj rapide al la rado!»
+
+Vershajne tia nova malbonago kauzis al Lena grandan timon, char shi
+ektremis en chiuj membroj, kaj staris meze de la chambro kun klinita
+kapo kaj pendantaj brakoj, kiel kondamnitino, kiu estas kondukota al
+la eshafodo. Tamen, shi ne diris unu vorton.
+
+La pacienca submetigho de la knabino ne plachis al la farmmastrino:
+pro sia subpremata furiozo shi tiris branchon el la branchfasko kiu
+kushis apud la fajrejo, ghin levis, kvazau shi per ghi volus frapi
+Lena sur la kapon, kaj ripetis sian ordonon:
+
+«Nu, rapide al la butermashino! Chu vi iras au ne?»
+
+Lena malrapide fleksighis sur ambau genuoj, petege etendis la
+manojn, direktis siajn nigrajn okulojn ploreme al sia persekutantino
+kaj diris:
+
+«Ho, kompatu min! Mi kuros en la mashino; sed, pro Dio, ne plu frapu
+min!»
+
+Je tiu momento, la pordo vivege malfermighis, kaj Jan rapide eniris
+en la chambron; li kuris al Lena, shin restarigis kaj diris kun
+subpremata kolero al sia patrino:
+
+«Ho, patrino, kiel vi kapablas esti tia? Estas chiam same: mi neniam
+povas iri al la kampo, ne audante vin alkriegi kaj insulti tiun
+malfelichan Lena kvazau beston. Se vi nepre volas shin mortigi,
+mortfrapu shin per unu frapo! Chu vi do ne vidas, ke shi estas
+malsana kaj ftizas?...»
+
+Je tiuj lastaj vortoj larmoj shprucis el la okuloj de la knabo, kaj
+li aldiris petante:
+
+«Ho, patrino, lasu shin trankvila! Se ne, mi diras tion al vi: kun
+la unuaj soldatoj, kiuj preterpasos, mi kuniros, kaj plu neniam vi
+revidos min!»
+
+«Mi diras ke shi kuros en la buterigilo! Tio lernigos al shi pereigi
+la hundon!» kriis la farmmastrino.
+
+«Kion vi diras, patrino?» kriis Jan kun timo kaj indigno. «Shi?
+Lena? kuri en la buterigilo! Ho, ho, patrino, tio estas troa.
+Rapide, diru al mi, chu vi forlasas tiun malbonan ideon,--rapide,
+rapide!»
+
+«Vidu lin tremantan, la frenuzulon!» diris la patrino moke ridante.
+«Kaj kion vi farus?»
+
+«Auskultu, patrino,» respondis Jan kun seriozo, kiu faris grandan
+impreson sur la farmmastrinon, «se Lena iras en la butermashino,
+tiam mi foriras de tie chi, ech se vi min ligus per katenoj....
+Kredu min, patrino, au mi tion jhuros per terura jhuro!»
+
+Nun la mastrino ankau tremis pro subpremita kolero; kauzis al shi
+frenezan furiozon, ke shi devis klinighi antau la minaco de sia
+filo. Li estis la sola viro en la farmejo, kaj havis jam sufiche da
+fortoj kaj sperto por plenumi en la terkulturo la taskon de sia
+mortinta patro. Lia foriro estus la ruinigho de la farmbieno.--Dum
+la mastrino klinigis la vizaghon de la junulino per siaj flamaj
+rigardoj, shi kriis:
+
+«Nu, ke shi tiam foriru el mia cheesto. Levighu, mallaboremulino!
+kun la blanka bovino al la vojrando--kaj ke mi ne plu vidu vin
+antau la kvara, au mi maldolche trafos vin!--Kaj vi, Jan, diru al
+Trien, ke shi venu por buterigi.»
+
+Lena eliris malrapide el la chambro por preni la bovinon el la
+stalo. Alveninte che la pordo, shi turnis la kapon kaj jhetis el
+siaj brilantaj nigraj okuloj malrapidan kaj malviglan rigardon al
+Jan, kvazau shi volis diri:
+
+«Dankon, dankon,--vi protektas mortantinon! Mi preghos por vi kiam
+mi estos alveninta en la chielo.»
+
+
+
+
+II.
+
+
+Jen marshas Lena kun la bovino por serchi laulonge de la rivereto
+la forgesitan herbon. Shi kondukas la beston per la shnuro kaj
+promenas malrapide antau ghi sur la vojeto. Alveninte che loko, kie
+la erikejo limtushas la malaltajn marchterojn, kaj estas samtempe
+ombrita de alnarbetoj kaj movighantaj juniperoj, Lena deflankighas
+kelkajn pashojn de la vojeto. Tie chi staras fago, kiu eble estis
+semita de birdo; char kiel ajn malproksimen oni povas vidi, oni ne
+plu renkontas foliajhon similan al ghia. Che la piedo de la alta
+fago, Lena eksidas teren; shi profunde klinas la kapon, senmove
+rigardas malsupren, ellasas la shnuron kaj refalas en sian kutiman
+revadon.
+
+Nun, en la libera aero, sub la nemezurebla chielo, shi desharghas
+sian koron de l' entenita malghojo; shia busho ne plendas, neniu
+sopiro eliras el shia brusto; sed mallauta fluo de brilantaj
+akvoperloj rulighas sur shiajn genuojn. Longe, tre longe dauras
+shia doloro; tamen, shiaj larmoj iom post iom malpliighas, kaj fine
+shi relevas la kapon. Shi direktas sian malsekan pupilon chielen kaj
+kantas, kvazau shi sendus preghon al Dio:
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fero varmighas,
+      Brako levighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+Kion do povis en la busho de Lena signifi tiu mistera kaj stranga
+kanto? Vane oni pri tio demandus al shi klarigon; char shi mem estis
+nekonscia kial shiaj lipoj, sen shia scio, konstante ripetis la
+saltetantajn vortojn de la kanto. Shi ankau ne memoris ke iu estus
+iam antau shi kantinta la kanton, kaj ech kredis ke ghi, sen
+antaua kauzo, kun rimo kaj ritmo estis formighinta en la fundo de
+shia koro. Ghi nun estis parto de shia mistera estajho, kiel dua,
+nur por shi komprenebla vocho; kvankam la kanto nenion klaran
+esprimis al shia spirito, shi tamen amis ghin kiel richan fonton de
+konsolo kaj plidolchigo de sia sufero, kaj shi kutimis, en chiuj
+momentoj de ghojo au malghojo, ghin uzi kiel esprimon de siaj plej
+profundaj emocioj.
+
+Tiel potenca estis la kanto sur shian propran animstaton, ke shi,
+post kiam shi estis ghin diversfoje kaj kun pli kaj pli gaja tono
+ripetinta, shajnis tute forgesi ke shi estis destinita por perei kaj
+morti sub kruelaj agadoj. La sorcha Rikke-tikke-tak lumigis shian
+vizaghon per ripozo kaj paco; shi tiam malrapide levighis, kondukis
+la bovinon iom antauen al pli tauga vojrando, kaj trakuris la
+erikejon ghis sabla monteto, kiu iom pli malproksime altighis super
+la nemezurebla ebenajho.
+
+Sur la supro de tiu nuda sablomonto, estis enpremita la formo de
+sidanta homa korpo. Sendube Lena tre ofte vizitis tiun lokon; char
+shi nun ankau sidighis sur la teron kiu portis la premsignon de
+shia korpo. Kun antauenklinita kapo, kun la malstrechitaj brakoj
+sur la genuoj, shi direktis sian nigran pupilon al bluighanta punkto
+che la senlima horizonto.
+
+De tiu punkto, eble malproksima urbo, shajnis eliri vojo, kiu kun
+chiuspecaj kapricaj kurbighoj trazigzagis la erikejon kaj, flanke de
+la farmejo, perdighis en la marchherbejoj. Al la apenau videbla
+komenco de tiu vojo la okuloj de Lena estis senmove direktitaj; shi
+tie sidis kiel la orfino de l' fishkaptisto, kiu de la supro de la
+dunoj superrigardas la kvietan maretendajhon kaj kun timeganta koro
+atendas barkon kiu neniam plu revenos! Sed ne estis tute same por
+Lena; shi ankau atendis ion, sed ne sciis kiun nek kion shia koro
+deziras. Shi, vere, chiam rigardadis sur la vojon, kaj eble kushis
+en shi la sekreta espero, ke lau tiu vojo alvenos savonto; sed shi
+konis neniun en la mondo; centoj da vojaghantoj povus preterpasi, ne
+vekante shian atenton. Chu shi do estis freneza? Ho, tute
+ne,--kvankam la filinoj de la farmmastrino shin nomis la
+frenezulino.
+
+Pro senchesa doloro kaj sub la premegado de l' malbona akcepto, Lena
+estis al si kreinta vivmanieron por si mem. Shiaj nekomprenitaj agoj
+shajnis ja ofte porti la stampon de l' frenezeco; kaj tamen, pro tiu
+senchesa pripensado, shia spirito estis delikatighinta, kaj shia
+imago estis akirinta mirindan potencon. La sekretaj emocioj, kiuj
+suprenighis el shia brusto, neniel estis detruintaj shian jughadon;
+shi pripensis kaj meditis chion kio al shi okazis, sed la rezulto de
+shia pensado chiam en shi restis enfermita. Por kio utilis al shi
+inteligenteco kaj prudento? Chu shi ne estis destinita al certa
+konsumigho?
+
+La suno jam lumigis la okcidentan deklivon de l' sablomonteto; jam
+estis de longe posttagmezo, kaj Lena sidis ankorau tie, direktante
+sian fiksan rigardon al la bluighanta punkto. Shi malsatis kaj tion
+ja sentis; shiaj intestoj certe dolore sin sentigis... Sed shi
+restis sidanta.
+
+Je tiu momento juna kamparano penetris singarde tra la alnarbetaro,
+laulonge de l' rivereto; kelkfoje li deturnis la kapon al la
+farmejo, kvazau li timis ke oni vidos lin, kaj fine alvenis che la
+fago, kie la junulino estis vershinta siajn larmojn.
+
+Tiam, sin turnante al la sabloduno, li metis ambau siajn manojn al
+la busho, por doni al sia vocho difinitan kaj limigitan direkton,
+kaj kriis:
+
+«Lena! Lena!»
+
+La knabino levighis kaj alproksimighis kun malrapidaj pashoj al la
+juna kamparano, kiu per la fingro montris al shi, ke shi sidighu
+apud li. Tiam li prenis de sub sia kitelo tranchajhon da nigra pano
+kaj pecon da lardo, distranchis tiun chi lastan per sia tranchilo en
+pecetojn sur la panon, kaj, ghin prezentante al la junulino, li
+diris mallaute, dum li metis krucheton da biero kontrau
+juniperarbeton:
+
+«Lena, jen manghajho kaj trinkajho.»
+
+La junulino lin rigardis kun profunda dankeco kaj komencis efektive
+manghi la nutrajhon, dirante per mallauta vocho:
+
+«Jan, Dio vin rekompencos, char vi protektas min en mia mizera vivo.
+Dankon pro via dolcha amikeco.»
+
+Intertempe la brusto de la juna kamparano estis premita de doloro;
+li nenion diris, kaj rapida larmo fluis el liaj bluaj okuloj, ghis
+kiam Lena, finmanghinte, metis sian manon sur lian shultron kaj
+komencis kun li la jenan interparoladon:
+
+«Jan, mia bona amiko, ne chagrenighu pro mi. Viaj larmoj pli doloras
+min ol la frapoj de via patrino.»
+
+«Pardonu shin pro mi. Char se vi mortus ne preghinte por shi, ho,
+tiam post chi tiu vivo ne estus por shi chielo... Shi estas tamen
+mia patrino, Lena. Pardonu do al shi.»
+
+«Estas nenio por al shi pardoni, Jan; en mi ne estas malamo, ech ne
+memoro pri la sufero. Mi jam chion forgesis.»
+
+«Ne trompu min, Lena. Kiu povas forgesi tiajn malbonajn agadojn?»
+
+«Mi jam pli ol unu fojon diris tion al vi, kaj vi ne komprenas min,
+char mi mem ne komprenas kiamaniere mi vivas. Dum oni man- kaj
+piedfrapas min, mia korpo sentas ja doloron, sed mia spirito restas
+libera, kaj ghi daurigas revadi pri io duba kaj nekonata, kio
+preterflugas antau miaj okuloj, kaj karesas min. Tiuj revoj estas
+la nutrajho de mia animo;--per ili mi chion forgesas: ili parolas al
+mi pri alia, pli bona vivo kaj kredigas al mi, ke mi ne chiam restos
+orfino. Chu Dio en la chielo farighos mia patro, au chu mi revidos
+mian patrinon, antau ol morti? Mi ne scias!»
+
+«Viaj gepatroj estas mortintaj, Lena. Mia patrino ofte diris tion
+al mi. Sed pro tio ne estu malgaja: vidu miajn brakojn, kiel fortaj
+ili jam estas! Ankorau kelkajn jarojn, kaj mi estos viro. Ho, vivu
+ghis tiu tempo, Lena! Mi laboros por vi de l' mateno ghis la
+vespero, ech se mi eterne devus esti via servisto.»
+
+«Mia servisto, vi!... Tio ne okazos, Jan. Rigardu mian vizaghon, kaj
+diru, kion vi vidas en miaj travideblaj vangoj?»
+
+La juna kamparano metis ambau manojn antau sian kapon, kaj diris
+enbushe kun dolora ekghemo:
+
+«La morton, la morton!»
+
+Longa silento regis nun sub la tremetantaj juniperoj, ghis kiam Jan,
+prenante la manon de Lena, shin jene alparolis:
+
+«Lena, vi neniam konis viajn mortintajn gepatrojn; de via infaneco
+vi estis edukata de mia patrino, kaj vi travivis pli da sufero kaj
+doloro, ol dek homoj povus elporti. Se tio daurus, vi mortus, mi
+tion konfesas kun plorantaj okuloj; sed se de nun oni lasus vin
+trankvila kaj bone agus al vi, chu vi ne daurigus vivi?»
+
+«Daurigi vivi?» ripetis Lena, «kiu konas la horon de sia morto? Mi
+komprenas kion vi volas fari.--Kial pro mi eksciti vian patrinon kaj
+altiri sur vin shian malamon?»
+
+«Kial!» kriis Jan kun duonkolera esprimo. «Kial? Ho, mi nescias;
+sed, kredu min: se vi havas fiksan ideon, revon, kiu tute plenigas
+vin, mi ankau havas ideon, kiu chiam akompanas min, che la plej
+peniga laboro same kiel dum la plej profunda dormado. Tiu ideo,
+estas ke mi devas kompensi por vi la malbonajhojn kiujn faris al vi
+mia patrino. Ho, Lena, mi ne parolas tiel bele kaj konvinke kiel vi;
+sed, pro Dio, ne dubu pri tio: de post la tago de via morto Jan ne
+plu laboros, kaj baldau, en la tombejo, li kushos sub la tero apud
+vi! Kaj se vi demandus min kial, mi ne povus doni al vi klarigon.
+Sub mia kitelo batas koro kiu sentas chi tion: vi estas malfelicha
+orfino,--tio al mi sufichas. Daurigu do vivi, Lena, ghis kiam mi
+estos plenkreska kaj plenagha; tiam mia laboro...»
+
+«Hejmen kun la bovino!» subite kriis de malproksime minacanta vocho.
+
+Jan levighis, rigardis petegante en la okulojn de Lena kaj malaperis
+inter la alnarbetaro, dum li dolche diris:
+
+«Mi tuj venos al la farmejo. Iru kviete, shi ne frapos vin!»
