initial commit of ebook 34078HEADmain

14 files changed, 9977 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/34078-8.txt b/34078-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..91e547b
--- /dev/null
+++ b/34078-8.txt
@@ -0,0 +1,2719 @@
+The Project Gutenberg EBook of Dissertatiunculae Quaedam
+Critico-Theologicae, by John Henry Newman
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Dissertatiunculae Quaedam Critico-Theologicae
+
+Author: John Henry Newman
+
+Release Date: October 15, 2010 [EBook #34078]
+
+Language: Latin
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM ***
+
+
+
+
+Produced by Steven Giacomelli, Keith Edkins and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
+file was produced from images generously made available
+by The Internet Archive/Canadian Libraries)
+
+
+
+
+
+Transcriber's note: A few typographical errors have been corrected: they
+are listed at the end of the text.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM
+
+CRITICO-THEOLOGICAE
+
+AUCTORE
+
+JOANNE H. NEWMAN
+
+ANGLO
+
+[Illustration]
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+[Illustration]
+
+TYPIS S. CONGREGATIONIS DE PROPAGANDA FIDE
+
+------
+
+MDCCCXLVII.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+REVERENDO PATRI
+
+ANTONIO BRESCIANI
+
+E SOCIETATE IESV
+
+COLLEGII VRBANI RECTORI
+
+VIRO LECTISSIMO
+
+NOBIS HOSPITIBVS SVIS ET LINGVA PAENE BARBARIS
+
+ACCEPTISSIMO
+
+HOC SERENISSIMORVM DIERVM
+
+SVB EIVS TVTELA ACTORVM
+
+QVALECVNQVE MONVMENTVM
+
+COMMENDATVM DICATVMQUE
+
+VELIMVS
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+MONITUM
+
+       *       *       *       *       *
+
+Opuscula haec qualiacunque, ex nupera Oxoniensi Bibliotheca Patrum maxima
+ex parte desumpta, Latine autem liberius reddita, criticis prudentioribus
+commendo; id aegre ferens, quod, notulis quibusdam meis domi relictis,
+minus prodeunt accurata, quam pro ratione studiorum meorum a benevolis
+sperari potuisset.
+
+  In Fest. S. Anselm.
+        1847.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+
+  DISSERT. 1. De quarta Oratione S. Athanasii contra Arianos         pag. 1
+
+  2. De Ecthesi Ephesina contra Paulum Samosatenum                       24
+
+  3. De vocibus [Greek: prin gennęthęnai ouk en]
+     Anathematismi Nicaeni                                               41
+
+  4. De vocibus [Greek: ex heteras hupostaseôs ę ousias]
+     Anathematismi Nicaeni                                               58
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+{1}
+
+[Illustration]
+
+DISSERTATIO I.
+
+DE QUARTA ORATIONE S. ATHANASII CONTRA ARIANOS.
+
+[Illustration]
+
+Quatuor illas, quas vulgo vocant, Athanasii Orationes contra Arianos partes
+esse unius operis, recentioribus criticis persuasissimum est; post ipsum,
+ut videtur, Photium, qui codice CXL ad [Greek: pentabiblon] Athanasii
+provocat. Profecto Montefalconius, ut in re minime dubia, omni probatione
+praeter ipsam librorum structuram supersedendum judicat. «Nihil opus est
+longiore disputatione, cum clarum sit ex hisce ipsis quatuor Orationibus,
+nihil eas commune cum ullo alio opere habere; sed ita inter se cohaerere,
+ut unum ipsae opus simul conficiant, quarum prima sit principium, quarta
+autem omnium sit finis, quam sane ob causam sola haec ultima solita
+terminatur conclusione.» Athan. _Opp._ t. I. pp. 403, 4. Haec ille; qui
+tamen paullo submissius loquitur, cum in _Praefat._ sua p. XXXV, et in
+_Vit. Athan._ p. LXXII, concedit eas non esse exaratas certo aliquo
+consilio prius inito, sed, decursu controversiae, alteram ex altera, quo
+res majorem haberet lucem, fuisse productas; id quod praecipue cernitur in
+secunda et tertia incipientibus, ubi sanctus Doctor, more suo,
+disputationem jam forte longiorem, propter haereticorum tamen pervicaciam,
+continuandam judicat.
+
+Nec minus liquida res est Tillemontio, scribenti: «Les quatre oraisons sont
+toutes liées ensemble, et en un męme corps, comme il paraît principalement,
+parce-qu'il n'y a que la derniere qui finisse par la glorification
+ordinaire.» {2} _Mem. Eccl._ t. 8. p. 701. Et alibi: «Il est certain que
+ces quatre discours ... semblent ... ne faire qu'une seule pičce, qu'on
+aura partagée tantôt en quatre, tantôt en cinq.» p. 191.
+
+Tillemontii vestigia sequitur, tanquam pedissequus, Ceillerius, _Aut.
+Eccl._ t. 5. pp. 217, 218. qui cum Montefalconio consentit posteriores
+libros, vice quemque sua, anteriorum partes suscipere.
+
+Jam prius Petavio, Incarnationem V. D. tractanti, idem excidit judicium; eo
+gravius, quod obiter doctissimo theologo elapsum est. Dum enim Epistolam
+Athanasii _ad Ep. Aeg. et Lib._ contendit non esse revera partem Orationum
+contra Arianos, (ut tum temporis ab Athanasii Editoribus habebatur,) quia
+scilicet illa Epistola non spectat, nisi in parte quadam, ad doctrinam
+Arianorum, haec monet: «Non est ejusdem cum sequentibus argumenti, nam _in
+istis_ adversus _Arianam_ haeresim disputat etc. ... prima autem, (i. e.
+_Epist. ad Ep. Aeg. et Lib._) nihil horum facit.» _de Incarn. v._ 15. §. 9.
+
+Auctoribus tamen tam gravibus atque inter se consentientibus hic contra
+eundum est; cum plane comprobari possit, ut puto, et sine magno conatu,
+quartam illam contra Arianos Orationem non esse contra istos haereticos ab
+Athanasio scriptam, neque prorsus esse orationem, ne disputationem quidem
+continuam, sed esse conglutinationem quandam fragmentorum theologicorum,
+vel annotationum seriem, variae et longitudinis et materiae, praecipue de
+haeresi Marcelli et Photini, aliqua ex parte de Sabellianismo et
+Samosatenismo, vix aut ne vix quidem contra Arianos. Quam sententiam his
+argumentis fultam velim.
+
+§. I. DE STRUCTURA LIBRI.
+
+1. Jam hoc praemittendum est;--nusquam, ut credo, ab antiquis ad Orationem
+hanc quartam provocari, tanquam ad partem operis Athanasii «_contra
+Arianos_,» vel «_de Trinitate_;» cum secunda contra et tertia laudantur a
+Theodoreto, {3} Justiniano, Cyrillo Alexandrino, Facundo, Concilio
+Lateranensi sub Martino I. habito, Agathone Pontifice, et aliis, idque illo
+ipso numerandi ordine qui etiamnum servatur in editione Maurina.[1] Quamvis
+autem Photii, de toto opere ut quinquepartito loquentis, interpretes esse
+quodammodo videantur, et Concilium Oecumenicum Septimum, et Epistola
+Agathonis in Sexto, cum tertiam Maurinam pro quarta habent, inde tamen non
+concludi potest quartam Maurinam, de qua hic quaestio est, comprehensam
+fuisse ut quintam partem [Greek: pentabiblou] Photii. Quoniam enim in uno
+codice haec Maurinorum quarta vocatur sexta Oratio, alia quaedam ibi
+reperienda est quinta; quae quidem, Montefalconio judice, est opusculum
+illud quod vulgo appellatur «_de Incarnatione contra Arianos_,» quod re
+ipsa in aliquibus codd. quintae nomen gerit. Sunt porro codices qui
+Epistolam _ad Ep. Aeg. et Lib._ quae in codd. solebat esse prima, quartam
+nominant; alius autem est Montefalconii, ex quo quarta illa Maurinorum
+plane excidit. Accedit quod in codice quodam Bodleiano (Roe 29. an. 1410.)
+opusculum _de Incarnatione contra Arianos_ tres priores subsequitur
+orationes, quartae vice. Aliis autem codd. quarta Maurinorum quinta est;
+aliis Epistola _ad Ep. Aeg. et Lib._ est «tertia contra Arianos,» Epistola
+_de Sent. Dion._ in duas partes divisa, pro prima et secunda, ut videtur,
+habita. Quare, cum adeo varietur in codicibus, nulla praescriptio est ex
+usu editionum, cur quarta haec oratio adsciscatur in numerum earum, quae
+cum Arianis bellum gerunt.
+
+2. Deinde notandum est, librum hunc ipsa fronte sua prodere se non esse
+orationem similem illarum quae ei praeierunt. Nam, cum secunda illa et
+tertia prooemium utraque suum habeat, in quo mentio fit gravissimi illius
+argumenti, quod ab illis est continuandum, nihil contra aut scopo definitum
+aut ratione ordinatum in quarta incipiente reperitur. In argumentum suum,
+quicquid sit illud, nullum enim {4} profitetur, praeceps ingreditur,
+propositionem prae se ferens categoricam quandam ex Evangelista desumptam,
+«Ex Deo Deus est Verbum, nam Deus erat Verbum;» plane omisso verborum illo
+apparatu et verecunda dicendi pompa, qua in limatioribus suis operibus, res
+divinas tractaturus, utitur sanctissimus Praesul.
+
+Nec aequabilius aut liquidius fluit postea orationis cursus, sed turbatus
+semper, incertus, mutabilis. Nam saepius materies subito profertur nova, ut
+in sectionibus 6, 9, et 25 editionis Maurinae; id quod amanuensibus tam
+plane constitit, ut in quinque codd. interpolatum testentur inter sectiones
+12 et 13 opusculum _de Sabbatis et Circumcisione_, Athanasio dubie a
+Maurinis (t. II. p. 54.) inscriptum. Plane diversum est ab hoc genere
+disserendi aequabile illud et bene continuatum sancti oratoris eloquium,
+qui tam soleat priorem materiem suam producere et tanquam abdere in proxime
+sequentem, et rem cum re tam callida junctura colligare, ut editori
+difficillimum sit disputationis cursum ad certa quaedam capita revocare.
+
+Accedit quod tres illae quae praecedunt Orationes commercium inter se ultro
+citroque habent, et ad se mutuo respiciunt, et complent definita quaedam
+docendi vestigia, quae terminantur prope exeunte tertia. Integra quaedam
+disputatio, in Scripturis contra Arianos explicandis tota, continuatur a §.
+37. primae ad §. 59. tertiae; ante tertiam in locis Propheticis et
+Apostolicis, per tertiam in Evangelicis versata. Incipit autem, procedit,
+et terminatur scopo ecclesiastico, seu canone fidei, proponendo, ut
+divinorum oraculorum justo interprete[2]. At in hac accurata rerum
+dispositione nullam plane sedem sibi potest vindicare quartus ille liber
+seu Oratió Maurinorum.
+
+Quid quod in verborum quoque usu sui similis est quartus liber, aut saltem
+dissimilis trium Orationum. Nam {5} in illo, coeteris licet breviore,
+vocula celeberrima [Greek: homoousion] ter reperitur, vid. §§. 10, 12. at
+eandem in tribus illis omnino non occurrere dicendum est, cum solitarius
+iste locus, _Orat._ I. 9. qui eam continet, symboli quandam fert speciem,
+ut ex ipso loco intelligitur, neque in propriam Athanasii disputationem
+cadit. Contra, verbum illud omittitur aliquando in Orationibus tribus, ubi
+jure posset quaeri[3]. Deinde in _Orat._ II, 78, 79, 80. ut in _Gent._ 40
+et 46. _Incarn._ V. D. 20. _ad Serap._ IV, 20. verbum [Greek: autosophia]
+reperitur; at in quarta reprobatur idem, Petavio judice, (_de Trin._ VI,
+11.) ut Sabellianum. Tum hoc quoque e minutioribus rebus ad rem nostram
+facit, quod tres illae, in Sanctissima Trinitate praedicanda, illustratione
+uti solent ex luce et ejus irradiatione desumpta; quarta vero, modo ignem
+non lucem, modo ignem et lucem inducit. Depravato denique textu haec
+graviter laborat; illae non laborant.
+
+3. Profecto, ut antea dictum est, etiam hoc in quaestionem venit, an forte
+portiones saltem aliquae hujus libri fragmenta sint tantummodo cujusdam
+operis, vel plurium operum; vel notulae rudiores subita manu scriptis
+mandatae, prout menti occurrerent; vel capita controversiarum; quae casus
+rerum temere in unum cumulum congesserit. Peregrinum omnino opusculum,
+forte non Athanasii, illud _de Sabb. et Circumc._ nonnunquam in medium hunc
+librum intrusum jam diximus; praeterea, (quod praecipue ad rem nostram
+facit) idem opusculum re ipsa consociatur cum fragmento quodam Epistolae
+_de Decr._ et Tractatu _In illud omnia_, quasi totum quid, quamquam nihil
+cum illis habet commune, in codd. omnibus, excepto uno, quos memorant
+Maurini. Alterum exemplum cernitur in Sermone Majore _de Fide_, qui in
+Montefalconii _Nova Collectione_ editus est, qui autem vix aliud {6} est
+quam series quaedam portiuncularum ex variis Athanasii operibus in unum
+comparatarum. Praeterea, quod attinet ad librum nostrum, in codd. quibusdam
+singulis partibus singuli praeponuntur tituli; ut [Greek: tous
+sabellizontas, k. t. l.] in sect. 9; in sect. autem 11, [Greek: pros tous
+legontas hoti, k. t. l.] Porro «illi» et «ille» stant aliquando, nullo
+antecedente. Sed et infractum illud et inordinatum in orationis filo,
+indicium aliud est multiplicis et disparis materiae. Quid quod §. 25. in
+duas partes temere secat quod alioqui continuum haberet cursum a 15 ad 36;
+§. 11. autem mentionem ultro objicit alicujus rei quam in praecedentibus
+frustra quaesiveris. Tum §§. 6 et 7, quae solae pertinent ad Arianos,
+jacent inter argumentorum locos Arianis plane alienos, stylum autem sapiunt
+dilucidum illum et liberum Orationum trium; qui quidem stylus aliqua ex
+parte in §§. 14, 17, 27, 28, et 34. reperitur.
+
+Notatu etiam dignum est, a Montefalconio in Monito suo Epistolae Encyclicae
+praefixo esse observatum, phrasim illam [Greek: hoi peri Eusebion] non
+adhibitam esse ab Athanasio post Eusebii mortem; «Neque enim sequaces
+Eusebii jam defuncti usquam apud Athanasium [Greek: hoi peri Eusebion]
+vocantur, sed [Greek: koinônoi tôn peri Eusebion] vel [Greek: klęronomoi
+tęs asebeias tou Eusebiou].» t. I, p. 110. Jam hanc ipsam phrasin legimus
+in sectione 8. hujus Orationis quartae; unde sequitur, cum Eusebius
+discesserit e vivis an. 341, Oratio autem prima scripta fuerit circ. an.
+358, quartam hanc, qua Orationum seriem concludi creditur, scriptam esse
+ante primam, qua series orditur; sin minus, saltem portionem eam quartae,
+quae phrasin [Greek: hoi peri Eusebion] continet, primae esse priorem, vel
+(quod idem valet) quartam ex pluribus disputationibus esse conflatam.
+
+Plura adhuc sunt quae in hac re possint offerri; nam sectiones 1-5, 9, 10,
+versantur in argumento plane suo, quod in reliquo libro nusquam attingitur.
+De [Greek: monarchiai] tractant; verbo autem [Greek: archę] utuntur pro
+_origine_, ut in prioribus Orationibus moris est; cum idem usurpetur pro
+_initio_, {7} sectionibus hujus libri 8, 25, 26, 27. Porro in disputatione
+§§. 30-36 singularis usus est epitheti [Greek: theios] ad Christum
+adhibiti; vox quoque [Greek: noein] ejusdem loci propria est.
+
+Quod porro singulare est in hoc libro, ut stylo signum imprimat, argumentum
+autem idem non leve quod de serie quadam annotationum polemicarum nunc
+agimus, non de justo et simplici opere, frequentia illa est vocabulorum
+hujusmodi, [Greek: peusteon] 2, e. [Greek: erôtęteon] 3, f. 4, a. [Greek:
+lekteon] 4, init. 6, d. 10, a. [Greek: elenkteon] 3, a. 4, e. [Greek:
+eresthai dikaion, kalon] etc. 11, d. 14, a. 23. b. Cujus generis sunt illa
+quoque, [Greek: akolouthęsei ta en tois emprosthen atopa eiręmena], e. g.
+2, e. 4, e. 4 fin. 15 init. 26, b. 26 init. quibuscum conferamus
+elegantiorem periodi cursum, _Orat._ II, 24, b. [Greek: kalon autous
+eresthai kai touto, hin' eti mallon ho elenchos, k. t. l.] ejusmodi sunt
+etiam [Greek: to d' auto de kai peri dunameôs], §. 3; quae omnia
+Aristotelem sapiunt, non Athanasium. Videsis etiam locos Scripturae sacrae
+subito propositos ut materiem disputandi, ut in §§. 1, 5, 9, et 31.
+
+Aristotelem etiam agit in hoc libro sanctissimus Doctor in effatis suis
+theologicis proferendis; e. g. [Greek: ei agonos kai anenergętos ho Theos],
+4 fin. [Greek: to ek tinos huparchon huios estin ekeinou], 15, c. [Greek:
+houden hen pros ton patera, ei mę to ex autou]. 17, d. [Greek: ôn ouk estin
+eis tas kardias ho huios, toutôn oude patęr ho Theos], 22, b. [Greek: ei mę
+huios, oude logos; ei mę logos, oude huios.] 24 fin.
+
+4. Ulterius nunc progrediendum est; liquet enim Athanasium hoc in libro non
+raro innuere se non doctrinam solum haereticorum percellere, sed haereticos
+ipsos; tamen de nominibus tacet; quod contra fit in Ariana sua
+controversia, ubi liberrime loquitur de Ario, de Eusebio, de Asterio, et
+aliis ejusdem sectae. Hic contra, licet occurrant certe [Greek: hoi apo tou
+Samosateôs], et [Greek: kata Sabellion], adversarii plerumque anonymi, unus
+aut plures, in campum descendunt, vel potius illabuntur; ut colligi potest
+ex [Greek: phate] 9 init. [Greek: piptousi] 11 init. [Greek: hupelabe] 13
+init. [Greek: auton toiauta legonta] 14, a. [Greek: hoi touto legontes] 15
+init. [Greek: kat' autous] 21 init. [Greek: kat' ekeinous] 22, c. Vid.
+etiam 8, c. 13, c. 20 init. 23, c. 24, a. 25, b. 28 init. Jam si acer ille
+accusatorius stylus huic libro abest, in hac {8} re saltem, si non in alia,
+a praecedentibus tribus differt, in quibus illa oratoris vis et fervor
+animi praecipue cernitur; at audacius quiddam nunc dicendum est, scilicet
+necessitudinem fortasse aliquam fuisse Athanasio cum quibusdam istarum
+factionum hominibus, quibus sagax et benevolus praesul, licet
+congrediendum, tamen aliquatenus parcendum duxerit.
+
+Deinde observandum est haeresim, de qua per totum paene librum agitur,
+licet Sabellianae proximam, non fuisse Sabellianam; nam comparatur cum ea,
+e.g. [Greek: Sabelliou to epitędeuma], 9, et [Greek: hosa alla epi
+Sabelliou atopa apantai], 25. Quinimo, cum haeresis haeresi opponitur in
+fine §. 3. de Arianis aperta mentio est, ut mos est Athanasii, de
+Sabellianis autem non est mentio, sed de iis qui «Sabellizant,» quibuscum
+scilicet res erat sancto Doctori. Praeterea haeresim, quae agebatur, esse
+temporis illius, non praeteritorum saeculorum, certum est tum ex loquendi
+modo, quo utitur Athanasius, tum quia caeterae, quibuscum dimicat in
+scriptis suis, sunt sui aequales. Namque etiam, cum Pauli Samosateni
+haeresim aggreditur, non priscam istam saeculi anterioris in arenam
+immittit, sed immutatam et novam, qualem ipse eam conspexerat in populo
+christiano. Neque hoc sane facile fidem facit, in medio illo tot
+tantorumque errorum certamine, quod Athanasio contigit, prudentissimum
+virum ad obsoleta quaedam, ut [Greek: graikon kai scholastikon],
+confugisse[4].
+
+Quae omnia suspicionem movent, haeresim, quae materies est hujus libri,
+illam esse Marcelli Ancyrani, qui cum Athanasio commilitaverat contra
+Arianos, et sectatorum ejus; cum omnibus notum sit, simillimo illo
+Apollinaris exemplo, Athanasium id ipsum facere in disputationibus suis,
+haeresiarchae parcere nomini, haeresim severissime impetere. Quid quod
+similiter a nominibus abstinet Eusebius in Arianis suis reprobandis
+(_Eccles. Theol._ I, 9, 10.) silet porro Vincentius Lirinensis, si revera
+in Commonitorio {9} suo Augustinum petit. Idem quoque in Platone fecit
+Aristoteles; sed in hac re testes supervacanei sunt.
+
+Quod nobis rem perstringentibus nunc commendatum est, mox, collatis inter
+se dogmatibus, hic Marcellinorum seu Photinianorum, illic eorum quibuscum
+in hoc libro agitur, plenissimam habebit confirmationem;--eo scilicet modo,
+quo Orationes tres haeresim tractant Arianam, disputationem hanc quartam,
+divulsam licet et incompositam, in Marcelli vel Photini, necnon Sabellii et
+Samosateni erroribus refutandis versari. Quod cum dicimus, prudentes
+praeterimus sectiones 6 et 7, ad Arianismum procul dubio spectantes, sed in
+summa operis importunas.
+
+His nostris jam in formam redactis, perjucunda fuit nobis fortuita lectio
+libelli, inscripti, «In Eusebii contra Marcellum libros Selectae
+Observationes, auctore R. S. C. Lipsiae 1787.» Laudato Athanasii «quinto
+libro,» ut illum vocat, «contra Arianos,» pergit auctor anonymus dicere,
+«ibi, ut in libro _de Aet. subst. Fil. et Sp. S._ sententiam Marcelli,
+suppresso tamen nomine, refellit. Quod an aliis sit observatum, ignoro.» p.
+28.
+
+§. II. DE MATERIE LIBRI.
+
+Quo melius huic rei satisfiat, triplex hic sumendum est argumentum: primum
+enim necessitudo illa inter Athanasium et Marcellum in historia istorum
+temporum, quae et qualis fuerit, definienda est; deinde enucleanda doctrina
+Marcelli, Photini, et istiusmodi haereticorum; tum illa Photiniana haeresis
+conferenda est cum ea quae in hoc libro ab Athanasio oppugnatur.
+
+
+
+1. Cum Athanasius adhuc junior esset in Episcopatu suo, Marcellus Ancyrae
+in Galatia Episcopus responsum illud edidit Ariano sophistae Asterio, ex
+quo et originem suam et subjectam materiem coeperunt Eusebii _contra
+Marcellum_, et _de Ecclesiastica Theologia_ libri, nobis hodie {10}
+principales testes opinionum Marcelli. Neque Eusebius solum, sed aliquot
+Concilia Arianorum condemnarunt hominem, qui, Romam petens, ibi Athanasio
+occurrit circa an. 341; cum uterque praesul a Pontifice Concilio habito de
+Arianorum criminationibus purgatus est.
+
+Purgatus est iterum uterque Concilio Sardicensi an. 347; ab eo tamen ipso
+tempore, nisi, ut Montefalconio videtur, ab an. 336-8 (_Nov. Coll._ p. LII)
+postulationes eae, quae hactenus ab Arianorum factione urgebantur in
+Marcellum, inter catholicos etiam circumferuntur. Cyrillus Hierosolymitanus
+in Catechesibus suis an. 347. mentionem facit haereseos nuperae Galatarum,
+quae Christi sempiternum regnum negaret; ubi Marcellum indicari a sancto
+oratore, et regio et dogma quae nominantur, liquido demonstrant. Cyrillum
+excipit Paulinus in Concilio Arelatensi; Paulinum Hilarius; sed Athanasius,
+cautus homo et clemens, siquis alius, Marcello patrocinatur usque ad circ.
+an. 360. Idem tamen, confessus tandem Marcellum non longe abesse ab
+haeresi, a communione, ut traditum est ab Hilario et Sulpicio, hominem
+suspendit. Narrat insuper Hilarius (_Fragm._ II, 21) inductum esse
+Athanasium ut hoc faceret, non propter opus Marcelli contra Asterium, sed
+ob ejus scripta quaedam posteriora Concilio Sardicensi. Id autem fecit
+Athanasius, cum Photinus, Episcopus Sirmiensis, qui haeresim fere illam
+Marcelli, magistri sui, ante an. 345 ediderat, jam aliquot annos,
+Catholicis et Arianis consentientibus, a sede sua depositus esset.
+Marcellus, per totum decennium a sanctissimo praesule repudiatus, quocum
+tot tantaque ab Arianis pertulisset, tandem ab eodem, morti jam proximo
+(an. 371.) leniore judicio excipitur, ob rem hujusmodi: Basilio Caesariensi
+cum Athanasio agenti, ut ne Galatis benignius usus, rei Catholicae noxam
+inferret, occurrunt Galatae, missis ad Alexandriam, qui orarent causam
+suam, quid autem revera senserint de Christo, sine ambagibus expedirent.
+Eugenius, Diaconus Ecclesiae Ancyranae, confessionem catholicam in suorum
+nomine ibi {11} subscripsit, quam confirmavit manu sua clerus Alexandrinus,
+necnon, ut videtur, Athanasius ipse, quamquam inter nomina subscripta ille
+non apparet hodie. Confessio haec, cui Montefalconius lucem dedit, scripta
+est in nomine «clericorum et caeterorum qui Ancyrae in Galatia sunt, una
+cum patre nostro Marcello, congregati.»
+
+Quo negotio ad finem perducto, et Ancyranus hic, et Alexandrinus ille
+praesul morti protinus succubuerunt, bellatores ambo in summo Ecclesiae
+discrimine, diversa fortuna; plusquam septuagenarius Athanasius, Marcellus
+autem nonaginta saltem annorum cumulo oppressus,--feliciter grandaevus, si
+reservabatur in hoc, ut errores suos illo extremo halitu vere efflaret.
+Nihilominus, qui in re historica, non biographia versantur, his, ut mos est
+in Ecclesia, Marcellus apparet, non ut privatus quispiam, in sua ipsius
+persona et poenitentia sua, sed in secta quam genuit et in maturitate
+postrema earum opinionum, quae in ipso semina tantummodo fuerant et
+elementa pravitatis.
+
+Caeterum, utrum in hominem ipsum an tantummodo in sectatores ejus
+Athanasius in quarta sua, quam vocant, Oratione invehatur, concludi non
+potest in alterutram partem, ex illa, seriore utique, confessione ab
+Eugenio subscripta. Neque Hilarius, Athanasium testatus Marcelli operi
+contra Asterium pepercisse, nos moveat, ne illo opere utamur in Marcelli
+placitis eruendis; nam neque in aliis rebus tam fidus in narrando reperitur
+sanctissimus Praesul, (ut cum de Liberio loquitur,) ut ex iis quae plane
+haeresim sapiunt, ipsius causa pios sensus extorqueamus. Ea autem sunt
+hujusmodi.
+
+
+
+2. Eusebio teste, placuit Marcello, (1) unam tantummodo in Deitate esse
+personam; a Sabellio tamen in hoc dissentienti, quod teneret (2) non Patrem
+continuo esse Filium, Filium Patrem, (id quod [Greek: huiopatorian] vocant)
+sed (3) Patrem et Filium esse nomina mera et nudos titulos; (4) neque
+exprimere relationes aliquas essentiales in natura {12} divina, sed ex eo
+originem caepisse (5) quod Verbum Dei sempiternum, seu [Greek: logos
+endiathetos], quod Divina quaedam est Ratio, sese manifestaverit in carne,
+in hypostasi scilicet Jesu Christi, Filii Mariae, (6) hunc itaque unum
+Deum, seu [Greek: monada], quodammodo se aperire solere vel dilatare
+([Greek: platunesthai]) ut nos salvos faciat; (7 et 8) quam dilatationem
+esse actionem quandam, seu [Greek: energeian], Verbi, qua fit [Greek: logos
+prophorikos], seu Vox Dei, cum alioqui sit Ratio interior; (9) harum autem
+dilatationum singulare esse specimen Incarnationem Verbi, scilicet
+dilatationem in carne hominis Jesu, (10) quam susceperit ineunte
+dispensatione Evangelica, quam exeunte relicturum sit (11). Sequi inde,
+Verbum non esse Filium, (12) nec Dei Imaginem, Christum, Primogenitum,
+Regem, sed Jesum esse haec omnia: quod si ea praedicantur de Verbo in
+Scripturis V. T. propheticum illud est propter futuram suam in carne
+manifestationem, (13) neque dispensatione absoluta tribui poterunt eadem
+Verbo, carnem tunc relicturo, regno se abdicaturo, ad Deum redituro, Verbo
+mero ut antea futuro.
+
+Haec ille: neque est cur fidem denegemus Eusebio, Ariano homini, vel
+Arianorum certe fautori, qui, tum contrariarum partium studio tum propter
+contrariam suam perfidiam, iniquius laturus esset judicium de opinionibus
+Marcelli. Nam ipsissima verba Marcelli citat scriptor ille; ab aliorum
+autem testimonio confirmatur. Praeterea si Athanasius in libro hoc quarto
+haeresim quandam describit simillimam illius quae Marcello ab Eusebio
+tribuitur, duplex hoc testimonium Eusebium corroborat, Athanasium
+interpretatur. Photiniana porro doctrina, a Marcelli auditorio profecta, in
+iis autem placitis sita quae ante illam ortam Eusebius assignavit Marcello,
+argumentum est validum, eruditissimum hunc, licet lubricum, theologum
+Marcelli animum et consilium recte divinasse.
+
+Nunc singula haereseos capita, quae supra percurrimus, testimoniis allatis
+illustremus.
+
+(1) Unam tantummodo in Deitate esse personam: {13} Scripturae adductis
+verbis [Greek: kurios ho Theos] in Exod. III, 5. quo Apostoli [Greek: heis
+kurios, heis Theos] in Ephes. IV, 5, 6. expediat, prosequitur Marcellus:
+[Greek: horas hopôs hen epideiknus hęmin enteutha prosôpon, to auto kurion
+kai Theon prosagoreuei]; Euseb. p. 132. a. Iterum: [Greek: to gar egô,
+henos prosôpou deiktikon estin]; p. 133. a. Tum pergit definire [Greek:
+prosôpon] quasi sit idem atque [Greek: hę tęs theotętos monas]. Vid. iterum
+[Greek: henos prosôpou], ibid. b. Atque iterum: [Greek: anankę gar ei duo
+diairoumena, hôs Asterios ephę, prosôpa eię, ę to pneuma, k. t. l.] p. 168.
+c.
+
+(2) Id proprium esse Sabellio, non Marcello, quod [Greek: huiopatora]
+doceret; Patrem scilicet esse Filium, Filium autem Patrem. [Greek:
+Sabellios, eis auton plęmmelôn ton patera, hon huion legein etolma], Euseb.
+p. 76. a. Et Eugenius quoque, in Apologia sua apud Athanasium,
+anathematizat Sabellium et eos qui cum eo dicerent [Greek: auton ton patera
+einai huion, kai hote men ginetai huios, mę einai tote auton patera, hote
+de ginetai patęr, mę einai tote huion]. _Nov. Coll._ t. 2. p. 2. Et
+Basilius: [Greek: ho Sabellios eipôn, ton auton Theon, hena tôi
+hupokeimenôi onta, pros tas hekastote parapiptousas chreias
+metamorphoumenon, nun men hôs patera, nun de hôs huion, nun de hôs pneuma
+hagion dialegesthai.] _Ep._ 210, 5 fin.
+
+(3) Patrem et Filium Marcello videri titulos quosdam, in tempore adhibitos
+sempiterno Deo et Verbo ejus, tunc scilicet, cum [Greek: endiathetos] ille
+[Greek: logos], in Deo inhaerens, fieret [Greek: prophorikos] in hypostasi
+Jesu Christi.
+
+[Greek: Markellos kainôteran exeure tęi planęi męchanęn, Theon kai ton en
+autôi logon hena men einai horizomenos, duo d' autôi patros kai huiou
+charizomenos epęgorias]. Euseb. p. 76, a. vid. etiam p. 63, c. Itaque, quo
+melius exprimeret figurata solum locutione Patrem esse Deum, illum
+appellavit «Patrem Verbi,» [Greek: en tôi [ton Christon] phaskein [ton
+Theon], męde tou heautou logou kurion einai, alla kai toutou ton patera,
+aphaireisthai ton patera ta idia tou paidos deiknusin]. ibid. p. 38.
+
+Cui suffragatur haereticus ille qui reperitur in _contr. Sabell. Gregal._
+§. 5. quem R. S. C. p. 28. putat esse {14} Marcellum. [Greek: Kagô, phęsin,
+homologô gennęsin. gennatai gar ho logos, hote kai laleitai kai
+ginôsketai].
+
+Alibi testatur Eusebius a Marcello proponi [Greek: auton [Theon] einai tou
+en autôi logou patera], ibid. p. 167. c. Quod quidem, licet vel purum
+catholicismum sapit, Eusebii ipsius saepius fortiter arianizantis doctrinae
+comparatum, tamen eo nomine in observationem venit, quod Nestorius apud
+Mercatorem sic distinguit a Sabello Photinum, «Sabellius [Greek:
+huiopatora] dicit ipsum Filium, quem Patrem, et ipsum Patrem quem Filium,
+Photinus vero [Greek: logopatora] [Verbum-patrem]» Mercat. t. 2. p. 87.
+
+(4) Verbum esse revera Verbum, [Greek: alęthôs logos], neque nisi improprie
+Filius: [Greek: logon gar einai dous ton en tôi Theôi, en te kai tauton
+onta autôi touton horisamenos, patera toutou chręmatizein auton ephę. ton
+te logon huion einai autôi, ouk alęthôs onta huion en ousias hupostasei,
+kuriôs de kai alęthôs onta logon. episęmainetai goun hoti mę katachręstikôs
+logon, alla kuriôs kai alęthôs onta logon, kai męden heteron ę logon. ei de
+męden heteron, dęlon hoti oude huios ęn kuriôs kai alęthôs, mechri de
+phônęs kai onomatos katachręstikôs ônomasmenos]. Euseb. p. 61. a. b.
+
+(5) Verbum esse ab aeternitate in Deo, seu [Greek: endiathetos], ut
+attributum quoddam:
+
+[Greek: Plęn Theou], disputat Marcellus, [Greek: ouden heteron ęn. eichen
+oun tęn oikeian doxan ho logos ôn en tôi patri]. Euseb. p. 39. c. Ubi
+notandum est, phrasin illam [Greek: en tôi Theôi], teste Montefalconio
+(_Coll. Nov._ tom. 2. p. LVII.) in suspicionem venisse multis Patribus,
+utpote suppositam pro Evangelica illa [Greek: pros ton Theon] [Joan. I, 1.]
+[Greek: ouk eipôn], observat Eusebius, p. 121, b. [Greek: en tôi Theôi,
+hina mę katabalęi epi tęn anthrôpinęn homoiotęta, hôs en hupokeimenôi
+sumbebękos].
+
+Haud aliter Basilius, [Greek: ouk eipen, en tôi Theôi en ho logos, alla
+pros ton Theon, k. t. l.] _Hom._ XVI, 4. p. 137.
+
+(6) Unitatem in Trinitatem esse productam seu dilatatam, rursus autem
+Trinitatem in Unitatem esse collapsuram.
+
+Dicit Marcellus, [Greek: ei toinun ho logos phainoito ex autou tou patros
+exelthôn, ... to de pneuma to hagion para tou patros ekporeueti ... ou
+saphôs kai phanerôs entautha aporrhętôi logôi hę monas phainetai
+platunomenę men eis triada, diaireisthai de mędamôs hupomenousa]; {15}
+Euseb. p. 168. a. b. Etiam pp. 108, b. c. 114, b.
+
+Apud Theodoretum quoque Marcellum tenuisse legimus: [Greek: Ektasin tina
+tęs tou patros theotętos ... meta de tęn sumpasan oikonomian palin
+anaspasthęnai kai sustalęnai pros ton Theon, ex houper exetathę. to de
+panagion pneuma parektasin tęs ektaseôs, kai tautęn tois apostolois
+paraschethęnai]. _Haer._ II, 10. Nestorius quoque Photinum citat dicentem:
+«Vides quia Deum Verbum aliquando Deum, aliquando Verbum appellat, tanquam
+extensum atque collectum.» Mercat. t. 2. p. 87.
+
+(7) Dilatationem hanc sive [Greek: platusmon] consistere in actione sive
+[Greek: energeiai tou monados].
+
+Verbum docet Marcellus, [Greek: energeiai monęi, dia tęn sarka,
+kechôręsthai tou patros]. Euseb. p. 51. a.
+
+Quapropter argumentatur Eusebius, [Greek: ton monada, [ôs] phęsi Markellos,
+energeiai platunesthai, epi men sômatôn chôran echei, epi de tęs asômatou
+ousias ouk eti. oude gar en tôi energein platunetai, oud' en tôi mę
+energein sustelletai]. p. 108. b. c.
+
+Adeatur quoque ad sextum et septimum anathema Concilii Sirmiensis primi, in
+quibus Marcellum et Photinum feriri ex quinto Macrostichi facillime
+concluditur.
+
+(8) Tum primum Verbum fuisse in [Greek: energeiai], cum mundum crearet:
+
+[Greek: Oudenos ontos proteron], docet Marcellus, [Greek: ę Theou monou,
+pantôn de dia tou logou gignesthai mellontôn, proęlthen ho logos drastikęi
+energeiai]. Euseb. p. 41. d. Et continuo, [Greek: pro tou ton kosmon einai
+en ho logos en tôi patri. hote de ho Theos pantokratôr panta ta en ouranois
+kai epi gęs proutheto poięsai, energeias ę tou kosmou genesis edeito
+drastikęs, kai dia touto ... ho logos proelthôn egineto tou kosmon
+poiętęs.] _ibid._
+
+(9) Consistere Incarnationem Verbi in dilatatione [[Greek: platusmôi]]
+Monados, vel actione [[Greek: energeiai]] Verbi in carne, seu homine Jesu
+Christo:
+
+[Greek: Ei men hę tou pneumatos exetasis], inquit Marcellus, [Greek:
+gignoito monę, hen kai tauton eikotôs einai tôi Theôi phainoito. ei de hę
+kata sarka prosthękę epi tou Sôtęros exetazoito, energeiai hę theotęs monę
+platunesthai dokei]. {16} Euseb. p. 36, a.
+
+Neque aliter apud Theodoretum: [Greek: ektasin tina tęs tou patros
+theotętos ephęsen eis ton Christon elęluthenai]. _Haer._ II, 10.
+
+(10) Cum Verbum esset in actione, [Greek: en energeiai], seu fieret [Greek:
+prophorikos], seu procederet, ut opus quoddam navaret, hoc absoluto
+rediturum esse in illum in quo prius esset statum: [Greek: Ton en tôi Theôi
+logon], narrat Eusebius, [Greek: pote men endon einai en tôi Theôi ephaske,
+pote de proienai tou Theou, kai allote palin anadrameisthai eis ton Theon,
+kai esesthai en autôi hôs kai proteron en]. p. 112, c. Vel ut ipsis
+Marcelli verbis utar, [Greek: heis Theos, kai ho toutou logos Theos
+proęlthe men tou patros, hina panta di' autou genętai. meta de ton kairon
+tęs kriseôs kai tęn tôn hapantôn diorthôsin kai ton aphanismon tęs
+antikeimenęs hapasęs energeias, tote autos hupotagęsetai tôi hupotaxanti
+autôi ta panta Theôi kai patri, hina houtos ęi en Theôi ho logos, hôsper
+kai proteron en pro tou ton kosmon einai]. Euseb. p. 41. c. d.
+
+Quod corroborat Basilius quoque in epistola sua ad Athanasium missa, cum
+Marcellum testificatur docuisse, [Greek: logon eiręsthai ton monogenę, kata
+chreian kai epi kairou proselthonta, palin de eis ton hothen exęlthen
+epanastrepsanta, oute pro tęs exodou einai, oute meta tęn epanodon
+huphestanai]. _Ep._ 52.
+
+(11) Non Verbum sed Jesum esse Dei Filium. Quod quidem, involutum licet in
+iis quae jam citata sunt, tamen, cum tam amplum impleat spatium in quarta
+contra Arianos, Marcello autem et Photino a variis scriptoribus attributum,
+hic in pleniore lumine debet collocari.
+
+[Greek: Hieros apostolos te kai mathętęs tou Kuriou Iôannęs], dicit
+Marcellus apud Eusebium, [Greek: tęs aidiotętos autou mnęmoneuôn, alęthęs
+egigneto tou logou martus, En archęi ęin ho logos, legôn, kai.... ouden
+gennęseôs entautha mnęmoneuôn tou logou]. Euseb. p. 37. b. vid. etiam p. 27
+_fin._ Atque iterum, [Greek: ouk huion Theou heauton onomazei, all' hina
+dia tęs toiautęs homologias] [f. [Greek: onomasias] R. S. C.] [Greek:
+thesei ton anthrôpon, dia tęn pros auton koinônian, huion Theou genesthai
+paraskeuasęi], [i. e. [Greek: Thesei huion theou]] {17} p. 42. a. Iterum
+[Greek: houtos estin ho agapętos, ho tôi logôi henôtheis anthrôpos]. p. 49,
+a.
+
+Apud Epiphanium autem Photinus, [Greek: ho logos en tôi patri, phęsin, en,
+all' ouk en huios.] _Haer._ p. 830, b. vid. etiam p. 831.
+
+Eugenius porro, in expurgatione sua, [Greek: ou gar allon ton huion kai
+allon ton logon phronoumen, hôs tines hęmas diebalon]. Anathematizat autem
+insaniam Photini et sectatorum ejus, [Greek: hoti mę phronousi ton huion
+tou Theou auton einai ton logon, alla diairousin alogôs kai archęn tôi
+huiôi didousin apo tęs ek Marias kata sarka geneseôs]. _Coll. Nov._ t. 2.
+p. 3, d.
+
+Nestorius quoque: «Cogitur Photinus Verbum dicere, non autem Verbum hoc
+Filium confitetur.» Mercat. t. 2. p. 87. Vid. etiam Garner Mercat. t. 2. p.
+314 init.
+
+Accedit quod Marcellus ipse, in apologia sua coram Julio Summo Pontifice
+habita, praecipue insistit in eo fidei articulo confitendo, qui in his
+locis periclitatur: e. c. [Greek: monogenęs huios logos], «cujus regni, ut
+testatur Apostolus, non erit finis, Verbum»; de quo Lucas testatur, «sicut
+tradiderunt nobis [Greek: hoi aparchęs apoptai kai hupęretai genomenoi tou
+logou;» ton huion, toutesti ton logon tou pantokratoros Theou. he dunamis
+patros ho huios.]» Epiph. _Haer._ pp. 835, 6.
+
+(12) Non Verbum, sed Jesum, esse Christum, Primogenitum, Dei Imaginem,
+Regem.
+
+[Greek: Eitis ton huion], dicit Eusebius, [Greek: hôi panta paredôken ho
+patęr, logon horizoito monon, homoion tôi en anthrôpois, eita sarka phesin
+aneilęphenai, kai tote huion Theou gegonenai, kai Ięsoun Christon
+chręmatisai, basilea te anagoreuesthai, eikona te tou Theou tou aoratou,
+kai prôtotokon pasęs ktiseôs, mę onta proteron, tote apodedeichthai, tis an
+leipoito toutôi dussebeias huperbolę]; p. 6, b. d. Locus hic, quem, omissis
+quibusdam, coarctavimus, omnia illa quae Marcello assignantur enumerat.
+Vid. quoque etiam pp. 49, 50. vel, ut ipsis Marcelli verbis utamur de
+Primogenito, [Greek: ou toinun houtos ho hagiôtatos logos, pro tęs
+enanthrôpęseôs prôtotokos hapasęs ktiseôs onomasto, pôs gar dunaton ton aei
+onta prôtotokon einai tinos; alla ton prôton kainon anthrôpon, eis hon ta
+panta anakephalaiôsasthai eboulęthę ho Theos, touton hai theiai graphai
+prôtotokon onomazousi]. {18} Euseb. p. 44, b. c. De Imagine autem, [Greek:
+pôs oun eikona tou aoraton Theou ton tou Theou logon Asterios einai
+gegraphe? hai gar eikones toutôn, hôn eisin eikones, kai apontôn, deiktikai
+eisin. pôs eikôn tou aoratou Theou ho logos, kai autos aoratos ôn? ...
+dęlon, hopęnika tęn kat' eikona tou Theou genomenęn aneilęphe sarka, eikôn
+alęthôs, tou aoratou theou gegone] p. 47, a-d Vid. etiam p. 142, b.
+
+Idem fert testimonium Epiphanius de Photino: [Greek: phaskei houtos ap'
+archęs ton Christon mę einai, apo de Marias] p. 829.
+
+(13) Verbum, in fine saeculi, ad Deum rediens, carnem seu humanitatem esse
+relicturum, regno valedicturum.
+
+Quo in loco, hujus haereseos summa fere et capite, ut in suo symbolo
+indicarunt Patres Constantinopolitani, multus est Marcellus. Cum «caro non
+prodest quidquam,» quomodo potest habere sempiternam cum Verbo societatem?
+pp. 42, 3. Quid quod Dominus jam dixerat, «Si videritis Filium hominis
+ascendentem ubi erat prius?» id quod videtur innuere Verbi separationem
+illam a carne sua p. 51, c. A Propheta porro diserte dictum est: «Sede a
+dextris meis _donec_ ponam etc.» et a Paulo: «Oportet illum regnare _donec_
+ponat etc.» p. 51, d. et a Petro: «Quem oportet coelum suscipere _usque ad_
+tempora restitutionis omnium etc.» p. 52, a. Porro in id universa oeconomia
+dirigitur, non ut a Verbo, sed ut ab homine, hostis hominis possit subjici,
+coelum aperiri. p. 49, c. d. [Greek: oude gar autos kath' heauton ho logos
+archęn basileias eilęphen, all' ho apatętheis hupo tou diabolou anthrôpos,
+dia tęs tou logou dunameôs, basileus gegonen, hina basileus genomenos ton
+proteron apatęsanta nikęsęi diabolon]. Euseb, p. 52, a. Praeterea, si
+initium habuerit regnum illud 400 ante annos, non mirum est si habeat finem
+p. 50, d. [Greek: hôsper archęn houtô kai telos hexein]. p. 52, c. Quod si
+rogaverit quispiam; Quid tum fiet de carne illa immortali, quondam propria
+Verbi? respondit Marcellus, [Greek: dogmatizein peri hôn mę akribôs [ek]
+tôn theiôn memathękamen graphôn, ouk asphales]. Euseb. p. 53, a. [Greek: mę
+mou punthanou peri hôn saphôs para tęs theias graphęs mę memathęka. dia
+touto toinun oude peri tęs theias ekeinęs, tęs tôi theiôi logôi
+koinônęsasęs sarkos, saphôs eipein dunęsomai]. {19} ibid. b. c.
+
+
+
+3. Jam vero, cum haec fuerit doctrina Marcelli, Photini, et factionis
+istorum hominum, vix quicquam occurrit in singulis ejus articulis, sic ex
+ordine collocatis, quod non sit tum expressum tum confutatum in quarta
+illa, quam vocant, Oratione Athanasii. Cujus rei vis eo major esse debet,
+quod in historia temporum illorum Athanasius tam alienus est ab Eusebio,
+tam familiariter agit cum Eugenio et Basilio. Cum enim dissimilium
+ingeniorum, diversarum partium viri, ut Athanasius et Eusebius, ejusdem
+erroris sunt testes, ut reipsa hic aut illic existentis, errorem illum
+verisimile est et revera existere, et existere in illo loco, cui Eusebius
+eum assignat, Athanasius saltem non abjudicat. Deinde Basilius, Athanasius,
+Eugenius, unam rem agunt in historia hujus quaestionis; accusator Basilius,
+Marcellus et Eugenius rei, Athanasius judex, crimen haeresis cujusdam
+societas; quare cum Athanasium eundem de eadem haeresi jam antea scripsisse
+constet, facilis est conjectura, sanctum Doctorem, cum scriberet, versari
+in illis ipsis hominibus impetendis, quos postea notat Basilius, horret
+Eugenius. Verum ad ipsam locorum collationem veniamus, expositis hinc
+sectae istius placitis, illinc opinionibus ab Athanasio damnatis.
+
+(1) E sectionibus triginta sex libri quarti, saltem una et viginta id agunt
+ut refellant eos qui dicerent Verbum non esse Filium: esto septem ex iis
+respexerint Paulianistas, nihilominus reliquis quatuordecim aliquis
+inveniendus est scopus, cui plene et unice responsurus est comitatus
+Marcelli.
+
+(2) Increpat Athanasius commentum dicentium, Verbum Dei, similem verbi
+humani, non habere substantiam; [Greek: ou dialelumenos, ę haplôs phônę
+sęmantikę, alla ousiôdęs logos. eigar mę, estai ho Theos lalôn eis aera ...
+epeidę de ouk estin anthrôpos, ouk an eię oude ho logos autou, kata tęn tôn
+anthrôpôn astheneian]. §. 1. Vid. quoque _Contr. Sabell. Greg._ §. 5. e.
+{20} Hoc vero idem illud est, conceptis verbis, cujus Eusebius insimulat
+Marcellum, e. g. [Greek: epi de tou logou, sęmantikon auton didôsi, kai
+homoion tôi anthrôpinôi]. p. 118. Vid. quoque p. 128.
+
+(3) Reprobat Athanasius illud in haereticis suis, quod dicerent in Natura
+Divina prius fuisse silentium, tum actionem quandam; [Greek: ton Theon,
+siôpônta men anenergęton, lalounta de ischuein auton boulontai]. §. 11.
+vid. etiam §. 12. At Eusebius Marcellum postulat de eodem; [Greek: ho logos
+endon menôn en hęsuchazonti tôi patri, energôn de en tôi tęn ktisin
+dęmourgein, homoiôs tôi hęmeterôi, en siôpôsi men hęsuchazonti, en de
+phthengomenois energounti]. p. 4, d. Alibi innuit Eusebius posse fieri, ut
+artifices etiam humani et in silentio sint et in actione simul, interna
+quadam mentis operatione, p. 167, b; idem innuit Athanasius §. 11, d.
+
+(4) Non pauca superius dicta sunt de [Greek: platusmôi] illo [Greek:
+monados] in carne, idque [Greek: energeiai] quadam; jam in hac materie tota
+est una pars libri seu Orationis quartae, viz. §§. 13, 14, 25. [Greek:
+phęsi gar], dicit Athanasius, [Greek: ho patęr platunetai eis huion kai
+pneuma] §. 25. [Greek: tis hę energeia tou toioutou platusmou? phanęsetai
+ho patęr kai gegonôs sarx, eige autos monas ôn en tôi anthrôpôi eplatunthę]
+§. 14.
+
+(5) Dogma illud Verbi a Deo procedentis, ad Deum redeuntis, Marcello
+tribuunt et Eusebius et Basilius; Athanasius autem illi quam impugnat
+factioni, ipsis adhibitis vocibus [Greek: proelthôn] et [Greek:
+palindromôn], [Greek: proodos] et [Greek: anadromę], [Greek: proeballeto]
+et [Greek: anakaleitai], [Greek: gennęsis] et [Greek: paula tęs gennęseôs].
+§. 12. §. 4, e.
+
+(6) Marcellum de Verbo disserentem jam vidimus insistere in phrasi [Greek:
+en tôi Theôi]: idem fecerunt haeretici illi, de quibus loquitur Athanasius,
+vid. §. 12. passim §. 2. init. etc. §. 4, e.
+
+(7) Eosdem incusat Athanasius, nisi vellent esse meri Sabelliani, quod
+necessario tenerent attributa Dei esse res quasdam per se subsistentes in
+divina natura, quae proinde [Greek: sunthetos] est: at hoc ipsum deducit
+Eusebius ex doctrina Marcelli. Athanasius: [Greek: kata touto hę theia
+monas sunthetos phanęsetai, temnomenę eis ousian kai sumbebękos.] {21} §.
+2. Eusebius: [Greek: suntheton hosper eisęgen ton Theon, ousian auton
+hupotithemenos dicha logou, sumbebękos de tęi ousiai ton logon]. p. 121.
+vid. p. 149, d. Iterum Athanasius [Greek: ei touto, patęr men hote sophos,
+huios de hote sophia. alla mę hôs poiotęs tis tauta en tôi Theôi] §. 2.
+Iterum Eusebius: [Greek: ei d' hen kai tauton en ho Theos kai hę en tais
+paroimiais sophia, hexis ousa sophę en autôi nooumenę, katho sophos ho
+Theos, ti ekôluen, k. t. l.] p. 150, b.
+
+(8) Teste Eusebio, Marcellus, dogma suum insinuans, professus est sibi
+praecipue cordi esse monarchiae dogma p. 109, b. quod quidem dogma
+Athanasius contra, disputationis suae statim principio, confirmat illaesum
+prorsus esse et securum in doctrina catholicorum.
+
+(9) Celebre est Marcelli dogma illud de regno Christi ad tempus duraturo,
+ab initiis quibusdam orto, finem tandem habituro: haereticorum autem, quos
+urget Athanasius, haud absimile est illud §. 8., quod Filio et existendi et
+regnandi initium videntur assignasse.
+
+(10) Verbum esse Filium etc. in Veteri Testamento negat Marcellus apud
+Eusebium p. 131, b. pp. 83-101. pp. 134-140; negant haeretici apud
+Athanasium, §§. 23-29.
+
+(11) Cum loca illa Veteris Testamenti objicerentur Marcello, profitebatur
+eas anticipationes esse Novi; [Greek: ei de tis, kai pro tęs neas
+diathękęs, tou Christou, huiou onoma tôi logôi monôi deiknunai dunasthai
+epangelloito, heuręsei touto prophętikôs eiręmenon]. Euseb. p. 82, a. Quare
+apud Apostolum ad Rom. I, 4. pro [Greek: horistheis] legebat [Greek:
+prooristheis]. Euseb. contr. Marc. I, 2. Vid. Anathem. 5^{um} Concil.
+Sirm.; vid. porro _Select. Observ._ R.S.C. p. 10. Quod idem de Photino
+quoque narrat Epiphanius, autumasse scilicet eum Vetus Testamentum scriptum
+esse [Greek: prokatangeltikôs, prochręstikôs], _Haer._ p. 830. At
+Athanasius quoque de haereticis suis disputans, [Greek: alla nai, phasi,
+keitai men, prophętikôs de estô]. §. 24.
+
+(12) Cum contra Marcellum urgeretur Psalmus 109, voluit «Luciferum» illum
+esse stellam, quae Magorum dux fuit. Euseb. p. 48, b. Vid. Epiphan. _Haer._
+p. 833, a. {22} Athanasius quoque pro parte sua, per duas sectiones totus
+est in eodem Scripturae loco excutiendo.
+
+(13) Accedit denique, quod notatu certe dignum est, idem propemodum sentire
+Athanasium de natura dogmatis Sabelliani, quod Eusebium, Eugenium, Basilium
+sensisse supra dictum est. [Greek: Sabelliou to epitędeuma, ton auton huion
+kai patera legontos, kai hekateron anairountos, hote men huios, ton patera,
+hote de patęr, ton huion]. §. 9.
+
+Profecto plura sunt quae conferri possint ad Athanasii librum quartum ex
+Marcelli et Photini haeresi illustrandum; haec autem qualiacumque satis
+sint quo demonstretur, illud sanctissimi doctoris opus, non adversus
+Arianos, sed adversus Photinianorum dogma esse exaratum. Neque id multum in
+hac re valet, quo motus, Montefalconius dubitat an opusculum _Contra
+Sabellii gregales_ sit Athanasii; nullam scilicet esse memoriae proditam
+Athanasii cum Sabellianorum familiis dimicationem. Nam si reipsa certum
+est, hunc librum de Sabellianismo quodam disputare, esse autem genuinum,
+(id quod nemo inficiatur,) quid ultra quaerendum est? aliorum silentium
+explicatione eget, sed nihil probat. Opportunum autem est Sirmondi
+responsum de Hieronymo similiter praetermittente Eusebii tractatus contra
+Sabellium:--«de infinitis voluminibus quae ab Eusebio edita testatur,
+pauca, certe non omnia, Hieronymum commemorasse.» Sirmond. _Opp._ tom. I.
+init.
+
+Jam mihi disputandi tandem finem facturo, in mentem subit Ciceronianum
+illud, «Utitur in re non dubia testibus non necessariis.» At certe nulla
+moles argumentorum illis nimia est, qui adversarios habent Montefalconium
+Benedictinum, Jesuitam Petavium.
+
+
+
+Restat ut subjiciatur operi nostro brevis quaedam analysis partium seu
+fragmentorum eorum, ex quibus consistit hic liber.
+
+1. Sectiones septem, 1-5, 9, 10, Monarchiam tractant, {23} et cognatam
+materiam unitatis, simplicitatis, integritatis divinae, tum Filii
+generationis; quarum una §. 4. et alterius pars §. 3. Arianos alloquitur;
+reliquae familias Sabellianas.
+
+2. Duo, 6 et 7, cum Arianis cominus pugnant, nihil autem commune habent
+neque cum sectionibus quae praecedunt, neque cum iis quae subsequuntur.
+
+3. Tres, 8, 11, et 12, comparationem ineunt inter contrarias sectas,
+praecipue Sabellianam.
+
+4. Tres aliae, 13, 14, 25, pertinent ad praecipuum quoddam dogma Sabellii
+et Marcelli.
+
+5. Universae 21. sectiones, quae reliquae sunt, cursum autem paene
+continuum habent, 15-24, 26-29. unam rem agunt, Verbum scilicet idem esse
+ac Filius, contra doctrinam Marcelli et Pauli Samosateni.
+
+[Illustration] {24}
+
+[Illustration]
+
+DISSERTATIO II.
+
+DE ECTHESI EPHESINA CONTRA PAULUM SAMOSATENUM.
+
+[Illustration]
+
+Extat in tertia parte Actorum Concilii Oecumenici Ephesini an. 331. habiti,
+symbolum quoddam sic fere inscriptum: «De Incarnatione Verbi Dei, Filii
+Patris, Definitio Episcoporum, qui Nicaeae in Synodo convenerunt, et
+expositio ejusdem Synodi adversus Paulum Samosatenum.» Ecthesis haec
+Patribus Antiochenis, qui Paulum condemnaverunt cir. an. 264-270,
+vindicatur a Baronio an. 272. J. Forbes. _Instr. Hist. Theolog._ I, 4. §.
+1. Lemoyn. _Var. Sacr._ t. 2. p. 255. Worm. _Hist. Sabell._ p. 116-119.
+(Vid. Routh. _Rell. Sacr._ t. 2. p. 523.) Simon. de Magistris, _Praefat. ad
+Dionys. Alex._ p. XL. Feverlin. _Dissert. de. P. Samos._ §. 9. Fasson. _de
+voce Homoüsion_, Molkenbuhr _Dissert. Crit._ 4. Kern. _Disqu. Hist. Crit._
+de hac re; Burton. _ap._ Faber. «_Apostolicity of Trinitarianism_,» et
+aliis. Cum autem _homoüsion_ Filii Dei profitetur, adhibita est a criticis
+quibusdam, quo comprobarent Athanasium, Basilium, et Hilarium, gravissimos
+auctores, errasse cum dicerent vocabulum illud Antiochiae tunc temporis, in
+Epistola Synodica Patrum, aut condemnatum esse, aut prudenter omissum. Quae
+quidem subdifficilis quaestio non hujus est loci, ubi id tantum agimus,
+pace eruditissimorum virorum, ut allatis argumentis pro captu nostro
+commonstremus, Ecthesim illam Concilio neque Antiocheno, neque vero Nicaeno
+esse coaevam, sed jure referri in tempora et Paulo et Ario posteriora. {25}
+
+Caeterum occurrit hoc Symbolum ap. Harduin. _Concil._ t. 1. p. 1640. Routh.
+_Relliqu. Sacr._ t. 2. p. 524. Dionys. Alex. _Opp._ Rom. 1696. (1796) p.
+289. Card. Mai. Nov. Coll. t. 7. p. 162. Burton. «_Testimonies_,» p.
+397-399. Faber. _op. cit._ t. 2. p. 287. Ad rem aggrediamur.
+
+
+
+1. Ecthesis haec habet: [Greek: holon homoousion tôi Theôi kai meta tou
+sômatos, all' ouchi kata to sôma homoousion tôi Theôi]. At multa suadent
+vocabulum _homoüsion_ non habere locum in symbolis saeculi tertii.
+
+(1) Primum, decantata sunt illa Augustini et Vigilii, ex quibus constat
+tempore Concilii Nicaeni _homoüsion_ fuisse instrumentum novum, quo munita
+est fides Ecclesiae contra Arianos: «Adversus impietatem Arianorum
+haereticorum,» inquit Augustinus, «novum nomen Patres _homoüsion_
+condiderunt, sed non rem novam tali nomine signarunt,» _in Joan._ 97. n. 4.
+Alio loco monet: «minus quam oportuit intellectum» esse illud nomen
+Arimini, «propter novitatem verbi.» _Contr. Maxim._ II, 14. «quod tamen,»
+subjungit, «fides antiqua pepererat.» Vigilius autem, «res antiqua novum
+nomen accepit _homoüsion_.» _Disput. Athan. et Ar._ t. V, p. 695. _Bibl.
+Patr. Col._ 1618. Vid. Lemoyn, _Var. Sacr. l. c._
+
+(2) Deinde, auctor est Sozomenus, _Hist._ IV, 15. a Semi-arianis Sirmii an.
+358. adhibitum esse in confessione sua conscribenda illud ipsum symbolum,
+quod Antiocheni Patres contra Paulum edidissent; quod quidem certe non
+adhibuissent amentissimi _homoüsii_ insectatores, si illam vocem
+continuisset.
+
+(3) Tum ex ipsorum Semi-arianorum testimonio idem conficitur, in iis
+scilicet quae ab illis scripta apud Epiphanium reperiuntur. _Haeres._ 73.
+Profecto ibi provocant ad Concilium Antiochenum contra Paulum habitum, quo,
+_usiam_ praeseferentes, insinuent suum _homoeüsion_; quod, inquam, contra
+esset ab illis factum, si Concilium illud in symbolo suo, ut _usiam_, sic
+_homoüsion_ quoque ascivisset. {26}
+
+(4) Neque sane est quod miremur, (hoc enim obiter dici liceat) si Patres
+Antiocheni oeconomia quadam utendum esse duxerint, in voce _homoüsion_
+adhibenda. Nam qui primi Pauli causam tractaverunt, Dionysius, Gregorius
+Neocaesariensis, Athenodorus, fortasse Firmilianus, fuerunt Origenis
+discipuli, acerrimi impugnatoris eorum qui corpoream aliquam naturam Deo
+tribuerent; qualem contendit Paulus, testibus Athanasio et Basilio, in
+vocabulo _homoüsion_ innui. De divina substantia tanquam corpore loquitur
+Tertullianus, _in Prax._ 7. utitur porro, post Valentinianos, voce [Greek:
+probolę], (sicut Justinus cognata phrasi [Greek: problęthen gennęma],
+_Tryph._ 62.); at Origenes contra, cum Candido Valentiniano congressus,
+verbum illud reprobat, Melitonis autem opus, [Greek: peri ensômatou Theou]
+severius notat, _in Genes. Fragm._ t. 2. p. 25, quasi Deum esse materialem
+docuerit, vid. etiam _de Orat._ 23. Illa Platonicorum quoque admiratio quae
+in Origene cernitur, eodem spectat, cum philosophi istius sectae, quo Deum
+simplicissimum et perfectissimum esse traderent, soliti sint illum
+appellare [Greek: huperousion].
+
+Profecto a Plotino Deus appellatur, «origo existentiae et praestantior
+_usia_.» 5. _Ennead._ V, 11. quia «supereminens omnia est, non illa, sed
+causa illorum» _ibid._ c. ult. Quod docuerunt porro materialistae de
+necessitate physica, in causa fuit cur Plotinus Dei energiam et voluntatem
+diceret ejus esse _usiam_, 6. _Enn._ VIII, 13. Origenes quoque, «Neque enim
+_usiae_ particeps est Deus, participes enim facit potius, quam ipse est
+particeps.» _Contr. Cels._ VI, 64. Hinc vox [Greek: huperousion] de Deo
+usurpatur ab Areopagita, _de div. nom._ I, 2. et a Maximo Confessore;
+«[Greek: ousia], scribit, improprie de Deo dicitur, nam [Greek:
+huperousios] est,» _in Areopag. de div. nom._ V. _init._ Vid. etiam Damasc.
+_Fid. Orth._ I, 4 et 8, pp. 137, 147. Gregorium Naz. quoque, qui Deum docet
+esse [Greek: huper tęn ousian]. _Orat._ 6, 12. Et Constantinum _ad Sanct.
+Coet._ 9.
+
+Origenes sane in Joan. t. 20, 16. eo usque progreditur, ut verba
+reprehendat [Greek: ek tęs ousias tou patros gegennęsthai ton huion]; sed
+ob hanc plane rem, quia arbitratur, {27} perperam quidem, formulam
+istiusmodi [Greek: meiôsin] quandam inferre in notionem Dei.
+
+Jam Arianis certe usitatissimum fuit, eo nomine postulare _homoüsion_,
+quasi, Gnosticorum et Manichaeorum more, immaterialitati divinae injuriam
+fecerit.
+
+Et Dionysium Alexandriae Episcopum constat primo horruisse aliquantum hoc
+vocabulum, tum solum fidenter illud enunciantem, et confitentem, cum eum
+Pontifex Romanus ad id hortatus esset.
+
+Neque illud omittendum est, quod circa idem tempus cum habebantur Concilia
+Antiochiae contra Paulum, illam orbis Christianae partem invaserat
+Manichaeorum haeresis; quae, utpote verbo _homoüsion_ usa in theologia sua,
+idque materiali sensu, non immerito Patribus metum incuteret, ne vox, in se
+sanctissima et praeclarissima, illo tempore catholico dogmati parum esset
+profutura.
+
+(5) Quibus perspectis, forsitan expediri poterit ille nodus in historia
+Patrum Antiochenorum, quod Athanasius, Basilius, Hilarius, una
+consentientes de verbo _homoüsion_ ab illis Patribus improbato, quare
+improbatum fuerit, inter se non consentiunt. Scilicet, cum _usia_, ut a
+Petavio dictum est, _de Trin._ IV, 1. in philosophorum scholis, quod unum
+est et individuum, tunc temporis significaret, cognata vox _homoüsion_, de
+Sanctissima Trinitate usurpata, illis qui a theologia sua mysteria
+excludebant, alterutrum de his erroribus secum ferre videbatur. Nam si
+verbum illud materiale quid innueret, id jam haeresis erat; si vero
+immateriale, continuo fieri non poterat, quin illa duo plane essent, non
+duo ullatenus, sed simpliciter unum. Quare significaret aut Patris partem
+([Greek: meros homoousion]) esse Filium, sicut volebant Manichaei, aut
+Patrem esse Filium, sicut Sabelliani. Paulus igitur in Patres Antiochiae
+congregatos hoc fere usus est dilemmate: «Nisi vocabulum vestrum
+Manichaeorum est, quod vos negatis, certe Sabellianismum sonat, id quod ego
+libenter suscipio;» unde et verum erit, quod Athanasius narrat, Paulum
+dixisse: «Si {28} _homoüsius_ est Christus, tres sunt substantiae in
+deitate,» et verum quod Hilarius, «_Homoüsion_ Samosatenus confessus est.»
+Subduxerunt itaque Patres voculam, ne illam sophista aut haeresis
+postularet Manichaeorum, aut in Sabellianam vindicaret.
+
+
+
+2. Legimus etiam in Ecthesi, [Greek: meta tęs theotętos ôn kata sarka
+homoousios hęmin].
+
+Multa sunt et gravia, cur credamus, formulam illam [Greek: homoousion
+hęmin] temporibus esse tribuendam et Antiocheno Concilio, et fortasse
+Nicaeno, posterioribus.
+
+(1) Si Vaterlandio credendum est, aetatem Symboli _Quicunque_ eruenti,
+[Greek: homoousion hęmin] pauci tantum ante Eutychen conceptis verbis
+tradiderunt, post autem plurimi. Quo hoc comprobet, provocat vir doctus ad
+confessionem Turribii Hispani an. 447. Flaviani Constantinopolitani et
+Leonis Papae 449, Concilii Chalcedonensis an. 451, Felicis III, an. 485.
+Anastasii II. an. 496. Ecclesiae Alexandrinae eodem anno; necnon Hormisdae,
+Ecclesiarum Syriae, Fulgentii, Justiniani, Joannis II. et Pelagii I. in
+saeculo sexto. «In quibus singulis,» inquit, «aut unius natura dogma est
+reprobatum, aut duarum comprobatum, aut [Greek: to homoousion hęmin]
+sancitum; quos quidem articulos frustra quaesiveris in Symbolo
+_Quicumque_.» _Opp._ t. 4. p. 247. Eodem autem argumento, quo Symbolum
+_Quicumque_, verba [Greek: homoousion hęmin] omittens, collocatur ante
+Eutychen, Ecthesis haec Ephesina iisdem usa, post Eutychen collocabitur.
+
+(2) Illud ipsum, quod [Greek: homoousion hęmin] est ab Eutyche repudiatum,
+indicio est hanc formulam non usurpatam esse ab Ecclesia in confessionibus
+suis, ante Eutychem; namque id haereticorum proprium est, Catholicae
+traditionis illos articulos respuere, quae hactenus sunt fidelium mentibus
+non publicis monumentis mandata. «Usque ad hodiernum diem,» contendit in
+Concilio Constantinopolitano, «non dixi corpus Domini et Dei nostri esse
+[Greek: homoousion hęmin]; confiteor autem Sanctam Virginem esse [Greek:
+homoousion hęmin], {29} ex qua Deus noster est incarnatus.» Hard. _Conc._
+t. 2. p. 164, 5. Scilicet in quaestionem venerat, utrum formula quaedam
+reciperetur necne, quae, cum apprime esset utilis ad nascentem haeresin
+opprimendam, adhuc tamen privati solummodo fuisset juris et in certis ut
+plurimum locis usitata. Idem accidisse cernimus in vocabulo [Greek:
+phusis], quod eo plausibilius rejecerunt Eutychiani, quia rarius occurreret
+in scriptis Patrum, quando in controversiam vocaretur. De [Greek:
+hupostasei], quae vox alteri erit exemplo hujusce rei, post dicendum erit.
+
+(3) Occurretur forsitan a quibusdam dicentibus, articulum hunc [Greek:
+homoousion hęmin] sancitum esse ab Ecclesia cum Apollinaristis confligente;
+qui, teste Athanasio _ad Epict._ 2., Christi corpus Divinitati
+consubstantiale esse jactabant. Concedo utique; sed cum Apollinaristae,
+brevi, dogma ipsi suum deseruerint, (Epiph. _Haer._ 77, 25.) non necesse
+habuit Ecclesia tesseram aliquam fidei contra perfidiam eorum proferri.