+
+Lena prenis la bovinshnuron en la manon kaj enpashis malrapide la
+vojeton al la farmejo.
+
+
+
+
+III.
+
+
+En la vilagho Westmal[4] staris malgranda forghejo, en kiu kvar
+viroj, la mastro kaj tri laboristoj, sin okupis pri diversaj
+forghlaboroj. Tiom kiom ebligis la bruo de l' fajliloj kaj marteloj,
+oni tie parolis pri l' imperiestro Napoleono kaj pri liaj grandaj
+agoj. Unu el la helpantoj, al kiu mankis du fingroj de la maldekstra
+mano, jhus komencis gravan rakonton el la milito de Italujo, kiam
+subite du rajdantoj haltis antau la forghejo, kaj unu el ili kriis
+al la forghistoj:
+
+«Chi tien, amikoj! oni hufnajlu mian chevalon!»
+
+La laboristoj rigardis scivole la du fremdulojn, kiuj nun desaltis
+de siaj chevaloj. Oni facile povis rimarki ke ambau estis
+militistoj, char unu el ili havis profundan cikatron tra sia vizagho
+kaj portis rughan rubandon sur sia vesto; la alia, kvankam ankau
+vestita per richaj burghaj vestajhoj, shajnis submetita al li kaj
+prenis la bridon de lia chevalo, kun la demando:
+
+«Che kiu piedo, kolonelo?»
+
+«Antaue, maldekstre, leutenanto!» estis la simpla respondo.
+
+Dum unu el la helpantoj prenis la chevalon kaj ghin kondukis en la
+hufstalon, la kolonelo eniris la forghejon, ghin atente
+chirkaurigardis kaj prenis lauvice diversajn laborilojn en la
+manon, kvazau li provis rekoni kelkajn da ili. Kaj efektive li
+baldau trovis kion li serchis: per unu mano li tenis nun pezan
+prenilon kaj per la alia martelon, kaj rigardis tiujn ilojn kun
+nekomprenebla rideto, kiu tiel mirigis la laboristojn, ke ili restis
+kun malfermita busho rigardantaj la fremdulon.
+
+Intertempe la fero estis metita en la fajron; la balgoblovilo
+ghemis, kaj brilaj fajreroj chirkauis la flamajn karbojn. La
+laboristoj staris pretaj, kun la marteloj en la manoj; la mastro
+prenis la feron el la fajro kaj komencis la lauritman forghbruadon.
+
+Tiu gaja muziko shajnis tre emocii la kolonelon; li auskultis kun
+ghoja esprimo sur la vizagho, kvazau alloga kordludado sonis en
+liaj oreloj. Tamen, kiam oni estis tuj deprenonta la hufferon de l'
+amboso, por provi ghin che la piedo de la chevalo, fierega malshato
+sin montris sur lia vizagho;--li prenis el la manoj de la mastro la
+prenilon kun la fero, tiun chi remetis en la fajron, kriante:
+
+«Ne tiel! Kiel maldelikatan vi farus? Nu, gaje, knabo, blovu nur!»
+
+Dum oni plenumis lian ordonon pro respekto kaj chiu lin kun miro
+rigardis, li demetis sian veston kaj nudigis siajn muskolhavajn
+brakojn. Kiam la fero estis blanke varmigita, li ghin metis sur la
+amboson. Tiam, prenante la manmartelon, same kiel _fajrolaboristo_[5],
+li gaje kriis al la helpantoj:
+
+«Atentu, viroj! Mi batas takton, ni forghos huffereton tian, ke la
+chevaloj de l' imperiestro ne havas pli bonajn. Nu! Atentu la
+kanton!
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fero varmighas,
+      Brako levighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fer' malmolighas,
+      Kor' kuraghighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+Nu, rigardu tiun huffereton!»
+
+La laboristoj rigardadis la belan kaj delikatan hufferon kun
+malfermita busho kaj kvazau mutighintaj. Nur la mastro shajnis
+pensi pri io alia kaj de temp' al tempo skuis la kapon, kiel iu, kiu
+enprofundighis en dubon. Li pliproksimighis al la fremdulo, kiu nun
+jam estis ree surmetinta sian veston; sed kiel ajn atentege li lin
+rigardadis, li tamen shajnis ne rekoni lin.
+
+Rapide nun la chevalo estis hufnajlita, kaj jam atendis antau la
+forghejo por preni sian rajdanton. La kolonelo donis al la mastro
+kaj al chiuj laboristoj afablan manpremon, kaj metis du orajn
+Napoleonojn sur la amboson, dirante:
+
+«Unu por la mastro,--unu por la helpantoj. Trinku vi chiuj gaje je
+mia sano!»
+
+Poste li surchevalighis kaj kun sia kunulo antauen rajdis en la
+vilaghon.
+
+La du fremduloj estis apenau malaperintaj malantau ia angulo, kiam
+la laboristoj kune sin turnis al la mastro kaj lin rigardis kun
+demandanta mieno.
+
+«Kolonelo, kolonelo!» murmuris unu el ili, «mi diras ke la viro
+estas forghisto, au estis. Mi estas certa ke vi konas lin, mastro!»
+
+«Verdire», respondis la mastro, «en mia vivo mi nur konis unu
+personon, kiu kun tiom da rapideco kapablis forghi tian malpezan kaj
+delikatan hufferon. Kaj se mi ne eraras, la kolonelo estas neniu
+alia ol Karel van Milgem, kiun kutime oni nomis Rikke-tikke-tak.»
+
+«Chu li eble estas la gaja forghisto de Westmal?» diris unu el la
+laboristoj. «Mi multe audis pri Karel Rikke-tikke-tak; sed tiu
+estis ebriulo, malsprita drinkemulo, kiu ofte malordigis la tutan
+vilaghon. La kolonelo shajnas multe tro respektinda viro. Estas
+neeble!»
+
+La mastro sidighis sur la amboson kiel iu, kiu sin preparas por
+rakonti, kaj jene parolis al la helpantoj:
+
+«Amikoj, nia tagsalajro estas chiuokaze dekoble perlaborita; ni ne
+plu laboros antau la ripoztempo. Auskultu kaj jughu vi mem. La
+kolonelo estas certe Karel van Milgem. Antau proksimume dekses
+jaroj loghis tie chi, en tiu sama forghejo, juna viro, kiu estis
+edzighinta kun belega kamparanino el la chirkauajho de Moll. Ili
+tiel amegis unu la alian, ke la tuta vilagho miris pri tia chiela
+edzigho. Karel van Milgem, char tiu chi viro estis li, laboris de l'
+mateno ghis la vespero, tiom ke shvito gutetis de lia frunto, kaj
+char la tutan tagon li kantis che l' amboso tiun saman strangan
+kanteton, kiun tiel bone konas la kolonelo, oni inter la amikoj lin
+nomis Karel Rikke-tikke-tak. Kontenta li estis chiam, humora en
+chiuj siaj respondoj, kaj neniam eliris el lia busho vorto kiu ne
+gaje ridigis. Pro tio, ne estis en Westmal unu homo tiom amata de
+chiuj kiom Karel, la gaja forghisto. Jam Karel estis de kelkaj jaroj
+edzighinta, ne havante infanojn, kiam subite li rimarkis ke li
+baldau estos patro. Nun lia ghojo ne plu havis limojn; la stranga
+kanto de Rikke-tikke-tak ne chesis sin audigi de l' mateno ghis la
+vespero, kaj tie chi kaj tie oni ektimis, ke Karel povus frenezighi;
+char pro ghojo li ne plu povis kvietighi. La tago fine venis: Karel
+ighis patro de charma filineto; sed, ho ve! lia malfelicha edzino ne
+plu levighis. Shi kushas en la tombejo;--vi ja scias, kie staras la
+fera kruceto. De post tiu malfelicha momento, Karel ne plu estis la
+sama viro; li lasis la martelon kushanta apud la amboso, ekbruligis
+sian fajron ne plu du fojojn chiusemajne kaj komencis drinki,
+kvazau li volus sin memmortigi. Chiuj liaj kantetoj estis
+forgesitaj, kaj li tiel senmore vivadis, ke li farighis la skandalo
+de la tuta vilagho. Kiam li revenis hejmen, ebria kaj kolera, li
+kutime agis kvazau frenezulo; sed la servistino, kiu loghis che li
+por prizorgi la infanon, konis certan rimedon por trankviligi lin.
+Shi metis lian filineton sur liajn brakojn,--kaj, kiel ajn ebria
+estis tiam Karel, li kvietighis per la vido de sia infano kvazau
+per nekonata sorchpotenco. Tiam li gaje ridis kiel antaue, metis la
+infanon sur sian genuon, kaj, shin rajdigante kvazau sur chevalo,
+li chiufoje kantis ankorau kun nova ghojo sian strangan kanton de
+Rikke-tikke-tak. Ke Karel iam estis farighinta tute malbona viro, mi
+ne kredas; chiu sufiche sciis, ke la morto de lia tro amata edzino
+estis la kauzo de lia chagreno kaj de lia drinkemo; kaj chiufoje
+kiam Karel devis preteriri la tombejon kaj la feran krucon, ech kiam
+li estis tiel ebria ke li ne plu kapablis stari, tamen larmoj
+elshprucis el liaj okuloj, dum chiuj tion vidis. Tial oni tre
+kompatis lin, kaj la najbaroj, sen lia scio, provizis lian infanon
+per chio. Tiu vivmaniero estis daurinta proksimume tri jarojn, kiam
+Karel grave malsanighis kaj sufiche longatempe devis resti en sia
+lito. Liaj amikoj, helpatoj de la pastro, tiel bone estis admonintaj
+lin dum lia malsano, ke li shajnis tute resanigita je sia drinkemo;
+sed alia ideo estis en li naskighinta. Li volis forlasi la vilaghon,
+kie la tombo de lia edzino tro ofte sin al li prezentis; kaj, ne
+dirinte al iu ajn kien li volis iri, li vendis sian forghejon,
+kunprenis ian frumatenon sian kvarjaran infanon tra la erikejo, kaj
+restis for. Neniam, de tiu tempo, ni audis ion pri li au lia
+infano.»
+
+«La kolonelo estas Karel Rikke-tikke-tak; tio ne estas pridubebla!»
+kriis unu el la laboristoj.
+
+«Certe, li estas van Milgem mem,» daurigis la mastro. «Li prenis
+multajn ilojn en la manon: tiuj kiujn mia patro au mi faris au
+achetis, li chiujn indiferente demetis, sed chiujn laborilojn kiuj
+estas konservitaj el la forghejo de Rikke-tikke-tak, li rigardis kun
+emocio;--vi ja bone tion rimarkis,--kaj ankau lia Kempenlanda
+lingvo, lia lerteco en la forghado kaj super chio lia kanteto! Jes,
+jes, li estas knabo el nia vilagho... Kiu tion dirus, kolonelo!»
+
+Dum en la forghejo oni tiele daurigis paroli pri Karel
+Rikke-tikke-tak, la du fremduloj estis enirintaj la gastejon _la
+Krono_, estis enstaligintaj siajn chevalojn kaj iom manghintaj;
+poste la kolonelo sole forlasis la gastejon, piediris sur la grandan
+vojon kaj alfrapis che la sekretario de la komunumo. Li estis
+kondukata en apartan chambreton kaj atendis sufiche longe, antau ol
+la sekretario revenis de la kampo kaj malfermis la pordon de la
+chambro kun profunda solena klinigho, dirante:
+
+«Sinjoro kolonelo van Milgem, via humila servanto. Pardonu al mi,
+ke mi...»
+
+Sed la kolonelo ne lasis al li la tempon por pliaj ghentilajhoj,
+kaj, afable prenante lian manon, li demandis:
+
+«Nu, amiko, kion vi eksciis? Chu mia infano estas trovita?»
+
+«Ne, sinjoro kolonelo, ne jam,» respondis la sekretario senkuraghe.
+
+«Ve!» ghemis la militisto, malespere metante la manon sur la
+frunton, «chu mi do devus forlasi mian tutan esperon?»
+
+«Sinjoro kolonelo,» rediris la sekretario, «bonvolu auskulti miajn
+klarigojn, kaj vi opinios ke, anstatau perdi chiun esperon, ni
+vershajne alproksimighas al la malkovro de la vero. Je via lasta
+vizito vi lasis al mi sufiche da mono por ke mi ne shparu kostojn
+por enketoj, kaj vi povas kredi ke mi nenion preterlasis por meriti
+vian favoron kaj la promesitajn mil frankojn. Jen tio kion mi
+eksciis. Kiam Karel van Milgem (la sekretario profunde klinighis
+antau la kolonelo) forlasis Westmal kun sia kvarjara infano, li
+diris al neniu kien li intencis iri; eble li mem tion ne sciis. Tiam
+mi per vi sciighis kaj trovis konfirmite per miaj esploroj, ke en
+Weelde, apud Turnhout, li konfidis sian infanon al ia maljuna
+lernejestro, Pieter Driessens, kiu ekster la vilagho vivis sole kaj
+izolite kun sia edzino. Karel van Milgem estis doninta al la
+adoptintaj gepatroj de sia infano malgrandan feran keston en kiu
+estis enshlosita la vendmono de lia forghejo, kaj kiun la du
+maljunuloj okaze de bezono povis malfermi, por ke al la infano kaj
+al ili mem ne manku io necesa. Tiam Karel van Milgem estas foririnta
+al Holando, kie, lau vershajno, li eniris militservadon sub la
+komando de la Franca generalo Pichegru. Certe estas, ke de tiu tempo
+li ne plu zorgis pri sia infano. Tion almenau rakontis al mi la
+enloghantoj de Weelde, kiuj estas konintaj Pieter Driessens.»
+
+«Tiuj homoj ne scias kion ili diras, amiko,» interrompis lin la
+kolonelo, «mi skribis ech du fojojn el Egiptujo por informighi pri
+la stato de mia infano. Chiuj miaj leteroj restis sen respondo; kaj
+kiam, post la morto de Kleber, mi revenis Francujon, kaj estis fine
+al mi permesite veni persone por viziti mian infanon; kiam kun
+malkvieta koro mi galopis tra la erikejo kaj alproksimighis al la
+loko kie mi estis lasinta mian filinon,--mi nur trovis cindramason!
+Al vi diri kion mi sentis antau tiu terura vidajho, estas neeble,
+sekretario: vi ankau havas infanojn... Feliche mi audis el la
+busho de kelkaj kamparanoj, ke Pieter Driessens kun la malgranda
+Monica sin estis savinta el la brulado, kaj foririnta por peti
+almozojn.»
+
+«Tio estas vera, sinjoro kolonelo; la edzino de Pieter Driessens
+cindrighis; li sola, portante la malgrandan Monica sur la dorso kaj
+feran kesteton sub la brako, sukcesis sin savi el la flamoj. Tiam li
+ricevis belan rekomendleteron por almozpeti kaj forvojaghis kun sia
+adoptita infano, por peti helpon en la vilaghoj. Mi scias per
+fidindaj informoj, ke oni vidis lin almozpetantan kun la malgranda
+Monica en Ravels, Merxplas, Beerse, Arendonck kaj Rethy; sed de kiam
+li forlasis tiun lastan vilaghon, li estis sola: oni vidis lin sen
+la malgranda Monica en Meerhout, Olmen, Balen kaj Moll, kie li
+malsanighis kaj mortis. Nur de antauhierau mi konas la lokon kaj
+la tagon de lia morto. La sekretario de Moll sendas al mi lian
+mortateston kaj aldiras, ke en la poshoj de la bruldetruita
+Driessens[6] oni nenion trovis, kio povus retrovigi la postsignon de
+l' infano, kiun, li tion scias, mi senhalte serchadas. Li ankau ne
+parolas pri la fera kesteto. Chu vi kredas, sinjoro kolonelo, ke
+Pieter Driessens estis kapabla por fari ion malbonan al via infano
+au shin forlasi en la erikejo au la arbaroj?»