+Ambae quippe Apollinaristarum sectae videntur inter se consensisse in
+articulo [Greek: homoousion hęmin] verbo tenus recipiendo, id solum
+exagitantes, utrum de corpore Domini jam cum Divinitate unito, posset ille
+praedicari, necne; vid. Leont. _de fraud. Apollin._ Attamen occurrit certe
+formula illa in confessione Joannis Antiocheni, circ. an. 431. Rustic.
+_contra Aceph._ p. 799. et alibi, ut credo; ea vero non amplius 21. annis
+antecessit Concilio Chalcedonensi, a quo inter formulas Ecclesiae illa
+[Greek: homoousion hęmin] recepta est.
+
+(4) Enimvero contra Apollinaristarum [Greek: homoousion theotęti] usitatius
+est in scriptis Patrum, non [Greek: homoousion hęmin], sed [Greek:
+homoousion Mariai]. Scilicet Amphilochius, quasi summam rei explicans,
+«Apparet certe,» scribit, «sanctos Patres dixisse, Filium esse
+consubstantialem Patri secundum divinitatem, et _consubstantialem Matri_
+secundum humanitatem.» ap. Phot. _Bibl._ p. 789. Proclus, non [Greek: tôi
+homoousion], sed [Greek: tôi homophulon] utitur, adjecto tamen «Virgine,»
+non «nobis;» [Greek: tôi patri kata tęn theotęta homoousios, houtôs ho
+autos kai tęi parthenôi kata tęn sarka homophulos]. _Ad Arm._ p. 618.
+_circ. init._ Vid. quoque {30} p. 613. _fin._ p. 618. Saepius [Greek:
+homoousion] adhibens Proclus in theologia explicanda, hic non adhibet in
+oeconomia. Athanasius autem: [Greek: ton hęnômenon patri kata pneuma, hęmin
+de kata sarka]. _ap._ Theod. _Eran._ II, p. 139. Alibi: [Greek: ouk ek
+Marias, all' ek tęs heautou ousias sôma]. _ad Epict._ 2. Vid. quoque verba
+[Greek: homogenęs] et [Greek: homoousios] inter se opposita _de Sent.
+Dion._ 10. Eandem rem exprimit [Greek: teleios anthrôpos], e. g. Procl. _ad
+Arm._ p. 613, quam quidem phrasin, ab Apollinare rejectam, Eutyches
+recepit. _Concil._ t. 2. p. 157. Leon. _Epist._ 21.
+
+Contra ab Eustathio an. 325. certe dictum est, Christi animam esse [Greek:
+tais psuchais tôn anthrôpôn homoousion, hôsper kai hę sarx homoousios tęi
+tôn anthrôpôn sarki]. _Ap._ Theod. _Eran._ I. p.56. et ab Ambrosio _ibid._
+p.139. [Greek: homoousion tôi patri kata tęn theotęta, kai homoousion hęmin
+kata tęn anthrôpotęta]; (Vid. quoque Leont. _Contr. Nest. et Eutych._ p.
+977.) quod mirabile sane erit si ab Ambrosio scriptum est, at sancto
+Doctori paene abjudicatur a Maurinis _Opp._ tom. 2. p. 729. Quid quod
+Leontium hunc, in cujus opere occurrit, alium esse atque auctorem illum qui
+scripserit de sectis, Coustantii judicium est, _Append. Epist. Pont. Rom._
+p. 79, eo autem nomine (quod ad rem nostram facit) quia minus «accuratus»
+scriptor est. At tamen videas aliud specimen ejusdem formulae in Theophilo
+_Ap._ Theod. _Eran._ II, p. 154.
+
+(5) Neque illud leve est, quod, cum ab [Greek: homoousion hęmin]
+proferentibus vox [Greek: ousia] pro [Greek: phusis] sive [Greek: genos]
+sumatur, [Greek: homoousion] autem valeat [Greek: homophulon], sensus
+contra [Greek: homoousiou] patribus Antiochenis saeculi tertii videtur esse
+ille quem fert in formula [Greek: homoousios patri]; nempe ut individuum,
+non genus, significet; quod quidem, ut jam vidimus, Paulus pro concesso
+habet in sophismate suo contra illos Patres torquendo. Quod adeo receptum
+fuit illis temporibus, ut Hippolytus tantum non diserte neget homines esse
+inter se unius substantiae vel [Greek: ousias]; rogat enim, [Greek: mę
+pantes hen sôma esmen kata tęn ousian]; _Contr. Noet._ 7. Malchion autem,
+in illa ipsa cum Paulo dimicatione, haeresiarcham incusat quod non teneret
+[Greek: ousiôsthai en tôi holôi sôtęri ton huion ton monogenę]. Routh. {31}
+_Relliqu._ t. II, p. 476. Africanus porro confitetur, [Greek: ousian holęn
+ousiôtheis, anthrôpos legetai] _ibid._ p. 125. Quinimo Athanasius ipse
+videtur uti verbo [Greek: ousia] simpliciter de divinitate Verbi, numquam,
+quantum scio, de humanitate ab eo assumpta. Vid. Orat. I, 45, 57 fin. 59
+init. 60 init. 62, 64 fin. II, 18 init. III, 45 init. etc. Inducit autem,
+quasi inter se contraria, [Greek: ousian] et [Greek: anthrôpinon] Verbi,
+_Orat._ I, 41. [Greek: ousian] et [Greek: anthrôpotęta], III, 34 _init._
+Sed hac de re plura possent dici, quam hujus disputationis ratio ferret.
+
+(6) Accedit quod Epistola extat quaedam a Patribus Antiochenis, vel
+quibusdam ex illis, scripta; quae, de Incarnatione disputans, verbis utitur
+plane similibus verborum saeculi tertii, plane dissimilibus eorum quae in
+Ecthesi Ephesina reperiuntur. Mentionem scilicet facit de Filio «incarnato»
+et «facto homine,» de «corpore ejus ex Virgine sumpto,» de «homine ex
+semine David,» de «participatione carnis et sanguinis.» Routh. _Rell._ t.
+2. p. 473. Atque haec de formula [Greek: homoousios hęmin], Apollinaris,
+vel potius Eutychis aevo, primum in fidei confessiones recepta.
+
+
+
+3. Haec quoque notanda sunt in Ecthesi: [Greek: hen prosôpon suntheton ek
+theotętos ouraniou kai anthrôpeias sarkos].
+
+Verbum [Greek: suntheton], latine _compositum_, reperitur in fragmento quod
+extat disputationis Malchionis cum Paulo in Concilio Antiocheno, Routh.
+_Relliqu._ t. 2. p. 476; at [Greek: prosôpon], sumptam pro antitheto, quod
+vocant, duarum naturarum, ad seriorem aetatem referendum est.
+
+Concedendum sane est _personae_ vocabulum reperiri in Tertulliano, idque de
+duabus Christi naturis disputante. _Contr. Prax._ 27. Hoc tamen fere
+[Greek: hapax legomenon] est; quamquam Novatianus certe, cui cum
+Tertulliano magna est necessitudo, loquitur _de Trin._ 21. de «regula circa
+personam Christi.» Sed usurpat ille auctor Christi nomen passim in opere
+suo, non pro Filio Incarnato, sed simpliciter pro Deo Unigenito: e. c.
+«Regula veritatis docet nos credere _post Patrem_ etiam in Filium Dei
+Christum Jesum, {32} Dominum _Deum_ nostrum, sed Dei filium etc. c. 9.
+_init._ Alibi, «Christus habet gloriam ante mundi institutionem,» 16. Vid.
+quoque 13, ubi Christum, non Verbum, carnem sumpsisse docet; alibi autem,
+inita jam disputatione de «Persona Christi,» tamen loquitur de illo ut
+«secundam personam post Patrem» 26 et 31. Vid. quoque 27.
+
+Quidquid autem haec valeant, confirmare tamen ausim, (si de re quaquam,
+quod universe non est, secure potest confirmari,) vocabulum [Greek:
+prosôpon], de Christo incarnato sumptum, non fuisse in usu Catholicorum
+usque ad tempora fere Apollinaris.
+
+(1) Non occurrit in Athanasii opere contra Apollinarem, scripto circ. an.
+370. exceptis locis duobus, de quibus postea; neque in Greg. Naz. _Ep._ 202
+_ad Nectarium_, neque _Epp._ 101, 102. _ad Cledonium_; neque in _Dialogis
+tribus_ Theodoreti, nisi in uno loco, quem, Ambrosio a Theodoreto et
+Leontio tributum, Ambrosii non esse jam diximus; neque in Symbolo Damasi, a
+quo condemnatus est Apollinaris, vid. _Epp._ Dam. _ap. Coust._ 4 et 5;
+neque in Symbolo Epiphanii, _Ancor._ 121; vid. quoque 75.
+
+(2) Desideratur idem in iis disputationibus Patrum, ubi, si tum esset in
+usu, jure erat expectandum; cujus vice aliae contra suppositae sunt voculae
+et phrases, quae et iteratione sua formularum paene gerunt speciem, et
+varietate sua admirationem movent, cur [Greek: prosôpon] quoque in illis
+locis non reperiatur.
+
+E. c. Irenaeus: «Non ergo _alterum_ filium hominis novit Evangelium, nisi
+hunc qui ex Maria etc. et _eundem_ hunc passum resurrexisse.... Etsi lingua
+quidem confitentur _unum_ Jesum Christum,... _alterum_ quidem passum et
+natum etc. et esse alterum eorum etc. _Haer._ III, 16, n. 5, 6. _unus_
+quidem et _idem_ existens n. 7. per multa dividens Filium Dei n. 8. _unum
+et eundem_, ibid. Si _alter ... alter ..._ quoniam _unum_ eum novit
+Apostolus etc.» n. 9. Extenditur disputatio ad c. 24.
+
+Ambrosius: «_Unus_ in utraque (divinitate et carne) {33} loquitur Dei
+Filius; quia in _eodem_ utraque natura est; et si _idem_ loquitur, non uno
+semper loquitur modo _de Fid._ II, 9. Vid. 58. Non divisus, sed _unus_;
+quia utrumque _unus_, et _unus_ in utroque ... _non_ enim _alter_ ex Patre,
+_alter_ ex Virgine, sed _idem_ aliter ex Patre, aliter ex Virgine. _de
+Incarn._ 35. Vid. 47. 75. Non enim quod ejusdem substantiae est, _unus_,
+sed _unum_ est» 77, quo in loco verbum _persona_ sequitur de Mysterio
+Trinitatis.
+
+Hilarius: «Non _alius_ Filius hominis quam qui Filius Dei est, neque
+_alius_ in forma Dei quam qui in forma servi perfectus homo natus est ...
+habens in se et totum verumque quod homo est, et totum verumque quod Deus
+est. _de Trin._ X, 19. Cum _ipse ille_ Filius hominis _ipse_ sit _qui et_
+Filius Dei, quia totus hominis Filius totus Dei Filius sit etc.... Natus
+autem est, _non_ ut esset _alius atque alius_, sed ut ante hominem Deus,
+suscipiens hominem, homo et Deus possit intelligi. _ibid._ 22. Non potest
+... ita _ab se dividuus_ esse, ne Christus sit; cum _non alius_ Christus,
+quam qui a forma Dei etc. _neque alius_ quam qui natus est etc.... _neque
+alius_ quam qui est mortuus etc. ... in coelis autem _non alius_ sit quam
+qui etc. ibid. ut non _idem_ fuerit _qui et_ etc. _ibid._ 50. Totum ei Deus
+Verbum est, totum ei homo Christus est ... _nec_ Christum _aliud_ credere
+quam Jesum, nec Jesum _aliud_ praedicare quam Christum» 52.
+
+Haud aliter Athanasius: [Greek: allos, allos; heteros, heteros; eis kai
+autos; tauton; adiairetos]. _Orat._ IV, 15 et 29. [Greek: allos, allos].
+30. [Greek: hena kai ton auton]. 31. [Greek: ouch hôs tou logou
+kechôrismenou]. ibid. [Greek: ton pros autou lęphthenta, hôii kai ęnôsthai
+pisteuetai, anthrôpon ap' autou chôrizousi]. ibid. [Greek: tęn anekphraston
+henôsin]. 32. [Greek: to theion hen kai haploun mustęrion]. ibid. [Greek:
+tęn enotęta]. ibid. [Greek: holon auton anthrôpon te kai Theon homou]. 35.
+Vid. etiam disputationem maxime subtilem in _Orat._ III, 30-58., ubi tamen
+vix inveneris verbum unum, quod sit theologicae scientiae proprium.
+
+Alia veterum theologorum specimina sunt hujusmodi: «Mediam inter Deum et
+hominem substantiam gerens.» Lactant. _Instit._ IV, 13. [Greek: Theos kai
+anthrôpos teleios ho autos]. {34} Meliton _ap. Routh. Rell._ t. I. p. 115.
+«ex eo quod Deus est, et ex illo quod homo ... permixtus et sociatus ...
+alterum vident, alterum non vident.» Novat. _de Trin._ 25. Vid. quoque 11,
+14, 21, 24. «Duos Christos ... unum, alium» Pamphil. _Apol. ap. Routh.
+Rell._ tom. 4. p. 320. [Greek: ho autos estin, aei pros heauton hôsautôs
+echôn], Greg. Nyss. t. 2. p. 696. [Greek: hena kai ton auton]. Greg. Naz.
+_Ep._ 101. p. 85. [Greek: allo men kai allo ta ex hôn ho Sôtęr; ouk allos
+de kai allos]. p. 86.
+
+Vid. quoque Athan. _contr. Apollin._ I, 10. _fin._ 11. _fin._ 13, e. 16, b.
+II, 1 _init._ 5, e. 12, e. 18. _cir. fin._ Theoph. _ap. Theod. Eran._ II.
+p. 154. Hilar. _ibid._ p. 162. Attic. _ibid._ p. 167. Hieron. _in Joan.
+Hieros._ 35.
+
+Haud absimiles loquendi modi, omisso plane vocabulo [Greek: prosôpon],
+reperiuntur in Epistola illa Patrum Antiochenorum, ad quam jam supra
+provocatum est: [Greek: to ek tęs parthenou sôma chôręsan pan to plęrôma
+tęs theotętos sômatikôs, tęii theotęti atreptôs hęnôtai kai tetheopoiętai;
+ou charin ho autos Theos kai anthrôpos.] Routh. _Relliq._ t. 2. p. 473.
+[Greek: houtô kai ho Christos pro tęs sarkôseôs hôs heis ônomastai. katho
+Christos hen kai to auto ôn tęii ousiaii]. ibid. p. 474. [Greek: ei allo
+men ... allo de ... duo huious.] _ibid._ p. 485. Malchion quoque, «Unus
+factus est ... unitate subsistens etc.» _ibid._ p. 476.
+
+(3) Constat praeterea, vocabulum [Greek: prosôpon] a Patribus antiquis de
+Christo praedicari incerto illo quotidiani sermonis sensu; id quod saepius
+vix fieret, si jam recepta esset ea vox in symbola et confessiones
+Ecclesiae.
+
+E. c. a Clemente Alexandrino Filius vocatur [Greek: prosôpon], id est,
+vultus Patris. _Strom._ V, 6. p. 665. et _Paedag._ I, 7. p. 132. Vid.
+quoque _Strom._ VII, 10. p. 886. Haud aliter [Greek: en prosôpôii patros,]
+Theoph. _ad Autol._ II, 22. Vid. [Greek: homoioprosôpon], Cyrill. Hier.
+_Catech._ XII, 14 fin. Apud Chrysostomum legimus, [Greek: duo prosôpa],
+humanum scilicet et divinum, (nisi placuerit cum Tentschero de Patre et
+Filio illud accipi,) [Greek: dięiiręmena kata tęn hupostasin], _in Hebr.
+Hom._ III, 1 fin. id porro, cum paulo ante locutus esset contra Paulum
+Samosatenum, in quem Ecthesin Ephesinam conscriptam esse {35} creditur.
+Vid. quoque Amphilochium _ap. Theod. Eran._ I, p. 67, qui Christum docet
+dixisse, Pater major me est, «ex carne et non [Greek: ek prosôpou
+theotętos].» His locis [Greek: prosôpon] videtur velle aspectum quendam,
+unum e multis, sub quibus res eadem potest considerari, quod item Athanasio
+usitatum est; vid. _de Decr._ 14. _Orat._ I, 54. II, 8. _Sent. Dion._ 4.
+Qua quidem ratione explicandi sunt duo loci, in quibus videtur sanctus
+Doctor uti vocabulo [Greek: prosôpon], et quidem incommode, in eo sensu
+quem fert in theologia, viz. _contr. Apoll._ II, 2 et 10. [Greek: en
+diairesei prosôpôn]; ubi Lequienius, (in Damasc. _Dialect._ 43) putat se
+reperisse singulare exemplum vocis [Greek: prosôpon] pro _natura_
+adhibitae; male quidem, cum ipse Athanasius in altero loco se explicans,
+[Greek: prosôpôn ę onomatôn] scribit. Quae cum ita sint, fortasse minus
+audiendus est Montefalconius, fragmentum quoddam Athanasii non nisi propter
+ipsam dictionem rejiciens, vid. _Opp._ t. I, p. 1294. Monet enim post
+Sirmondum in Facund. XI, 2. illum locum continere doctrinam, «ab
+Athanasiana penitus abhorrentem;» ideo autem quod versio latina, quam solam
+habemus, proponit «duas personas, unam circa hominem, alteram circa
+Verbum.» Quod si aliunde ostendi potest non esse Athanasii fragmentum
+illud, abjudicetur utique. Caeterum in sensu paulum diverso, non tamen in
+theologico, vocabulo utitur Hippolytus in loco quem Leontius servavit,
+Hipp. _Opp._ t. 2. p. 45. ubi Christus appellatur [Greek: duo prosôpôn
+mesitęs], Dei et hominum.
+
+Praeterea apud Hilarium legimus, «utriusque naturae personam» _de Trin._
+IX, 14. «ejus hominis quam assumpsit persona,» _Psalm._ 63. n. 3. Vid.
+eundem _in Psalm._ 138. n. 5. Apud Ambrosium, «in persona hominis,» _de
+Fid._ II, n. 61. v. n. 108, 124. _Ep._ 48, n. 4. Colligitur autem ex loco
+quodam Paschasii Diaconi, _de Spir._ II, 4. p. 194, quam laudat Petavius,
+_de Trin._ VI, 4, § 3, vocabulum _persona_, pro qualitate seu statu
+sumptum, etiam in sexto saeculo theologo posse imprudenter excidere. Vid.
+quoque Cyril. Alex. _Dial._ V, p. 554. {36}
+
+Quapropter ab eodem Cyrillo, in quarto anathemate suo, adhibita est vox
+_hypostasis_; [Greek: ei tis prosôpois dusi, ęgoun hupostasesi], etc. quo
+quid vellet [Greek: prosôpon] clarius efferretur. Vid. quoque diligentiam
+Vincentii Lerinensis in hac re _Comm._ 4.
+
+(4) Accedit quod mirum quantum distant ea quae de antiquorum dictis
+narrantur a scriptoribus serioris aevi, ab iis ipsis dictis, si quando casu
+temporum hodie ad nos pervenerint; hic scilicet notiones, justas quidem,
+sed illas nudas reperimus, illic notiones easdem certis verborum formulis
+vestitas; ita ut ipsa locorum collatio demonstret illas formulas non
+pertinere ad vetustatem. E. g. Ab Ephraemio Antiocheno accepimus Petrum
+Alexandrinum, Chrysostomum, Basilium, Nazianzenum, et alios docuisse
+«duarum naturarum unionem, unam hypostasin, unamque personam.» _ap. Phot._
+cod. 229. p. 805-7. Optime vero; quis dubitet sanctissimos viros in
+gravissima materia Catholicas enunciasse sententias? Sed aliud est loqui
+catholice, prorsus aliud uti iis vocabulis quae catholici hoc tempore
+utuntur, quae quidem non erant necessaria, non erant in ecclesiastico usu,
+donec irrepsisset haereticorum fraus, donec periclitaretur fidelium salus.
+Jam si Chrysostomum, quem Ephraemius laudat, adeamus, invenerimus [Greek:
+henôsis, sunapheia, hen ho Theos logos kai hę sarx], vix autem ea verba
+quibus illas notiones Ephraemius vestit; in Gregorii Epistola ad Cledonium,
+ad quam idem auctor provocat, ne semel quidem verbum _persona_; in iis
+autem quae extant Petri legimus hujusmodi, [Greek: sarx genomenos ouk
+apele'iphthę tęs theotętos; gegonen en mętraii tęs parthenou sarx; Theos en
+phusei kai gegonen anthrôpos phusei]. Routh. _Rell._ t. 3. p. 344-346.
+
+Maximus quoque Confessor sic interpretatur Gregorium Nazianzenum: «Hoc
+sane, ut puto, magnus quoque Gregorius Theologus dicere videtur ea magna
+Oratione Apologetica, dum ait, Unum ex ambobus, et ambo per unum: _quasi
+diceret_, quemadmodum enim ex ambobus, _hoc est_, ex duabus _naturis_, unum
+velut totum ex partibus {37} secundum _personae_ rationem, sic et per unum
+persona ratione ut totum, ambo partes _naturae_ ratione, hoc est, duo.»
+_opp._ t. 2. p. 282.
+
+Profecto quod in hujusmodi locis immutatur a commentatoribus suspecta facit
+excerpta illa ex operibus Patrum, quae in aliam linguam reddita ad nos
+veniunt; ut Ambrosianum illud Leontii; eo magis quia in versionibus
+latinis, quae solent Graecorum Patrum textum comitari, verborum formulis
+reipsa occurrimus aliquando injuria intrusis, non malo quidem animo, sed
+quo sensus evidentior fiat.
+
+(5) Hoc quoque, ut arbitror, ostendi potest, scilicet, prout scripta de hac
+re, quondam antiquorum alicui assignata, eidem decursu temporis a criticis
+abjudicentur, ita probabile fieri vocabulum [Greek: prosôpon] hic aut illic
+in iis reperiri. Quod in loco Ambrosii cernitur, jam bis citato; at major
+hic est materies dicendi, quam quae juste a nobis possit tractari. Alteri
+tamen exemplo sit, quod exhibet Athanasius. Abesse vocabulum [Greek:
+prosôpon], theologorum sensu intellectum, a magni Doctoris operibus jam
+diximus; nunc divertamus ad fragmentum quoddam, in fine tomi prioris
+Maurini p. 1279 positum. «Olet quidpiam peregrinum,» monet Montefalconius;
+«et videtur maxime sub finem Eutychianorum haeresin impugnare;» ecce autem
+in eo vocabulum [Greek: prosôpon]. Tum, adeatur ab Epistolam, ad Dionysium
+quendam scriptam, Julio autem Pontifici perperam tributam; en tibi
+vocabulum [Greek: prosôpon], n. 2. vid. Coustant. _Epp. Rom. Pontif.
+Append._ p. 62. Idem porro reperitur in [Greek: ekthesei] illa [Greek: tęs
+kata meros pisteôs], olim Gregorio Neocaesariensi, uni ex Patribus
+Antiochenis, ab Eulogio autem (_ap. Phot._ cod. 230. p. 846.)
+Apollinaristis assignata. Reperitur idem apud Sermonem quendam «in S.
+Thomam,» a Concilio sexto laudatum ut Chrysostomi, a Montefalconio autem
+rejectum, a Tillemontio Edesseno auctori an. 402. tributum, Ed. Maur.
+_tom._ 8. _part._ 2. p. 14. Hic autem obiter dictum velim, celebrem illam
+Epistolam Chrysostomi _ad Caesarium_, de {38} qua tantae motae sunt lites
+in controversia sanctissimae Eucharistiae, vocabulum [Greek: prosôpon]
+continere; quod de Hippolyti quoque _Contra Beronem et Helicem_ dici
+potest, si decet de fragmentis illius operis strictim loqui.
+
+(6) Liceat hic apponi locos quosdam antiquiorum Patrum, in quibus vocabulum
+illud offendimus.
+
+In Epistolis Apollinaristarum inter se dimicantium, an. 381. _ap. Leont._
+p. 1033, b. p. 1037, b. p. 1039, b. ubi etiam occurrit [Greek: homoousion
+hęmin].
+
+In Apollinaris loco quodam _ap. Theod. Eran._ II, p. 173.
+
+In loco auctoris cujusdam adversus Arianos, quem vocat Sirmondus
+«antiquissimum.» Sirm. _Opp._ t. 1. p. 223.
+
+In fragmento Athanasii, nempe ut citatur ab Euthymio apud Petav. _Incarn._
+III, 15. not. 19.
+
+In Gregorii Nyssen. _Antirrhet. contra Apollinarem_ 35.
+
+Vid. quoque Damasc. _contr. Jacob._ tom. I, p. 424.
+
+In loco Amphilochii _apud Damasc. ibid._ et _ap._ Anast. _Hodeg._ 10. p.
+162. et _ap. Ephraem. ap. Phot._ p. 828.
+
+In Ambrosii loco graece reddito _ap. Phot._ p. 805.
+
+In Isidori Pelusiotae _Ep._ I, 360. p. 94.
+
+In Symbolo Pelagii an. 418. _ap. Augustini opp._ t. 12. p. 210.
+
+In Procli _Epist. ad Armenos_ p. 613.
+
+(7) Finem tandem disputandi facientibus forsitan occurretur nobis, Pauli
+ipsius Samosateni doctrinam fuisse Nestoriani generis; quid autem
+credibilius, quam Patres Antiochenos, quomodo Hippolytus quadraginta ante
+annos usus esset vocabulum [Greek: prosôpon] in theologia contra Noetum,
+ita ipsos quoque idem adhibuisse contra Paulum in oeconomia tractanda? At
+non constat Paulum revera praeiisse Nestorio doctrina sua; quanquam ex
+Athan. _Orat._ IV, 30. colligi fortasse potest, sectatores ejus tandem a
+Nestoriana perfidia non longe abfuisse. Nam si ex actis Antiochenis,
+quatenus hodie extant, judicandum est, doctrinam effudit Paulus fere
+hujusmodi. Filium exstitisse, ante adventum suum in carne, solum in
+praescientia {39} divina, Routh. _Rell._ tom. 2. p. 466; si quis doceret
+secus, eum duos deos praedicare, p. 467; Filium, ante adventum in carne,
+fuisse, aut instrumentum quiddam, aut saltem attributum solum, p. 469.;
+humanitatem ejus non ita esse unitam divinitati ut aliter esse non posset,
+p. 473. Verbum et Christum non unum esse et eundem, p. 474., Sapientiam in
+Christo esse, sicut in Prophetis, verum abundantius, tamquam in templo; eum
+autem qui apparuisset, non esse Sapientiam, p. 475. denique, ut summa rei
+proponitur p. 484, «non congeneratam fuisse cum humanitate sapientiam
+substantialiter, sed secundum qualitatem.» Vid. quoque pp. 476, 485. Quae
+quidem omnia certo demonstrant, tribuisse Paulum cum Nestorio hypostasin
+humanae Christi naturae; tribuisse autem cum eodem naturae divinae alteram
+hypostasin, non demonstrant. Verius dictum erit, antiquiorem haeresiarcham
+prorsus non admisisse divinam hypostasim in Christo, ut Sabellii
+commilitonem; quanquam id est verum quoque, Patres Antiochenos, non
+libenter tantum scelus tribuentes Paulo, ut hypostasin Verbi negaret, ex
+iis quae de Christo homine effutiebat, conjecisse eum docere, ut Nestorium
+postea, duos esse filios, unum aeternum, alterum temporaneum, p. 485. Quare
+Epistola Synodalis, post ejus depositionem a Patribus conscripta, eum
+docuisse testatur, Christum venisse non de caelo, sed de terra. Euseb.
+Hist. VII, 30. Neque aliter Athanasius Paulum dicit Christum pro mero
+homine habuisse, [Greek: ek prokopęs] ad divinitatem suam evecto.
+
+Cum autem non levis esset similitudo inter Pauli et Nestorii dogmata, (illo
+capite excepto, quod personalitatem et aeternitatem Verbi, Nicaeae interea
+declaratam, teneret Nestorius, rejiceret Paulus,) aequum erat, Nestorio in
+jus vocato, ad Pauli priorem haeresim, Antiochiae jam condemnatam, a
+patribus Ephesi congregatis provocari. Attamen contestatio illa contra
+Nestorium, quae, praefixa actis Ephesinis, Hard. _Conc._ t. I, p. 1272.
+Paulum et Nestorium {40} inter se ex ordine comparat, ne verbum quidem
+profert quo concludi possit a Paulo duplicem hypostasim esse excogitatam.
+Neque, cum narrat Anastasius, _Hodeg._ 7. p. 108, «in sacra Ephesina Synodo
+demonstratum esse, dogmata Nestorii consonare cum doctrina Pauli
+Samosateni,» Nestorianismum continuo tribuit Paulo, nisi Artemoni quoque,
+quem alibi testatur «Christum in duos divisisse.» c. 20. p. 323, 4.
+Ephraemium autem Antiochenum, cum Paulum dicit «alterum ante saecula
+filium, alterum vero postea summa cum dementia asseruisse» _ap. Phot._ p.
+814, verisimile est nihil amplius velle, quam uti iis ipsis verbis Patrum
+Antiochenorum, de quibus paulo ante locuti sumus. Contra, plane colligitur
+ex Vigilio _in Eutych._ B. P. t. V. p. 731. _Ed. Col._ 1618. (omittitur
+locus in _Ed. Par._ 1624.) Eutychianos distinctionem fecisse inter dogmata
+Nestorii et Pauli, hujus Christum simpliciter pro mero homine habentis,
+illius eatenus solum usque dum consociaretur Verbo Dei. Marius item
+Mercator diserte testatur: «Nestorius circa Verbum Dei, _non_ ut Paulus
+sentit, qui non substantivum, sed prolatitium potentiae Dei efficax Verbum
+esse definit.» p. 50. Idem affirmant, licet non fidelissimi testes, et
+Ibas, et Theodorus Mopsuestiae Episcopus, vid. Facund. VI, 3. III, 2.
+Leont. _de Sect._ III, p. 504. Caeterum, si genuinae essent Dionysii
+Alexandrini _Epistola adversus Paulum_, et _Responsio ad Pauli
+Propositiones decem_, tum certo concedendum esset Paulum Nestorio
+praelusisse; id autem affirmantibus Tillemontio, Fabricio, Natali
+Alexandro, Bullo, Burtono et aliis, nos in contrariam sententiam cum
+Valesio, Harduino, Montefalconio, et Routhio, ire velimus.
+
+Haec de Ecthesi Ephesina, plurima de re exigua; nisi, ut speramus, iis qui
+scripta Patrum diligentius tractant, aliqua protulerimus, quae, in uno loco
+definita, ad multa transferri possint.
+
+[Illustration]
+
+{41}
+
+[Illustration]
+
+DISSERTATIO III.
+
+DE VOCIBUS [Greek: prin gennęthęnai ouk ęn] ANATHEMATISMI NICAENI.
+
+[Illustration]
+
+Symbolo Ecclesiae Catholicae, celeberrima vocula _homoüsion_ locupletato,
+subjunxerunt Patres Nicaeni anathematismos quosdam, qui Arianae perfidiae
+praecipua capita ferirent. Ex quibus ille est, de quo pauca quaedam hoc
+loco dicenda censuimus. Non quod formula illa Arianorum sumpta per se
+difficilior sit intellectu, sed quia placuit doctissimo cuidam viro, de
+Nicaeno autem Symbolo optime merito, nativo verborum sensui subtiliores
+notiones suas imponi. Quaenam illae sint, quare prolatae, et qua rationum
+vi confirmatae, nunc explicandum est.
+
+Docentibus catholicis Christum esse Deum, Ariani protinus illum esse Deum
+confitebantur ipsi, at Deum inferiorem quendam, ne scilicet Deos duos
+introducerent in Ecclesiam. Quibus responsum est, Christum contra revera
+esse summum Deum, neque idcirco duos esse Deos, quia Christus esset Filius
+Dei; qui autem Dei Filius esset, oportet illum et verum esse Deum, nec
+tamen alterum, sed eundem ac Patrem suum. At in illo ipso vocabulo
+_Filius_, quod fidelibus jure documento erat verae divinitatis Verbi Dei,
+haereticorum factio collocavit omnem spem suam atque conatum fidei
+catholicae convellendae; argumentabantur enim, cum omnis filius patri
+junior esset, idcirco Filium Dei non esse aeternum, neque habere caetera
+signa verae divinitatis. Quare summa quaestionis in significatione _Filii_
+tandem posita fuit; utrum scilicet Filius Dei, utpote Filius, {42}
+essentiam totam et universa habuerit attributa Omnipotentis Dei, an contra
+initium existendi, et alia quae de rebus creatis praedicantur. Quo autem
+rem dirimerent, catholici provocabant ad Patres priorum saeculorum, qui
+scilicet Filio Dei non temporaneum ortum, sed paternae Divinitatis
+plenitudinem tribuissent.
+
+At in hoc antiquiorum scriptorum testimonio esse quod docta tractatione
+egeret, censuit Bullus, cui lis a nobis intendenda est, quo bene curreret
+catholicorum argumentum, et eruditioribus persuaderet. Nam scriptores
+quinque aevi Ante-nicaeni, Athenagoram, Tatianum, Theophilum, Hippolytum,
+Novatianum, quorum duo in catalogo sunt sanctorum, non inficiatus est vir
+doctus ita de Filio Dei loqui, ut haereticis ansam praebuerint affirmandi,
+sibi placuisse Verbum Dei factum esse Dei Filium certo quodam tempore,
+atque ideo quodammodo «extitisse ante generationem suam,» eo certantibus
+cum Ario quod dicerent Verbum esse aeternum, eo consentientibus quod Filium
+aeternum esse non dicerent.
+
+Non ideo tamen improbandus est Bullus, quia sollicita mente priscorum
+famae, suorum fidei consuluerit. Fateor equidem, non Hippolyto solum et
+Theophilo, sed Post-nicaenis etiam Hilario et Zenoni Veronensi in hac
+materia illud excidisse, quod resecatum vel saltem explicatum prudentiores
+velint; ut Marano quoque, Balleriniis, aliis visum est. Scilicet
+incommodiora haec gravissimorum scriptorum verba constat ab haereticis
+saltem recentioris aevi in partes suas adduci; nam utrum ab ipsis Arii
+sectatoribus objecta fuerint catholicis Concilii Nicaeni saeculo, alia res
+est. Profecto notatu dignissimum est Arianos ipsos, cum Ecclesia
+dimicantes, non provocasse ad Patres priorum temporum usque ad circ. an.
+352, paene triginta post Concilium Nicaenum exactis annis, cum, argumentis
+ex ratione et ex Scripturis, (ut Athanasius loquitur in Epistola sua _de
+Sent. Dion._ 1.) frustra petitis, «tandem eo audaciae processerunt, ut
+etiam Patres calumniarentur.» Nimirum primo ad {43} Collucianistas solum
+suos confugiebant; cum autem multos post annos Patres Ecclesiae in suos
+usus convertere caeperunt, etiam tum Origenem solum appellarunt et
+Dionysium, non Hippolytum, non Theophilum, non alios illos de quibus supra
+mentio facta est. Quod autem ne versutissimorum quidem hominum illis
+temporibus in mentem venit, id recentiores ausi, hos ipsos Hippolyti et
+caeterorum locos in medium protulerunt, quo comprobarent dogma suum, Dei
+Filium non esse ad aeternitatem genitum, sed in tempore creatum. Quibus ut
+occurrat Bullus, eximius alias in hac materie scriptor, Patres reos, in
+_Defensione sua Fidei Nicaenae_, illato crimine ita liberat, ut ultro tamen
+confiteatur illos dixisse, improprie certe, sed aliquo modo, Verbum in
+tempore fuisse genitum. Plures scilicet iis placuisse putat Verbi
+generationes, tropicas illas quidem, sed quae verae generationis typi
+essent et adumbrationes; quales sunt ejus resurrectio a mortuis, item
+nativitas ex Maria; qualis porro, de qua agendum est, missio ejus a Patre
+et processio, quo res universas crearet. Hinc non gravate concedit dictum
+quoddam fuisse Catholicorum, si non Catholicum dogma, tum ante Concilium
+Nicaeae habitum tum post, «Verbum exstitisse antequam gigneretur;» cujus
+rei inter alia testimonia adhibet verba Anathematismi, quorum
+interpretationem in nos hic suscepimus. Contendit enim Patres Nicaenos eo
+ipso quod condemnarent eos qui dicerent Verbum non exstitisse ante
+generationem suam, liquido significasse contra, Verbum ante generationem
+suam exstitisse. Nullus dubitat, ut ipsius verbi utar, «quin hoc
+pronunciatum Arianorum oppositum fuerit catholicorum istorum sententiae qui
+docerent Filium quidem paulo ante conditum mundum inexplicabili quodam modo
+ex Patre progressum fuisse ad constituendum universa.» _Def. N. F._ III, 9,
+§. 2.
+
+Haec sane de hac Anathematismi Nicaeni clausula argute nimis dicta sunt, et
+turbant verborum sensum alioqui simplicem et luculentum. Nam procul dubio
+in illa formula Arianorum, quae a Patribus percellitur, continetur {44}
+argumentum _ex absurdo_, quod vocant, desumptum; cum ex ipsa vi vocabuli
+_genitus_ confici crederent, Christum existendi initium habuisse.
+Confirmabant enim (quasi id inficiari quenquam jam fuerit ipsis verbis sibi
+discrepare) Filium non exstitisse priusquam gigneretur; alioqui non esset
+Filius.
+
+Quod interest inter explicationem hanc et illam Bulli, in hoc
+vertitur;--utrum verba ista, «priusquam gigneretur non erat,» sint simplex
+propositio categorica, an argumentum; sint negatio propositionis ei
+contrariae, «erat priusquam gigneretur,» id quod Bullo placuit; an potius,
+ut nobis videtur, [Greek: gnômę] quaedam, quam Aristoteles vocat, [Greek:
+enthumęmatikę], propositio rationem suam secum ferens, in qua, assumpta,
+non affirmata, contrariae propositionis vanitate, recta impetitur alia
+quaedam, nempe Filium ab aeternitate exstitisse. Arbitratur contra Bullus,
+et Catholicos et Arianos apertis oculis contemplatos esse propositionem
+hanc, «exstitisse Filium antequam gigneretur;» de hac certamen inter se
+instituisse: negasse Arianos, et Catholicos, aut affirmasse, aut saltem
+permisisse. Profecto ne unum quidem Catholicum virum unquam eam emisisse
+sententiam non dixerim; affirmasse autem eandem Patres Nicaenos prorsus
+nego.
+
+1. Primum percurrendum erit ad pristinum illud jurgium, quod nascentem
+haeresin primum Ecclesiae ostentabat, ut a Socrate narratum est. Testatur
+enim scriptor ille, Alexandrum, de mysterio Sanctissimae Trinitatis inter
+suos disputantem, interpellasse Arium, qui fortiter diceret, (1) si Filium
+genuerit Pater, ergo genitum habere existendi initium; (2) ergo fuisse
+quando Filius Dei non esset; (3) ergo eundem subsistentiam suam ex nihilo
+habere. Socr. I, 5. Quibus e contrario collocabimus Anathematismi Nicaeni
+clausulas; «Illos vero qui dicunt, (1) fuit aliquando cum non esset, et (2)
+antequam gigneretur non erat, et (3) ex nihilo factus est etc. etc...,
+anathematizat Catholica Ecclesia.» Quorum cum duae plenissime respondeant
+duabus ab Ario in Alexandrum conjectis, cui dubium esse potest, tertiam
+{45} quoque respondere tertiae? id est, «antequam gigneretur non erat» idem
+velle atque illud «si Filium genuerit Pater, habet genitus existendi
+initium;» id quod nos contra Bullum contendimus. Haereseos initia non
+fefellit posterior cursus, namque hic, ut diximus, ipse cardo fuit totius
+controversiae, nempe utrum Filius, quia Filius, fuerit necne necessaria
+lege junior Patre suo. At ubinam contra in historia Concilii Nicaeni
+inveneris mentionem ullam illius propositionis, cui credit Bullus ab
+Arianis esse reclamatum, «Filium scilicet esse prius quam gigneretur?»
+Sentit angustias suas vir perspicacissimus, cum ad verba quaedam appellat
+Arianorum in Epistola illorum ad Alexandrum missa, in qua perstringunt
+haeretici illos qui dicerent «eum qui prius erat, postea genitum esse aut
+creatum in Filium.» Athan. _de Syn._ 16, quos vult Bullus quosdam esse
+Catholicos. Hi autem plane non sunt Catholici, sed sectatores Marcelli et
+Photini, ut constat, cum ex Euseb. _Eccles. Theol._ I, 1. II, 9. p. 114, b.
+_Contr. Marcell._ II, 9. tum praesertim ex Anathematismo Eusebianorum in
+confessione sua quinta, sive Macrosticho, ubi ita loquuntur; «Execramur eos
+qui illum simplex ([Greek: psilon]) Dei Verbum non subsistens appellant,
+Christum autem ipsum et Filium Dei non fuisse ante saecula contendunt, sed
+eo tempore ex quo carnem nostram ex Virgine assumpsit; _hujusmodi_ sunt
+sectatores _Marcelli_ et _Scotini_ (Photini) Ancyrogalatarum.» _Athan. de
+Syn._ 26. Quare non Catholicos, sed Marcellum et suos respicit Epistola
+illa Arianorum ad Alexandrum; quod quidem inde confirmatur, quia illo ipso
+tempore Marcellum Asterius Sophista, Arianorum antesignanus, scriptis suis
+lacessebat.
+
+2. Notandum praeterea est, alias quoque Arianorum formulas, decantatas
+illas quidem, in quibus summa haereseos posita est, ut captiosissimos
+homines decuit, vim quamdam habere enthymematicam. Cujusmodi sunt, «Qui
+est, eumne, qui nondum esset, fecit ex nihilo, an qui esset?» et «Unumne
+est non factum an duo?» _Athan._ {46} _Orat._ I, 22. et interrogatio illa
+de «mutabili,» quam cum locum habet in Anathematismo Nicaeno, ita exponit
+Athanasius: «Nam libero praeditus arbitrio est, an non? an voluntate pro
+sui arbitrii libertate bonus est, et, si velit, potest mutari, cum
+mutabilis sit natura; an, ut lapis et lignum, liberam non habet voluntatem
+in utramque partem se movendi et vergendi?» _Athan. Orat._ I, 35. Scilicet
+voluerunt haeretici, liberum, quod vocant, arbitrium oportere necessitate
+quadam ita proprium esse Christi, ut aliter esse non potuerit quin absurdum
+quid subsequeretur; ex quo conficeretur illum in numero esse creatorum.
+
+3. In _Orat._ I. §. 32. scribit Athanasius [Greek: agenęton] illud sive
+_non-factum_ serius esse suppositum ab Arianis in locum priorum suarum
+captionum: «Cum jam non sit eis integrum his uti vocibus, e nihilo est, non
+fuit antequam gigneretur, vocabulum _non facti_ etc. cogitaverunt, ut, cum
+apud simpliciores Filium factum esse dicunt, eadem rursus illa significent
+vocabula, nempe, ex nihilo est, aliquando non fuit.» Quo in loco quamvis
+non disertis verbis dicat «Non factum unumne an duo?» pro «Antequam
+gigneretur non erat» esse substitutum, tamen probabile est certe illum hoc
+voluisse. Atqui constat formula _non-factum_ vel [Greek: agenęton], ut ea
+quae jam diximus aliis verbis proferamus, hoc innui, «Nisi duo sint
+_non-facta_ vel dii, Christus, utpote factus sive genitus, initium habet
+existendi;» id quod ipsissimum est argumentum illud, quod verbis «Antequam
+gigneretur non erat», nos assignatum volumus. Caeterum distinctionem illam
+inter [Greek: agenęton] et [Greek: agennęton], de qua loquitur
+Montefalconius in Admonitione sua in Epistolam _de Decr. Nic._, a Damasceno
+notatam, mihi non persuaderi potest esse coaevam Athanasio;--sed hoc
+obiter.
+
+4. Praeterea dubium non est quin «Non erat priusquam gigneretur» apud
+Athanasium idem valeat atque alterum illud «Qui est, eumne, qui nondum
+esset, fecit ex nihilo, an qui esset?» Scilicet quod Ariani contra Filium
+{47} effutiebant, id pariter ostendit sanctus Doctor contra ipsum Patrem
+posse contorqueri. «Num qui est Deus,» interrogat, «cum antea non esset,
+postea factus est, vel estne etiam priusquam gignatur (fiat)?» _Orat._ I,
+25. At illud «Qui est eumne qui nondum esset etc.» ([Greek: ho ôn ton mę
+onta] etc.) argumentum prorsus est, non mera propositio, idque ex absurdo
+ductum; ergo ejusmodi est, «Priusquam gigneretur non erat.» Quod plane
+confirmatur ex Alexandri Epistola Encyclica cum Arii contra Alexandrum
+prima illa disputatione et Anathematismis Nicaenis comparata. Nam, cum ex
+his triplex conficitur testimonium, quales fuerint formulae istae in quibus
+posita est haeresis Ariana, nulla alia in re sibi discrepat, nisi in hac,
+quod, omisso «Si Filius, ergo habet initium existendi,» ipsius Arii, et
+«Priusquam gigneretur non erat,» Anathematismi, Alexander Epistola sua
+supponit [Greek: ho ôn ton mę onta] etc. «Quod est eumne qui non esset
+etc.» Accedit quod sibi invicem respondent illae duae, in locis Gregorii
+Nazianzeni et Basilii infra laudatis, et in Cyrilli _Thesaur._ 4. p. 29.
+_fin._
+
+5. Multa sunt temere jacta in Orationibus Athanasii quae nobiscum faciunt
+in hac re. Nam si Arianorum dictum illud, «Non erat antequam gigneretur,»
+argumentum erat, ut confirmamus, contra Filii aeternitatem, tum responsuri
+essent Catholici, «Vere dictum est Christum non esse antequam gignitur;
+esse non potest ante, quia gignitur ab aeternitate, utpote ab aeterno
+Patre;» id quod re ipsa reperimus dictum ab Athanasio. «Res creatae fieri
+coeperunt, ([Greek: ginesthai])» scribit; «at Dei Verbum, cum principium ex
+quo sit, ([Greek: archęn]) nullum habeat, merito nec esse nec fieri caepit,
+sed semper fuit. Opera igitur principium ([Greek: archęn]), cum fiunt,
+habent; quod quidem principium rebus, quae fiunt, prius est; Verbum autem,
+cum non sit ex numero rerum quae fiunt, ipse potius rerum principium
+habentium demiurgus est. Deinde ipsum esse rerum factarum in eo ipso quod
+fiunt mensuram habet ([Greek: en tôi ginesthai]), eosque Deus ab aliquo
+principio per Verbum {48} facere incipit, quo perspicuum sit illos non
+fuisse priusquam gignerentur ([Greek: prin genesthai]); at Verbum non in
+alio principio habet ut sit, nisi in Patre, qui, ut isti etiam consentiunt,
+principii est expers; ut ipse quoque Filius sine principio existat in
+Patre, a quo genitus est, non autem creatus.» _Orat._ II, 57. Neque
+absimili modo disputant alii Patres. Alterum exemplum peti potest ex
+_Orat._ I, 10. ubi pro [Greek: prin gennęthęi] supponit Athanasius [Greek:
+prin poięthęi]; at credo Bullum non esse dicturum, secundum hypothesim
+suam, Patres ullos antiquos, disputantes de Filio, verba [Greek: prin
+poięthęi], ut sua, alicubi adhibuisse, Attamen, «Quis hominum, sive graecus
+sive barbarus,» scribit Athanasius, «quem Deum confitetur, unam ex rebus
+creatis ausit dicere, et non fuisse antequam fieret?» _Orat._ I, 10. Idem
+profitetur ipse Arius, suorum certe verborum optimus interpres, cum ad
+Eusebium Nicomediae Episcopum scribens, vocabulo [Greek: gennęthęi] in
+[Greek: ktisthęi]; et alia similia mutato, luculentissime ostendit, quod
+certe non siverit Bullus, se ea esse mente ut argumentum quoddam proferret.
+«Nos quid sentiamus, et professi jam sumus et nunc profitemur; Filium,
+antequam gigneretur, _aut_ crearetur, _aut_ destinaretur, _aut_ fundaretur,
+non fuisse.» _Theod. Hist._ I, 4. Nec discrepat ab Ario Eusebius ipse:
+«_Manifestum omnibus_ est, illud quod factum est, non fuisse antequam
+fieret.» _Athan. de Syn._ 17.
+
+6. Jam si occurrunt apud Athanasium, quae Bullo favere videantur, facilem
+tamen habent solutionem. E.g. «Qui fieri potest,» rogat, «ut non sit in
+numero creatorum, si, ut isti opinantur, non erat antequam gigneretur?
+siquidem rerum creatarum et factarum proprium est non esse antequam
+fierent?» _Orat._ II, 22. Dixerit fortasse Bullus, ex hoc perspicuum esse,
+Arianos affirmasse Filium «Non esse priusquam gigneretur, Catholicos autem»
+Esse. Sed non est ita; nam, quemadmodum Patres Nicaeni in Anathematismo
+suo, ut confirmavimus, non ipsam Arianae formulae propositionem simpliciter
+negant, sed ejusdem vim argumentativam, ita hic quoque vult Athanasius, non
+{49} «Quo pacto non est creatus, _nisi erat_ antequam gigneretur,» sed,
+«Quo pacto non est creatus, _si illorum argumentum verum est_, non erat
+antequam gigneretur?» Neque alibi _Orat._ I, 20. cum dicit, «Si non fuerit
+Filius antequam gigneretur, non semper fuit in Deo veritas,» vult, non
+«_Nisi_ fuerit re» sed «_Si verum sit illud_, Non fuit Filius» etc. Itaque,
+non multo post idem dicit de Deo Patre, quo vanissimos sophistas suo sibi
+gladio jugulet, «Estne Deus etiam priusquam gignitur?» non certe quasi in
+Patre ullam significet generationem, sed quo argumentum ipsum ut
+ineptissimum explodat, sive de Patre usurpatum sive de Filio.
+
+7. Et profecto ineptissimam et importunissimam esse hanc interrogationem,
+non simpliciter verae cuidam propositioni contrariam, plenissime cum
+Athanasio consentientes, judicant et Hilarius et Gregorius Nazianzenus.
+Missam faciunt, quam prorsus ne proferri quidem oporteret. Gregorius
+scilicet de hac et aliis Arianorum formulis loquens, in Filio docet,
+«Generatio cum essentia ipsa _concurrit_ atque a principio exstitit;» quod
+contra fit in hominibus, qui quidem, «ut Levi in lumbis Abrahae,» cum
+«partim erant, partim procreati sunt, ac proinde partim sunt ex entibus,
+partim ex non entibus,» illud scilicet complent «Fuit antequam gigneretur;»
+quod Bullus non in hominibus sed in Filio Dei dici posse arbitratur. Pergit
+de eadem re magnus theologus: «Quaestionem hanc tuam _absurditatis_ multum,
+_difficultatis_ nihil habere aio.» Tum captionibus verborum quibusdam aliis
+prolatis quae cum Ariana illa possent comparari, «_Ineptius_ est» dicit,
+«id quod a principio erat, _utrum_ ante generationem esset ([Greek: pro tęs
+gennęseôs]) _necne_, in quaestionem vocari.» Orat. 29, 9.
+
+8. Hilarium fateor Pictavensem in Commentario suo in Matthaeum c. 31. n. 3.
+verba quaedam emisisse quae Bullo favere videantur. Docet enim egregius
+ille vindex catholicae veritatis, «Verbum in principio Deum, et hoc
+principio apud Deum, et natum esse ex eo qui erat, et hoc {50} in eo esse
+qui natus est, quod is ipse est penes quem erat antequam nasceretur.» Cujus
+simile est illud quod Bullo favet ex Zenonis Tractatu _de Filii
+generatione_: «Procedit in nativitatem, qui erat antequam nasceretur.» At
+Zenonem non est cur moremur, diligentem, ut a Balleriniis monstratum est,
+_Diss._ 1, 2. §. 6. Hilarii imitatorem. Quod autem ad Pictavensem ipsum
+attinet, provocamus ab Hilario imperito ad Hilarium peritissimum Arianorum.
+Constat enim sanctissimum virum, illa scripsisse antequam in Asiam
+venisset; «regeneratum autem pridem,» ut ipsius verbis utar, «et in
+Episcopatu aliquantum permanentem, Fidem Nicaenam nunquam nisi exsulaturum»
+conceptis verbis «audivisse,» _de Syn._ 91. postea autem, ut Coustantius
+nos monuit, sese correxisse in celeberrimo suo opere quod _de Trinitate_
+conscripsit. Illic enim, secus ac voluit Bullus, Arianorum formulam
+«antequam gigneretur non erat,» in sophismatis loco luculentissime ponit.
+«Adjiciant haec,» de eo scribit, «_arguta_ satis atque auditu placentia;
+Si, inquit, natus est, coepit; et cum coepit, non fuit; et cum non fuit,
+non patitur ut fuerit. Atque idcirco piae intelligentiae sermonem esse
+contendant, non fuit antequam nasceretur, quia ut esset qui non erat, non
+qui erat, natus est,» _de Trin._ XII, 18. Neque aliter illi formulae
+occurrit; «Unigenitus Deus neque non fuit aliquando non Filius, neque fuit
+aliquid antequam Filius, neque quidquam aliquid ipse nisi Filius,» 15. quod
+quidem nihil aliud est nisi negatio illius «Fuit antequam genitus est.»
+Pergit, ut Gregorius: «Ubi Pater auctor est, ibi et nativitas est, et vero
+ubi auctor aeternus est, ibi et nativitatis aeternitas est.» 21. Quid
+potest esse disertius? Porro pro «fuit ante quam natus est,» supponit,
+«semper natus fuit;» e. g. «Numquid ante tempora aeterna esse, id ipsum sit
+quod est, eum qui erat nasci? quia nasci quod erat, jam non nasci est, sed
+seipsum demutare nascendo.... Non est itaque id ipsum, natum ante tempora
+aeterna semper esse, et esse antequam nasci.» 30. Concludit, Athanasii
+sensum {51} vel clarioribus retractans verbis; «Cum itaque natum semper
+esse, nihil aliud sit confitendum esse quam natum, id sensui, antequam
+nascitur, _vel fuisse vel non fuisse_, non subjacet.» 31.
+
+9. Prodeat denique Basilius in dimicatione sua contra Eunomium; cui
+argumentato, «Aut existentem genuit Deus Filium, aut non existentem ... Qui
+est, generatione non indiget,» respondit sanctissimus Praesul, «Eunomium,
+_quoniam_ animalia, cum prius non sint, deinde generentur, qui autem hodie
+genitus sit, heri non esset, hanc notionem in Unigeniti subsistentiam
+_transferre_; et _quoniam_ genitus est, dicere, ante generationem non
+fuisse.» _contra Eun._ II, 14. Sophisma autem solvit, ut Patres supra
+citati, dicendo, Filio esse aeternam generationem, ut loquitur Evangelista,
+cum «aeternitati Patris generationem Unigeniti connectit.» _ibid._ 15.
+
+
+
+Satis superque de hac re sumus disputati; pro certo jam habeatur, a
+Concilio Oecumenico, Nicaeae congregato, minime sancita esse illa verba
+quae Bullo Catholica videntur, «Verbum Dei fuisse antequam gigneretur;»
+quasi ulla traditione Patrum aut Doctorum auctoritate nobis commendentur.
+Quae cum ita sint, operi nostro hic finis esset imponendus, nisi vir
+doctissimus, Concilio nequicquam appellato, ad Athanasium ipsum confugerit,
+Concilii illius magnam partem, quo causam suam apud eruditos feliciore spe
+posset orare. Opinionem nimirum eam, de generatione quadam Verbi ante
+mundum conditum in tempore facta, Athanasio ipsi impactam voluit, provocans
+ad Orationem secundam contra Arianos _capp._ 61-64.
+
+Illa operis sui parte, copiosissima disputatione inita de verbis Prophetae,
+quae Ariani objiciebant Ecclesiae, «Dominus creavit me in initio viarum
+suarum in opera sua,» ut in Versione LXX Interpret. leguntur, provehitur
+sanctus Doctor ad verba Apostoli, «Primogenitus omnis creaturae;» quae
+proinde ita interpretatur ut doceat Verbum, quod {52} ante saecula fuit
+Unigenitum, cum creandus esset mundus, condescensione quadam seu [Greek:
+sunkatabasei] e Patre procedens factum esse Primogenitum. Unde deducit
+Bullus, illam processionem sive condescensionem auctore Athanasio novam
+quandam, improprie utique, Verbi in tempore esse generationem.
+
+Jam Verbi condescensionem quandam esse exhibitam in rerum universitate
+condenda consentiunt omnes; namque ineffabilis procul dubio erat gratiae et
+bonitatis, Filium, qui «in principio erat apud Deum,» in cogitationem
+venisse creatorum, et in creatorum fragilitate versari. Sed hoc Bullo non
+satis est, nisi condescensio illa generatio seu nativitas quaedam
+appelletur. «Catholici quidam doctores, qui post exortam controversiam
+Arianam vixerunt,» ad Athanasium autem provocat, «illam [Greek: tou logou]
+ex Patre progressionem (quam et [Greek: sunkatabasin], hoc est,
+condescensionem eorum nonnulli appellarunt) ad condendum haec universa
+agnovere; et ejus etiam progressionis respectu ipsum [Greek: ton logon] a
+Deo Patre quasi natum fuisse et omnis creaturae primogenitum in Scripturis
+dici confessi sunt.» _Defen. F. N._ III, 9. §. 1. At Athanasium in hac
+progressione et condescensione Verbi voluisse natum denuo esse quodammodo
+Verbum, et proinde appellatum esse «Primogenitum omnis creaturae» profecto
+non puto; contra «Primogenitum» illud, non relationis alicujus, quae
+intercederet inter Verbum et Patrem suum, esse significativum, sed plane
+muneris cujusdam quod, mundum creaturus, pro bono mundi, benignissime in se
+suscepit Unigenitus. Scilicet ille, qui ab aeternitate fuit Unigenitus
+Patris, in universorum compagine et structura illam Filietatem suam
+signatam voluit, quo typum quendam Unigeniti atque imaginem universa in se
+exhiberent. Itaque hoc sensu Unigenitus omnis creaturae se fecit
+Primogenitum, quod, dum mundum ex nihilo duceret, illo ipso tempore se
+quoque fecit ideam et normam ejusdem mundi, Demiurgus nimirum et summus
+artifex, sese contemplans {53} atque intuens tanquam unicum exemplar suum,
+ex quo mundum nascentem exprimeret imitando et conformaret. Quare Filius
+progrediens a Patre non factus est denuo Filius Patris, sed mundo Filius,
+ut scilicet condescensione sua mundus fieret quodammodo Patris filius, et
+in coelestem familiam adoptaretur. Quod si verum est, Primogenitus nihil
+aliud significare, nisi Filius Archetypus, videbitur. Ad rationes veniamus.
+
+Primum, verbum [Greek: sunkatabasis], sive condescensio, (quod adeo non
+generationis in se habet ullum sensum, ut testibus Vesselio et Suicero de
+Aeterno Patre, omnium conservatore, a Patribus usurpetur,) quid velit apud
+Athanasium, liquebit legentibus sectiones 78-81 Orationis illius de qua hic
+agitur. Illa disputationis suae pars incipit et terminatur mentione facta
+condescensionis Verbi: quare ad eam adeundum est tanquam ad praecipuum
+quemdam locum, unde vis vocabuli in gravissima hac materia possit erui.
+Incipit autem his verbis: «Quo res factae non tantum existerent, sed etiam
+bene existerent, placuit Deo ut sua Sapientia se ad res creatas
+condescenderet, ut typum aliquem et speciem ipsius Imaginis, cum in omnibus
+simul, tum in singulis imprimeret; quo nimirum perspicuum fieret et
+sapientia ornatas esse res factas et digna Deo esse opera. Ut enim nostrum
+Verbum, Verbi, qui Dei est Filius, est imago; ita sapientia in nobis facta
+ejusdem Verbi, quae ipsa est Sapientia, imago quoque est, etc.» §. 78. Quid
+hic reperimus de Verbo denuo facto Filio? quid non de Filio imaginem sui
+imprimente in operibus suis? Finem autem facturus Sapientiam introducit
+sanctus Doctor ita loquentem: «Omnia quidem in me et per me facta sunt:
+quia autem opus erat ut sapientia in operibus crearetur, ego secundum
+substantiam quidem cum Patre aderam, me vero ad res factas condescendens,
+meum typum in illis apte imprimebam, ut universus mundus tanquam in uno
+corpore non secum discordaret sed concordaret.» §. 81.
+
+Quod ut planius intelligatur, exponendum est Athanasium {54} autumasse, ne
+ullam quidem rem creationem suam sustinere posse, ut ne sanctissimam
+creantis manum tanquam refugiat et ad nihilum continuo recidat, nisi eidem
+simul Demiurgus ipse condescensione quadam suam impertiat gratiam, quo
+mirabilem illam patienter subeat operationem, per quam in rerum naturam
+perventura est. «Verbum,» scribit, «cum principio Demiurgus esset
+creatorum, condescendit ad res creatas, ut fieri possent. Neque enim ejus
+naturam, quae purus Patris est splendor, ferre potuissent, nisi,» graeca
+fortius currunt quam latina, [Greek: philanthrôpiai patrikęi sunkatabas
+antelabeto, kai kratęsas auta eis ousian ęnenke]. _Orat._ II, 64. Quare
+operibus suis, dum creabantur, ut crearentur, virtutem quandam suam
+impertiens Artifex Filius, eadem proinde augustissimo filiorum nomine
+donatus est; [Greek: sunkatabantos tou logou], pergit sanctus doctor,
+[Greek: huiopoieitai kai autę hę ktisis di' autou]. Ex quo fit, ut non modo
+per Filium, verum etiam in Filio, ut Apostolus loquitur, rerum universitas
+facta esse dicenda sit, cum non exteriore solum mandato, sed intima vi et
+virtute Spiritus ejus consistunt et permanent omnia. «Nam,» ut alibi docet
+uberrimus ille rerum divinarum interpres, quem saepius appellasse
+jucundissimum est, «Deus non solum nos ex nihilo fecit, sed etiam Verbi
+gratia secundum Deum vivere concessit. At homines ab aeternis rebus aversi,
+sibi ipsis corruptionis mortiferae auctores facti sunt; qui ex natura
+quidem mortales fuerunt, sed gratia in Verbi participatione sita naturae
+statum effugerunt.» _de Incarn. V. D._ 5. Itaque nihil fere est creatum,
+quod non genitum sit quoque; cum contra non stent in loco suo, sed retro
+fluant et pereant, nisi vitam quandam a Creatore percipiant intus,
+superadditam creationi suae, Proinde Athanasii mos est in scriptis suis, ut
+res creatas potius appellet genitas quam factas vel opera, [Greek: genęta]
+seu [Greek: gennęta], non [Greek: poięmata] et [Greek: erga], quo
+sanctissimam hanc exprimat veritatem; cauto tamen semper, gratiae illud
+esse non naturae, donum Creatoris non creaturae proprium, quod mundus {55}
+in se habeat hanc formam pulchritudinis, et coelestium necessitudinem, et
+principium stabilitatis. «Res factae,» docet, «cum sint opera, genitae dici
+nequeunt, nisi, geniti Filii participes postea effectae, genitae et ipsae
+dicantur, non sane propriam ob naturam, sed quia Filii factae sint in
+Spiritu participes.» _Orat._ I, 56.
+
+His perspectis, non difficilis intellectu est mens Athanasii, cum
+Unigenitum Patris docet esse factum in creatione mundi Primogenitum omnis
+creaturae. Nam, cum gratia illa, qua impertita natura rerum in suo loco
+permanet, variis nominibus respici possit, ut lux, ut pulchritudo, ut
+sapientia, ut ratio, ut coelestis adoptio, ut similia, ille supremus
+Conditor universorum, seipsum mundo impertiens, fit quodammodo mundo
+principium et lucis illius, et pulchritudinis, et sapientiae, et rationis,
+et adoptionis in coelestium societatem. Itaque, qui ex aeterno Sapientia,
+Lux, Ratio, Filius est Patris, factus est operibus suis principalis quaedam
+Sapientia, et formatrix Ratio, et Lux plenissime irradians, et archetypus
+Filius. Sapientia autem Patris tandem facta est sapientia mundo, et fecit
+ut mundus sapiens esset; lux Patris facta est lux mundo, et fecit ut mundus
+splendesceret; Unigenitus Patris factus est Primogenitus mundo, et fecit ut
+mundus in familiam Dei adscisceretur.
+
+Profecto fateor haec omnia in mysterio et fructibus sanctissimae
+Incarnationis verissime compleri, cujus gratia ita superat quicquid
+universae naturae a Creatore datum est, ut Athanasius in quodam opere
+confirmare non dubitaverit, mundi creationem esse per Filium solummodo,
+dispensationem autem Evangelicam esse in Filio. «Decebat creationis quidem
+exordium per ipsum fieri, ut res existerent; earum autem instaurationem, in
+ipso; quae sane verba inter se differunt. Nam initio quidem omnia per ipsum
+facta sunt ut essent; postea, ubi omnia defecerunt, Verbum caro factum est,
+quam scilicet induit, ut in ipso omnia reficerentur.» _In illud Omnia._ 2.
+Quid quod, cum carnem {56} sumeret, imaginem sui mundo exhibuit solidiorem
+multo et clariorem, et verius se ipsum fecit primogenitum inter creaturas,
+quam cum, universa conditurus, ideam se faceret et regulam rerum
+condendarum. Fateor equidem; sed prioris operis praestantiam non imminuunt
+praestantiora illa quae subsecuta sunt; id quod Athanasio adeo persuasum
+est, ut saepius duo illa una consociet et comparet, extollens quidem
+meliora, non elevans quod in se bonum est.
+
+Infinita prope locorum sylva est in sanctis Patribus, ex quibus
+augustissimum hoc munus Unigeniti, et in rerum natura et in oeconomia
+evangelica, possit illustrari. «Cum justitia nulla esset in terra, doctorem
+misit, quasi vivam legem» dicit Lactantius, _Instit._ IV, 25. «Quidquid
+facturus erat Deus in creatura» docet Augustinus, «jam Verbo inerat, nec
+esset operibus, nisi esset in Verbo.» _In Ps._ 44, 5. Alio loco Filius ab
+eodem appellatur, «ars quaedam Omnipotentis atque sapientis Dei, plena
+omnium rationum viventium incommutabilium.» _de Trin._ VI, 11. Cyrillus
+autem Alexandrinus: «Unigenitus» scribit «secundum naturam; primogenitus
+propter nos, ut tanquam immortali cuidam radici omnis creatura insita sit,
+et ex eo qui semper est, germinet.» _Thesaur._ 25. p. 238. Similiter ab
+Athenagora Filius vocatur [Greek: idea kai energeia] omnium rerum
+materialium; [Greek: hę idea hoper logon eirękasi], a Clemente Alex.
+_Strom._ V, 3. [Greek: idean ideôn kai archęn lekteon ton prôtotokon paseôs
+ktiseôs], testatur Origenes,_Contr. Cels._ VI, 64 fin. [Greek:
+katesphragisthęmen], docet Cyrillus Alex. [Greek: eis to archetupon tęs
+eikonos]. _in Joan._ p. 91. [Greek: hoion apo tinos archęs], concinit
+Gregorius Nyssenus, _Catech._ p. 504 fin. Et, ut ad Athanasium redeamus,
+multus est in eadem doctrina, ut in locis hujusmodi: [Greek: eikôn kai
+tupos pros aretęn], _Orat._ I, 21. [Greek: tupon tina labontes] et [Greek:
+hupogrammon], III, 20. [Greek: en autôi ęmen protetupômenoi], II, 76 init.
+[Greek: tupon eikonos entheinai], 78, init. [Greek: prôtotokos eis
+apodeixin tęs tôn pantôn dia tou huiou dęmiourgias kai huiopoięseôs], III,
+9 fin. [Greek: tęn tou archetupou plasin anastęsasthai heautôi]. _Contr.
+Apoll._ II, 5. {57}
+
+Quare jure optimo, ut credo, pro concesso potest assumi, condescensionem
+illam Primogeniti ad universa constituenda nullam esse adumbrationem
+aeterni mysterii quo Filius a Patre gignitur, sed simpliciter referre ad
+munus quo fungitur Unigenitus erga opera sua, disponens, stabiliens,
+vivificans ea quae condidit. Scilicet idem fere valet [Greek: prôtotokos]
+atque [Greek: archę tęs ktiseôs], et [Greek: monogenęs prôteuôn en tę
+ktisei], et [Greek: prôtotupon gennęma, monos gennętos en tois genętois],
+et caetera ejusdem generis, ut clarissimo etiam Marano credo placuisse in
+opere suo «De Divinitate Christi;» neque quicquam facit ad probandum, quod
+voluit Bullus, Concilium Nicaenum iis favisse qui dicerent, fuisse Filium
+antequam gigneretur. Finem igitur ponamus aliquando disputationi nostrae,
+id solum suggerentes insuper, nempe illa quae de Athanasii doctrina supra
+dicta sunt, fortasse inutilia non fore in quibusdam Antenicaenorum nodis
+expediendis, quos non Bullus solum, sed eventu feliciore et Maranus et
+Ballerinii tractaverunt.
+
+[Illustration] {58}
+
+[Illustration]
+
+DISSERTATIO IV.
+
+DE VOCIBUS [Greek: ex heteras hupostaseôs ę ousias] ANATHEMATISMI NICAENI.
+
+[Illustration]
+
+Ambigitur inter doctos, utrum, cum Patres Nicaeni eos anathemate feriunt
+«qui Dei Filium ex alia _hypostasi_ vel _usia_ esse sentirent,» vocabula
+_hypostasis_ et _usia_ rem unam significent an duas. In hac diversitate
+judiciorum, jure optimo licet in hanc vel in illam iri sententiam, cum
+utramque sustineant ii, quos neminem in hujusmodi materie secutum esse
+poenitebit. Si _hypostasin_ volumus ab _usia_ distinctam, Bullum habemus
+auctorem; si vocabula in unum redacta, Petavium. Ego profecto Petavium
+sequor, felix tanto patrocinio, adductus autem non auctoritate viri, sed
+ipso factorum monitu, ut arbitror, et rei veritate.
+
+Bullus, in Defensione sua Fidei Nicaenae, credit, si eum recte interpretor,
+duas notiones, inter se sejunctas, subesse singulis vocabulis _usiae_ et
+_hypostasi_ in hac formula; quasi anathematismus ille, in quo reperiuntur,
+duas haereses uno ictu feriens, et illos condemnet qui dixerint Filium ex
+_usia_ Patris non esse, et illos quoque quibus placuerit Filium non esse ex
+_hypostasi_ Patris. Et praeterea duas revera haereticorum factiones, in
+historia temporum illorum, sibi invenisse putat, quae suum utraque locum
+habeant in illo Anathematismo.