+
+«Ho, neniam!» respondis la kolonelo, «li iam estis mia instruisto
+kaj restis chiam mia plej bona amiko. Kiam mi venis che lin kun mia
+infano kaj diris al li, ke mi volas iri Holandon por, kiel vi
+supozas, preni servon che Pichegru, li mem petegis min ke mi lasu
+mian Monica loghadi che li, tiom por lia propra plezuro en liaj
+maljunecaj tagoj, kiom por la bono de l' infano, char sen tio mi
+estus devigita shin konfidi al fremdaj manoj. Mi estas certa,
+sekretario, ke li ie cedis la malgrandan Monica al bonaj homoj, kaj
+donis la feran kesteton, lau mia intenco, al shiaj novaj adoptintaj
+gepatroj.»
+
+«Tio estas ankau mia konvinko, sinjoro kolonelo; kaj, char miaj
+informoj kredigas min ke Monica devas esti inter Rethy kaj Meerhout,
+mi intencis iri morgau al Moll kaj viziti chiujn chirkauantajn
+vilaghojn kaj farmbienojn.»
+
+«Nu, sekretario, mia amiko, faru kiel vi diras; via peno ne restos
+sen rekompenco. Mi disponas ankorau kelkajn tagojn, kaj volas
+ekprovi chu mi povas vin helpi. Hodiau vespere ni noktloghos en
+Lichtaert, kaj morgau, je proksimume tagmezo, ni estos ankau che
+la sekretario de la komunumo Moll, por konsilighi kun vi pri tio,
+kion ni estas farontaj.--Ne shparu monon, mia amiko; prenu komfortan
+veturilon kaj ne senutile lacigu vin pro mi. Do ghis morgau; Dio
+havigu al ni felichan rezulton!»
+
+Post tiuj chi vortoj la kolonelo starighis, premis la manon de la
+sekretario kaj reiris al _la Krono_. Unu horon poste, du rajdantoj
+eniris la vojon al Lichtaert.
+
+
+
+
+IV.
+
+
+La morgauan tagon, frumatene, kolonelo van Milgem kun sia
+kunvojaghanto rajdis sur la ondlinia erikeja vojo kiu kondukas de
+Lichtaert al Moll.
+
+La suno brilege radiis che la blua chielo kaj suprenigis el la sabla
+ebenajho movighantan nebulvualon, kiu similigis ghin al brulanta
+maro kun malprecizkoloraj flamoj. La karakteriza aromo de l' erikejo
+kaj la odoro de la erikbulfajroj[7] plenigis la aeron; la cikadoj
+kantis sian unutonan kanton, kaj mil aliaj bestetoj petolis inter
+la floraro de l' erikejo. Chio tio potence impresis la sentojn de la
+kolonelo: en tia aero li estis pasiginta siajn plej belajn jarojn;
+chio, ech la delikata herbo, revenigis en lian memoron pensojn
+emociantajn. Li do rajdis kun klinita kapo antau sia kunulo kaj,
+profunde silentante, li lasis senatente pendi la bridon de sia
+chevalo.
+
+Dum pli ol unu horo la juna leutenanto respektis la silentadon de
+sia superulo. Tamen, post tiu tempo li irigis sian chevalon flanke
+de tiu de sia kunvojaghanto kaj diris kun konsolanta vocho:
+
+«Kolonelo, forpelu do vian malghojon. Mi tre bone komprenas vian
+deziron revidi vian infanon; sed viro kiel vi, kiu centfoje rigardis
+sentime la malamikon kaj la morton, chu tiu lasus sin subpremi de
+ordinara sufero?»
+
+«Ordinara sufero?» respondis la kolonelo, «efektive, Adolf, ghi
+estas ordinara sufero; sed pro tio ghi ne estas malpli profunda.
+Bone komprenu tion, mia amiko: dum mia tuta vivo mi nur unu fojon
+amis virinon. Kvankam shi estis kamparanino, shia memoro sekvas min
+ech sur la batalkampon. Shi estas mortinta, la kompatinda Barbara!
+sed shi lasis al mi infanon, la garantiajhon de nia amo, kiun shi
+donis al mi je la kosto de sia vivo. Esti devigata timi ke la sola
+produkto de nia edzigho eble vagadas almozpetante, suferas pro
+malsato kaj honto, dum mi havas la rimedojn por shin por chiam
+felichigi! Scii, ke mia Barbara eble el la chielo igas min responda
+pri sia infano...»
+
+«Kolonelo, kolonelo!» interrompis la leutenanto, «vi trofantaziigas
+vian doloron; tio ne estas la rimedo por ghin malakrigi. Konsideru
+do la aferojn kun kvieteco. Militisto havas ja sufiche da povo sur
+sian koron por konsolighi pri malfelicho, ech pli granda ol tiu
+chi.»
+
+«Chu vi do pensas, Adolf,» rediris la kolonelo, «ke oni tiel facile
+per fero chirkauas sian koron kiel sian korpon? Vi eraras. Mi scias
+ke vi supozas vin sensenta, kaj vi chiam pri tio shajnas fiera. Vana
+estas tamen via supozo. De antau dek jaroj vi forlasis vian
+vilaghon, chu ne? Nu, diru al mi, se via okulo tie, che la
+horizonto, subite ekvidus la dometon, en kiu loghas via maljuna
+patrino, chu vi vershus larmojn au ne?»
+
+La juna leutenanto silentis dum kelkaj minutoj kaj respondis kun
+mallevitaj okuloj, kvazau li estus hontanta:
+
+«Ho, mi surgenuighus kaj vershus larmojn, kolonelo!»
+
+«Ha, tiam vi ankau facile komprenos, ke mi tute allasas min al la
+espero revidi mian infanon kaj senghene vershus larmojn, se Dio
+permesus al mi shin trovi. Sciu, Adolf: mi havas nek patrinon, nek
+patron, nek fraton, nek parencojn; en la mondo ekzistas nur unu
+estajho, al mi ligita per ligiloj de l' sango kaj de l' rememoro;
+tiu estajho estas la infano de mia malfelicha Barbara. Shi mortante
+donis shin al mi en miajn brakojn, kaj diris ankorau dum shi
+ploregis: ho, chiam amu shin, amiko!»
+
+La vocho de l' kolonelo estis dum tiuj vortoj farighinta tiel
+sensona, ke la leutenanto, pro respekto al lia emocio, restis
+malantaue kaj silentante malproksimighis de sia superulo. Tiu chi
+baldau mem malakcelis sian chevalon kaj atendis sian kunulon. Tiam
+li antauenmontris per la fingro kaj diris profunde kortushite:
+
+«Adolf, se vi metus vian manon sur mian koron, vi sentus kiel
+rapidege la sango fluas tra miaj vejnoj. Mia bona amiko, ne miru ke
+larmoj brilas en miaj okuloj. Chu vi vidas tie, super la juniperoj,
+altan fagon levantan sian imponantan supron apud la rivereto? Tiu
+arbo audis mian unuan amvorton! En ghia ombro tremetanta knabino
+ricevis mian timeman amkonfeson! Chio konas min chi tie: herbo,
+eriko, akvo, arboj, chio salutas min per lingvo kortushanta. Venu,
+malsuprenighu ni chi tie. Mi volas vidi, chu la shelo de la fago
+konservis la signon de nia amo!...»
+
+Dum kelkaj momentoj ili gvidis siajn chevalojn per la brido, ghis
+kiam ili ne povis iri pli antauen kun la bestoj; tiam ili ligis
+ilin chiu al iu arbo, kaj transsaltis la rivereton. Alveninte antau
+la fago, la kolonelo kunigis siajn manojn, klinis la kapon kaj
+rigardadis de sub siaj okulharoj la entranchitan signon, kiu brilis
+al li renkonten, kiel saluto de lia Barbara.
+
+Subite, kvazau mistera frapo estus lin trafinta, li starighis kaj
+strechis la orelon al mallauta kaj malproksima bruo. La leutenanto
+ektimis pri la movo de sia superulo kaj nevole metis la manon sur la
+flankon kie kutime pendis lia glavo; sed deviganta signo ordonis lin
+resti senbrua.
+
+De malantau la alnoaleeto, kiu plilongighis laulonge de la
+rivereto, lautighis nun kelkaj dolchaj, arghentecaj sonoj, kaj
+baldau oni audis distingeble kvazau infanvochon, kantantan:
+
+  «Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fero varmighas,
+      Brako levighas,
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.»
+
+Same senmova restis la kolonelo, post kiam la malproksima vocho jam
+perdighis. Li vershajne atendis duan strofon de la kanto. Ne
+audante ghin, li mem diris kun stranga mallauta tono:
+
+  «Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fer' malmolighas,
+      Kor' kuraghighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.»
+
+Nenia sono lin respondis: la alnoaleeto restis muta. Li rapide iris
+al la leutenanto, kaj, lin fortirante, li diris kun mallauta
+vocho:
+
+«Venu,--venu, mia amiko; chiuj miaj nervoj tremegas. Mi estas morte
+kortushata. Estas mia Barbara, kiun vi audis, shia vocho, shia
+kanto!... Kion vi al mi rezervas, ho Dio!»
+
+Subite la kolonelo haltigis sian akompananton, kaj montris al li, ne
+parolante, junan knabinon, kiu sidis sur la herbaro che la subajho
+de kelkaj juniperarbetoj. Shi ne shajnis scii ke oni observis shin;
+char shiaj grandaj nigraj okuloj fikse kaj senmove rigardis la
+fagon, kaj che shia malfermita busho kurbighis la fingroj de shia
+dekstra mano, kvazau shi volus forpeli chiujn bruojn de l' erikejo
+por nur kapti unu solan.
+
+La kolonelo faris movon por al shi alproksimighi, kaj nur tiam shi
+kun timo rimarkis, ke nekonataj personoj per akraj rigardoj shin
+observis. Tamen, shia timo tuj malaperis, kaj nepriskribebla rideto
+albrilis de shia vizagho al la du fremduloj.
+
+La kolonelo, venkita de malpacienco, iris al la junulino,
+genufleksis apud shi, prenis unu el shiaj manoj, kaj demandis
+tremante:
+
+«Infano, kiu estas via nomo?»
+
+«Lena,» estis la respondo.
+
+Dolora krio elighis el la brusto de la militisto; li diris
+malespere:
+
+«Lena? Ho, chielo, ne estas shi!»
+
+Dum tiu plendo larmoj shprucis el liaj okuloj, kaj li kashis sian
+vizaghon per siaj manoj. La juna leutenanto volis helpi sian
+superulon por restarigi lin, sed tiu chi dolche forpushis lin kaj
+komprenigis ke li sen interrompo volis sin allasi al sia emocio.
+
+Lauvice Lena rigardis la du fremdulojn kun demandanta vizagho, ghis
+kiam shi audis ke la surgenuighinta viro maldolche ploras. Tiam shi
+mem prenis lian manon kaj diris tiel delikate kaj kompate:
+
+«Kiu estas la kauzo de via doloro, sinjoro? Chu la kanteto de
+Rikke-tikke-tak vin suferigas? Mi ne plu kantos ghin.»
+
+La kolonelo, emociita de la tono de shia vocho, perforte forvishis
+la larmojn el siaj okuloj, kaj ankorau pliproksimighante al shi, li
+demandis time kaj rapide parolante:
+
+«Diru, knabino, kiu instruis al vi tiun kanton?»
+
+«Mi ne scias,» estis la dolcha respondo. «Mi jam konas ghin de
+longe; sed mi ne scias de kiam.»
+
+«Chu vi ne rememoras, mia infano, ke, kiam vi estis tre juna, vi
+chiam audis bruon kvazau de marteloj, kiuj lauvice falas sur
+amboson?»
+
+Lena ne respondis pri tiu demando; sed shiaj okuloj larghe
+malfermighis, kaj per siaj ungoj shi frotis sian frunton, kvazau
+shi volus el ghi eligi rememoron.
+
+«Auskultu!» diris la kolonelo ankorau pli rapide. «Auskultu, chu
+vi ne ofte tion audis?»
+
+Li tiam frapis en sian manon per la tenilo de sia vipo, imitis la
+frapadon de la marteloj sur la amboson, kaj kantis:
+
+  «Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fer' malmolighas,
+      Kor' kuraghighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.»
+
+Terure tremis la knabino ghis la fino de la kanto; tiam shi ekkriis
+kun ravanta ghojo:
+
+«Jes, jes, Rikke-tikke-tak!»
+
+Kaj shi ankau kunfrapis la manojn lau la ritmo de la kanto.
+
+«Chu vi ne rememoras, knabino, ke viro rajdigis vin sur sia genuo
+lau la ritmo de Rikke-tikke-tak?»
+
+Lena metis la fingron al la busho kaj fermis la okulojn. Post
+momento da silento shi diris mallaute, kvazau shi dubus:
+
+«Tiu viro.... tiu viro.... estis mia patro?»
+
+Je tiu vorto la kolonelo tremegis en chiuj membroj; li jam malfermis
+siajn brakojn por chirkaupremi Lena; sed li haltis kaj demandis:
+
+«Ho, infano, chu via nomo vere estas Lena? Pripensu bone... Chu vi
+ne scias kiun nomon donis al vi la viro, kiam vi rajdis sur lia
+genuo?»
+
+Lena terenrigardis kaj pripensis unu momenton; tiam shi diris
+malrapide:
+
+«Li diris: kara... kara.... kara Monica!»
+
+«Mia infano! mia infano!» kriis la kolonelo, tiel ke liaj vortoj
+resonis trans la ebenajho,--kaj li chirkaupremis Monica en siaj
+brakoj.
+
+La junulino malrapide levis al li siajn gagatnigrajn okulojn, dolche
+ridetis, kaj baldau, supermezure kortushita, shi apogis sin
+senforte kontrau la batanta koro de sia patro.
+
+Unu horon poste, la kolonelo, kun sia filino che sia brako, venis el
+la alnarbetaro sur la vojon al Moll; la leutenanto sidis sur unu el
+la chevaloj kaj kondukis la alian per la brido. Sur la pala vizagho
+de Monica brilis nun delikata rugho kiel oni ghin vidas sur la
+petaloj de blankaj rozoj; shi ne povis deturni sian rigardon de la
+vizagho de sia patro kaj felichege alridis lin. Li karesis la
+knabinon che shiaj kapo kaj shultro, kaj ofte haltigis shin por kisi
+shian frunton.
+
+Tiel ili antaueniris tra la erikejo, ofte haltante, ghis ili
+ekvidis dekstraflanke la izolitan farmejon, kaj ne povis iri pli
+antauen ne malproksimighante de ghi.
+
+Certe, la kolonelo intencis ne meti unu piedon en la domon, kie lia
+malfelicha filino estis suferinta tiel longan martirecon; precipe li
+volis eviti la vidon de la malbona virino, kiu estis shanghinta la
+nomon de la infano al shi konfidita por posedi la feran kesteton kaj
+la trezoron enshlositan en ghi. Tial li kun ia malpacienco tiris
+Monica per la mano kaj provis, per dolchaj vortoj kaj amaj karesoj,
+altiri shian atenton kaj deturni ghin de la farmejo. Sendube Monica
+estis al li chion rakontinta kaj parolinta, kun nekashita amo, pri
+la juna kamparano, kiu tiel fidele kaj sinofereme shin protektis kaj
+amis. La kolonelo ja konjektis ke shi ne sen chagreno adiaudiros
+lin, kiu estis por shi frato kaj konsolanto dum shia maldolcha
+suferado; sed, kiel ajn dankeme Monica estis parolinta pri Jan, shia
+patro sentis ja profundan antipation por la filo de la kruela
+turmentintino, kaj prefere estus rompinta por chiam chiujn rilatojn
+kun la malbona familio.
+
+Spite la zorgemo de sia patro, Monica subite fortiris sin el liaj
+brakoj, turnis la vizaghon al la farmejo kaj restis tiele staranta
+senmove.
+
+La kolonelo respektis unu momenton shian profundan emocion; baldau
+tamen li vidis multegajn larmojn elfluantajn el shiaj okuloj, kaj li
+diris:
+
+«Kara Monica, chu vi povas chagrenighi pro via foriro de loko, kie
+oni tiel multe suferigis vin?»
+
+«Chu li ne mortos?» shi sopiris.
+
+«Ne pensu pri tio, mia infano. Eble je la komenco via forigho
+chagrenos lin; sed li baldau konsolighos kaj forgesos vin.»
+
+Neordinara fajro brilis en la okulo de la junulino.
+
+«Min forgesi?» shi kriis. «Li forgesi sian fratinon? Ho, se mi povus
+ankorau unufoje lin revidi!--Vidu, vidu, jen li estas! Jan! Jan!»
+
+Kaj kvazau sago el la arko shi flugis tra la erikejo ghis la juna
+kamparano, kiun shi estis ekvidinta, malproksime preterpasintan
+inter la alnoj. Kun malfermitaj brakoj shi saltis al li renkonten,
+dirante:
+
+«Jan, mi foriras; malproksimen, malproksimen de tie chi.»
+
+La junulo rigardis shin kun miro kaj shajnis ne kompreni shin. Shi
+tamen montris per la fingro al la erikejo kaj diris:
+
+«Vidu, jen venas mia patro. Tio estis la vocho, kiu chiam en mi
+parolis.»
+
+«Chu tiu richa sinjoro via patro?» murmuris Jan kun kreskanta
+emocio.
+
+«Jes, kaj mi ne plu nomighas Lena; mia nomo estas multe pli bela:
+Monica!»
+
+La juna kamparano, kiu nur tiam klare komprenis sian malfelichon,
+ektremis kiel kano kaj senparole irigis siajn vagantajn okulojn de
+la kolonelo al la knabino. Baldau li alkrochighante ekkaptis
+alnotrunkon, kaj apogis kontrau ghi siajn kapon kaj shultron, dum
+malghojaj larmoj elfluis el liaj okuloj.
+
+Monica komprenis la doloron kiu traboris lian koron; shi jhetis
+siajn brakojn chirkau lian kolon, kun dolcha perforto fortiris lian
+kapon de l' arbotrunko kaj premis, la unuan fojon de sia vivo, ardan
+kison sur lian frunton.
+
+«Jan, Jan!» shi kriis, «ho, ne estu malghoja, mi ankorau ja
+revenos. Al mi ankau tre doloras ke mi devas vin forlasi.»
+
+Tiuj amelmontroj shajnis refortigi la junulon; kun pli silenta
+doloro li nun rigardadis la plorantan knabinon, kies brako ankorau
+chirkauis lian kolon... Sed nun la kolonelo interrompis subite per
+sia alveno la elfluighon de ilia reciproka emocio. La patro nur
+vidis en tiu sceno la ateston de amikeco inter du infanoj.
+Alproksimighante la junan kamparanon, li prenis lian manon kaj
+diris:
+
+«Jan Daelmans, mi dankas vin pro via bona amikeco al mia infano. Se
+iam vi bezonos ian protektanton, vi chiam en mi tian renkontos. Ni
+iras al Moll, kaj de tie al Francujo. Ne chagrenighu, mia filo, pri
+la felicho de Monica: tio ne estus bona viaflanke. Venu post la
+tagmezo en Moll, en _la Aglo'n_, tie vi povos ankorau resti kelkajn
+horojn kun Monica. Mi ja volas donaci al vi malgrandan rekompencon...»
+
+Je tiuj vortoj li metis kelkajn Napoleonojn en la manon de la
+kamparano. Anstatau shajni danka, Jan rigardis kolere en la okulojn
+de la kolonelo, kaj ne shajnis kompreni kio okazis...
+
+«Venu nun antauen, Monica,» diris la kolonelo al sia filino, «ni
+devas rapidi. Moderigu vian chagrenon; baldau en Moll vi ja povos
+ankorau sufiche longe kunesti.»
+
+Kun brilantaj okuloj Monica prenis la manon de sia amiko kaj diris,
+dum shi malrapide malproksimighis:
+
+«Do ghis baldau, Jan, ghis baldau!»
+
+La juna kamparano terenrigardis kaj restis kelktempe senmova. Kiam
+li relevis la kapon, la kolonelo kun Monica estis jam malaperintaj.
+Nur tiam li sentis ion pezan en sia mano; li rigardis la ormonerojn
+per malshatanta ridacho, kaj forjhetis ilin malproksimen sur la
+erikejon.
+
+Li fleksighis che la subo de l' arbo kaj kashis sian vizaghon per
+ambau manoj.
+
+                *       *       *       *       *
+
+Kelkajn tagojn poste bela poshtkalesho forlasis la vilaghon Moll.
+Tri personoj estis en la veturilo: imponanta militisto, bela
+fraulino, kaj juna oficiro, ilia kunvojaghanto.
+
+
+
+
+V.
+
+
+Ankorau unu horon, kaj la suno supershutos la erikejon per siaj
+radioj; jam suprenighas la orientlumo; la mallumo forighas al la
+okcidenta chielflanko; kelkaj malprecizaj bruoj antausciigas la
+naturvekighon.
+
+En la chambro de l' izolita farmejo la horlogho daurigas sian
+senripozan tiktakon: la malghojiga noktsilento ankorau regas en ghi
+seninterrompe; la fajrejo estas malvarma.
+
+En la duonombra angulo de la chambro staras shpinrado, kun delikate
+purigita lino sur la bobenstango, kaj nerompita fadeno, kvazau la
+shpinistino ghin jhus estis forlasinta.
+
+Je du au tri pashoj de l' shpinilo homkorpo en la mallumeco
+desegnighas: estas junulo, kiu, sidante, kun stranga esprimo
+rigardas la ilon. Kun la brakoj kunmetitaj sur la brusto kaj la kapo
+klinita, li atente direktas sian okulon de la shpinilo al la
+apudstaranta segho. Lia vizagho portas la signojn de profunda
+doloro; estingita fajro radias el liaj rigardoj, kvazau la
+malespero loghas en lia koro; kaj tamen, vaganta rideto aperas
+kelkfoje sur liaj lipoj. Se oni povus lin vidi, tiel sidantan, oni
+pensus ke che la rado sidas nevidebla shpinistino, kun kiu tiu juna
+viro, per la lingvo de l' okuloj, kortushe interparolas. Sonoj, tiel
+mallautaj ke ili ne rompas la noktsilenton, shvebas murmurante tra
+la chambro. La junulo metas la fingron al sia busho kaj shajnas
+auskulti, kvankam estas li mem kiu nekonscie kantas:
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fero varmighas,
+      Brako levighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+Li starighas, prenas pashtistbastonon en la manon kaj malrapide
+eliras el la chambro. Jen li revante promenadas laulonge de l'
+alnoaleeto; li haltas, deshiras floron, ghin felichege alridetas,
+ghin senkronigas kaj senatente lasas fali ghiajn petalojn tra siaj
+fingroj. Li alvenas che la rando de la vojo kaj superrigardas la
+erikejon ghis malgrandaj montetoj; lia okulo enlarmighas; li
+sidighas kaj maldolche ploras.
+
+Li ree starighas, vagadas pli antauen ghis la trunko de imponanta
+fago, en kies proksimeco kelkaj nigreverdaj juniperarbetoj altigas
+sian tremetantan supron. Tie li haltas kelkajn minutojn,
+memforgesante, kaj auskultas, kvazau mistera vocho lin alparolas
+el la arbo; el lia koro mallauta kantado fluas sur liajn lipojn;
+inter la foliaro de la juniperoj audetighas la sonoj de la kanto:
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fero varmighas,
+      Brako levighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+Tiu revo ankau finighas. La meditanta junulo forlasas la fagon kaj
+enpashas la erikejon. Li supreniras altan sablomonteton: che la
+suprajho, li antauenpushas sian pashtistbastonon, ghin ripozigas
+kontrau sian shultron, ghin chirkaupremas per la dekstra brako,
+kaj, klinighante sur tiun apogilon, li staras senmove kvazau shtona
+statuo. Lia okulo sin direktas al bluighanta punkto, kiu, en la plej
+ekstrema malproksimo, vidighas che la horizonto, kaj el kiu
+zigzaganta vojo lau multaj kurbighoj trairas la erikejon kaj
+perdighas apud la sablomonteto.
+
+Kion do atendas tiu malgaja junulo; kion li esperas ke la erikeja
+vojo al li alportos? Al kiu la vento kondukas la sopirojn, kiuj
+tiel mallaute kaj tiel dolore elighas el lia brusto?
+
+Auskultu, li mem tion diras; char nun lia ghemo farighas
+vorto,--nomo, ame kaj sufere elparolita:
+
+«Lena!... Monica!»
+
+Malantau li, kamparanino supreniras la sablomonton; lin
+alproksimighante, shi krias malafable:
+
+«Jan, vi devas reveni hejmen!»
+
+La junulo malklinighas, sin turnas kaj tre malmilde rigardas shin,
+kiu interrompas lian revadon. Tamen lia vizagho ighas subite kvieta
+kaj indiferenta; li malsupreniras la monton, dirante:
+
+«Fratino, mi venas.»
+
+Dum li sekvas shin kun klinita kapo, shi diras:
+
+«Estas bela maniero, lau kiu vi vivas! kun chiuj tiuj kapricoj! Chu
+vi do pensas ke oni perlaboras sian panon revante? Vi estas nun dum
+tri monatoj egale stulta kiel tiu mallaborema Lena, kiu, lau tio
+kion oni diras, foriris kun sia patro! Vi bone lernis de shi shiajn
+malspritajhojn! Vi staras de l' mateno ghis la vespero, dum chia ajn
+vetero, sur la sablomonto, rigardadante la kornikojn. Mi hontus! Vi
+lasas nian malsanan patrinon koleranta en sia lito, kaj vi iras vian
+malsaghan vojon! Tiel la farmejo ja malprosperos, ni fine estos sur
+la pajlo kaj vi en Gheel![8]»
+
+La junulo nenion respondas pri tiuj riprochoj kaj shajnas ech ne
+audi ilin. Li lasas sian fratinon daurigi, neniel atentante shiajn
+vortojn, kaj sekvas shin, kvazau indiferenta, ghis interne de la
+farmejo.
+
+
+
+
+VI.
+
+
+Iun posttagmezon Jan denove staris revante antau la fago,
+rigardante iajn memorsignojn, kiuj de antau nelonge estis
+entranchitaj en la glata arboshelo. La kompatinda junulo shajnis
+malsana kaj konsumighanta, char la rugho de l' juneco estis
+anstatauita sur lia vizagho de pala kaj travidebla koloro; liaj
+okuloj brilis kvazau tiuj de frenezulo, kaj lia kapo klinighis
+senkuraghe sur lian maldekstran shultron.
+
+Post kiam li pli ol duonhoron estis starinta tie senmove, li audis
+malantau la alnovojeto la falintajn foliojn krakantajn sub la
+pashado de homo; sin turnante, li vidis la maljunan pastron de
+Desschel lin alproksimighantan. Videble li penis por doni al siaj
+trajtoj kutiman kaj gajan esprimon; respekte salutante la
+ekleziulon, li provis rideti; sed, ve! lia rideto nur malkashis
+suferon kaj akran doloron.
+
+La pastro signofaris al li ke li sidighu sur la herbon, prenis lian
+manon, kaj kun profunda kompato lin rigardante, li diris grave:
+
+«Jan, Jan, chu tiel vi plenumas vian solenan promeson? Ankorau
+chiam sub la fago? Chu vi do volas ke via patrino realigu sian
+minacon kaj forhakigu la arbon por resanigi vin?»
+
+Je tiu diro kuntirigha ekmovo skuis la membrojn de l' junulo; flame
+rigardante la pastron, li kriis:
+
+«Kion? La arbon,--forhaki la fagon? Ho, ne, ne, patro, mi mortigus
+la laboristojn...»
+
+Tia ekkrio mirigis la bonan pastron, kiu jam ofte per dolchaj
+konsiloj estis klopodinta por igi la junulon forgesi la kauzon de
+sia doloro, kaj pensis esti baldau sukcesonta. Li nur diris
+senkolere kaj per same patra vocho:
+
+«Jan, mia filo, estas pekaj vortoj kiujn vi parolas. Via patrino nur
+diris tion senpripense, kaj vi ja scias ke chiuj shiaj vortoj ne
+estas evangelio. Sed ke vi, kiu posedas sentemon kaj inteligentecon,
+lasas vin, pro tiaj negravajhoj, forporti per malsagha revo ghis
+minaco pri mortigo,--tion mi ne komprenas, kaj tio chagrenas min.
+Chu mi meritis, ke vi tiamaniere respondas min!»
+
+«Pardonu al mi, patro,» diris la junulo kun sincera bedauro en la
+okuloj. «Mi scias ke vi nenion deziras, kio ne estus por mi tauga
+kaj profitdona; sed en mia koro estas io nekomprenebla kio estas pli
+potenca ol via vorto kaj mia volo.»
+
+«Jan, estas skribite: _kiu serchas la dangheron, per ghi pereos_,
+kaj same estas por vi, knabo. Se vi ne plezurighus en revadoj, kiuj
+lamigas vian vivon pro manko de movado; se vi laborus sur la kampo
+kiel estas via devo, vi baldau forgesus la kauzon de via doloro;
+saneco kaj kuragho revenus en vin, kaj vi kapablus labori por via
+malsana patrino. Sed ne, vi pasigas viajn tagojn sub chi tiu arbo
+au sur la Sablomonto, kaj vi estas ne nur granda pekanto, char vi
+ne konvene plenumas viajn devojn al Dio kaj via patrino, sed ankau
+frenezulo, malsaghulo, kiu nutras sin per la espero pri neeblajho,
+kaj donas sian vivon al vana hhimero.»
+
+«Ho, patro, post shia foriro, mi ankorau longatempe laboris,--kaj
+tiam mi nur venis chi tien antau kaj post la laborhoroj. Mi ankau
+tiam esperis, ke mi kapablus shin forgesi. Ve, shia bildo chie min
+sekvis. Che la plugilo shi murmuris mian nomon en mian orelon; che
+la drashplanko, la drashiloj kantis la charman Rikke-tikke-tak; en
+la kanto de l' birdoj mi audis shian vochon; chiuj bruoj, chiuj
+vochoj de l' naturo kriis: Monica! Monica! Por kio utilis al mi la
+laboro? Chu mi sciis kion mi faras? Ho, ne, patro, tio ne helpis
+min. Ech mia dormo estis por mi pli konscia vivo ol la dumtaga: mi
+ghuis konsolon, mi vidis shin, mi kun shi parolis; sed trankvilighi
+mi neniam povis. Nun mi ne plu kapablas labori, ech se mi volus tion
+fari: mi estas malforta kaj malsana.»