+
+Petavius contra, _de Trin._ IV, 1. _hypostasin_ tunc temporis idem velle
+atque _usiam_ arbitratus, in una propositione Anathematismi mentem docet
+esse conclusam; eo maxime {59} quia, ante Concilium Alexandrinum an. 362
+habitum, sensus _hypostasis_ ab _usia_ diversus nulla esset publica
+Ecclesiae auctoritate munitus. Quocum consentiunt Coustantius (_Ep. Pont.
+Rom._ pp. 274, 290, 462.) Tillemontius, (_Dion. Alex._ §. 15.) Huetius,
+(_Origenian._ II, 2. n. 3.) Thomassinus (_de Incarn._ III, 1.) et Morinus,
+(_de Sacr. Ordin._ II, 6.) Maranus autem, (_Praef. ad Basil._ §. 1. t. 3.
+Maur.) Natalis Alexander, (_Saec._ 1. _Diss._ 22. circ. fin.) Burtonus
+(_Testimonies to the Trinity_, n. 71.) et Routhius (_Relliqu. Sacr._ vol.
+III, p. 189.) si a Petavio dissentiunt, at certe non consentiunt Bullo.
+
+Jam palmarium Bulli hoc est, quod Basilius, cum Sabellianis dimicans, qui,
+suam rem agentes, dicebant Concilium Nicaenum _hypostasi_ et _usiae_ unum
+sensum tribuisse, contra clara voce pronunciat Patres voluisse duas res,
+cum duabus voculis uterentur, et suam cuique vim assignasse.
+
+Provocat etiam ad Anastasium testantem, _Hodeg._ 21. (22. p. 243?) Patres
+Nicaenos definivisse tres esse hypostases in sanctissima Trinitate. Quod
+quidem testimonium, ab Anastasio ipso Andreae Samosateno inscriptum,
+Petavius putat esse Gelasii Cyziceni, non gravissimi auctoris; testimonium
+autem est Amphilochii quoque, idem fere scribentis apud eundem Anastasium
+_ibid._ c. 10. p. 164. Vid. quoque c. 9. p. 150. c. 24. p. 364. ubi
+Anastasius ipse loquitur. Accedunt loci ex Dionysio Pontifice Romano,
+Dionysio Alexandrino, Eusebio Caesariensi, Origene quoque, a Bullo citati;
+in quibus singulis, cum mentio sit trium _hypostasium_, trium autem
+similiter _usiarum_ nulla in patribus sit mentio, perspicuum est
+_hypostasim_ tunc expressisse notionem aliquam, quam _usia_ non exprimeret.
+Accedit quod Athanasius ipse de tribus _hypostasibus_ loquitur, _In illud
+Omnia_ 6. _Expos. Fid._ 2. Vid. quoque _Incarn. c. Arian._ 10. _Orat._ iv,
+25. _init._
+
+Hoc de testibus ipsis: nunc de haeresibus duabus, quae ex his vocibus
+tesseram, sibi quaeque suam, confecisse dicuntur. Contendit Bullus
+distinctionem fecisse Semi-arianos inter _usiam_ et _hypostasin_; ex
+_hypostasi_ Patris {60} esse Filium concessisse, ex _usia_ negasse. Quare,
+quando anathematizat Concilium eos qui ex _usia_ Patres negant esse Filium,
+ferit Semi-arianos; quando eos qui ex _hypostasi_, (credo virum doctum hoc
+velle, non aperte loquitur,) Arianos. Diligentius rem excutiamus.
+
+1. Incipio, non a testibus, sed ab hac interpretatione, quam, quasi ex
+historia temporum ductam, Anathematismi verbis vir doctissimus imponit.
+Quinam sunt ii, qui, Bullo judice, negarent ex _hypostasi_ Patris esse
+Filium? Concedatur hic Semi-arianos dixisse «ex alia _usia_,» at quinam
+dixerint «ex alia _hypostasi_?» Ariani? rejecerunt isti ex _usia_ utique,
+sed de _hypostasi_, tanquam diversa ab _usia_, ne verbum quidem
+protulerunt. Ego vero nusquam esse tunc temporis illos haereticos existimo.
+Haec autem jacienda erant, severe non conjectura, quasi fundamenta hujus
+interpretationis; si nulla sunt, corruit aedificium. Nam Bulli haec plane
+principalis et absoluta est propositio, illos qui negarent ex _usia_ non
+esse eos qui negarent ex _hypostasi_. Quaerimus duo genera haereticorum; et
+non designat ullos homines, qui negarint ex _hypostasi_, ex _usia_ non
+negarint.
+
+2. Deinde, Semi-arianos tenuisse ex _hypostasi_ sensu illo peculiari
+_personae_, quem _usia_ non habet, hoc unico probat argumento, quod tres
+illae Semi-arianorum Confessiones, ann. 341, 344, 351, quae sigillatim
+appellantur Marci Arethusii, Macrostichus, et prima Sirmiensis, illos
+anathemate feriunt qui dicerent Filium esse «ex alia _hypostasi_ et non a
+Deo,» praetermissis verbis «ex alia _usia_,» quae inde concludit esse
+propria Semi-arianorum. Quid velint verba illa praetermissa, mox dicendum
+erit; interea notatu dignum est, confessionem Philippopolitanam, ex Marci
+illa Semi-ariana sumptam, Hilarium ita non suspicari, tanquam lacunosam,
+quia omiserit «ex alia _usia_,» ut illam contra defendat eo ipso quod
+retinuerit, ut putat, tesseram Catholicorum, _de Syn._ 35. quod quidem
+perinde est, quasi aperte dixerit «ex alia _hypostasi_ et non ex Deo,» idem
+velle atque «ex alia _hypostasi_ vel _usia_.» Accedit quod Athanasius {61}
+quoque, in narratione sua eorum quae Nicaeae de anathematismo occurrebant,
+_de Decr._ 20. _fin._ plane omittit _hypostasin_; quasi, dum _usia_ staret
+in suo loco, idem fuerit aut adjungere aut omittere _hypostasin_.
+
+3. Hoc praeterea notandum est, nihil prorsus a Bullo esse prolatum, quo
+demonstretur Semi-arianos revera reprobasse «ex _usia_;» cum plane constet
+contra dogma illud recepisse eos, non reprobasse. «Certissimum» esse
+confirmat, haereticos eos, qui tres illas confessiones supra laudatas
+protulerunt, scilicet Semi-arianos, «nunquam fassos, nunquam fassuros
+fuisse Filium ex _usia_ Patris progenitum.» Fateor eum hac in re habuisse
+Petavium consentientem sibi; sed me non perterret tantorum hominum
+conspiratio, qui Athanasium a me esse noverim. Quod quidem concedit
+Petavius, Athanasium arbitratus, utpote minus versatum in subtilitatibus
+Semi-arianorum, credidisse id eos tenere quod non tenerent. «Horum
+Semi-arianorum,» scribit, «quorum antesignanus fuit Basilius Ancyrae
+Episcopus, prorsus obscura fuit haeresis ... ut ne ipse quidem Athanasius
+satis illam exploratam habuerit.» _de Trin._ 1, 10. §. 7.
+
+Haec Petavius; nunc contra audiamus verba Athanasii. «Viros qui alia quidem
+omnia Nicaeae scripta recipiunt, de solo autem _homoüsio_ ambigunt, non ut
+inimicos spectari par est ... Cum enim _confiteantur ex usia Patris et non
+ex alia hypostasi esse Filium_ .... non longe absunt ab _homoüsii_ voce
+recipienda. Talis est Basilius Ancyrae, qui de fide scripsit.» _De Synod._
+41. Quo in loco Athanasii illud quoque notabile est, praeter ea quae de
+Semi-arianorum doctrina testatur, quod _hypostasin_ et _usiam_ idem plane
+facit fidelissimus hujus historiae interpres. Neque id omittendum est, quo
+Semi-arianos pergit urgere, idcirco scilicet eos debere «_homoüsion_»
+profiteri, quia jam profiterentur «ex _usia_,» quod ipsorum tessera
+«_homoeüsion_» non satis posset muniri.
+
+Hilarius item, cum id agit ut ea defendat quae {62} Semiarianis Ancyrae vel
+Sirmii lata essent, inter alia quae recte confiterentur, hoc esse testatur,
+«Non creatura est Filius genitus, sed _a natura Patris_ indiscreta
+substantia est.» _de Syn._ 27.
+
+Idem probatur, ni fallor, ex iis ipsis apud Epiphanium scriptis
+Semi-arianorum, quibus motus credit Petavius, illos haereticos «ex _usia_
+Patris» Filio denegasse. Subtilius aliquanto disputat, Semi-arianos
+tradidisse argutias quasdam de diversis, ut autumabant, actionibus ([Greek:
+energeiais]) divinis, quorum una esset actio [Greek: gennętikę] seu
+generativa, alia [Greek: ktistikę] seu creatrix; unde colligerunt Filium
+esse, non ex _usia_, sed per actionem illam generativam, [Greek: ex
+homoiotętos], ex similitudine Patris. At certe ea quae plane confitentur
+Semi-ariani in hac Confessione sua plus valent quam vult Petavius, et «ex
+_usia_» non obscure significant; [Greek: huion homoion], dicunt, [Greek:
+kai kat' ousian ek tou patros] p. 825. b. [Greek: hôs hę sophia tou sophou
+huios, ousia ousias], p. 853. c. [Greek: kat' ousian huion tou Theou kai
+patros]. p. 854. c. [Greek: exousiai homou kai ousiai patros monogenous
+huiou]. p. 858. d. Vid. quoque vocabulum [Greek: gnęsios] _ibid._ et Athan.
+_de Synod._ 41., ut alia, quae iidem proferunt, praetereamus.
+
+Quod quidem ex collatione illa quoque colligetur, inter Semi-arianos et
+Anomoeos, Constantinopoli coram Constantio an. 360. habita, cum
+Semi-ariani, teste Theodoreto, non gravate confessi sunt etiam
+«_homoüsion_» illud Catholicorum, idcirco, quia jam confiterentur «ex
+_usia_.» Cum enim Anomoei _homoüsion_ condemnatum vellent, Silvanus Tarsus,
+Semi-arianorum vir primarius, «Si Deus Verbum non est ex nihilo,»
+respondit, «neque creatum, neque alterius _usiae_, _homoüsius_ igitur est
+Deo qui ipsum genuit, utpote Deus ex Deo, et lumen ex lumine, eandemque cum
+Genitore naturam habet.» Hist. II, 23. Quo in loco, ut in illo Athanasii,
+notandum est, Theodoretum, cum videtur ipsum Nicaenorum Anathematismum
+citare, tamen omittere verba «ex alia _hypostasi_,» tanquam supervacanea,
+cum «ex alia _usia_,» jam memorasset. {63}
+
+Hoc autem Petavio et Bullo concedendum est, Semi-arianos temporis progressu
+propius accessisse ad Catholicam fidem; ita ut non jure possimus provocare
+ad illorum confessionem an. 358, quo probemus quid an. 325 de Filii
+generatione sensissent. Quippe ex gremio Eusebianorum oriebatur schola
+quaedam et moribus et doctrina gravior, laudata autem ab Athanasio et
+Hilario; quam postea, Damaso Pontifice, relicta tandem haereticorum
+factione, ad fidem Petri magna ex parte constat confugisse. Qui homines,
+quia «ex _usia_» confessi sint nondum Catholici, non ideo Eusebii illi duo
+idem tenuisse censendi sunt, neque Asterius, neque caeteri, qui ipso Patrum
+Nicaenorum tempore, haeretici licet, a simplici Arianorum vesania
+refugerunt. Esto igitur dubium, ut Bulli causam oremus ultro, Semi-arianos
+Nicaenos «ex _usia_» recepisse; tamen certum ne est eos contra recepisse
+«ex _hypostasi_?» Minime sane; nam ipse Petavius, qui illis «ex _usia_»
+abjudicat, non voluit iisdem cum Bullo tribuere «ex _hypostasi_.» Quae cum
+ita sint, historia controversiae tandem relicta, ut Bullo minus commoda, ad
+testes veniendum est.
+
+Ex his testibus Gelasius est auctoritate tenui, Anastasius posterioris
+aevi. Quod autem ex Amphilochio adducitur, satis habiturum esset ponderis,
+nisi Basilius, eidem conjunctissimus, idem testimonium, idque expressius,
+dedisset. In Basilium igitur, magnum certe auctorem, tota res recidit; et
+profecto si unius viri testimonio concedenda est diremptio quaestionis
+hujus, Basilium protinus sequamur; _hypostasin_ et _usiam_ inter se
+differre, dimissis argumentis, plena voce profiteamur. Sed nimirum uni
+viro, gravissimo licet, aliis adversantibus testibus, certe non est
+confidendum.
+
+Primum illud est, ut supra commonstravimus, Athanasium et Hilarium, non
+quidem data opera, sed in disputationis cursu, ita de _hypostasi_ et _usia_
+esse locutos, ut significarent vocabula ea unam rem, non duas, voluisse in
+Anathematismo. Nam commutant illa inter se; _hypostasin_ omittunt; omissa
+autem, tamen Anathematismum {64} tanquam omnibus numeris absolutum
+aestimant. Praeterea Hilarius in _Fragm._ II, 27. cum velit Anathematismi
+verba latine vertere, «ex altera substantia _vel essentia_» scribit. Cujus
+simile fortasse est illud Eusebii in Epistola sua, «ex alia hypostasi _et
+usia_» c. 7.
+
+Haec sint praeludia quaedam, namque Athanasius, in Epistola sua _ad Afros_,
+ad vocem ipsam paene definiendam ex proposito aggreditur; «_Hypostasis_ est
+_usia_, neque aliam habet significationem, quam hoc ipsum quod est. Quod
+Hieremias vocat existentiam, cum dicit etc.» §. 4. Quamvis autem alibi
+loquitur de tribus _hypostasibus_, aliud illud est; nam quia _hypostasis_,
+numerali diserte addito, vult _persona_, non inde continuo perspicuum est
+quid tum velit, cum in singulari stat et in alio verborum contextu
+reperitur. Ego hoc verissimum esse puto, quando trium mentio est
+_hypostasium_, _hypostasin_ personam velle; sed in Anathematismo Nicaeno
+non legimus «tres _hypostases_,» sed «_hypostasin_ vel _usiam_;»
+quemadmodum autem Athanasius, alibi de tribus _hypostasibus_ locutus, tamen
+_hypostasin_ in singulari sumptam _usiam_ interpretatur (vid. e. g. _Orat._
+III, 66. IV, 1. f. 33 _fin._) ita Patres quoque Nicaeni, «hypostasin»
+proferentes et _usiam_ adjicientes, vocabula duo inter se non opposita, sed
+apposita voluerunt.
+
+Non minus aperte, nec minore auctoritate loquitur Hieronymus: «Tota
+saecularium litterarum schola nihil aliud _hypostasim_ nisi _usiam_ novit.»
+_Ep._ XV, 4. Quid quod de tribus _hypostasibus_ disputans, liberiora haec
+profert, quae non protulisset utique, si Patribus Nicaenis _hypostasis_
+«persona» sonuisset. «Si jubetis, condatur _nova post_ Nicaenam fides; et
+similibus verbis cum Arianis confiteamur orthodoxi.» Certe si Basilius
+validus est testis ex una parte, non minus ex altera gravis Athanasius,
+vehemens Hieronymus.
+
+Basilius porro, non Caesariensis, sed Semi-arianus ex Ancyra, et alii ejus
+congregales, idem testantur apud Epiphanium: «Hanc _hypostasin_ Patres
+_usiam_ vocarunt.» _Haer._ 73, 12 fin. Cui suffragatur confessio illa quam
+{65} Epistolae Sardicensi assutam invenimus: «unam esse _hypostasin_, quam
+ipsi haeretici _usiam_ appellant.» Theod. _Hist._ II, 6.
+
+Sed occurretur forsitan, Hieronymum, Occidentalem virum, Basilium et
+Gregorium Semi-arianos, non satis fidos in hac re esse auctores, sed prout
+sua ipsorum aut veritatis traditio, aut haereticus error ferebat,
+asseverantius quam consultius de sensu _hypostasi_ esse testatos. Esto; at
+Magnus Basilius contra habuit ille quoque suos amicos, traditionem suam; si
+enim Occidens unam _hypostasin_ praedicaverat, tres _usias_ Semi-ariani,
+ita Orientales contra strenuos fuisse constat in trium _hypostasium_, unius
+_usiae_ confessione.
+
+Praeterea Socrates auctor est, disceptatum fuisse Alexandria de _hypostasi_
+paulo ante Concilium Nicaenum, quam tamen «ne verbo quidem dignatum est
+Concilium illud.» _Hist._ III, 7. id quod aliter se habet, si inter
+_hypostasin_ et _usiam_ a Concilio distinctum est.
+
+Concilium denique Alexandrinum an. 362. habitum, cum decerneret integrum
+esse _hypostasin_ vel pro _usia_ vel pro persona adhiberi, non solum eo
+ipso significavit, vocabulum illud adhuc relictum esse, ut aiunt, in
+Ecclesia, sed id apertissime declarat in Epistola sua. Si enim _hypostasi_
+sensum suum jam imposuisset Concilium Nicaenum, quid reliquum erat
+Alexandrinis nisi eum profiteri? Cujus argumenti vim ita intelligit Bullus,
+ut confugiat ad conjecturam, innovatum fuisse in «veteri vocabuli usu» illo
+ipso Concilii Sardicensis tempore, reclamantibus et Socrate, qui illum usum
+ante Concilium Nicaenum collocat, _Hist._ III, 4, 5 et tabula Sardicensi,
+in qua unius _hypostasis_ doctrina ex traditione Catholica repetitur.
+
+Ea quae adduximus saeculi quarti sunt testimonia; neque aliud sonant,
+rariora licet, quae de eodem vocabulo in saeculis ante-nicaenis traduntur.
+Socrates hic audiendus est: «Qui Graecam inter Graecos philosophiam
+tradiderunt, _usiam_ quidem pluribus modis definierunt; _hypostasis_ vero
+nullam prorsus mentionem fecerunt. Irenaeus {66} quidem Grammaticus, in
+Lexico per ordinem litterarum digesto, quod Atticistes inscribitur, hanc
+vocem barbaram esse affirmat. Neque enim apud quenquam veterum scriptorum
+eam reperiri; ac sicubi fortasse reperiatur, non eo sensu, quo nunc
+sumitur, usurpari. Etenim apud Sophoclem in Phaenice ea vox insidias
+significat; apud Menandrum vero condimenta, perinde ac siquis faecem vini
+in dolio subsidentem appellet _hypostasin_. Verum licet ab antiquis
+philosophis haec vox usurpata non fuerit, sciendum est tamen, recentiores
+ea frequenter usos fuisse pro _usia_.» _Hist._ III, 7. Ex Ante-nicaenis,
+plurimus est Origenes in vocabulo _hypostasis_; idque, contextu verborum
+interprete, ut significetur «persona». Loquitur porro de tribus
+_hypostasibus_; ut Dionysius quoque, ejus discipulus; et Eusebius, ita
+tamen ut _hypostasim_ cum _usia_ confundat; item Athanasius, ut supra
+dictum est, (Orig. _in Joan._ II, 6. Dionys. _ap._ Basil. _de Sp. S._ n.
+72. Euseb. _ap._ Socr. I, 23. Athan. _In illud Omnia_. 6.); de duabus
+Patris et Filii, Origenes, Ammonius, Alexander, (Origen. _in Cels._ VIII,
+2. Ammon. _ap. Caten. in Joan._ X. 30. Alex. _ap. Theod._ I, 3. p. 740.)
+Quare videtur illa vox in Ecclesia catholica prius scholae cujusdam esse
+propria, nempe Alexandrinae: post autem exortas haereses ne verborum
+ambiguitas fidelibus fraudi esset, ab Ecclesia ipsa ex scholis in suos usus
+esse conversa. Profecto, quod alte in mentibus Catholicorum jam inde ab
+Apostolis insedit, Tria revera esse in Una Divinitate, id, cum a malesana
+philosophia periclitabatur, placuit Ecclesiae, Dei monitu, per vocabulum
+_hypostasis_ exprimi. Qua in re cum Bullo et Marano consentio plane; nisi
+quod Maranus _hypostasin_ «summo consensu» receptam esse putat ab Oriente a
+Noeto vel saltem Sabellio exorto, Bullus autem «apud Catholicos Dionysii
+aetate ratum et fixum illud fuisse, tres esse in divinis hypostases.»
+
+Inquirendum est denique, cur, unam rem prae oculis habentes, duobus
+vocabulis _usia_ et _hypostasi_ in Anathematismo suo usi sint Nicaeni
+Patres. Respondet Coustantius, {67} _hypostasin_ primo scriptam ab illis
+fuisse, deinde _usiam_ provida mente adjectam, ne scilicet _hypostasin_
+prave verterint Sabelliani, quasi voluerit _persona_. Crediderim praeterea
+_hypostasin_ priorem ideo habuisse locum, quia Concilio Oecumenico, sub
+Latinorum magisterio habito, vocabulum _substantia_, seu _hypostasis_,
+quasi nativum fuerit et solemne. Quin Damasus, quinquaginta post annos,
+loquitur de Spiritu Sancto tanquam ejusdem _hypostasis_ et _usias_ cum
+Patre et Filio. Theod. _Hist._ II, 17; longe aliter atque Concilium
+Oecumenicum secundum, a quo, absentibus quippe Latinis, tres _hypostases_
+commemorantur. Neque alius fuit nisi Hosius, ex praesulibus scilicet
+Latinis, (qui ipse Pontificis fuerat legatus Nicaeae,) qui controversiam de
+_substantia_ sive _hypostasi_, in Alexandriam induxerit. Sardicae quoque,
+quanquam _hypostasis_ pro _usia_ in Epistolam Synodalem non inducebatur,
+tamen ex historia Concilii constat, Hosium ibi restitisse iis, quibuscum
+magna ex parte consentiebat. Hoc porro in controversia fortasse erat
+saeculo tertio inter Dionysios duos, Pontificem Romanum et Alexandrinam
+Praesulem, (ut visum est Coustantio, dissentientibus autem Marano et
+Routhio): cum Alexandrinus tres esse hypostases confirmabat, Pontifex autem
+tres divulsas ([Greek: memerismenas]) i. e. tres substantias condemnabat,
+quasi tritheismum sapuerint; Alexandrinus autem regerebat, «Si eo quod tres
+sunt _hypostases_, divulsas esse dicunt, tres sunt, etiamsi nolint, aut
+Divinam Trinitatem prorsus e medio tollant.» _ap. Basil. de Sp. S._ 72.
+Quid quod Occidentalium usus in Athanasio cernitur, semel vel iterum
+hospite Pontificis Romani; qui, cum Origenes, Dionysius, Ammonius,
+Alexander, populares sui, duo et tres _hypostases_ confitentur, ita tamen
+ipse variat vocabuli sensum, modo unam, modo tres docens _hypostases_ in
+Divinitate, ut videatur prope in se ostendere illam loquendi libertatem,
+quam in Concilio Alexandrino Catholicis asseruit.
+
+Quae si recte se habeant, intelligi potest quare, in tribus illis
+Confessionibus Semi-arianorum, omittatur «ex {68} _usia_;» quia scilicet
+mittebantur ad Latinos, quos ut conciliarent, utebantur haeretici illo
+vocabulo, quod in auribus Latinorum clarius soniturum esset; quemadmodum
+Athanasius contra, ut vidimus, in Epistola sua _de Decr. Concil. Nic._
+scribens ad Graecos, omittit _hypostasin_, _usiam_ retinet. Neque absimili
+ratione, quemadmodum Semi-ariani voluerunt praetensa _hypostasi_
+Occidentalibus blandiri, ita Acaciani contra an. 359, jam ex Constantii
+favore audaces, illud idem vocabulum, non aliud, Arimini ab Occidentalibus
+repudiatum voluerunt; ut conspici potest ex illo symbolo, quod, conscriptum
+Nicae in Thracia, non solum _usiam_, ut in aliis confessionibus Arianorum,
+sed _hypostasin_ etiam omittit; quo scilicet Latinis necesse esset, non
+solum graecum «_homoüsion_» sed latinum «unius substantiae» rejicere.
+
+Jam vero, si usitatum est philosophorum scholis, illam magis probabilem
+judicari hypothasin, quae ad universa facta, de quibus agit, facillime
+accommodatur, quid nobis ea quae jam dicta sunt perpendentibus restat, nisi
+ut concludamus, vocabulis _hypostasi_ et _usia_ Anathematismi Nicaeni unam
+rem, non duas significari?
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+NIHIL OBSTAT--Paulus Cullen Censor Theol. Deputatus.
+
+NIHIL OBSTAT--Joannes Perrone S. J. Censor Theol. Deputatus.
+
+IMPRIMATUR--Fr. Dom. Buttaoni Ord. Praed. S. P. A. Magister.
+
+IMPRIMATUR--Joseph Canali Patriarcha Constantinopolit. Vicesgerens.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+NOTES
+
+[1] Theod. Eran. II, p. 136. Justin. ad Menn. Cyrill. Ep. p. 4. Facund. Tr.
+Cap. III, 3. Concil. Later. Sect. 5. Agath. Ep. ad Impp.
+
+[2] Vid. voces [Greek: skopos, kanôn, alętheia, dianoia], etc. Orat. 1, 37
+init. 44. init. 46. init. II, 1 init. 5 init. 31 init. 33 init. 35 init. 44
+init. 63, 65 init. 70 init. III, 7 fin. 18 med. 28 fin. 29 init. 35, 58.
+fin. etc.
+
+[3] Vid. [Greek: allotrioousios] Orat. I, 20 [Greek: homoias ousias] ibid.
+21, 26. III, 26. [Greek: homogenęs], I, 56. [Greek: homophuęs]; ibid. 58.
+Cf. de Syn. 5. ubi [Greek: homoiousion] reprobat. Cf. item argumentum, non
+ad consubstantialitatem, sed ad aeternitatatem Filii a voce [Greek: eikôn]
+ductum, Orat. 1, 20 cum illo ab eadem ad consubstantialitatem, de _Decret._
+20, et 23. Greg. Naz. _Orat._ 36.
+
+[4] Plutarch. Cic. 5.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+Corrections made to printed original.
+
+page 7. "4. ... liquet enim Athanasium": 'Athasium' in original.
+
+page 20. "(4) ... dicit Athanasius": 'Athananius' in original.
+
+page 36. "(4) ... ad quam idem auctor provocat": 'provoeat' in original.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Dissertatiunculae Quaedam
+Critico-Theologicae, by John Henry Newman
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM ***
+
+***** This file should be named 34078-8.txt or 34078-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/4/0/7/34078/
+
+Produced by Steven Giacomelli, Keith Edkins and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
+file was produced from images generously made available
+by The Internet Archive/Canadian Libraries)
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/34078-8.zip b/34078-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..713e6e1
--- /dev/null
+++ b/34078-8.zip
diff --git a/34078-h.zip b/34078-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..3514d41
--- /dev/null
+++ b/34078-h.zip
diff --git a/34078-h/34078-h.htm b/34078-h/34078-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..3a0ccb3
--- /dev/null
+++ b/34078-h/34078-h.htm
@@ -0,0 +1,4523 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="en" lang="en">
+<head>
+    <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=iso-8859-1" />
+    <title>
+      Dissertatiunculae Quaedam Critico-Theologicae.
+    </title>
+
+    <style type="text/css">
+
+    p {  margin-top: .75em;
+         margin-bottom: .75em;
+         }
+    H1,H2,H3,H4,H5,H6 {
+         text-align: center; /* all headings centered */
+         }
+    hr              {margin-left: auto; margin-right: auto; width: 50%;}
+    hr.full         {width: 100%;}
+    hr.short        {margin-left: auto; margin-right: auto; width: 20%;}
+    hr.tb           {text-align: left; border-top: 1px dotted #000; color: #fff; background-color: #fff; width: 40%;}
+    body { margin-left: 10%;
+           margin-right: 10%;
+         text-align: justify; font-family: serif;
+        }
+
+    table.allbnomar { border : 1px solid black; border-collapse: collapse; }
+    table.allb { border : 1px solid black; border-collapse: collapse; margin-left: 4em  }
+    table.tpbtb { border-top : 1px solid black; border-bottom : 1px solid black; border-collapse: collapse; margin-left: 4em  }
+    table.allbctr { border : 1px solid black; border-collapse: collapse;
+	margin-left: auto; margin-right: auto; }
+    table.nob  { margin-left: 4em }
+    table.nobctr  { margin-left: auto; margin-right: auto; border-collapse: collapse;}
+
+    table.math    { margin-left:10%;vertical-align: middle; text-align:center; }
+    table.math0   { vertical-align: middle; text-align:center; }
+    table.math15  { margin-left:15%;vertical-align: middle; text-align:center; }
+    table.maths   { font-size:smaller; vertical-align: middle; text-align:center; }
+
+    /*td        { border : 1px solid black;}*/
+    td.allb         { border : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.spac         { padding-left: 1em; padding-right: 1em; }
+    td.tpb          { border-top : 1px solid black; padding-left: 1em; padding-right: 1em; }
+    td.tpbtb        { border-top : 1px solid black; border-bottom : 1px solid black; padding-left: 1em; padding-right: 1em; }
+    td.tspacsingle  { padding-left: 3em; padding-right: 3em; }
+    td.dspacsingle  { padding-left: 2em; padding-right: 2em; }
+    td.dlsrsingle   { padding-left: 2em; padding-right: 1em; }
+    td.spacsingle   { padding-left: 1em; padding-right: 1em; }
+    td.hspcsingle   { padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.qspcsingle   { padding-left: 0.25em; padding-right: 0.25em; }
+    td.qlsrsingle   { padding-left: 0.25em; padding-right: 1em; }
+    td.slqrsingle   { padding-left: 1em; padding-right: 0.25em; }
+    td.nspac        { padding-left: 0em; padding-right: 0em; }
+    td.muspac       { padding-left: 0.2em; padding-right: 0.2em; }
+    td.nspcsingle   { padding-left: 0em; padding-right: 0em;}
+    td.rightb       { border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.vertb        { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.vertbsing    { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.leftbsing    { border-left : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.rightbsing   { border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.rightbbsing  { border-right : 3px double black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.vertbotb     { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; border-bottom : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.vertbotbsing { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; border-bottom : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.botbsing     { border-bottom : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.rightbotbsing{ border-bottom : 1px solid black; border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.leftbotbsing { border-bottom : 1px solid black; border-left : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.verttopb     { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; border-top : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; }
+    td.denom        { border-top: 1px solid black; }
+    .single p	    {margin: 0;}
+    .tspacsingle p  {margin: 0;}
+    .dlsrsingle p   {margin: 0;}
+    .dspacsingle p  {margin: 0;}
+    .spacsingle p   {margin: 0;}
+    .hspcsingle p   {margin: 0;}
+    .qspcsingle p   {margin: 0;}
+    .qlsrsingle p   {margin: 0;}
+    .slqrsingle p   {margin: 0;}
+    .nspcsingle p   {margin: 0;}
+    .vertbsing p    {margin: 0;}
+    .vertbotbsing p {margin: 0;}
+    .leftbsing p    {margin: 0;}
+    .rightbsing p   {margin: 0;}
+    .rightbbsing p  {margin: 0;}
+    .rightbotbsing p{margin: 0;}
+    .leftbotbsing p {margin: 0;}
+    .botbsing p     {margin: 0;}
+
+    .contents
+    {margin-left:30%; margin-right:10%; margin-bottom: 1em; text-align: left;}
+    .contents .stanza        {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .contents p              {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+
+    .poem
+    {margin-left:10%; margin-right:10%; margin-bottom: 1em; text-align: left;}
+    .poem .stanza        {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .poem p              {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+          p.hg3          {margin-left: -0.3em;}
+          p.hg1          {margin-left: -0.1em;}
+          p.i2hg3        {margin-left: 0.7em;}
+          p.i2           {margin-left: 1em;}
+          p.i4           {margin-left: 2em;}
+          p.i4hg3        {margin-left: 1.7em;}
+          p.i6           {margin-left: 3em;}
+          p.i8hg3        {margin-left: 3.7em;}
+          p.i8           {margin-left: 4em;}
+          p.z8           {margin-left: 4em; font-style: italic;}
+          p.i10          {margin-left: 5em;}
+          p.z10          {margin-left: 5em; font-style: italic;}
+          p.i12          {margin-left: 6em;}
+          p.i12hg3       {margin-left: 5.7em;}
+          p.i16          {margin-left: 8em;}
+          p.i16hg3       {margin-left: 7.7em;}
+          p.i20          {margin-left: 10em;}
+          p.i20hg3       {margin-left: 9.7em;}
+          p.i24          {margin-left: 12em;}
+          p.i24hg3       {margin-left: 11.7em;}
+          p.i30          {margin-left: 15em;}
+          p.i30hg3       {margin-left: 14.7em;}
+          p.i40          {margin-left: 20em;}
+           .unpoem       {position: absolute; left: 10.0%;}
+     .b1n  .unpoem       {position: absolute; left: 12.5%;}
+     .note .unpoem       {position: absolute; left: 12.5%;}
+    /*a:link {color:blue; text-decoration:underline}*/
+    /*a:visited {color:blue; text-decoration:underline}*/
+    a:link {color:blue;text-decoration: none;}
+    a:visited {color:blue;text-decoration: none;}
+    a:hover {color:red}
+    /*link {color:blue; text-decoration:underline}*/
+    link {color:blue;text-decoration: none;}
+
+    .noflo
+    {margin-bottom: 1em; text-align: left;}
+    .noflo .stanza        {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .noflo p              {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+    .noflo p.i2           {margin-left: 1em;}
+    .noflo p.i16          {margin-left: 8em;}
+
+    .author   {text-align: right; margin-top: -1em;}
+    .center   {text-align: center; }
+    .cenhead  {text-align: center;  margin-top: 1em;}
+    .right    {text-align: right; }
+    .t        {vertical-align: top; }
+    .tr       {vertical-align: top;}
+    .tc       {vertical-align: top;}
+    .tr p     {text-align: right;}
+    .tc p     {text-align: center;}
+    .m        {vertical-align: middle; }
+    .mr       {vertical-align: middle;}
+    .mc       {vertical-align: middle;}
+    .mr p     {text-align: right;}
+    .mc p     {text-align: center;}
+    .b        {vertical-align: bottom; }
+    .vol      {/*font-weight: bold;*/ font-size: small;}
+    .grk      {font-style: normal;
+		font-family:"Palatino Linotype","New Athena Unicode",Gentium,"Lucida Grande", Galilee, "Arial Unicode MS", sans-serif;}
+    .heb      {font-style: normal; font-family:"Times New Roman", serif;}
+
+    sup       {font-style: normal; font-size: small;}
+    sub       {font-style: normal; font-size: small;}
+    pre       {font-family: "Courier New", Courier, monospace; margin-left: 1em; }
+    .sc       {font-variant: small-caps; }
+    .scac     {font-size: small;}
+    .gsp      {font-size:0.5em;}
+    .linenum  {position: absolute; top: auto; left: 60%;} /* poetry number */
+
+    blockquote {margin-left: 3.2%; margin-right: 3.2%; }
+    blockquote.b1n {font-size: medium; }
+    blockquote.b1s {font-size: small; }
+    .pagenum  {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right; font-style: normal;} /* page numbers */
+    .x1       {position: relative;} /* shifting accents */
+    .x2       {position: absolute; left: -0.4em;}
+    .x3       {position: absolute; top: 1.75ex; left: -0.4em;}
+    .sidenote {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em;
+	font-size: smaller; float: right; clear: right; font-weight: bold; font-style: italic;}
+    .sidenotel {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-right: 1em;
+	font-size: smaller; float: left; clear: left;}
+    .sidenoter {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em;
+	font-size: smaller; float: right; clear: right;}
+    .note     {margin-left: 2em; margin-right: 2em;
+               } /* footnote - removed font-size: small;  */
+    span.extra   {border-bottom: thin dotted green;}
+    span.correction {border-bottom: thin dotted red;}
+    span.special {text-decoration: none;}
+    span.intlim  {font-size:small; position:relative; top:-2ex; left:-0.4em;}
+    span.lower   {position:relative; top:0.5ex;}
+    span.over    {text-decoration: overline;}
+    span.under   {text-decoration: underline;}
+    span.pbar    {position:relative; top:0.7ex; left:0.4em;}
+    .nobo	 {border: thin;}
+    .red 	 {color: red;}
+    .figure, .figcenter, .figright, .figleft
+              {padding: 1em; margin: 0; text-align: center; font-size: 0.8em;}
+    .figdrop  {padding-top: 0.5em; padding-right: 0.5em; margin: 0; text-align: center; font-size: 0.8em;}
+    .figure img, .figcenter img, .figright img, .figleft img, .figdrop img
+              {border: none;}
+    .figure p, .figcenter p, .figright p, .figleft p, .figdrop p
+              {margin: 0; text-indent: 1em;}
+    .figure p.in, .figcenter p.in, .figright p.in, .figleft p.in , .figdrop p.in {margin: 0; text-indent: 8em;}
+    .figcenter p.poem {margin-left: 1em; text-align: left; text-indent: 0;}
+    .figcenter {margin: auto;}
+    .figright {float: right;}
+    .figleft, .figdrop  {float: left;}
+    img.middle { border: none; vertical-align: middle }
+    /*img        { border: 1px solid black;}*/
+
+    </style>
+   </head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Dissertatiunculae Quaedam
+Critico-Theologicae, by John Henry Newman
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Dissertatiunculae Quaedam Critico-Theologicae
+
+Author: John Henry Newman
+
+Release Date: October 15, 2010 [EBook #34078]
+
+Language: Latin
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM ***
+
+
+
+
+Produced by Steven Giacomelli, Keith Edkins and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
+file was produced from images generously made available
+by The Internet Archive/Canadian Libraries)
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<table border="0" cellpadding="10" style="background-color: #ccccff;">
+<tr>
+<td style="width:25%; vertical-align:top">
+Transcriber's note:
+</td>
+<td>
+A few typographical errors have been corrected. They
+appear in the text <span class="correction" title="explanation will pop up">like this</span>, and the
+explanation will appear when the mouse pointer is moved over the marked
+passage.
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h2>DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM</h2>
+
+<h1>CRITICO-THEOLOGICAE</h1>
+
+<p class="cenhead">AUCTORE</p>
+
+<h3>JOANNE H. NEWMAN</h3>
+
+<p class="cenhead">ANGLO</p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:19%;">
+      <a href="images/dqct001.png"><img style="width:100%" src="images/dqct001.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:22%;">
+      <a href="images/dqct002.png"><img style="width:100%" src="images/dqct002.png"
+      alt="ROMAE." title="ROMAE." /></a>
+  </div>
+<p class="cenhead">TYPIS S. CONGREGATIONIS DE PROPAGANDA FIDE</p>
+
+<p class="cenhead">&mdash;&mdash;&mdash;</p>
+
+<p class="cenhead">MDCCCXLVII.</p>
+
+  <p><br style="clear:both" /></p>
+<hr class="full" />
+
+<h3>REVERENDO PATRI</h3>
+
+<h2>ANTONIO BRESCIANI</h2>
+
+<h3>E SOCIETATE IESV</h3>
+
+<h3>COLLEGII VRBANI RECTORI</h3>
+
+<h3>VIRO LECTISSIMO</h3>
+
+<h3>NOBIS HOSPITIBVS SVIS ET LINGVA PAENE BARBARIS</h3>
+
+<h3>ACCEPTISSIMO</h3>
+
+<h3>HOC SERENISSIMORVM DIERVM</h3>
+
+<h3>SVB EIVS TVTELA ACTORVM</h3>
+
+<h3>QVALECVNQVE MONVMENTVM</h3>
+
+<h3>COMMENDATVM DICATVMQUE</h3>
+
+<h3>VELIMVS</h3>
+
+  <p><br style="clear:both" /></p>
+<hr class="full" />
+
+<h3>M<span class="gsp">&nbsp;</span>O<span class="gsp">&nbsp;</span>N<span class="gsp">&nbsp;</span>I<span class="gsp">&nbsp;</span>T<span class="gsp">&nbsp;</span>U<span class="gsp">&nbsp;</span>M</h3>
+
+  <p><br style="clear:both" /></p>
+<hr class="short" />
+
+  <p>Opuscula haec qualiacunque, ex nupera Oxoniensi Bibliotheca Patrum
+  maxima ex parte desumpta, Latine autem liberius reddita, criticis
+  prudentioribus commendo; id aegre ferens, quod, notulis quibusdam meis
+  domi relictis, minus prodeunt accurata, quam pro ratione studiorum meorum
+  a benevolis sperari potuisset.</p>
+
+  <div class="poem">
+    <div class="stanza">
+      <p>In Fest. S. Anselm.</p>
+      <p class="i6">1847.</p>
+    </div>
+  </div>
+
+  <p><br style="clear:both" /></p>
+<hr class="full" />
+
+<table class = "nobctr">
+
+<tr><td class="qspcsingle"> <span class="sc">Dissert.</span> </td><td class="qspcsingle"> 1. De quarta Oratione S. Athanasii contra Arianos </td><td class="spacsingle" style="text-align:right"> pag. <a href="#page1">1</a></td></tr>
+
+<tr><td class="qspcsingle"> </td><td class="qspcsingle"> 2. De Ecthesi Ephesina contra Paulum Samosatenum </td><td class="spacsingle" style="text-align:right"> <a href="#page24">24</a></td></tr>
+
+<tr><td class="qspcsingle"> </td><td class="qspcsingle"> 3. De vocibus <span title="prin gennęthęnai ouk ęn" class="grk">&pi;&rho;&#x1F76;&nu; &gamma;&epsilon;&nu;&nu;&eta;&theta;&#x1FC6;&nu;&alpha;&iota; &omicron;&#x1F50;&kappa; &#x1F26;&nu;</span> Anathematismi Nicaeni </td><td class="spacsingle" style="text-align:right"> <a href="#page41">41</a></td></tr>
+
+<tr><td class="qspcsingle"> </td><td class="qspcsingle"> 4. De vocibus <span title="ex heteras hupostaseôs ę ousias" class="grk">&#x1F10;&xi; &#x1F11;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;&sigmaf; &#x1F51;&pi;&omicron;&sigma;&tau;&#x1F71;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf; &#x1F22; &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span> Anathematismi Nicaeni </td><td class="spacsingle" style="text-align:right"> <a href="#page58">58</a></td></tr>
+
+</table>
+
+  <p><br style="clear:both" /></p>
+<hr class="full" />
+
+<p><!-- Page 1 --><span class="pagenum"><a name="page1"></a>{1}</span></p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:66%;">
+      <a href="images/dqct003.png"><img style="width:100%" src="images/dqct003.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+<h2>DISSERTATIO I.</h2>
+
+<h3>DE QUARTA ORATIONE S. ATHANASII CONTRA ARIANOS.</h3>
+
+  <div class="figcenter" style="width:23%;">
+      <a href="images/dqct004.png"><img style="width:100%" src="images/dqct004.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+  <p>Quatuor illas, quas vulgo vocant, Athanasii Orationes contra Arianos
+  partes esse unius operis, recentioribus criticis persuasissimum est; post
+  ipsum, ut videtur, Photium, qui codice <span class="scac">CXL</span> ad
+  <span title="pentabiblon" class="grk"
+  >&pi;&epsilon;&nu;&tau;&#x1F71;&beta;&iota;&beta;&lambda;&omicron;&nu;</span>
+  Athanasii provocat. Profecto Montefalconius, ut in re minime dubia, omni
+  probatione praeter ipsam librorum structuram supersedendum judicat.
+  «Nihil opus est longiore disputatione, cum clarum sit ex hisce ipsis
+  quatuor Orationibus, nihil eas commune cum ullo alio opere habere; sed
+  ita inter se cohaerere, ut unum ipsae opus simul conficiant, quarum prima
+  sit principium, quarta autem omnium sit finis, quam sane ob causam sola
+  haec ultima solita terminatur conclusione.» Athan. <i>Opp.</i> t. <span
+  class="scac">I.</span> pp. 403, 4. Haec ille; qui tamen paullo submissius
+  loquitur, cum in <i>Praefat.</i> sua p. <span class="scac">XXXV</span>,
+  et in <i>Vit. Athan.</i> p. <span class="scac">LXXII</span>, concedit eas
+  non esse exaratas certo aliquo consilio prius inito, sed, decursu
+  controversiae, alteram ex altera, quo res majorem haberet lucem, fuisse
+  productas; id quod praecipue cernitur in secunda et tertia incipientibus,
+  ubi sanctus Doctor, more suo, disputationem jam forte longiorem, propter
+  haereticorum tamen pervicaciam, continuandam judicat.</p>
+
+  <p>Nec minus liquida res est Tillemontio, scribenti: «Les quatre oraisons
+  sont toutes liées ensemble, et en un męme corps, comme il paraît
+  principalement, parce-qu'il n'y a que la derniere qui finisse par la
+  glorification ordinaire.» <!-- Page 2 --><span class="pagenum"><a
+  name="page2"></a>{2}</span><i>Mem. Eccl.</i> t. 8. p. 701. Et alibi: «Il
+  est certain que ces quatre discours ... semblent ... ne faire qu'une
+  seule pičce, qu'on aura partagée tantôt en quatre, tantôt en cinq.» p.
+  191.</p>
+
+  <p>Tillemontii vestigia sequitur, tanquam pedissequus, Ceillerius,
+  <i>Aut. Eccl.</i> t. 5. pp. 217, 218. qui cum Montefalconio consentit
+  posteriores libros, vice quemque sua, anteriorum partes suscipere.</p>
+
+  <p>Jam prius Petavio, Incarnationem V. D. tractanti, idem excidit
+  judicium; eo gravius, quod obiter doctissimo theologo elapsum est. Dum
+  enim Epistolam Athanasii <i>ad Ep. Aeg. et Lib.</i> contendit non esse
+  revera partem Orationum contra Arianos, (ut tum temporis ab Athanasii
+  Editoribus habebatur,) quia scilicet illa Epistola non spectat, nisi in
+  parte quadam, ad doctrinam Arianorum, haec monet: «Non est ejusdem cum
+  sequentibus argumenti, nam <i>in istis</i> adversus <i>Arianam</i>
+  haeresim disputat etc. ... prima autem, (i. e. <i>Epist. ad Ep. Aeg. et
+  Lib.</i>) nihil horum facit.» <i>de Incarn. v.</i> 15. §. 9.</p>
+
+  <p>Auctoribus tamen tam gravibus atque inter se consentientibus hic
+  contra eundum est; cum plane comprobari possit, ut puto, et sine magno
+  conatu, quartam illam contra Arianos Orationem non esse contra istos
+  haereticos ab Athanasio scriptam, neque prorsus esse orationem, ne
+  disputationem quidem continuam, sed esse conglutinationem quandam
+  fragmentorum theologicorum, vel annotationum seriem, variae et
+  longitudinis et materiae, praecipue de haeresi Marcelli et Photini,
+  aliqua ex parte de Sabellianismo et Samosatenismo, vix aut ne vix quidem
+  contra Arianos. Quam sententiam his argumentis fultam velim.</p>
+
+<p class="cenhead">§. I. <span class="scac">DE STRUCTURA LIBRI.</span></p>
+
+  <p>1. Jam hoc praemittendum est;&mdash;nusquam, ut credo, ab antiquis ad
+  Orationem hanc quartam provocari, tanquam ad partem operis Athanasii
+  «<i>contra Arianos</i>,» vel «<i>de Trinitate</i>;» cum secunda contra et
+  tertia laudantur a Theodoreto, <!-- Page 3 --><span class="pagenum"><a
+  name="page3"></a>{3}</span>Justiniano, Cyrillo Alexandrino, Facundo,
+  Concilio Lateranensi sub Martino I. habito, Agathone Pontifice, et aliis,
+  idque illo ipso numerandi ordine qui etiamnum servatur in editione
+  Maurina.<a name="NtA1" href="#Nt1"><sup>[1]</sup></a> Quamvis autem
+  Photii, de toto opere ut quinquepartito loquentis, interpretes esse
+  quodammodo videantur, et Concilium Oecumenicum Septimum, et Epistola
+  Agathonis in Sexto, cum tertiam Maurinam pro quarta habent, inde tamen
+  non concludi potest quartam Maurinam, de qua hic quaestio est,
+  comprehensam fuisse ut quintam partem <span title="pentabiblou" class="grk"
+  >&pi;&epsilon;&nu;&tau;&alpha;&beta;&#x1F77;&beta;&lambda;&omicron;&upsilon;</span>
+  Photii. Quoniam enim in uno codice haec Maurinorum quarta vocatur sexta
+  Oratio, alia quaedam ibi reperienda est quinta; quae quidem,
+  Montefalconio judice, est opusculum illud quod vulgo appellatur «<i>de
+  Incarnatione contra Arianos</i>,» quod re ipsa in aliquibus codd. quintae
+  nomen gerit. Sunt porro codices qui Epistolam <i>ad Ep. Aeg. et Lib.</i>
+  quae in codd. solebat esse prima, quartam nominant; alius autem est
+  Montefalconii, ex quo quarta illa Maurinorum plane excidit. Accedit quod
+  in codice quodam Bodleiano (Roe 29. an. 1410.) opusculum <i>de
+  Incarnatione contra Arianos</i> tres priores subsequitur orationes,
+  quartae vice. Aliis autem codd. quarta Maurinorum quinta est; aliis
+  Epistola <i>ad Ep. Aeg. et Lib.</i> est «tertia contra Arianos,» Epistola
+  <i>de Sent. Dion.</i> in duas partes divisa, pro prima et secunda, ut
+  videtur, habita. Quare, cum adeo varietur in codicibus, nulla
+  praescriptio est ex usu editionum, cur quarta haec oratio adsciscatur in
+  numerum earum, quae cum Arianis bellum gerunt.</p>
+
+  <p>2. Deinde notandum est, librum hunc ipsa fronte sua prodere se non
+  esse orationem similem illarum quae ei praeierunt. Nam, cum secunda illa
+  et tertia prooemium utraque suum habeat, in quo mentio fit gravissimi
+  illius argumenti, quod ab illis est continuandum, nihil contra aut scopo
+  definitum aut ratione ordinatum in quarta incipiente reperitur. In
+  argumentum suum, quicquid sit illud, nullum enim <!-- Page 4 --><span
+  class="pagenum"><a name="page4"></a>{4}</span>profitetur, praeceps
+  ingreditur, propositionem prae se ferens categoricam quandam ex
+  Evangelista desumptam, «Ex Deo Deus est Verbum, nam Deus erat Verbum;»
+  plane omisso verborum illo apparatu et verecunda dicendi pompa, qua in
+  limatioribus suis operibus, res divinas tractaturus, utitur sanctissimus
+  Praesul.</p>
+
+  <p>Nec aequabilius aut liquidius fluit postea orationis cursus, sed
+  turbatus semper, incertus, mutabilis. Nam saepius materies subito
+  profertur nova, ut in sectionibus 6, 9, et 25 editionis Maurinae; id quod
+  amanuensibus tam plane constitit, ut in quinque codd. interpolatum
+  testentur inter sectiones 12 et 13 opusculum <i>de Sabbatis et
+  Circumcisione</i>, Athanasio dubie a Maurinis (t. <span
+  class="scac">II.</span> p. 54.) inscriptum. Plane diversum est ab hoc
+  genere disserendi aequabile illud et bene continuatum sancti oratoris
+  eloquium, qui tam soleat priorem materiem suam producere et tanquam
+  abdere in proxime sequentem, et rem cum re tam callida junctura
+  colligare, ut editori difficillimum sit disputationis cursum ad certa
+  quaedam capita revocare.</p>
+
+  <p>Accedit quod tres illae quae praecedunt Orationes commercium inter se
+  ultro citroque habent, et ad se mutuo respiciunt, et complent definita
+  quaedam docendi vestigia, quae terminantur prope exeunte tertia. Integra
+  quaedam disputatio, in Scripturis contra Arianos explicandis tota,
+  continuatur a §. 37. primae ad §. 59. tertiae; ante tertiam in locis
+  Propheticis et Apostolicis, per tertiam in Evangelicis versata. Incipit
+  autem, procedit, et terminatur scopo ecclesiastico, seu canone fidei,
+  proponendo, ut divinorum oraculorum justo interprete<a name="NtA2"
+  href="#Nt2"><sup>[2]</sup></a>. At in hac accurata rerum dispositione
+  nullam plane sedem sibi potest vindicare quartus ille liber seu Oratió
+  Maurinorum.</p>
+
+  <p>Quid quod in verborum quoque usu sui similis est quartus liber, aut
+  saltem dissimilis trium Orationum. Nam <!-- Page 5 --><span
+  class="pagenum"><a name="page5"></a>{5}</span>in illo, coeteris licet
+  breviore, vocula celeberrima <span title="homoousion" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;</span>
+  ter reperitur, vid. §§. 10, 12. at eandem in tribus illis omnino non
+  occurrere dicendum est, cum solitarius iste locus, <i>Orat.</i> <span
+  class="scac">I</span>. 9. qui eam continet, symboli quandam fert speciem,
+  ut ex ipso loco intelligitur, neque in propriam Athanasii disputationem
+  cadit. Contra, verbum illud omittitur aliquando in Orationibus tribus,
+  ubi jure posset quaeri<a name="NtA3" href="#Nt3"><sup>[3]</sup></a>.
+  Deinde in <i>Orat.</i> <span class="scac">II</span>, 78, 79, 80. ut in
+  <i>Gent.</i> 40 et 46. <i>Incarn.</i> V. D. 20. <i>ad Serap.</i> <span
+  class="scac">IV</span>, 20. verbum <span title="autosophia" class="grk"
+  >&alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&sigma;&omicron;&phi;&#x1F77;&alpha;</span>
+  reperitur; at in quarta reprobatur idem, Petavio judice, (<i>de Trin.</i>
+  <span class="scac">VI</span>, 11.) ut Sabellianum. Tum hoc quoque e
+  minutioribus rebus ad rem nostram facit, quod tres illae, in Sanctissima
+  Trinitate praedicanda, illustratione uti solent ex luce et ejus
+  irradiatione desumpta; quarta vero, modo ignem non lucem, modo ignem et
+  lucem inducit. Depravato denique textu haec graviter laborat; illae non
+  laborant.</p>
+
+  <p>3. Profecto, ut antea dictum est, etiam hoc in quaestionem venit, an
+  forte portiones saltem aliquae hujus libri fragmenta sint tantummodo
+  cujusdam operis, vel plurium operum; vel notulae rudiores subita manu
+  scriptis mandatae, prout menti occurrerent; vel capita controversiarum;
+  quae casus rerum temere in unum cumulum congesserit. Peregrinum omnino
+  opusculum, forte non Athanasii, illud <i>de Sabb. et Circumc.</i>
+  nonnunquam in medium hunc librum intrusum jam diximus; praeterea, (quod
+  praecipue ad rem nostram facit) idem opusculum re ipsa consociatur cum
+  fragmento quodam Epistolae <i>de Decr.</i> et Tractatu <i>In illud
+  omnia</i>, quasi totum quid, quamquam nihil cum illis habet commune, in
+  codd. omnibus, excepto uno, quos memorant Maurini. Alterum exemplum
+  cernitur in Sermone Majore <i>de Fide</i>, qui in Montefalconii <i>Nova
+  Collectione</i> editus est, qui autem vix aliud <!-- Page 6 --><span
+  class="pagenum"><a name="page6"></a>{6}</span>est quam series quaedam
+  portiuncularum ex variis Athanasii operibus in unum comparatarum.
+  Praeterea, quod attinet ad librum nostrum, in codd. quibusdam singulis
+  partibus singuli praeponuntur tituli; ut <span title="tous sabellizontas, k. t. l." class="grk"
+  >&tau;&omicron;&#x1F7A;&sigmaf;
+  &sigma;&alpha;&beta;&epsilon;&lambda;&lambda;&#x1F77;&zeta;&omicron;&nu;&tau;&alpha;&sigmaf;,
+  &kappa;. &tau;. &lambda;.</span> in sect. 9; in sect. autem 11, <span
+  title="pros tous legontas hoti, k. t. l." class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf; &tau;&omicron;&#x1F7A;&sigmaf;
+  &lambda;&#x1F73;&gamma;&omicron;&nu;&tau;&alpha;&sigmaf;
+  &#x1F45;&tau;&iota;, &kappa;. &tau;. &lambda;.</span> Porro «illi» et
+  «ille» stant aliquando, nullo antecedente. Sed et infractum illud et
+  inordinatum in orationis filo, indicium aliud est multiplicis et disparis
+  materiae. Quid quod §. 25. in duas partes temere secat quod alioqui
+  continuum haberet cursum a 15 ad 36; §. 11. autem mentionem ultro objicit
+  alicujus rei quam in praecedentibus frustra quaesiveris. Tum §§. 6 et 7,
+  quae solae pertinent ad Arianos, jacent inter argumentorum locos Arianis
+  plane alienos, stylum autem sapiunt dilucidum illum et liberum Orationum
+  trium; qui quidem stylus aliqua ex parte in §§. 14, 17, 27, 28, et 34.
+  reperitur.</p>
+
+  <p>Notatu etiam dignum est, a Montefalconio in Monito suo Epistolae
+  Encyclicae praefixo esse observatum, phrasim illam <span title="hoi peri Eusebion" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F31; &pi;&epsilon;&rho;&#x1F76;
+  &Epsilon;&#x1F50;&sigma;&#x1F73;&beta;&iota;&omicron;&nu;</span> non
+  adhibitam esse ab Athanasio post Eusebii mortem; «Neque enim sequaces
+  Eusebii jam defuncti usquam apud Athanasium <span title="hoi peri Eusebion" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F31; &pi;&epsilon;&rho;&#x1F76;
+  &Epsilon;&#x1F50;&sigma;&#x1F73;&beta;&iota;&omicron;&nu;</span>
+  vocantur, sed <span title="koinônoi tôn peri Eusebion" class="grk"
+  >&kappa;&omicron;&iota;&nu;&omega;&nu;&omicron;&#x1F76; &tau;&#x1FF6;&nu;
+  &pi;&epsilon;&rho;&#x1F76;
+  &Epsilon;&#x1F50;&sigma;&#x1F73;&beta;&iota;&omicron;&nu;</span> vel
+  <span title="klęronomoi tęs asebeias tou Eusebiou" class="grk"
+  >&kappa;&lambda;&eta;&rho;&#x1F79;&nu;&omicron;&mu;&omicron;&iota;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F00;&sigma;&epsilon;&beta;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &Epsilon;&#x1F50;&sigma;&epsilon;&beta;&#x1F77;&omicron;&upsilon;</span>.»
+  t. <span class="scac">I</span>, p. 110. Jam hanc ipsam phrasin legimus in
+  sectione 8. hujus Orationis quartae; unde sequitur, cum Eusebius
+  discesserit e vivis an. 341, Oratio autem prima scripta fuerit circ. an.
+  358, quartam hanc, qua Orationum seriem concludi creditur, scriptam esse
+  ante primam, qua series orditur; sin minus, saltem portionem eam quartae,
+  quae phrasin <span title="hoi peri Eusebion" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F31; &pi;&epsilon;&rho;&#x1F76;
+  &Epsilon;&upsilon;&sigma;&#x1F73;&beta;&iota;&omicron;&nu;</span>
+  continet, primae esse priorem, vel (quod idem valet) quartam ex pluribus
+  disputationibus esse conflatam.</p>
+
+  <p>Plura adhuc sunt quae in hac re possint offerri; nam sectiones 1-5, 9,
+  10, versantur in argumento plane suo, quod in reliquo libro nusquam
+  attingitur. De <span title="monarchiai" class="grk"
+  >&mu;&omicron;&nu;&alpha;&rho;&chi;&#x1F77;&#x1FB3;</span> tractant;
+  verbo autem <span title="archę" class="grk"
+  >&#x1F00;&rho;&chi;&#x1F74;</span> utuntur pro <i>origine</i>, ut in
+  prioribus Orationibus moris est; cum idem usurpetur pro <i>initio</i>,
+  <!-- Page 7 --><span class="pagenum"><a
+  name="page7"></a>{7}</span>sectionibus hujus libri 8, 25, 26, 27. Porro
+  in disputatione §§. 30-36 singularis usus est epitheti <span
+  title="theios" class="grk"
+  >&theta;&epsilon;&#x1FD6;&omicron;&sigmaf;</span> ad Christum adhibiti;
+  vox quoque <span title="noein" class="grk"
+  >&nu;&omicron;&epsilon;&#x1FD6;&nu;</span> ejusdem loci propria est.</p>
+
+  <p>Quod porro singulare est in hoc libro, ut stylo signum imprimat,
+  argumentum autem idem non leve quod de serie quadam annotationum
+  polemicarum nunc agimus, non de justo et simplici opere, frequentia illa
+  est vocabulorum hujusmodi, <span title="peusteon" class="grk"
+  >&pi;&epsilon;&upsilon;&sigma;&tau;&#x1F73;&omicron;&nu;</span> 2, e.
+  <span title="erôtęteon" class="grk"
+  >&#x1F10;&rho;&omega;&tau;&eta;&tau;&#x1F73;&omicron;&nu;</span> 3, f. 4,
+  a. <span title="lekteon" class="grk"
+  >&lambda;&epsilon;&kappa;&tau;&#x1F73;&omicron;&nu;</span> 4, init. 6, d.
+  10, a. <span title="elenkteon" class="grk"
+  >&#x1F10;&lambda;&epsilon;&gamma;&kappa;&tau;&#x1F73;&omicron;&nu;</span>
+  3, a. 4, e. <span title="eresthai dikaion, kalon" class="grk"
+  >&#x1F14;&rho;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &delta;&#x1F77;&kappa;&alpha;&iota;&omicron;&nu;,
+  &kappa;&alpha;&lambda;&#x1F79;&nu;</span> etc. 11, d. 14, a. 23. b. Cujus
+  generis sunt illa quoque, <span title="akolouthęsei ta en tois emprosthen atopa eiręmena" class="grk"
+  >&#x1F00;&kappa;&omicron;&lambda;&omicron;&upsilon;&theta;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&iota;
+  &tau;&#x1F70; &#x1F10;&nu; &tau;&omicron;&#x1FD6;&sigmaf;
+  &#x1F14;&mu;&pi;&rho;&omicron;&sigma;&theta;&epsilon;&nu;
+  &#x1F04;&tau;&omicron;&pi;&alpha;
+  &epsilon;&#x1F30;&rho;&eta;&mu;&#x1F73;&nu;&alpha;</span>, e. g. 2, e. 4,
+  e. 4 fin. 15 init. 26, b. 26 init. quibuscum conferamus elegantiorem
+  periodi cursum, <i>Orat.</i> <span class="scac">II</span>, 24, b. <span
+  title="kalon autous eresthai kai touto, hin' eti mallon ho elenchos, k. t. l." class="grk"
+  >&kappa;&alpha;&lambda;&#x1F79;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1F7A;&sigmaf;
+  &#x1F14;&rho;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;&tau;&omicron;, &#x1F35;&nu;' &#x1F14;&tau;&iota;
+  &mu;&#x1FB6;&lambda;&lambda;&omicron;&nu; &#x1F41;
+  &#x1F14;&lambda;&epsilon;&gamma;&chi;&omicron;&sigmaf;, &kappa;. &tau;.
+  &lambda;.</span> ejusmodi sunt etiam <span title="to d' auto de kai peri dunameôs" class="grk"
+  >&tau;&#x1F78; &delta;' &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78; &delta;&#x1F72;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &pi;&epsilon;&rho;&#x1F76;
+  &delta;&upsilon;&nu;&#x1F71;&mu;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>, §. 3;
+  quae omnia Aristotelem sapiunt, non Athanasium. Videsis etiam locos
+  Scripturae sacrae subito propositos ut materiem disputandi, ut in §§. 1,
+  5, 9, et 31.</p>
+
+  <p>Aristotelem etiam agit in hoc libro sanctissimus Doctor in effatis
+  suis theologicis proferendis; e. g. <span title="ei agonos kai anenergętos ho Theos" class="grk"
+  >&#x1F14;&iota; &#x1F04;&gamma;&omicron;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F00;&nu;&epsilon;&nu;&#x1F73;&rho;&gamma;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F41; &Theta;&epsilon;&#x1F79;&sigmaf;</span>, 4 fin. <span title="to ek tinos huparchon huios estin ekeinou" class="grk"
+  >&tau;&#x1F78; &#x1F14;&kappa; &tau;&iota;&nu;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F51;&pi;&#x1F71;&rho;&chi;&omicron;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F79;&sigmaf; &#x1F10;&sigma;&tau;&iota;&nu;
+  &#x1F10;&kappa;&epsilon;&#x1F77;&nu;&omicron;&upsilon;</span>, 15, c.
+  <span title="houden hen pros ton patera, ei mę to ex autou" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F51;&delta;&#x1F72;&nu; &#x1F15;&nu;
+  &pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;, &epsilon;&#x1F30; &mu;&#x1F74;
+  &tau;&#x1F78; &#x1F10;&xi; &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1FE6;</span>.
+  17, d. <span title="ôn ouk estin eis tas kardias ho huios, toutôn oude patęr ho Theos" class="grk"
+  >&#x1F64;&nu; &omicron;&#x1F54;&kappa; &#x1F10;&sigma;&tau;&iota;&nu;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigmaf; &tau;&#x1F70;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&rho;&delta;&#x1F77;&alpha;&sigmaf; &#x1F41;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;, &tau;&omicron;&#x1F7B;&tau;&omega;&nu;
+  &omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72; &pi;&alpha;&tau;&#x1F74;&rho; &#x1F41;
+  &Theta;&epsilon;&#x1F79;&sigmaf;</span>, 22, b. <span title="ei mę huios, oude logos; ei mę logos, oude huios." class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F30; &mu;&#x1F74; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;,
+  &omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;&#x387; &epsilon;&#x1F30;
+  &mu;&#x1F74; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;,
+  &omicron;&#x1F50;&delta;&epsilon;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F79;&sigmaf;.</span> 24 fin.</p>
+
+  <p>4. Ulterius nunc progrediendum est; liquet enim <span
+  class="correction" title="Original reads `Athasium'.">Athanasium</span>
+  hoc in libro non raro innuere se non doctrinam solum haereticorum
+  percellere, sed haereticos ipsos; tamen de nominibus tacet; quod contra
+  fit in Ariana sua controversia, ubi liberrime loquitur de Ario, de
+  Eusebio, de Asterio, et aliis ejusdem sectae. Hic contra, licet occurrant
+  certe <span title="hoi apo tou Samosateôs" class="grk">&omicron;&#x1F31;
+  &#x1F00;&pi;&#x1F78; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &Sigma;&alpha;&mu;&omicron;&sigma;&#x1F71;&tau;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>,
+  et <span title="kata Sabellion" class="grk">&kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &Sigma;&alpha;&beta;&#x1F73;&lambda;&lambda;&iota;&omicron;&nu;</span>,
+  adversarii plerumque anonymi, unus aut plures, in campum descendunt, vel
+  potius illabuntur; ut colligi potest ex <span title="phate" class="grk"
+  >&phi;&alpha;&tau;&#x1F72;</span> 9 init. <span title="piptousi" class="grk"
+  >&pi;&#x1F77;&pi;&tau;&omicron;&upsilon;&sigma;&iota;</span> 11 init.
+  <span title="hupelabe" class="grk"
+  >&#x1F51;&pi;&#x1F73;&lambda;&alpha;&beta;&epsilon;</span> 13 init. <span
+  title="auton toiauta legonta" class="grk"
+  >&alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &tau;&omicron;&iota;&alpha;&#x1FE6;&tau;&alpha;
+  &lambda;&#x1F73;&gamma;&omicron;&nu;&tau;&alpha;</span> 14, a. <span
+  title="hoi touto legontes" class="grk">&omicron;&#x1F31;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;&tau;&omicron;
+  &lambda;&#x1F73;&gamma;&omicron;&nu;&tau;&epsilon;&sigmaf;</span> 15
+  init. <span title="kat' autous" class="grk">&kappa;&alpha;&tau;'
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1F7A;&sigmaf;</span> 21 init. <span
+  title="kat' ekeinous" class="grk">&kappa;&alpha;&tau;'
+  &#x1F10;&kappa;&epsilon;&#x1F77;&nu;&omicron;&upsilon;&sigmaf;</span> 22,
+  c. Vid. etiam 8, c. 13, c. 20 init. 23, c. 24, a. 25, b. 28 init. Jam si
+  acer ille accusatorius stylus huic libro abest, in hac <!-- Page 8
+  --><span class="pagenum"><a name="page8"></a>{8}</span>re saltem, si non
+  in alia, a praecedentibus tribus differt, in quibus illa oratoris vis et
+  fervor animi praecipue cernitur; at audacius quiddam nunc dicendum est,
+  scilicet necessitudinem fortasse aliquam fuisse Athanasio cum quibusdam
+  istarum factionum hominibus, quibus sagax et benevolus praesul, licet
+  congrediendum, tamen aliquatenus parcendum duxerit.</p>
+
+  <p>Deinde observandum est haeresim, de qua per totum paene librum agitur,
+  licet Sabellianae proximam, non fuisse Sabellianam; nam comparatur cum
+  ea, e.g. <span title="Sabelliou to epitędeuma" class="grk"
+  >&Sigma;&alpha;&beta;&epsilon;&lambda;&lambda;&iota;&#x1F79;&upsilon;
+  &tau;&#x1F78;
+  &#x1F10;&pi;&iota;&tau;&#x1F75;&delta;&epsilon;&upsilon;&mu;&alpha;</span>,
+  9, et <span title="hosa alla epi Sabelliou atopa apantai" class="grk"
+  >&#x1F45;&sigma;&alpha; &#x1F04;&lambda;&lambda;&alpha;
+  &#x1F10;&pi;&#x1F76;
+  &Sigma;&alpha;&beta;&epsilon;&lambda;&lambda;&#x1F77;&omicron;&upsilon;
+  &#x1F04;&tau;&omicron;&pi;&alpha;
+  &#x1F00;&pi;&alpha;&nu;&tau;&#x1FB7;</span>, 25. Quinimo, cum haeresis
+  haeresi opponitur in fine §. 3. de Arianis aperta mentio est, ut mos est
+  Athanasii, de Sabellianis autem non est mentio, sed de iis qui
+  «Sabellizant,» quibuscum scilicet res erat sancto Doctori. Praeterea
+  haeresim, quae agebatur, esse temporis illius, non praeteritorum
+  saeculorum, certum est tum ex loquendi modo, quo utitur Athanasius, tum
+  quia caeterae, quibuscum dimicat in scriptis suis, sunt sui aequales.