+
+La pastro skuis la kapon kaj silentis unu momenton; tiam li denove
+prenis la manon de l' junulo kaj demandis:
+
+«Nu, Jan, vi devas diri al mi chu vi volas resti tia au ne. Estas
+certe, kaj vi tion scias, ke Monica ne plu venos chi tien,--kaj se
+shi venus, estus ankorau pli bedaurinde: shi estas richa fraulino
+kaj vi kamparano. Via malsano estas do frenezajho.»
+
+«Ho, se mi povus shin forgesi, patro!»
+
+«Chu vi efektive tion deziras?»
+
+«Mi ghin deziras el la fundo de mia koro, patro; char de longe miaj
+revoj estas plu nenio ol amareco kaj maldolcheco. Malespero kaj
+hezito plenigas mian koron.»
+
+«Nu, montru ke vi vere havas kuraghon kaj volas resanighi.
+Kontentigu la deziron de via patrino, sekvu mian konsilon: iru al
+Mehhleno!»
+
+«Mi mortus, patro.»
+
+«Kial?»
+
+«Ha, kial?--Patro, antau kelkaj monatoj mi iris al Bruselo, kaj
+devis tie resti dum ok tagoj. Kiel malghojajn larmojn mi vershis dum
+tiu mallonga tempo! Kian nedireblan suferon mi elportis!»
+
+«Mi ne komprenas vin.»
+
+«Mi ghin diros. Kiam estis al mi permesite reveni, mi marshis nokte
+kaj tage sen ripozo. Kiam la unuan fojon la odoro de la erikfajroj
+estis al mi alportita de la vento, mi pro emocio ekploris kvazau
+infano; pli malproksime, meze de l' unua abiaro, mi surgenuighis kaj
+lautvoche dankis Dion, char mi povis revidi miajn amatajn
+pintfoliarbojn. Mi manghis de la unua eriko, kiun mi vidis, por havi
+la karan kreskajhon pli apude che la koro;--kaj, venante chi tien,
+mi ne rekte iris hejmen: mi unue venis por kisi mian amikon, la
+fagon, kaj estis kun larmighintaj okuloj ke mi parolis al la
+juniperoj, kvazau ili estus homoj... Kaj vi proponas al mi, ke mi
+restu dum ses jaroj for de mia erikejo? Neeble!»
+
+«Mia filo, mi scias pro kiu kauzo vi pli ol iu ajn amas la
+erikejon; sed estas precize tiu kauzo, kiun ni devas neniigi.
+Studado, pli efike ol korpa laboro, forpelos el via spirito la
+bildon kiu persekutas vin, kaj la konvinko ke vi estas destinata por
+plene vin dedichi al la servado de Dio, certe venkos viajn surterajn
+revojn; ne dubu pri tio.»
+
+La pastro donis al sia vocho solenan kaj duonkoleran tonon, kiu
+faris profundan impreson sur la junulon, kaj daurigis:
+
+«Aliajn argumentojn mi uzos, por konduki vin al pli bonaj pensoj.
+Jan, vi memmortigas vin, tial ke vi elcherpas vian vivon per
+senchesa malgajeco. Chu vi pensas ke Dio al vi pardonos tiun kriman
+malsaghecon, se vi ghis la agonio en ghi persistas? En via vana
+revado vi nur pensas pri unu afero.--Chu iam en vian spiriton
+penetras penso, kiu supreniras al la Chielo? Chu estas preghoj,
+kiujn vi elparolas bushe, dum viaj pensoj ofendmokas Dion, char vi
+adoras hombildon, ech en la templo de l' Sinjoro? Kaj chu vi
+pripensas, ke la tombo por vi malfermighas,--ke vi liveras vian
+animon al la malsanktulo,--ke la eterna fajro estos la rekompenco de
+via freneza memforgeso?»
+
+La vortoj de la pastro, parolitaj kun severa tono, tre emociis la
+koron de l' junulo. Li sentis ja ke la pastro estis al li dirinta
+terurajn verajhojn, kaj li tremis ankorau ech post la minacantaj
+vortoj. Dum kelka tempo li mute terenrigardis, kaj tiam, levante la
+kapon, kiel iu kiu prenis malfacilan decidon, li diris:
+
+«Nu, patro, estu tiele! Mi iros al Mehhleno.»
+
+«Chu morgau?» ghoje demandis la pastro.
+
+«Chu jam morgau?» ripetis la junulo, «forlasi morgau mian
+erikejon? Kaj eble por chiam!»
+
+«Ne, Jan, ne parolu tiel malsaghe,» diris la pastro. «Vi povos ja
+chiujare pli ol unu fojon viziti vian patrinon, kaj, dum la lerneja
+libertempo, sufiche longatempe revidi vian erikejon. Cetere,
+kiam vi estos pastro, vi rajtos esti enoficigita en vilagho en
+Kempenlando[9],--kaj nur tiam vi povos trankvile kaj pace pasigi
+vian vivon sub la chielo de l' erikejo.--Morgau, chu ne?»
+
+«Nu, morgau! Estas dirite!» kriis la junulo per tiel akra vocho, ke
+liaj vortoj resonis tra la alnoaleeto. «Morgau! Morgau!»
+
+Kaj li metis ambau manojn antau siajn okulojn, el kiuj elshprucis
+maldolcha larmfluego.
+
+Duonhoron poste, tenante la manon de l' pastro, li reiris al la
+farmejo.
+
+
+
+
+VII.
+
+
+Kiam Monica forlasis la erikejon por vojaghi al Francujo, shia koro
+estis plena de kvazauchiela felicho. Shiaj revoj estis plenumitaj:
+shi estis lin trovinta, lin, al kiu, de la Sablomonto, shi estis dum
+tiom da jaroj rigardinta! Tute fordonita al la amo de sia patro kaj
+senchese dorlotita per liaj dolchaj karesoj, shi iom post iom
+forgesis, ke iu en la soleca farmbieno chagrenighas pro shia foriro,
+kaj baldau la memoro pri shia antaua sorto kaj pri tiu, kiu estis
+por shi protektanto kaj amiko dum la malfelicho, shajnis tute
+malaperinta el shia spirito.
+
+Tuj kiam shi estis alveninta en Parizo kun sia patro, la plej lertaj
+profesoroj estis pri shi zorgontaj; kaj char shi havis delikatan
+intelekton kaj sin sentis kuraghigita per la senchesaj laudoj de
+sia patro, shi konis en la dauro de kvar jaroj chion kion bone
+edukita fraulino bezonas scii por brili en mondumaj kunvenoj flanke
+de aliaj, se la naturo estas al shi belecon donacinta.
+
+Je la komenco rugho vidighis sur la vangoj de Monica, kaj shi korpe
+plifortighis. Senchesa kontenteco estis al shi redoninta la sanon;
+oni povis pensi ke la konsuma malsano shin estis tute forlasinta. La
+homo kutimighas je chio; eble plej rapide je felicho. Estis ankau
+tiel por Monica: dum tuta jaro shi trovis plezuron en chio; shi
+cheestis vesperfestojn kaj balojn, shatis la mondumon kaj deziris
+ghiajn aplaudojn...
+
+Tamen, tiu frivola kaj libera ghuado ne longe dauris; kelkfoje
+aperis forflugemaj rememoroj antau la okuloj de Monica kaj dum la
+dua jaro silentaj revadoj shajnis denove nebulkovri shian animon.
+Dum la ekscitigaj sonoj de l' muziko, sub la brilego de la lustroj,
+meze de l' festbruado, shi restis chiam malatenta, kvazau sekretaj
+rememorajhoj shin estus sekvintaj. Malforta estis ja tiu movigho de
+shia revanta koro, kaj shi ech sincere konfesis al sia patro ke shi
+kelkfoje vidis ankorau antau si la erikejon kun la altfiera fago
+kaj la movighantaj juniperarbetoj. Tiun konfeson shi faris ridante
+kaj mokante pri sia propra revmalsano, kiel shi nomis ghin.
+
+Chu shi ankau, inter la revbildoj de l' erikeja kreskajharo, vidis
+homan figuron, junulon, plorantan pri shi? Kiu scias? Chiuokaze, shi
+neniam estis tion al si mem au al aliaj konfesinta.
+
+Iom post iom Monica eksentis malshaton por la mondumo kaj ghiaj
+plezuroj; shi ne plu iris al vesperfestoj kaj aliaj kunvenoj, krom
+post grava insisto de sia patro, kaj shi ekserchis solecon. De temp'
+al tempo shiaj lipoj movighis senkonscie, kaj la forgesita kanto de
+Rikke-tikke-tak shvebis neaudeble sur shia busho. Shiaj vangoj ree
+palighis; shi ree maldikighis kaj malfortighis, tiel ke shia patro,
+post chiuj eblaj klopodoj por shin distri, ektimis ke li postvivos
+sian infanon. Klera kuracisto, kun kiu li konsilighis, montris al li
+la edzinighon kiel la plej taugan rimedon, kaj certigis ke Monica
+nepre resanighus, se oni povus shin decidigi elekti edzon. Kolonelo
+van Milgem je tio povis nur pensi al la juna oficiro, Adolf, sia
+fidela amiko, kiu estis cheestinta la rekonon de lia infano.
+
+Intertempe la kolonelo faris chiujn eblajn klopodojn apud sia filino
+por atentigi shin pri Adolf; li ja trovis shin impresita de liaj
+amatestoj kaj liaj belaj ecoj; sed reciproka amo ne estis en shi:
+malvarmega restadis shia koro por la juna oficiro. Tio tre chagrenis
+la patron, char li vidis sin senigita je la sola rimedo, je kiu li
+estis esperinta por savi sian infanon. Preskau chiutage la kolonelo
+penadis apud sia filino por ekscii kion deziras shia koro kaj el kio
+devenas shia chagreno; sed shi asertis ke shi ne estas malsana, kaj
+sukcesis chiufoje deturni liajn demandojn per elmontroj de plej
+varma amo. La nuro kion ja audis kaj komprenis la kolonelo, estis
+ke shi deziras reiri al Brabanto kaj al la erikejo; unuvorte ke shi
+suferas la alhejman sopiron au nostalgion.
+
+Pli ol unu fojon li estis promesinta al sia filino, ke li vojaghos
+kun shi al Kempenlando kaj longatempe tie restados, por ke shi
+serchu refortighon en la erikeja aero; sed liaj koncernaj projektoj
+estis chiufoje neniigitaj de la rapide intersekvaj militokazintajhoj.
+
+Je la fino de l' jaro 1813a, per senchesa insisto, li estis
+akirinta de la ministro de l' milito la promeson ke, dum la venonta
+printempo, trimonata libertempo estos al li donata. Monica ghojis
+pri la certeco de la revena vojagho al la kara patrujo, kaj shi
+shajnis elstarighi el sia meditemo. Sed alvenis el la Nordo
+chiuspecaj teruraj sciigoj: la Franca armeo estis preskau tute
+pereinta pro la netolerebla malvarmo; neniu povis antauvidi, kiaj
+novaj okazontajhoj devenos de la malvenko de Napoleono. Tial
+nepriskribebla emocio ekkaptis la militistojn, kiuj estis restintaj
+en Francujo. La kolonelo ne povis malhelpi ke Monica eksciis la
+disvastighantajn novajhojn, nek antaugardi shin de la chagreno kiu
+plenigis shian koron je la konvinko ke nenio en la mondo nun estis
+malpli certa ol shia vojagho al Kempenlando.
+
+Subite la imperiestro revenis el Rusujo sen sia armeo, kaj
+proklamigis de la Senato avizon, per kiu 350.000 junuloj estis
+kunvokotaj al la milito. La kolonelo ankau ricevis ordonon, ke li
+reatingu kun siaj soldatoj la armeon en Germanujo. Li gardigis sian
+filinon en edukejo en Parizo, miksis siajn larmojn kun shiaj, kaj
+sin forshiris de sia formortanta infano por sekvi la imperiestron
+trans la Rejnon.
+
+Ses monatojn poste, sur la batalkampo de Dresdeno, kuglo lin trafis
+en la genuon. Post la resanigho de lia vundo, lia kruro restis
+kurbigita: li dum sia tuta vivo lamos kaj marshos per bastono. Tiu
+kripleco estis kauzo ke, lau lia peto, oni permesis al li reiri al
+Parizo. Li trovis sian Monica ankorau pli maldikighinta, kun
+travidebla vizagho kaj brilaj okuloj, parolanta senatente kaj
+reveme.
+
+Nur du fibrojn li trovis ankorau impresigeblajn en shia koro, du
+pasiojn egale ardajn: shian amon al li kaj shian sopiron al la
+bedaurata Kempenlando.
+
+Tuje kaj kiel eble plej rapide li faris la necesajn pretigojn por
+reiri kun Monica al Brabanto. Servisto estis sendata al Antverpeno
+por tie lui kaj aranghi konvenan domon ghis la tiamaj cirkonstancoj
+estus klarighintaj kaj la kolonelo estus povinta acheti au lui
+malgrandan kampodomon en la chirkauajho de Moll.
+
+Kelkajn tagojn poste ili forveturis en poshtkalesho. Nenio speciala
+interrompis la ghojigan vojaghon al la patrujo; nur en Antverpeno
+mem, kaj kiam la veturilo alproksimighis al la nova domo de la
+kolonelo, Monica hazarde rigardis en la straton, kaj audigis akran
+mirkrion, kiu eksaltigis la kolonelon pro timo.
+
+Kiam li demandis shin pri la kauzo de shia subita emocio, shi
+respondis:
+
+«Ho, estas nenio, patro. Mi estas tiel impresighema. Mi vidis tie en
+la strato malrichan junulon kun nezorgitaj vestajhoj, kiu
+preterpasante rigardadis min, kvazau li volas per siaj okuloj
+trabori mian koron. Kaj vidu, patro, char li tiom similas Jan
+Daelmans, mi kriis nevole. Sed, ne estis li.--Estas jam finite, mi
+estas trankvila.»
+
+
+
+
+VIII.
+
+
+Ses semajnoj estis pasintaj de post la alveno de la kolonelo en
+Antverpeno.
+
+En la subtegmenta chambro de malricha dometo, che la Ora Monto,
+maljunega virino je la komenco de l' vespero apud lampeto
+puntfaradis. Mizera aspektis shia loghejo, char shi loghis sub la
+nudaj tegoloj kaj havis kiel tutan meblaron tableton, du seghojn kaj
+liton, kies kovrilo estis farita el chiuspecaj kunekudritaj
+shtofpecoj. Tiu chi virino shajnis indiferente intermovi siajn
+plektiletojn; tamen, de temp' al tempo shi strechis la orelon al la
+alkovo, kie staris la lito, kaj auskultis atente neaudeblan bruon.
+
+Shi do jhus estis metinta siajn du manojn senmove sur la
+puntkusenon, kiam la pordo de la subtegmenta chambreto malfermighis
+kaj alia virino eniris. La maljunulino metis sian fingron sur la
+bushon kaj per mallauta pst! shi petis la enirantinon silenti.
+Levighante, shi iris al shi, shin kondukis per la mano ghis la
+tablo, kaj montrante la seghon, shi diris:
+
+«Trien, estu iom senbrua, mia kara; char li dormas tiel kviete!»
+
+Trien eltiris trikajhon el sia posho kaj diris kun same mallauta
+vocho:
+
+«Ha! tiu estas la homo, kiun vi alprenis en vian domon! Chu vi
+kredus, Avinjo Teerlinck, ke vi faris bonan agon, se estas tiel kiel
+oni diras?»
+
+«Jes, Trien, estu certa pri tio: sen mi la junulo estus mortinta
+kaj enterigita, la kompatindulo!»
+
+Post kiam shi estis unu momenton rigardinta chiujn angulojn de la
+subtegmentejo, Trien denove diris mallaute:
+
+«Sed, Avinjo, se mi ne eraras, vi jam havas tiun homon dum kvin au
+ses semajnoj en via chambro. Kie do vi dormas?»
+
+«Jes, Trien, kie do vi dormas? En tiu angulo sur segho, kun mia kapo
+sur la tablo. Estas ja al mi ne multe plu perdebla: mi havis mian
+tempon, kara!»
+
+«Nu, nu, kiel vi povas tion suferi! Chu ses semajnojn ne kushinta
+sub la littukoj? Tio estas mortdanghera!»
+
+«Jes, Trien, chiu donas al sia proksimulo kion li havas; la richaj
+homoj donas sian monon, kaj mi,--mi ankau donas kion mi havas: mian
+liton kaj mian ripozon.»
+
+«Nu, mi konfesas, ke mi ne kapablus tion fari; sed estas tamen bela
+ago, kaj vi havos pro ghi meriton che Dio, Avinjo.... Sed mi ne jam
+konas la finan klarigon de la historio; unu diras tion chi, alia
+diras tion, kaj fine oni nenion scias. Kiamaniere nun precize tio
+okazis?»
+
+«Nu, mi foje diros tion al vi; sed venu, sidighu pli proksime, por
+ke li ne vekighu.--Estis antau kvin au ses semajnoj, je sabato,
+estis jam la dekunua vespere. Mi estis achetinta iom da lieno por
+mia kato, kaj char ghi de la tuta posttagmezo ne jam estis veninta
+hejmen, mi prenis mian ferladan lampeton, kaj mi iris tie che la
+senfenestra muro, inter la charetoj kaj sharghveturiloj, por serchi
+mian sorchistinon.--Dum mi tiele chirkaupenadas kaj krias: puseto!
+puseto! mi subite audas ekghemon kiel homan; mi tiel impresighas ke
+mi eksaltas, kaj mi direktas miajn okulojn teren. Sed vidu, mi ne
+povas klarigi mian teruron: tie kushas homo sur la dorso kun sia
+vizagho tutmakulita de sango!»
+
+«Ho Dio! de sango!»
+
+«Jes, Trien, de sango. Vi povas imagi: mi rapide kuris che la
+najbarojn, ili alkuris kun lumo, kaj tiam mi vidis ke estas junulo,
+kiu vershajne estis kushighinta sur karbocharo por dormi, kaj estis
+de ghi falinta. Li kredeble jam de longe kushis tie, char la sango,
+kiu shprucetis el lia kapo estis preskau tute malfluidighinta.»
+
+«Kaj chu li estis mortinta, Avinjo?»
+
+«Ho, mortinta! kompatindulino, kia vi estas,--li ja dormas tie en la
+lito!»
+
+«Jes, Avinjo, kion vi povas al tio helpi, kara? La memoro estas for!
+Nu, kion oni faris tiam?»
+
+«Jes, kion oni faris? Nu, kiel chiam. Multe da konsiloj kaj
+malmulte da agoj; sed intertempe la junulo kushis tie en sia sango
+sur la malvarmaj shtonoj,--kaj mia koro shirighis tion vidante. Mi
+diris al mi mem: nu, nu, la homoj estas gefratoj; kaj mi ne atendis,
+ghis kiam venos la kuracisto por portigi la malfelichulon al la
+malsanulejo. Mi deprenigis lin kaj lin kushigis chi tie en mian
+liton.»
+
+«Sed, Avinjo, kiel vi kapablis lin flegi kaj nutri? au chu eble vi
+havas ie shtrumpon sub la tegoloj[10]?»
+
+«Ho, ne, Trien, mi multe laboris kaj faris kelkajn shuldojn; sed tio
+estas nenio; tion kio estas bonkore donacita, nia Sinjoro redonos.»
+
+«Tio estas ja stranga! Chu vi konas liajn gepatrojn, kaj scias de
+kie li venis?»
+
+«Ne, mi ne jam demandis lin pri tio. Sed kiam li havis kapfebron, li
+chiam songhis lautvoche, kaj mi audis ja ke lia patro kaj lia
+patrino estas mortintaj.»
+
+«Kaj chu vi nenion alian povis kompreni el liaj vortoj?»
+
+«Ne, mi ne scias kion li babilis pri fago, pri l' erikejo kaj pri
+abiaroj. Latine li ankau parolis, kaj kelkfoje li kriis: Monica!
+Monica! Estas vershajne la nomo de lia patrino au de lia fratino.
+Li konas kanteton, Trien, kiun mi por dekses kaj duono[11] dezirus ke
+vi audus! Estas chiam pri Rikke-tikke-tak, tiel ke vi povus lau
+ghi danci. Plej strange estis, ke li chiam parolis kvazau oni volis
+kontrauvole igi lin pastro au ekleziulo,--kaj mi iris por rigardi
+che lia kapo, chu oni ne tonsuris lin; sed nenia razilo tushis lian
+blondan buklaron.»
+
+«Ho, Dio, estas eble malfelicha junulo, kiu ebriighis au
+frenezighis.»
+
+«Frenezighis, Trien? Frenezighis? Se vi audus lin parolantan, vi
+surgenuighus. Chio kion li diras, estas kvazau skribita, kaj la
+plej bela prediko de nia vikario estas nenio kompare al ghi. Tie
+pendas liaj vestajhoj; vidu, ili estis faritaj el delikata drapo,
+Trien. Chiufoje kiam li malfermas la bushon por danki min, larmoj
+elshprucas el miaj okuloj: estas kvazau anghelo kiu parolas! Vi
+povas kredi min, mi multe pli amas lin ol se li estus mia propra
+infano, kaj se li volas resti apud mi, mi laboros por li ghis sur
+mia mortlito.--Li nomas min patrino, Trien; vi devus audi tiun
+vorton el lia busho!»
+
+«Sed kiel li nun fartas? Chu li resanighas?»
+
+«Nu jes, dum tuta monato li estis nekonscia kaj suferis kapfebrojn,
+sed de ok tagoj estas iomete pli bone. Li iom post iom rekonsciighas
+kaj revokas sian memoron. Krom tio li nun tute estas spiritsana. Se
+li estus pli babilema, mi ankau scius pli multe; sed li neniam
+diras ion escepte por danki min; kaj pri nenio mi lin demandas. Li
+estas nomata Jan, tion li diris al mi hierau; la cetero ja venos,
+Trien, kiam li estos pli bonfarta; nun li estas ankorau tiel
+maldika kiel fishosto kaj tiel pala kiel via kufo: la unuan fojon
+kiam li levighis, li estis tiel malforta, ke mi devis lin subteni en
+miaj brakoj, se ne, li estus falinta.»
+
+«Ho ve, tiu kompatindulo!»
+
+«Nun li tamen fartas multe pli bone, kaj kapablas jam bone marshi;
+char hierau li diris ke hodiau vespere li eliros por spiri freshan
+aeron.»
+
+Apenau Avinjo Teerlinck estis dirinta tiujn lastajn vortojn, kiam
+malantau la litkurtenoj sonis dolcha, amema vocho, kiu diris:
+
+«Patrino, bona patrino!»
+
+Tiu nomo kaj la akcento al ghi donita, certe havis neordinaran
+sorchpotencon sur la koron de la maljuna virino; char shiaj okuloj
+brilis pro emocio, dum shi rapide prenis la lampon kaj glason da
+laktakvo, kaj iris al la lito.
+
+La malsanulo shin rigardis en la okulojn, kun tiom da amo kaj
+dankemo, ke Avinjo deturnis la kapon por forvishi larmon de siaj
+okulharoj. Dume la junulo prenis unu el shiaj manoj kaj metis sur
+ghin siajn lipojn per longa kiso.
+
+«Bona patrino!» li ripetis ankorau.
+
+Trien sin klinis antauen kun batanta koro por vidi la vizaghon de
+la malsanulo; profunda timo shin tremigis, kiam liaj kavaj okuloj
+shin rigardis, kaj shi malantauenshovis sian seghon, kvazau shi
+volus malproksimighi de timiga aperajho.
+
+La malsanulo chirkauprenis per sia maldika brako la kapon de Avinjo
+kaj tiris shin pli proksime al si; li vershajne diris al shi ion en
+la orelon, char tuj shi iris por preni liajn vestajhojn kaj refermis
+la kurtenojn tuj post kiam shi estis ilin metinta sur la liton.
+Tiam, venante apud la tablon, shi diris mallaute kaj ghojege al la
+tremanta Trien:
+
+«Li tuj levighos!»
+
+Tiu diro shajnis tute ne trankviligi la najbarinon; char shia
+vizagho palighis kaj time shi rigardis la pordon. Sendube timego
+shin incitis forlasi la chambron, antau ol la fantoma junulo
+aperos; virina scivolemo tamen shin tenis kvazau najlita sur shia
+segho.
+
+Post kelkaj minutoj malfermighis la litkurteno. Tiam Avinjo kuris
+al la malsanulo,--helpis lin por ellitighi kaj subtenis lin dum lia
+irado al la tablo.
+
+Chu tiu vivanta skeleto vere estas la juna kamparano, kiun ni konas?
+Jes, estas li, la malfelichulo. Lia ostaro traboras la senkoloran
+hauton; liaj okuloj estas enprofundighintaj en mallumaj kavajhoj;
+lia dorso kurbighis, lia kapo flanken klinighis. Tiaj malpuraj kaj
+maldelikate flikitaj vestajhoj povas kovri nur almozulon. Kia estis
+do la sorto de l' junulo?
+
+Nun li staris antau la bonkora Avinjo kaj tenis unu el shiaj manoj;
+li rigardis shin kun tiu milda vizaghesprimo, kiu nur estas propra
+al karesanta infano, kaj diris:
+
+«Bona patrino, mi deziras eliri. Chu mi per tio ne chagrenos vin?»
+
+«Sed, Jan, mia knabo,» respondis la maljuna virino, «vi estas
+ankorau tiel malforta, mia kara! Vi riskas fali,--kaj pripensu kiel
+maltrankvila mi estos.»
+
+La zorgemo de Avinjo tiel klare estis videbla sur shia sulkighinta
+vizagho, ke Jan, pro shiaj amplenaj rigardoj, ghis la fundo de l'
+koro emociighis.
+
+«Ho, patrino,» li ekghemis, «kial vi tiom amas min? Jes, estu vi mia
+gardanghelo! Tion kion neniu kapablis fari, tion faros eble
+ankorau la oferema amo de malricha virino! Mirinda animo de boneco!
+Che la rando de l' tombo estas ankorau sufiche da amo en via koro,
+por dolchigi la vivon de mizerulo kiel mi estas, kaj restarigi lin
+el la plej profunda abismo de l' malespero. Ho! mi preghis al Dio
+por ke Li benu vin!--Kaj, prijughu mian dankon al vi, bona patrino:
+ghi estas la unua seninterrompa pregho, kiun de sep jaroj mi
+kapablas alsendi al la Chielo!»
+
+La vocho de la junulo havis strangan kaj entuziasman tonon, kiu
+profunde impresis la animon de Trien; shia timo estis tute
+malaperinta, kaj nun shi auskultis kun malfermita busho kaj
+grandegaj okuloj la vortojn de l' junulo, kiuj ravis kaj kortushis
+shin kvazau shi audus bonsonan kordmuzikon. Avinjo shin rigardis
+demande kaj shajnis diri: «Nu, kion vi diras pri mia filo? Chu li
+estas freneza?» Sed Trien auskultis silente, ech ankorau kiam Jan
+ne plu parolis.
+
+«Kompatinda junulo,» ghemis Avinjo, «kuraghu nur. Mi estas malricha
+kaj malforta, estas vere; sed, se vi volas resti apud mi, mi chiam
+amos vin,--kaj mi forlaboros por vi la fingrojn de miaj manoj.»
+
+La junulo metis la manon de la maljunulino al siaj lipoj, sed ne
+respondis.
+
+«Jan,» diris Avinjo dolche, «se vi deziras eliri, vi devus tion ne
+preterlasi pro mi: mi iros kun vi.»
+
+«Bona patrino,» respondis Jan petegante, «mi deziras eliri; sed mi
+devas esti sola. Mia kapo brulas; en la soleco mi trovos
+refreshighon. Morgau, bona patrino, mi diros al vi kiu mi estas kaj
+kia nekomprenebla chagreno venenis mian vivon. Lasu min nun
+foriri,--kaj trankvila restu hejme; post unu horo mi revenos.»
+
+Avinjo enmanigis al Jan sian lambastoneton, kondukis lin suben,
+diris ankorau kelkajn dolchajn vortojn kaj shlosis la pordon
+malantau li.
+
+Jen iras la malsana junulo kun shancelighantaj pashoj, laulonge de
+la domoj, tra la mallumo; li apogas sin sur la manbastoneto, kiun
+Avinjo al li donacis, kaj malfacile spiregas, pro laceco. Certe lia
+irado havas celon, char li ne hezitas pri la elekto de la stratoj.
+Kelkfoje li haltas kaj ripozas; tiam li daurigas sian vojiron kaj
+senchese antaueniras ghis la Meirplaco. Tie li iras tute apude de
+la domoj kaj malrapide sin antauenshovas en la senlumeco, kvazau
+shtelisto au spiono. Baldau li haltas che la fermita fenestro de
+belega domo; li apogas sin per la kubuto sur la blushtona
+fenestrorando kaj provas trarigardi tra la kovriloj. Interne en la
+domo estas lumo; char oblikva radio lumigas la vizaghon de l'
+auskultanta junulo, kiu, longtempe tie starinte, pro laceco tute
+fleksighas, kaj, kvazau sensenta, kun la kapo sur la fenestrorando
+restas kushanta.
+
+
+
+
+IX.
+
+
+En la luksa salono, sur kies fenestro la laca junulo ripozigis sian
+kapon, estis du personoj. Kolonelo van Milgem sidis en velura
+apogsegho apud la marmora fajrejo; li shajnis profunde enpensighinta,
+char li medite rigardis antauen sur la planktapishon. Apud tablo, sur
+kiu kushis arghenta kudrilaro, sidis juna fraulino trapikante perlojn
+sur shnureton. Palega estis shia vizagho, kaj portis chiujn signojn de
+longa konsuma malsano; tiu paleco shajnis ankorau plisenkolorighi
+pro la korvonigreco de shiaj longaj harbukloj, kiuj je chiu ekmoveto
+karesis shiajn vangojn. Post longa silento la juna fraulino kantis
+per tre mallauta vocho la rekantajhon de la kanteto Rikke-tikke-tak.
+Vershajne tio ne plezurigis la kolonelon, char li malgaje skuis la
+kapon kaj diris al la fraulino:
+
+«Monica, kantu do ne chiam tiun chi kanton; ghi estas nutrajho por
+via malghojo,--kaj vi scias ke tio chagrenas min.»
+
+«Dio! chu mi denove kantis?» kriis Monica kvazau mirante. «Mi tion
+ne sciis, patro. Pardonu mian malatenton.»
+
+«Nu,» demandis la kolonelo, «chu la saketo estos baldau
+finita?--Malfelicha Adolf, kiom via donaco ghojigos lin! Lin, kiu
+tiel ege amas vin.»
+
+«Kie li nun povas esti?»
+
+«Ho, tio estus malfacile sciebla. Kiu povus diri, chu li ne ie
+kushas en malsanulejo, au chu malamika kuglo ne jam estas lin
+trafinta sur la honorkampo?»
+
+«Chielo! mia patro, vi tremigas min!»