+  Namque etiam, cum Pauli Samosateni haeresim aggreditur, non priscam istam
+  saeculi anterioris in arenam immittit, sed immutatam et novam, qualem
+  ipse eam conspexerat in populo christiano. Neque hoc sane facile fidem
+  facit, in medio illo tot tantorumque errorum certamine, quod Athanasio
+  contigit, prudentissimum virum ad obsoleta quaedam, ut <span
+  title="gra'ikon kai scholastikon" class="grk"
+  >&gamma;&rho;&alpha;&#x3CA;&kappa;&#x1F78;&nu; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &sigma;&chi;&omicron;&lambda;&alpha;&sigma;&tau;&iota;&kappa;&#x1F78;&nu;</span>,
+  confugisse<a name="NtA4" href="#Nt4"><sup>[4]</sup></a>.</p>
+
+  <p>Quae omnia suspicionem movent, haeresim, quae materies est hujus
+  libri, illam esse Marcelli Ancyrani, qui cum Athanasio commilitaverat
+  contra Arianos, et sectatorum ejus; cum omnibus notum sit, simillimo illo
+  Apollinaris exemplo, Athanasium id ipsum facere in disputationibus suis,
+  haeresiarchae parcere nomini, haeresim severissime impetere. Quid quod
+  similiter a nominibus abstinet Eusebius in Arianis suis reprobandis
+  (<i>Eccles. Theol.</i> <span class="scac">I</span>, 9, 10.) silet porro
+  Vincentius Lirinensis, si revera in Commonitorio <!-- Page 9 --><span
+  class="pagenum"><a name="page9"></a>{9}</span>suo Augustinum petit. Idem
+  quoque in Platone fecit Aristoteles; sed in hac re testes supervacanei
+  sunt.</p>
+
+  <p>Quod nobis rem perstringentibus nunc commendatum est, mox, collatis
+  inter se dogmatibus, hic Marcellinorum seu Photinianorum, illic eorum
+  quibuscum in hoc libro agitur, plenissimam habebit
+  confirmationem;&mdash;eo scilicet modo, quo Orationes tres haeresim
+  tractant Arianam, disputationem hanc quartam, divulsam licet et
+  incompositam, in Marcelli vel Photini, necnon Sabellii et Samosateni
+  erroribus refutandis versari. Quod cum dicimus, prudentes praeterimus
+  sectiones 6 et 7, ad Arianismum procul dubio spectantes, sed in summa
+  operis importunas.</p>
+
+  <p>His nostris jam in formam redactis, perjucunda fuit nobis fortuita
+  lectio libelli, inscripti, «In Eusebii contra Marcellum libros Selectae
+  Observationes, auctore R. S. C. Lipsiae 1787.» Laudato Athanasii «quinto
+  libro,» ut illum vocat, «contra Arianos,» pergit auctor anonymus dicere,
+  «ibi, ut in libro <i>de Aet. subst. Fil. et Sp. S.</i> sententiam
+  Marcelli, suppresso tamen nomine, refellit. Quod an aliis sit observatum,
+  ignoro.» p. 28.</p>
+
+<p class="cenhead">§. II. <span class="scac">DE MATERIE LIBRI</span>.</p>
+
+  <p>Quo melius huic rei satisfiat, triplex hic sumendum est argumentum:
+  primum enim necessitudo illa inter Athanasium et Marcellum in historia
+  istorum temporum, quae et qualis fuerit, definienda est; deinde
+  enucleanda doctrina Marcelli, Photini, et istiusmodi haereticorum; tum
+  illa Photiniana haeresis conferenda est cum ea quae in hoc libro ab
+  Athanasio oppugnatur.</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>1. Cum Athanasius adhuc junior esset in Episcopatu suo, Marcellus
+  Ancyrae in Galatia Episcopus responsum illud edidit Ariano sophistae
+  Asterio, ex quo et originem suam et subjectam materiem coeperunt Eusebii
+  <i>contra Marcellum</i>, et <i>de Ecclesiastica Theologia</i> libri,
+  nobis hodie <!-- Page 10 --><span class="pagenum"><a
+  name="page10"></a>{10}</span>principales testes opinionum Marcelli. Neque
+  Eusebius solum, sed aliquot Concilia Arianorum condemnarunt hominem, qui,
+  Romam petens, ibi Athanasio occurrit circa an. 341; cum uterque praesul a
+  Pontifice Concilio habito de Arianorum criminationibus purgatus est.</p>
+
+  <p>Purgatus est iterum uterque Concilio Sardicensi an. 347; ab eo tamen
+  ipso tempore, nisi, ut Montefalconio videtur, ab an. 336-8 (<i>Nov.
+  Coll.</i> p. <span class="scac">LII</span>) postulationes eae, quae
+  hactenus ab Arianorum factione urgebantur in Marcellum, inter catholicos
+  etiam circumferuntur. Cyrillus Hierosolymitanus in Catechesibus suis an.
+  347. mentionem facit haereseos nuperae Galatarum, quae Christi
+  sempiternum regnum negaret; ubi Marcellum indicari a sancto oratore, et
+  regio et dogma quae nominantur, liquido demonstrant. Cyrillum excipit
+  Paulinus in Concilio Arelatensi; Paulinum Hilarius; sed Athanasius,
+  cautus homo et clemens, siquis alius, Marcello patrocinatur usque ad
+  circ. an. 360. Idem tamen, confessus tandem Marcellum non longe abesse ab
+  haeresi, a communione, ut traditum est ab Hilario et Sulpicio, hominem
+  suspendit. Narrat insuper Hilarius (<i>Fragm.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 21) inductum esse Athanasium ut hoc faceret, non
+  propter opus Marcelli contra Asterium, sed ob ejus scripta quaedam
+  posteriora Concilio Sardicensi. Id autem fecit Athanasius, cum Photinus,
+  Episcopus Sirmiensis, qui haeresim fere illam Marcelli, magistri sui,
+  ante an. 345 ediderat, jam aliquot annos, Catholicis et Arianis
+  consentientibus, a sede sua depositus esset. Marcellus, per totum
+  decennium a sanctissimo praesule repudiatus, quocum tot tantaque ab
+  Arianis pertulisset, tandem ab eodem, morti jam proximo (an. 371.)
+  leniore judicio excipitur, ob rem hujusmodi: Basilio Caesariensi cum
+  Athanasio agenti, ut ne Galatis benignius usus, rei Catholicae noxam
+  inferret, occurrunt Galatae, missis ad Alexandriam, qui orarent causam
+  suam, quid autem revera senserint de Christo, sine ambagibus expedirent.
+  Eugenius, Diaconus Ecclesiae Ancyranae, confessionem catholicam in suorum
+  nomine ibi <!-- Page 11 --><span class="pagenum"><a
+  name="page11"></a>{11}</span>subscripsit, quam confirmavit manu sua
+  clerus Alexandrinus, necnon, ut videtur, Athanasius ipse, quamquam inter
+  nomina subscripta ille non apparet hodie. Confessio haec, cui
+  Montefalconius lucem dedit, scripta est in nomine «clericorum et
+  caeterorum qui Ancyrae in Galatia sunt, una cum patre nostro Marcello,
+  congregati.»</p>
+
+  <p>Quo negotio ad finem perducto, et Ancyranus hic, et Alexandrinus ille
+  praesul morti protinus succubuerunt, bellatores ambo in summo Ecclesiae
+  discrimine, diversa fortuna; plusquam septuagenarius Athanasius,
+  Marcellus autem nonaginta saltem annorum cumulo
+  oppressus,&mdash;feliciter grandaevus, si reservabatur in hoc, ut errores
+  suos illo extremo halitu vere efflaret. Nihilominus, qui in re historica,
+  non biographia versantur, his, ut mos est in Ecclesia, Marcellus apparet,
+  non ut privatus quispiam, in sua ipsius persona et poenitentia sua, sed
+  in secta quam genuit et in maturitate postrema earum opinionum, quae in
+  ipso semina tantummodo fuerant et elementa pravitatis.</p>
+
+  <p>Caeterum, utrum in hominem ipsum an tantummodo in sectatores ejus
+  Athanasius in quarta sua, quam vocant, Oratione invehatur, concludi non
+  potest in alterutram partem, ex illa, seriore utique, confessione ab
+  Eugenio subscripta. Neque Hilarius, Athanasium testatus Marcelli operi
+  contra Asterium pepercisse, nos moveat, ne illo opere utamur in Marcelli
+  placitis eruendis; nam neque in aliis rebus tam fidus in narrando
+  reperitur sanctissimus Praesul, (ut cum de Liberio loquitur,) ut ex iis
+  quae plane haeresim sapiunt, ipsius causa pios sensus extorqueamus. Ea
+  autem sunt hujusmodi.</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>2. Eusebio teste, placuit Marcello, (1) unam tantummodo in Deitate
+  esse personam; a Sabellio tamen in hoc dissentienti, quod teneret (2) non
+  Patrem continuo esse Filium, Filium Patrem, (id quod <span
+  title="huiopatorian" class="grk"
+  >&upsilon;&#x1F31;&omicron;&pi;&alpha;&tau;&omicron;&rho;&#x1F77;&alpha;&nu;</span>
+  vocant) sed (3) Patrem et Filium esse nomina mera et nudos titulos; (4)
+  neque exprimere relationes aliquas essentiales in natura <!-- Page 12
+  --><span class="pagenum"><a name="page12"></a>{12}</span>divina, sed ex
+  eo originem caepisse (5) quod Verbum Dei sempiternum, seu <span
+  title="logos endiathetos" class="grk"
+  >&lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F10;&nu;&delta;&iota;&#x1F71;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;&sigmaf;</span>,
+  quod Divina quaedam est Ratio, sese manifestaverit in carne, in hypostasi
+  scilicet Jesu Christi, Filii Mariae, (6) hunc itaque unum Deum, seu <span
+  title="monada" class="grk"
+  >&mu;&omicron;&nu;&#x1F71;&delta;&alpha;</span>, quodammodo se aperire
+  solere vel dilatare (<span title="platunesthai" class="grk"
+  >&pi;&lambda;&alpha;&tau;&#x1F7B;&nu;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;</span>)
+  ut nos salvos faciat; (7 et 8) quam dilatationem esse actionem quandam,
+  seu <span title="energeian" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&#x1F73;&rho;&gamma;&epsilon;&iota;&alpha;&nu;</span>,
+  Verbi, qua fit <span title="logos prophorikos" class="grk"
+  >&lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&omicron;&phi;&omicron;&rho;&iota;&kappa;&#x1F78;&sigmaf;</span>,
+  seu Vox Dei, cum alioqui sit Ratio interior; (9) harum autem dilatationum
+  singulare esse specimen Incarnationem Verbi, scilicet dilatationem in
+  carne hominis Jesu, (10) quam susceperit ineunte dispensatione
+  Evangelica, quam exeunte relicturum sit (11). Sequi inde, Verbum non esse
+  Filium, (12) nec Dei Imaginem, Christum, Primogenitum, Regem, sed Jesum
+  esse haec omnia: quod si ea praedicantur de Verbo in Scripturis V. T.
+  propheticum illud est propter futuram suam in carne manifestationem, (13)
+  neque dispensatione absoluta tribui poterunt eadem Verbo, carnem tunc
+  relicturo, regno se abdicaturo, ad Deum redituro, Verbo mero ut antea
+  futuro.</p>
+
+  <p>Haec ille: neque est cur fidem denegemus Eusebio, Ariano homini, vel
+  Arianorum certe fautori, qui, tum contrariarum partium studio tum propter
+  contrariam suam perfidiam, iniquius laturus esset judicium de opinionibus
+  Marcelli. Nam ipsissima verba Marcelli citat scriptor ille; ab aliorum
+  autem testimonio confirmatur. Praeterea si Athanasius in libro hoc quarto
+  haeresim quandam describit simillimam illius quae Marcello ab Eusebio
+  tribuitur, duplex hoc testimonium Eusebium corroborat, Athanasium
+  interpretatur. Photiniana porro doctrina, a Marcelli auditorio profecta,
+  in iis autem placitis sita quae ante illam ortam Eusebius assignavit
+  Marcello, argumentum est validum, eruditissimum hunc, licet lubricum,
+  theologum Marcelli animum et consilium recte divinasse.</p>
+
+  <p>Nunc singula haereseos capita, quae supra percurrimus, testimoniis
+  allatis illustremus.</p>
+
+  <p>(1) Unam tantummodo in Deitate esse personam: <!-- Page 13 --><span
+  class="pagenum"><a name="page13"></a>{13}</span>Scripturae adductis
+  verbis <span title="kurios ho Theos" class="grk"
+  >&kappa;&#x1F7B;&rho;&iota;&omicron;&sigmaf; &#x1F41;
+  &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;</span> in Exod. <span
+  class="scac">III</span>, 5. quo Apostoli <span title="heis kurios, heis Theos" class="grk"
+  >&#x1F11;&#x1FD6;&sigmaf; &kappa;&#x1F7B;&rho;&iota;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F11;&#x1FD6;&sigmaf; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;</span> in
+  Ephes. <span class="scac">IV</span>, 5, 6. expediat, prosequitur
+  Marcellus: <span title="horas hopôs hen epideiknus hęmin enteutha prosôpon, to auto kurion kai Theon prosagoreuei" class="grk"
+  >&#x1F41;&rho;&#x1FB6;&sigmaf; &#x1F45;&pi;&omega;&sigmaf; &#x1F13;&nu;
+  &#x1F10;&pi;&iota;&delta;&epsilon;&iota;&kappa;&nu;&#x1F7A;&sigmaf;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;
+  &#x1F10;&nu;&tau;&epsilon;&upsilon;&theta;&alpha;
+  &pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;, &tau;&#x1F78;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78; &kappa;&#x1F7B;&rho;&iota;&omicron;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;
+  &pi;&rho;&omicron;&sigma;&alpha;&gamma;&omicron;&rho;&epsilon;&#x1F7B;&epsilon;&iota;</span>;
+  Euseb. p. 132. a. Iterum: <span title="to gar egô, henos prosôpou deiktikon estin" class="grk"
+  >&tau;&#x1F78; &gamma;&#x1F70;&rho; &#x1F10;&gamma;&#x1F7C;,
+  &#x1F11;&nu;&#x1F78;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&#x1F78;&sigma;&#x1F7D;&pi;&omicron;&upsilon;
+  &delta;&epsilon;&iota;&kappa;&tau;&iota;&kappa;&#x1F79;&nu;
+  &#x1F10;&sigma;&tau;&iota;&nu;</span>; p. 133. a. Tum pergit definire
+  <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> quasi sit idem
+  atque <span title="hę tęs theotętos monas" class="grk">&#x1F21;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &theta;&#x1F73;&omicron;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &mu;&omicron;&nu;&#x1F71;&sigmaf;</span>. Vid. iterum <span title="henos prosôpou" class="grk"
+  >&#x1F15;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&#x1F78;&sigma;&#x1F7D;&pi;&omicron;&upsilon;</span>, ibid. b.
+  Atque iterum: <span title="anankę gar ei duo diairoumena, hôs Asterios ephę, prosôpa eię, ę to pneuma, k. t. l." class="grk"
+  >&#x1F00;&nu;&#x1F71;&gamma;&kappa;&eta; &gamma;&#x1F70;&rho;
+  &epsilon;&#x1F30; &delta;&#x1F7B;&omicron;
+  &delta;&iota;&alpha;&iota;&rho;&omicron;&#x1F7B;&mu;&epsilon;&nu;&alpha;,
+  &#x1F61;&sigmaf; &#x1F08;&sigma;&tau;&#x1F73;&rho;&iota;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F14;&phi;&eta;, &pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&alpha;
+  &epsilon;&#x1F34;&eta;, &#x1F24; &tau;&#x1F78;
+  &pi;&nu;&epsilon;&#x1FE6;&mu;&alpha;, &kappa;. &tau;. &lambda;.</span> p.
+  168. c.</p>
+
+  <p>(2) Id proprium esse Sabellio, non Marcello, quod <span
+  title="huiopatora" class="grk"
+  >&upsilon;&#x1F31;&omicron;&pi;&alpha;&tau;&#x1F79;&rho;&alpha;</span>
+  doceret; Patrem scilicet esse Filium, Filium autem Patrem. <span
+  title="Sabellios, eis auton plęmmelôn ton patera, hon huion legein etolma" class="grk"
+  >&Sigma;&alpha;&beta;&#x1F73;&lambda;&lambda;&iota;&omicron;&sigmaf;,
+  &epsilon;&#x1F30;&sigmaf; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &pi;&lambda;&eta;&mu;&mu;&epsilon;&lambda;&#x1FF6;&nu; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;, &#x1F43;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &lambda;&#x1F73;&gamma;&epsilon;&iota;&nu;
+  &#x1F10;&tau;&#x1F79;&lambda;&mu;&alpha;</span>, Euseb. p. 76. a. Et
+  Eugenius quoque, in Apologia sua apud Athanasium, anathematizat Sabellium
+  et eos qui cum eo dicerent <span title="auton ton patera einai huion, kai hote men ginetai huios, mę einai tote auton patera, hote de ginetai patęr, mę einai tote huion" class="grk"
+  >&alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha; &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;, &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F45;&tau;&epsilon; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &gamma;&#x1F77;&nu;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;, &mu;&#x1F74;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota; &tau;&#x1F79;&tau;&epsilon;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu; &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;,
+  &#x1F45;&tau;&epsilon; &delta;&#x1F72;
+  &gamma;&#x1F77;&nu;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F74;&rho;, &mu;&#x1F74;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota; &tau;&#x1F79;&tau;&epsilon;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;</span>. <i>Nov. Coll.</i> t. 2. p. 2. Et
+  Basilius: <span title="ho Sabellios eipôn, ton auton Theon, hena tôi hupokeimenôi onta, pros tas hekastote parapiptousas chreias metamorphoumenon, nun men hôs patera, nun de hôs huion, nun de hôs pneuma hagion dialegesthai." class="grk"
+  >&#x1F41;
+  &Sigma;&alpha;&beta;&#x1F73;&lambda;&lambda;&iota;&omicron;&sigmaf;
+  &epsilon;&iota;&pi;&#x1F7C;&nu;, &tau;&#x1F78;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;,
+  &#x1F13;&nu;&alpha; &tau;&#x1FF7;
+  &#x1F51;&pi;&omicron;&kappa;&epsilon;&iota;&mu;&#x1F73;&nu;&#x1FF3;
+  &#x1F44;&nu;&tau;&alpha;, &pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf; &tau;&#x1F70;&sigmaf;
+  &#x1F11;&kappa;&#x1F71;&sigma;&tau;&omicron;&tau;&epsilon;
+  &pi;&alpha;&rho;&alpha;&pi;&#x1F77;&pi;&tau;&omicron;&upsilon;&sigma;&alpha;&sigmaf;
+  &chi;&rho;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &mu;&epsilon;&tau;&alpha;&mu;&omicron;&rho;&phi;&omicron;&#x1F7B;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&nu;,
+  &nu;&#x1FE6;&nu; &mu;&#x1F72;&nu; &#x1F61;&sigmaf;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;, &nu;&#x1FE6;&nu; &delta;&#x1F72;
+  &#x1F61;&sigmaf; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;, &nu;&#x1FE6;&nu;
+  &delta;&#x1F72; &#x1F61;&sigmaf; &pi;&nu;&epsilon;&#x1FE6;&mu;&alpha;
+  &#x1F05;&gamma;&iota;&omicron;&nu;
+  &delta;&iota;&alpha;&lambda;&#x1F73;&gamma;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;.</span>
+  <i>Ep.</i> 210, 5 fin.</p>
+
+  <p>(3) Patrem et Filium Marcello videri titulos quosdam, in tempore
+  adhibitos sempiterno Deo et Verbo ejus, tunc scilicet, cum <span
+  title="endiathetos" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&delta;&iota;&#x1F71;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;&sigmaf;</span>
+  ille <span title="logos" class="grk"
+  >&lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;</span>, in Deo inhaerens,
+  fieret <span title="prophorikos" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&phi;&omicron;&rho;&iota;&kappa;&#x1F78;&sigmaf;</span>
+  in hypostasi Jesu Christi.</p>
+
+  <p><span title="Markellos kainôteran exeure tęi planęi męchanęn, Theon kai ton en autôi logon hena men einai horizomenos, duo d' autôi patros kai huiou charizomenos epęgorias" class="grk"
+  >&Mu;&#x1F71;&rho;&kappa;&epsilon;&lambda;&lambda;&omicron;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&iota;&nu;&omega;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;&nu;
+  &epsilon;&xi;&epsilon;&#x1FE6;&rho;&epsilon; &tau;&#x1FC7;
+  &pi;&lambda;&#x1F71;&nu;&#x1FC3; &mu;&eta;&chi;&alpha;&nu;&#x1F74;&nu;,
+  &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu; &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F10;&nu; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu; &#x1F15;&nu;&alpha; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;
+  &#x1F41;&rho;&iota;&zeta;&#x1F79;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&sigmaf;,
+  &delta;&#x1F7B;&omicron; &delta;' &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &upsilon;&#x1F31;&omicron;&#x1FE6;
+  &chi;&alpha;&rho;&iota;&zeta;&#x1F79;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F10;&pi;&eta;&gamma;&#x1F79;&rho;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span>.
+  Euseb. p. 76, a. vid. etiam p. 63, c. Itaque, quo melius exprimeret
+  figurata solum locutione Patrem esse Deum, illum appellavit «Patrem
+  Verbi,» <span title="en tôi [ton Christon] phaskein [ton Theon], męde tou heautou logou kurion einai, alla kai toutou ton patera, aphaireisthai ton patera ta idia tou paidos deiknusin" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; [&tau;&#x1F78;&nu;
+  &Chi;&rho;&#x1F77;&sigma;&tau;&#x1F78;&nu;]
+  &phi;&#x1F71;&sigma;&kappa;&epsilon;&iota;&nu; [&tau;&#x1F78;&nu;
+  &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;], &mu;&eta;&delta;&#x1F72;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &#x1F11;&alpha;&upsilon;&tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;
+  &kappa;&#x1F7B;&rho;&iota;&omicron;&nu;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;, &#x1F00;&lambda;&lambda;&#x1F70;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1F79;&upsilon;&tau;&omicron;&upsilon;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;,
+  &#x1F00;&phi;&alpha;&iota;&rho;&epsilon;&#x1FD6;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha; &tau;&#x1F70;
+  &#x1F34;&delta;&iota;&alpha; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &pi;&alpha;&iota;&delta;&#x1F78;&sigmaf;
+  &delta;&epsilon;&#x1F77;&kappa;&nu;&upsilon;&sigma;&iota;&nu;</span>.
+  ibid. p. 38.</p>
+
+  <p>Cui suffragatur haereticus ille qui reperitur in <i>contr. Sabell.
+  Gregal.</i> §. 5. quem R. S. C. p. 28. putat esse <!-- Page 14 --><span
+  class="pagenum"><a name="page14"></a>{14}</span>Marcellum. <span
+  title="Kagô, phęsin, homologô gennęsin. gennatai gar ho logos, hote kai laleitai kai ginôsketai" class="grk"
+  >&Kappa;&alpha;&gamma;&#x1F7C;, &phi;&eta;&sigma;&#x1F76;&nu;,
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&lambda;&omicron;&gamma;&#x1FF6;
+  &gamma;&#x1F73;&nu;&nu;&eta;&sigma;&iota;&nu;.
+  &gamma;&epsilon;&nu;&nu;&#x1FB6;&tau;&alpha;&iota; &gamma;&#x1F70;&rho;
+  &#x1F41; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;, &#x1F45;&tau;&epsilon;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &lambda;&alpha;&lambda;&epsilon;&#x1FD6;&tau;&alpha;&iota;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &gamma;&iota;&nu;&#x1F7D;&sigma;&kappa;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;</span>.</p>
+
+  <p>Alibi testatur Eusebius a Marcello proponi <span title="auton [Theon] einai tou en autôi logou patera" class="grk"
+  >&alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu; [&Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;]
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota; &tau;&omicron;&#x1F7A; &#x1F10;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;</span>, ibid. p. 167. c. Quod
+  quidem, licet vel purum catholicismum sapit, Eusebii ipsius saepius
+  fortiter arianizantis doctrinae comparatum, tamen eo nomine in
+  observationem venit, quod Nestorius apud Mercatorem sic distinguit a
+  Sabello Photinum, «Sabellius <span title="huiopatora" class="grk"
+  >&upsilon;&#x1F31;&omicron;&pi;&#x1F71;&tau;&omicron;&rho;&alpha;</span>
+  dicit ipsum Filium, quem Patrem, et ipsum Patrem quem Filium, Photinus
+  vero <span title="logopatora" class="grk"
+  >&lambda;&omicron;&gamma;&omicron;&pi;&#x1F71;&tau;&omicron;&rho;&alpha;</span>
+  [Verbum-patrem]» Mercat. t. 2. p. 87.</p>
+
+  <p>(4) Verbum esse revera Verbum, <span title="alęthôs logos" class="grk"
+  >&alpha;&lambda;&eta;&theta;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;</span>, neque nisi improprie
+  Filius: <span title="logon gar einai dous ton en tôi Theôi, en te kai tauton onta autôi touton horisamenos, patera toutou chręmatizein auton ephę. ton te logon huion einai autôi, ouk alęthôs onta huion en ousias hupostasei, kuriôs de kai alęthôs onta logon. episęmainetai goun hoti mę katachręstikôs logon, alla kuriôs kai alęthôs onta logon, kai męden heteron ę logon. ei de męden heteron, dęlon hoti oude huios ęn kuriôs kai alęthôs, mechri de phônęs kai onomatos katachręstikôs ônomasmenos" class="grk"
+  >&lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu; &gamma;&#x1F70;&rho;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota; &delta;&omicron;&upsilon;&sigmaf;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7;,
+  &#x1F10;&nu; &tau;&epsilon; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &tau;&alpha;&#x1FE6;&tau;&omicron;&nu; &#x1F44;&nu;&tau;&alpha;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7; &tau;&omicron;&#x1FE6;&tau;&omicron;&nu;
+  &#x1F41;&rho;&iota;&sigma;&#x1F71;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&sigmaf;,
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;
+  &tau;&omicron;&#x1F7B;&tau;&omicron;&upsilon;
+  &chi;&rho;&eta;&mu;&alpha;&tau;&#x1F77;&zeta;&epsilon;&iota;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu; &#x1F14;&phi;&eta;. &tau;&#x1F78;&nu;
+  &tau;&epsilon; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7;, &omicron;&#x1F50;&kappa;
+  &#x1F00;&lambda;&eta;&theta;&#x1FF6;&sigmaf; &#x1F44;&nu;&tau;&alpha;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &#x1F10;&nu;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &#x1F51;&pi;&omicron;&sigma;&tau;&#x1F71;&sigma;&epsilon;&iota;,
+  &kappa;&upsilon;&rho;&#x1F77;&omega;&sigmaf; &delta;&#x1F72;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F00;&lambda;&eta;&theta;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &#x1F44;&nu;&tau;&alpha; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;.
+  &epsilon;&pi;&iota;&sigma;&eta;&mu;&alpha;&#x1F77;&nu;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;
+  &gamma;&omicron;&#x1FE6;&nu; &#x1F45;&tau;&iota; &mu;&#x1F74;
+  &kappa;&alpha;&tau;&alpha;&chi;&rho;&eta;&sigma;&tau;&iota;&kappa;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;, &#x1F00;&lambda;&lambda;&#x1F70;
+  &kappa;&upsilon;&rho;&#x1F77;&omega;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F00;&lambda;&eta;&theta;&#x1FF6;&sigmaf; &#x1F44;&nu;&tau;&alpha;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;, &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &mu;&eta;&delta;&#x1F72;&nu; &#x1F15;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu;
+  &#x1F24; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;. &epsilon;&#x1F30;
+  &delta;&#x1F72; &mu;&eta;&delta;&#x1F72;&nu;
+  &#x1F15;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu;,
+  &delta;&#x1FC6;&lambda;&omicron;&nu; &#x1F45;&tau;&iota;
+  &omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F26;&nu; &kappa;&upsilon;&rho;&#x1F77;&omega;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F00;&lambda;&eta;&theta;&#x1FF6;&sigmaf;,
+  &mu;&#x1F73;&chi;&rho;&iota; &delta;&#x1F72;
+  &phi;&omega;&nu;&#x1FC6;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F40;&nu;&#x1F79;&mu;&alpha;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&tau;&alpha;&chi;&rho;&eta;&sigma;&tau;&iota;&kappa;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &#x1F60;&nu;&omicron;&mu;&alpha;&sigma;&mu;&#x1F73;&nu;&omicron;&sigmaf;</span>.
+  Euseb. p. 61. a. b.</p>
+
+  <p>(5) Verbum esse ab aeternitate in Deo, seu <span title="endiathetos" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&delta;&iota;&#x1F71;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;&sigmaf;</span>,
+  ut attributum quoddam:</p>
+
+  <p><span title="Plęn Theou" class="grk">&Pi;&lambda;&#x1F74;&nu;
+  &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;</span>, disputat Marcellus, <span
+  title="ouden heteron ęn. eichen oun tęn oikeian doxan ho logos ôn en tôi patri" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72;&nu;
+  &#x1F15;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu; &#x1F26;&nu;.
+  &epsilon;&#x1F36;&chi;&epsilon;&nu; &omicron;&#x1F56;&nu;
+  &tau;&#x1F74;&nu; &omicron;&#x1F30;&kappa;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&nu;
+  &delta;&#x1F79;&xi;&alpha;&nu; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf; &#x1F62;&nu; &#x1F10;&nu;
+  &tau;&#x1FF7; &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F77;</span>. Euseb. p. 39. c. Ubi
+  notandum est, phrasin illam <span title="en tôi Theôi" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7;</span>, teste
+  Montefalconio (<i>Coll. Nov.</i> tom. 2. p. <span
+  class="scac">LVII</span>.) in suspicionem venisse multis Patribus, utpote
+  suppositam pro Evangelica illa <span title="pros ton Theon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;</span> [Joan. <span class="scac">I</span>,
+  1.] <span title="ouk eipôn" class="grk">&omicron;&#x1F50;&kappa;
+  &epsilon;&#x1F30;&pi;&#x1F7C;&nu;</span>, observat Eusebius, p. 121, b.
+  <span title="en tôi Theôi, hina mę katabalęi epi tęn anthrôpinęn homoiotęta, hôs en hupokeimenôi sumbebękos" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7;, &#x1F35;&nu;&alpha;
+  &mu;&#x1F74; &kappa;&alpha;&tau;&alpha;&beta;&#x1F71;&lambda;&#x1FC3;
+  &#x1F10;&pi;&#x1F76; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&#x1F77;&nu;&eta;&nu;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&iota;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&alpha;,
+  &#x1F61;&sigmaf; &#x1F10;&nu;
+  &#x1F51;&pi;&omicron;&kappa;&epsilon;&iota;&mu;&#x1F73;&nu;&#x1FF3;
+  &sigma;&upsilon;&mu;&beta;&epsilon;&beta;&eta;&kappa;&#x1F79;&sigmaf;</span>.</p>
+
+  <p>Haud aliter Basilius, <span title="ouk eipen, en tôi Theôi en ho logos, alla pros ton Theon, k. t. l." class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&kappa; &epsilon;&#x1F36;&pi;&epsilon;&nu;,
+  &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7; &#x1F14;&nu; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F00;&lambda;&lambda;&#x1F70; &pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;, &kappa;. &tau;.
+  &lambda;.</span> <i>Hom.</i> <span class="scac">XVI</span>, 4. p.
+  137.</p>
+
+  <p>(6) Unitatem in Trinitatem esse productam seu dilatatam, rursus autem
+  Trinitatem in Unitatem esse collapsuram.</p>
+
+  <p>Dicit Marcellus, <span title="ei toinun ho logos phainoito ex autou tou patros exelthôn, ... to de pneuma to hagion para tou patros ekporeueti ... ou saphôs kai phanerôs entautha aporrhętôi logôi hę monas phainetai platunomenę men eis triada, diaireisthai de mędamôs hupomenousa" class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F30; &tau;&omicron;&#x1F77;&nu;&upsilon;&nu; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;
+  &phi;&alpha;&#x1F77;&nu;&omicron;&iota;&tau;&omicron; &#x1F10;&xi;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1FE6; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F10;&xi;&epsilon;&lambda;&theta;&#x1F7C;&nu;, ... &tau;&#x1F78;
+  &delta;&#x1F72; &pi;&nu;&epsilon;&#x1FE6;&mu;&alpha; &tau;&omicron;
+  &#x1F05;&gamma;&iota;&omicron;&nu; &pi;&alpha;&rho;&#x1F70;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &pi;&#x1F71;&tau;&rho;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F10;&kappa;&pi;&omicron;&rho;&epsilon;&#x1F7B;&epsilon;&tau;&iota;
+  ... &omicron;&#x1F50; &sigma;&alpha;&phi;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &phi;&alpha;&nu;&epsilon;&rho;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &#x1F10;&nu;&tau;&alpha;&#x1FE6;&theta;&alpha;
+  &#x1F00;&pi;&omicron;&#x1FE4;&#x1FE5;&#x1F75;&tau;&#x1FF3;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&#x1FF3; &#x1F21;
+  &mu;&omicron;&nu;&#x1F70;&sigmaf;
+  &phi;&alpha;&#x1F77;&nu;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;
+  &pi;&lambda;&alpha;&tau;&upsilon;&nu;&omicron;&mu;&#x1F73;&nu;&eta;
+  &mu;&#x1F72;&nu; &epsilon;&#x1F30;&sigmaf;
+  &tau;&rho;&iota;&#x1F71;&delta;&alpha;,
+  &delta;&iota;&alpha;&iota;&rho;&epsilon;&#x1FD6;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &delta;&#x1F72; &mu;&eta;&delta;&alpha;&mu;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &#x1F51;&pi;&omicron;&mu;&#x1F73;&nu;&omicron;&upsilon;&sigma;&alpha;</span>;
+  <!-- Page 15 --><span class="pagenum"><a
+  name="page15"></a>{15}</span>Euseb. p. 168. a. b. Etiam pp. 108, b. c.
+  114, b.</p>
+
+  <p>Apud Theodoretum quoque Marcellum tenuisse legimus: <span
+  title="Ektasin tina tęs tou patros theotętos ... meta de tęn sumpasan oikonomian palin anaspasthęnai kai sustalęnai pros ton Theon, ex houper exetathę. to de panagion pneuma parektasin tęs ektaseôs, kai tautęn tois apostolois paraschethęnai" class="grk"
+  >&#x1F1C;&kappa;&tau;&alpha;&sigma;&iota;&nu; &tau;&iota;&nu;&alpha;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf; ...
+  &mu;&epsilon;&tau;&#x1F70; &delta;&epsilon; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &sigma;&#x1F7B;&mu;&pi;&alpha;&sigma;&alpha;&nu;
+  &omicron;&#x1F30;&kappa;&omicron;&nu;&omicron;&mu;&#x1F77;&alpha;&nu;
+  &pi;&#x1F71;&lambda;&iota;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&alpha;&sigma;&pi;&alpha;&sigma;&theta;&#x1FC6;&nu;&alpha;&iota;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &sigma;&upsilon;&sigma;&tau;&alpha;&lambda;&#x1FC6;&nu;&alpha;&iota;
+  &pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf; &tau;&#x1F78;&nu; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;,
+  &#x1F10;&xi; &omicron;&#x1F57;&pi;&epsilon;&rho;
+  &#x1F10;&xi;&epsilon;&tau;&#x1F71;&theta;&eta;. &tau;&#x1F78;
+  &delta;&#x1F72; &pi;&alpha;&nu;&#x1F71;&gamma;&iota;&omicron;&nu;
+  &pi;&nu;&epsilon;&#x1FE6;&mu;&alpha;
+  &pi;&alpha;&rho;&#x1F73;&kappa;&tau;&alpha;&sigma;&iota;&nu;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F10;&kappa;&tau;&#x1F71;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&alpha;&#x1F7B;&tau;&eta;&nu;
+  &tau;&omicron;&#x1FD6;&sigmaf;
+  &alpha;&pi;&omicron;&sigma;&tau;&#x1F79;&lambda;&omicron;&iota;&sigmaf;
+  &pi;&alpha;&rho;&alpha;&sigma;&chi;&epsilon;&theta;&#x1FC6;&nu;&alpha;&iota;</span>.
+  <i>Haer.</i> <span class="scac">II</span>, 10. Nestorius quoque Photinum
+  citat dicentem: «Vides quia Deum Verbum aliquando Deum, aliquando Verbum
+  appellat, tanquam extensum atque collectum.» Mercat. t. 2. p. 87.</p>
+
+  <p>(7) Dilatationem hanc sive <span title="platusmon" class="grk"
+  >&pi;&lambda;&alpha;&tau;&upsilon;&sigma;&mu;&#x1F78;&nu;</span>
+  consistere in actione sive <span title="energeiai tou monados" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &mu;&omicron;&nu;&#x1F71;&delta;&omicron;&sigmaf;</span>.</p>
+
+  <p>Verbum docet Marcellus, <span title="energeiai monęi, dia tęn sarka, kechôręsthai tou patros" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3;
+  &mu;&omicron;&nu;&#x1FC3;, &delta;&iota;&#x1F70; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&kappa;&alpha;,
+  &kappa;&epsilon;&chi;&omega;&rho;&#x1FC6;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;</span>.
+  Euseb. p. 51. a.</p>
+
+  <p>Quapropter argumentatur Eusebius, <span title="ton monada, [ôs] phęsi Markellos, energeiai platunesthai, epi men sômatôn chôran echei, epi de tęs asômatou ousias ouk eti. oude gar en tôi energein platunetai, oud' en tôi mę energein sustelletai" class="grk"
+  >&tau;&#x1F78;&nu; &mu;&omicron;&nu;&#x1F71;&delta;&alpha;,
+  [&omega;&sigma;] &phi;&eta;&sigma;&#x1F76;
+  &Mu;&#x1F71;&rho;&kappa;&epsilon;&lambda;&lambda;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3;
+  &pi;&lambda;&alpha;&tau;&#x1F7B;&nu;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;,
+  &#x1F10;&pi;&#x1F76; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &sigma;&omega;&mu;&#x1F71;&tau;&omega;&nu; &chi;&#x1F7D;&rho;&alpha;&nu;
+  &#x1F14;&chi;&epsilon;&iota;, &#x1F10;&pi;&#x1F76; &delta;&#x1F72;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F00;&sigma;&omega;&mu;&#x1F71;&tau;&omicron;&upsilon;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf; &omicron;&#x1F50;&kappa;
+  &#x1F14;&tau;&iota;. &omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72;
+  &gamma;&#x1F70;&rho; &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7;
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1FD6;&nu;
+  &pi;&lambda;&alpha;&tau;&#x1F7B;&nu;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;,
+  &omicron;&#x1F50;&delta;' &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &mu;&#x1F74;
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1FD6;&nu;
+  &sigma;&upsilon;&sigma;&tau;&#x1F73;&lambda;&lambda;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;</span>.
+  p. 108. b. c.</p>
+
+  <p>Adeatur quoque ad sextum et septimum anathema Concilii Sirmiensis
+  primi, in quibus Marcellum et Photinum feriri ex quinto Macrostichi
+  facillime concluditur.</p>
+
+  <p>(8) Tum primum Verbum fuisse in <span title="energeiai" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3;</span>, cum
+  mundum crearet:</p>
+
+  <p><span title="Oudenos ontos proteron" class="grk"
+  >&Omicron;&#x1F50;&delta;&epsilon;&nu;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F44;&nu;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&#x1F79;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu;</span>, docet
+  Marcellus, <span title="ę Theou monou, pantôn de dia tou logou gignesthai mellontôn, proęlthen ho logos drastikęi energeiai" class="grk"
+  >&#x1F22; &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;
+  &mu;&#x1F79;&nu;&omicron;&upsilon;, &pi;&#x1F71;&nu;&tau;&omega;&nu;
+  &delta;&#x1F72; &delta;&iota;&#x1F70; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;
+  &gamma;&#x1F77;&gamma;&nu;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &mu;&epsilon;&lambda;&lambda;&#x1F79;&nu;&tau;&omega;&nu;,
+  &pi;&rho;&omicron;&#x1FC6;&lambda;&theta;&epsilon;&nu; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;
+  &delta;&rho;&alpha;&sigma;&tau;&iota;&kappa;&#x1FC7;
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3;</span>. Euseb.
+  p. 41. d. Et continuo, <span title="pro tou ton kosmon einai en ho logos en tôi patri. hote de ho Theos pantokratôr panta ta en ouranois kai epi gęs proutheto poięsai, energeias ę tou kosmou genesis ede'ito drastikęs, kai dia touto ... ho logos proelthôn egineto tou kosmon poiętęs." class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F78; &tau;&omicron;&#x1FE6; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &kappa;&#x1F79;&sigma;&mu;&omicron;&nu;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota; &#x1F14;&nu; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf; &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F77;. &#x1F45;&tau;&epsilon; &delta;&#x1F72;
+  &#x1F41; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;
+  &pi;&alpha;&nu;&tau;&omicron;&kappa;&rho;&#x1F71;&tau;&omega;&rho;
+  &pi;&#x1F71;&nu;&tau;&alpha; &tau;&#x1F70; &#x1F10;&nu;
+  &omicron;&#x1F50;&rho;&#x1F71;&nu;&omicron;&iota;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F10;&pi;&#x1F76; &gamma;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&omicron;&#x1F7B;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;
+  &pi;&omicron;&iota;&#x1FC6;&sigma;&alpha;&iota;,
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &#x1F20; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &kappa;&#x1F79;&sigma;&mu;&omicron;&upsilon;
+  &gamma;&#x1F73;&nu;&epsilon;&sigma;&iota;&sigmaf;
+  &#x1F10;&delta;&epsilon;&#x3CA;&tau;&omicron;
+  &delta;&rho;&alpha;&sigma;&tau;&iota;&kappa;&#x1FC6;&sigmaf;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &delta;&iota;&#x1F70;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;&tau;&omicron; ... &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&omicron;&epsilon;&lambda;&theta;&#x1F7C;&nu;
+  &#x1F10;&gamma;&#x1F77;&nu;&epsilon;&tau;&omicron; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &kappa;&#x1F79;&sigma;&mu;&omicron;&nu;
+  &pi;&omicron;&iota;&eta;&tau;&#x1F75;&sigmaf;.</span> <i>ibid.</i></p>
+
+  <p>(9) Consistere Incarnationem Verbi in dilatatione [<span
+  title="platusmôi" class="grk"
+  >&pi;&lambda;&alpha;&tau;&upsilon;&sigma;&mu;&#x1FF7;</span>] Monados,
+  vel actione [<span title="energeiai" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3;</span>] Verbi
+  in carne, seu homine Jesu Christo:</p>
+
+  <p><span title="Ei men hę tou pneumatos exetasis" class="grk"
+  >&Epsilon;&#x1F30; &mu;&#x1F72;&nu; &#x1F21; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &pi;&nu;&epsilon;&#x1F7B;&mu;&alpha;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F10;&xi;&#x1F73;&tau;&alpha;&sigma;&iota;&sigmaf;</span>, inquit
+  Marcellus, <span title="gignoito monę, hen kai tauton eikotôs einai tôi Theôi phainoito. ei de hę kata sarka prosthękę epi tou Sôtęros exetazoito, energeiai hę theotęs monę platunesthai dokei" class="grk"
+  >&gamma;&#x1F77;&gamma;&nu;&omicron;&iota;&tau;&omicron;
+  &mu;&#x1F79;&nu;&eta;, &#x1F15;&nu; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &tau;&alpha;&upsilon;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F79;&tau;&omega;&sigmaf;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota; &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7;
+  &phi;&alpha;&#x1F77;&nu;&omicron;&iota;&tau;&omicron;. &epsilon;&#x1F30;
+  &delta;&#x1F72; &#x1F21; &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&kappa;&alpha;
+  &pi;&rho;&omicron;&sigma;&theta;&#x1F75;&kappa;&eta; &#x1F10;&pi;&#x1F76;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &Sigma;&omega;&tau;&#x1FC6;&rho;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F10;&xi;&epsilon;&tau;&#x1F71;&zeta;&omicron;&iota;&tau;&omicron;,
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3; &#x1F21;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&sigmaf; &mu;&#x1F79;&nu;&eta;
+  &pi;&lambda;&alpha;&tau;&#x1F7B;&nu;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &delta;&omicron;&kappa;&epsilon;&#x1FD6;</span>. <!-- Page 16 --><span
+  class="pagenum"><a name="page16"></a>{16}</span>Euseb. p. 36, a.</p>
+
+  <p>Neque aliter apud Theodoretum: <span title="ektasin tina tęs tou patros theotętos ephęsen eis ton Christon elęluthenai" class="grk"
+  >&#x1F14;&kappa;&tau;&alpha;&sigma;&iota;&nu; &tau;&iota;&nu;&#x1F70;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F14;&phi;&eta;&sigma;&epsilon;&nu; &epsilon;&#x1F30;&sigmaf;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &Chi;&rho;&iota;&sigma;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F10;&lambda;&eta;&lambda;&upsilon;&theta;&#x1F73;&nu;&alpha;&iota;</span>.
+  <i>Haer.</i> <span class="scac">II</span>, 10.</p>
+
+  <p>(10) Cum Verbum esset in actione, <span title="en energeiai" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3;</span>, seu
+  fieret <span title="prophorikos" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&phi;&omicron;&rho;&iota;&kappa;&#x1F78;&sigmaf;</span>,
+  seu procederet, ut opus quoddam navaret, hoc absoluto rediturum esse in
+  illum in quo prius esset statum: <span title="Ton en tôi Theôi logon" class="grk"
+  >&Tau;&#x1F78;&nu; &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;</span>, narrat Eusebius, <span
+  title="pote men endon einai en tôi Theôi ephaske, pote de pro'ienai tou Theou, kai allote palin anadrameisthai eis ton Theon, kai esesthai en autôi hôs kai proteron en" class="grk"
+  >&pi;&omicron;&tau;&#x1F72; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &#x1F14;&nu;&delta;&omicron;&nu; &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;
+  &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7;
+  &#x1F14;&phi;&alpha;&sigma;&kappa;&epsilon;, &pi;&omicron;&tau;&#x1F72;
+  &delta;&#x1F72; &pi;&rho;&omicron;&#x3CA;&epsilon;&nu;&alpha;&iota;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron;&tau;&epsilon;
+  &pi;&#x1F71;&lambda;&iota;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&alpha;&delta;&rho;&alpha;&mu;&epsilon;&#x1FD6;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigmaf; &tau;&#x1F78;&nu; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F14;&sigma;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota; &#x1F10;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7; &#x1F61;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &pi;&rho;&#x1F79;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu; &#x1F14;&nu;</span>. p.
+  112, c. Vel ut ipsis Marcelli verbis utar, <span title="heis Theos, kai ho toutou logos Theos proęlthe men tou patros, hina panta di' autou genętai. meta de ton kairon tęs kriseôs kai tęn tôn hapantôn diorthôsin kai ton aphanismon tęs antikeimenęs hapasęs energeias, tote autos hupotagęsetai tôi hupotaxanti autôi ta panta Theôi kai patri, hina houtos ęi en Theôi ho logos, hôsper kai proteron en pro tou ton kosmon einai" class="grk"
+  >&#x1F11;&#x1FD6;&sigmaf; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F41;
+  &tau;&omicron;&#x1F7B;&tau;&omicron;&upsilon;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&omicron;&#x1FC6;&lambda;&theta;&epsilon; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;,
+  &#x1F35;&nu;&alpha; &pi;&#x1F71;&nu;&tau;&alpha; &delta;&iota;'
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &gamma;&#x1F73;&nu;&eta;&tau;&alpha;&iota;. &mu;&epsilon;&tau;&#x1F71;
+  &delta;&#x1F72; &tau;&#x1F78;&nu; &kappa;&alpha;&iota;&rho;&#x1F78;&nu;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf; &kappa;&rho;&#x1F77;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1F74;&nu; &tau;&#x1FF6;&nu;
+  &#x1F01;&pi;&#x1F71;&nu;&tau;&omega;&nu;
+  &delta;&iota;&#x1F79;&rho;&theta;&omega;&sigma;&iota;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F00;&phi;&alpha;&nu;&iota;&sigma;&mu;&#x1F78;&nu;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F00;&nu;&tau;&iota;&kappa;&epsilon;&iota;&mu;&#x1F73;&nu;&eta;&sigmaf;
+  &#x1F01;&pi;&#x1F71;&sigma;&eta;&sigmaf;
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;,
+  &tau;&#x1F79;&tau;&epsilon; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F51;&pi;&omicron;&tau;&alpha;&gamma;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;
+  &tau;&#x1FF7;
+  &#x1F51;&pi;&omicron;&tau;&#x1F71;&xi;&alpha;&nu;&tau;&iota;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7; &tau;&#x1F70; &pi;&#x1F71;&nu;&tau;&alpha;
+  &Theta;&epsilon;&#x1FF7; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F76;, &#x1F35;&nu;&alpha;
+  &#x1F45;&upsilon;&tau;&omicron;&sigmaf; &#x1F96; &#x1F10;&nu;
+  &Theta;&epsilon;&#x1FF7; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F65;&sigma;&pi;&epsilon;&rho; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &pi;&rho;&#x1F79;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu; &#x1F14;&nu;
+  &pi;&rho;&#x1F78; &tau;&omicron;&#x1FE6; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &kappa;&#x1F79;&sigma;&mu;&omicron;&nu;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;</span>. Euseb. p. 41. c. d.</p>
+
+  <p>Quod corroborat Basilius quoque in epistola sua ad Athanasium missa,
+  cum Marcellum testificatur docuisse, <span title="logon eiręsthai ton monogenę, kata chreian kai epi kairou proselthonta, palin de eis ton hothen exęlthen epanastrepsanta, oute pro tęs exodou einai, oute meta tęn epanodon huphestanai" class="grk"
+  >&lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;
+  &epsilon;&#x1F30;&rho;&#x1FC6;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &mu;&omicron;&nu;&omicron;&gamma;&epsilon;&nu;&#x1FC6;,
+  &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70; &chi;&rho;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F10;&pi;&#x1F76;
+  &kappa;&alpha;&iota;&rho;&omicron;&#x1FE6;
+  &pi;&rho;&omicron;&sigma;&epsilon;&lambda;&theta;&#x1F79;&nu;&tau;&alpha;,
+  &pi;&#x1F71;&lambda;&iota;&nu; &delta;&#x1F72; &epsilon;&#x1FD6;&sigmaf;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &#x1F45;&theta;&epsilon;&nu;
+  &#x1F10;&xi;&#x1FC6;&lambda;&theta;&epsilon;&nu;
+  &#x1F10;&pi;&alpha;&nu;&alpha;&sigma;&tau;&rho;&#x1F73;&psi;&alpha;&nu;&tau;&alpha;,
+  &omicron;&#x1F54;&tau;&epsilon; &pi;&rho;&#x1F78; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F10;&xi;&#x1F79;&delta;&omicron;&upsilon;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;, &omicron;&#x1F54;&tau;&epsilon;
+  &mu;&epsilon;&tau;&#x1F70; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &#x1F10;&pi;&#x1F71;&nu;&omicron;&delta;&omicron;&nu;
+  &#x1F51;&phi;&epsilon;&sigma;&tau;&#x1FB6;&nu;&alpha;&iota;</span>.
+  <i>Ep.</i> 52.</p>
+
+  <p>(11) Non Verbum sed Jesum esse Dei Filium. Quod quidem, involutum
+  licet in iis quae jam citata sunt, tamen, cum tam amplum impleat spatium
+  in quarta contra Arianos, Marcello autem et Photino a variis scriptoribus
+  attributum, hic in pleniore lumine debet collocari.</p>
+
+  <p><span title="Hieros apostolos te kai mathętęs tou Kuriou Iôannęs" class="grk"
+  >&#x1F39;&epsilon;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F00;&pi;&omicron;&sigma;&tau;&omicron;&lambda;&#x1F79;&sigmaf;
+  &tau;&epsilon; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &mu;&alpha;&theta;&eta;&tau;&#x1F74;&sigmaf; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &Kappa;&upsilon;&rho;&#x1F77;&omicron;&upsilon;
+  &Iota;&omega;&#x1F71;&nu;&nu;&eta;&sigmaf;</span>, dicit Marcellus apud
+  Eusebium, <span title="tęs a'idiotętos autou mnęmoneuôn, alęthęs egigneto tou logou martus, En archęi ęin ho logos, legôn, kai.... ouden gennęseôs entautha mnęmoneuôn tou logou" class="grk"
+  >&tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F00;&#x3CA;&delta;&iota;&omicron;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &mu;&nu;&eta;&mu;&omicron;&nu;&epsilon;&#x1F7B;&omega;&nu;,
+  &#x1F00;&lambda;&eta;&theta;&#x1F74;&sigmaf;
+  &#x1F10;&gamma;&#x1F77;&gamma;&nu;&epsilon;&tau;&omicron;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;
+  &mu;&#x1F71;&rho;&tau;&upsilon;&sigmaf;, &#x1F1C;&nu;
+  &#x1F00;&rho;&chi;&#x1FC7; &#x1F96;&nu; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;,
+  &lambda;&#x1F73;&gamma;&omega;&nu;, &kappa;&alpha;&#x1F76;....
+  &omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72;&nu;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&nu;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;
+  &#x1F10;&nu;&tau;&alpha;&#x1FE6;&theta;&alpha;
+  &mu;&nu;&eta;&mu;&omicron;&nu;&epsilon;&#x1F7B;&omega;&nu;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;</span>.
+  Euseb. p. 37. b. vid. etiam p. 27 <i>fin.</i> Atque iterum, <span
+  title="ouk huion Theou heauton onomazei, all' hina dia tęs toiautęs homologias" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&kappa; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;
+  &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;
+  &#x1F11;&alpha;&upsilon;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F40;&nu;&omicron;&mu;&#x1F71;&zeta;&epsilon;&iota;,
+  &#x1F00;&lambda;&lambda;' &#x1F35;&nu;&alpha; &delta;&iota;&#x1F70;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &tau;&omicron;&iota;&alpha;&#x1F7B;&tau;&eta;&sigmaf;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&lambda;&omicron;&gamma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span>
+  [f. <span title="onomasias" class="grk"
+  >&#x1F40;&nu;&omicron;&mu;&alpha;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span> R.
+  S. C.] <span title="thesei ton anthrôpon, dia tęn pros auton koinônian, huion Theou genesthai paraskeuasęi" class="grk"
+  >&theta;&#x1F73;&sigma;&epsilon;&iota; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&nu;, &delta;&iota;&#x1F70;
+  &tau;&#x1F74;&nu; &pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &kappa;&omicron;&iota;&nu;&omega;&nu;&#x1F77;&alpha;&nu;,
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&#x1F73;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &pi;&alpha;&rho;&alpha;&sigma;&kappa;&epsilon;&upsilon;&#x1F71;&sigma;&#x1FC3;</span>,
+  [i. e. <span title="Thesei huion theou" class="grk"
+  >&Theta;&#x1F73;&sigma;&epsilon;&iota; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;
+  &theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;</span>] <!-- Page 17 --><span
+  class="pagenum"><a name="page17"></a>{17}</span>p. 42. a. Iterum <span
+  title="houtos estin ho agapętos, ho tôi logôi henôtheis anthrôpos" class="grk"
+  >&#x1F41;&#x1F50;&tau;&omicron;&sigmaf; &#x1F10;&sigma;&tau;&iota;&nu;
+  &#x1F41; &#x1F00;&gamma;&alpha;&pi;&eta;&tau;&#x1F78;&sigmaf;, &#x1F41;
+  &tau;&#x1FF7; &lambda;&omicron;&gamma;&#x1FF3;
+  &#x1F11;&nu;&omega;&theta;&epsilon;&#x1F76;&sigmaf;
+  &#x1F02;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&sigmaf;</span>. p. 49,
+  a.</p>
+
+  <p>Apud Epiphanium autem Photinus, <span title="ho logos en tôi patri, phęsin, en, all' ouk en huios." class="grk"
+  >&#x1F41; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf; &#x1F10;&nu;
+  &tau;&#x1FF7; &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F77;, &phi;&eta;&sigma;&iota;&nu;,
+  &#x1F14;&nu;, &#x1F00;&lambda;&lambda;' &omicron;&#x1F50;&kappa;
+  &#x1F14;&nu; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;.</span> <i>Haer.</i> p.
+  830, b. vid. etiam p. 831.</p>
+
+  <p>Eugenius porro, in expurgatione sua, <span title="ou gar allon ton huion kai allon ton logon phronoumen, hôs tines hęmas diebalon" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50; &gamma;&#x1F70;&rho;
+  &#x1F00;&lambda;&lambda;&omicron;&nu; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron;&nu; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;
+  &phi;&rho;&omicron;&nu;&omicron;&#x1FE6;&mu;&epsilon;&nu;,
+  &#x1F65;&sigmaf; &tau;&iota;&nu;&epsilon;&sigmaf;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FB6;&sigmaf;
+  &delta;&iota;&#x1F73;&beta;&alpha;&lambda;&omicron;&nu;</span>.
+  Anathematizat autem insaniam Photini et sectatorum ejus, <span
+  title="hoti mę phronousi ton huion tou Theou auton einai ton logon, alla diairousin alogôs kai archęn tôi huiôi didousin apo tęs ek Marias kata sarka geneseôs" class="grk"
+  >&#x1F45;&tau;&iota; &mu;&#x1F74;
+  &phi;&rho;&omicron;&nu;&omicron;&#x1FE6;&sigma;&iota; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;, &#x1F00;&lambda;&lambda;&#x1F70;
+  &delta;&iota;&alpha;&iota;&rho;&omicron;&#x1FE6;&sigma;&iota;&nu;
+  &#x1F00;&lambda;&#x1F79;&gamma;&omega;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F00;&rho;&chi;&#x1F74;&nu; &tau;&#x1FF7; &upsilon;&#x1F31;&#x1FF7;
+  &delta;&iota;&delta;&omicron;&#x1FE6;&sigma;&iota;&nu;
+  &#x1F00;&pi;&#x1F78; &tau;&#x1FC6;&sigmaf; &#x1F10;&kappa;
+  &Mu;&alpha;&rho;&#x1F77;&alpha;&sigmaf; &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&kappa;&alpha;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&#x1F73;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>.
+  <i>Coll. Nov.</i> t. 2. p. 3, d.</p>
+
+  <p>Nestorius quoque: «Cogitur Photinus Verbum dicere, non autem Verbum
+  hoc Filium confitetur.» Mercat. t. 2. p. 87. Vid. etiam Garner Mercat. t.
+  2. p. 314 init.</p>
+
+  <p>Accedit quod Marcellus ipse, in apologia sua coram Julio Summo
+  Pontifice habita, praecipue insistit in eo fidei articulo confitendo, qui
+  in his locis periclitatur: e. c. <span title="monogenęs huios logos" class="grk"
+  >&mu;&omicron;&nu;&omicron;&gamma;&epsilon;&nu;&#x1F74;&sigmaf;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;</span>, «cujus regni, ut
+  testatur Apostolus, non erit finis, Verbum»; de quo Lucas testatur,
+  «sicut tradiderunt nobis <span title="hoi aparchęs apoptai kai hupęretai genomenoi tou logou;» ton huion, toutesti ton logon tou pantokratoros Theou. he dunamis patros ho huios." class="grk"
+  >&omicron;&#x1F31; &#x1F00;&pi;&alpha;&rho;&chi;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F00;&pi;&#x1F79;&pi;&tau;&alpha;&iota; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F51;&pi;&eta;&rho;&#x1F73;&tau;&alpha;&iota;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&#x1F79;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&iota;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;&#x387;»
+  &tau;&#x1F78;&nu; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;,
+  &tau;&omicron;&upsilon;&tau;&#x1F73;&sigma;&tau;&iota; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &pi;&alpha;&nu;&tau;&omicron;&kappa;&rho;&alpha;&tau;&#x1F79;&rho;&omicron;&sigmaf;
+  &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;. &#x1F11;
+  &delta;&#x1F7B;&nu;&alpha;&mu;&iota;&sigmaf;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf; &#x1F41;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;.</span>» Epiph. <i>Haer.</i> pp. 835,
+  6.</p>
+
+  <p>(12) Non Verbum, sed Jesum, esse Christum, Primogenitum, Dei Imaginem,
+  Regem.</p>
+
+  <p><span title="Eitis ton huion" class="grk"
+  >&Epsilon;&#x1F34;&tau;&iota;&sigmaf; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;</span>, dicit Eusebius, <span title="hôi panta paredôken ho patęr, logon horizoito monon, homoion tôi en anthrôpois, eita sarka phesin aneilęphenai, kai tote huion Theou gegonenai, kai Ięsoun Christon chręmatisai, basilea te anagoreuesthai, eikona te tou Theou tou aoratou, kai prôtotokon pasęs ktiseôs, mę onta proteron, tote apodedeichthai, tis an leipoito toutôi dussebeias huperbolę" class="grk"
+  >&#x1FA7; &pi;&#x1F71;&nu;&tau;&alpha;
+  &pi;&alpha;&rho;&#x1F73;&delta;&omega;&kappa;&epsilon;&nu; &#x1F41;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F74;&rho;, &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;
+  &#x1F41;&rho;&#x1F77;&zeta;&omicron;&iota;&tau;&omicron;
+  &mu;&#x1F79;&nu;&omicron;&nu;, &#x1F45;&mu;&omicron;&iota;&omicron;&nu;
+  &tau;&#x1FF7; &#x1F10;&nu;
+  &alpha;&nu;&theta;&rho;&#x1F7D;&pi;&omicron;&iota;&sigmaf;,
+  &epsilon;&#x1F36;&tau;&alpha; &sigma;&#x1F71;&rho;&kappa;&alpha;
+  &phi;&epsilon;&sigma;&#x1F76;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&epsilon;&iota;&lambda;&eta;&phi;&#x1F73;&nu;&alpha;&iota;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1F79;&tau;&epsilon;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;
+  &gamma;&epsilon;&gamma;&omicron;&nu;&#x1F73;&nu;&alpha;&iota;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F38;&eta;&sigma;&omicron;&#x1FE6;&nu;
+  &Chi;&rho;&iota;&sigma;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &chi;&rho;&eta;&mu;&alpha;&tau;&#x1F77;&sigma;&alpha;&iota;,
+  &beta;&alpha;&sigma;&iota;&lambda;&#x1F73;&alpha; &tau;&epsilon;
+  &#x1F00;&nu;&alpha;&gamma;&omicron;&rho;&epsilon;&#x1F7B;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;,
+  &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F79;&nu;&alpha; &tau;&epsilon;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &#x1F00;&omicron;&rho;&#x1F71;&tau;&omicron;&upsilon;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &pi;&rho;&omega;&tau;&#x1F79;&tau;&omicron;&kappa;&omicron;&nu;
+  &pi;&#x1F71;&sigma;&eta;&sigmaf;
+  &kappa;&tau;&#x1F77;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;, &mu;&#x1F74;
+  &#x1F44;&nu;&tau;&alpha;
+  &pi;&rho;&#x1F79;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu;,
+  &tau;&#x1F79;&tau;&epsilon;
+  &#x1F00;&pi;&omicron;&delta;&epsilon;&delta;&epsilon;&#x1FD6;&chi;&theta;&alpha;&iota;,
+  &tau;&#x1F77;&sigmaf; &#x1F02;&nu;
+  &lambda;&epsilon;&#x1F77;&pi;&omicron;&iota;&tau;&omicron;
+  &tau;&omicron;&upsilon;&tau;&#x1FF7;
+  &delta;&upsilon;&sigma;&sigma;&epsilon;&beta;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &#x1F51;&pi;&epsilon;&rho;&beta;&omicron;&lambda;&#x1F75;</span>; p. 6,
+  b. d. Locus hic, quem, omissis quibusdam, coarctavimus, omnia illa quae
+  Marcello assignantur enumerat. Vid. quoque etiam pp. 49, 50. vel, ut
+  ipsis Marcelli verbis utamur de Primogenito, <span title="ou toinun houtos ho hagiôtatos logos, pro tęs enanthrôpęseôs prôtotokos hapasęs ktiseôs onomasto, pôs gar dunaton ton aei onta prôtotokon einai tinos; alla ton prôton kainon anthrôpon, eis hon ta panta anakephalaiôsasthai eboulęthę ho Theos, touton hai theiai graphai prôtotokon onomazousi" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50; &tau;&omicron;&#x1F77;&nu;&upsilon;&nu;
+  &omicron;&#x1F57;&tau;&omicron;&sigmaf; &#x1F41;
+  &#x1F01;&gamma;&iota;&#x1F7D;&tau;&alpha;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;, &pi;&rho;&#x1F78;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F10;&nu;&alpha;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&omega;&tau;&#x1F79;&tau;&omicron;&kappa;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F01;&pi;&#x1F71;&sigma;&eta;&sigmaf;
+  &kappa;&tau;&#x1F77;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;
+  &#x1F40;&nu;&#x1F79;&mu;&alpha;&sigma;&tau;&omicron;,
+  &pi;&#x1FF6;&sigmaf; &gamma;&#x1F70;&rho;
+  &delta;&#x1F7B;&nu;&alpha;&tau;&omicron;&nu; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F00;&epsilon;&#x1F76; &#x1F44;&nu;&tau;&alpha;
+  &pi;&rho;&omega;&tau;&#x1F79;&tau;&omicron;&kappa;&omicron;&nu;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;
+  &tau;&iota;&nu;&omicron;&sigmaf;&#x387; &#x1F00;&lambda;&lambda;&#x1F70;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &pi;&rho;&#x1FF6;&tau;&omicron;&nu;
+  &kappa;&alpha;&iota;&nu;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F02;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&nu;,
+  &epsilon;&#x1F30;&sigmaf; &#x1F45;&nu; &tau;&#x1F70;
+  &pi;&#x1F71;&nu;&tau;&alpha;
+  &#x1F00;&nu;&alpha;&kappa;&epsilon;&phi;&alpha;&lambda;&alpha;&iota;&#x1F7D;&sigma;&alpha;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &#x1F10;&beta;&omicron;&upsilon;&lambda;&#x1F75;&theta;&eta; &#x1F41;
+  &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;,
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;&tau;&omicron;&nu; &alpha;&#x1F31;
+  &theta;&epsilon;&#x1FD6;&alpha;&iota;
+  &gamma;&rho;&alpha;&phi;&alpha;&#x1F76;
+  &pi;&rho;&omega;&tau;&#x1F79;&tau;&omicron;&kappa;&omicron;&nu;
+  &#x1F40;&nu;&omicron;&mu;&#x1F71;&zeta;&omicron;&upsilon;&sigma;&iota;</span>.
+  <!-- Page 18 --><span class="pagenum"><a
+  name="page18"></a>{18}</span>Euseb. p. 44, b. c. De Imagine autem, <span
+  title="pôs oun eikona tou aoraton Theou ton tou Theou logon Asterios einai gegraphe? hai gar eikones toutôn, hôn eisin eikones, kai apontôn, deiktikai eisin. pôs eikôn tou aoratou Theou ho logos, kai autos aoratos ôn? ... dęlon, hopęnika tęn kat' eikona tou Theou genomenęn aneilęphe sarka, eikôn alęthôs, tou aoratou theou gegone" class="grk"
+  >&pi;&#x1FF6;&sigmaf; &omicron;&#x1F56;&nu;
+  &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F79;&nu;&alpha; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &#x1F00;&omicron;&rho;&#x1F71;&tau;&omicron;&nu;
+  &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;
+  &#x1F08;&sigma;&tau;&#x1F73;&rho;&iota;&omicron;&sigmaf;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;
+  &gamma;&#x1F73;&gamma;&rho;&alpha;&phi;&epsilon;&#x37E; &alpha;&#x1F31;
+  &gamma;&#x1F70;&rho;
+  &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F79;&nu;&epsilon;&sigmaf;
+  &tau;&omicron;&#x1F7B;&tau;&omega;&nu;, &#x1F67;&nu;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigma;&#x1F76;&nu;
+  &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F79;&nu;&epsilon;&sigmaf;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F00;&pi;&#x1F79;&nu;&tau;&omega;&nu;,
+  &delta;&epsilon;&iota;&kappa;&tau;&iota;&kappa;&alpha;&#x1F77;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigma;&iota;&nu;. &pi;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F7C;&nu; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &#x1F00;&omicron;&rho;&#x1F71;&tau;&omicron;&upsilon;
+  &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;, &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F00;&#x1F79;&rho;&alpha;&tau;&omicron;&sigmaf; &#x1F64;&nu;&#x37E;
+  ... &delta;&#x1F75;&lambda;&omicron;&nu;,
+  &#x1F41;&pi;&eta;&nu;&#x1F77;&kappa;&alpha; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &kappa;&alpha;&tau;' &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F79;&nu;&alpha;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&omicron;&mu;&#x1F73;&nu;&eta;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&epsilon;&#x1F77;&lambda;&eta;&phi;&epsilon;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&kappa;&alpha;, &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F7C;&nu;
+  &#x1F00;&lambda;&eta;&theta;&#x1FF6;&sigmaf;, &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &#x1F00;&omicron;&rho;&#x1F71;&tau;&omicron;&upsilon;
+  &theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;
+  &gamma;&#x1F73;&gamma;&omicron;&nu;&epsilon;</span> p. 47, a-d Vid. etiam
+  p. 142, b.</p>
+
+  <p>Idem fert testimonium Epiphanius de Photino: <span title="phaskei houtos ap' archęs ton Christon mę einai, apo de Marias" class="grk"
+  >&phi;&#x1F71;&sigma;&kappa;&epsilon;&iota;
+  &omicron;&#x1F57;&tau;&omicron;&sigmaf; &#x1F00;&pi;'
+  &#x1F00;&rho;&chi;&#x1FC6;&sigmaf; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &Chi;&rho;&iota;&sigma;&tau;&#x1F78;&nu; &mu;&#x1F74;
+  &epsilon;&#x1F36;&nu;&alpha;&iota;, &#x1F00;&pi;&#x1F78; &delta;&#x1F72;
+  &Mu;&alpha;&rho;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span> p. 829.</p>
+
+  <p>(13) Verbum, in fine saeculi, ad Deum rediens, carnem seu humanitatem
+  esse relicturum, regno valedicturum.</p>
+
+  <p>Quo in loco, hujus haereseos summa fere et capite, ut in suo symbolo
+  indicarunt Patres Constantinopolitani, multus est Marcellus. Cum «caro
+  non prodest quidquam,» quomodo potest habere sempiternam cum Verbo
+  societatem? pp. 42, 3. Quid quod Dominus jam dixerat, «Si videritis
+  Filium hominis ascendentem ubi erat prius?» id quod videtur innuere Verbi
+  separationem illam a carne sua p. 51, c. A Propheta porro diserte dictum
+  est: «Sede a dextris meis <i>donec</i> ponam etc.» et a Paulo: «Oportet
+  illum regnare <i>donec</i> ponat etc.» p. 51, d. et a Petro: «Quem
+  oportet coelum suscipere <i>usque ad</i> tempora restitutionis omnium
+  etc.» p. 52, a. Porro in id universa oeconomia dirigitur, non ut a Verbo,
+  sed ut ab homine, hostis hominis possit subjici, coelum aperiri. p. 49,
+  c. d. <span title="oude gar autos kath' heauton ho logos archęn basileias eilęphen, all' ho apatętheis hupo tou diabolou anthrôpos, dia tęs tou logou dunameôs, basileus gegonen, hina basileus genomenos ton proteron apatęsanta nikęsęi diabolon" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72; &gamma;&#x1F70;&rho;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&sigmaf; &kappa;&alpha;&theta;'
+  &#x1F11;&alpha;&upsilon;&tau;&#x1F78;&nu; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf; &#x1F00;&rho;&chi;&#x1F74;&nu;
+  &beta;&alpha;&sigma;&iota;&lambda;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &epsilon;&#x1F34;&lambda;&eta;&phi;&epsilon;&nu;,
+  &#x1F00;&lambda;&lambda;' &#x1F41;
+  &#x1F00;&pi;&alpha;&tau;&eta;&theta;&epsilon;&#x1F76;&sigmaf;
+  &#x1F51;&pi;&#x1F78; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &delta;&iota;&alpha;&beta;&#x1F79;&lambda;&omicron;&upsilon;
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&sigmaf;,
+  &delta;&iota;&#x1F70; &tau;&#x1FC6;&sigmaf; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;
+  &delta;&upsilon;&nu;&#x1F71;&mu;&epsilon;&omega;&sigmaf;,
+  &beta;&alpha;&sigma;&iota;&lambda;&epsilon;&#x1F7A;&sigmaf;
+  &gamma;&#x1F73;&gamma;&omicron;&nu;&epsilon;&nu;, &#x1F35;&nu;&alpha;
+  &beta;&alpha;&sigma;&iota;&lambda;&epsilon;&#x1F7A;&sigmaf;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&#x1F79;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &pi;&rho;&#x1F79;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu;
+  &#x1F00;&pi;&alpha;&tau;&#x1F74;&sigma;&alpha;&nu;&tau;&alpha;
+  &nu;&iota;&kappa;&#x1F75;&sigma;&#x1FC3;
+  &delta;&iota;&#x1F71;&beta;&omicron;&lambda;&omicron;&nu;</span>. Euseb,
+  p. 52, a. Praeterea, si initium habuerit regnum illud 400 ante annos, non
+  mirum est si habeat finem p. 50, d. <span title="hôsper archęn houtô kai telos hexein" class="grk"
+  >&#x1F65;&sigma;&pi;&epsilon;&rho; &#x1F00;&rho;&chi;&#x1F74;&nu;
+  &#x1F45;&upsilon;&tau;&omega; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &tau;&#x1F73;&lambda;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F15;&xi;&epsilon;&iota;&nu;</span>. p. 52, c. Quod si rogaverit
+  quispiam; Quid tum fiet de carne illa immortali, quondam propria Verbi?