+
+«Vere, chu mi tremigas vin? Chu vi do iomete interesighas pri lia
+sorto, Monica?»
+
+«Mi ja amas lin kiel fraton.»
+
+«Vi devus alimaniere lin ami, Monica. Li nepre tion meritas: li
+estas bela junulo, posedanta chion kio povas altigi viron en la
+okuloj de virino. Krom tio, li estis la savinto de via patro che la
+sanga batalkampo apud Dresdeno. Se la amo ne trovas la vojon al via
+koro, dankemo devus vin inciti por plenumi mian konsilon, mian
+peton, kaj doni al li la rekompencon de lia grandanimeco kaj de lia
+amo.»
+
+«Ho, patro, rigardu min! Kion mi povus doni al Adolf? En mia koro ne
+estas loko flanke de mia amo al vi.--Esti nesentema edzino! Chu mi
+malfelichigos lin per mia indiferenteco? Char edzo postulas por sia
+felicho pli ol malvarman amikecon. Cetere, mi sentas nevenkeblan
+malshaton por ligiloj, kiuj forrabus de mi mian liberecon.»
+
+«Kian liberecon, Monica? La liberecon por revadi kaj pensadi? Faru
+Dio, ke ghi estu de vi forprenita, la libereco, kiu igas vin
+malforta kaj malsana. Pripensu, infano, kiam ni loghos en la
+kampobieno apud Moll, kiom felichige tiam estus, se vi havus amikon
+por trakuri kun vi la erikejon, por viziti kun ni la fagon kaj la
+rivereton,--por esti al ni kunulo en la soleco? Char chio tio chi,
+infano, estas malvarma kaj kvazaumorta, se amsento ne venas ghin
+vivigi; la koro sekighas, kiam oni ne povas ghin elvershi en alian
+koron.»
+
+«Patro, tio povas esti vera; sed Adolf ne estas filo de l' erikejo.
+Chu li komprenus kion diras la reviga bruetado de l' griloj? Chu
+abiaroj ombrokovris la ludojn de lia infaneco? Chu la senlimeco de
+l' erikeja maro kaj ghia nemezurebla chielo ne shajnus al li
+unutonaj,--al li, infano el la montaro? Ho, jes, konfesu tion,
+patro; inter mi kaj mia erikejo li estus fremdulo, kiu ne komprenus
+nian lingvon.»
+
+La vortoj de Monica ne plachis al shia patro; lia vizagho alprenis
+malgajan esprimon, kaj, sin plene turnante al sia filino, li diris
+per akcentita vocho:
+
+«Monica, mia infano, chu la peto de via patro do havas nenian
+potencon sur vian koron? Dum longaj jaroj mi por Adolf apud vin
+petegis; mi rimarkigis lian belecon, lian kuraghon, lian famon, por
+naski en via koro ameman senton; mi diris, ke en Dresdeno li savis
+vian patron je kosto de sia sango,--kaj mi petis, kiel rekompencon
+por li kaj por mi, ke vi konsentu alligi lin al nia familio per
+solenaj ligiloj. Vi rifuzis kaj rifuzas ankorau. Kial? Por resti
+tute liverita al revoj, kiuj mortigas vin!--Chu char vi ne amas lin?
+Sed li ne petas de vi amon.»
+
+Monica mire rigardis sian patron kaj ripetis:
+
+«Li ne petas de mi amon?--Kion li do postulas de mi?»
+
+La kolonelo daurigis kun premanta tono:
+
+«Fine tamen, ho Monica, vi devigas min diri al vi ion kio neniam
+devis eliri el mia busho. Auskultu do, kaj admiru la viron, kiun vi
+malshatas. Monica, de multaj jaroj vi marshas kun rapidaj pashoj al
+la tombo; neniam mi jhetas sur vin miajn rigardojn, mia karega kaj
+sola infano, ne vidante la morton che via flanko. Ho, la certeco ke
+mi perdos vin, dum jaroj jam disshiras mian koron: tiu minacanta
+glavo super mia kapo ankau plimallongigas mian vivon, kaj mi
+suferas nedireblajn suferojn. Mi legigis Adolf en mia timanta koro;
+mi diris ke restas nur unu rimedo por liberigi vin de viaj misteraj
+revoj kaj de certa morto. Mi mem, mi, via patro, petegis lin ke li
+montru al vi amon kaj petu vian manon; li, kiu iam savis la patron,
+ankau volis savi la infanon. Li havis aliajn amligilojn: richecon,
+honoron, belecon, chion posedis lia fianchino; kaj tamen, incitita
+de grandanimeco, de sinoferemo, li rompis tiujn promesojn por fari
+al mi kaj al vi netakseblan bonfaron. Li, la bela junulo, al kiu
+chio ridetis en la mondo, li konsentis ligi sian vivon al tiu de
+malsana kaj por li sensenta junulino; li rezignis la esperon iam
+vivi en la montaro apud sia maljuna patrino kaj sekvus nin en la
+dezertojn de l' erikejo. Kaj chio tio chi por konservi la vivon al
+vi, kiu malshatas lin; por, kvazau protektanta anghelo, forpeli la
+morton de via flanko. Ho, Monica, chu tia grandanimeco en vi naskos
+nenion pli ol dankeman senton? Chu chiuj kordoj estas rompitaj en
+via koro, tiel ke vi nenion alian havas por respondi ol ne?»
+
+Profunde kortushita estis Monica, shia vizagho ja sufiche tion
+montris. Shi respondis jene la demandon al shi faritan:
+
+«Patro, mi estis maldanka al Adolf kaj al vi, mi tion konfesas
+malghojanime; sed, kion vi ja postulas de mi! Komprenu do, bona
+patro, ke oni petas la neniigon de chiuj miaj memorajhoj. Efektive,
+se mi konsentus farighi la edzino de Adolf, mi donus al li vastan
+lokon en mia koro. Ne maldanka mi restus: mi kompensus al li lian
+animnoblecon per milda amikeco, se ne per varma amo. Kaj tiam mi
+devus rezigni chion, kion lasis al mi mia antaua vivo.»
+
+Esprimo de ghojo aperis sur la vizagho de la kolonelo; li prenis la
+manon de sia filino kaj diris:
+
+«Kara Monica, la ofero de viaj revoj estas necesa por la plilongigo
+de via vivo. Mi petas vin, estu kuragha; diru al mi ke vi akceptas
+Adolf kiel edzon; igu min felicha. Ho, karega infano, vidu, mi
+petegas vin kun kunigitaj manoj, diru ke vi konsentas, diru jes!»
+
+Videble la junulino tremis, dum shi mute antauenklinis la kapon.
+
+«Infano, infano!» ripetis la kolonelo, «ne lasu preterighi la bonan
+inspiron. Diru jes, ho, diru jes!»
+
+Malrapide Monica relevis la kapon kaj respondis decidite:
+
+«Nu, patro, se tio povas felichigi vin...»
+
+Subite shin trafis neatendita emocio; shi altigis la fingron kaj
+auskultis tremante al murmuranta bruo.
+
+«Kion vi audas?» kriis la kolonelo mirigite.
+
+«Auskultu! auskultu!» respondis Monica kun felichega rideto.
+
+Nun de malantau la fenestro penetris kelkaj sonoj en la salonon,
+kaj la kolonelo audis distingeble la kanton:
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fero varmighas,
+      Brako levighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+La kolonelo konis la nekompreneblan potencon de tiu kanto sur la
+animon de sia filino; krom tio li tiun chi fojon konsideris ghin
+kiel insulton, faritan al li pri lia humila deveno; kolero forportis
+lin, kaj, tiregante la sonorilshnuron, li malbonhumore piedfrapis
+sur la planktapishon.
+
+«Mi volas scii,» li kriis, «kiu tie chi kuraghas min insulti!»
+
+Servisto aperis por ricevi la ordonon de sia mastro; tiu chi kolere
+diris:
+
+«Senhontulo staras ekstere kantante sub la fenestro. Iru kun viaj
+kunuloj; kaptu lin; mi volas lin vidi. Se li kontraustaras, uzu
+perforton.»
+
+«Ho, patro,» kriis Monica levighante, «kion vi diras, perforton?
+Chu vi scias kontrau kiu?»
+
+«Ni vidos,» respondis la kolonelo kolere.
+
+La juna fraulino reiris al la tablo kaj sidighis kun videbla timo.
+
+Oni audis malfermi kaj refermi la dompordegon. Tiam la servisto
+venis en la chambregon kaj diris al sia mastro:
+
+«Kolonelo, estas malricha almozulo, tiel malforta kaj malsana, ke li
+apenau povas antaueniri. La malfelichulo ne povis al ni longe
+kontraustari. Li estas en la vestiblo. Chu ni simple lasos lin
+foriri?»
+
+«Ne, ne,» kriis la kolonelo, «mi volas ke tiu enigmo estu
+klarigata.--Monica, kio tiel tremigas vin? Chu vi do konas la
+almozulon?--Iru, oni konduku lin chi tien!»
+
+Apenau la malfelicha viro, kun klinita kapo kaj mallevitaj okuloj,
+aperis che la pordo de l' salono, kiam Monica eligis kriegon, kaj,
+al li kurante, shi prenis lian manon dum shi ekkriis:
+
+«Jan, Jan, chu estas vi?»
+
+«Estas mi, fraulino,» respondis la junulo, ne levante la okulojn.
+
+La kolonelo staris unu momenton mirigite kaj frotis sian frunton,
+kvazau subita penso levighis en lia spirito. Li tamen rapide
+forpelis sian suspekton, kaj, prenante la brakon de l' junulo, li
+delikate fortiris lin ghis velura segho kaj devigis lin sur ghi
+sidighi. Monica ne estis ellasinta la manon de Jan; shi ankau mute
+rigardis teren.
+
+La kolonelo, reirinte en sian apogseghon, diris al la junulo:
+
+«Jan Daelmans, kial vi ne rememoris min dum la malfelicho? Chu mi ne
+diris apud la izolita farmdomo, ke mi estos via protektanto, se iam
+vi iun bezonus? Mi vidas kian gradon de mizero vi atingis; sed de
+hodiau vi ne plu suferos malrichecon, junulo. Havu kuraghon; mi ne
+estas maldanka kaj volas ekkvitigi mian kalkulon kun vi.»
+
+Tion dirante, la kolonelo iris al komodo, prenis el ghi plenmanon da
+Napoleonoj, kaj, metante ilin sur tableton, apud la junulo, li
+diris:
+
+«Vidu, mia amiko, ne estas almozo, kiun mi al vi prezentas; estas
+malgranda kompensajho de tio kion vi iam faris por mia filino. Mi
+petas vin, akceptu tion de mi, kiu volas esti por vi amiko kaj
+protektanto.»
+
+Jan altigis siajn profunde mallevitajn okulojn de la tableto al la
+kolonelo kaj sopiris, chagrene grincridante:
+
+«Oron! chiam oron!»
+
+Kaj rigardante siajn disshiritajn vestojn, li aldiris:
+
+«Jes, oro al mi utilus; mi tiam povus acheti vestojn kaj rekompenci
+shin kiu min flegis.--Sed, sinjoro, shparu al mi tiun humiligon: ne
+estas el viaj manoj, ke mi akceptus monon, ech se ghi servus al mi
+por elacheti mian morton!»
+
+Dum tiuj vortoj Jan estis movinta la manon kaj eltirinta ghin el la
+mano de Monica. La emociita kaj chiam tremanta fraulino estis
+irinta al sia segho kaj sidis tie, mute kaj fikse rigardante la
+junulon.
+
+«Sed, Jan, mia amiko,» daurigis la kolonelo, «vi estas maljusta
+kontrau mi kaj kontrau vi mem. Se vi ne volas monon, diru do al mi
+kion mi povas por vi fari; estos por mi felicho fari al vi ian
+servon. Se vi permesas al mi fari al vi komplezon, mi estos al vi
+danka.»
+
+«Vi volas fari al mi servon!» respondis la junulo. «Nu, mi petas de
+vi unu favoron. Chu vi al mi ghin donos?»
+
+«Parolu, Jan, mi plenumos vian deziron. Kion vi volas?»
+
+La junulo iom plirektigis sur la segho siajn lacegajn membrojn kaj
+shajnis sin pretigi por io solena. Tiam li diris:
+
+«Kolonelo van Milgem, morgau komencighos por mi nova vivo: mi
+starigos netransireblan limmuron inter mia estinteco kaj mia
+estonteco. Oni ne tiel facile sin elshiras el memorajhoj, kiuj
+kunkreskis kun nia cerbo kaj nia koro kiel partoj de nia vivo. Kaj
+eble mi estus falinta en tiu batalo sur la randon de tombo
+malfermita; la sorto servis al mi: mi estas nun en la cheesto de
+shi, kiu sole en la mondo povas min kompreni! Ke mi povu paroli, ke
+mi longatempe kaj seninterrompe povu paroli, ke shi audu kia estis
+mia sorto sur tiu chi tero,--kaj tiam, tiam mi, ne ghoje sed
+submetighe, adiaudiros al la revo kiu min mortigas. Jen, kolonelo
+van Milgem, jen estas la favoro, kiun mi de vi petegas. Konsentu, ke
+mi parolu,--ne koleru pri tio kion mi diros: vi donas al mi pli ol
+la vivon!»
+
+Estis io tiel dolcha kaj sufera en la vocho de l' junulo, ke la
+kolonelo sin sentis profunde kortushita. Cetere li estis treege
+scivola por audi klarigon, en kiu li esperis trovi certigitaj iajn
+konjektojn. Li do diris afable:
+
+«Parolu, mia amiko, kaj nenion timu: mi atente auskultos vin.»
+
+La junulo do komencis per malrapida kaj sufera vocho:
+
+«Mi estis juna, kontenta pri mia sorto kaj amanta la vivon. Mia
+sentema koro min pushis por konsideri nian servistinon kiel mian
+fratinon; lau shia sufero kaj shia mizero, kreskis mia amikeco al
+shi,--naiva kaj pura sento, kiu nekonscie enradikighis en mia koro,
+kaj poste, farighinte detruanta fajro, konsumos min interne.