+  respondit Marcellus, <span title="dogmatizein peri hôn mę akribôs [ek] tôn theiôn memathękamen graphôn, ouk asphales" class="grk"
+  >&delta;&omicron;&gamma;&mu;&alpha;&tau;&#x1F77;&zeta;&epsilon;&iota;&nu;
+  &pi;&epsilon;&rho;&#x1F76; &#x1F67;&nu; &mu;&#x1F74;
+  &#x1F00;&kappa;&rho;&iota;&beta;&#x1FF6;&sigmaf; [&#x1F10;&kappa;]
+  &tau;&#x1FF6;&nu; &theta;&epsilon;&#x1F77;&omega;&nu;
+  &mu;&epsilon;&mu;&alpha;&theta;&#x1F75;&kappa;&alpha;&mu;&epsilon;&nu;
+  &gamma;&rho;&alpha;&phi;&#x1FF6;&nu;, &omicron;&#x1F50;&kappa;
+  &#x1F00;&sigma;&phi;&alpha;&lambda;&#x1F73;&sigmaf;</span>. Euseb. p. 53,
+  a. <span title="mę mou punthanou peri hôn saphôs para tęs theias graphęs mę memathęka. dia touto toinun oude peri tęs theias ekeinęs, tęs tôi theiôi logôi koinônęsasęs sarkos, saphôs eipein dunęsomai" class="grk"
+  >&mu;&#x1F75; &mu;&omicron;&upsilon;
+  &pi;&upsilon;&nu;&theta;&#x1F71;&nu;&omicron;&upsilon;
+  &pi;&epsilon;&rho;&#x1F76; &#x1F67;&nu;
+  &sigma;&alpha;&phi;&#x1FF6;&sigmaf; &pi;&alpha;&rho;&#x1F70;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf; &theta;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &gamma;&rho;&alpha;&phi;&#x1FC6;&sigmaf; &mu;&#x1F74;
+  &mu;&epsilon;&mu;&alpha;&theta;&eta;&kappa;&alpha;. &delta;&iota;&#x1F70;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;&tau;&omicron;
+  &tau;&omicron;&#x1F77;&nu;&upsilon;&nu; &omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72;
+  &pi;&epsilon;&rho;&#x1F76; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &theta;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &#x1F10;&kappa;&epsilon;&#x1F77;&nu;&eta;&sigmaf;, &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &tau;&#x1FF7; &theta;&epsilon;&iota;&#x1FF3;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&#x1FF3;
+  &kappa;&omicron;&iota;&nu;&omega;&nu;&eta;&sigma;&#x1F71;&sigma;&eta;&sigmaf;
+  &sigma;&alpha;&rho;&kappa;&#x1F78;&sigmaf;,
+  &sigma;&alpha;&phi;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &epsilon;&#x1F30;&pi;&epsilon;&#x1FD6;&nu;
+  &delta;&upsilon;&nu;&#x1F75;&sigma;&omicron;&mu;&alpha;&iota;</span>.
+  <!-- Page 19 --><span class="pagenum"><a
+  name="page19"></a>{19}</span>ibid. b. c.</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>3. Jam vero, cum haec fuerit doctrina Marcelli, Photini, et factionis
+  istorum hominum, vix quicquam occurrit in singulis ejus articulis, sic ex
+  ordine collocatis, quod non sit tum expressum tum confutatum in quarta
+  illa, quam vocant, Oratione Athanasii. Cujus rei vis eo major esse debet,
+  quod in historia temporum illorum Athanasius tam alienus est ab Eusebio,
+  tam familiariter agit cum Eugenio et Basilio. Cum enim dissimilium
+  ingeniorum, diversarum partium viri, ut Athanasius et Eusebius, ejusdem
+  erroris sunt testes, ut reipsa hic aut illic existentis, errorem illum
+  verisimile est et revera existere, et existere in illo loco, cui Eusebius
+  eum assignat, Athanasius saltem non abjudicat. Deinde Basilius,
+  Athanasius, Eugenius, unam rem agunt in historia hujus quaestionis;
+  accusator Basilius, Marcellus et Eugenius rei, Athanasius judex, crimen
+  haeresis cujusdam societas; quare cum Athanasium eundem de eadem haeresi
+  jam antea scripsisse constet, facilis est conjectura, sanctum Doctorem,
+  cum scriberet, versari in illis ipsis hominibus impetendis, quos postea
+  notat Basilius, horret Eugenius. Verum ad ipsam locorum collationem
+  veniamus, expositis hinc sectae istius placitis, illinc opinionibus ab
+  Athanasio damnatis.</p>
+
+  <p>(1) E sectionibus triginta sex libri quarti, saltem una et viginta id
+  agunt ut refellant eos qui dicerent Verbum non esse Filium: esto septem
+  ex iis respexerint Paulianistas, nihilominus reliquis quatuordecim
+  aliquis inveniendus est scopus, cui plene et unice responsurus est
+  comitatus Marcelli.</p>
+
+  <p>(2) Increpat Athanasius commentum dicentium, Verbum Dei, similem verbi
+  humani, non habere substantiam; <span title="ou dialelumenos, ę haplôs phônę sęmantikę, alla ousiôdęs logos. eigar mę, estai ho Theos lalôn eis aera ... epeidę de ouk estin anthrôpos, ouk an eię oude ho logos autou, kata tęn tôn anthrôpôn astheneian" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;
+  &delta;&iota;&alpha;&lambda;&epsilon;&lambda;&upsilon;&mu;&#x1F73;&nu;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F22; &#x1F01;&pi;&lambda;&#x1FF6;&sigmaf; &phi;&omega;&nu;&#x1F74;
+  &sigma;&eta;&mu;&alpha;&nu;&tau;&iota;&kappa;&#x1F74;,
+  &#x1F00;&lambda;&lambda;&#x1F70;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&iota;&#x1F7D;&delta;&eta;&sigmaf;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;.
+  &epsilon;&#x1F30;&gamma;&#x1F70;&rho; &mu;&#x1F74;,
+  &#x1F14;&sigma;&tau;&alpha;&iota; &#x1F41;
+  &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf; &lambda;&alpha;&lambda;&#x1FF6;&nu;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigmaf; &#x1F00;&#x1F73;&rho;&alpha; ...
+  &#x1F10;&pi;&epsilon;&iota;&delta;&#x1F74; &delta;&#x1F72;
+  &omicron;&#x1F54;&kappa; &#x1F10;&sigma;&tau;&iota;&nu;
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&sigmaf;,
+  &omicron;&#x1F50;&kappa; &#x1F02;&nu; &epsilon;&#x1F34;&eta;
+  &omicron;&#x1F50;&delta;&#x1F72; &#x1F41;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1FE6;, &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &tau;&#x1F74;&nu; &tau;&#x1FF6;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&theta;&rho;&#x1F7D;&pi;&omega;&nu;
+  &#x1F00;&sigma;&theta;&#x1F73;&nu;&epsilon;&iota;&alpha;&nu;</span>. §.
+  1. Vid. quoque <i>Contr. Sabell. Greg.</i> §. 5. e. <!-- Page 20 --><span
+  class="pagenum"><a name="page20"></a>{20}</span>Hoc vero idem illud est,
+  conceptis verbis, cujus Eusebius insimulat Marcellum, e. g. <span
+  title="epi de tou logou, sęmantikon auton didôsi, kai homoion tôi anthrôpinôi" class="grk"
+  >&#x1F10;&pi;&#x1F76; &delta;&#x1F72; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &lambda;&omicron;&gamma;&omicron;&upsilon;,
+  &sigma;&eta;&mu;&alpha;&nu;&tau;&iota;&kappa;&#x1F78;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &delta;&#x1F77;&delta;&omega;&sigma;&iota;, &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F45;&mu;&omicron;&iota;&omicron;&nu; &tau;&#x1FF7;
+  &#x1F00;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&#x1F77;&nu;&#x1FF3;</span>. p. 118.
+  Vid. quoque p. 128.</p>
+
+  <p>(3) Reprobat Athanasius illud in haereticis suis, quod dicerent in
+  Natura Divina prius fuisse silentium, tum actionem quandam; <span
+  title="ton Theon, siôpônta men anenergęton, lalounta de ischuein auton boulontai" class="grk"
+  >&tau;&#x1F78;&nu; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;,
+  &sigma;&iota;&omega;&pi;&#x1FF6;&nu;&tau;&alpha; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&epsilon;&nu;&#x1F73;&rho;&gamma;&eta;&tau;&omicron;&nu;,
+  &lambda;&alpha;&lambda;&omicron;&#x1FE6;&nu;&tau;&alpha; &delta;&#x1F72;
+  &#x1F30;&sigma;&chi;&#x1F7B;&epsilon;&iota;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &beta;&omicron;&#x1F7B;&lambda;&omicron;&nu;&tau;&alpha;&iota;</span>. §.
+  11. vid. etiam §. 12. At Eusebius Marcellum postulat de eodem; <span
+  title="ho logos endon menôn en hęsuchazonti tôi patri, energôn de en tôi tęn ktisin dęmourgein, homoiôs tôi hęmeterôi, en siôpôsi men hęsuchazonti, en de phthengomenois energounti" class="grk"
+  >&#x1F41; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F14;&nu;&delta;&omicron;&nu; &mu;&#x1F73;&nu;&omega;&nu; &#x1F10;&nu;
+  &#x1F21;&sigma;&upsilon;&chi;&#x1F71;&zeta;&omicron;&nu;&tau;&iota;
+  &tau;&#x1FF7; &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F76;,
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&#x1FF6;&nu; &delta;&#x1F72;
+  &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &kappa;&tau;&#x1F77;&sigma;&iota;&nu;
+  &delta;&eta;&mu;&omicron;&upsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1FD6;&nu;,
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&#x1F77;&omega;&sigmaf; &tau;&#x1FF7;
+  &#x1F21;&mu;&epsilon;&tau;&#x1F73;&rho;&#x1FF3;, &#x1F10;&nu;
+  &sigma;&iota;&omega;&pi;&#x1FF6;&sigma;&iota; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &#x1F21;&sigma;&upsilon;&chi;&#x1F71;&zeta;&omicron;&nu;&tau;&iota;,
+  &#x1F10;&nu; &delta;&epsilon;
+  &phi;&theta;&epsilon;&gamma;&gamma;&omicron;&mu;&#x1F73;&nu;&omicron;&iota;&sigmaf;
+  &#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&omicron;&#x1FE6;&nu;&tau;&iota;</span>.
+  p. 4, d. Alibi innuit Eusebius posse fieri, ut artifices etiam humani et
+  in silentio sint et in actione simul, interna quadam mentis operatione,
+  p. 167, b; idem innuit Athanasius §. 11, d.</p>
+
+  <p>(4) Non pauca superius dicta sunt de <span title="platusmôi" class="grk"
+  >&pi;&lambda;&alpha;&tau;&upsilon;&sigma;&mu;&#x1FF7;</span> illo <span
+  title="monados" class="grk"
+  >&mu;&omicron;&nu;&#x1F71;&delta;&omicron;&sigmaf;</span> in carne, idque
+  <span title="energeiai" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&#x1FB3;</span>
+  quadam; jam in hac materie tota est una pars libri seu Orationis quartae,
+  viz. §§. 13, 14, 25. <span title="phęsi gar" class="grk"
+  >&phi;&eta;&sigma;&iota; &gamma;&#x1F70;&rho;</span>, dicit <span
+  class="correction" title="Original reads `Athananius'."
+  >Athanasius</span>, <span title="ho patęr platunetai eis huion kai pneuma" class="grk"
+  >&#x1F41; &pi;&alpha;&tau;&#x1F74;&rho;
+  &pi;&lambda;&alpha;&tau;&#x1F7B;&nu;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigmaf; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &pi;&nu;&epsilon;&#x1FE6;&mu;&alpha;</span> §. 25.
+  <span title="tis hę energeia tou toioutou platusmou? phanęsetai ho patęr kai gegonôs sarx, eige autos monas ôn en tôi anthrôpôi eplatunthę" class="grk"
+  >&tau;&#x1F77;&sigmaf; &#x1F21;
+  &#x1F10;&nu;&#x1F73;&rho;&gamma;&epsilon;&iota;&alpha;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &tau;&omicron;&iota;&omicron;&#x1F7B;&tau;&omicron;&upsilon;
+  &pi;&lambda;&alpha;&tau;&upsilon;&sigma;&mu;&omicron;&#x1FE6;&#x37E;
+  &phi;&alpha;&nu;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&tau;&alpha;&iota; &#x1F41;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F74;&rho; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &gamma;&epsilon;&gamma;&omicron;&nu;&#x1F7C;&sigmaf;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&xi;, &epsilon;&#x1F34;&gamma;&epsilon;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F79;&sigmaf; &mu;&omicron;&nu;&#x1F70;&sigmaf;
+  &#x1F62;&nu; &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7;
+  &#x1F00;&nu;&theta;&rho;&#x1F7D;&pi;&#x1FF3;
+  &#x1F10;&pi;&lambda;&alpha;&tau;&#x1F7B;&nu;&theta;&eta;</span> §.
+  14.</p>
+
+  <p>(5) Dogma illud Verbi a Deo procedentis, ad Deum redeuntis, Marcello
+  tribuunt et Eusebius et Basilius; Athanasius autem illi quam impugnat
+  factioni, ipsis adhibitis vocibus <span title="proelthôn" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&epsilon;&lambda;&theta;&#x1F7C;&nu;</span> et <span
+  title="palindromôn" class="grk"
+  >&pi;&alpha;&lambda;&iota;&nu;&delta;&rho;&omicron;&mu;&#x1FF6;&nu;</span>,
+  <span title="proodos" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&omicron;&delta;&omicron;&sigmaf;</span> et <span
+  title="anadromę" class="grk"
+  >&#x1F00;&nu;&alpha;&delta;&rho;&omicron;&mu;&#x1F74;</span>, <span
+  title="proeballeto" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&epsilon;&beta;&#x1F71;&lambda;&lambda;&epsilon;&tau;&omicron;</span>
+  et <span title="anakaleitai" class="grk"
+  >&#x1F00;&nu;&alpha;&kappa;&alpha;&lambda;&epsilon;&#x1FD6;&tau;&alpha;&iota;</span>,
+  <span title="gennęsis" class="grk"
+  >&gamma;&#x1F73;&nu;&nu;&eta;&sigma;&iota;&sigmaf;</span> et <span
+  title="paula tęs gennęseôs" class="grk"
+  >&pi;&alpha;&#x1FE6;&lambda;&alpha; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&nu;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>.
+  §. 12. §. 4, e.</p>
+
+  <p>(6) Marcellum de Verbo disserentem jam vidimus insistere in phrasi
+  <span title="en tôi Theôi" class="grk">&#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7;
+  &Theta;&epsilon;&#x1FF7;</span>: idem fecerunt haeretici illi, de quibus
+  loquitur Athanasius, vid. §. 12. passim §. 2. init. etc. §. 4, e.</p>
+
+  <p>(7) Eosdem incusat Athanasius, nisi vellent esse meri Sabelliani, quod
+  necessario tenerent attributa Dei esse res quasdam per se subsistentes in
+  divina natura, quae proinde <span title="sunthetos" class="grk"
+  >&sigma;&#x1F7B;&nu;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;&sigmaf;</span> est: at
+  hoc ipsum deducit Eusebius ex doctrina Marcelli. Athanasius: <span
+  title="kata touto hę theia monas sunthetos phanęsetai, temnomenę eis ousian kai sumbebękos." class="grk"
+  >&kappa;&alpha;&tau;&#x1F70; &tau;&omicron;&#x1F7B;&tau;&omicron;
+  &#x1F21; &theta;&epsilon;&#x1F77;&alpha;
+  &mu;&omicron;&nu;&#x1F70;&sigmaf;
+  &sigma;&#x1F7B;&nu;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &phi;&alpha;&nu;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;,
+  &tau;&epsilon;&mu;&nu;&omicron;&mu;&#x1F73;&nu;&eta;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigmaf; &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &sigma;&upsilon;&mu;&beta;&epsilon;&beta;&eta;&kappa;&#x1F78;&sigmaf;.</span>
+  <!-- Page 21 --><span class="pagenum"><a name="page21"></a>{21}</span>§.
+  2. Eusebius: <span title="suntheton hosper eisęgen ton Theon, ousian auton hupotithemenos dicha logou, sumbebękos de tęi ousiai ton logon" class="grk"
+  >&sigma;&#x1F7B;&nu;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;&nu;
+  &#x1F45;&sigma;&pi;&epsilon;&rho;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigma;&#x1FC6;&gamma;&epsilon;&nu; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;, &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F51;&pi;&omicron;&tau;&iota;&theta;&#x1F73;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &delta;&#x1F77;&chi;&alpha; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;,
+  &sigma;&upsilon;&mu;&beta;&epsilon;&beta;&eta;&kappa;&#x1F78;&sigmaf;
+  &delta;&#x1F72; &tau;&#x1FC7; &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&#x1FB3;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;</span>. p. 121.
+  vid. p. 149, d. Iterum Athanasius <span title="ei touto, patęr men hote sophos, huios de hote sophia. alla mę hôs poiotęs tis tauta en tôi Theôi" class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F30; &tau;&omicron;&#x1FE6;&tau;&omicron;,
+  &pi;&#x1F70;&tau;&eta;&rho; &mu;&#x1F72;&nu; &#x1F45;&tau;&epsilon;
+  &sigma;&omicron;&phi;&#x1F78;&sigmaf;, &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;
+  &delta;&#x1F72; &#x1F45;&tau;&epsilon;
+  &sigma;&omicron;&phi;&#x1F77;&alpha;. &#x1F00;&lambda;&lambda;&#x1F70;
+  &mu;&#x1F74; &#x1F61;&sigmaf;
+  &pi;&omicron;&iota;&#x1F79;&tau;&eta;&sigmaf; &tau;&iota;&sigmaf;
+  &tau;&alpha;&#x1FE6;&tau;&alpha; &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7;
+  &Theta;&epsilon;&#x1FF7;</span> §. 2. Iterum Eusebius: <span title="ei d' hen kai tauton en ho Theos kai hę en tais paroimiais sophia, hexis ousa sophę en autôi nooumenę, katho sophos ho Theos, ti ekôluen, k. t. l." class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F30; &delta;' &#x1F13;&nu; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &tau;&alpha;&upsilon;&tau;&#x1F78;&nu; &#x1F14;&nu; &#x1F41;
+  &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F21;
+  &#x1F10;&nu; &tau;&alpha;&#x1FD6;&sigmaf;
+  &pi;&alpha;&rho;&omicron;&iota;&mu;&#x1F77;&alpha;&iota;&sigmaf;
+  &sigma;&omicron;&phi;&#x1F77;&alpha;, &#x1F15;&xi;&iota;&sigmaf;
+  &omicron;&#x1F56;&sigma;&alpha; &sigma;&omicron;&phi;&#x1F74;
+  &#x1F10;&nu; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7;
+  &nu;&omicron;&omicron;&upsilon;&mu;&#x1F73;&nu;&eta;,
+  &kappa;&alpha;&theta;&#x1F78; &sigma;&omicron;&phi;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F41; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;, &tau;&#x1F76;
+  &#x1F10;&kappa;&omega;&lambda;&#x1F7B;&epsilon;&nu;, &kappa;. &tau;.
+  &lambda;.</span> p. 150, b.</p>
+
+  <p>(8) Teste Eusebio, Marcellus, dogma suum insinuans, professus est sibi
+  praecipue cordi esse monarchiae dogma p. 109, b. quod quidem dogma
+  Athanasius contra, disputationis suae statim principio, confirmat
+  illaesum prorsus esse et securum in doctrina catholicorum.</p>
+
+  <p>(9) Celebre est Marcelli dogma illud de regno Christi ad tempus
+  duraturo, ab initiis quibusdam orto, finem tandem habituro: haereticorum
+  autem, quos urget Athanasius, haud absimile est illud §. 8., quod Filio
+  et existendi et regnandi initium videntur assignasse.</p>
+
+  <p>(10) Verbum esse Filium etc. in Veteri Testamento negat Marcellus apud
+  Eusebium p. 131, b. pp. 83-101. pp. 134-140; negant haeretici apud
+  Athanasium, §§. 23-29.</p>
+
+  <p>(11) Cum loca illa Veteris Testamenti objicerentur Marcello,
+  profitebatur eas anticipationes esse Novi; <span title="ei de tis, kai pro tęs neas diathękęs, tou Christou, huiou onoma tôi logôi monôi deiknunai dunasthai epangelloito, heuręsei touto prophętikôs eiręmenon" class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F30; &delta;&#x1F72; &tau;&iota;&sigmaf;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &pi;&rho;&#x1F78; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &nu;&#x1F73;&alpha;&sigmaf;
+  &delta;&iota;&alpha;&theta;&#x1F75;&kappa;&eta;&sigmaf;,
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &Chi;&rho;&iota;&sigma;&tau;&omicron;&#x1FE6;,
+  &upsilon;&#x1F31;&omicron;&#x1FE6; &#x1F44;&nu;&omicron;&mu;&alpha;
+  &tau;&#x1FF7; &lambda;&#x1F79;&gamma;&#x1FF3; &mu;&#x1F79;&nu;&#x1FF3;
+  &delta;&epsilon;&iota;&kappa;&nu;&#x1F7B;&nu;&alpha;&iota;
+  &delta;&#x1F7B;&nu;&alpha;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &#x1F10;&pi;&alpha;&gamma;&gamma;&#x1F73;&lambda;&lambda;&omicron;&iota;&tau;&omicron;,
+  &epsilon;&#x1F51;&rho;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&iota;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6;&tau;&omicron;
+  &pi;&rho;&omicron;&phi;&eta;&tau;&iota;&kappa;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &epsilon;&#x1F30;&rho;&eta;&mu;&#x1F73;&nu;&omicron;&nu;</span>. Euseb.
+  p. 82, a. Quare apud Apostolum ad Rom. <span class="scac">I</span>, 4.
+  pro <span title="horistheis" class="grk"
+  >&#x1F41;&rho;&iota;&sigma;&theta;&epsilon;&#x1F76;&sigmaf;</span>
+  legebat <span title="prooristheis" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&omicron;&rho;&iota;&sigma;&theta;&epsilon;&#x1F77;&sigmaf;</span>.
+  Euseb. contr. Marc. <span class="scac">I</span>, 2. Vid. Anathem.
+  5<sup>um</sup> Concil. Sirm.; vid. porro <i>Select. Observ.</i> R.S.C. p.
+  10. Quod idem de Photino quoque narrat Epiphanius, autumasse scilicet eum
+  Vetus Testamentum scriptum esse <span title="prokatangeltikôs, prochręstikôs" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&kappa;&alpha;&tau;&alpha;&gamma;&gamma;&epsilon;&lambda;&tau;&iota;&kappa;&#x1FF6;&sigmaf;,
+  &pi;&rho;&omicron;&chi;&rho;&eta;&sigma;&tau;&iota;&kappa;&#x1FF6;&sigmaf;</span>,
+  <i>Haer.</i> p. 830. At Athanasius quoque de haereticis suis disputans,
+  <span title="alla nai, phasi, keitai men, prophętikôs de estô" class="grk"
+  >&#x1F00;&lambda;&lambda;&#x1F70; &nu;&alpha;&#x1F77;,
+  &phi;&alpha;&sigma;&iota;, &kappa;&epsilon;&#x1FD6;&tau;&alpha;&iota;
+  &mu;&#x1F72;&nu;,
+  &pi;&rho;&omicron;&phi;&eta;&tau;&iota;&kappa;&#x1FF6;&sigmaf;
+  &delta;&#x1F72; &#x1F14;&sigma;&tau;&omega;</span>. §. 24.</p>
+
+  <p>(12) Cum contra Marcellum urgeretur Psalmus 109, voluit «Luciferum»
+  illum esse stellam, quae Magorum dux fuit. Euseb. p. 48, b. Vid. Epiphan.
+  <i>Haer.</i> p. 833, a. <!-- Page 22 --><span class="pagenum"><a
+  name="page22"></a>{22}</span>Athanasius quoque pro parte sua, per duas
+  sectiones totus est in eodem Scripturae loco excutiendo.</p>
+
+  <p>(13) Accedit denique, quod notatu certe dignum est, idem propemodum
+  sentire Athanasium de natura dogmatis Sabelliani, quod Eusebium,
+  Eugenium, Basilium sensisse supra dictum est. <span title="Sabelliou to epitędeuma, ton auton huion kai patera legontos, kai hekateron anairountos, hote men huios, ton patera, hote de patęr, ton huion" class="grk"
+  >&Sigma;&alpha;&beta;&epsilon;&lambda;&lambda;&#x1F77;&omicron;&upsilon;
+  &tau;&#x1F78;
+  &#x1F10;&pi;&iota;&tau;&#x1F75;&delta;&epsilon;&upsilon;&mu;&alpha;,
+  &tau;&#x1F78;&nu; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;
+  &lambda;&#x1F73;&gamma;&omicron;&nu;&tau;&omicron;&sigmaf;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F11;&kappa;&#x1F71;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&alpha;&iota;&rho;&omicron;&#x1FE6;&nu;&tau;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F45;&tau;&epsilon; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;, &tau;&#x1F78;&nu;
+  &pi;&alpha;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;, &#x1F45;&tau;&epsilon;
+  &delta;&#x1F72; &pi;&alpha;&tau;&#x1F74;&rho;, &tau;&#x1F78;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;</span>. §. 9.</p>
+
+  <p>Profecto plura sunt quae conferri possint ad Athanasii librum quartum
+  ex Marcelli et Photini haeresi illustrandum; haec autem qualiacumque
+  satis sint quo demonstretur, illud sanctissimi doctoris opus, non
+  adversus Arianos, sed adversus Photinianorum dogma esse exaratum. Neque
+  id multum in hac re valet, quo motus, Montefalconius dubitat an opusculum
+  <i>Contra Sabellii gregales</i> sit Athanasii; nullam scilicet esse
+  memoriae proditam Athanasii cum Sabellianorum familiis dimicationem. Nam
+  si reipsa certum est, hunc librum de Sabellianismo quodam disputare, esse
+  autem genuinum, (id quod nemo inficiatur,) quid ultra quaerendum est?
+  aliorum silentium explicatione eget, sed nihil probat. Opportunum autem
+  est Sirmondi responsum de Hieronymo similiter praetermittente Eusebii
+  tractatus contra Sabellium:&mdash;«de infinitis voluminibus quae ab
+  Eusebio edita testatur, pauca, certe non omnia, Hieronymum commemorasse.»
+  Sirmond. <i>Opp.</i> tom. <span class="scac">I</span>. init.</p>
+
+  <p>Jam mihi disputandi tandem finem facturo, in mentem subit Ciceronianum
+  illud, «Utitur in re non dubia testibus non necessariis.» At certe nulla
+  moles argumentorum illis nimia est, qui adversarios habent Montefalconium
+  Benedictinum, Jesuitam Petavium.</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>Restat ut subjiciatur operi nostro brevis quaedam analysis partium seu
+  fragmentorum eorum, ex quibus consistit hic liber.</p>
+
+  <p>1. Sectiones septem, 1-5, 9, 10, Monarchiam tractant, <!-- Page 23
+  --><span class="pagenum"><a name="page23"></a>{23}</span>et cognatam
+  materiam unitatis, simplicitatis, integritatis divinae, tum Filii
+  generationis; quarum una §. 4. et alterius pars §. 3. Arianos alloquitur;
+  reliquae familias Sabellianas.</p>
+
+  <p>2. Duo, 6 et 7, cum Arianis cominus pugnant, nihil autem commune
+  habent neque cum sectionibus quae praecedunt, neque cum iis quae
+  subsequuntur.</p>
+
+  <p>3. Tres, 8, 11, et 12, comparationem ineunt inter contrarias sectas,
+  praecipue Sabellianam.</p>
+
+  <p>4. Tres aliae, 13, 14, 25, pertinent ad praecipuum quoddam dogma
+  Sabellii et Marcelli.</p>
+
+  <p>5. Universae 21. sectiones, quae reliquae sunt, cursum autem paene
+  continuum habent, 15-24, 26-29. unam rem agunt, Verbum scilicet idem esse
+  ac Filius, contra doctrinam Marcelli et Pauli Samosateni.</p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:24%;">
+      <a href="images/dqct005.png"><img style="width:100%" src="images/dqct005.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+<p><!-- Page 24 --><span class="pagenum"><a name="page24"></a>{24}</span></p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:66%;">
+      <a href="images/dqct003.png"><img style="width:100%" src="images/dqct003.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+<h2>DISSERTATIO II.</h2>
+
+<h3>DE ECTHESI EPHESINA CONTRA PAULUM SAMOSATENUM.</h3>
+
+  <div class="figcenter" style="width:23%;">
+      <a href="images/dqct004.png"><img style="width:100%" src="images/dqct004.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+  <p>Extat in tertia parte Actorum Concilii Oecumenici Ephesini an. 331.
+  habiti, symbolum quoddam sic fere inscriptum: «De Incarnatione Verbi Dei,
+  Filii Patris, Definitio Episcoporum, qui Nicaeae in Synodo convenerunt,
+  et expositio ejusdem Synodi adversus Paulum Samosatenum.» Ecthesis haec
+  Patribus Antiochenis, qui Paulum condemnaverunt cir. an. 264-270,
+  vindicatur a Baronio an. 272. J. Forbes. <i>Instr. Hist. Theolog.</i>
+  <span class="scac">I</span>, 4. §. 1. Lemoyn. <i>Var. Sacr.</i> t. 2. p.
+  255. Worm. <i>Hist. Sabell.</i> p. 116-119. (Vid. Routh. <i>Rell.
+  Sacr.</i> t. 2. p. 523.) Simon. de Magistris, <i>Praefat. ad Dionys.
+  Alex.</i> p. <span class="scac">XL</span>. Feverlin. <i>Dissert. de. P.
+  Samos.</i> §. 9. Fasson. <i>de voce Homoüsion</i>, Molkenbuhr <i>Dissert.
+  Crit.</i> 4. Kern. <i>Disqu. Hist. Crit.</i> de hac re; Burton.
+  <i>ap.</i> Faber. «<i>Apostolicity of Trinitarianism</i>,» et aliis. Cum
+  autem <i>homoüsion</i> Filii Dei profitetur, adhibita est a criticis
+  quibusdam, quo comprobarent Athanasium, Basilium, et Hilarium,
+  gravissimos auctores, errasse cum dicerent vocabulum illud Antiochiae
+  tunc temporis, in Epistola Synodica Patrum, aut condemnatum esse, aut
+  prudenter omissum. Quae quidem subdifficilis quaestio non hujus est loci,
+  ubi id tantum agimus, pace eruditissimorum virorum, ut allatis argumentis
+  pro captu nostro commonstremus, Ecthesim illam Concilio neque Antiocheno,
+  neque vero Nicaeno esse coaevam, sed jure referri in tempora et Paulo et
+  Ario posteriora. <!-- Page 25 --><span class="pagenum"><a
+  name="page25"></a>{25}</span></p>
+
+  <p>Caeterum occurrit hoc Symbolum ap. Harduin. <i>Concil.</i> t. 1. p.
+  1640. Routh. <i>Relliqu. Sacr.</i> t. 2. p. 524. Dionys. Alex.
+  <i>Opp.</i> Rom. 1696. (1796) p. 289. Card. Mai. Nov. Coll. t. 7. p. 162.
+  Burton. «<i>Testimonies</i>,» p. 397-399. Faber. <i>op. cit.</i> t. 2. p.
+  287. Ad rem aggrediamur.</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>1. Ecthesis haec habet: <span title="holon homoousion tôi Theôi kai meta tou sômatos, all' ouchi kata to sôma homoousion tôi Theôi" class="grk"
+  >&#x1F45;&lambda;&omicron;&nu;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &mu;&epsilon;&tau;&#x1F70; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &sigma;&#x1F7D;&mu;&alpha;&tau;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F00;&lambda;&lambda;' &omicron;&#x1F50;&chi;&#x1F76;
+  &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70; &tau;&#x1F78; &sigma;&#x1FF6;&mu;&alpha;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &tau;&#x1FF7; &Theta;&epsilon;&#x1FF7;</span>. At multa suadent vocabulum
+  <i>homoüsion</i> non habere locum in symbolis saeculi tertii.</p>
+
+  <p>(1) Primum, decantata sunt illa Augustini et Vigilii, ex quibus
+  constat tempore Concilii Nicaeni <i>homoüsion</i> fuisse instrumentum
+  novum, quo munita est fides Ecclesiae contra Arianos: «Adversus
+  impietatem Arianorum haereticorum,» inquit Augustinus, «novum nomen
+  Patres <i>homoüsion</i> condiderunt, sed non rem novam tali nomine
+  signarunt,» <i>in Joan.</i> 97. n. 4. Alio loco monet: «minus quam
+  oportuit intellectum» esse illud nomen Arimini, «propter novitatem
+  verbi.» <i>Contr. Maxim.</i> <span class="scac">II</span>, 14. «quod
+  tamen,» subjungit, «fides antiqua pepererat.» Vigilius autem, «res
+  antiqua novum nomen accepit <i>homoüsion</i>.» <i>Disput. Athan. et
+  Ar.</i> t. <span class="scac">V</span>, p. 695. <i>Bibl. Patr. Col.</i>
+  1618. Vid. Lemoyn, <i>Var. Sacr. l. c.</i></p>
+
+  <p>(2) Deinde, auctor est Sozomenus, <i>Hist.</i> <span
+  class="scac">IV</span>, 15. a Semi-arianis Sirmii an. 358. adhibitum esse
+  in confessione sua conscribenda illud ipsum symbolum, quod Antiocheni
+  Patres contra Paulum edidissent; quod quidem certe non adhibuissent
+  amentissimi <i>homoüsii</i> insectatores, si illam vocem
+  continuisset.</p>
+
+  <p>(3) Tum ex ipsorum Semi-arianorum testimonio idem conficitur, in iis
+  scilicet quae ab illis scripta apud Epiphanium reperiuntur.
+  <i>Haeres.</i> 73. Profecto ibi provocant ad Concilium Antiochenum contra
+  Paulum habitum, quo, <i>usiam</i> praeseferentes, insinuent suum
+  <i>homoeüsion</i>; quod, inquam, contra esset ab illis factum, si
+  Concilium illud in symbolo suo, ut <i>usiam</i>, sic <i>homoüsion</i>
+  quoque ascivisset. <!-- Page 26 --><span class="pagenum"><a
+  name="page26"></a>{26}</span></p>
+
+  <p>(4) Neque sane est quod miremur, (hoc enim obiter dici liceat) si
+  Patres Antiocheni oeconomia quadam utendum esse duxerint, in voce
+  <i>homoüsion</i> adhibenda. Nam qui primi Pauli causam tractaverunt,
+  Dionysius, Gregorius Neocaesariensis, Athenodorus, fortasse Firmilianus,
+  fuerunt Origenis discipuli, acerrimi impugnatoris eorum qui corpoream
+  aliquam naturam Deo tribuerent; qualem contendit Paulus, testibus
+  Athanasio et Basilio, in vocabulo <i>homoüsion</i> innui. De divina
+  substantia tanquam corpore loquitur Tertullianus, <i>in Prax.</i> 7.
+  utitur porro, post Valentinianos, voce <span title="probolę" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&beta;&omicron;&lambda;&#x1F74;</span>, (sicut
+  Justinus cognata phrasi <span title="problęthen gennęma" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&beta;&lambda;&eta;&theta;&#x1F72;&nu;
+  &gamma;&#x1F73;&nu;&nu;&eta;&mu;&alpha;</span>, <i>Tryph.</i> 62.); at
+  Origenes contra, cum Candido Valentiniano congressus, verbum illud
+  reprobat, Melitonis autem opus, <span title="peri ensômatou Theou" class="grk"
+  >&pi;&epsilon;&rho;&#x1F76;
+  &#x1F10;&nu;&sigma;&omega;&mu;&#x1F71;&tau;&omicron;&upsilon;
+  &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6;</span> severius notat, <i>in Genes.
+  Fragm.</i> t. 2. p. 25, quasi Deum esse materialem docuerit, vid. etiam
+  <i>de Orat.</i> 23. Illa Platonicorum quoque admiratio quae in Origene
+  cernitur, eodem spectat, cum philosophi istius sectae, quo Deum
+  simplicissimum et perfectissimum esse traderent, soliti sint illum
+  appellare <span title="huperousion" class="grk"
+  >&#x1F51;&pi;&epsilon;&rho;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;</span>.</p>
+
+  <p>Profecto a Plotino Deus appellatur, «origo existentiae et praestantior
+  <i>usia</i>.» 5. <i>Ennead.</i> <span class="scac">V</span>, 11. quia
+  «supereminens omnia est, non illa, sed causa illorum» <i>ibid.</i> c.
+  ult. Quod docuerunt porro materialistae de necessitate physica, in causa
+  fuit cur Plotinus Dei energiam et voluntatem diceret ejus esse
+  <i>usiam</i>, 6. <i>Enn.</i> <span class="scac">VIII</span>, 13. Origenes
+  quoque, «Neque enim <i>usiae</i> particeps est Deus, participes enim
+  facit potius, quam ipse est particeps.» <i>Contr. Cels.</i> <span
+  class="scac">VI</span>, 64. Hinc vox <span title="huperousion" class="grk"
+  >&#x1F51;&pi;&epsilon;&rho;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;</span>
+  de Deo usurpatur ab Areopagita, <i>de div. nom.</i> <span
+  class="scac">I</span>, 2. et a Maximo Confessore; «<span title="ousia" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;</span>, scribit, improprie de
+  Deo dicitur, nam <span title="huperousios" class="grk"
+  >&#x1F51;&pi;&epsilon;&rho;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;</span>
+  est,» <i>in Areopag. de div. nom.</i> <span class="scac">V</span>.
+  <i>init.</i> Vid. etiam Damasc. <i>Fid. Orth.</i> <span
+  class="scac">I</span>, 4 et 8, pp. 137, 147. Gregorium Naz. quoque, qui
+  Deum docet esse <span title="huper tęn ousian" class="grk"
+  >&#x1F51;&pi;&#x1F72;&rho; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu;</span>. <i>Orat.</i> 6, 12.
+  Et Constantinum <i>ad Sanct. Coet.</i> 9.</p>
+
+  <p>Origenes sane in Joan. t. 20, 16. eo usque progreditur, ut verba
+  reprehendat <span title="ek tęs ousias tou patros gegennęsthai ton huion" class="grk"
+  >&#x1F10;&kappa; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &gamma;&epsilon;&gamma;&epsilon;&nu;&nu;&#x1FC6;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;</span>; sed ob hanc plane
+  rem, quia arbitratur, <!-- Page 27 --><span class="pagenum"><a
+  name="page27"></a>{27}</span>perperam quidem, formulam istiusmodi <span
+  title="meiôsin" class="grk"
+  >&mu;&epsilon;&#x1F77;&omega;&sigma;&iota;&nu;</span> quandam inferre in
+  notionem Dei.</p>
+
+  <p>Jam Arianis certe usitatissimum fuit, eo nomine postulare
+  <i>homoüsion</i>, quasi, Gnosticorum et Manichaeorum more,
+  immaterialitati divinae injuriam fecerit.</p>
+
+  <p>Et Dionysium Alexandriae Episcopum constat primo horruisse aliquantum
+  hoc vocabulum, tum solum fidenter illud enunciantem, et confitentem, cum
+  eum Pontifex Romanus ad id hortatus esset.</p>
+
+  <p>Neque illud omittendum est, quod circa idem tempus cum habebantur
+  Concilia Antiochiae contra Paulum, illam orbis Christianae partem
+  invaserat Manichaeorum haeresis; quae, utpote verbo <i>homoüsion</i> usa
+  in theologia sua, idque materiali sensu, non immerito Patribus metum
+  incuteret, ne vox, in se sanctissima et praeclarissima, illo tempore
+  catholico dogmati parum esset profutura.</p>
+
+  <p>(5) Quibus perspectis, forsitan expediri poterit ille nodus in
+  historia Patrum Antiochenorum, quod Athanasius, Basilius, Hilarius, una
+  consentientes de verbo <i>homoüsion</i> ab illis Patribus improbato,
+  quare improbatum fuerit, inter se non consentiunt. Scilicet, cum
+  <i>usia</i>, ut a Petavio dictum est, <i>de Trin.</i> <span
+  class="scac">IV</span>, 1. in philosophorum scholis, quod unum est et
+  individuum, tunc temporis significaret, cognata vox <i>homoüsion</i>, de
+  Sanctissima Trinitate usurpata, illis qui a theologia sua mysteria
+  excludebant, alterutrum de his erroribus secum ferre videbatur. Nam si
+  verbum illud materiale quid innueret, id jam haeresis erat; si vero
+  immateriale, continuo fieri non poterat, quin illa duo plane essent, non
+  duo ullatenus, sed simpliciter unum. Quare significaret aut Patris partem
+  (<span title="meros homoousion" class="grk"
+  >&mu;&#x1F73;&rho;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;</span>)
+  esse Filium, sicut volebant Manichaei, aut Patrem esse Filium, sicut
+  Sabelliani. Paulus igitur in Patres Antiochiae congregatos hoc fere usus
+  est dilemmate: «Nisi vocabulum vestrum Manichaeorum est, quod vos
+  negatis, certe Sabellianismum sonat, id quod ego libenter suscipio;» unde
+  et verum erit, quod Athanasius narrat, Paulum dixisse: «Si <!-- Page 28
+  --><span class="pagenum"><a name="page28"></a>{28}</span><i>homoüsius</i>
+  est Christus, tres sunt substantiae in deitate,» et verum quod Hilarius,
+  «<i>Homoüsion</i> Samosatenus confessus est.» Subduxerunt itaque Patres
+  voculam, ne illam sophista aut haeresis postularet Manichaeorum, aut in
+  Sabellianam vindicaret.</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>2. Legimus etiam in Ecthesi, <span title="meta tęs theotętos ôn kata sarka homoousios hęmin" class="grk"
+  >&mu;&epsilon;&tau;&#x1F70; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf; &#x1F62;&nu;
+  &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70; &sigma;&#x1F71;&rho;&kappa;&alpha;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span>.</p>
+
+  <p>Multa sunt et gravia, cur credamus, formulam illam <span
+  title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> temporibus esse tribuendam et Antiocheno
+  Concilio, et fortasse Nicaeno, posterioribus.</p>
+
+  <p>(1) Si Vaterlandio credendum est, aetatem Symboli <i>Quicunque</i>
+  eruenti, <span title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> pauci tantum ante Eutychen conceptis
+  verbis tradiderunt, post autem plurimi. Quo hoc comprobet, provocat vir
+  doctus ad confessionem Turribii Hispani an. 447. Flaviani
+  Constantinopolitani et Leonis Papae 449, Concilii Chalcedonensis an. 451,
+  Felicis <span class="scac">III</span>, an. 485. Anastasii <span
+  class="scac">II</span>. an. 496. Ecclesiae Alexandrinae eodem anno;
+  necnon Hormisdae, Ecclesiarum Syriae, Fulgentii, Justiniani, Joannis
+  <span class="scac">II</span>. et Pelagii <span class="scac">I</span>. in
+  saeculo sexto. «In quibus singulis,» inquit, «aut unius natura dogma est
+  reprobatum, aut duarum comprobatum, aut <span title="to homoousion hęmin" class="grk"
+  >&tau;&omicron;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> sancitum; quos quidem articulos frustra
+  quaesiveris in Symbolo <i>Quicumque</i>.» <i>Opp.</i> t. 4. p. 247. Eodem
+  autem argumento, quo Symbolum <i>Quicumque</i>, verba <span
+  title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> omittens, collocatur ante Eutychen,
+  Ecthesis haec Ephesina iisdem usa, post Eutychen collocabitur.</p>
+
+  <p>(2) Illud ipsum, quod <span title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> est ab Eutyche repudiatum, indicio est
+  hanc formulam non usurpatam esse ab Ecclesia in confessionibus suis, ante
+  Eutychem; namque id haereticorum proprium est, Catholicae traditionis
+  illos articulos respuere, quae hactenus sunt fidelium mentibus non
+  publicis monumentis mandata. «Usque ad hodiernum diem,» contendit in
+  Concilio Constantinopolitano, «non dixi corpus Domini et Dei nostri esse
+  <span title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span>; confiteor autem Sanctam Virginem esse
+  <span title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span>, <!-- Page 29 --><span class="pagenum"><a
+  name="page29"></a>{29}</span>ex qua Deus noster est incarnatus.» Hard.
+  <i>Conc.</i> t. 2. p. 164, 5. Scilicet in quaestionem venerat, utrum
+  formula quaedam reciperetur necne, quae, cum apprime esset utilis ad
+  nascentem haeresin opprimendam, adhuc tamen privati solummodo fuisset
+  juris et in certis ut plurimum locis usitata. Idem accidisse cernimus in
+  vocabulo <span title="phusis" class="grk"
+  >&phi;&#x1F7B;&sigma;&iota;&sigmaf;</span>, quod eo plausibilius
+  rejecerunt Eutychiani, quia rarius occurreret in scriptis Patrum, quando
+  in controversiam vocaretur. De <span title="hupostasei" class="grk"
+  >&#x1F51;&pi;&omicron;&sigma;&tau;&#x1F71;&sigma;&epsilon;&iota;</span>,
+  quae vox alteri erit exemplo hujusce rei, post dicendum erit.</p>
+
+  <p>(3) Occurretur forsitan a quibusdam dicentibus, articulum hunc <span
+  title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> sancitum esse ab Ecclesia cum
+  Apollinaristis confligente; qui, teste Athanasio <i>ad Epict.</i> 2.,
+  Christi corpus Divinitati consubstantiale esse jactabant. Concedo utique;
+  sed cum Apollinaristae, brevi, dogma ipsi suum deseruerint, (Epiph.
+  <i>Haer.</i> 77, 25.) non necesse habuit Ecclesia tesseram aliquam fidei
+  contra perfidiam eorum proferri. Ambae quippe Apollinaristarum sectae
+  videntur inter se consensisse in articulo <span title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> verbo tenus recipiendo, id solum
+  exagitantes, utrum de corpore Domini jam cum Divinitate unito, posset
+  ille praedicari, necne; vid. Leont. <i>de fraud. Apollin.</i> Attamen
+  occurrit certe formula illa in confessione Joannis Antiocheni, circ. an.
+  431. Rustic. <i>contra Aceph.</i> p. 799. et alibi, ut credo; ea vero non
+  amplius 21. annis antecessit Concilio Chalcedonensi, a quo inter formulas
+  Ecclesiae illa <span title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> recepta est.</p>
+
+  <p>(4) Enimvero contra Apollinaristarum <span title="homoousion theotęti" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&iota;</span> usitatius est in
+  scriptis Patrum, non <span title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span>, sed <span title="homoousion Mariai" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &Mu;&alpha;&rho;&#x1F77;&#x1FB3;</span>. Scilicet Amphilochius, quasi
+  summam rei explicans, «Apparet certe,» scribit, «sanctos Patres dixisse,
+  Filium esse consubstantialem Patri secundum divinitatem, et
+  <i>consubstantialem Matri</i> secundum humanitatem.» ap. Phot.
+  <i>Bibl.</i> p. 789. Proclus, non <span title="tôi homoousion" class="grk"
+  >&tau;&#x1FF7;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;</span>,
+  sed <span title="tôi homophulon" class="grk">&tau;&#x1FF7;
+  &#x1F41;&mu;&#x1F79;&phi;&upsilon;&lambda;&omicron;&nu;</span> utitur,
+  adjecto tamen «Virgine,» non «nobis;» <span title="tôi patri kata tęn theotęta homoousios, houtôs ho autos kai tęi parthenôi kata tęn sarka homophulos" class="grk"
+  >&tau;&#x1FF7; &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F76; &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &tau;&#x1F74;&nu; &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&alpha;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;,
+  &omicron;&#x1F55;&tau;&omega;&sigmaf; &#x1F41;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1FC3;
+  &pi;&alpha;&rho;&theta;&#x1F73;&nu;&#x1FF3; &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &tau;&#x1F74;&nu; &sigma;&#x1F71;&rho;&kappa;&alpha;
+  &#x1F41;&mu;&#x1F79;&phi;&upsilon;&lambda;&omicron;&sigmaf;</span>. <i>Ad
+  Arm.</i> p. 618. <i>circ. init.</i> Vid. quoque <!-- Page 30 --><span
+  class="pagenum"><a name="page30"></a>{30}</span>p. 613. <i>fin.</i> p.
+  618. Saepius <span title="homoousion" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;</span>
+  adhibens Proclus in theologia explicanda, hic non adhibet in oeconomia.
+  Athanasius autem: <span title="ton hęnômenon patri kata pneuma, hęmin de kata sarka" class="grk"
+  >&tau;&#x1F78;&nu; &#x1F21;&nu;&#x1F7D;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&nu;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F76; &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &pi;&nu;&epsilon;&#x1FE6;&mu;&alpha;, &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;
+  &delta;&#x1F72; &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&kappa;&alpha;</span>. <i>ap.</i> Theod. <i>Eran.</i>
+  <span class="scac">II</span>, p. 139. Alibi: <span title="ouk ek Marias, all' ek tęs heautou ousias sôma" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&kappa; &#x1F10;&kappa;
+  &Mu;&alpha;&rho;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;, &#x1F00;&lambda;&lambda;'
+  &#x1F10;&kappa; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &#x1F11;&alpha;&upsilon;&tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &sigma;&#x1FF6;&mu;&alpha;</span>. <i>ad Epict.</i> 2. Vid. quoque verba
+  <span title="homogenęs" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&gamma;&epsilon;&nu;&#x1F74;&sigmaf;</span> et
+  <span title="homoousios" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;</span>
+  inter se opposita <i>de Sent. Dion.</i> 10. Eandem rem exprimit <span
+  title="teleios anthrôpos" class="grk"
+  >&tau;&#x1F73;&lambda;&epsilon;&iota;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&sigmaf;</span>, e. g. Procl.
+  <i>ad Arm.</i> p. 613, quam quidem phrasin, ab Apollinare rejectam,
+  Eutyches recepit. <i>Concil.</i> t. 2. p. 157. Leon. <i>Epist.</i>
+  21.</p>
+
+  <p>Contra ab Eustathio an. 325. certe dictum est, Christi animam esse
+  <span title="tais psuchais tôn anthrôpôn homoousion, hôsper kai hę sarx homoousios tęi tôn anthrôpôn sarki" class="grk"
+  >&tau;&alpha;&#x1FD6;&sigmaf; &psi;&upsilon;&chi;&alpha;&#x1FD6;&sigmaf;
+  &tau;&#x1FF6;&nu; &#x1F00;&nu;&theta;&rho;&#x1F7D;&pi;&omega;&nu;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;,
+  &#x1F65;&sigma;&pi;&epsilon;&rho; &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F21;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&xi;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;
+  &tau;&#x1FC3; &tau;&#x1FF6;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&theta;&rho;&#x1F7D;&pi;&omega;&nu;
+  &sigma;&alpha;&rho;&kappa;&#x1F77;</span>. <i>Ap.</i> Theod. <i>Eran.</i>
+  <span class="scac">I</span>. p.56. et ab Ambrosio <i>ibid.</i> p.139.
+  <span title="homoousion tôi patri kata tęn theotęta, kai homoousion hęmin kata tęn anthrôpotęta" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &tau;&#x1FF7; &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F76; &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70;
+  &tau;&#x1F74;&nu; &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&alpha;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu; &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &alpha;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&alpha;</span>;
+  (Vid. quoque Leont. <i>Contr. Nest. et Eutych.</i> p. 977.) quod mirabile
+  sane erit si ab Ambrosio scriptum est, at sancto Doctori paene
+  abjudicatur a Maurinis <i>Opp.</i> tom. 2. p. 729. Quid quod Leontium
+  hunc, in cujus opere occurrit, alium esse atque auctorem illum qui
+  scripserit de sectis, Coustantii judicium est, <i>Append. Epist. Pont.
+  Rom.</i> p. 79, eo autem nomine (quod ad rem nostram facit) quia minus
+  «accuratus» scriptor est. At tamen videas aliud specimen ejusdem formulae
+  in Theophilo <i>Ap.</i> Theod. <i>Eran.</i> <span class="scac">II</span>,
+  p. 154.</p>
+
+  <p>(5) Neque illud leve est, quod, cum ab <span title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span> proferentibus vox <span title="ousia" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;</span> pro <span title="phusis" class="grk"
+  >&phi;&#x1F7B;&sigma;&iota;&sigmaf;</span> sive <span title="genos" class="grk"
+  >&gamma;&#x1F73;&nu;&omicron;&sigmaf;</span> sumatur, <span
+  title="homoousion" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;</span>
+  autem valeat <span title="homophulon" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&#x1F79;&phi;&upsilon;&lambda;&omicron;&nu;</span>, sensus
+  contra <span title="homoousiou" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&upsilon;&sigma;&#x1F77;&omicron;&upsilon;</span>
+  patribus Antiochenis saeculi tertii videtur esse ille quem fert in
+  formula <span title="homoousios patri" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F76;</span>; nempe ut individuum, non genus,
+  significet; quod quidem, ut jam vidimus, Paulus pro concesso habet in
+  sophismate suo contra illos Patres torquendo. Quod adeo receptum fuit
+  illis temporibus, ut Hippolytus tantum non diserte neget homines esse
+  inter se unius substantiae vel <span title="ousias" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span>; rogat enim,
+  <span title="mę pantes hen sôma esmen kata tęn ousian" class="grk"
+  >&mu;&#x1F74; &pi;&#x1F71;&nu;&tau;&epsilon;&sigmaf; &#x1F15;&nu;
+  &sigma;&#x1FF6;&mu;&alpha; &#x1F10;&sigma;&mu;&epsilon;&nu;
+  &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu;</span>; <i>Contr. Noet.</i>
+  7. Malchion autem, in illa ipsa cum Paulo dimicatione, haeresiarcham
+  incusat quod non teneret <span title="ousiôsthai en tôi holôi sôtęri ton huion ton monogenę" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&sigma;&iota;&#x1FF6;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF7; &#x1F45;&lambda;&#x1FF3;
+  &sigma;&omega;&tau;&#x1FC6;&rho;&iota; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &mu;&omicron;&nu;&omicron;&gamma;&epsilon;&nu;&#x1FC6;</span>. Routh.
+  <!-- Page 31 --><span class="pagenum"><a
+  name="page31"></a>{31}</span><i>Relliqu.</i> t. <span
+  class="scac">II</span>, p. 476. Africanus porro confitetur, <span
+  title="ousian holęn ousiôtheis, anthrôpos legetai" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu; &#x1F45;&lambda;&eta;&nu;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&iota;&omega;&theta;&epsilon;&#x1F76;&sigmaf;,
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&sigmaf;
+  &lambda;&#x1F73;&gamma;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;</span> <i>ibid.</i> p.
+  125. Quinimo Athanasius ipse videtur uti verbo <span title="ousia" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;</span> simpliciter de divinitate
+  Verbi, numquam, quantum scio, de humanitate ab eo assumpta. Vid. Orat.
+  <span class="scac">I</span>, 45, 57 fin. 59 init. 60 init. 62, 64 fin.
+  <span class="scac">II</span>, 18 init. <span class="scac">III</span>, 45
+  init. etc. Inducit autem, quasi inter se contraria, <span title="ousian" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu;</span> et <span
+  title="anthrôpinon" class="grk"
+  >&#x1F00;&nu;&theta;&rho;&#x1F7D;&pi;&iota;&nu;&omicron;&nu;</span>
+  Verbi, <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>, 41. <span title="ousian" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu;</span> et <span
+  title="anthrôpotęta" class="grk"
+  >&#x1F00;&nu;&theta;&rho;&#x1F7D;&pi;&omicron;&tau;&eta;&tau;&alpha;</span>,
+  <span class="scac">III</span>, 34 <i>init.</i> Sed hac de re plura
+  possent dici, quam hujus disputationis ratio ferret.</p>
+
+  <p>(6) Accedit quod Epistola extat quaedam a Patribus Antiochenis, vel
+  quibusdam ex illis, scripta; quae, de Incarnatione disputans, verbis
+  utitur plane similibus verborum saeculi tertii, plane dissimilibus eorum
+  quae in Ecthesi Ephesina reperiuntur. Mentionem scilicet facit de Filio
+  «incarnato» et «facto homine,» de «corpore ejus ex Virgine sumpto,» de
+  «homine ex semine David,» de «participatione carnis et sanguinis.» Routh.
+  <i>Rell.</i> t. 2. p. 473. Atque haec de formula <span title="homoousios hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span>, Apollinaris, vel potius Eutychis aevo,
+  primum in fidei confessiones recepta.</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>3. Haec quoque notanda sunt in Ecthesi: <span title="hen prosôpon suntheton ek theotętos ouraniou kai anthrôpeias sarkos" class="grk"
+  >&#x1F11;&nu; &pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;
+  &sigma;&#x1F7B;&nu;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;&nu; &#x1F10;&kappa;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &omicron;&#x1F50;&rho;&alpha;&nu;&#x1F77;&omicron;&upsilon;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F00;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &sigma;&alpha;&rho;&kappa;&#x1F79;&sigmaf;</span>.</p>
+
+  <p>Verbum <span title="suntheton" class="grk"
+  >&sigma;&#x1F7B;&nu;&theta;&epsilon;&tau;&omicron;&nu;</span>, latine
+  <i>compositum</i>, reperitur in fragmento quod extat disputationis
+  Malchionis cum Paulo in Concilio Antiocheno, Routh. <i>Relliqu.</i> t. 2.
+  p. 476; at <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>, sumptam pro
+  antitheto, quod vocant, duarum naturarum, ad seriorem aetatem referendum
+  est.</p>
+
+  <p>Concedendum sane est <i>personae</i> vocabulum reperiri in
+  Tertulliano, idque de duabus Christi naturis disputante. <i>Contr.
+  Prax.</i> 27. Hoc tamen fere <span title="hapax legomenon" class="grk"
+  >&#x1F05;&pi;&alpha;&xi;
+  &lambda;&epsilon;&gamma;&#x1F79;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&nu;</span>
+  est; quamquam Novatianus certe, cui cum Tertulliano magna est
+  necessitudo, loquitur <i>de Trin.</i> 21. de «regula circa personam
+  Christi.» Sed usurpat ille auctor Christi nomen passim in opere suo, non
+  pro Filio Incarnato, sed simpliciter pro Deo Unigenito: e. c. «Regula
+  veritatis docet nos credere <i>post Patrem</i> etiam in Filium Dei
+  Christum Jesum, <!-- Page 32 --><span class="pagenum"><a
+  name="page32"></a>{32}</span>Dominum <i>Deum</i> nostrum, sed Dei filium
+  etc. c. 9. <i>init.</i> Alibi, «Christus habet gloriam ante mundi
+  institutionem,» 16. Vid. quoque 13, ubi Christum, non Verbum, carnem
+  sumpsisse docet; alibi autem, inita jam disputatione de «Persona
+  Christi,» tamen loquitur de illo ut «secundam personam post Patrem» 26 et
+  31. Vid. quoque 27.</p>
+
+  <p>Quidquid autem haec valeant, confirmare tamen ausim, (si de re
+  quaquam, quod universe non est, secure potest confirmari,) vocabulum
+  <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>, de Christo
+  incarnato sumptum, non fuisse in usu Catholicorum usque ad tempora fere
+  Apollinaris.</p>
+
+  <p>(1) Non occurrit in Athanasii opere contra Apollinarem, scripto circ.
+  an. 370. exceptis locis duobus, de quibus postea; neque in Greg. Naz.
+  <i>Ep.</i> 202 <i>ad Nectarium</i>, neque <i>Epp.</i> 101, 102. <i>ad
+  Cledonium</i>; neque in <i>Dialogis tribus</i> Theodoreti, nisi in uno
+  loco, quem, Ambrosio a Theodoreto et Leontio tributum, Ambrosii non esse
+  jam diximus; neque in Symbolo Damasi, a quo condemnatus est Apollinaris,
+  vid. <i>Epp.</i> Dam. <i>ap. Coust.</i> 4 et 5; neque in Symbolo
+  Epiphanii, <i>Ancor.</i> 121; vid. quoque 75.</p>
+
+  <p>(2) Desideratur idem in iis disputationibus Patrum, ubi, si tum esset
+  in usu, jure erat expectandum; cujus vice aliae contra suppositae sunt
+  voculae et phrases, quae et iteratione sua formularum paene gerunt
+  speciem, et varietate sua admirationem movent, cur <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> quoque in illis
+  locis non reperiatur.</p>
+
+  <p>E. c. Irenaeus: «Non ergo <i>alterum</i> filium hominis novit
+  Evangelium, nisi hunc qui ex Maria etc. et <i>eundem</i> hunc passum
+  resurrexisse.... Etsi lingua quidem confitentur <i>unum</i> Jesum
+  Christum,... <i>alterum</i> quidem passum et natum etc. et esse alterum
+  eorum etc. <i>Haer.</i> <span class="scac">III</span>, 16, n. 5, 6.
+  <i>unus</i> quidem et <i>idem</i> existens n. 7. per multa dividens
+  Filium Dei n. 8. <i>unum et eundem</i>, ibid. Si <i>alter ... alter
+  ...</i> quoniam <i>unum</i> eum novit Apostolus etc.» n. 9. Extenditur
+  disputatio ad c. 24.</p>
+
+  <p>Ambrosius: «<i>Unus</i> in utraque (divinitate et carne) <!-- Page 33
+  --><span class="pagenum"><a name="page33"></a>{33}</span>loquitur Dei
+  Filius; quia in <i>eodem</i> utraque natura est; et si <i>idem</i>
+  loquitur, non uno semper loquitur modo <i>de Fid.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 9. Vid. 58. Non divisus, sed <i>unus</i>; quia
+  utrumque <i>unus</i>, et <i>unus</i> in utroque ... <i>non</i> enim
+  <i>alter</i> ex Patre, <i>alter</i> ex Virgine, sed <i>idem</i> aliter ex
+  Patre, aliter ex Virgine. <i>de Incarn.</i> 35. Vid. 47. 75. Non enim
+  quod ejusdem substantiae est, <i>unus</i>, sed <i>unum</i> est» 77, quo
+  in loco verbum <i>persona</i> sequitur de Mysterio Trinitatis.</p>
+
+  <p>Hilarius: «Non <i>alius</i> Filius hominis quam qui Filius Dei est,
+  neque <i>alius</i> in forma Dei quam qui in forma servi perfectus homo
+  natus est ... habens in se et totum verumque quod homo est, et totum
+  verumque quod Deus est. <i>de Trin.</i> <span class="scac">X</span>, 19.
+  Cum <i>ipse ille</i> Filius hominis <i>ipse</i> sit <i>qui et</i> Filius
+  Dei, quia totus hominis Filius totus Dei Filius sit etc.... Natus autem
+  est, <i>non</i> ut esset <i>alius atque alius</i>, sed ut ante hominem
+  Deus, suscipiens hominem, homo et Deus possit intelligi. <i>ibid.</i> 22.
+  Non potest ... ita <i>ab se dividuus</i> esse, ne Christus sit; cum
+  <i>non alius</i> Christus, quam qui a forma Dei etc. <i>neque alius</i>
+  quam qui natus est etc.... <i>neque alius</i> quam qui est mortuus etc.
+  ... in coelis autem <i>non alius</i> sit quam qui etc. ibid. ut non
+  <i>idem</i> fuerit <i>qui et</i> etc. <i>ibid.</i> 50. Totum ei Deus
+  Verbum est, totum ei homo Christus est ... <i>nec</i> Christum
+  <i>aliud</i> credere quam Jesum, nec Jesum <i>aliud</i> praedicare quam
+  Christum» 52.</p>
+
+  <p>Haud aliter Athanasius: <span title="allos, allos; heteros, heteros; eis kai autos; tauton; adiairetos" class="grk"
+  >&#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron;&sigmaf;&#x387;
+  &#x1F15;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F15;&tau;&epsilon;&rho;&omicron;&sigmaf;&#x387;
+  &epsilon;&#x1F34;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&sigmaf;&#x387;
+  &tau;&alpha;&upsilon;&tau;&#x1F79;&nu;&#x387;
+  &#x1F00;&delta;&iota;&alpha;&#x1F77;&rho;&epsilon;&tau;&omicron;&sigmaf;</span>.
+  <i>Orat.</i> <span class="scac">IV</span>, 15 et 29. <span title="allos, allos" class="grk"
+  >&#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron;&sigmaf;,
+  &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron;&sigmaf;</span>. 30. <span title="hena kai ton auton" class="grk"
+  >&#x1F15;&nu;&alpha; &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;</span>. 31. <span title="ouch hôs tou logou kechôrismenou" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F50;&chi; &#x1F61;&sigmaf; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;
+  &kappa;&epsilon;&chi;&omega;&rho;&iota;&sigma;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&upsilon;</span>.
+  ibid. <span title="ton pros autou lęphthenta, hôii kai ęnôsthai pisteuetai, anthrôpon ap' autou chôrizousi" class="grk"
+  >&tau;&#x1F78;&nu; &pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &lambda;&eta;&phi;&theta;&#x1F73;&nu;&tau;&alpha;, &#x1FA7;&iota;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F20;&nu;&#x1FF6;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &pi;&iota;&sigma;&tau;&epsilon;&#x1F7B;&epsilon;&tau;&alpha;&iota;,
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&nu; &#x1F00;&pi;'
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &chi;&omega;&rho;&#x1F77;&zeta;&omicron;&upsilon;&sigma;&iota;</span>.
+  ibid. <span title="tęn anekphraston henôsin" class="grk"
+  >&tau;&#x1F74;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&#x1F73;&kappa;&phi;&rho;&alpha;&sigma;&tau;&omicron;&nu;
+  &#x1F11;&nu;&omega;&sigma;&iota;&nu;</span>. 32. <span title="to theion hen kai haploun mustęrion" class="grk"
+  >&tau;&#x1F78; &theta;&epsilon;&#x1FD6;&omicron;&nu; &#x1F13;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F01;&pi;&lambda;&omicron;&#x1FE6;&nu;
+  &mu;&upsilon;&sigma;&tau;&#x1F75;&rho;&iota;&omicron;&nu;</span>. ibid.
+  <span title="tęn enotęta" class="grk">&tau;&#x1F74;&nu;
+  &#x1F10;&nu;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&alpha;</span>. ibid. <span
+  title="holon auton anthrôpon te kai Theon homou" class="grk"
+  >&#x1F45;&lambda;&omicron;&nu; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&nu; &tau;&epsilon;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&#x1FE6;</span>. 35. Vid. etiam disputationem maxime
+  subtilem in <i>Orat.</i> <span class="scac">III</span>, 30-58., ubi tamen
+  vix inveneris verbum unum, quod sit theologicae scientiae proprium.</p>
+
+  <p>Alia veterum theologorum specimina sunt hujusmodi: «Mediam inter Deum
+  et hominem substantiam gerens.» Lactant. <i>Instit.</i> <span
+  class="scac">IV</span>, 13. <span title="Theos kai anthrôpos teleios ho autos" class="grk"
+  >&Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&sigmaf;
+  &tau;&#x1F73;&lambda;&epsilon;&iota;&omicron;&sigmaf; &#x1F41;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F79;&sigmaf;</span>. <!-- Page 34 --><span
+  class="pagenum"><a name="page34"></a>{34}</span>Meliton <i>ap. Routh.
+  Rell.</i> t. <span class="scac">I</span>. p. 115. «ex eo quod Deus est,
+  et ex illo quod homo ... permixtus et sociatus ... alterum vident,
+  alterum non vident.» Novat. <i>de Trin.</i> 25. Vid. quoque 11, 14, 21,
+  24. «Duos Christos ... unum, alium» Pamphil. <i>Apol. ap. Routh.
+  Rell.</i> tom. 4. p. 320. <span title="ho autos estin, aei pros heauton hôsautôs echôn" class="grk"
+  >&#x1F41; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F79;&sigmaf;
+  &#x1F10;&sigma;&tau;&iota;&nu;, &#x1F00;&epsilon;&#x1F76;
+  &pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf; &#x1F11;&alpha;&upsilon;&tau;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F61;&sigma;&alpha;&#x1F7B;&tau;&omega;&sigmaf;
+  &#x1F14;&chi;&omega;&nu;</span>, Greg. Nyss. t. 2. p. 696. <span
+  title="hena kai ton auton" class="grk">&#x1F15;&nu;&alpha;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&nu;</span>. Greg. Naz. <i>Ep.</i> 101. p.
+  85. <span title="allo men kai allo ta ex hôn ho Sôtęr; ouk allos de kai allos" class="grk"
+  >&#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron; &mu;&#x1F72;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron; &tau;&#x1F70;
+  &#x1F10;&xi; &#x1F67;&nu; &#x1F41;
+  &Sigma;&omega;&tau;&#x1F75;&rho;&#x387; &omicron;&#x1F50;&kappa;
+  &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron;&sigmaf; &delta;&#x1F72;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron;&sigmaf;</span>.
+  p. 86.</p>
+
+  <p>Vid. quoque Athan. <i>contr. Apollin.</i> <span class="scac">I</span>,
+  10. <i>fin.</i> 11. <i>fin.</i> 13, e. 16, b. <span
+  class="scac">II</span>, 1 <i>init.</i> 5, e. 12, e. 18. <i>cir. fin.</i>
+  Theoph. <i>ap. Theod. Eran.</i> <span class="scac">II</span>. p. 154.
+  Hilar. <i>ibid.</i> p. 162. Attic. <i>ibid.</i> p. 167. Hieron. <i>in
+  Joan. Hieros.</i> 35.</p>
+
+  <p>Haud absimiles loquendi modi, omisso plane vocabulo <span
+  title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>, reperiuntur in
+  Epistola illa Patrum Antiochenorum, ad quam jam supra provocatum est:
+  <span title="to ek tęs parthenou sôma chôręsan pan to plęrôma tęs theotętos sômatikôs, tęii theotęti atreptôs hęnôtai kai tetheopoiętai; ou charin ho autos Theos kai anthrôpos." class="grk"
+  >&tau;&#x1F78; &#x1F10;&kappa; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &pi;&alpha;&rho;&theta;&#x1F73;&nu;&omicron;&upsilon;
+  &sigma;&#x1FF6;&mu;&alpha; &chi;&omega;&rho;&#x1FC6;&sigma;&alpha;&nu;
+  &pi;&#x1FB6;&nu; &tau;&#x1F78;
+  &pi;&lambda;&#x1F75;&rho;&omega;&mu;&alpha; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &sigma;&omega;&mu;&alpha;&tau;&iota;&kappa;&#x1FF6;&sigmaf;,
+  &tau;&#x1FC7;&iota; &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&iota;
+  &#x1F00;&tau;&rho;&#x1F73;&pi;&tau;&omega;&sigmaf;
+  &#x1F25;&nu;&omega;&tau;&alpha;&iota; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &tau;&epsilon;&theta;&epsilon;&omicron;&pi;&omicron;&#x1F77;&eta;&tau;&alpha;&iota;&#x387;
+  &omicron;&#x1F56; &chi;&#x1F71;&rho;&iota;&nu; &#x1F41;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;&sigmaf; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&sigmaf;.</span> Routh.
+  <i>Relliq.</i> t. 2. p. 473. <span title="houtô kai ho Christos pro tęs sarkôseôs hôs heis ônomastai. katho Christos hen kai to auto ôn tęii ousiaii" class="grk"
+  >&#x1F45;&upsilon;&tau;&omega; &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F41;
+  &Chi;&rho;&iota;&sigma;&tau;&#x1F78;&sigmaf; &pi;&rho;&#x1F78;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &sigma;&alpha;&rho;&kappa;&#x1F7D;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;
+  &#x1F61;&sigmaf; &#x1F11;&#x1FD6;&sigmaf;
+  &#x1F60;&nu;&#x1F79;&mu;&alpha;&sigma;&tau;&alpha;&iota;.
+  &kappa;&alpha;&theta;&#x1F78;
+  &Chi;&rho;&iota;&sigma;&tau;&#x1F78;&sigmaf; &#x1F13;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &tau;&#x1F78; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F78;
+  &#x1F62;&nu; &tau;&#x1FC7;&iota;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&#x1FB3;&iota;</span>. ibid. p. 474.
+  <span title="ei allo men ... allo de ... duo huious." class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F30; &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron; &mu;&#x1F72;&nu; ...
+  &#x1F04;&lambda;&lambda;&omicron; &delta;&#x1F72; ...
+  &delta;&#x1F7B;&omicron;
+  &upsilon;&#x1F31;&omicron;&#x1F7B;&sigmaf;.</span> <i>ibid.</i> p. 485.
+  Malchion quoque, «Unus factus est ... unitate subsistens etc.»
+  <i>ibid.</i> p. 476.</p>
+
+  <p>(3) Constat praeterea, vocabulum <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> a Patribus
+  antiquis de Christo praedicari incerto illo quotidiani sermonis sensu; id
+  quod saepius vix fieret, si jam recepta esset ea vox in symbola et
+  confessiones Ecclesiae.</p>
+
+  <p>E. c. a Clemente Alexandrino Filius vocatur <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>, id est, vultus
+  Patris. <i>Strom.</i> <span class="scac">V</span>, 6. p. 665. et
+  <i>Paedag.</i> <span class="scac">I</span>, 7. p. 132. Vid. quoque
+  <i>Strom.</i> <span class="scac">VII</span>, 10. p. 886. Haud aliter
+  <span title="en prosôpôii patros," class="grk">&#x1F10;&nu;
+  &pi;&rho;&omicron;&sigma;&omega;&pi;&#x1FF3;&iota;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;,</span> Theoph. <i>ad Autol.</i>
+  <span class="scac">II</span>, 22. Vid. <span title="homoioprosôpon" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&iota;&omicron;&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>,
+  Cyrill. Hier. <i>Catech.</i> <span class="scac">XII</span>, 14 fin. Apud
+  Chrysostomum legimus, <span title="duo prosôpa" class="grk"
+  >&delta;&#x1F7B;&omicron;
+  &pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&alpha;</span>, humanum scilicet et
+  divinum, (nisi placuerit cum Tentschero de Patre et Filio illud accipi,)
+  <span title="dięiiręmena kata tęn hupostasin" class="grk"
+  >&delta;&iota;&#x1FC3;&iota;&rho;&eta;&mu;&#x1F73;&nu;&alpha;
+  &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70; &tau;&#x1F74;&nu;
+  &#x1F51;&pi;&#x1F79;&sigma;&tau;&alpha;&sigma;&iota;&nu;</span>, <i>in
+  Hebr. Hom.</i> <span class="scac">III</span>, 1 fin. id porro, cum paulo
+  ante locutus esset contra Paulum Samosatenum, in quem Ecthesin Ephesinam
+  conscriptam esse <!-- Page 35 --><span class="pagenum"><a
+  name="page35"></a>{35}</span>creditur. Vid. quoque Amphilochium <i>ap.
+  Theod. Eran.</i> <span class="scac">I</span>, p. 67, qui Christum docet
+  dixisse, Pater major me est, «ex carne et non <span title="ek prosôpou theotętos" class="grk"
+  >&#x1F10;&kappa; &pi;&rho;&omicron;&sigma;&#x1F7D;&pi;&omicron;&upsilon;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;</span>.» His
+  locis <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> videtur velle
+  aspectum quendam, unum e multis, sub quibus res eadem potest considerari,
+  quod item Athanasio usitatum est; vid. <i>de Decr.</i> 14. <i>Orat.</i>
+  <span class="scac">I</span>, 54. <span class="scac">II</span>, 8.
+  <i>Sent. Dion.</i> 4. Qua quidem ratione explicandi sunt duo loci, in
+  quibus videtur sanctus Doctor uti vocabulo <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>, et quidem
+  incommode, in eo sensu quem fert in theologia, viz. <i>contr. Apoll.</i>
+  <span class="scac">II</span>, 2 et 10. <span title="en diairesei prosôpôn" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;
+  &delta;&iota;&alpha;&iota;&rho;&#x1F73;&sigma;&epsilon;&iota;
+  &pi;&rho;&omicron;&sigma;&#x1F7D;&pi;&omega;&nu;</span>; ubi Lequienius,
+  (in Damasc. <i>Dialect.</i> 43) putat se reperisse singulare exemplum
+  vocis <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> pro
+  <i>natura</i> adhibitae; male quidem, cum ipse Athanasius in altero loco
+  se explicans, <span title="prosôpôn ę onomatôn" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omicron;&sigma;&#x1F7D;&pi;&omega;&nu; &#x1F22;
+  &#x1F40;&nu;&omicron;&mu;&#x1F71;&tau;&omega;&nu;</span> scribit. Quae
+  cum ita sint, fortasse minus audiendus est Montefalconius, fragmentum
+  quoddam Athanasii non nisi propter ipsam dictionem rejiciens, vid.
+  <i>Opp.</i> t. <span class="scac">I</span>, p. 1294. Monet enim post
+  Sirmondum in Facund. <span class="scac">XI</span>, 2. illum locum
+  continere doctrinam, «ab Athanasiana penitus abhorrentem;» ideo autem
+  quod versio latina, quam solam habemus, proponit «duas personas, unam
+  circa hominem, alteram circa Verbum.» Quod si aliunde ostendi potest non
+  esse Athanasii fragmentum illud, abjudicetur utique. Caeterum in sensu
+  paulum diverso, non tamen in theologico, vocabulo utitur Hippolytus in
+  loco quem Leontius servavit, Hipp. <i>Opp.</i> t. 2. p. 45. ubi Christus
+  appellatur <span title="duo prosôpôn mesitęs" class="grk"
+  >&delta;&#x1F7B;&omicron;
+  &pi;&rho;&omicron;&sigma;&#x1F7D;&pi;&omega;&nu;
+  &mu;&epsilon;&sigma;&#x1F77;&tau;&eta;&sigmaf;</span>, Dei et
+  hominum.</p>
+
+  <p>Praeterea apud Hilarium legimus, «utriusque naturae personam» <i>de
+  Trin.</i> <span class="scac">IX</span>, 14. «ejus hominis quam assumpsit
+  persona,» <i>Psalm.</i> 63. n. 3. Vid. eundem <i>in Psalm.</i> 138. n. 5.
+  Apud Ambrosium, «in persona hominis,» <i>de Fid.</i> <span
+  class="scac">II</span>, n. 61. v. n. 108, 124. <i>Ep.</i> 48, n. 4.
+  Colligitur autem ex loco quodam Paschasii Diaconi, <i>de Spir.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 4. p. 194, quam laudat Petavius, <i>de Trin.</i>
+  <span class="scac">VI</span>, 4, § 3, vocabulum <i>persona</i>, pro
+  qualitate seu statu sumptum, etiam in sexto saeculo theologo posse
+  imprudenter excidere. Vid. quoque Cyril. Alex. <i>Dial.</i> <span
+  class="scac">V</span>, p. 554. <!-- Page 36 --><span class="pagenum"><a
+  name="page36"></a>{36}</span></p>
+
+  <p>Quapropter ab eodem Cyrillo, in quarto anathemate suo, adhibita est
+  vox <i>hypostasis</i>; <span title="ei tis prosôpois dusi, ęgoun hupostasesi" class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F34; &tau;&iota;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&omicron;&sigma;&#x1F7D;&pi;&omicron;&iota;&sigmaf;
+  &delta;&upsilon;&sigma;&#x1F76;, &#x1F20;&gamma;&omicron;&#x1FE6;&nu;
+  &#x1F51;&pi;&omicron;&sigma;&tau;&#x1F71;&sigma;&epsilon;&sigma;&iota;</span>,
+  etc. quo quid vellet <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> clarius
+  efferretur. Vid. quoque diligentiam Vincentii Lerinensis in hac re
+  <i>Comm.</i> 4.</p>
+
+  <p>(4) Accedit quod mirum quantum distant ea quae de antiquorum dictis
+  narrantur a scriptoribus serioris aevi, ab iis ipsis dictis, si quando
+  casu temporum hodie ad nos pervenerint; hic scilicet notiones, justas
+  quidem, sed illas nudas reperimus, illic notiones easdem certis verborum
+  formulis vestitas; ita ut ipsa locorum collatio demonstret illas formulas
+  non pertinere ad vetustatem. E. g. Ab Ephraemio Antiocheno accepimus
+  Petrum Alexandrinum, Chrysostomum, Basilium, Nazianzenum, et alios
+  docuisse «duarum naturarum unionem, unam hypostasin, unamque personam.»
+  <i>ap. Phot.</i> cod. 229. p. 805-7. Optime vero; quis dubitet
+  sanctissimos viros in gravissima materia Catholicas enunciasse
+  sententias? Sed aliud est loqui catholice, prorsus aliud uti iis
+  vocabulis quae catholici hoc tempore utuntur, quae quidem non erant
+  necessaria, non erant in ecclesiastico usu, donec irrepsisset
+  haereticorum fraus, donec periclitaretur fidelium salus. Jam si
+  Chrysostomum, quem Ephraemius laudat, adeamus, invenerimus <span
+  title="henôsis, sunapheia, hen ho Theos logos kai hę sarx" class="grk"
+  >&#x1F15;&nu;&omega;&sigma;&iota;&sigmaf;,
+  &sigma;&upsilon;&nu;&#x1F71;&phi;&epsilon;&iota;&alpha;, &#x1F15;&nu;
+  &#x1F41; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&sigmaf; &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F21;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&xi;</span>, vix autem ea verba quibus illas notiones
+  Ephraemius vestit; in Gregorii Epistola ad Cledonium, ad quam idem auctor
+  <span class="correction" title="Original reads `provoeat'."
+  >provocat</span>, ne semel quidem verbum <i>persona</i>; in iis autem
+  quae extant Petri legimus hujusmodi, <span title="sarx genomenos ouk apele'iphthę tęs theotętos; gegonen en mętraii tęs parthenou sarx; Theos en phusei kai gegonen anthrôpos phusei" class="grk"
+  >&sigma;&#x1F70;&rho;&xi;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&#x1F79;&mu;&epsilon;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &omicron;&#x1F50;&kappa;
+  &#x1F00;&pi;&epsilon;&lambda;&epsilon;'&iota;&phi;&theta;&eta;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &theta;&epsilon;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;&#x387;
+  &gamma;&#x1F73;&gamma;&omicron;&nu;&epsilon;&nu; &#x1F10;&nu;
+  &mu;&eta;&tau;&rho;&#x1FB7;&iota; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &pi;&alpha;&rho;&theta;&#x1F73;&nu;&omicron;&upsilon;
+  &sigma;&#x1F71;&rho;&xi;&#x387; &Theta;&epsilon;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F14;&nu; &phi;&#x1F7B;&sigma;&epsilon;&iota; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &gamma;&#x1F73;&gamma;&omicron;&nu;&epsilon;&nu;
+  &#x1F04;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&omicron;&sigmaf;
+  &phi;&#x1F7B;&sigma;&epsilon;&iota;</span>. Routh. <i>Rell.</i> t. 3. p.
+  344-346.</p>
+
+  <p>Maximus quoque Confessor sic interpretatur Gregorium Nazianzenum: «Hoc
+  sane, ut puto, magnus quoque Gregorius Theologus dicere videtur ea magna
+  Oratione Apologetica, dum ait, Unum ex ambobus, et ambo per unum:
+  <i>quasi diceret</i>, quemadmodum enim ex ambobus, <i>hoc est</i>, ex
+  duabus <i>naturis</i>, unum velut totum ex partibus <!-- Page 37 --><span
+  class="pagenum"><a name="page37"></a>{37}</span>secundum <i>personae</i>
+  rationem, sic et per unum persona ratione ut totum, ambo partes
+  <i>naturae</i> ratione, hoc est, duo.» <i>opp.</i> t. 2. p. 282.</p>
+
+  <p>Profecto quod in hujusmodi locis immutatur a commentatoribus suspecta
+  facit excerpta illa ex operibus Patrum, quae in aliam linguam reddita ad
+  nos veniunt; ut Ambrosianum illud Leontii; eo magis quia in versionibus
+  latinis, quae solent Graecorum Patrum textum comitari, verborum formulis
+  reipsa occurrimus aliquando injuria intrusis, non malo quidem animo, sed
+  quo sensus evidentior fiat.</p>
+
+  <p>(5) Hoc quoque, ut arbitror, ostendi potest, scilicet, prout scripta
+  de hac re, quondam antiquorum alicui assignata, eidem decursu temporis a
+  criticis abjudicentur, ita probabile fieri vocabulum <span
+  title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> hic aut illic in
+  iis reperiri. Quod in loco Ambrosii cernitur, jam bis citato; at major
+  hic est materies dicendi, quam quae juste a nobis possit tractari. Alteri
+  tamen exemplo sit, quod exhibet Athanasius. Abesse vocabulum <span
+  title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>, theologorum
+  sensu intellectum, a magni Doctoris operibus jam diximus; nunc divertamus
+  ad fragmentum quoddam, in fine tomi prioris Maurini p. 1279 positum.
+  «Olet quidpiam peregrinum,» monet Montefalconius; «et videtur maxime sub
+  finem Eutychianorum haeresin impugnare;» ecce autem in eo vocabulum <span
+  title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>. Tum, adeatur ab
+  Epistolam, ad Dionysium quendam scriptam, Julio autem Pontifici perperam
+  tributam; en tibi vocabulum <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span>, n. 2. vid.
+  Coustant. <i>Epp. Rom. Pontif. Append.</i> p. 62. Idem porro reperitur in
+  <span title="ekthesei" class="grk"
+  >&#x1F10;&kappa;&theta;&#x1F73;&sigma;&epsilon;&iota;</span> illa <span
+  title="tęs kata meros pisteôs" class="grk">&tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&tau;&#x1F70; &mu;&#x1F73;&rho;&omicron;&sigmaf;
+  &pi;&#x1F77;&sigma;&tau;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>, olim Gregorio
+  Neocaesariensi, uni ex Patribus Antiochenis, ab Eulogio autem (<i>ap.
+  Phot.</i> cod. 230. p. 846.) Apollinaristis assignata. Reperitur idem
+  apud Sermonem quendam «in S. Thomam,» a Concilio sexto laudatum ut
+  Chrysostomi, a Montefalconio autem rejectum, a Tillemontio Edesseno
+  auctori an. 402. tributum, Ed. Maur. <i>tom.</i> 8. <i>part.</i> 2. p.
+  14. Hic autem obiter dictum velim, celebrem illam Epistolam Chrysostomi
+  <i>ad Caesarium</i>, de <!-- Page 38 --><span class="pagenum"><a
+  name="page38"></a>{38}</span>qua tantae motae sunt lites in controversia
+  sanctissimae Eucharistiae, vocabulum <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> continere; quod
+  de Hippolyti quoque <i>Contra Beronem et Helicem</i> dici potest, si
+  decet de fragmentis illius operis strictim loqui.</p>
+
+  <p>(6) Liceat hic apponi locos quosdam antiquiorum Patrum, in quibus
+  vocabulum illud offendimus.</p>
+
+  <p>In Epistolis Apollinaristarum inter se dimicantium, an. 381. <i>ap.
+  Leont.</i> p. 1033, b. p. 1037, b. p. 1039, b. ubi etiam occurrit <span
+  title="homoousion hęmin" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;
+  &#x1F21;&mu;&#x1FD6;&nu;</span>.</p>
+
+  <p>In Apollinaris loco quodam <i>ap. Theod. Eran.</i> <span
+  class="scac">II</span>, p. 173.</p>
+
+  <p>In loco auctoris cujusdam adversus Arianos, quem vocat Sirmondus
+  «antiquissimum.» Sirm. <i>Opp.</i> t. 1. p. 223.</p>
+
+  <p>In fragmento Athanasii, nempe ut citatur ab Euthymio apud Petav.
+  <i>Incarn.</i> <span class="scac">III</span>, 15. not. 19.</p>
+
+  <p>In Gregorii Nyssen. <i>Antirrhet. contra Apollinarem</i> 35.</p>
+
+  <p>Vid. quoque Damasc. <i>contr. Jacob.</i> tom. <span
+  class="scac">I</span>, p. 424.</p>
+
+  <p>In loco Amphilochii <i>apud Damasc. ibid.</i> et <i>ap.</i> Anast.
+  <i>Hodeg.</i> 10. p. 162. et <i>ap. Ephraem. ap. Phot.</i> p. 828.</p>
+
+  <p>In Ambrosii loco graece reddito <i>ap. Phot.</i> p. 805.</p>
+
+  <p>In Isidori Pelusiotae <i>Ep.</i> <span class="scac">I</span>, 360. p.
+  94.</p>
+
+  <p>In Symbolo Pelagii an. 418. <i>ap. Augustini opp.</i> t. 12. p.
+  210.</p>
+
+  <p>In Procli <i>Epist. ad Armenos</i> p. 613.</p>
+
+  <p>(7) Finem tandem disputandi facientibus forsitan occurretur nobis,
+  Pauli ipsius Samosateni doctrinam fuisse Nestoriani generis; quid autem
+  credibilius, quam Patres Antiochenos, quomodo Hippolytus quadraginta ante
+  annos usus esset vocabulum <span title="prosôpon" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F79;&sigma;&omega;&pi;&omicron;&nu;</span> in theologia
+  contra Noetum, ita ipsos quoque idem adhibuisse contra Paulum in
+  oeconomia tractanda? At non constat Paulum revera praeiisse Nestorio
+  doctrina sua; quanquam ex Athan. <i>Orat.</i> <span
+  class="scac">IV</span>, 30. colligi fortasse potest, sectatores ejus
+  tandem a Nestoriana perfidia non longe abfuisse. Nam si ex actis
+  Antiochenis, quatenus hodie extant, judicandum est, doctrinam effudit
+  Paulus fere hujusmodi. Filium exstitisse, ante adventum suum in carne,
+  solum in praescientia <!-- Page 39 --><span class="pagenum"><a
+  name="page39"></a>{39}</span>divina, Routh. <i>Rell.</i> tom. 2. p. 466;
+  si quis doceret secus, eum duos deos praedicare, p. 467; Filium, ante
+  adventum in carne, fuisse, aut instrumentum quiddam, aut saltem
+  attributum solum, p. 469.; humanitatem ejus non ita esse unitam
+  divinitati ut aliter esse non posset, p. 473. Verbum et Christum non unum
+  esse et eundem, p. 474., Sapientiam in Christo esse, sicut in Prophetis,
+  verum abundantius, tamquam in templo; eum autem qui apparuisset, non esse
+  Sapientiam, p. 475. denique, ut summa rei proponitur p. 484, «non
+  congeneratam fuisse cum humanitate sapientiam substantialiter, sed
+  secundum qualitatem.» Vid. quoque pp. 476, 485. Quae quidem omnia certo
+  demonstrant, tribuisse Paulum cum Nestorio hypostasin humanae Christi
+  naturae; tribuisse autem cum eodem naturae divinae alteram hypostasin,
+  non demonstrant. Verius dictum erit, antiquiorem haeresiarcham prorsus
+  non admisisse divinam hypostasim in Christo, ut Sabellii commilitonem;
+  quanquam id est verum quoque, Patres Antiochenos, non libenter tantum
+  scelus tribuentes Paulo, ut hypostasin Verbi negaret, ex iis quae de
+  Christo homine effutiebat, conjecisse eum docere, ut Nestorium postea,
+  duos esse filios, unum aeternum, alterum temporaneum, p. 485. Quare
+  Epistola Synodalis, post ejus depositionem a Patribus conscripta, eum
+  docuisse testatur, Christum venisse non de caelo, sed de terra. Euseb.
+  Hist. <span class="scac">VII</span>, 30. Neque aliter Athanasius Paulum
+  dicit Christum pro mero homine habuisse, <span title="ek prokopęs" class="grk"
+  >&#x1F10;&kappa;
+  &pi;&rho;&omicron;&kappa;&omicron;&pi;&#x1FC6;&sigmaf;</span> ad
+  divinitatem suam evecto.</p>
+
+  <p>Cum autem non levis esset similitudo inter Pauli et Nestorii dogmata,
+  (illo capite excepto, quod personalitatem et aeternitatem Verbi, Nicaeae
+  interea declaratam, teneret Nestorius, rejiceret Paulus,) aequum erat,
+  Nestorio in jus vocato, ad Pauli priorem haeresim, Antiochiae jam
+  condemnatam, a patribus Ephesi congregatis provocari. Attamen contestatio
+  illa contra Nestorium, quae, praefixa actis Ephesinis, Hard. <i>Conc.</i>
+  t. <span class="scac">I</span>, p. 1272. Paulum et Nestorium <!-- Page 40
+  --><span class="pagenum"><a name="page40"></a>{40}</span>inter se ex
+  ordine comparat, ne verbum quidem profert quo concludi possit a Paulo
+  duplicem hypostasim esse excogitatam. Neque, cum narrat Anastasius,
+  <i>Hodeg.</i> 7. p. 108, «in sacra Ephesina Synodo demonstratum esse,
+  dogmata Nestorii consonare cum doctrina Pauli Samosateni,» Nestorianismum
+  continuo tribuit Paulo, nisi Artemoni quoque, quem alibi testatur
+  «Christum in duos divisisse.» c. 20. p. 323, 4. Ephraemium autem
+  Antiochenum, cum Paulum dicit «alterum ante saecula filium, alterum vero
+  postea summa cum dementia asseruisse» <i>ap. Phot.</i> p. 814, verisimile
+  est nihil amplius velle, quam uti iis ipsis verbis Patrum Antiochenorum,
+  de quibus paulo ante locuti sumus. Contra, plane colligitur ex Vigilio
+  <i>in Eutych.</i> B. P. t. <span class="scac">V</span>. p. 731. <i>Ed.
+  Col.</i> 1618. (omittitur locus in <i>Ed. Par.</i> 1624.) Eutychianos
+  distinctionem fecisse inter dogmata Nestorii et Pauli, hujus Christum
+  simpliciter pro mero homine habentis, illius eatenus solum usque dum
+  consociaretur Verbo Dei. Marius item Mercator diserte testatur:
+  «Nestorius circa Verbum Dei, <i>non</i> ut Paulus sentit, qui non
+  substantivum, sed prolatitium potentiae Dei efficax Verbum esse definit.»
+  p. 50. Idem affirmant, licet non fidelissimi testes, et Ibas, et
+  Theodorus Mopsuestiae Episcopus, vid. Facund. <span
+  class="scac">VI</span>, 3. <span class="scac">III</span>, 2. Leont. <i>de
+  Sect.</i> <span class="scac">III</span>, p. 504. Caeterum, si genuinae
+  essent Dionysii Alexandrini <i>Epistola adversus Paulum</i>, et
+  <i>Responsio ad Pauli Propositiones decem</i>, tum certo concedendum
+  esset Paulum Nestorio praelusisse; id autem affirmantibus Tillemontio,
+  Fabricio, Natali Alexandro, Bullo, Burtono et aliis, nos in contrariam
+  sententiam cum Valesio, Harduino, Montefalconio, et Routhio, ire
+  velimus.</p>
+
+  <p>Haec de Ecthesi Ephesina, plurima de re exigua; nisi, ut speramus, iis
+  qui scripta Patrum diligentius tractant, aliqua protulerimus, quae, in
+  uno loco definita, ad multa transferri possint.</p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:24%;">
+      <a href="images/dqct005.png"><img style="width:100%" src="images/dqct005.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+<p><!-- Page 41 --><span class="pagenum"><a name="page41"></a>{41}</span></p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:66%;">
+      <a href="images/dqct003.png"><img style="width:100%" src="images/dqct003.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+<h2>DISSERTATIO III.</h2>
+
+<h3>DE VOCIBUS <span title="prin gennęthęnai ouk ęn" class="grk">&pi;&rho;&#x1F76;&nu; &gamma;&epsilon;&nu;&nu;&eta;&theta;&#x1FC6;&nu;&alpha;&iota; &omicron;&#x1F50;&kappa; &#x1F26;&nu;</span> ANATHEMATISMI NICAENI.</h3>
+
+  <div class="figcenter" style="width:23%;">
+      <a href="images/dqct004.png"><img style="width:100%" src="images/dqct004.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+  <p>Symbolo Ecclesiae Catholicae, celeberrima vocula <i>homoüsion</i>
+  locupletato, subjunxerunt Patres Nicaeni anathematismos quosdam, qui
+  Arianae perfidiae praecipua capita ferirent. Ex quibus ille est, de quo
+  pauca quaedam hoc loco dicenda censuimus. Non quod formula illa Arianorum
+  sumpta per se difficilior sit intellectu, sed quia placuit doctissimo
+  cuidam viro, de Nicaeno autem Symbolo optime merito, nativo verborum
+  sensui subtiliores notiones suas imponi. Quaenam illae sint, quare
+  prolatae, et qua rationum vi confirmatae, nunc explicandum est.</p>
+
+  <p>Docentibus catholicis Christum esse Deum, Ariani protinus illum esse
+  Deum confitebantur ipsi, at Deum inferiorem quendam, ne scilicet Deos
+  duos introducerent in Ecclesiam. Quibus responsum est, Christum contra
+  revera esse summum Deum, neque idcirco duos esse Deos, quia Christus
+  esset Filius Dei; qui autem Dei Filius esset, oportet illum et verum esse
+  Deum, nec tamen alterum, sed eundem ac Patrem suum. At in illo ipso
+  vocabulo <i>Filius</i>, quod fidelibus jure documento erat verae
+  divinitatis Verbi Dei, haereticorum factio collocavit omnem spem suam
+  atque conatum fidei catholicae convellendae; argumentabantur enim, cum
+  omnis filius patri junior esset, idcirco Filium Dei non esse aeternum,
+  neque habere caetera signa verae divinitatis. Quare summa quaestionis in
+  significatione <i>Filii</i> tandem posita fuit; utrum scilicet Filius
+  Dei, utpote Filius, <!-- Page 42 --><span class="pagenum"><a
+  name="page42"></a>{42}</span>essentiam totam et universa habuerit
+  attributa Omnipotentis Dei, an contra initium existendi, et alia quae de
+  rebus creatis praedicantur. Quo autem rem dirimerent, catholici
+  provocabant ad Patres priorum saeculorum, qui scilicet Filio Dei non
+  temporaneum ortum, sed paternae Divinitatis plenitudinem tribuissent.</p>
+
+  <p>At in hoc antiquiorum scriptorum testimonio esse quod docta
+  tractatione egeret, censuit Bullus, cui lis a nobis intendenda est, quo
+  bene curreret catholicorum argumentum, et eruditioribus persuaderet. Nam
+  scriptores quinque aevi Ante-nicaeni, Athenagoram, Tatianum, Theophilum,
+  Hippolytum, Novatianum, quorum duo in catalogo sunt sanctorum, non
+  inficiatus est vir doctus ita de Filio Dei loqui, ut haereticis ansam
+  praebuerint affirmandi, sibi placuisse Verbum Dei factum esse Dei Filium
+  certo quodam tempore, atque ideo quodammodo «extitisse ante generationem
+  suam,» eo certantibus cum Ario quod dicerent Verbum esse aeternum, eo
+  consentientibus quod Filium aeternum esse non dicerent.</p>
+
+  <p>Non ideo tamen improbandus est Bullus, quia sollicita mente priscorum
+  famae, suorum fidei consuluerit. Fateor equidem, non Hippolyto solum et
+  Theophilo, sed Post-nicaenis etiam Hilario et Zenoni Veronensi in hac
+  materia illud excidisse, quod resecatum vel saltem explicatum
+  prudentiores velint; ut Marano quoque, Balleriniis, aliis visum est.
+  Scilicet incommodiora haec gravissimorum scriptorum verba constat ab
+  haereticis saltem recentioris aevi in partes suas adduci; nam utrum ab
+  ipsis Arii sectatoribus objecta fuerint catholicis Concilii Nicaeni
+  saeculo, alia res est. Profecto notatu dignissimum est Arianos ipsos, cum
+  Ecclesia dimicantes, non provocasse ad Patres priorum temporum usque ad
+  circ. an. 352, paene triginta post Concilium Nicaenum exactis annis, cum,
+  argumentis ex ratione et ex Scripturis, (ut Athanasius loquitur in
+  Epistola sua <i>de Sent. Dion.</i> 1.) frustra petitis, «tandem eo
+  audaciae processerunt, ut etiam Patres calumniarentur.» Nimirum primo ad
+  <!-- Page 43 --><span class="pagenum"><a
+  name="page43"></a>{43}</span>Collucianistas solum suos confugiebant; cum
+  autem multos post annos Patres Ecclesiae in suos usus convertere
+  caeperunt, etiam tum Origenem solum appellarunt et Dionysium, non
+  Hippolytum, non Theophilum, non alios illos de quibus supra mentio facta
+  est. Quod autem ne versutissimorum quidem hominum illis temporibus in
+  mentem venit, id recentiores ausi, hos ipsos Hippolyti et caeterorum
+  locos in medium protulerunt, quo comprobarent dogma suum, Dei Filium non
+  esse ad aeternitatem genitum, sed in tempore creatum. Quibus ut occurrat
+  Bullus, eximius alias in hac materie scriptor, Patres reos, in
+  <i>Defensione sua Fidei Nicaenae</i>, illato crimine ita liberat, ut
+  ultro tamen confiteatur illos dixisse, improprie certe, sed aliquo modo,
+  Verbum in tempore fuisse genitum. Plures scilicet iis placuisse putat
+  Verbi generationes, tropicas illas quidem, sed quae verae generationis
+  typi essent et adumbrationes; quales sunt ejus resurrectio a mortuis,
+  item nativitas ex Maria; qualis porro, de qua agendum est, missio ejus a
+  Patre et processio, quo res universas crearet. Hinc non gravate concedit
+  dictum quoddam fuisse Catholicorum, si non Catholicum dogma, tum ante
+  Concilium Nicaeae habitum tum post, «Verbum exstitisse antequam
+  gigneretur;» cujus rei inter alia testimonia adhibet verba Anathematismi,
+  quorum interpretationem in nos hic suscepimus. Contendit enim Patres
+  Nicaenos eo ipso quod condemnarent eos qui dicerent Verbum non exstitisse
+  ante generationem suam, liquido significasse contra, Verbum ante
+  generationem suam exstitisse. Nullus dubitat, ut ipsius verbi utar, «quin
+  hoc pronunciatum Arianorum oppositum fuerit catholicorum istorum
+  sententiae qui docerent Filium quidem paulo ante conditum mundum
+  inexplicabili quodam modo ex Patre progressum fuisse ad constituendum
+  universa.» <i>Def. N. F.</i> <span class="scac">III</span>, 9, §. 2.</p>
+
+  <p>Haec sane de hac Anathematismi Nicaeni clausula argute nimis dicta
+  sunt, et turbant verborum sensum alioqui simplicem et luculentum. Nam
+  procul dubio in illa formula Arianorum, quae a Patribus percellitur,
+  continetur <!-- Page 44 --><span class="pagenum"><a
+  name="page44"></a>{44}</span>argumentum <i>ex absurdo</i>, quod vocant,
+  desumptum; cum ex ipsa vi vocabuli <i>genitus</i> confici crederent,
+  Christum existendi initium habuisse. Confirmabant enim (quasi id
+  inficiari quenquam jam fuerit ipsis verbis sibi discrepare) Filium non
+  exstitisse priusquam gigneretur; alioqui non esset Filius.</p>
+
+  <p>Quod interest inter explicationem hanc et illam Bulli, in hoc
+  vertitur;&mdash;utrum verba ista, «priusquam gigneretur non erat,» sint
+  simplex propositio categorica, an argumentum; sint negatio propositionis
+  ei contrariae, «erat priusquam gigneretur,» id quod Bullo placuit; an
+  potius, ut nobis videtur, <span title="gnômę" class="grk"
+  >&gamma;&nu;&#x1F7D;&mu;&eta;</span> quaedam, quam Aristoteles vocat,
+  <span title="enthumęmatikę" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&theta;&upsilon;&mu;&eta;&mu;&alpha;&tau;&iota;&kappa;&#x1F74;</span>,
+  propositio rationem suam secum ferens, in qua, assumpta, non affirmata,
+  contrariae propositionis vanitate, recta impetitur alia quaedam, nempe
+  Filium ab aeternitate exstitisse. Arbitratur contra Bullus, et Catholicos
+  et Arianos apertis oculis contemplatos esse propositionem hanc,
+  «exstitisse Filium antequam gigneretur;» de hac certamen inter se
+  instituisse: negasse Arianos, et Catholicos, aut affirmasse, aut saltem
+  permisisse. Profecto ne unum quidem Catholicum virum unquam eam emisisse
+  sententiam non dixerim; affirmasse autem eandem Patres Nicaenos prorsus
+  nego.</p>
+
+  <p>1. Primum percurrendum erit ad pristinum illud jurgium, quod nascentem
+  haeresin primum Ecclesiae ostentabat, ut a Socrate narratum est. Testatur
+  enim scriptor ille, Alexandrum, de mysterio Sanctissimae Trinitatis inter
+  suos disputantem, interpellasse Arium, qui fortiter diceret, (1) si
+  Filium genuerit Pater, ergo genitum habere existendi initium; (2) ergo
+  fuisse quando Filius Dei non esset; (3) ergo eundem subsistentiam suam ex
+  nihilo habere. Socr. <span class="scac">I</span>, 5. Quibus e contrario
+  collocabimus Anathematismi Nicaeni clausulas; «Illos vero qui dicunt, (1)
+  fuit aliquando cum non esset, et (2) antequam gigneretur non erat, et (3)
+  ex nihilo factus est etc. etc..., anathematizat Catholica Ecclesia.»
+  Quorum cum duae plenissime respondeant duabus ab Ario in Alexandrum
+  conjectis, cui dubium esse potest, tertiam <!-- Page 45 --><span
+  class="pagenum"><a name="page45"></a>{45}</span>quoque respondere
+  tertiae? id est, «antequam gigneretur non erat» idem velle atque illud
+  «si Filium genuerit Pater, habet genitus existendi initium;» id quod nos
+  contra Bullum contendimus. Haereseos initia non fefellit posterior
+  cursus, namque hic, ut diximus, ipse cardo fuit totius controversiae,
+  nempe utrum Filius, quia Filius, fuerit necne necessaria lege junior
+  Patre suo. At ubinam contra in historia Concilii Nicaeni inveneris
+  mentionem ullam illius propositionis, cui credit Bullus ab Arianis esse
+  reclamatum, «Filium scilicet esse prius quam gigneretur?» Sentit
+  angustias suas vir perspicacissimus, cum ad verba quaedam appellat
+  Arianorum in Epistola illorum ad Alexandrum missa, in qua perstringunt
+  haeretici illos qui dicerent «eum qui prius erat, postea genitum esse aut
+  creatum in Filium.» Athan. <i>de Syn.</i> 16, quos vult Bullus quosdam
+  esse Catholicos. Hi autem plane non sunt Catholici, sed sectatores
+  Marcelli et Photini, ut constat, cum ex Euseb. <i>Eccles. Theol.</i>
+  <span class="scac">I</span>, 1. <span class="scac">II</span>, 9. p. 114,
+  b. <i>Contr. Marcell.</i> <span class="scac">II</span>, 9. tum praesertim
+  ex Anathematismo Eusebianorum in confessione sua quinta, sive
+  Macrosticho, ubi ita loquuntur; «Execramur eos qui illum simplex (<span
+  title="psilon" class="grk">&psi;&iota;&lambda;&#x1F78;&nu;</span>) Dei
+  Verbum non subsistens appellant, Christum autem ipsum et Filium Dei non
+  fuisse ante saecula contendunt, sed eo tempore ex quo carnem nostram ex
+  Virgine assumpsit; <i>hujusmodi</i> sunt sectatores <i>Marcelli</i> et
+  <i>Scotini</i> (Photini) Ancyrogalatarum.» <i>Athan. de Syn.</i> 26.
+  Quare non Catholicos, sed Marcellum et suos respicit Epistola illa
+  Arianorum ad Alexandrum; quod quidem inde confirmatur, quia illo ipso
+  tempore Marcellum Asterius Sophista, Arianorum antesignanus, scriptis
+  suis lacessebat.</p>
+
+  <p>2. Notandum praeterea est, alias quoque Arianorum formulas, decantatas
+  illas quidem, in quibus summa haereseos posita est, ut captiosissimos
+  homines decuit, vim quamdam habere enthymematicam. Cujusmodi sunt, «Qui
+  est, eumne, qui nondum esset, fecit ex nihilo, an qui esset?» et «Unumne
+  est non factum an duo?» <i>Athan.</i> <!-- Page 46 --><span
+  class="pagenum"><a name="page46"></a>{46}</span><i>Orat.</i> <span
+  class="scac">I</span>, 22. et interrogatio illa de «mutabili,» quam cum
+  locum habet in Anathematismo Nicaeno, ita exponit Athanasius: «Nam libero
+  praeditus arbitrio est, an non? an voluntate pro sui arbitrii libertate
+  bonus est, et, si velit, potest mutari, cum mutabilis sit natura; an, ut
+  lapis et lignum, liberam non habet voluntatem in utramque partem se
+  movendi et vergendi?» <i>Athan. Orat.</i> <span class="scac">I</span>,
+  35. Scilicet voluerunt haeretici, liberum, quod vocant, arbitrium
+  oportere necessitate quadam ita proprium esse Christi, ut aliter esse non
+  potuerit quin absurdum quid subsequeretur; ex quo conficeretur illum in
+  numero esse creatorum.</p>
+
+  <p>3. In <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>. §. 32. scribit
+  Athanasius <span title="agenęton" class="grk"
+  >&#x1F00;&gamma;&#x1F73;&nu;&eta;&tau;&omicron;&nu;</span> illud sive
+  <i>non-factum</i> serius esse suppositum ab Arianis in locum priorum
+  suarum captionum: «Cum jam non sit eis integrum his uti vocibus, e nihilo
+  est, non fuit antequam gigneretur, vocabulum <i>non facti</i> etc.
+  cogitaverunt, ut, cum apud simpliciores Filium factum esse dicunt, eadem
+  rursus illa significent vocabula, nempe, ex nihilo est, aliquando non
+  fuit.» Quo in loco quamvis non disertis verbis dicat «Non factum unumne
+  an duo?» pro «Antequam gigneretur non erat» esse substitutum, tamen
+  probabile est certe illum hoc voluisse. Atqui constat formula
+  <i>non-factum</i> vel <span title="agenęton" class="grk"
+  >&#x1F00;&gamma;&#x1F73;&nu;&eta;&tau;&omicron;&nu;</span>, ut ea quae
+  jam diximus aliis verbis proferamus, hoc innui, «Nisi duo sint
+  <i>non-facta</i> vel dii, Christus, utpote factus sive genitus, initium
+  habet existendi;» id quod ipsissimum est argumentum illud, quod verbis
+  «Antequam gigneretur non erat», nos assignatum volumus. Caeterum
+  distinctionem illam inter <span title="agenęton" class="grk"
+  >&#x1F00;&gamma;&#x1F73;&nu;&eta;&tau;&omicron;&nu;</span> et <span
+  title="agennęton" class="grk"
+  >&#x1F00;&gamma;&#x1F73;&nu;&nu;&eta;&tau;&omicron;&nu;</span>, de qua
+  loquitur Montefalconius in Admonitione sua in Epistolam <i>de Decr.
+  Nic.</i>, a Damasceno notatam, mihi non persuaderi potest esse coaevam
+  Athanasio;&mdash;sed hoc obiter.</p>
+
+  <p>4. Praeterea dubium non est quin «Non erat priusquam gigneretur» apud
+  Athanasium idem valeat atque alterum illud «Qui est, eumne, qui nondum
+  esset, fecit ex nihilo, an qui esset?» Scilicet quod Ariani contra Filium
+  <!-- Page 47 --><span class="pagenum"><a
+  name="page47"></a>{47}</span>effutiebant, id pariter ostendit sanctus
+  Doctor contra ipsum Patrem posse contorqueri. «Num qui est Deus,»
+  interrogat, «cum antea non esset, postea factus est, vel estne etiam
+  priusquam gignatur (fiat)?» <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>, 25.
+  At illud «Qui est eumne qui nondum esset etc.» (<span title="ho ôn ton mę onta" class="grk"
+  >&#x1F41; &#x1F62;&nu; &tau;&#x1F78;&nu; &mu;&#x1F74;
+  &#x1F44;&nu;&tau;&alpha;</span> etc.) argumentum prorsus est, non mera
+  propositio, idque ex absurdo ductum; ergo ejusmodi est, «Priusquam
+  gigneretur non erat.» Quod plane confirmatur ex Alexandri Epistola
+  Encyclica cum Arii contra Alexandrum prima illa disputatione et
+  Anathematismis Nicaenis comparata. Nam, cum ex his triplex conficitur
+  testimonium, quales fuerint formulae istae in quibus posita est haeresis
+  Ariana, nulla alia in re sibi discrepat, nisi in hac, quod, omisso «Si
+  Filius, ergo habet initium existendi,» ipsius Arii, et «Priusquam
+  gigneretur non erat,» Anathematismi, Alexander Epistola sua supponit
+  <span title="ho ôn ton mę onta" class="grk">&#x1F41; &#x1F62;&nu;
+  &tau;&#x1F78;&nu; &mu;&#x1F74; &#x1F44;&nu;&tau;&alpha;</span> etc. «Quod
+  est eumne qui non esset etc.» Accedit quod sibi invicem respondent illae
+  duae, in locis Gregorii Nazianzeni et Basilii infra laudatis, et in
+  Cyrilli <i>Thesaur.</i> 4. p. 29. <i>fin.</i></p>
+
+  <p>5. Multa sunt temere jacta in Orationibus Athanasii quae nobiscum
+  faciunt in hac re. Nam si Arianorum dictum illud, «Non erat antequam
+  gigneretur,» argumentum erat, ut confirmamus, contra Filii aeternitatem,
+  tum responsuri essent Catholici, «Vere dictum est Christum non esse
+  antequam gignitur; esse non potest ante, quia gignitur ab aeternitate,
+  utpote ab aeterno Patre;» id quod re ipsa reperimus dictum ab Athanasio.
+  «Res creatae fieri coeperunt, (<span title="ginesthai" class="grk"
+  >&gamma;&#x1F77;&nu;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;</span>)»
+  scribit; «at Dei Verbum, cum principium ex quo sit, (<span title="archęn" class="grk"
+  >&#x1F00;&rho;&chi;&#x1F74;&nu;</span>) nullum habeat, merito nec esse
+  nec fieri caepit, sed semper fuit. Opera igitur principium (<span
+  title="archęn" class="grk">&#x1F00;&rho;&chi;&#x1F74;&nu;</span>), cum
+  fiunt, habent; quod quidem principium rebus, quae fiunt, prius est;
+  Verbum autem, cum non sit ex numero rerum quae fiunt, ipse potius rerum
+  principium habentium demiurgus est. Deinde ipsum esse rerum factarum in
+  eo ipso quod fiunt mensuram habet (<span title="en tôi ginesthai" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu; &tau;&#x1FF3;
+  &gamma;&#x1F77;&nu;&epsilon;&sigma;&theta;&alpha;&iota;</span>), eosque
+  Deus ab aliquo principio per Verbum <!-- Page 48 --><span
+  class="pagenum"><a name="page48"></a>{48}</span>facere incipit, quo
+  perspicuum sit illos non fuisse priusquam gignerentur (<span title="prin genesthai" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F76;&nu;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&#x1F73;&sigma;&theta;&alpha;&iota;</span>); at
+  Verbum non in alio principio habet ut sit, nisi in Patre, qui, ut isti
+  etiam consentiunt, principii est expers; ut ipse quoque Filius sine
+  principio existat in Patre, a quo genitus est, non autem creatus.»
+  <i>Orat.</i> <span class="scac">II</span>, 57. Neque absimili modo
+  disputant alii Patres. Alterum exemplum peti potest ex <i>Orat.</i> <span
+  class="scac">I</span>, 10. ubi pro <span title="prin gennęthęi" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F76;&nu;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&nu;&eta;&theta;&#x1FC7;</span> supponit Athanasius
+  <span title="prin poięthęi" class="grk">&pi;&rho;&#x1F76;&nu;
+  &pi;&omicron;&iota;&eta;&theta;&#x1FC7;</span>; at credo Bullum non esse
+  dicturum, secundum hypothesim suam, Patres ullos antiquos, disputantes de
+  Filio, verba <span title="prin poięthęi" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F76;&nu; &pi;&omicron;&iota;&eta;&theta;&#x1FC7;</span>, ut
+  sua, alicubi adhibuisse, Attamen, «Quis hominum, sive graecus sive
+  barbarus,» scribit Athanasius, «quem Deum confitetur, unam ex rebus
+  creatis ausit dicere, et non fuisse antequam fieret?» <i>Orat.</i> <span
+  class="scac">I</span>, 10. Idem profitetur ipse Arius, suorum certe
+  verborum optimus interpres, cum ad Eusebium Nicomediae Episcopum
+  scribens, vocabulo <span title="gennęthęi" class="grk"
+  >&gamma;&epsilon;&nu;&nu;&eta;&theta;&#x1FC7;</span> in <span
+  title="ktisthęi" class="grk"
+  >&kappa;&tau;&iota;&sigma;&theta;&#x1FC7;</span>; et alia similia mutato,
+  luculentissime ostendit, quod certe non siverit Bullus, se ea esse mente
+  ut argumentum quoddam proferret. «Nos quid sentiamus, et professi jam
+  sumus et nunc profitemur; Filium, antequam gigneretur, <i>aut</i>
+  crearetur, <i>aut</i> destinaretur, <i>aut</i> fundaretur, non fuisse.»
+  <i>Theod. Hist.</i> <span class="scac">I</span>, 4. Nec discrepat ab Ario
+  Eusebius ipse: «<i>Manifestum omnibus</i> est, illud quod factum est, non
+  fuisse antequam fieret.» <i>Athan. de Syn.</i> 17.</p>
+
+  <p>6. Jam si occurrunt apud Athanasium, quae Bullo favere videantur,
+  facilem tamen habent solutionem. E.g. «Qui fieri potest,» rogat, «ut non
+  sit in numero creatorum, si, ut isti opinantur, non erat antequam
+  gigneretur? siquidem rerum creatarum et factarum proprium est non esse
+  antequam fierent?» <i>Orat.</i> <span class="scac">II</span>, 22. Dixerit
+  fortasse Bullus, ex hoc perspicuum esse, Arianos affirmasse Filium «Non
+  esse priusquam gigneretur, Catholicos autem» Esse. Sed non est ita; nam,
+  quemadmodum Patres Nicaeni in Anathematismo suo, ut confirmavimus, non
+  ipsam Arianae formulae propositionem simpliciter negant, sed ejusdem vim
+  argumentativam, ita hic quoque vult Athanasius, non <!-- Page 49 --><span
+  class="pagenum"><a name="page49"></a>{49}</span>«Quo pacto non est
+  creatus, <i>nisi erat</i> antequam gigneretur,» sed, «Quo pacto non est
+  creatus, <i>si illorum argumentum verum est</i>, non erat antequam
+  gigneretur?» Neque alibi <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>, 20.
+  cum dicit, «Si non fuerit Filius antequam gigneretur, non semper fuit in
+  Deo veritas,» vult, non «<i>Nisi</i> fuerit re» sed «<i>Si verum sit
+  illud</i>, Non fuit Filius» etc. Itaque, non multo post idem dicit de Deo
+  Patre, quo vanissimos sophistas suo sibi gladio jugulet, «Estne Deus
+  etiam priusquam gignitur?» non certe quasi in Patre ullam significet
+  generationem, sed quo argumentum ipsum ut ineptissimum explodat, sive de
+  Patre usurpatum sive de Filio.</p>
+
+  <p>7. Et profecto ineptissimam et importunissimam esse hanc
+  interrogationem, non simpliciter verae cuidam propositioni contrariam,
+  plenissime cum Athanasio consentientes, judicant et Hilarius et Gregorius
+  Nazianzenus. Missam faciunt, quam prorsus ne proferri quidem oporteret.
+  Gregorius scilicet de hac et aliis Arianorum formulis loquens, in Filio
+  docet, «Generatio cum essentia ipsa <i>concurrit</i> atque a principio
+  exstitit;» quod contra fit in hominibus, qui quidem, «ut Levi in lumbis
+  Abrahae,» cum «partim erant, partim procreati sunt, ac proinde partim
+  sunt ex entibus, partim ex non entibus,» illud scilicet complent «Fuit
+  antequam gigneretur;» quod Bullus non in hominibus sed in Filio Dei dici
+  posse arbitratur. Pergit de eadem re magnus theologus: «Quaestionem hanc
+  tuam <i>absurditatis</i> multum, <i>difficultatis</i> nihil habere aio.»
+  Tum captionibus verborum quibusdam aliis prolatis quae cum Ariana illa
+  possent comparari, «<i>Ineptius</i> est» dicit, «id quod a principio
+  erat, <i>utrum</i> ante generationem esset (<span title="pro tęs gennęseôs" class="grk"
+  >&pi;&rho;&#x1F78; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&nu;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>)
+  <i>necne</i>, in quaestionem vocari.» Orat. 29, 9.</p>
+
+  <p>8. Hilarium fateor Pictavensem in Commentario suo in Matthaeum c. 31.
+  n. 3. verba quaedam emisisse quae Bullo favere videantur. Docet enim
+  egregius ille vindex catholicae veritatis, «Verbum in principio Deum, et
+  hoc principio apud Deum, et natum esse ex eo qui erat, et hoc <!-- Page
+  50 --><span class="pagenum"><a name="page50"></a>{50}</span>in eo esse
+  qui natus est, quod is ipse est penes quem erat antequam nasceretur.»
+  Cujus simile est illud quod Bullo favet ex Zenonis Tractatu <i>de Filii
+  generatione</i>: «Procedit in nativitatem, qui erat antequam nasceretur.»
+  At Zenonem non est cur moremur, diligentem, ut a Balleriniis monstratum
+  est, <i>Diss.</i> 1, 2. §. 6. Hilarii imitatorem. Quod autem ad
+  Pictavensem ipsum attinet, provocamus ab Hilario imperito ad Hilarium
+  peritissimum Arianorum. Constat enim sanctissimum virum, illa scripsisse
+  antequam in Asiam venisset; «regeneratum autem pridem,» ut ipsius verbis
+  utar, «et in Episcopatu aliquantum permanentem, Fidem Nicaenam nunquam
+  nisi exsulaturum» conceptis verbis «audivisse,» <i>de Syn.</i> 91. postea
+  autem, ut Coustantius nos monuit, sese correxisse in celeberrimo suo
+  opere quod <i>de Trinitate</i> conscripsit. Illic enim, secus ac voluit
+  Bullus, Arianorum formulam «antequam gigneretur non erat,» in sophismatis
+  loco luculentissime ponit. «Adjiciant haec,» de eo scribit,
+  «<i>arguta</i> satis atque auditu placentia; Si, inquit, natus est,
+  coepit; et cum coepit, non fuit; et cum non fuit, non patitur ut fuerit.
+  Atque idcirco piae intelligentiae sermonem esse contendant, non fuit
+  antequam nasceretur, quia ut esset qui non erat, non qui erat, natus
+  est,» <i>de Trin.</i> <span class="scac">XII</span>, 18. Neque aliter
+  illi formulae occurrit; «Unigenitus Deus neque non fuit aliquando non
+  Filius, neque fuit aliquid antequam Filius, neque quidquam aliquid ipse
+  nisi Filius,» 15. quod quidem nihil aliud est nisi negatio illius «Fuit
+  antequam genitus est.» Pergit, ut Gregorius: «Ubi Pater auctor est, ibi
+  et nativitas est, et vero ubi auctor aeternus est, ibi et nativitatis
+  aeternitas est.» 21. Quid potest esse disertius? Porro pro «fuit ante
+  quam natus est,» supponit, «semper natus fuit;» e. g. «Numquid ante
+  tempora aeterna esse, id ipsum sit quod est, eum qui erat nasci? quia
+  nasci quod erat, jam non nasci est, sed seipsum demutare nascendo.... Non
+  est itaque id ipsum, natum ante tempora aeterna semper esse, et esse
+  antequam nasci.» 30. Concludit, Athanasii sensum <!-- Page 51 --><span
+  class="pagenum"><a name="page51"></a>{51}</span>vel clarioribus
+  retractans verbis; «Cum itaque natum semper esse, nihil aliud sit
+  confitendum esse quam natum, id sensui, antequam nascitur, <i>vel fuisse
+  vel non fuisse</i>, non subjacet.» 31.</p>
+
+  <p>9. Prodeat denique Basilius in dimicatione sua contra Eunomium; cui
+  argumentato, «Aut existentem genuit Deus Filium, aut non existentem ...
+  Qui est, generatione non indiget,» respondit sanctissimus Praesul,
+  «Eunomium, <i>quoniam</i> animalia, cum prius non sint, deinde
+  generentur, qui autem hodie genitus sit, heri non esset, hanc notionem in
+  Unigeniti subsistentiam <i>transferre</i>; et <i>quoniam</i> genitus est,
+  dicere, ante generationem non fuisse.» <i>contra Eun.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 14. Sophisma autem solvit, ut Patres supra
+  citati, dicendo, Filio esse aeternam generationem, ut loquitur
+  Evangelista, cum «aeternitati Patris generationem Unigeniti connectit.»
+  <i>ibid.</i> 15.</p>
+
+  <p>&nbsp;</p>
+
+  <p>Satis superque de hac re sumus disputati; pro certo jam habeatur, a
+  Concilio Oecumenico, Nicaeae congregato, minime sancita esse illa verba
+  quae Bullo Catholica videntur, «Verbum Dei fuisse antequam gigneretur;»
+  quasi ulla traditione Patrum aut Doctorum auctoritate nobis commendentur.
+  Quae cum ita sint, operi nostro hic finis esset imponendus, nisi vir
+  doctissimus, Concilio nequicquam appellato, ad Athanasium ipsum
+  confugerit, Concilii illius magnam partem, quo causam suam apud eruditos
+  feliciore spe posset orare. Opinionem nimirum eam, de generatione quadam
+  Verbi ante mundum conditum in tempore facta, Athanasio ipsi impactam
+  voluit, provocans ad Orationem secundam contra Arianos <i>capp.</i>
+  61-64.</p>
+
+  <p>Illa operis sui parte, copiosissima disputatione inita de verbis
+  Prophetae, quae Ariani objiciebant Ecclesiae, «Dominus creavit me in
+  initio viarum suarum in opera sua,» ut in Versione <span
+  class="scac">LXX</span> Interpret. leguntur, provehitur sanctus Doctor ad
+  verba Apostoli, «Primogenitus omnis creaturae;» quae proinde ita
+  interpretatur ut doceat Verbum, quod <!-- Page 52 --><span
+  class="pagenum"><a name="page52"></a>{52}</span>ante saecula fuit
+  Unigenitum, cum creandus esset mundus, condescensione quadam seu <span
+  title="sunkatabasei" class="grk"
+  >&sigma;&upsilon;&gamma;&kappa;&alpha;&tau;&alpha;&beta;&#x1F71;&sigma;&epsilon;&iota;</span>
+  e Patre procedens factum esse Primogenitum. Unde deducit Bullus, illam
+  processionem sive condescensionem auctore Athanasio novam quandam,
+  improprie utique, Verbi in tempore esse generationem.</p>
+
+  <p>Jam Verbi condescensionem quandam esse exhibitam in rerum universitate
+  condenda consentiunt omnes; namque ineffabilis procul dubio erat gratiae
+  et bonitatis, Filium, qui «in principio erat apud Deum,» in cogitationem
+  venisse creatorum, et in creatorum fragilitate versari. Sed hoc Bullo non
+  satis est, nisi condescensio illa generatio seu nativitas quaedam
+  appelletur. «Catholici quidam doctores, qui post exortam controversiam
+  Arianam vixerunt,» ad Athanasium autem provocat, «illam <span title="tou logou" class="grk"
+  >&tau;&omicron;&#x1FE6; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;</span>
+  ex Patre progressionem (quam et <span title="sunkatabasin" class="grk"
+  >&sigma;&upsilon;&gamma;&kappa;&alpha;&tau;&#x1F71;&beta;&alpha;&sigma;&iota;&nu;</span>,
+  hoc est, condescensionem eorum nonnulli appellarunt) ad condendum haec
+  universa agnovere; et ejus etiam progressionis respectu ipsum <span
+  title="ton logon" class="grk">&tau;&#x1F78;&nu;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;</span> a Deo Patre quasi natum
+  fuisse et omnis creaturae primogenitum in Scripturis dici confessi sunt.»
+  <i>Defen. F. N.</i> <span class="scac">III</span>, 9. §. 1. At Athanasium
+  in hac progressione et condescensione Verbi voluisse natum denuo esse
+  quodammodo Verbum, et proinde appellatum esse «Primogenitum omnis
+  creaturae» profecto non puto; contra «Primogenitum» illud, non relationis
+  alicujus, quae intercederet inter Verbum et Patrem suum, esse
+  significativum, sed plane muneris cujusdam quod, mundum creaturus, pro
+  bono mundi, benignissime in se suscepit Unigenitus. Scilicet ille, qui ab
+  aeternitate fuit Unigenitus Patris, in universorum compagine et structura
+  illam Filietatem suam signatam voluit, quo typum quendam Unigeniti atque
+  imaginem universa in se exhiberent. Itaque hoc sensu Unigenitus omnis
+  creaturae se fecit Primogenitum, quod, dum mundum ex nihilo duceret, illo
+  ipso tempore se quoque fecit ideam et normam ejusdem mundi, Demiurgus
+  nimirum et summus artifex, sese contemplans <!-- Page 53 --><span
+  class="pagenum"><a name="page53"></a>{53}</span>atque intuens tanquam
+  unicum exemplar suum, ex quo mundum nascentem exprimeret imitando et
+  conformaret. Quare Filius progrediens a Patre non factus est denuo Filius
+  Patris, sed mundo Filius, ut scilicet condescensione sua mundus fieret
+  quodammodo Patris filius, et in coelestem familiam adoptaretur. Quod si
+  verum est, Primogenitus nihil aliud significare, nisi Filius Archetypus,
+  videbitur. Ad rationes veniamus.</p>
+
+  <p>Primum, verbum <span title="sunkatabasis" class="grk"
+  >&sigma;&upsilon;&gamma;&kappa;&alpha;&tau;&#x1F71;&beta;&alpha;&sigma;&iota;&sigmaf;</span>,
+  sive condescensio, (quod adeo non generationis in se habet ullum sensum,
+  ut testibus Vesselio et Suicero de Aeterno Patre, omnium conservatore, a
+  Patribus usurpetur,) quid velit apud Athanasium, liquebit legentibus
+  sectiones 78-81 Orationis illius de qua hic agitur. Illa disputationis
+  suae pars incipit et terminatur mentione facta condescensionis Verbi:
+  quare ad eam adeundum est tanquam ad praecipuum quemdam locum, unde vis
+  vocabuli in gravissima hac materia possit erui. Incipit autem his verbis:
+  «Quo res factae non tantum existerent, sed etiam bene existerent, placuit
+  Deo ut sua Sapientia se ad res creatas condescenderet, ut typum aliquem
+  et speciem ipsius Imaginis, cum in omnibus simul, tum in singulis
+  imprimeret; quo nimirum perspicuum fieret et sapientia ornatas esse res
+  factas et digna Deo esse opera. Ut enim nostrum Verbum, Verbi, qui Dei
+  est Filius, est imago; ita sapientia in nobis facta ejusdem Verbi, quae
+  ipsa est Sapientia, imago quoque est, etc.» §. 78. Quid hic reperimus de
+  Verbo denuo facto Filio? quid non de Filio imaginem sui imprimente in
+  operibus suis? Finem autem facturus Sapientiam introducit sanctus Doctor
+  ita loquentem: «Omnia quidem in me et per me facta sunt: quia autem opus
+  erat ut sapientia in operibus crearetur, ego secundum substantiam quidem
+  cum Patre aderam, me vero ad res factas condescendens, meum typum in
+  illis apte imprimebam, ut universus mundus tanquam in uno corpore non
+  secum discordaret sed concordaret.» §. 81.</p>
+
+  <p>Quod ut planius intelligatur, exponendum est Athanasium <!-- Page 54
+  --><span class="pagenum"><a name="page54"></a>{54}</span>autumasse, ne
+  ullam quidem rem creationem suam sustinere posse, ut ne sanctissimam
+  creantis manum tanquam refugiat et ad nihilum continuo recidat, nisi
+  eidem simul Demiurgus ipse condescensione quadam suam impertiat gratiam,
+  quo mirabilem illam patienter subeat operationem, per quam in rerum
+  naturam perventura est. «Verbum,» scribit, «cum principio Demiurgus esset
+  creatorum, condescendit ad res creatas, ut fieri possent. Neque enim ejus
+  naturam, quae purus Patris est splendor, ferre potuissent, nisi,» graeca
+  fortius currunt quam latina, <span title="philanthrôpiai patrikęi sunkatabas antelabeto, kai kratęsas auta eis ousian ęnenke" class="grk"
+  >&phi;&iota;&lambda;&alpha;&nu;&theta;&rho;&omega;&pi;&#x1F77;&#x1FB3;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&iota;&kappa;&#x1FC7;
+  &sigma;&upsilon;&gamma;&kappa;&alpha;&tau;&alpha;&beta;&#x1F70;&sigmaf;
+  &#x1F00;&nu;&tau;&epsilon;&lambda;&#x1F71;&beta;&epsilon;&tau;&omicron;,
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &kappa;&rho;&alpha;&tau;&#x1F75;&sigma;&alpha;&sigmaf;
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&alpha; &epsilon;&#x1F30;&sigmaf;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu;
+  &#x1F24;&nu;&epsilon;&gamma;&kappa;&epsilon;</span>. <i>Orat.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 64. Quare operibus suis, dum creabantur, ut
+  crearentur, virtutem quandam suam impertiens Artifex Filius, eadem
+  proinde augustissimo filiorum nomine donatus est; <span
+  title="sunkatabantos tou logou" class="grk"
+  >&sigma;&upsilon;&gamma;&kappa;&alpha;&tau;&alpha;&beta;&#x1F71;&nu;&tau;&omicron;&sigmaf;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&upsilon;</span>,
+  pergit sanctus doctor, <span title="huiopoieitai kai autę hę ktisis di' autou" class="grk"
+  >&upsilon;&#x1F31;&omicron;&pi;&omicron;&iota;&epsilon;&#x1FD6;&tau;&alpha;&iota;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1F74; &#x1F21;
+  &kappa;&tau;&#x1F77;&sigma;&iota;&sigmaf; &delta;&iota;'
+  &alpha;&#x1F50;&tau;&omicron;&#x1FE6;</span>. Ex quo fit, ut non modo per
+  Filium, verum etiam in Filio, ut Apostolus loquitur, rerum universitas
+  facta esse dicenda sit, cum non exteriore solum mandato, sed intima vi et
+  virtute Spiritus ejus consistunt et permanent omnia. «Nam,» ut alibi
+  docet uberrimus ille rerum divinarum interpres, quem saepius appellasse
+  jucundissimum est, «Deus non solum nos ex nihilo fecit, sed etiam Verbi
+  gratia secundum Deum vivere concessit. At homines ab aeternis rebus
+  aversi, sibi ipsis corruptionis mortiferae auctores facti sunt; qui ex
+  natura quidem mortales fuerunt, sed gratia in Verbi participatione sita
+  naturae statum effugerunt.» <i>de Incarn. V. D.</i> 5. Itaque nihil fere
+  est creatum, quod non genitum sit quoque; cum contra non stent in loco
+  suo, sed retro fluant et pereant, nisi vitam quandam a Creatore
+  percipiant intus, superadditam creationi suae, Proinde Athanasii mos est
+  in scriptis suis, ut res creatas potius appellet genitas quam factas vel
+  opera, <span title="genęta" class="grk"
+  >&gamma;&epsilon;&nu;&eta;&tau;&#x1F70;</span> seu <span title="gennęta" class="grk"
+  >&gamma;&epsilon;&nu;&nu;&eta;&tau;&#x1F70;</span>, non <span
+  title="poięmata" class="grk"
+  >&pi;&omicron;&iota;&#x1F75;&mu;&alpha;&tau;&alpha;</span> et <span
+  title="erga" class="grk">&#x1F14;&rho;&gamma;&alpha;</span>, quo
+  sanctissimam hanc exprimat veritatem; cauto tamen semper, gratiae illud
+  esse non naturae, donum Creatoris non creaturae proprium, quod mundus
+  <!-- Page 55 --><span class="pagenum"><a name="page55"></a>{55}</span>in
+  se habeat hanc formam pulchritudinis, et coelestium necessitudinem, et
+  principium stabilitatis. «Res factae,» docet, «cum sint opera, genitae
+  dici nequeunt, nisi, geniti Filii participes postea effectae, genitae et
+  ipsae dicantur, non sane propriam ob naturam, sed quia Filii factae sint
+  in Spiritu participes.» <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>, 56.</p>
+
+  <p>His perspectis, non difficilis intellectu est mens Athanasii, cum
+  Unigenitum Patris docet esse factum in creatione mundi Primogenitum omnis
+  creaturae. Nam, cum gratia illa, qua impertita natura rerum in suo loco
+  permanet, variis nominibus respici possit, ut lux, ut pulchritudo, ut
+  sapientia, ut ratio, ut coelestis adoptio, ut similia, ille supremus
+  Conditor universorum, seipsum mundo impertiens, fit quodammodo mundo
+  principium et lucis illius, et pulchritudinis, et sapientiae, et
+  rationis, et adoptionis in coelestium societatem. Itaque, qui ex aeterno
+  Sapientia, Lux, Ratio, Filius est Patris, factus est operibus suis
+  principalis quaedam Sapientia, et formatrix Ratio, et Lux plenissime
+  irradians, et archetypus Filius. Sapientia autem Patris tandem facta est
+  sapientia mundo, et fecit ut mundus sapiens esset; lux Patris facta est
+  lux mundo, et fecit ut mundus splendesceret; Unigenitus Patris factus est
+  Primogenitus mundo, et fecit ut mundus in familiam Dei adscisceretur.</p>
+
+  <p>Profecto fateor haec omnia in mysterio et fructibus sanctissimae
+  Incarnationis verissime compleri, cujus gratia ita superat quicquid
+  universae naturae a Creatore datum est, ut Athanasius in quodam opere
+  confirmare non dubitaverit, mundi creationem esse per Filium solummodo,
+  dispensationem autem Evangelicam esse in Filio. «Decebat creationis
+  quidem exordium per ipsum fieri, ut res existerent; earum autem
+  instaurationem, in ipso; quae sane verba inter se differunt. Nam initio
+  quidem omnia per ipsum facta sunt ut essent; postea, ubi omnia
+  defecerunt, Verbum caro factum est, quam scilicet induit, ut in ipso
+  omnia reficerentur.» <i>In illud Omnia.</i> 2. Quid quod, cum carnem <!--
+  Page 56 --><span class="pagenum"><a name="page56"></a>{56}</span>sumeret,
+  imaginem sui mundo exhibuit solidiorem multo et clariorem, et verius se
+  ipsum fecit primogenitum inter creaturas, quam cum, universa conditurus,
+  ideam se faceret et regulam rerum condendarum. Fateor equidem; sed
+  prioris operis praestantiam non imminuunt praestantiora illa quae
+  subsecuta sunt; id quod Athanasio adeo persuasum est, ut saepius duo illa
+  una consociet et comparet, extollens quidem meliora, non elevans quod in
+  se bonum est.</p>
+
+  <p>Infinita prope locorum sylva est in sanctis Patribus, ex quibus
+  augustissimum hoc munus Unigeniti, et in rerum natura et in oeconomia
+  evangelica, possit illustrari. «Cum justitia nulla esset in terra,
+  doctorem misit, quasi vivam legem» dicit Lactantius, <i>Instit.</i> <span
+  class="scac">IV</span>, 25. «Quidquid facturus erat Deus in creatura»
+  docet Augustinus, «jam Verbo inerat, nec esset operibus, nisi esset in
+  Verbo.» <i>In Ps.</i> 44, 5. Alio loco Filius ab eodem appellatur, «ars
+  quaedam Omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium
+  incommutabilium.» <i>de Trin.</i> <span class="scac">VI</span>, 11.