+Kolonelo, mi sentas ankorau brulanta en mia mano la lokon, en kiu
+sur la erikejo vi metis la Napoleonojn de la humiligo. Kio! vi
+pensis per iom da koto de l' tero min konsoli pri la rabo de mia
+fratino? Kaj vi mortigis min! Tiam, ho, tiam mi jam komprenis la
+senlimecon de mia malfelicho; dubo kaj malespero dispremegis tiun
+chi koron, en kiu via foriro estis lasinta la sangan glavon de l'
+amdoloro. Chion mi forgesis por nutri nur unu plorigan rememoron;
+dum multaj jaroj mi vershis miajn larmojn che la fago; mi ankau
+atendis kaj esperis sur la Sablomonto; mi ankau maldikighis
+kaj malfortighis. Nenio povis min konsoli, nenio min tushi;
+nekapabla por labori, indiferenta por chio, mi vivis en suferiga
+revmondo;--kaj mi vidis mian patrinon malsana sur shia lito, ne
+trovante lokon en mia koro por ia nova doloro. Chiuj, kiuj konis
+min, kompatis min, malfelichan frenezulon. Mi enamighis en miajn
+proprajn larmojn, char ili fluis pro shi kiun mi bedauris. Plorado
+estis mia vivo, ghemado mia parolo. Mia fortika korpo fandighis
+kvazau negho sub la pasieco de mia koro;--kaj, pashanta ombro, mi
+vagadis kvazau fantomo tra la foliaro, kiu ankau estis audinta
+shiajn plendojn.--Iama amiko de mia patro volis perforte min fortiri
+de la loko de mia naskigho; li esperis min resanigi. Sed mi
+kontraustaris la petojn de chiuj, kiuj min amis. Kial? Chu pro tio
+ke la chielo de l' erikejo estas pli blua? Ke la aero tie portas
+aromajn bonodorojn? Ke la senlimeco de l' ebenajho charmas kaj
+altigas la spiriton? Ho, ne, ne. Tie shi estis vivinta, tie estis la
+vojeto de shi lauirita. Ho, mi sciis kiuj herberoj iam estis
+fleksighintaj sub shia korpo; mi sciis retrovi sur la sheloj de l'
+arboj la lokon, kie shi iam metis sian manon, kaj la kreskajhojn,
+kiuj iam brilis per la perloj de shiaj okuloj.--La arboj, la
+erikejo, la rivereto, chio havis tie por mi lingvon, kiu parolis pri
+shi. Tie mi neniam estis sola; shi chiam staris flanke de mi,
+chirkauita kun mi per la nebulo de l' mondforgeso. El la aleeto la
+suda vento portis al mi shian vochon; el la bruetado de l' griloj
+shi kantis por mi la allogan Rikke-tikke-tak!--Neesprimebla estis
+tamen mia sufero; mi konsciis kiel premantan verajhon, ke shi plu
+neniam venos. Mi por chiam estis perdinta mian fratinon kaj ghojis
+pro l' espero de baldaua morto.--La maljuna pastro de Desschel kaj
+la larmoj de mia malsana patrino fine min vokis al pli bonaj
+sentoj, kaj donis al mi, dum unu momento, sufichan forton por
+kontraustari shian rememoron. Mi volis forpeli tiun turmentantan
+bildon, min eltiri el shia tiraneco sur mian animon, min savi el la
+dolorabismo en kiu mi estis enprofundighinta, denove plenumi miajn
+forgesitajn devojn al Dio kaj mia patrino. Mi iris al Mehhleno por,
+post jarojn dauranta studado, serchi en la ekleziula profesio
+armilon kontrau shia persekutado.--Ve, kiu diros kion mi suferis en
+la izoleco de la Seminario! Kiu diros, kiel ghissange mia koro kaj
+mia animo estis vunditaj en tiu malespera batalo kontrau shi! Kion
+ajn mi faris au decidis, au kien ajn mi iris, chiam shi cheestis,
+por, kiel tiranino, eltiri chiujn aliajn pensojn el mia spirito!
+Shi, chiam shi!--Kun la scienco kreskis ankorau la forto de mia
+imago, kaj nur tiam shi ekposedis ech la plej intimajn aspirojn de
+mia revanta animo. Chiam silenta, mi apartigis min de miaj
+kunlernantoj; mi kashis min en mallumaj anguloj por ke mi povu
+nemokate kanteti la kanton de Rikke-tikke-tak; mi estis la objekto
+de ghenerala malestimo; nenio povis resanigi min, nek la severeco de
+miaj profesoroj, nek iliaj afablaj admonoj. Fine alproksimighis la
+tempo kiam mi devos decidi, chu mi akceptas la ekleziulan profesion.
+Sed, ho Dio, por kio povis al mi utili pripensado? Mi estis neinda
+por proksimighi al la altaro, kaj nekapabla ech por preghi; neniam
+mi altigis mian vochon au mian penson al la chielo, sen ke inter
+Dio kaj mi shia bildo sin intermetis! Mi rifuzis, tiom pro
+konvinkigho pri mia malindeco kiom pro konsilo de miaj kompatemaj
+profesoroj. Mi forlasis la Seminarion. Mia patrino estis mortinta:
+mi havis ankorau malgrandan parton de mia heredajho. Mia vivo
+farighis senzorga revovagado; nezorganta pri estonteco, kiu estis al
+mi indiferenta, mi rapide elspezis tion kion mi ankorau posedis.
+Mizero min ankau trovis sensenta; mi dormis sub la blua chielo, sub
+charetoj au sur la urbaj fortikajhoj; mi lasis malsaton trabori
+mian inteston; kaj, kun mokrido sur la lipoj, mi akceptis la panon
+de l' kompato. Kio estis por mi la vivo kaj kio la suferoj de l'
+korpo kompare kun la konsumanta doloro de mia koro? Nenio en la
+mondo povis min tushi, nenio min veki el mia apatio. Senchese vidi
+shian bildon antau miaj okuloj, shin enpense alparoli, murmure
+ripeti la kanton,--tio estis mia vivo: chio cetera estis en mi
+mortinta.»
+
+Nun la junulo silentis unu momenton; li spiregis pro laceco.
+
+Monica kapkushis sur la tablo kaj kredeble maldolche ploris, char
+dum tiu pauzo oni audis la spiregadon de shia premata brusto.
+Kurbighinte kaj teren rigardante, la kolonelo sidis senmove sur sia
+segho.
+
+La junulo daurigis:
+
+«Unufoje ankorau, lau la konsilo de amikoj, mi provis fortan
+kuracilon. Mi vershis alkoholajhojn per plengorghoj en mian korpon,
+kaj ebria falis teren.--Nenio, nenio povis al mi helpi; antau miaj
+malkvietegaj okuloj staris ankorau shia bildo!.... Iun tagon, mi
+neniam forgesos ghin, kiam mi malrapide laupashis la Meirplacon, mi
+subite ekvidis shin rapide preterveturantan. Shia nedaura rigardo
+kvazau sago traboris mian animon, mia koro rompighis en mia
+malkvietega brusto; mi svenante falis teren. Baldau tamen mi povis
+restarighi kaj foriri por kashi mian maltrankvilighon en la izoleco.
+Vespere mi kushighis sur sharghveturilo por dormi. Cerbofebro brulis
+kvazau fajro en mia kapo; en mia nekonscieco mi renversighis de la
+charo kaj falis kun la kranio sur la shtonojn, tiel ke sangofluo el
+mi elshprucis.--Malricha virino akceptis min en sia subtegmenta
+chambro; shi flegis min kvazau patrino; al shi mi de nun dedichas
+mian vivon. Shia dolcha kaj sinoferema amo estas trovinta la vojon
+al mia koro kaj okupanta lokon flanke de l' altrudighema bildo. Nun
+mi konscias la eblecon por reakiri mian liberecon: mi devas vivi
+por ami kaj rekompenci mian novan patrinon. Faru Dio, ke ankau tiu
+chi lasta espero ne estu vana,--se ne, la tombo, kiu por mi
+malfermighas, punos mian malestimindan malfortecon. Morgau mi ne
+plu konos vin, fraulino, nek vin, kolonelo van Milgem! Forgesu vi
+ankau, ke iu suferis neesprimeblajn turmentojn pro la rememoro de
+via infano; mi kvitigas vin pri tio kion vi al mi shuldas. Pardonu
+al mi, la malfelicha frenezulo, la sentimajn vortojn kiujn mi
+kuraghas paroli; se iafoje vi iom interesighis je la juna kamparano,
+pardonu la senkarnan skeleton kiu sidas antau vi. Kaj vi,
+fraulino, ho, mi petegas vin, rememoru min en viaj preghoj, por ke
+mi trovu fortojn por mia lasta batalo kontrau vi.--Lasu min nun
+foriri, vi plu neniam audos nek vidos min.--Adiau, Dio vin
+supershutu ambau per felicho!»
+
+Dum la elparolo de tiuj chi lastaj vortoj, Jan estis levighinta kaj
+volis alproksimighi al la pordo; sed subite Monica restarighis, shi
+malantauen jhetis siajn harbuklojn, forigis la larmojn el siaj
+okuloj, kaj tiam, etendante la fingron kiel ordonon, shi kriis:
+
+«Restu! Restu!»
+
+Kaj surgenuighante kun kunigitaj manoj antau sia patro, shi
+petegis:
+
+«Ho, patro, pardonu min, pardonu min! Restigu lin, se ne, mi mortos!
+En miaj revoj shvebis ankau lia bildo; li estis mia frato, mia
+protektanto, mia amato! Ho, Dio, li foriras! Nur li povas min savi.
+Donu lin al mi! donu lin al mi! Vi ankau vershas larmojn, vi sentis
+kion li suferis! Ho, nur li, au la tombo min posedos! Patro, bona
+patro, ne lasu min al la morto! Mi vivos, mi resanighos, mi vin
+benos! Pro la memoro de mia mortinta patrino, donu lin al mi!»
+
+La kolonelo faris subitan movon kaj restarigis sian filinon per la
+mano; tiam, kun emociita vocho, li diris:
+
+«Jen estis do la enigmo! Tia koro!--Nu, Monica, estu savita, mia
+infano! Li estu via edzo!»
+
+Akra krio elighis el la brusto de Jan; li unue peze apogis sin sur
+la segho, sed falis svenante sur la tapishon, dum Monica kun
+etenditaj brakoj al li kuris.
+
+
+
+
+X.
+
+
+En la jaro 1831a, mallongan tempon post la Revolucio, soldato
+marshis, portante la pafilon sur la shultro kaj la tornistron sur
+la dorso, tra la erikejo inter Moll kaj Desschel. Li baldau
+alproksimighis al granda farmejo, kiu aspektis kiel kampobieno, kaj
+montris sian loghbileton al viro kiu staris sur la sojlo. Tiu chi
+vokis servistinon, kaj ambau, per amikaj elmontrajhoj, deprenis de
+la soldato lian tornistron kaj aliajn necesajhojn. La juna militisto
+miris pri tiu kora akcepto, kaj, frapante la shultron de la
+kamparano, li diris senceremonie:
+
+«Vi militservis, chu ne, farmisto?»
+
+«Tamen ne,» respondis la kamparano, «sed vi certe trovos iujn tie
+chi, kiuj povas paroli pri milito kaj bataloj.--Eniru, amiko: la
+shinko kaj la biero jam staras sur la tablo.»
+
+Enirante, la soldato vidis, sidantan apud la angulo de la fajrejo,
+viron, kies vizagho kaj grizaj haroj tuj inspiris al li respekton.
+Longa cikatro tra lia vizagho kaj la rubando de la Honorlegio sur
+lia vesto, vidigis ke li estas tiu pri kiu la kamparano estis
+dirinta: «kiu scias paroli pri milito kaj bataloj».
+
+La maljuna militisto salutis la soldaton per bonvolema rideto kaj
+montris al li la tablon, kvazau li volus diri: manghu unue kaj
+trinku; poste ni parolos.
+
+Dum la soldato plenumis tiun bonan konsilon kaj manghis la al li
+prezentitajn nutrajhojn, li scivole lasis vagadi siajn okulojn sur
+la personojn kiuj estis chirkau li.--En la fundo de la chambro
+virino sidis antau shpinrado; apud shi staris la viro, kiun li unue
+estis vidinta sur la sojlo de la farmdomo. Saneco kaj kvieta ghojo
+heligis ilian vizaghon, kaj estis kvazau amradio brilis en iliaj
+okuloj, chiufoje kiam ili unu la alian rigardis. Che l' alia flanko
+de la virino sidis maljunega Avinjo, kiu per siaj rigidaj fingroj
+ankorau sur puntkuseno intermovis la plektilojn.
+
+Kiam la soldato estis dum kelka tempo direktinta siajn okulojn al
+tiu parto de la chambro, li audis malantau si strangan kanton,
+kies neordinara ritmo lin rigardigis al la fajrejo. Sur chiu genuo
+de la viro kun la cikatro li nun vidis rajdantan sankoloran
+infanon,--knabeton kaj knabineton,--kaj estis dum la kantado, ke la
+avo rajdigis la infanetojn.
+
+                *       *       *       *       *
+
+Baldau la juna soldato interkonatighis kun chiuj loghantoj de la
+farmejo. Li trovis tiom da dolcha ghuado inter tiuj homoj, kiuj
+chiuj shajnis kunigitaj per sama ligilo de amo kaj dankemo, ke, post
+dumonata restado, li ne povis sin deteni vershi larmojn, kiam li
+estis devigata adiaudiri la paceman kaj felichan familion, kiu
+konsideris kaj amis lin kiel filon.
+
+Je la momento kiam li, kun la tornistro sur la dorso, estis preta
+por foriri, chiuj kunhejmanoj venis che la pordon kaj etendis
+ankorau al li la manon de l' amikeco; li, kun malsekaj okuloj,
+suriris la erikejan vojon, kaj, post kelkaj pashoj sin turnante, li
+kriis kortushite:
+
+«Adiau, sinjoro kolonelo van Milgem! Adiau, farmisto Daelmans!
+Adiau, farmmastrino! Adiau, Avinjo Teerlinck! Adiau!»
+
+Alveninte sur la erikejo, la soldato diris al si mem:
+
+«Se mi estus verkisto au poeto, mi rakontus tiun strangan
+historion.--Eble mi iam farighos tia. Nu, nu, sensencajho!»
+
+Kaj tiam, plirapidigante sian marshadon, li antauenpashis lau la
+ritmo de kanto, kiun li certe estis lerninta che la farmejo. Li
+kantis:
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fero varmighas,
+      Brako levighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+  Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
+      Fer' malmolighas,
+      Kor' kuraghighas.
+      Frapu vi, nu!
+      Rikke-tikke-tu.
+
+Sinjoro leganto, vi vidas, chu ne, ke la juna soldato plenumis sian
+promeson?
+
+
+PIEDNOTOJ:
+
+[4] _Westmal_, vilagho, kiu kushas je kvar horoj da piediro
+malproksime de Antverpeno, sur la granda vojo al Turnhout, meze de
+l' erikejo.
+
+[5] _Fajrolaboristo_ estas tiu, kiu, dum la forghado,
+turnas la feron per la prenilo kaj tiel gvidas la laboron.
+
+[6] Lau popola plimallongigo: Driessens, kies domo estas
+bruldetruita. (_Noto de la tradukintino_).
+
+[7] _Erikbuloj_ estas buloj de mallonga eriko, kiujn sur la
+tuta erikeja ebenajho oni forigas per fosilo de la supro de la tero.
+Tiuj erikbuloj estas bruligataj kiel torfo kaj disjhetas en la aeron
+specialan odoron, kiu dum favora vetero antauflarigas la erikejon
+je mirige granda interspaco. Tiu kiu iafoje loghis dum kelka tempo
+en Kempenlando, povas resti dum dudek au pliaj jaroj de ghi
+malproksimigita, li tamen rememoros la impreson pri l' odoro de la
+erikfajroj.
+
+[8] Vilagho en Kempenlando, al kiu oni sendas la
+frenezulojn por esti flegataj.
+
+[9] Oni nomas _Kempenlando_ la vastan erikejan landon, kiu
+formas la nordan parton de Belgujo.
+
+[10] Multaj maljunaj malaltrangaj personoj faras sian
+shparkaseton en shtrumpo, kiu kutime estas kashita sub la tegmentaj
+tegoloj.
+
+[11] Arghenta monero de dekses kaj duona soldoj.
+
+
+Kun la permeso de la eldonistoj J. Lebègue & Cie, Bruselo,
+
+  esperantigis
+  M. P.
+
+Februaro 1912a.
+
+
+  Presejo DE VOS & van der GROEN
+  ANTWERPEN.
+  1912.
+
+
+
+Noto de la tekstpreparinto:
+
+Mi korektis kelkajn mispresajhojn de la originala libro.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Rikke-tikke-tak, by Hendrik Conscience
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RIKKE-TIKKE-TAK ***
+
+***** This file should be named 35917-8.txt or 35917-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/5/9/1/35917/
+
+Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net.
+Thanks to the Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for
+providing the original book.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.