+  Cyrillus autem Alexandrinus: «Unigenitus» scribit «secundum naturam;
+  primogenitus propter nos, ut tanquam immortali cuidam radici omnis
+  creatura insita sit, et ex eo qui semper est, germinet.» <i>Thesaur.</i>
+  25. p. 238. Similiter ab Athenagora Filius vocatur <span title="idea kai energeia" class="grk"
+  >&#x1F30;&delta;&#x1F73;&alpha; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &#x1F10;&nu;&#x1F73;&rho;&gamma;&epsilon;&iota;&alpha;</span> omnium
+  rerum materialium; <span title="hę idea hoper logon eirękasi" class="grk"
+  >&#x1F21; &#x1F30;&delta;&#x1F73;&alpha; &#x1F45;&pi;&epsilon;&rho;
+  &lambda;&#x1F79;&gamma;&omicron;&nu;
+  &epsilon;&#x1F30;&rho;&#x1F75;&kappa;&alpha;&sigma;&iota;</span>, a
+  Clemente Alex. <i>Strom.</i> <span class="scac">V</span>, 3. <span
+  title="idean ideôn kai archęn lekteon ton prôtotokon paseôs ktiseôs" class="grk"
+  >&#x1F30;&delta;&#x1F73;&alpha;&nu; &#x1F30;&delta;&epsilon;&#x1FF6;&nu;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76; &#x1F00;&rho;&chi;&#x1F74;&nu;
+  &lambda;&epsilon;&kappa;&tau;&#x1F73;&omicron;&nu; &tau;&#x1F78;&nu;
+  &pi;&rho;&omega;&tau;&#x1F79;&tau;&omicron;&kappa;&omicron;&nu;
+  &pi;&#x1F71;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;
+  &kappa;&tau;&#x1F77;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>, testatur
+  Origenes,<i>Contr. Cels.</i> <span class="scac">VI</span>, 64 fin. <span
+  title="katesphragisthęmen" class="grk"
+  >&kappa;&alpha;&tau;&epsilon;&sigma;&phi;&rho;&alpha;&gamma;&#x1F77;&sigma;&theta;&eta;&mu;&epsilon;&nu;</span>,
+  docet Cyrillus Alex. <span title="eis to archetupon tęs eikonos" class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F30;&sigmaf; &tau;&#x1F78;
+  &#x1F00;&rho;&chi;&#x1F73;&tau;&upsilon;&pi;&omicron;&nu;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F79;&nu;&omicron;&sigmaf;</span>. <i>in
+  Joan.</i> p. 91. <span title="hoion apo tinos archęs" class="grk"
+  >&omicron;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &#x1F00;&pi;&#x1F78;
+  &tau;&iota;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &#x1F00;&rho;&chi;&#x1FC6;&sigmaf;</span>, concinit Gregorius Nyssenus,
+  <i>Catech.</i> p. 504 fin. Et, ut ad Athanasium redeamus, multus est in
+  eadem doctrina, ut in locis hujusmodi: <span title="eikôn kai tupos pros aretęn" class="grk"
+  >&#x1F14;&iota;&kappa;&omega;&nu; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &tau;&#x1F7B;&pi;&omicron;&sigmaf; &pi;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &#x1F00;&rho;&epsilon;&tau;&#x1F74;&nu;</span>, <i>Orat.</i> <span
+  class="scac">I</span>, 21. <span title="tupon tina labontes" class="grk"
+  >&tau;&#x1F7B;&pi;&omicron;&nu; &tau;&iota;&nu;&#x1F70;
+  &lambda;&alpha;&beta;&#x1F79;&nu;&tau;&epsilon;&sigmaf;</span> et <span
+  title="hupogrammon" class="grk"
+  >&#x1F51;&pi;&omicron;&gamma;&rho;&alpha;&mu;&mu;&#x1F79;&nu;</span>,
+  <span class="scac">III</span>, 20. <span title="en autôi ęmen protetupômenoi" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu; &alpha;&#x1F50;&tau;&#x1FF7; &#x1F26;&mu;&epsilon;&nu;
+  &pi;&rho;&omicron;&tau;&epsilon;&tau;&upsilon;&pi;&omega;&mu;&#x1F73;&nu;&omicron;&iota;</span>,
+  <span class="scac">II</span>, 76 init. <span title="tupon eikonos entheinai" class="grk"
+  >&tau;&#x1F7B;&pi;&omicron;&nu;
+  &epsilon;&iota;&kappa;&omicron;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &epsilon;&nu;&theta;&epsilon;&iota;&nu;&alpha;&iota;</span>, 78, init.
+  <span title="prôtotokos eis apodeixin tęs tôn pantôn dia tou huiou dęmiourgias kai huiopoięseôs" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omega;&tau;&#x1F79;&tau;&omicron;&kappa;&omicron;&sigmaf;
+  &epsilon;&#x1F30;&sigmaf;
+  &#x1F00;&pi;&#x1F79;&delta;&epsilon;&iota;&xi;&iota;&nu;
+  &tau;&#x1FC6;&sigmaf; &tau;&#x1FF6;&nu; &pi;&#x1F71;&nu;&tau;&omega;&nu;
+  &delta;&iota;&#x1F70; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &upsilon;&#x1F31;&omicron;&#x1FE6;
+  &delta;&eta;&mu;&iota;&omicron;&upsilon;&rho;&gamma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &upsilon;&#x1F31;&omicron;&pi;&omicron;&iota;&#x1F75;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>,
+  <span class="scac">III</span>, 9 fin. <span title="tęn tou archetupou plasin anastęsasthai heautôi" class="grk"
+  >&tau;&#x1F74;&nu; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &#x1F00;&rho;&chi;&epsilon;&tau;&#x1F7B;&pi;&omicron;&upsilon;
+  &pi;&lambda;&#x1F71;&sigma;&iota;&nu;
+  &#x1F00;&nu;&alpha;&sigma;&tau;&#x1F75;&sigma;&alpha;&sigma;&theta;&alpha;&iota;
+  &#x1F11;&alpha;&upsilon;&tau;&#x1FF7;</span>. <i>Contr. Apoll.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 5. <!-- Page 57 --><span class="pagenum"><a
+  name="page57"></a>{57}</span></p>
+
+  <p>Quare jure optimo, ut credo, pro concesso potest assumi,
+  condescensionem illam Primogeniti ad universa constituenda nullam esse
+  adumbrationem aeterni mysterii quo Filius a Patre gignitur, sed
+  simpliciter referre ad munus quo fungitur Unigenitus erga opera sua,
+  disponens, stabiliens, vivificans ea quae condidit. Scilicet idem fere
+  valet <span title="prôtotokos" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omega;&tau;&#x1F79;&tau;&omicron;&kappa;&omicron;&sigmaf;</span>
+  atque <span title="archę tęs ktiseôs" class="grk"
+  >&#x1F00;&rho;&chi;&#x1F74; &tau;&#x1FC6;&sigmaf;
+  &kappa;&tau;&#x1F77;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf;</span>, et <span
+  title="monogenęs prôteuôn en tę ktisei" class="grk"
+  >&mu;&omicron;&nu;&omicron;&gamma;&epsilon;&nu;&#x1F74;&sigmaf;
+  &pi;&rho;&omega;&tau;&epsilon;&#x1F7B;&omega;&nu; &#x1F10;&nu; &tau;&eta;
+  &kappa;&tau;&iota;&sigma;&epsilon;&iota;</span>, et <span
+  title="prôtotupon gennęma, monos gennętos en tois genętois" class="grk"
+  >&pi;&rho;&omega;&tau;&#x1F79;&tau;&upsilon;&pi;&omicron;&nu;
+  &gamma;&#x1F73;&nu;&nu;&eta;&mu;&alpha;,
+  &mu;&#x1F79;&nu;&omicron;&sigmaf;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&nu;&eta;&tau;&#x1F78;&sigmaf; &#x1F10;&nu;
+  &tau;&omicron;&#x1FD6;&sigmaf;
+  &gamma;&epsilon;&nu;&eta;&tau;&omicron;&#x1FD6;&sigmaf;</span>, et
+  caetera ejusdem generis, ut clarissimo etiam Marano credo placuisse in
+  opere suo «De Divinitate Christi;» neque quicquam facit ad probandum,
+  quod voluit Bullus, Concilium Nicaenum iis favisse qui dicerent, fuisse
+  Filium antequam gigneretur. Finem igitur ponamus aliquando disputationi
+  nostrae, id solum suggerentes insuper, nempe illa quae de Athanasii
+  doctrina supra dicta sunt, fortasse inutilia non fore in quibusdam
+  Antenicaenorum nodis expediendis, quos non Bullus solum, sed eventu
+  feliciore et Maranus et Ballerinii tractaverunt.</p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:24%;">
+      <a href="images/dqct005.png"><img style="width:100%" src="images/dqct005.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+<p><!-- Page 58 --><span class="pagenum"><a name="page58"></a>{58}</span></p>
+
+  <div class="figcenter" style="width:66%;">
+      <a href="images/dqct003.png"><img style="width:100%" src="images/dqct003.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+<h2>DISSERTATIO IV.</h2>
+
+<h3>DE VOCIBUS <span title="ex heteras hupostaseôs ę ousias" class="grk">&#x1F10;&xi; &#x1F11;&tau;&#x1F73;&rho;&alpha;&sigmaf; &#x1F51;&pi;&omicron;&sigma;&tau;&#x1F71;&sigma;&epsilon;&omega;&sigmaf; &#x1F22; &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span> ANATHEMATISMI NICAENI.</h3>
+
+  <div class="figcenter" style="width:23%;">
+      <a href="images/dqct004.png"><img style="width:100%" src="images/dqct004.png"
+      alt="Decoration." title="Decoration." /></a>
+  </div>
+  <p>Ambigitur inter doctos, utrum, cum Patres Nicaeni eos anathemate
+  feriunt «qui Dei Filium ex alia <i>hypostasi</i> vel <i>usia</i> esse
+  sentirent,» vocabula <i>hypostasis</i> et <i>usia</i> rem unam
+  significent an duas. In hac diversitate judiciorum, jure optimo licet in
+  hanc vel in illam iri sententiam, cum utramque sustineant ii, quos
+  neminem in hujusmodi materie secutum esse poenitebit. Si
+  <i>hypostasin</i> volumus ab <i>usia</i> distinctam, Bullum habemus
+  auctorem; si vocabula in unum redacta, Petavium. Ego profecto Petavium
+  sequor, felix tanto patrocinio, adductus autem non auctoritate viri, sed
+  ipso factorum monitu, ut arbitror, et rei veritate.</p>
+
+  <p>Bullus, in Defensione sua Fidei Nicaenae, credit, si eum recte
+  interpretor, duas notiones, inter se sejunctas, subesse singulis
+  vocabulis <i>usiae</i> et <i>hypostasi</i> in hac formula; quasi
+  anathematismus ille, in quo reperiuntur, duas haereses uno ictu feriens,
+  et illos condemnet qui dixerint Filium ex <i>usia</i> Patris non esse, et
+  illos quoque quibus placuerit Filium non esse ex <i>hypostasi</i> Patris.
+  Et praeterea duas revera haereticorum factiones, in historia temporum
+  illorum, sibi invenisse putat, quae suum utraque locum habeant in illo
+  Anathematismo.</p>
+
+  <p>Petavius contra, <i>de Trin.</i> <span class="scac">IV</span>, 1.
+  <i>hypostasin</i> tunc temporis idem velle atque <i>usiam</i> arbitratus,
+  in una propositione Anathematismi mentem docet esse conclusam; eo maxime
+  <!-- Page 59 --><span class="pagenum"><a
+  name="page59"></a>{59}</span>quia, ante Concilium Alexandrinum an. 362
+  habitum, sensus <i>hypostasis</i> ab <i>usia</i> diversus nulla esset
+  publica Ecclesiae auctoritate munitus. Quocum consentiunt Coustantius
+  (<i>Ep. Pont. Rom.</i> pp. 274, 290, 462.) Tillemontius, (<i>Dion.
+  Alex.</i> §. 15.) Huetius, (<i>Origenian.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 2. n. 3.) Thomassinus (<i>de Incarn.</i> <span
+  class="scac">III</span>, 1.) et Morinus, (<i>de Sacr. Ordin.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 6.) Maranus autem, (<i>Praef. ad Basil.</i> §. 1.
+  t. 3. Maur.) Natalis Alexander, (<i>Saec.</i> 1. <i>Diss.</i> 22. circ.
+  fin.) Burtonus (<i>Testimonies to the Trinity</i>, n. 71.) et Routhius
+  (<i>Relliqu. Sacr.</i> vol. <span class="scac">III</span>, p. 189.) si a
+  Petavio dissentiunt, at certe non consentiunt Bullo.</p>
+
+  <p>Jam palmarium Bulli hoc est, quod Basilius, cum Sabellianis dimicans,
+  qui, suam rem agentes, dicebant Concilium Nicaenum <i>hypostasi</i> et
+  <i>usiae</i> unum sensum tribuisse, contra clara voce pronunciat Patres
+  voluisse duas res, cum duabus voculis uterentur, et suam cuique vim
+  assignasse.</p>
+
+  <p>Provocat etiam ad Anastasium testantem, <i>Hodeg.</i> 21. (22. p.
+  243?) Patres Nicaenos definivisse tres esse hypostases in sanctissima
+  Trinitate. Quod quidem testimonium, ab Anastasio ipso Andreae Samosateno
+  inscriptum, Petavius putat esse Gelasii Cyziceni, non gravissimi
+  auctoris; testimonium autem est Amphilochii quoque, idem fere scribentis
+  apud eundem Anastasium <i>ibid.</i> c. 10. p. 164. Vid. quoque c. 9. p.
+  150. c. 24. p. 364. ubi Anastasius ipse loquitur. Accedunt loci ex
+  Dionysio Pontifice Romano, Dionysio Alexandrino, Eusebio Caesariensi,
+  Origene quoque, a Bullo citati; in quibus singulis, cum mentio sit trium
+  <i>hypostasium</i>, trium autem similiter <i>usiarum</i> nulla in
+  patribus sit mentio, perspicuum est <i>hypostasim</i> tunc expressisse
+  notionem aliquam, quam <i>usia</i> non exprimeret. Accedit quod
+  Athanasius ipse de tribus <i>hypostasibus</i> loquitur, <i>In illud
+  Omnia</i> 6. <i>Expos. Fid.</i> 2. Vid. quoque <i>Incarn. c. Arian.</i>
+  10. <i>Orat.</i> iv, 25. <i>init.</i></p>
+
+  <p>Hoc de testibus ipsis: nunc de haeresibus duabus, quae ex his vocibus
+  tesseram, sibi quaeque suam, confecisse dicuntur. Contendit Bullus
+  distinctionem fecisse Semi-arianos inter <i>usiam</i> et
+  <i>hypostasin</i>; ex <i>hypostasi</i> Patris <!-- Page 60 --><span
+  class="pagenum"><a name="page60"></a>{60}</span>esse Filium concessisse,
+  ex <i>usia</i> negasse. Quare, quando anathematizat Concilium eos qui ex
+  <i>usia</i> Patres negant esse Filium, ferit Semi-arianos; quando eos qui
+  ex <i>hypostasi</i>, (credo virum doctum hoc velle, non aperte loquitur,)
+  Arianos. Diligentius rem excutiamus.</p>
+
+  <p>1. Incipio, non a testibus, sed ab hac interpretatione, quam, quasi ex
+  historia temporum ductam, Anathematismi verbis vir doctissimus imponit.
+  Quinam sunt ii, qui, Bullo judice, negarent ex <i>hypostasi</i> Patris
+  esse Filium? Concedatur hic Semi-arianos dixisse «ex alia <i>usia</i>,»
+  at quinam dixerint «ex alia <i>hypostasi</i>?» Ariani? rejecerunt isti ex
+  <i>usia</i> utique, sed de <i>hypostasi</i>, tanquam diversa ab
+  <i>usia</i>, ne verbum quidem protulerunt. Ego vero nusquam esse tunc
+  temporis illos haereticos existimo. Haec autem jacienda erant, severe non
+  conjectura, quasi fundamenta hujus interpretationis; si nulla sunt,
+  corruit aedificium. Nam Bulli haec plane principalis et absoluta est
+  propositio, illos qui negarent ex <i>usia</i> non esse eos qui negarent
+  ex <i>hypostasi</i>. Quaerimus duo genera haereticorum; et non designat
+  ullos homines, qui negarint ex <i>hypostasi</i>, ex <i>usia</i> non
+  negarint.</p>
+
+  <p>2. Deinde, Semi-arianos tenuisse ex <i>hypostasi</i> sensu illo
+  peculiari <i>personae</i>, quem <i>usia</i> non habet, hoc unico probat
+  argumento, quod tres illae Semi-arianorum Confessiones, ann. 341, 344,
+  351, quae sigillatim appellantur Marci Arethusii, Macrostichus, et prima
+  Sirmiensis, illos anathemate feriunt qui dicerent Filium esse «ex alia
+  <i>hypostasi</i> et non a Deo,» praetermissis verbis «ex alia
+  <i>usia</i>,» quae inde concludit esse propria Semi-arianorum. Quid
+  velint verba illa praetermissa, mox dicendum erit; interea notatu dignum
+  est, confessionem Philippopolitanam, ex Marci illa Semi-ariana sumptam,
+  Hilarium ita non suspicari, tanquam lacunosam, quia omiserit «ex alia
+  <i>usia</i>,» ut illam contra defendat eo ipso quod retinuerit, ut putat,
+  tesseram Catholicorum, <i>de Syn.</i> 35. quod quidem perinde est, quasi
+  aperte dixerit «ex alia <i>hypostasi</i> et non ex Deo,» idem velle atque
+  «ex alia <i>hypostasi</i> vel <i>usia</i>.» Accedit quod Athanasius <!--
+  Page 61 --><span class="pagenum"><a name="page61"></a>{61}</span>quoque,
+  in narratione sua eorum quae Nicaeae de anathematismo occurrebant, <i>de
+  Decr.</i> 20. <i>fin.</i> plane omittit <i>hypostasin</i>; quasi, dum
+  <i>usia</i> staret in suo loco, idem fuerit aut adjungere aut omittere
+  <i>hypostasin</i>.</p>
+
+  <p>3. Hoc praeterea notandum est, nihil prorsus a Bullo esse prolatum,
+  quo demonstretur Semi-arianos revera reprobasse «ex <i>usia</i>;» cum
+  plane constet contra dogma illud recepisse eos, non reprobasse.
+  «Certissimum» esse confirmat, haereticos eos, qui tres illas confessiones
+  supra laudatas protulerunt, scilicet Semi-arianos, «nunquam fassos,
+  nunquam fassuros fuisse Filium ex <i>usia</i> Patris progenitum.» Fateor
+  eum hac in re habuisse Petavium consentientem sibi; sed me non perterret
+  tantorum hominum conspiratio, qui Athanasium a me esse noverim. Quod
+  quidem concedit Petavius, Athanasium arbitratus, utpote minus versatum in
+  subtilitatibus Semi-arianorum, credidisse id eos tenere quod non
+  tenerent. «Horum Semi-arianorum,» scribit, «quorum antesignanus fuit
+  Basilius Ancyrae Episcopus, prorsus obscura fuit haeresis ... ut ne ipse
+  quidem Athanasius satis illam exploratam habuerit.» <i>de Trin.</i> 1,
+  10. §. 7.</p>
+
+  <p>Haec Petavius; nunc contra audiamus verba Athanasii. «Viros qui alia
+  quidem omnia Nicaeae scripta recipiunt, de solo autem <i>homoüsio</i>
+  ambigunt, non ut inimicos spectari par est ... Cum enim <i>confiteantur
+  ex usia Patris et non ex alia hypostasi esse Filium</i> .... non longe
+  absunt ab <i>homoüsii</i> voce recipienda. Talis est Basilius Ancyrae,
+  qui de fide scripsit.» <i>De Synod.</i> 41. Quo in loco Athanasii illud
+  quoque notabile est, praeter ea quae de Semi-arianorum doctrina testatur,
+  quod <i>hypostasin</i> et <i>usiam</i> idem plane facit fidelissimus
+  hujus historiae interpres. Neque id omittendum est, quo Semi-arianos
+  pergit urgere, idcirco scilicet eos debere «<i>homoüsion</i>» profiteri,
+  quia jam profiterentur «ex <i>usia</i>,» quod ipsorum tessera
+  «<i>homoeüsion</i>» non satis posset muniri.</p>
+
+  <p>Hilarius item, cum id agit ut ea defendat quae <!-- Page 62 --><span
+  class="pagenum"><a name="page62"></a>{62}</span>Semiarianis Ancyrae vel
+  Sirmii lata essent, inter alia quae recte confiterentur, hoc esse
+  testatur, «Non creatura est Filius genitus, sed <i>a natura Patris</i>
+  indiscreta substantia est.» <i>de Syn.</i> 27.</p>
+
+  <p>Idem probatur, ni fallor, ex iis ipsis apud Epiphanium scriptis
+  Semi-arianorum, quibus motus credit Petavius, illos haereticos «ex
+  <i>usia</i> Patris» Filio denegasse. Subtilius aliquanto disputat,
+  Semi-arianos tradidisse argutias quasdam de diversis, ut autumabant,
+  actionibus (<span title="energeiais" class="grk"
+  >&#x1F10;&nu;&epsilon;&rho;&gamma;&epsilon;&#x1F77;&alpha;&iota;&sigmaf;</span>)
+  divinis, quorum una esset actio <span title="gennętikę" class="grk"
+  >&gamma;&epsilon;&nu;&nu;&eta;&tau;&iota;&kappa;&#x1F74;</span> seu
+  generativa, alia <span title="ktistikę" class="grk"
+  >&kappa;&tau;&iota;&sigma;&tau;&iota;&kappa;&#x1F74;</span> seu creatrix;
+  unde colligerunt Filium esse, non ex <i>usia</i>, sed per actionem illam
+  generativam, <span title="ex homoiotętos" class="grk">&#x1F10;&xi;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&iota;&#x1F79;&tau;&eta;&tau;&omicron;&sigmaf;</span>,
+  ex similitudine Patris. At certe ea quae plane confitentur Semi-ariani in
+  hac Confessione sua plus valent quam vult Petavius, et «ex <i>usia</i>»
+  non obscure significant; <span title="huion homoion" class="grk"
+  >&upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu;
+  &#x1F45;&mu;&omicron;&iota;&omicron;&nu;</span>, dicunt, <span title="kai kat' ousian ek tou patros" class="grk"
+  >&kappa;&alpha;&#x1F76; &kappa;&alpha;&tau;'
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu; &#x1F10;&kappa;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;</span> p.
+  825. b. <span title="hôs hę sophia tou sophou huios, ousia ousias" class="grk"
+  >&#x1F61;&sigmaf; &#x1F21; &sigma;&omicron;&phi;&#x1F77;&alpha;
+  &tau;&omicron;&#x1FE6; &sigma;&omicron;&phi;&omicron;&#x1FE6;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&sigmaf;,
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span>, p. 853. c. <span
+  title="kat' ousian huion tou Theou kai patros" class="grk"
+  >&kappa;&alpha;&tau;' &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&nu;
+  &upsilon;&#x1F31;&#x1F78;&nu; &tau;&omicron;&#x1FE6;
+  &Theta;&epsilon;&omicron;&#x1FE6; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;</span>. p. 854. c. <span
+  title="exousiai homou kai ousiai patros monogenous huiou" class="grk"
+  >&#x1F10;&xi;&omicron;&upsilon;&sigma;&#x1F77;&#x1FB3;
+  &#x1F41;&mu;&omicron;&#x1FE6; &kappa;&alpha;&#x1F76;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&#x1FB3;
+  &pi;&alpha;&tau;&rho;&#x1F78;&sigmaf;
+  &mu;&omicron;&nu;&omicron;&gamma;&epsilon;&nu;&omicron;&#x1FE6;&sigmaf;
+  &upsilon;&#x1F31;&omicron;&#x1FE6;</span>. p. 858. d. Vid. quoque
+  vocabulum <span title="gnęsios" class="grk"
+  >&gamma;&nu;&#x1F75;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;</span> <i>ibid.</i> et
+  Athan. <i>de Synod.</i> 41., ut alia, quae iidem proferunt,
+  praetereamus.</p>
+
+  <p>Quod quidem ex collatione illa quoque colligetur, inter Semi-arianos
+  et Anomoeos, Constantinopoli coram Constantio an. 360. habita, cum
+  Semi-ariani, teste Theodoreto, non gravate confessi sunt etiam
+  «<i>homoüsion</i>» illud Catholicorum, idcirco, quia jam confiterentur
+  «ex <i>usia</i>.» Cum enim Anomoei <i>homoüsion</i> condemnatum vellent,
+  Silvanus Tarsus, Semi-arianorum vir primarius, «Si Deus Verbum non est ex
+  nihilo,» respondit, «neque creatum, neque alterius <i>usiae</i>,
+  <i>homoüsius</i> igitur est Deo qui ipsum genuit, utpote Deus ex Deo, et
+  lumen ex lumine, eandemque cum Genitore naturam habet.» Hist. <span
+  class="scac">II</span>, 23. Quo in loco, ut in illo Athanasii, notandum
+  est, Theodoretum, cum videtur ipsum Nicaenorum Anathematismum citare,
+  tamen omittere verba «ex alia <i>hypostasi</i>,» tanquam supervacanea,
+  cum «ex alia <i>usia</i>,» jam memorasset. <!-- Page 63 --><span
+  class="pagenum"><a name="page63"></a>{63}</span></p>
+
+  <p>Hoc autem Petavio et Bullo concedendum est, Semi-arianos temporis
+  progressu propius accessisse ad Catholicam fidem; ita ut non jure
+  possimus provocare ad illorum confessionem an. 358, quo probemus quid an.
+  325 de Filii generatione sensissent. Quippe ex gremio Eusebianorum
+  oriebatur schola quaedam et moribus et doctrina gravior, laudata autem ab
+  Athanasio et Hilario; quam postea, Damaso Pontifice, relicta tandem
+  haereticorum factione, ad fidem Petri magna ex parte constat confugisse.
+  Qui homines, quia «ex <i>usia</i>» confessi sint nondum Catholici, non
+  ideo Eusebii illi duo idem tenuisse censendi sunt, neque Asterius, neque
+  caeteri, qui ipso Patrum Nicaenorum tempore, haeretici licet, a simplici
+  Arianorum vesania refugerunt. Esto igitur dubium, ut Bulli causam oremus
+  ultro, Semi-arianos Nicaenos «ex <i>usia</i>» recepisse; tamen certum ne
+  est eos contra recepisse «ex <i>hypostasi</i>?» Minime sane; nam ipse
+  Petavius, qui illis «ex <i>usia</i>» abjudicat, non voluit iisdem cum
+  Bullo tribuere «ex <i>hypostasi</i>.» Quae cum ita sint, historia
+  controversiae tandem relicta, ut Bullo minus commoda, ad testes veniendum
+  est.</p>
+
+  <p>Ex his testibus Gelasius est auctoritate tenui, Anastasius posterioris
+  aevi. Quod autem ex Amphilochio adducitur, satis habiturum esset
+  ponderis, nisi Basilius, eidem conjunctissimus, idem testimonium, idque
+  expressius, dedisset. In Basilium igitur, magnum certe auctorem, tota res
+  recidit; et profecto si unius viri testimonio concedenda est diremptio
+  quaestionis hujus, Basilium protinus sequamur; <i>hypostasin</i> et
+  <i>usiam</i> inter se differre, dimissis argumentis, plena voce
+  profiteamur. Sed nimirum uni viro, gravissimo licet, aliis adversantibus
+  testibus, certe non est confidendum.</p>
+
+  <p>Primum illud est, ut supra commonstravimus, Athanasium et Hilarium,
+  non quidem data opera, sed in disputationis cursu, ita de
+  <i>hypostasi</i> et <i>usia</i> esse locutos, ut significarent vocabula
+  ea unam rem, non duas, voluisse in Anathematismo. Nam commutant illa
+  inter se; <i>hypostasin</i> omittunt; omissa autem, tamen Anathematismum
+  <!-- Page 64 --><span class="pagenum"><a
+  name="page64"></a>{64}</span>tanquam omnibus numeris absolutum aestimant.
+  Praeterea Hilarius in <i>Fragm.</i> <span class="scac">II</span>, 27. cum
+  velit Anathematismi verba latine vertere, «ex altera substantia <i>vel
+  essentia</i>» scribit. Cujus simile fortasse est illud Eusebii in
+  Epistola sua, «ex alia hypostasi <i>et usia</i>» c. 7.</p>
+
+  <p>Haec sint praeludia quaedam, namque Athanasius, in Epistola sua <i>ad
+  Afros</i>, ad vocem ipsam paene definiendam ex proposito aggreditur;
+  «<i>Hypostasis</i> est <i>usia</i>, neque aliam habet significationem,
+  quam hoc ipsum quod est. Quod Hieremias vocat existentiam, cum dicit
+  etc.» §. 4. Quamvis autem alibi loquitur de tribus <i>hypostasibus</i>,
+  aliud illud est; nam quia <i>hypostasis</i>, numerali diserte addito,
+  vult <i>persona</i>, non inde continuo perspicuum est quid tum velit, cum
+  in singulari stat et in alio verborum contextu reperitur. Ego hoc
+  verissimum esse puto, quando trium mentio est <i>hypostasium</i>,
+  <i>hypostasin</i> personam velle; sed in Anathematismo Nicaeno non
+  legimus «tres <i>hypostases</i>,» sed «<i>hypostasin</i> vel
+  <i>usiam</i>;» quemadmodum autem Athanasius, alibi de tribus
+  <i>hypostasibus</i> locutus, tamen <i>hypostasin</i> in singulari sumptam
+  <i>usiam</i> interpretatur (vid. e. g. <i>Orat.</i> <span
+  class="scac">III</span>, 66. <span class="scac">IV</span>, 1. f. 33
+  <i>fin.</i>) ita Patres quoque Nicaeni, «hypostasin» proferentes et
+  <i>usiam</i> adjicientes, vocabula duo inter se non opposita, sed
+  apposita voluerunt.</p>
+
+  <p>Non minus aperte, nec minore auctoritate loquitur Hieronymus: «Tota
+  saecularium litterarum schola nihil aliud <i>hypostasim</i> nisi
+  <i>usiam</i> novit.» <i>Ep.</i> <span class="scac">XV</span>, 4. Quid
+  quod de tribus <i>hypostasibus</i> disputans, liberiora haec profert,
+  quae non protulisset utique, si Patribus Nicaenis <i>hypostasis</i>
+  «persona» sonuisset. «Si jubetis, condatur <i>nova post</i> Nicaenam
+  fides; et similibus verbis cum Arianis confiteamur orthodoxi.» Certe si
+  Basilius validus est testis ex una parte, non minus ex altera gravis
+  Athanasius, vehemens Hieronymus.</p>
+
+  <p>Basilius porro, non Caesariensis, sed Semi-arianus ex Ancyra, et alii
+  ejus congregales, idem testantur apud Epiphanium: «Hanc <i>hypostasin</i>
+  Patres <i>usiam</i> vocarunt.» <i>Haer.</i> 73, 12 fin. Cui suffragatur
+  confessio illa quam <!-- Page 65 --><span class="pagenum"><a
+  name="page65"></a>{65}</span>Epistolae Sardicensi assutam invenimus:
+  «unam esse <i>hypostasin</i>, quam ipsi haeretici <i>usiam</i>
+  appellant.» Theod. <i>Hist.</i> <span class="scac">II</span>, 6.</p>
+
+  <p>Sed occurretur forsitan, Hieronymum, Occidentalem virum, Basilium et
+  Gregorium Semi-arianos, non satis fidos in hac re esse auctores, sed
+  prout sua ipsorum aut veritatis traditio, aut haereticus error ferebat,
+  asseverantius quam consultius de sensu <i>hypostasi</i> esse testatos.
+  Esto; at Magnus Basilius contra habuit ille quoque suos amicos,
+  traditionem suam; si enim Occidens unam <i>hypostasin</i> praedicaverat,
+  tres <i>usias</i> Semi-ariani, ita Orientales contra strenuos fuisse
+  constat in trium <i>hypostasium</i>, unius <i>usiae</i> confessione.</p>
+
+  <p>Praeterea Socrates auctor est, disceptatum fuisse Alexandria de
+  <i>hypostasi</i> paulo ante Concilium Nicaenum, quam tamen «ne verbo
+  quidem dignatum est Concilium illud.» <i>Hist.</i> <span
+  class="scac">III</span>, 7. id quod aliter se habet, si inter
+  <i>hypostasin</i> et <i>usiam</i> a Concilio distinctum est.</p>
+
+  <p>Concilium denique Alexandrinum an. 362. habitum, cum decerneret
+  integrum esse <i>hypostasin</i> vel pro <i>usia</i> vel pro persona
+  adhiberi, non solum eo ipso significavit, vocabulum illud adhuc relictum
+  esse, ut aiunt, in Ecclesia, sed id apertissime declarat in Epistola sua.
+  Si enim <i>hypostasi</i> sensum suum jam imposuisset Concilium Nicaenum,
+  quid reliquum erat Alexandrinis nisi eum profiteri? Cujus argumenti vim
+  ita intelligit Bullus, ut confugiat ad conjecturam, innovatum fuisse in
+  «veteri vocabuli usu» illo ipso Concilii Sardicensis tempore,
+  reclamantibus et Socrate, qui illum usum ante Concilium Nicaenum
+  collocat, <i>Hist.</i> <span class="scac">III</span>, 4, 5 et tabula
+  Sardicensi, in qua unius <i>hypostasis</i> doctrina ex traditione
+  Catholica repetitur.</p>
+
+  <p>Ea quae adduximus saeculi quarti sunt testimonia; neque aliud sonant,
+  rariora licet, quae de eodem vocabulo in saeculis ante-nicaenis
+  traduntur. Socrates hic audiendus est: «Qui Graecam inter Graecos
+  philosophiam tradiderunt, <i>usiam</i> quidem pluribus modis definierunt;
+  <i>hypostasis</i> vero nullam prorsus mentionem fecerunt. Irenaeus <!--
+  Page 66 --><span class="pagenum"><a name="page66"></a>{66}</span>quidem
+  Grammaticus, in Lexico per ordinem litterarum digesto, quod Atticistes
+  inscribitur, hanc vocem barbaram esse affirmat. Neque enim apud quenquam
+  veterum scriptorum eam reperiri; ac sicubi fortasse reperiatur, non eo
+  sensu, quo nunc sumitur, usurpari. Etenim apud Sophoclem in Phaenice ea
+  vox insidias significat; apud Menandrum vero condimenta, perinde ac
+  siquis faecem vini in dolio subsidentem appellet <i>hypostasin</i>. Verum
+  licet ab antiquis philosophis haec vox usurpata non fuerit, sciendum est
+  tamen, recentiores ea frequenter usos fuisse pro <i>usia</i>.»
+  <i>Hist.</i> <span class="scac">III</span>, 7. Ex Ante-nicaenis, plurimus
+  est Origenes in vocabulo <i>hypostasis</i>; idque, contextu verborum
+  interprete, ut significetur «persona». Loquitur porro de tribus
+  <i>hypostasibus</i>; ut Dionysius quoque, ejus discipulus; et Eusebius,
+  ita tamen ut <i>hypostasim</i> cum <i>usia</i> confundat; item
+  Athanasius, ut supra dictum est, (Orig. <i>in Joan.</i> <span
+  class="scac">II</span>, 6. Dionys. <i>ap.</i> Basil. <i>de Sp. S.</i> n.
+  72. Euseb. <i>ap.</i> Socr. <span class="scac">I</span>, 23. Athan. <i>In
+  illud Omnia</i>. 6.); de duabus Patris et Filii, Origenes, Ammonius,
+  Alexander, (Origen. <i>in Cels.</i> <span class="scac">VIII</span>, 2.
+  Ammon. <i>ap. Caten. in Joan.</i> <span class="scac">X</span>. 30. Alex.
+  <i>ap. Theod.</i> <span class="scac">I</span>, 3. p. 740.) Quare videtur
+  illa vox in Ecclesia catholica prius scholae cujusdam esse propria, nempe
+  Alexandrinae: post autem exortas haereses ne verborum ambiguitas
+  fidelibus fraudi esset, ab Ecclesia ipsa ex scholis in suos usus esse
+  conversa. Profecto, quod alte in mentibus Catholicorum jam inde ab
+  Apostolis insedit, Tria revera esse in Una Divinitate, id, cum a malesana
+  philosophia periclitabatur, placuit Ecclesiae, Dei monitu, per vocabulum
+  <i>hypostasis</i> exprimi. Qua in re cum Bullo et Marano consentio plane;
+  nisi quod Maranus <i>hypostasin</i> «summo consensu» receptam esse putat
+  ab Oriente a Noeto vel saltem Sabellio exorto, Bullus autem «apud
+  Catholicos Dionysii aetate ratum et fixum illud fuisse, tres esse in
+  divinis hypostases.»</p>
+
+  <p>Inquirendum est denique, cur, unam rem prae oculis habentes, duobus
+  vocabulis <i>usia</i> et <i>hypostasi</i> in Anathematismo suo usi sint
+  Nicaeni Patres. Respondet Coustantius, <!-- Page 67 --><span
+  class="pagenum"><a name="page67"></a>{67}</span><i>hypostasin</i> primo
+  scriptam ab illis fuisse, deinde <i>usiam</i> provida mente adjectam, ne
+  scilicet <i>hypostasin</i> prave verterint Sabelliani, quasi voluerit
+  <i>persona</i>. Crediderim praeterea <i>hypostasin</i> priorem ideo
+  habuisse locum, quia Concilio Oecumenico, sub Latinorum magisterio
+  habito, vocabulum <i>substantia</i>, seu <i>hypostasis</i>, quasi nativum
+  fuerit et solemne. Quin Damasus, quinquaginta post annos, loquitur de
+  Spiritu Sancto tanquam ejusdem <i>hypostasis</i> et <i>usias</i> cum
+  Patre et Filio. Theod. <i>Hist.</i> <span class="scac">II</span>, 17;
+  longe aliter atque Concilium Oecumenicum secundum, a quo, absentibus
+  quippe Latinis, tres <i>hypostases</i> commemorantur. Neque alius fuit
+  nisi Hosius, ex praesulibus scilicet Latinis, (qui ipse Pontificis fuerat
+  legatus Nicaeae,) qui controversiam de <i>substantia</i> sive
+  <i>hypostasi</i>, in Alexandriam induxerit. Sardicae quoque, quanquam
+  <i>hypostasis</i> pro <i>usia</i> in Epistolam Synodalem non inducebatur,
+  tamen ex historia Concilii constat, Hosium ibi restitisse iis, quibuscum
+  magna ex parte consentiebat. Hoc porro in controversia fortasse erat
+  saeculo tertio inter Dionysios duos, Pontificem Romanum et Alexandrinam
+  Praesulem, (ut visum est Coustantio, dissentientibus autem Marano et
+  Routhio): cum Alexandrinus tres esse hypostases confirmabat, Pontifex
+  autem tres divulsas (<span title="memerismenas" class="grk"
+  >&mu;&epsilon;&mu;&epsilon;&rho;&iota;&sigma;&mu;&#x1F73;&nu;&alpha;&sigmaf;</span>)
+  i. e. tres substantias condemnabat, quasi tritheismum sapuerint;
+  Alexandrinus autem regerebat, «Si eo quod tres sunt <i>hypostases</i>,
+  divulsas esse dicunt, tres sunt, etiamsi nolint, aut Divinam Trinitatem
+  prorsus e medio tollant.» <i>ap. Basil. de Sp. S.</i> 72. Quid quod
+  Occidentalium usus in Athanasio cernitur, semel vel iterum hospite
+  Pontificis Romani; qui, cum Origenes, Dionysius, Ammonius, Alexander,
+  populares sui, duo et tres <i>hypostases</i> confitentur, ita tamen ipse
+  variat vocabuli sensum, modo unam, modo tres docens <i>hypostases</i> in
+  Divinitate, ut videatur prope in se ostendere illam loquendi libertatem,
+  quam in Concilio Alexandrino Catholicis asseruit.</p>
+
+  <p>Quae si recte se habeant, intelligi potest quare, in tribus illis
+  Confessionibus Semi-arianorum, omittatur «ex <!-- Page 68 --><span
+  class="pagenum"><a name="page68"></a>{68}</span><i>usia</i>;» quia
+  scilicet mittebantur ad Latinos, quos ut conciliarent, utebantur
+  haeretici illo vocabulo, quod in auribus Latinorum clarius soniturum
+  esset; quemadmodum Athanasius contra, ut vidimus, in Epistola sua <i>de
+  Decr. Concil. Nic.</i> scribens ad Graecos, omittit <i>hypostasin</i>,
+  <i>usiam</i> retinet. Neque absimili ratione, quemadmodum Semi-ariani
+  voluerunt praetensa <i>hypostasi</i> Occidentalibus blandiri, ita
+  Acaciani contra an. 359, jam ex Constantii favore audaces, illud idem
+  vocabulum, non aliud, Arimini ab Occidentalibus repudiatum voluerunt; ut
+  conspici potest ex illo symbolo, quod, conscriptum Nicae in Thracia, non
+  solum <i>usiam</i>, ut in aliis confessionibus Arianorum, sed
+  <i>hypostasin</i> etiam omittit; quo scilicet Latinis necesse esset, non
+  solum graecum «<i>homoüsion</i>» sed latinum «unius substantiae»
+  rejicere.</p>
+
+  <p>Jam vero, si usitatum est philosophorum scholis, illam magis
+  probabilem judicari hypothasin, quae ad universa facta, de quibus agit,
+  facillime accommodatur, quid nobis ea quae jam dicta sunt perpendentibus
+  restat, nisi ut concludamus, vocabulis <i>hypostasi</i> et <i>usia</i>
+  Anathematismi Nicaeni unam rem, non duas significari?</p>
+
+  <p><br style="clear:both" /></p>
+<hr class="full" />
+
+  <p>NIHIL OBSTAT&mdash;Paulus Cullen Censor Theol. Deputatus.</p>
+
+  <p>NIHIL OBSTAT&mdash;Joannes Perrone S. J. Censor Theol. Deputatus.</p>
+
+  <p>IMPRIMATUR&mdash;Fr. Dom. Buttaoni Ord. Praed. S. P. A. Magister.</p>
+
+  <p>IMPRIMATUR&mdash;Joseph Canali Patriarcha Constantinopolit.
+  Vicesgerens.</p>
+
+  <p><br style="clear:both" /></p>
+<hr class="full" />
+
+<h3>N<span class="gsp">&nbsp;</span>O<span class="gsp">&nbsp;</span>T<span class="gsp">&nbsp;</span>E<span class="gsp">&nbsp;</span>S</h3>
+
+<div class="note">
+  <p><a name="Nt1" href="#NtA1">[1]</a> Theod. Eran. <span
+  class="scac">II</span>, p. 136. Justin. ad Menn. Cyrill. Ep. p. 4.
+  Facund. Tr. Cap. <span class="scac">III</span>, 3. Concil. Later. Sect.
+  5. Agath. Ep. ad Impp.</p>
+
+  <p><a name="Nt2" href="#NtA2">[2]</a> Vid. voces <span title="skopos, kanôn, alętheia, dianoia" class="grk"
+  >&sigma;&kappa;&#x1F79;&pi;&omicron;&sigmaf;,
+  &kappa;&alpha;&nu;&#x1F7C;&nu;,
+  &#x1F00;&lambda;&#x1F75;&theta;&epsilon;&iota;&alpha;,
+  &delta;&iota;&#x1F71;&nu;&omicron;&iota;&alpha;</span>, etc. Orat. 1, 37
+  init. 44. init. 46. init. <span class="scac">II</span>, 1 init. 5 init.
+  31 init. 33 init. 35 init. 44 init. 63, 65 init. 70 init. <span
+  class="scac">III</span>, 7 fin. 18 med. 28 fin. 29 init. 35, 58. fin.
+  etc.</p>
+
+  <p><a name="Nt3" href="#NtA3">[3]</a> Vid. <span title="allotrioousios" class="grk"
+  >&#x1F00;&lambda;&lambda;&omicron;&tau;&rho;&iota;&omicron;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&sigmaf;</span>
+  Orat. <span class="scac">I</span>, 20 <span title="homoias ousias" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;
+  &omicron;&#x1F50;&sigma;&#x1F77;&alpha;&sigmaf;</span> ibid. 21, 26.
+  <span class="scac">III</span>, 26. <span title="homogenęs" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&gamma;&epsilon;&nu;&#x1F75;&sigmaf;</span>, <span
+  class="scac">I</span>, 56. <span title="homophuęs" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&phi;&upsilon;&#x1F75;&sigmaf;</span>; ibid. 58.
+  Cf. de Syn. 5. ubi <span title="homoiousion" class="grk"
+  >&#x1F41;&mu;&omicron;&iota;&omicron;&#x1F7B;&sigma;&iota;&omicron;&nu;</span>
+  reprobat. Cf. item argumentum, non ad consubstantialitatem, sed ad
+  aeternitatatem Filii a voce <span title="eikôn" class="grk"
+  >&epsilon;&#x1F30;&kappa;&#x1F7C;&nu;</span> ductum, Orat. 1, 20 cum illo
+  ab eadem ad consubstantialitatem, de <i>Decret.</i> 20, et 23. Greg. Naz.
+  <i>Orat.</i> 36.</p>
+
+  <p><a name="Nt4" href="#NtA4">[4]</a> Plutarch. Cic. 5.</p>
+
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Dissertatiunculae Quaedam
+Critico-Theologicae, by John Henry Newman
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM ***
+
+***** This file should be named 34078-h.htm or 34078-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/4/0/7/34078/
+
+Produced by Steven Giacomelli, Keith Edkins and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
+file was produced from images generously made available
+by The Internet Archive/Canadian Libraries)
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/34078-h/images/dqct001.png b/34078-h/images/dqct001.png
new file mode 100644
index 0000000..59f6d97
--- /dev/null
+++ b/34078-h/images/dqct001.png
diff --git a/34078-h/images/dqct002.png b/34078-h/images/dqct002.png
new file mode 100644
index 0000000..5cd98d9
--- /dev/null
+++ b/34078-h/images/dqct002.png
diff --git a/34078-h/images/dqct003.png b/34078-h/images/dqct003.png
new file mode 100644
index 0000000..e26b5fb
--- /dev/null
+++ b/34078-h/images/dqct003.png
diff --git a/34078-h/images/dqct004.png b/34078-h/images/dqct004.png
new file mode 100644
index 0000000..031c73d
--- /dev/null
+++ b/34078-h/images/dqct004.png
diff --git a/34078-h/images/dqct005.png b/34078-h/images/dqct005.png
new file mode 100644
index 0000000..e171f43
--- /dev/null
+++ b/34078-h/images/dqct005.png
diff --git a/34078.txt b/34078.txt
new file mode 100644
index 0000000..4c8dcbc
--- /dev/null
+++ b/34078.txt
@@ -0,0 +1,2719 @@
+The Project Gutenberg EBook of Dissertatiunculae Quaedam
+Critico-Theologicae, by John Henry Newman
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Dissertatiunculae Quaedam Critico-Theologicae
+
+Author: John Henry Newman
+
+Release Date: October 15, 2010 [EBook #34078]
+
+Language: Latin
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM ***
+
+
+
+
+Produced by Steven Giacomelli, Keith Edkins and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
+file was produced from images generously made available
+by The Internet Archive/Canadian Libraries)
+
+
+
+
+
+Transcriber's note: A few typographical errors have been corrected: they
+are listed at the end of the text.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM
+
+CRITICO-THEOLOGICAE
+
+AUCTORE
+
+JOANNE H. NEWMAN
+
+ANGLO
+
+[Illustration]
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+[Illustration]
+
+TYPIS S. CONGREGATIONIS DE PROPAGANDA FIDE
+
+------
+
+MDCCCXLVII.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+REVERENDO PATRI
+
+ANTONIO BRESCIANI
+
+E SOCIETATE IESV
+
+COLLEGII VRBANI RECTORI
+
+VIRO LECTISSIMO
+
+NOBIS HOSPITIBVS SVIS ET LINGVA PAENE BARBARIS
+
+ACCEPTISSIMO
+
+HOC SERENISSIMORVM DIERVM
+
+SVB EIVS TVTELA ACTORVM
+
+QVALECVNQVE MONVMENTVM
+
+COMMENDATVM DICATVMQUE
+
+VELIMVS
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+MONITUM
+
+       *       *       *       *       *
+
+Opuscula haec qualiacunque, ex nupera Oxoniensi Bibliotheca Patrum maxima
+ex parte desumpta, Latine autem liberius reddita, criticis prudentioribus
+commendo; id aegre ferens, quod, notulis quibusdam meis domi relictis,
+minus prodeunt accurata, quam pro ratione studiorum meorum a benevolis
+sperari potuisset.
+
+  In Fest. S. Anselm.
+        1847.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+
+  DISSERT. 1. De quarta Oratione S. Athanasii contra Arianos         pag. 1
+
+  2. De Ecthesi Ephesina contra Paulum Samosatenum                       24
+
+  3. De vocibus [Greek: prin gennethenai ouk en]
+     Anathematismi Nicaeni                                               41
+
+  4. De vocibus [Greek: ex heteras hupostaseos e ousias]
+     Anathematismi Nicaeni                                               58
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+{1}
+
+[Illustration]
+
+DISSERTATIO I.
+
+DE QUARTA ORATIONE S. ATHANASII CONTRA ARIANOS.
+
+[Illustration]
+
+Quatuor illas, quas vulgo vocant, Athanasii Orationes contra Arianos partes
+esse unius operis, recentioribus criticis persuasissimum est; post ipsum,
+ut videtur, Photium, qui codice CXL ad [Greek: pentabiblon] Athanasii
+provocat. Profecto Montefalconius, ut in re minime dubia, omni probatione
+praeter ipsam librorum structuram supersedendum judicat. "Nihil opus est
+longiore disputatione, cum clarum sit ex hisce ipsis quatuor Orationibus,
+nihil eas commune cum ullo alio opere habere; sed ita inter se cohaerere,
+ut unum ipsae opus simul conficiant, quarum prima sit principium, quarta
+autem omnium sit finis, quam sane ob causam sola haec ultima solita
+terminatur conclusione." Athan. _Opp._ t. I. pp. 403, 4. Haec ille; qui
+tamen paullo submissius loquitur, cum in _Praefat._ sua p. XXXV, et in
+_Vit. Athan._ p. LXXII, concedit eas non esse exaratas certo aliquo
+consilio prius inito, sed, decursu controversiae, alteram ex altera, quo
+res majorem haberet lucem, fuisse productas; id quod praecipue cernitur in
+secunda et tertia incipientibus, ubi sanctus Doctor, more suo,
+disputationem jam forte longiorem, propter haereticorum tamen pervicaciam,
+continuandam judicat.
+
+Nec minus liquida res est Tillemontio, scribenti: "Les quatre oraisons sont
+toutes liees ensemble, et en un meme corps, comme il parait principalement,
+parce-qu'il n'y a que la derniere qui finisse par la glorification
+ordinaire." {2} _Mem. Eccl._ t. 8. p. 701. Et alibi: "Il est certain que
+ces quatre discours ... semblent ... ne faire qu'une seule piece, qu'on
+aura partagee tantot en quatre, tantot en cinq." p. 191.
+
+Tillemontii vestigia sequitur, tanquam pedissequus, Ceillerius, _Aut.
+Eccl._ t. 5. pp. 217, 218. qui cum Montefalconio consentit posteriores
+libros, vice quemque sua, anteriorum partes suscipere.
+
+Jam prius Petavio, Incarnationem V. D. tractanti, idem excidit judicium; eo
+gravius, quod obiter doctissimo theologo elapsum est. Dum enim Epistolam
+Athanasii _ad Ep. Aeg. et Lib._ contendit non esse revera partem Orationum
+contra Arianos, (ut tum temporis ab Athanasii Editoribus habebatur,) quia
+scilicet illa Epistola non spectat, nisi in parte quadam, ad doctrinam
+Arianorum, haec monet: "Non est ejusdem cum sequentibus argumenti, nam _in
+istis_ adversus _Arianam_ haeresim disputat etc. ... prima autem, (i. e.
+_Epist. ad Ep. Aeg. et Lib._) nihil horum facit." _de Incarn. v._ 15. s. 9.
+
+Auctoribus tamen tam gravibus atque inter se consentientibus hic contra
+eundum est; cum plane comprobari possit, ut puto, et sine magno conatu,
+quartam illam contra Arianos Orationem non esse contra istos haereticos ab
+Athanasio scriptam, neque prorsus esse orationem, ne disputationem quidem
+continuam, sed esse conglutinationem quandam fragmentorum theologicorum,
+vel annotationum seriem, variae et longitudinis et materiae, praecipue de
+haeresi Marcelli et Photini, aliqua ex parte de Sabellianismo et
+Samosatenismo, vix aut ne vix quidem contra Arianos. Quam sententiam his
+argumentis fultam velim.
+
+s. I. DE STRUCTURA LIBRI.
+
+1. Jam hoc praemittendum est;--nusquam, ut credo, ab antiquis ad Orationem
+hanc quartam provocari, tanquam ad partem operis Athanasii "_contra
+Arianos_," vel "_de Trinitate_;" cum secunda contra et tertia laudantur a
+Theodoreto, {3} Justiniano, Cyrillo Alexandrino, Facundo, Concilio
+Lateranensi sub Martino I. habito, Agathone Pontifice, et aliis, idque illo
+ipso numerandi ordine qui etiamnum servatur in editione Maurina.[1] Quamvis
+autem Photii, de toto opere ut quinquepartito loquentis, interpretes esse
+quodammodo videantur, et Concilium Oecumenicum Septimum, et Epistola
+Agathonis in Sexto, cum tertiam Maurinam pro quarta habent, inde tamen non
+concludi potest quartam Maurinam, de qua hic quaestio est, comprehensam
+fuisse ut quintam partem [Greek: pentabiblou] Photii. Quoniam enim in uno
+codice haec Maurinorum quarta vocatur sexta Oratio, alia quaedam ibi
+reperienda est quinta; quae quidem, Montefalconio judice, est opusculum
+illud quod vulgo appellatur "_de Incarnatione contra Arianos_," quod re
+ipsa in aliquibus codd. quintae nomen gerit. Sunt porro codices qui
+Epistolam _ad Ep. Aeg. et Lib._ quae in codd. solebat esse prima, quartam
+nominant; alius autem est Montefalconii, ex quo quarta illa Maurinorum
+plane excidit. Accedit quod in codice quodam Bodleiano (Roe 29. an. 1410.)
+opusculum _de Incarnatione contra Arianos_ tres priores subsequitur
+orationes, quartae vice. Aliis autem codd. quarta Maurinorum quinta est;
+aliis Epistola _ad Ep. Aeg. et Lib._ est "tertia contra Arianos," Epistola
+_de Sent. Dion._ in duas partes divisa, pro prima et secunda, ut videtur,
+habita. Quare, cum adeo varietur in codicibus, nulla praescriptio est ex
+usu editionum, cur quarta haec oratio adsciscatur in numerum earum, quae
+cum Arianis bellum gerunt.
+
+2. Deinde notandum est, librum hunc ipsa fronte sua prodere se non esse
+orationem similem illarum quae ei praeierunt. Nam, cum secunda illa et
+tertia prooemium utraque suum habeat, in quo mentio fit gravissimi illius
+argumenti, quod ab illis est continuandum, nihil contra aut scopo definitum
+aut ratione ordinatum in quarta incipiente reperitur. In argumentum suum,
+quicquid sit illud, nullum enim {4} profitetur, praeceps ingreditur,
+propositionem prae se ferens categoricam quandam ex Evangelista desumptam,
+"Ex Deo Deus est Verbum, nam Deus erat Verbum;" plane omisso verborum illo
+apparatu et verecunda dicendi pompa, qua in limatioribus suis operibus, res
+divinas tractaturus, utitur sanctissimus Praesul.
+
+Nec aequabilius aut liquidius fluit postea orationis cursus, sed turbatus
+semper, incertus, mutabilis. Nam saepius materies subito profertur nova, ut
+in sectionibus 6, 9, et 25 editionis Maurinae; id quod amanuensibus tam
+plane constitit, ut in quinque codd. interpolatum testentur inter sectiones
+12 et 13 opusculum _de Sabbatis et Circumcisione_, Athanasio dubie a
+Maurinis (t. II. p. 54.) inscriptum. Plane diversum est ab hoc genere
+disserendi aequabile illud et bene continuatum sancti oratoris eloquium,
+qui tam soleat priorem materiem suam producere et tanquam abdere in proxime
+sequentem, et rem cum re tam callida junctura colligare, ut editori
+difficillimum sit disputationis cursum ad certa quaedam capita revocare.
+
+Accedit quod tres illae quae praecedunt Orationes commercium inter se ultro
+citroque habent, et ad se mutuo respiciunt, et complent definita quaedam
+docendi vestigia, quae terminantur prope exeunte tertia. Integra quaedam
+disputatio, in Scripturis contra Arianos explicandis tota, continuatur a s.
+37. primae ad s. 59. tertiae; ante tertiam in locis Propheticis et
+Apostolicis, per tertiam in Evangelicis versata. Incipit autem, procedit,
+et terminatur scopo ecclesiastico, seu canone fidei, proponendo, ut
+divinorum oraculorum justo interprete[2]. At in hac accurata rerum
+dispositione nullam plane sedem sibi potest vindicare quartus ille liber
+seu Oratio Maurinorum.
+
+Quid quod in verborum quoque usu sui similis est quartus liber, aut saltem
+dissimilis trium Orationum. Nam {5} in illo, coeteris licet breviore,
+vocula celeberrima [Greek: homoousion] ter reperitur, vid. ss. 10, 12. at
+eandem in tribus illis omnino non occurrere dicendum est, cum solitarius
+iste locus, _Orat._ I. 9. qui eam continet, symboli quandam fert speciem,
+ut ex ipso loco intelligitur, neque in propriam Athanasii disputationem
+cadit. Contra, verbum illud omittitur aliquando in Orationibus tribus, ubi
+jure posset quaeri[3]. Deinde in _Orat._ II, 78, 79, 80. ut in _Gent._ 40
+et 46. _Incarn._ V. D. 20. _ad Serap._ IV, 20. verbum [Greek: autosophia]
+reperitur; at in quarta reprobatur idem, Petavio judice, (_de Trin._ VI,
+11.) ut Sabellianum. Tum hoc quoque e minutioribus rebus ad rem nostram
+facit, quod tres illae, in Sanctissima Trinitate praedicanda, illustratione
+uti solent ex luce et ejus irradiatione desumpta; quarta vero, modo ignem
+non lucem, modo ignem et lucem inducit. Depravato denique textu haec
+graviter laborat; illae non laborant.
+
+3. Profecto, ut antea dictum est, etiam hoc in quaestionem venit, an forte
+portiones saltem aliquae hujus libri fragmenta sint tantummodo cujusdam
+operis, vel plurium operum; vel notulae rudiores subita manu scriptis
+mandatae, prout menti occurrerent; vel capita controversiarum; quae casus
+rerum temere in unum cumulum congesserit. Peregrinum omnino opusculum,
+forte non Athanasii, illud _de Sabb. et Circumc._ nonnunquam in medium hunc
+librum intrusum jam diximus; praeterea, (quod praecipue ad rem nostram
+facit) idem opusculum re ipsa consociatur cum fragmento quodam Epistolae
+_de Decr._ et Tractatu _In illud omnia_, quasi totum quid, quamquam nihil
+cum illis habet commune, in codd. omnibus, excepto uno, quos memorant
+Maurini. Alterum exemplum cernitur in Sermone Majore _de Fide_, qui in
+Montefalconii _Nova Collectione_ editus est, qui autem vix aliud {6} est
+quam series quaedam portiuncularum ex variis Athanasii operibus in unum
+comparatarum. Praeterea, quod attinet ad librum nostrum, in codd. quibusdam
+singulis partibus singuli praeponuntur tituli; ut [Greek: tous
+sabellizontas, k. t. l.] in sect. 9; in sect. autem 11, [Greek: pros tous
+legontas hoti, k. t. l.] Porro "illi" et "ille" stant aliquando, nullo
+antecedente. Sed et infractum illud et inordinatum in orationis filo,
+indicium aliud est multiplicis et disparis materiae. Quid quod s. 25. in
+duas partes temere secat quod alioqui continuum haberet cursum a 15 ad 36;
+s. 11. autem mentionem ultro objicit alicujus rei quam in praecedentibus
+frustra quaesiveris. Tum ss. 6 et 7, quae solae pertinent ad Arianos,
+jacent inter argumentorum locos Arianis plane alienos, stylum autem sapiunt
+dilucidum illum et liberum Orationum trium; qui quidem stylus aliqua ex
+parte in ss. 14, 17, 27, 28, et 34. reperitur.
+
+Notatu etiam dignum est, a Montefalconio in Monito suo Epistolae Encyclicae
+praefixo esse observatum, phrasim illam [Greek: hoi peri Eusebion] non
+adhibitam esse ab Athanasio post Eusebii mortem; "Neque enim sequaces
+Eusebii jam defuncti usquam apud Athanasium [Greek: hoi peri Eusebion]
+vocantur, sed [Greek: koinonoi ton peri Eusebion] vel [Greek: kleronomoi
+tes asebeias tou Eusebiou]." t. I, p. 110. Jam hanc ipsam phrasin legimus
+in sectione 8. hujus Orationis quartae; unde sequitur, cum Eusebius
+discesserit e vivis an. 341, Oratio autem prima scripta fuerit circ. an.
+358, quartam hanc, qua Orationum seriem concludi creditur, scriptam esse
+ante primam, qua series orditur; sin minus, saltem portionem eam quartae,
+quae phrasin [Greek: hoi peri Eusebion] continet, primae esse priorem, vel
+(quod idem valet) quartam ex pluribus disputationibus esse conflatam.
+
+Plura adhuc sunt quae in hac re possint offerri; nam sectiones 1-5, 9, 10,
+versantur in argumento plane suo, quod in reliquo libro nusquam attingitur.
+De [Greek: monarchiai] tractant; verbo autem [Greek: arche] utuntur pro
+_origine_, ut in prioribus Orationibus moris est; cum idem usurpetur pro
+_initio_, {7} sectionibus hujus libri 8, 25, 26, 27. Porro in disputatione
+ss. 30-36 singularis usus est epitheti [Greek: theios] ad Christum
+adhibiti; vox quoque [Greek: noein] ejusdem loci propria est.
+
+Quod porro singulare est in hoc libro, ut stylo signum imprimat, argumentum
+autem idem non leve quod de serie quadam annotationum polemicarum nunc
+agimus, non de justo et simplici opere, frequentia illa est vocabulorum
+hujusmodi, [Greek: peusteon] 2, e. [Greek: eroteteon] 3, f. 4, a. [Greek:
+lekteon] 4, init. 6, d. 10, a. [Greek: elenkteon] 3, a. 4, e. [Greek:
+eresthai dikaion, kalon] etc. 11, d. 14, a. 23. b. Cujus generis sunt illa
+quoque, [Greek: akolouthesei ta en tois emprosthen atopa eiremena], e. g.
+2, e. 4, e. 4 fin. 15 init. 26, b. 26 init. quibuscum conferamus
+elegantiorem periodi cursum, _Orat._ II, 24, b. [Greek: kalon autous
+eresthai kai touto, hin' eti mallon ho elenchos, k. t. l.] ejusmodi sunt
+etiam [Greek: to d' auto de kai peri dunameos], s. 3; quae omnia
+Aristotelem sapiunt, non Athanasium. Videsis etiam locos Scripturae sacrae
+subito propositos ut materiem disputandi, ut in ss. 1, 5, 9, et 31.
+
+Aristotelem etiam agit in hoc libro sanctissimus Doctor in effatis suis
+theologicis proferendis; e. g. [Greek: ei agonos kai anenergetos ho Theos],
+4 fin. [Greek: to ek tinos huparchon huios estin ekeinou], 15, c. [Greek:
+houden hen pros ton patera, ei me to ex autou]. 17, d. [Greek: on ouk estin
+eis tas kardias ho huios, touton oude pater ho Theos], 22, b. [Greek: ei me
+huios, oude logos; ei me logos, oude huios.] 24 fin.
+
+4. Ulterius nunc progrediendum est; liquet enim Athanasium hoc in libro non
+raro innuere se non doctrinam solum haereticorum percellere, sed haereticos
+ipsos; tamen de nominibus tacet; quod contra fit in Ariana sua
+controversia, ubi liberrime loquitur de Ario, de Eusebio, de Asterio, et
+aliis ejusdem sectae. Hic contra, licet occurrant certe [Greek: hoi apo tou
+Samosateos], et [Greek: kata Sabellion], adversarii plerumque anonymi, unus
+aut plures, in campum descendunt, vel potius illabuntur; ut colligi potest
+ex [Greek: phate] 9 init. [Greek: piptousi] 11 init. [Greek: hupelabe] 13
+init. [Greek: auton toiauta legonta] 14, a. [Greek: hoi touto legontes] 15
+init. [Greek: kat' autous] 21 init. [Greek: kat' ekeinous] 22, c. Vid.
+etiam 8, c. 13, c. 20 init. 23, c. 24, a. 25, b. 28 init. Jam si acer ille
+accusatorius stylus huic libro abest, in hac {8} re saltem, si non in alia,
+a praecedentibus tribus differt, in quibus illa oratoris vis et fervor
+animi praecipue cernitur; at audacius quiddam nunc dicendum est, scilicet
+necessitudinem fortasse aliquam fuisse Athanasio cum quibusdam istarum
+factionum hominibus, quibus sagax et benevolus praesul, licet
+congrediendum, tamen aliquatenus parcendum duxerit.
+
+Deinde observandum est haeresim, de qua per totum paene librum agitur,
+licet Sabellianae proximam, non fuisse Sabellianam; nam comparatur cum ea,
+e.g. [Greek: Sabelliou to epitedeuma], 9, et [Greek: hosa alla epi
+Sabelliou atopa apantai], 25. Quinimo, cum haeresis haeresi opponitur in
+fine s. 3. de Arianis aperta mentio est, ut mos est Athanasii, de
+Sabellianis autem non est mentio, sed de iis qui "Sabellizant," quibuscum
+scilicet res erat sancto Doctori. Praeterea haeresim, quae agebatur, esse
+temporis illius, non praeteritorum saeculorum, certum est tum ex loquendi
+modo, quo utitur Athanasius, tum quia caeterae, quibuscum dimicat in
+scriptis suis, sunt sui aequales. Namque etiam, cum Pauli Samosateni
+haeresim aggreditur, non priscam istam saeculi anterioris in arenam
+immittit, sed immutatam et novam, qualem ipse eam conspexerat in populo
+christiano. Neque hoc sane facile fidem facit, in medio illo tot
+tantorumque errorum certamine, quod Athanasio contigit, prudentissimum
+virum ad obsoleta quaedam, ut [Greek: graikon kai scholastikon],
+confugisse[4].
+
+Quae omnia suspicionem movent, haeresim, quae materies est hujus libri,
+illam esse Marcelli Ancyrani, qui cum Athanasio commilitaverat contra
+Arianos, et sectatorum ejus; cum omnibus notum sit, simillimo illo
+Apollinaris exemplo, Athanasium id ipsum facere in disputationibus suis,
+haeresiarchae parcere nomini, haeresim severissime impetere. Quid quod
+similiter a nominibus abstinet Eusebius in Arianis suis reprobandis
+(_Eccles. Theol._ I, 9, 10.) silet porro Vincentius Lirinensis, si revera
+in Commonitorio {9} suo Augustinum petit. Idem quoque in Platone fecit
+Aristoteles; sed in hac re testes supervacanei sunt.
+
+Quod nobis rem perstringentibus nunc commendatum est, mox, collatis inter
+se dogmatibus, hic Marcellinorum seu Photinianorum, illic eorum quibuscum
+in hoc libro agitur, plenissimam habebit confirmationem;--eo scilicet modo,
+quo Orationes tres haeresim tractant Arianam, disputationem hanc quartam,
+divulsam licet et incompositam, in Marcelli vel Photini, necnon Sabellii et
+Samosateni erroribus refutandis versari. Quod cum dicimus, prudentes
+praeterimus sectiones 6 et 7, ad Arianismum procul dubio spectantes, sed in
+summa operis importunas.
+
+His nostris jam in formam redactis, perjucunda fuit nobis fortuita lectio
+libelli, inscripti, "In Eusebii contra Marcellum libros Selectae
+Observationes, auctore R. S. C. Lipsiae 1787." Laudato Athanasii "quinto
+libro," ut illum vocat, "contra Arianos," pergit auctor anonymus dicere,
+"ibi, ut in libro _de Aet. subst. Fil. et Sp. S._ sententiam Marcelli,
+suppresso tamen nomine, refellit. Quod an aliis sit observatum, ignoro." p.
+28.
+
+s. II. DE MATERIE LIBRI.
+
+Quo melius huic rei satisfiat, triplex hic sumendum est argumentum: primum
+enim necessitudo illa inter Athanasium et Marcellum in historia istorum
+temporum, quae et qualis fuerit, definienda est; deinde enucleanda doctrina
+Marcelli, Photini, et istiusmodi haereticorum; tum illa Photiniana haeresis
+conferenda est cum ea quae in hoc libro ab Athanasio oppugnatur.
+
+
+
+1. Cum Athanasius adhuc junior esset in Episcopatu suo, Marcellus Ancyrae
+in Galatia Episcopus responsum illud edidit Ariano sophistae Asterio, ex
+quo et originem suam et subjectam materiem coeperunt Eusebii _contra
+Marcellum_, et _de Ecclesiastica Theologia_ libri, nobis hodie {10}
+principales testes opinionum Marcelli. Neque Eusebius solum, sed aliquot
+Concilia Arianorum condemnarunt hominem, qui, Romam petens, ibi Athanasio
+occurrit circa an. 341; cum uterque praesul a Pontifice Concilio habito de
+Arianorum criminationibus purgatus est.
+
+Purgatus est iterum uterque Concilio Sardicensi an. 347; ab eo tamen ipso
+tempore, nisi, ut Montefalconio videtur, ab an. 336-8 (_Nov. Coll._ p. LII)
+postulationes eae, quae hactenus ab Arianorum factione urgebantur in
+Marcellum, inter catholicos etiam circumferuntur. Cyrillus Hierosolymitanus
+in Catechesibus suis an. 347. mentionem facit haereseos nuperae Galatarum,
+quae Christi sempiternum regnum negaret; ubi Marcellum indicari a sancto
+oratore, et regio et dogma quae nominantur, liquido demonstrant. Cyrillum
+excipit Paulinus in Concilio Arelatensi; Paulinum Hilarius; sed Athanasius,
+cautus homo et clemens, siquis alius, Marcello patrocinatur usque ad circ.
+an. 360. Idem tamen, confessus tandem Marcellum non longe abesse ab
+haeresi, a communione, ut traditum est ab Hilario et Sulpicio, hominem
+suspendit. Narrat insuper Hilarius (_Fragm._ II, 21) inductum esse
+Athanasium ut hoc faceret, non propter opus Marcelli contra Asterium, sed
+ob ejus scripta quaedam posteriora Concilio Sardicensi. Id autem fecit
+Athanasius, cum Photinus, Episcopus Sirmiensis, qui haeresim fere illam
+Marcelli, magistri sui, ante an. 345 ediderat, jam aliquot annos,
+Catholicis et Arianis consentientibus, a sede sua depositus esset.
+Marcellus, per totum decennium a sanctissimo praesule repudiatus, quocum
+tot tantaque ab Arianis pertulisset, tandem ab eodem, morti jam proximo
+(an. 371.) leniore judicio excipitur, ob rem hujusmodi: Basilio Caesariensi
+cum Athanasio agenti, ut ne Galatis benignius usus, rei Catholicae noxam
+inferret, occurrunt Galatae, missis ad Alexandriam, qui orarent causam
+suam, quid autem revera senserint de Christo, sine ambagibus expedirent.
+Eugenius, Diaconus Ecclesiae Ancyranae, confessionem catholicam in suorum
+nomine ibi {11} subscripsit, quam confirmavit manu sua clerus Alexandrinus,
+necnon, ut videtur, Athanasius ipse, quamquam inter nomina subscripta ille
+non apparet hodie. Confessio haec, cui Montefalconius lucem dedit, scripta
+est in nomine "clericorum et caeterorum qui Ancyrae in Galatia sunt, una
+cum patre nostro Marcello, congregati."
+
+Quo negotio ad finem perducto, et Ancyranus hic, et Alexandrinus ille
+praesul morti protinus succubuerunt, bellatores ambo in summo Ecclesiae
+discrimine, diversa fortuna; plusquam septuagenarius Athanasius, Marcellus
+autem nonaginta saltem annorum cumulo oppressus,--feliciter grandaevus, si
+reservabatur in hoc, ut errores suos illo extremo halitu vere efflaret.
+Nihilominus, qui in re historica, non biographia versantur, his, ut mos est
+in Ecclesia, Marcellus apparet, non ut privatus quispiam, in sua ipsius
+persona et poenitentia sua, sed in secta quam genuit et in maturitate
+postrema earum opinionum, quae in ipso semina tantummodo fuerant et
+elementa pravitatis.
+
+Caeterum, utrum in hominem ipsum an tantummodo in sectatores ejus
+Athanasius in quarta sua, quam vocant, Oratione invehatur, concludi non
+potest in alterutram partem, ex illa, seriore utique, confessione ab
+Eugenio subscripta. Neque Hilarius, Athanasium testatus Marcelli operi
+contra Asterium pepercisse, nos moveat, ne illo opere utamur in Marcelli
+placitis eruendis; nam neque in aliis rebus tam fidus in narrando reperitur
+sanctissimus Praesul, (ut cum de Liberio loquitur,) ut ex iis quae plane
+haeresim sapiunt, ipsius causa pios sensus extorqueamus. Ea autem sunt
+hujusmodi.
+
+
+
+2. Eusebio teste, placuit Marcello, (1) unam tantummodo in Deitate esse
+personam; a Sabellio tamen in hoc dissentienti, quod teneret (2) non Patrem
+continuo esse Filium, Filium Patrem, (id quod [Greek: huiopatorian] vocant)
+sed (3) Patrem et Filium esse nomina mera et nudos titulos; (4) neque
+exprimere relationes aliquas essentiales in natura {12} divina, sed ex eo
+originem caepisse (5) quod Verbum Dei sempiternum, seu [Greek: logos
+endiathetos], quod Divina quaedam est Ratio, sese manifestaverit in carne,
+in hypostasi scilicet Jesu Christi, Filii Mariae, (6) hunc itaque unum
+Deum, seu [Greek: monada], quodammodo se aperire solere vel dilatare
+([Greek: platunesthai]) ut nos salvos faciat; (7 et 8) quam dilatationem
+esse actionem quandam, seu [Greek: energeian], Verbi, qua fit [Greek: logos
+prophorikos], seu Vox Dei, cum alioqui sit Ratio interior; (9) harum autem
+dilatationum singulare esse specimen Incarnationem Verbi, scilicet
+dilatationem in carne hominis Jesu, (10) quam susceperit ineunte
+dispensatione Evangelica, quam exeunte relicturum sit (11). Sequi inde,
+Verbum non esse Filium, (12) nec Dei Imaginem, Christum, Primogenitum,
+Regem, sed Jesum esse haec omnia: quod si ea praedicantur de Verbo in
+Scripturis V. T. propheticum illud est propter futuram suam in carne
+manifestationem, (13) neque dispensatione absoluta tribui poterunt eadem
+Verbo, carnem tunc relicturo, regno se abdicaturo, ad Deum redituro, Verbo
+mero ut antea futuro.
+
+Haec ille: neque est cur fidem denegemus Eusebio, Ariano homini, vel
+Arianorum certe fautori, qui, tum contrariarum partium studio tum propter
+contrariam suam perfidiam, iniquius laturus esset judicium de opinionibus
+Marcelli. Nam ipsissima verba Marcelli citat scriptor ille; ab aliorum
+autem testimonio confirmatur. Praeterea si Athanasius in libro hoc quarto
+haeresim quandam describit simillimam illius quae Marcello ab Eusebio
+tribuitur, duplex hoc testimonium Eusebium corroborat, Athanasium
+interpretatur. Photiniana porro doctrina, a Marcelli auditorio profecta, in
+iis autem placitis sita quae ante illam ortam Eusebius assignavit Marcello,
+argumentum est validum, eruditissimum hunc, licet lubricum, theologum
+Marcelli animum et consilium recte divinasse.
+
+Nunc singula haereseos capita, quae supra percurrimus, testimoniis allatis
+illustremus.
+
+(1) Unam tantummodo in Deitate esse personam: {13} Scripturae adductis
+verbis [Greek: kurios ho Theos] in Exod. III, 5. quo Apostoli [Greek: heis
+kurios, heis Theos] in Ephes. IV, 5, 6. expediat, prosequitur Marcellus:
+[Greek: horas hopos hen epideiknus hemin enteutha prosopon, to auto kurion
+kai Theon prosagoreuei]; Euseb. p. 132. a. Iterum: [Greek: to gar ego,
+henos prosopou deiktikon estin]; p. 133. a. Tum pergit definire [Greek:
+prosopon] quasi sit idem atque [Greek: he tes theotetos monas]. Vid. iterum
+[Greek: henos prosopou], ibid. b. Atque iterum: [Greek: ananke gar ei duo
+diairoumena, hos Asterios ephe, prosopa eie, e to pneuma, k. t. l.] p. 168.
+c.
+
+(2) Id proprium esse Sabellio, non Marcello, quod [Greek: huiopatora]
+doceret; Patrem scilicet esse Filium, Filium autem Patrem. [Greek:
+Sabellios, eis auton plemmelon ton patera, hon huion legein etolma], Euseb.
+p. 76. a. Et Eugenius quoque, in Apologia sua apud Athanasium,
+anathematizat Sabellium et eos qui cum eo dicerent [Greek: auton ton patera
+einai huion, kai hote men ginetai huios, me einai tote auton patera, hote
+de ginetai pater, me einai tote huion]. _Nov. Coll._ t. 2. p. 2. Et
+Basilius: [Greek: ho Sabellios eipon, ton auton Theon, hena toi
+hupokeimenoi onta, pros tas hekastote parapiptousas chreias
+metamorphoumenon, nun men hos patera, nun de hos huion, nun de hos pneuma
+hagion dialegesthai.] _Ep._ 210, 5 fin.
+
+(3) Patrem et Filium Marcello videri titulos quosdam, in tempore adhibitos
+sempiterno Deo et Verbo ejus, tunc scilicet, cum [Greek: endiathetos] ille
+[Greek: logos], in Deo inhaerens, fieret [Greek: prophorikos] in hypostasi
+Jesu Christi.
+
+[Greek: Markellos kainoteran exeure tei planei mechanen, Theon kai ton en
+autoi logon hena men einai horizomenos, duo d' autoi patros kai huiou
+charizomenos epegorias]. Euseb. p. 76, a. vid. etiam p. 63, c. Itaque, quo
+melius exprimeret figurata solum locutione Patrem esse Deum, illum
+appellavit "Patrem Verbi," [Greek: en toi [ton Christon] phaskein [ton
+Theon], mede tou heautou logou kurion einai, alla kai toutou ton patera,
+aphaireisthai ton patera ta idia tou paidos deiknusin]. ibid. p. 38.
+
+Cui suffragatur haereticus ille qui reperitur in _contr. Sabell. Gregal._
+s. 5. quem R. S. C. p. 28. putat esse {14} Marcellum. [Greek: Kago, phesin,
+homologo gennesin. gennatai gar ho logos, hote kai laleitai kai
+ginosketai].
+
+Alibi testatur Eusebius a Marcello proponi [Greek: auton [Theon] einai tou
+en autoi logou patera], ibid. p. 167. c. Quod quidem, licet vel purum
+catholicismum sapit, Eusebii ipsius saepius fortiter arianizantis doctrinae
+comparatum, tamen eo nomine in observationem venit, quod Nestorius apud
+Mercatorem sic distinguit a Sabello Photinum, "Sabellius [Greek:
+huiopatora] dicit ipsum Filium, quem Patrem, et ipsum Patrem quem Filium,
+Photinus vero [Greek: logopatora] [Verbum-patrem]" Mercat. t. 2. p. 87.
+
+(4) Verbum esse revera Verbum, [Greek: alethos logos], neque nisi improprie
+Filius: [Greek: logon gar einai dous ton en toi Theoi, en te kai tauton
+onta autoi touton horisamenos, patera toutou chrematizein auton ephe. ton
+te logon huion einai autoi, ouk alethos onta huion en ousias hupostasei,
+kurios de kai alethos onta logon. episemainetai goun hoti me katachrestikos
+logon, alla kurios kai alethos onta logon, kai meden heteron e logon. ei de
+meden heteron, delon hoti oude huios en kurios kai alethos, mechri de
+phones kai onomatos katachrestikos onomasmenos]. Euseb. p. 61. a. b.
+
+(5) Verbum esse ab aeternitate in Deo, seu [Greek: endiathetos], ut
+attributum quoddam:
+
+[Greek: Plen Theou], disputat Marcellus, [Greek: ouden heteron en. eichen
+oun ten oikeian doxan ho logos on en toi patri]. Euseb. p. 39. c. Ubi
+notandum est, phrasin illam [Greek: en toi Theoi], teste Montefalconio
+(_Coll. Nov._ tom. 2. p. LVII.) in suspicionem venisse multis Patribus,
+utpote suppositam pro Evangelica illa [Greek: pros ton Theon] [Joan. I, 1.]
+[Greek: ouk eipon], observat Eusebius, p. 121, b. [Greek: en toi Theoi,
+hina me katabalei epi ten anthropinen homoioteta, hos en hupokeimenoi
+sumbebekos].
+
+Haud aliter Basilius, [Greek: ouk eipen, en toi Theoi en ho logos, alla
+pros ton Theon, k. t. l.] _Hom._ XVI, 4. p. 137.
+
+(6) Unitatem in Trinitatem esse productam seu dilatatam, rursus autem
+Trinitatem in Unitatem esse collapsuram.
+
+Dicit Marcellus, [Greek: ei toinun ho logos phainoito ex autou tou patros
+exelthon, ... to de pneuma to hagion para tou patros ekporeueti ... ou
+saphos kai phaneros entautha aporrhetoi logoi he monas phainetai
+platunomene men eis triada, diaireisthai de medamos hupomenousa]; {15}
+Euseb. p. 168. a. b. Etiam pp. 108, b. c. 114, b.
+
+Apud Theodoretum quoque Marcellum tenuisse legimus: [Greek: Ektasin tina
+tes tou patros theotetos ... meta de ten sumpasan oikonomian palin
+anaspasthenai kai sustalenai pros ton Theon, ex houper exetathe. to de
+panagion pneuma parektasin tes ektaseos, kai tauten tois apostolois
+paraschethenai]. _Haer._ II, 10. Nestorius quoque Photinum citat dicentem:
+"Vides quia Deum Verbum aliquando Deum, aliquando Verbum appellat, tanquam
+extensum atque collectum." Mercat. t. 2. p. 87.
+
+(7) Dilatationem hanc sive [Greek: platusmon] consistere in actione sive
+[Greek: energeiai tou monados].
+
+Verbum docet Marcellus, [Greek: energeiai monei, dia ten sarka,
+kechoresthai tou patros]. Euseb. p. 51. a.
+
+Quapropter argumentatur Eusebius, [Greek: ton monada, [os] phesi Markellos,
+energeiai platunesthai, epi men somaton choran echei, epi de tes asomatou
+ousias ouk eti. oude gar en toi energein platunetai, oud' en toi me
+energein sustelletai]. p. 108. b. c.
+
+Adeatur quoque ad sextum et septimum anathema Concilii Sirmiensis primi, in
+quibus Marcellum et Photinum feriri ex quinto Macrostichi facillime
+concluditur.
+
+(8) Tum primum Verbum fuisse in [Greek: energeiai], cum mundum crearet:
+
+[Greek: Oudenos ontos proteron], docet Marcellus, [Greek: e Theou monou,
+panton de dia tou logou gignesthai mellonton, proelthen ho logos drastikei
+energeiai]. Euseb. p. 41. d. Et continuo, [Greek: pro tou ton kosmon einai
+en ho logos en toi patri. hote de ho Theos pantokrator panta ta en ouranois
+kai epi ges proutheto poiesai, energeias e tou kosmou genesis edeito
+drastikes, kai dia touto ... ho logos proelthon egineto tou kosmon
+poietes.] _ibid._
+
+(9) Consistere Incarnationem Verbi in dilatatione [[Greek: platusmoi]]
+Monados, vel actione [[Greek: energeiai]] Verbi in carne, seu homine Jesu
+Christo:
+
+[Greek: Ei men he tou pneumatos exetasis], inquit Marcellus, [Greek:
+gignoito mone, hen kai tauton eikotos einai toi Theoi phainoito. ei de he
+kata sarka prostheke epi tou Soteros exetazoito, energeiai he theotes mone
+platunesthai dokei]. {16} Euseb. p. 36, a.
+
+Neque aliter apud Theodoretum: [Greek: ektasin tina tes tou patros
+theotetos ephesen eis ton Christon eleluthenai]. _Haer._ II, 10.
+
+(10) Cum Verbum esset in actione, [Greek: en energeiai], seu fieret [Greek:
+prophorikos], seu procederet, ut opus quoddam navaret, hoc absoluto
+rediturum esse in illum in quo prius esset statum: [Greek: Ton en toi Theoi
+logon], narrat Eusebius, [Greek: pote men endon einai en toi Theoi ephaske,
+pote de proienai tou Theou, kai allote palin anadrameisthai eis ton Theon,
+kai esesthai en autoi hos kai proteron en]. p. 112, c. Vel ut ipsis
+Marcelli verbis utar, [Greek: heis Theos, kai ho toutou logos Theos
+proelthe men tou patros, hina panta di' autou genetai. meta de ton kairon
+tes kriseos kai ten ton hapanton diorthosin kai ton aphanismon tes
+antikeimenes hapases energeias, tote autos hupotagesetai toi hupotaxanti
+autoi ta panta Theoi kai patri, hina houtos ei en Theoi ho logos, hosper
+kai proteron en pro tou ton kosmon einai]. Euseb. p. 41. c. d.
+
+Quod corroborat Basilius quoque in epistola sua ad Athanasium missa, cum
+Marcellum testificatur docuisse, [Greek: logon eiresthai ton monogene, kata
+chreian kai epi kairou proselthonta, palin de eis ton hothen exelthen
+epanastrepsanta, oute pro tes exodou einai, oute meta ten epanodon
+huphestanai]. _Ep._ 52.
+
+(11) Non Verbum sed Jesum esse Dei Filium. Quod quidem, involutum licet in
+iis quae jam citata sunt, tamen, cum tam amplum impleat spatium in quarta
+contra Arianos, Marcello autem et Photino a variis scriptoribus attributum,
+hic in pleniore lumine debet collocari.
+
+[Greek: Hieros apostolos te kai mathetes tou Kuriou Ioannes], dicit
+Marcellus apud Eusebium, [Greek: tes aidiotetos autou mnemoneuon, alethes
+egigneto tou logou martus, En archei ein ho logos, legon, kai.... ouden
+genneseos entautha mnemoneuon tou logou]. Euseb. p. 37. b. vid. etiam p. 27
+_fin._ Atque iterum, [Greek: ouk huion Theou heauton onomazei, all' hina
+dia tes toiautes homologias] [f. [Greek: onomasias] R. S. C.] [Greek:
+thesei ton anthropon, dia ten pros auton koinonian, huion Theou genesthai
+paraskeuasei], [i. e. [Greek: Thesei huion theou]] {17} p. 42. a. Iterum
+[Greek: houtos estin ho agapetos, ho toi logoi henotheis anthropos]. p. 49,
+a.
+
+Apud Epiphanium autem Photinus, [Greek: ho logos en toi patri, phesin, en,
+all' ouk en huios.] _Haer._ p. 830, b. vid. etiam p. 831.
+
+Eugenius porro, in expurgatione sua, [Greek: ou gar allon ton huion kai
+allon ton logon phronoumen, hos tines hemas diebalon]. Anathematizat autem
+insaniam Photini et sectatorum ejus, [Greek: hoti me phronousi ton huion
+tou Theou auton einai ton logon, alla diairousin alogos kai archen toi
+huioi didousin apo tes ek Marias kata sarka geneseos]. _Coll. Nov._ t. 2.
+p. 3, d.
+
+Nestorius quoque: "Cogitur Photinus Verbum dicere, non autem Verbum hoc
+Filium confitetur." Mercat. t. 2. p. 87. Vid. etiam Garner Mercat. t. 2. p.
+314 init.
+
+Accedit quod Marcellus ipse, in apologia sua coram Julio Summo Pontifice
+habita, praecipue insistit in eo fidei articulo confitendo, qui in his
+locis periclitatur: e. c. [Greek: monogenes huios logos], "cujus regni, ut
+testatur Apostolus, non erit finis, Verbum"; de quo Lucas testatur, "sicut
+tradiderunt nobis [Greek: hoi aparches apoptai kai huperetai genomenoi tou
+logou; ton huion, toutesti ton logon tou pantokratoros Theou. he dunamis
+patros ho huios.]" Epiph. _Haer._ pp. 835, 6.
+
+(12) Non Verbum, sed Jesum, esse Christum, Primogenitum, Dei Imaginem,
+Regem.
+
+[Greek: Eitis ton huion], dicit Eusebius, [Greek: hoi panta paredoken ho
+pater, logon horizoito monon, homoion toi en anthropois, eita sarka phesin
+aneilephenai, kai tote huion Theou gegonenai, kai Iesoun Christon
+chrematisai, basilea te anagoreuesthai, eikona te tou Theou tou aoratou,
+kai prototokon pases ktiseos, me onta proteron, tote apodedeichthai, tis an
+leipoito toutoi dussebeias huperbole]; p. 6, b. d. Locus hic, quem, omissis
+quibusdam, coarctavimus, omnia illa quae Marcello assignantur enumerat.
+Vid. quoque etiam pp. 49, 50. vel, ut ipsis Marcelli verbis utamur de
+Primogenito, [Greek: ou toinun houtos ho hagiotatos logos, pro tes
+enanthropeseos prototokos hapases ktiseos onomasto, pos gar dunaton ton aei
+onta prototokon einai tinos; alla ton proton kainon anthropon, eis hon ta
+panta anakephalaiosasthai eboulethe ho Theos, touton hai theiai graphai
+prototokon onomazousi]. {18} Euseb. p. 44, b. c. De Imagine autem, [Greek:
+pos oun eikona tou aoraton Theou ton tou Theou logon Asterios einai
+gegraphe? hai gar eikones touton, hon eisin eikones, kai aponton, deiktikai
+eisin. pos eikon tou aoratou Theou ho logos, kai autos aoratos on? ...
+delon, hopenika ten kat' eikona tou Theou genomenen aneilephe sarka, eikon
+alethos, tou aoratou theou gegone] p. 47, a-d Vid. etiam p. 142, b.
+
+Idem fert testimonium Epiphanius de Photino: [Greek: phaskei houtos ap'
+arches ton Christon me einai, apo de Marias] p. 829.
+
+(13) Verbum, in fine saeculi, ad Deum rediens, carnem seu humanitatem esse
+relicturum, regno valedicturum.
+
+Quo in loco, hujus haereseos summa fere et capite, ut in suo symbolo
+indicarunt Patres Constantinopolitani, multus est Marcellus. Cum "caro non
+prodest quidquam," quomodo potest habere sempiternam cum Verbo societatem?
+pp. 42, 3. Quid quod Dominus jam dixerat, "Si videritis Filium hominis
+ascendentem ubi erat prius?" id quod videtur innuere Verbi separationem
+illam a carne sua p. 51, c. A Propheta porro diserte dictum est: "Sede a
+dextris meis _donec_ ponam etc." et a Paulo: "Oportet illum regnare _donec_
+ponat etc." p. 51, d. et a Petro: "Quem oportet coelum suscipere _usque ad_
+tempora restitutionis omnium etc." p. 52, a. Porro in id universa oeconomia
+dirigitur, non ut a Verbo, sed ut ab homine, hostis hominis possit subjici,
+coelum aperiri. p. 49, c. d. [Greek: oude gar autos kath' heauton ho logos
+archen basileias eilephen, all' ho apatetheis hupo tou diabolou anthropos,
+dia tes tou logou dunameos, basileus gegonen, hina basileus genomenos ton
+proteron apatesanta nikesei diabolon]. Euseb, p. 52, a. Praeterea, si
+initium habuerit regnum illud 400 ante annos, non mirum est si habeat finem
+p. 50, d. [Greek: hosper archen houto kai telos hexein]. p. 52, c. Quod si
+rogaverit quispiam; Quid tum fiet de carne illa immortali, quondam propria
+Verbi? respondit Marcellus, [Greek: dogmatizein peri hon me akribos [ek]
+ton theion memathekamen graphon, ouk asphales]. Euseb. p. 53, a. [Greek: me
+mou punthanou peri hon saphos para tes theias graphes me mematheka. dia
+touto toinun oude peri tes theias ekeines, tes toi theioi logoi
+koinonesases sarkos, saphos eipein dunesomai]. {19} ibid. b. c.
+
+
+
+3. Jam vero, cum haec fuerit doctrina Marcelli, Photini, et factionis
+istorum hominum, vix quicquam occurrit in singulis ejus articulis, sic ex
+ordine collocatis, quod non sit tum expressum tum confutatum in quarta
+illa, quam vocant, Oratione Athanasii. Cujus rei vis eo major esse debet,
+quod in historia temporum illorum Athanasius tam alienus est ab Eusebio,
+tam familiariter agit cum Eugenio et Basilio. Cum enim dissimilium
+ingeniorum, diversarum partium viri, ut Athanasius et Eusebius, ejusdem
+erroris sunt testes, ut reipsa hic aut illic existentis, errorem illum
+verisimile est et revera existere, et existere in illo loco, cui Eusebius
+eum assignat, Athanasius saltem non abjudicat. Deinde Basilius, Athanasius,
+Eugenius, unam rem agunt in historia hujus quaestionis; accusator Basilius,
+Marcellus et Eugenius rei, Athanasius judex, crimen haeresis cujusdam
+societas; quare cum Athanasium eundem de eadem haeresi jam antea scripsisse
+constet, facilis est conjectura, sanctum Doctorem, cum scriberet, versari
+in illis ipsis hominibus impetendis, quos postea notat Basilius, horret
+Eugenius. Verum ad ipsam locorum collationem veniamus, expositis hinc
+sectae istius placitis, illinc opinionibus ab Athanasio damnatis.
+
+(1) E sectionibus triginta sex libri quarti, saltem una et viginta id agunt
+ut refellant eos qui dicerent Verbum non esse Filium: esto septem ex iis
+respexerint Paulianistas, nihilominus reliquis quatuordecim aliquis
+inveniendus est scopus, cui plene et unice responsurus est comitatus
+Marcelli.
+
+(2) Increpat Athanasius commentum dicentium, Verbum Dei, similem verbi
+humani, non habere substantiam; [Greek: ou dialelumenos, e haplos phone
+semantike, alla ousiodes logos. eigar me, estai ho Theos lalon eis aera ...
+epeide de ouk estin anthropos, ouk an eie oude ho logos autou, kata ten ton
+anthropon astheneian]. s. 1. Vid. quoque _Contr. Sabell. Greg._ s. 5. e.
+{20} Hoc vero idem illud est, conceptis verbis, cujus Eusebius insimulat
+Marcellum, e. g. [Greek: epi de tou logou, semantikon auton didosi, kai
+homoion toi anthropinoi]. p. 118. Vid. quoque p. 128.
+
+(3) Reprobat Athanasius illud in haereticis suis, quod dicerent in Natura
+Divina prius fuisse silentium, tum actionem quandam; [Greek: ton Theon,
+sioponta men anenergeton, lalounta de ischuein auton boulontai]. s. 11.
+vid. etiam s. 12. At Eusebius Marcellum postulat de eodem; [Greek: ho logos
+endon menon en hesuchazonti toi patri, energon de en toi ten ktisin
+demourgein, homoios toi hemeteroi, en sioposi men hesuchazonti, en de
+phthengomenois energounti]. p. 4, d. Alibi innuit Eusebius posse fieri, ut
+artifices etiam humani et in silentio sint et in actione simul, interna
+quadam mentis operatione, p. 167, b; idem innuit Athanasius s. 11, d.
+
+(4) Non pauca superius dicta sunt de [Greek: platusmoi] illo [Greek:
+monados] in carne, idque [Greek: energeiai] quadam; jam in hac materie tota
+est una pars libri seu Orationis quartae, viz. ss. 13, 14, 25. [Greek:
+phesi gar], dicit Athanasius, [Greek: ho pater platunetai eis huion kai
+pneuma] s. 25. [Greek: tis he energeia tou toioutou platusmou? phanesetai
+ho pater kai gegonos sarx, eige autos monas on en toi anthropoi eplatunthe]
+s. 14.
+
+(5) Dogma illud Verbi a Deo procedentis, ad Deum redeuntis, Marcello
+tribuunt et Eusebius et Basilius; Athanasius autem illi quam impugnat
+factioni, ipsis adhibitis vocibus [Greek: proelthon] et [Greek:
+palindromon], [Greek: proodos] et [Greek: anadrome], [Greek: proeballeto]
+et [Greek: anakaleitai], [Greek: gennesis] et [Greek: paula tes genneseos].
+s. 12. s. 4, e.
+
+(6) Marcellum de Verbo disserentem jam vidimus insistere in phrasi [Greek:
+en toi Theoi]: idem fecerunt haeretici illi, de quibus loquitur Athanasius,
+vid. s. 12. passim s. 2. init. etc. s. 4, e.
+
+(7) Eosdem incusat Athanasius, nisi vellent esse meri Sabelliani, quod
+necessario tenerent attributa Dei esse res quasdam per se subsistentes in
+divina natura, quae proinde [Greek: sunthetos] est: at hoc ipsum deducit
+Eusebius ex doctrina Marcelli. Athanasius: [Greek: kata touto he theia
+monas sunthetos phanesetai, temnomene eis ousian kai sumbebekos.] {21} s.
+2. Eusebius: [Greek: suntheton hosper eisegen ton Theon, ousian auton
+hupotithemenos dicha logou, sumbebekos de tei ousiai ton logon]. p. 121.
+vid. p. 149, d. Iterum Athanasius [Greek: ei touto, pater men hote sophos,
+huios de hote sophia. alla me hos poiotes tis tauta en toi Theoi] s. 2.
+Iterum Eusebius: [Greek: ei d' hen kai tauton en ho Theos kai he en tais
+paroimiais sophia, hexis ousa sophe en autoi nooumene, katho sophos ho
+Theos, ti ekoluen, k. t. l.] p. 150, b.
+
+(8) Teste Eusebio, Marcellus, dogma suum insinuans, professus est sibi
+praecipue cordi esse monarchiae dogma p. 109, b. quod quidem dogma
+Athanasius contra, disputationis suae statim principio, confirmat illaesum
+prorsus esse et securum in doctrina catholicorum.
+
+(9) Celebre est Marcelli dogma illud de regno Christi ad tempus duraturo,
+ab initiis quibusdam orto, finem tandem habituro: haereticorum autem, quos
+urget Athanasius, haud absimile est illud s. 8., quod Filio et existendi et
+regnandi initium videntur assignasse.
+
+(10) Verbum esse Filium etc. in Veteri Testamento negat Marcellus apud
+Eusebium p. 131, b. pp. 83-101. pp. 134-140; negant haeretici apud
+Athanasium, ss. 23-29.
+
+(11) Cum loca illa Veteris Testamenti objicerentur Marcello, profitebatur
+eas anticipationes esse Novi; [Greek: ei de tis, kai pro tes neas
+diathekes, tou Christou, huiou onoma toi logoi monoi deiknunai dunasthai
+epangelloito, heuresei touto prophetikos eiremenon]. Euseb. p. 82, a. Quare
+apud Apostolum ad Rom. I, 4. pro [Greek: horistheis] legebat [Greek:
+prooristheis]. Euseb. contr. Marc. I, 2. Vid. Anathem. 5^{um} Concil.
+Sirm.; vid. porro _Select. Observ._ R.S.C. p. 10. Quod idem de Photino
+quoque narrat Epiphanius, autumasse scilicet eum Vetus Testamentum scriptum
+esse [Greek: prokatangeltikos, prochrestikos], _Haer._ p. 830. At
+Athanasius quoque de haereticis suis disputans, [Greek: alla nai, phasi,
+keitai men, prophetikos de esto]. s. 24.
+
+(12) Cum contra Marcellum urgeretur Psalmus 109, voluit "Luciferum" illum
+esse stellam, quae Magorum dux fuit. Euseb. p. 48, b. Vid. Epiphan. _Haer._
+p. 833, a. {22} Athanasius quoque pro parte sua, per duas sectiones totus
+est in eodem Scripturae loco excutiendo.
+
+(13) Accedit denique, quod notatu certe dignum est, idem propemodum sentire
+Athanasium de natura dogmatis Sabelliani, quod Eusebium, Eugenium, Basilium
+sensisse supra dictum est. [Greek: Sabelliou to epitedeuma, ton auton huion
+kai patera legontos, kai hekateron anairountos, hote men huios, ton patera,
+hote de pater, ton huion]. s. 9.
+
+Profecto plura sunt quae conferri possint ad Athanasii librum quartum ex
+Marcelli et Photini haeresi illustrandum; haec autem qualiacumque satis
+sint quo demonstretur, illud sanctissimi doctoris opus, non adversus
+Arianos, sed adversus Photinianorum dogma esse exaratum. Neque id multum in
+hac re valet, quo motus, Montefalconius dubitat an opusculum _Contra
+Sabellii gregales_ sit Athanasii; nullam scilicet esse memoriae proditam
+Athanasii cum Sabellianorum familiis dimicationem. Nam si reipsa certum
+est, hunc librum de Sabellianismo quodam disputare, esse autem genuinum,
+(id quod nemo inficiatur,) quid ultra quaerendum est? aliorum silentium
+explicatione eget, sed nihil probat. Opportunum autem est Sirmondi
+responsum de Hieronymo similiter praetermittente Eusebii tractatus contra
+Sabellium:--"de infinitis voluminibus quae ab Eusebio edita testatur,
+pauca, certe non omnia, Hieronymum commemorasse." Sirmond. _Opp._ tom. I.
+init.
+
+Jam mihi disputandi tandem finem facturo, in mentem subit Ciceronianum
+illud, "Utitur in re non dubia testibus non necessariis." At certe nulla
+moles argumentorum illis nimia est, qui adversarios habent Montefalconium
+Benedictinum, Jesuitam Petavium.
+
+
+
+Restat ut subjiciatur operi nostro brevis quaedam analysis partium seu
+fragmentorum eorum, ex quibus consistit hic liber.
+
+1. Sectiones septem, 1-5, 9, 10, Monarchiam tractant, {23} et cognatam
+materiam unitatis, simplicitatis, integritatis divinae, tum Filii
+generationis; quarum una s. 4. et alterius pars s. 3. Arianos alloquitur;
+reliquae familias Sabellianas.
+
+2. Duo, 6 et 7, cum Arianis cominus pugnant, nihil autem commune habent
+neque cum sectionibus quae praecedunt, neque cum iis quae subsequuntur.
+
+3. Tres, 8, 11, et 12, comparationem ineunt inter contrarias sectas,
+praecipue Sabellianam.
+
+4. Tres aliae, 13, 14, 25, pertinent ad praecipuum quoddam dogma Sabellii
+et Marcelli.
+
+5. Universae 21. sectiones, quae reliquae sunt, cursum autem paene
+continuum habent, 15-24, 26-29. unam rem agunt, Verbum scilicet idem esse
+ac Filius, contra doctrinam Marcelli et Pauli Samosateni.
+
+[Illustration] {24}
+
+[Illustration]
+
+DISSERTATIO II.
+
+DE ECTHESI EPHESINA CONTRA PAULUM SAMOSATENUM.
+
+[Illustration]
+
+Extat in tertia parte Actorum Concilii Oecumenici Ephesini an. 331. habiti,
+symbolum quoddam sic fere inscriptum: "De Incarnatione Verbi Dei, Filii
+Patris, Definitio Episcoporum, qui Nicaeae in Synodo convenerunt, et
+expositio ejusdem Synodi adversus Paulum Samosatenum." Ecthesis haec
+Patribus Antiochenis, qui Paulum condemnaverunt cir. an. 264-270,
+vindicatur a Baronio an. 272. J. Forbes. _Instr. Hist. Theolog._ I, 4. s.
+1. Lemoyn. _Var. Sacr._ t. 2. p. 255. Worm. _Hist. Sabell._ p. 116-119.
+(Vid. Routh. _Rell. Sacr._ t. 2. p. 523.) Simon. de Magistris, _Praefat. ad
+Dionys. Alex._ p. XL. Feverlin. _Dissert. de. P. Samos._ s. 9. Fasson. _de
+voce Homouesion_, Molkenbuhr _Dissert. Crit._ 4. Kern. _Disqu. Hist. Crit._
+de hac re; Burton. _ap._ Faber. "_Apostolicity of Trinitarianism_," et
+aliis. Cum autem _homouesion_ Filii Dei profitetur, adhibita est a criticis
+quibusdam, quo comprobarent Athanasium, Basilium, et Hilarium, gravissimos
+auctores, errasse cum dicerent vocabulum illud Antiochiae tunc temporis, in
+Epistola Synodica Patrum, aut condemnatum esse, aut prudenter omissum. Quae
+quidem subdifficilis quaestio non hujus est loci, ubi id tantum agimus,
+pace eruditissimorum virorum, ut allatis argumentis pro captu nostro
+commonstremus, Ecthesim illam Concilio neque Antiocheno, neque vero Nicaeno
+esse coaevam, sed jure referri in tempora et Paulo et Ario posteriora. {25}
+
+Caeterum occurrit hoc Symbolum ap. Harduin. _Concil._ t. 1. p. 1640. Routh.
+_Relliqu. Sacr._ t. 2. p. 524. Dionys. Alex. _Opp._ Rom. 1696. (1796) p.
+289. Card. Mai. Nov. Coll. t. 7. p. 162. Burton. "_Testimonies_," p.
+397-399. Faber. _op. cit._ t. 2. p. 287. Ad rem aggrediamur.
+
+
+
+1. Ecthesis haec habet: [Greek: holon homoousion toi Theoi kai meta tou
+somatos, all' ouchi kata to soma homoousion toi Theoi]. At multa suadent
+vocabulum _homouesion_ non habere locum in symbolis saeculi tertii.
+
+(1) Primum, decantata sunt illa Augustini et Vigilii, ex quibus constat
+tempore Concilii Nicaeni _homouesion_ fuisse instrumentum novum, quo munita
+est fides Ecclesiae contra Arianos: "Adversus impietatem Arianorum
+haereticorum," inquit Augustinus, "novum nomen Patres _homouesion_
+condiderunt, sed non rem novam tali nomine signarunt," _in Joan._ 97. n. 4.
+Alio loco monet: "minus quam oportuit intellectum" esse illud nomen
+Arimini, "propter novitatem verbi." _Contr. Maxim._ II, 14. "quod tamen,"
+subjungit, "fides antiqua pepererat." Vigilius autem, "res antiqua novum
+nomen accepit _homouesion_." _Disput. Athan. et Ar._ t. V, p. 695. _Bibl.
+Patr. Col._ 1618. Vid. Lemoyn, _Var. Sacr. l. c._
+
+(2) Deinde, auctor est Sozomenus, _Hist._ IV, 15. a Semi-arianis Sirmii an.
+358. adhibitum esse in confessione sua conscribenda illud ipsum symbolum,
+quod Antiocheni Patres contra Paulum edidissent; quod quidem certe non
+adhibuissent amentissimi _homouesii_ insectatores, si illam vocem
+continuisset.
+
+(3) Tum ex ipsorum Semi-arianorum testimonio idem conficitur, in iis
+scilicet quae ab illis scripta apud Epiphanium reperiuntur. _Haeres._ 73.
+Profecto ibi provocant ad Concilium Antiochenum contra Paulum habitum, quo,
+_usiam_ praeseferentes, insinuent suum _homoeuesion_; quod, inquam, contra
+esset ab illis factum, si Concilium illud in symbolo suo, ut _usiam_, sic
+_homouesion_ quoque ascivisset. {26}
+
+(4) Neque sane est quod miremur, (hoc enim obiter dici liceat) si Patres
+Antiocheni oeconomia quadam utendum esse duxerint, in voce _homouesion_
+adhibenda. Nam qui primi Pauli causam tractaverunt, Dionysius, Gregorius
+Neocaesariensis, Athenodorus, fortasse Firmilianus, fuerunt Origenis
+discipuli, acerrimi impugnatoris eorum qui corpoream aliquam naturam Deo
+tribuerent; qualem contendit Paulus, testibus Athanasio et Basilio, in
+vocabulo _homouesion_ innui. De divina substantia tanquam corpore loquitur
+Tertullianus, _in Prax._ 7. utitur porro, post Valentinianos, voce [Greek:
+probole], (sicut Justinus cognata phrasi [Greek: problethen gennema],
+_Tryph._ 62.); at Origenes contra, cum Candido Valentiniano congressus,
+verbum illud reprobat, Melitonis autem opus, [Greek: peri ensomatou Theou]
+severius notat, _in Genes. Fragm._ t. 2. p. 25, quasi Deum esse materialem
+docuerit, vid. etiam _de Orat._ 23. Illa Platonicorum quoque admiratio quae
+in Origene cernitur, eodem spectat, cum philosophi istius sectae, quo Deum
+simplicissimum et perfectissimum esse traderent, soliti sint illum
+appellare [Greek: huperousion].
+
+Profecto a Plotino Deus appellatur, "origo existentiae et praestantior
+_usia_." 5. _Ennead._ V, 11. quia "supereminens omnia est, non illa, sed
+causa illorum" _ibid._ c. ult. Quod docuerunt porro materialistae de
+necessitate physica, in causa fuit cur Plotinus Dei energiam et voluntatem
+diceret ejus esse _usiam_, 6. _Enn._ VIII, 13. Origenes quoque, "Neque enim
+_usiae_ particeps est Deus, participes enim facit potius, quam ipse est
+particeps." _Contr. Cels._ VI, 64. Hinc vox [Greek: huperousion] de Deo
+usurpatur ab Areopagita, _de div. nom._ I, 2. et a Maximo Confessore;
+"[Greek: ousia], scribit, improprie de Deo dicitur, nam [Greek:
+huperousios] est," _in Areopag. de div. nom._ V. _init._ Vid. etiam Damasc.
+_Fid. Orth._ I, 4 et 8, pp. 137, 147. Gregorium Naz. quoque, qui Deum docet
+esse [Greek: huper ten ousian]. _Orat._ 6, 12. Et Constantinum _ad Sanct.
+Coet._ 9.
+
+Origenes sane in Joan. t. 20, 16. eo usque progreditur, ut verba
+reprehendat [Greek: ek tes ousias tou patros gegennesthai ton huion]; sed
+ob hanc plane rem, quia arbitratur, {27} perperam quidem, formulam
+istiusmodi [Greek: meiosin] quandam inferre in notionem Dei.
+
+Jam Arianis certe usitatissimum fuit, eo nomine postulare _homouesion_,
+quasi, Gnosticorum et Manichaeorum more, immaterialitati divinae injuriam
+fecerit.
+
+Et Dionysium Alexandriae Episcopum constat primo horruisse aliquantum hoc
+vocabulum, tum solum fidenter illud enunciantem, et confitentem, cum eum
+Pontifex Romanus ad id hortatus esset.
+
+Neque illud omittendum est, quod circa idem tempus cum habebantur Concilia
+Antiochiae contra Paulum, illam orbis Christianae partem invaserat
+Manichaeorum haeresis; quae, utpote verbo _homouesion_ usa in theologia
+sua, idque materiali sensu, non immerito Patribus metum incuteret, ne vox,
+in se sanctissima et praeclarissima, illo tempore catholico dogmati parum
+esset profutura.
+
+(5) Quibus perspectis, forsitan expediri poterit ille nodus in historia
+Patrum Antiochenorum, quod Athanasius, Basilius, Hilarius, una
+consentientes de verbo _homouesion_ ab illis Patribus improbato, quare
+improbatum fuerit, inter se non consentiunt. Scilicet, cum _usia_, ut a
+Petavio dictum est, _de Trin._ IV, 1. in philosophorum scholis, quod unum
+est et individuum, tunc temporis significaret, cognata vox _homouesion_, de
+Sanctissima Trinitate usurpata, illis qui a theologia sua mysteria
+excludebant, alterutrum de his erroribus secum ferre videbatur. Nam si
+verbum illud materiale quid innueret, id jam haeresis erat; si vero
+immateriale, continuo fieri non poterat, quin illa duo plane essent, non
+duo ullatenus, sed simpliciter unum. Quare significaret aut Patris partem
+([Greek: meros homoousion]) esse Filium, sicut volebant Manichaei, aut
+Patrem esse Filium, sicut Sabelliani. Paulus igitur in Patres Antiochiae
+congregatos hoc fere usus est dilemmate: "Nisi vocabulum vestrum
+Manichaeorum est, quod vos negatis, certe Sabellianismum sonat, id quod ego
+libenter suscipio;" unde et verum erit, quod Athanasius narrat, Paulum
+dixisse: "Si {28} _homouesius_ est Christus, tres sunt substantiae in
+deitate," et verum quod Hilarius, "_Homouesion_ Samosatenus confessus est."
+Subduxerunt itaque Patres voculam, ne illam sophista aut haeresis
+postularet Manichaeorum, aut in Sabellianam vindicaret.
+
+
+
+2. Legimus etiam in Ecthesi, [Greek: meta tes theotetos on kata sarka
+homoousios hemin].
+
+Multa sunt et gravia, cur credamus, formulam illam [Greek: homoousion
+hemin] temporibus esse tribuendam et Antiocheno Concilio, et fortasse
+Nicaeno, posterioribus.
+
+(1) Si Vaterlandio credendum est, aetatem Symboli _Quicunque_ eruenti,
+[Greek: homoousion hemin] pauci tantum ante Eutychen conceptis verbis
+tradiderunt, post autem plurimi. Quo hoc comprobet, provocat vir doctus ad
+confessionem Turribii Hispani an. 447. Flaviani Constantinopolitani et
+Leonis Papae 449, Concilii Chalcedonensis an. 451, Felicis III, an. 485.
+Anastasii II. an. 496. Ecclesiae Alexandrinae eodem anno; necnon Hormisdae,
+Ecclesiarum Syriae, Fulgentii, Justiniani, Joannis II. et Pelagii I. in
+saeculo sexto. "In quibus singulis," inquit, "aut unius natura dogma est
+reprobatum, aut duarum comprobatum, aut [Greek: to homoousion hemin]
+sancitum; quos quidem articulos frustra quaesiveris in Symbolo
+_Quicumque_." _Opp._ t. 4. p. 247. Eodem autem argumento, quo Symbolum
+_Quicumque_, verba [Greek: homoousion hemin] omittens, collocatur ante
+Eutychen, Ecthesis haec Ephesina iisdem usa, post Eutychen collocabitur.
+
+(2) Illud ipsum, quod [Greek: homoousion hemin] est ab Eutyche repudiatum,
+indicio est hanc formulam non usurpatam esse ab Ecclesia in confessionibus
+suis, ante Eutychem; namque id haereticorum proprium est, Catholicae
+traditionis illos articulos respuere, quae hactenus sunt fidelium mentibus
+non publicis monumentis mandata. "Usque ad hodiernum diem," contendit in
+Concilio Constantinopolitano, "non dixi corpus Domini et Dei nostri esse
+[Greek: homoousion hemin]; confiteor autem Sanctam Virginem esse [Greek:
+homoousion hemin], {29} ex qua Deus noster est incarnatus." Hard. _Conc._
+t. 2. p. 164, 5. Scilicet in quaestionem venerat, utrum formula quaedam
+reciperetur necne, quae, cum apprime esset utilis ad nascentem haeresin
+opprimendam, adhuc tamen privati solummodo fuisset juris et in certis ut
+plurimum locis usitata. Idem accidisse cernimus in vocabulo [Greek:
+phusis], quod eo plausibilius rejecerunt Eutychiani, quia rarius occurreret
+in scriptis Patrum, quando in controversiam vocaretur. De [Greek:
+hupostasei], quae vox alteri erit exemplo hujusce rei, post dicendum erit.
+
+(3) Occurretur forsitan a quibusdam dicentibus, articulum hunc [Greek:
+homoousion hemin] sancitum esse ab Ecclesia cum Apollinaristis confligente;
+qui, teste Athanasio _ad Epict._ 2., Christi corpus Divinitati
+consubstantiale esse jactabant. Concedo utique; sed cum Apollinaristae,
+brevi, dogma ipsi suum deseruerint, (Epiph. _Haer._ 77, 25.) non necesse
+habuit Ecclesia tesseram aliquam fidei contra perfidiam eorum proferri.
+Ambae quippe Apollinaristarum sectae videntur inter se consensisse in
+articulo [Greek: homoousion hemin] verbo tenus recipiendo, id solum
+exagitantes, utrum de corpore Domini jam cum Divinitate unito, posset ille
+praedicari, necne; vid. Leont. _de fraud. Apollin._ Attamen occurrit certe
+formula illa in confessione Joannis Antiocheni, circ. an. 431. Rustic.
+_contra Aceph._ p. 799. et alibi, ut credo; ea vero non amplius 21. annis
+antecessit Concilio Chalcedonensi, a quo inter formulas Ecclesiae illa
+[Greek: homoousion hemin] recepta est.
+
+(4) Enimvero contra Apollinaristarum [Greek: homoousion theoteti] usitatius
+est in scriptis Patrum, non [Greek: homoousion hemin], sed [Greek:
+homoousion Mariai]. Scilicet Amphilochius, quasi summam rei explicans,
+"Apparet certe," scribit, "sanctos Patres dixisse, Filium esse
+consubstantialem Patri secundum divinitatem, et _consubstantialem Matri_
+secundum humanitatem." ap. Phot. _Bibl._ p. 789. Proclus, non [Greek: toi
+homoousion], sed [Greek: toi homophulon] utitur, adjecto tamen "Virgine,"
+non "nobis;" [Greek: toi patri kata ten theoteta homoousios, houtos ho
+autos kai tei parthenoi kata ten sarka homophulos]. _Ad Arm._ p. 618.
+_circ. init._ Vid. quoque {30} p. 613. _fin._ p. 618. Saepius [Greek:
+homoousion] adhibens Proclus in theologia explicanda, hic non adhibet in
+oeconomia. Athanasius autem: [Greek: ton henomenon patri kata pneuma, hemin
+de kata sarka]. _ap._ Theod. _Eran._ II, p. 139. Alibi: [Greek: ouk ek
+Marias, all' ek tes heautou ousias soma]. _ad Epict._ 2. Vid. quoque verba
+[Greek: homogenes] et [Greek: homoousios] inter se opposita _de Sent.
+Dion._ 10. Eandem rem exprimit [Greek: teleios anthropos], e. g. Procl. _ad
+Arm._ p. 613, quam quidem phrasin, ab Apollinare rejectam, Eutyches
+recepit. _Concil._ t. 2. p. 157. Leon. _Epist._ 21.
+
+Contra ab Eustathio an. 325. certe dictum est, Christi animam esse [Greek:
+tais psuchais ton anthropon homoousion, hosper kai he sarx homoousios tei
+ton anthropon sarki]. _Ap._ Theod. _Eran._ I. p.56. et ab Ambrosio _ibid._
+p.139. [Greek: homoousion toi patri kata ten theoteta, kai homoousion hemin
+kata ten anthropoteta]; (Vid. quoque Leont. _Contr. Nest. et Eutych._ p.
+977.) quod mirabile sane erit si ab Ambrosio scriptum est, at sancto
+Doctori paene abjudicatur a Maurinis _Opp._ tom. 2. p. 729. Quid quod
+Leontium hunc, in cujus opere occurrit, alium esse atque auctorem illum qui
+scripserit de sectis, Coustantii judicium est, _Append. Epist. Pont. Rom._
+p. 79, eo autem nomine (quod ad rem nostram facit) quia minus "accuratus"
+scriptor est. At tamen videas aliud specimen ejusdem formulae in Theophilo
+_Ap._ Theod. _Eran._ II, p. 154.
+
+(5) Neque illud leve est, quod, cum ab [Greek: homoousion hemin]
+proferentibus vox [Greek: ousia] pro [Greek: phusis] sive [Greek: genos]
+sumatur, [Greek: homoousion] autem valeat [Greek: homophulon], sensus
+contra [Greek: homoousiou] patribus Antiochenis saeculi tertii videtur esse
+ille quem fert in formula [Greek: homoousios patri]; nempe ut individuum,
+non genus, significet; quod quidem, ut jam vidimus, Paulus pro concesso
+habet in sophismate suo contra illos Patres torquendo. Quod adeo receptum
+fuit illis temporibus, ut Hippolytus tantum non diserte neget homines esse
+inter se unius substantiae vel [Greek: ousias]; rogat enim, [Greek: me
+pantes hen soma esmen kata ten ousian]; _Contr. Noet._ 7. Malchion autem,
+in illa ipsa cum Paulo dimicatione, haeresiarcham incusat quod non teneret
+[Greek: ousiosthai en toi holoi soteri ton huion ton monogene]. Routh. {31}
+_Relliqu._ t. II, p. 476. Africanus porro confitetur, [Greek: ousian holen
+ousiotheis, anthropos legetai] _ibid._ p. 125. Quinimo Athanasius ipse
+videtur uti verbo [Greek: ousia] simpliciter de divinitate Verbi, numquam,
+quantum scio, de humanitate ab eo assumpta. Vid. Orat. I, 45, 57 fin. 59
+init. 60 init. 62, 64 fin. II, 18 init. III, 45 init. etc. Inducit autem,
+quasi inter se contraria, [Greek: ousian] et [Greek: anthropinon] Verbi,
+_Orat._ I, 41. [Greek: ousian] et [Greek: anthropoteta], III, 34 _init._
+Sed hac de re plura possent dici, quam hujus disputationis ratio ferret.
+
+(6) Accedit quod Epistola extat quaedam a Patribus Antiochenis, vel
+quibusdam ex illis, scripta; quae, de Incarnatione disputans, verbis utitur
+plane similibus verborum saeculi tertii, plane dissimilibus eorum quae in
+Ecthesi Ephesina reperiuntur. Mentionem scilicet facit de Filio "incarnato"
+et "facto homine," de "corpore ejus ex Virgine sumpto," de "homine ex
+semine David," de "participatione carnis et sanguinis." Routh. _Rell._ t.
+2. p. 473. Atque haec de formula [Greek: homoousios hemin], Apollinaris,
+vel potius Eutychis aevo, primum in fidei confessiones recepta.
+
+
+
+3. Haec quoque notanda sunt in Ecthesi: [Greek: hen prosopon suntheton ek
+theotetos ouraniou kai anthropeias sarkos].
+
+Verbum [Greek: suntheton], latine _compositum_, reperitur in fragmento quod
+extat disputationis Malchionis cum Paulo in Concilio Antiocheno, Routh.
+_Relliqu._ t. 2. p. 476; at [Greek: prosopon], sumptam pro antitheto, quod
+vocant, duarum naturarum, ad seriorem aetatem referendum est.
+
+Concedendum sane est _personae_ vocabulum reperiri in Tertulliano, idque de
+duabus Christi naturis disputante. _Contr. Prax._ 27. Hoc tamen fere
+[Greek: hapax legomenon] est; quamquam Novatianus certe, cui cum
+Tertulliano magna est necessitudo, loquitur _de Trin._ 21. de "regula circa
+personam Christi." Sed usurpat ille auctor Christi nomen passim in opere
+suo, non pro Filio Incarnato, sed simpliciter pro Deo Unigenito: e. c.
+"Regula veritatis docet nos credere _post Patrem_ etiam in Filium Dei
+Christum Jesum, {32} Dominum _Deum_ nostrum, sed Dei filium etc. c. 9.
+_init._ Alibi, "Christus habet gloriam ante mundi institutionem," 16. Vid.
+quoque 13, ubi Christum, non Verbum, carnem sumpsisse docet; alibi autem,
+inita jam disputatione de "Persona Christi," tamen loquitur de illo ut
+"secundam personam post Patrem" 26 et 31. Vid. quoque 27.
+
+Quidquid autem haec valeant, confirmare tamen ausim, (si de re quaquam,
+quod universe non est, secure potest confirmari,) vocabulum [Greek:
+prosopon], de Christo incarnato sumptum, non fuisse in usu Catholicorum
+usque ad tempora fere Apollinaris.
+
+(1) Non occurrit in Athanasii opere contra Apollinarem, scripto circ. an.
+370. exceptis locis duobus, de quibus postea; neque in Greg. Naz. _Ep._ 202
+_ad Nectarium_, neque _Epp._ 101, 102. _ad Cledonium_; neque in _Dialogis
+tribus_ Theodoreti, nisi in uno loco, quem, Ambrosio a Theodoreto et
+Leontio tributum, Ambrosii non esse jam diximus; neque in Symbolo Damasi, a
+quo condemnatus est Apollinaris, vid. _Epp._ Dam. _ap. Coust._ 4 et 5;
+neque in Symbolo Epiphanii, _Ancor._ 121; vid. quoque 75.
+
+(2) Desideratur idem in iis disputationibus Patrum, ubi, si tum esset in
+usu, jure erat expectandum; cujus vice aliae contra suppositae sunt voculae
+et phrases, quae et iteratione sua formularum paene gerunt speciem, et
+varietate sua admirationem movent, cur [Greek: prosopon] quoque in illis
+locis non reperiatur.
+
+E. c. Irenaeus: "Non ergo _alterum_ filium hominis novit Evangelium, nisi
+hunc qui ex Maria etc. et _eundem_ hunc passum resurrexisse.... Etsi lingua
+quidem confitentur _unum_ Jesum Christum,... _alterum_ quidem passum et
+natum etc. et esse alterum eorum etc. _Haer._ III, 16, n. 5, 6. _unus_
+quidem et _idem_ existens n. 7. per multa dividens Filium Dei n. 8. _unum
+et eundem_, ibid. Si _alter ... alter ..._ quoniam _unum_ eum novit
+Apostolus etc." n. 9. Extenditur disputatio ad c. 24.
+
+Ambrosius: "_Unus_ in utraque (divinitate et carne) {33} loquitur Dei
+Filius; quia in _eodem_ utraque natura est; et si _idem_ loquitur, non uno
+semper loquitur modo _de Fid._ II, 9. Vid. 58. Non divisus, sed _unus_;
+quia utrumque _unus_, et _unus_ in utroque ... _non_ enim _alter_ ex Patre,
+_alter_ ex Virgine, sed _idem_ aliter ex Patre, aliter ex Virgine. _de
+Incarn._ 35. Vid. 47. 75. Non enim quod ejusdem substantiae est, _unus_,
+sed _unum_ est" 77, quo in loco verbum _persona_ sequitur de Mysterio
+Trinitatis.
+
+Hilarius: "Non _alius_ Filius hominis quam qui Filius Dei est, neque
+_alius_ in forma Dei quam qui in forma servi perfectus homo natus est ...
+habens in se et totum verumque quod homo est, et totum verumque quod Deus
+est. _de Trin._ X, 19. Cum _ipse ille_ Filius hominis _ipse_ sit _qui et_
+Filius Dei, quia totus hominis Filius totus Dei Filius sit etc.... Natus
+autem est, _non_ ut esset _alius atque alius_, sed ut ante hominem Deus,
+suscipiens hominem, homo et Deus possit intelligi. _ibid._ 22. Non potest
+... ita _ab se dividuus_ esse, ne Christus sit; cum _non alius_ Christus,
+quam qui a forma Dei etc. _neque alius_ quam qui natus est etc.... _neque
+alius_ quam qui est mortuus etc. ... in coelis autem _non alius_ sit quam
+qui etc. ibid. ut non _idem_ fuerit _qui et_ etc. _ibid._ 50. Totum ei Deus
+Verbum est, totum ei homo Christus est ... _nec_ Christum _aliud_ credere
+quam Jesum, nec Jesum _aliud_ praedicare quam Christum" 52.
+
+Haud aliter Athanasius: [Greek: allos, allos; heteros, heteros; eis kai
+autos; tauton; adiairetos]. _Orat._ IV, 15 et 29. [Greek: allos, allos].
+30. [Greek: hena kai ton auton]. 31. [Greek: ouch hos tou logou
+kechorismenou]. ibid. [Greek: ton pros autou lephthenta, hoii kai enosthai
+pisteuetai, anthropon ap' autou chorizousi]. ibid. [Greek: ten anekphraston
+henosin]. 32. [Greek: to theion hen kai haploun musterion]. ibid. [Greek:
+ten enoteta]. ibid. [Greek: holon auton anthropon te kai Theon homou]. 35.
+Vid. etiam disputationem maxime subtilem in _Orat._ III, 30-58., ubi tamen
+vix inveneris verbum unum, quod sit theologicae scientiae proprium.
+
+Alia veterum theologorum specimina sunt hujusmodi: "Mediam inter Deum et
+hominem substantiam gerens." Lactant. _Instit._ IV, 13. [Greek: Theos kai
+anthropos teleios ho autos]. {34} Meliton _ap. Routh. Rell._ t. I. p. 115.
+"ex eo quod Deus est, et ex illo quod homo ... permixtus et sociatus ...
+alterum vident, alterum non vident." Novat. _de Trin._ 25. Vid. quoque 11,
+14, 21, 24. "Duos Christos ... unum, alium" Pamphil. _Apol. ap. Routh.
+Rell._ tom. 4. p. 320. [Greek: ho autos estin, aei pros heauton hosautos
+echon], Greg. Nyss. t. 2. p. 696. [Greek: hena kai ton auton]. Greg. Naz.
+_Ep._ 101. p. 85. [Greek: allo men kai allo ta ex hon ho Soter; ouk allos
+de kai allos]. p. 86.
+
+Vid. quoque Athan. _contr. Apollin._ I, 10. _fin._ 11. _fin._ 13, e. 16, b.
+II, 1 _init._ 5, e. 12, e. 18. _cir. fin._ Theoph. _ap. Theod. Eran._ II.
+p. 154. Hilar. _ibid._ p. 162. Attic. _ibid._ p. 167. Hieron. _in Joan.
+Hieros._ 35.
+
+Haud absimiles loquendi modi, omisso plane vocabulo [Greek: prosopon],
+reperiuntur in Epistola illa Patrum Antiochenorum, ad quam jam supra
+provocatum est: [Greek: to ek tes parthenou soma choresan pan to pleroma
+tes theotetos somatikos, teii theoteti atreptos henotai kai tetheopoietai;
+ou charin ho autos Theos kai anthropos.] Routh. _Relliq._ t. 2. p. 473.
+[Greek: houto kai ho Christos pro tes sarkoseos hos heis onomastai. katho
+Christos hen kai to auto on teii ousiaii]. ibid. p. 474. [Greek: ei allo
+men ... allo de ... duo huious.] _ibid._ p. 485. Malchion quoque, "Unus
+factus est ... unitate subsistens etc." _ibid._ p. 476.
+
+(3) Constat praeterea, vocabulum [Greek: prosopon] a Patribus antiquis de
+Christo praedicari incerto illo quotidiani sermonis sensu; id quod saepius
+vix fieret, si jam recepta esset ea vox in symbola et confessiones
+Ecclesiae.
+
+E. c. a Clemente Alexandrino Filius vocatur [Greek: prosopon], id est,
+vultus Patris. _Strom._ V, 6. p. 665. et _Paedag._ I, 7. p. 132. Vid.
+quoque _Strom._ VII, 10. p. 886. Haud aliter [Greek: en prosopoii patros,]
+Theoph. _ad Autol._ II, 22. Vid. [Greek: homoioprosopon], Cyrill. Hier.
+_Catech._ XII, 14 fin. Apud Chrysostomum legimus, [Greek: duo prosopa],
+humanum scilicet et divinum, (nisi placuerit cum Tentschero de Patre et
+Filio illud accipi,) [Greek: dieiiremena kata ten hupostasin], _in Hebr.
+Hom._ III, 1 fin. id porro, cum paulo ante locutus esset contra Paulum
+Samosatenum, in quem Ecthesin Ephesinam conscriptam esse {35} creditur.
+Vid. quoque Amphilochium _ap. Theod. Eran._ I, p. 67, qui Christum docet
+dixisse, Pater major me est, "ex carne et non [Greek: ek prosopou
+theotetos]." His locis [Greek: prosopon] videtur velle aspectum quendam,
+unum e multis, sub quibus res eadem potest considerari, quod item Athanasio
+usitatum est; vid. _de Decr._ 14. _Orat._ I, 54. II, 8. _Sent. Dion._ 4.
+Qua quidem ratione explicandi sunt duo loci, in quibus videtur sanctus
+Doctor uti vocabulo [Greek: prosopon], et quidem incommode, in eo sensu
+quem fert in theologia, viz. _contr. Apoll._ II, 2 et 10. [Greek: en
+diairesei prosopon]; ubi Lequienius, (in Damasc. _Dialect._ 43) putat se
+reperisse singulare exemplum vocis [Greek: prosopon] pro _natura_
+adhibitae; male quidem, cum ipse Athanasius in altero loco se explicans,
+[Greek: prosopon e onomaton] scribit. Quae cum ita sint, fortasse minus
+audiendus est Montefalconius, fragmentum quoddam Athanasii non nisi propter
+ipsam dictionem rejiciens, vid. _Opp._ t. I, p. 1294. Monet enim post
+Sirmondum in Facund. XI, 2. illum locum continere doctrinam, "ab
+Athanasiana penitus abhorrentem;" ideo autem quod versio latina, quam solam
+habemus, proponit "duas personas, unam circa hominem, alteram circa
+Verbum." Quod si aliunde ostendi potest non esse Athanasii fragmentum
+illud, abjudicetur utique. Caeterum in sensu paulum diverso, non tamen in
+theologico, vocabulo utitur Hippolytus in loco quem Leontius servavit,
+Hipp. _Opp._ t. 2. p. 45. ubi Christus appellatur [Greek: duo prosopon
+mesites], Dei et hominum.
+
+Praeterea apud Hilarium legimus, "utriusque naturae personam" _de Trin._
+IX, 14. "ejus hominis quam assumpsit persona," _Psalm._ 63. n. 3. Vid.
+eundem _in Psalm._ 138. n. 5. Apud Ambrosium, "in persona hominis," _de
+Fid._ II, n. 61. v. n. 108, 124. _Ep._ 48, n. 4. Colligitur autem ex loco
+quodam Paschasii Diaconi, _de Spir._ II, 4. p. 194, quam laudat Petavius,
+_de Trin._ VI, 4, s. 3, vocabulum _persona_, pro qualitate seu statu
+sumptum, etiam in sexto saeculo theologo posse imprudenter excidere. Vid.
+quoque Cyril. Alex. _Dial._ V, p. 554. {36}
+
+Quapropter ab eodem Cyrillo, in quarto anathemate suo, adhibita est vox
+_hypostasis_; [Greek: ei tis prosopois dusi, egoun hupostasesi], etc. quo
+quid vellet [Greek: prosopon] clarius efferretur. Vid. quoque diligentiam
+Vincentii Lerinensis in hac re _Comm._ 4.
+
+(4) Accedit quod mirum quantum distant ea quae de antiquorum dictis
+narrantur a scriptoribus serioris aevi, ab iis ipsis dictis, si quando casu
+temporum hodie ad nos pervenerint; hic scilicet notiones, justas quidem,
+sed illas nudas reperimus, illic notiones easdem certis verborum formulis
+vestitas; ita ut ipsa locorum collatio demonstret illas formulas non
+pertinere ad vetustatem. E. g. Ab Ephraemio Antiocheno accepimus Petrum
+Alexandrinum, Chrysostomum, Basilium, Nazianzenum, et alios docuisse
+"duarum naturarum unionem, unam hypostasin, unamque personam." _ap. Phot._
+cod. 229. p. 805-7. Optime vero; quis dubitet sanctissimos viros in
+gravissima materia Catholicas enunciasse sententias? Sed aliud est loqui
+catholice, prorsus aliud uti iis vocabulis quae catholici hoc tempore
+utuntur, quae quidem non erant necessaria, non erant in ecclesiastico usu,
+donec irrepsisset haereticorum fraus, donec periclitaretur fidelium salus.
+Jam si Chrysostomum, quem Ephraemius laudat, adeamus, invenerimus [Greek:
+henosis, sunapheia, hen ho Theos logos kai he sarx], vix autem ea verba
+quibus illas notiones Ephraemius vestit; in Gregorii Epistola ad Cledonium,
+ad quam idem auctor provocat, ne semel quidem verbum _persona_; in iis
+autem quae extant Petri legimus hujusmodi, [Greek: sarx genomenos ouk
+apele'iphthe tes theotetos; gegonen en metraii tes parthenou sarx; Theos en
+phusei kai gegonen anthropos phusei]. Routh. _Rell._ t. 3. p. 344-346.
+
+Maximus quoque Confessor sic interpretatur Gregorium Nazianzenum: "Hoc
+sane, ut puto, magnus quoque Gregorius Theologus dicere videtur ea magna
+Oratione Apologetica, dum ait, Unum ex ambobus, et ambo per unum: _quasi
+diceret_, quemadmodum enim ex ambobus, _hoc est_, ex duabus _naturis_, unum
+velut totum ex partibus {37} secundum _personae_ rationem, sic et per unum
+persona ratione ut totum, ambo partes _naturae_ ratione, hoc est, duo."
+_opp._ t. 2. p. 282.
+
+Profecto quod in hujusmodi locis immutatur a commentatoribus suspecta facit
+excerpta illa ex operibus Patrum, quae in aliam linguam reddita ad nos
+veniunt; ut Ambrosianum illud Leontii; eo magis quia in versionibus
+latinis, quae solent Graecorum Patrum textum comitari, verborum formulis
+reipsa occurrimus aliquando injuria intrusis, non malo quidem animo, sed
+quo sensus evidentior fiat.
+
+(5) Hoc quoque, ut arbitror, ostendi potest, scilicet, prout scripta de hac
+re, quondam antiquorum alicui assignata, eidem decursu temporis a criticis
+abjudicentur, ita probabile fieri vocabulum [Greek: prosopon] hic aut illic
+in iis reperiri. Quod in loco Ambrosii cernitur, jam bis citato; at major
+hic est materies dicendi, quam quae juste a nobis possit tractari. Alteri
+tamen exemplo sit, quod exhibet Athanasius. Abesse vocabulum [Greek:
+prosopon], theologorum sensu intellectum, a magni Doctoris operibus jam
+diximus; nunc divertamus ad fragmentum quoddam, in fine tomi prioris
+Maurini p. 1279 positum. "Olet quidpiam peregrinum," monet Montefalconius;
+"et videtur maxime sub finem Eutychianorum haeresin impugnare;" ecce autem
+in eo vocabulum [Greek: prosopon]. Tum, adeatur ab Epistolam, ad Dionysium
+quendam scriptam, Julio autem Pontifici perperam tributam; en tibi
+vocabulum [Greek: prosopon], n. 2. vid. Coustant. _Epp. Rom. Pontif.
+Append._ p. 62. Idem porro reperitur in [Greek: ekthesei] illa [Greek: tes
+kata meros pisteos], olim Gregorio Neocaesariensi, uni ex Patribus
+Antiochenis, ab Eulogio autem (_ap. Phot._ cod. 230. p. 846.)
+Apollinaristis assignata. Reperitur idem apud Sermonem quendam "in S.
+Thomam," a Concilio sexto laudatum ut Chrysostomi, a Montefalconio autem
+rejectum, a Tillemontio Edesseno auctori an. 402. tributum, Ed. Maur.
+_tom._ 8. _part._ 2. p. 14. Hic autem obiter dictum velim, celebrem illam
+Epistolam Chrysostomi _ad Caesarium_, de {38} qua tantae motae sunt lites
+in controversia sanctissimae Eucharistiae, vocabulum [Greek: prosopon]
+continere; quod de Hippolyti quoque _Contra Beronem et Helicem_ dici
+potest, si decet de fragmentis illius operis strictim loqui.
+
+(6) Liceat hic apponi locos quosdam antiquiorum Patrum, in quibus vocabulum
+illud offendimus.
+
+In Epistolis Apollinaristarum inter se dimicantium, an. 381. _ap. Leont._
+p. 1033, b. p. 1037, b. p. 1039, b. ubi etiam occurrit [Greek: homoousion
+hemin].
+
+In Apollinaris loco quodam _ap. Theod. Eran._ II, p. 173.
+
+In loco auctoris cujusdam adversus Arianos, quem vocat Sirmondus
+"antiquissimum." Sirm. _Opp._ t. 1. p. 223.
+
+In fragmento Athanasii, nempe ut citatur ab Euthymio apud Petav. _Incarn._
+III, 15. not. 19.
+
+In Gregorii Nyssen. _Antirrhet. contra Apollinarem_ 35.
+
+Vid. quoque Damasc. _contr. Jacob._ tom. I, p. 424.
+
+In loco Amphilochii _apud Damasc. ibid._ et _ap._ Anast. _Hodeg._ 10. p.
+162. et _ap. Ephraem. ap. Phot._ p. 828.
+
+In Ambrosii loco graece reddito _ap. Phot._ p. 805.
+
+In Isidori Pelusiotae _Ep._ I, 360. p. 94.
+
+In Symbolo Pelagii an. 418. _ap. Augustini opp._ t. 12. p. 210.
+
+In Procli _Epist. ad Armenos_ p. 613.
+
+(7) Finem tandem disputandi facientibus forsitan occurretur nobis, Pauli
+ipsius Samosateni doctrinam fuisse Nestoriani generis; quid autem
+credibilius, quam Patres Antiochenos, quomodo Hippolytus quadraginta ante
+annos usus esset vocabulum [Greek: prosopon] in theologia contra Noetum,
+ita ipsos quoque idem adhibuisse contra Paulum in oeconomia tractanda? At
+non constat Paulum revera praeiisse Nestorio doctrina sua; quanquam ex
+Athan. _Orat._ IV, 30. colligi fortasse potest, sectatores ejus tandem a
+Nestoriana perfidia non longe abfuisse. Nam si ex actis Antiochenis,
+quatenus hodie extant, judicandum est, doctrinam effudit Paulus fere
+hujusmodi. Filium exstitisse, ante adventum suum in carne, solum in
+praescientia {39} divina, Routh. _Rell._ tom. 2. p. 466; si quis doceret
+secus, eum duos deos praedicare, p. 467; Filium, ante adventum in carne,
+fuisse, aut instrumentum quiddam, aut saltem attributum solum, p. 469.;
+humanitatem ejus non ita esse unitam divinitati ut aliter esse non posset,
+p. 473. Verbum et Christum non unum esse et eundem, p. 474., Sapientiam in
+Christo esse, sicut in Prophetis, verum abundantius, tamquam in templo; eum
+autem qui apparuisset, non esse Sapientiam, p. 475. denique, ut summa rei
+proponitur p. 484, "non congeneratam fuisse cum humanitate sapientiam
+substantialiter, sed secundum qualitatem." Vid. quoque pp. 476, 485. Quae
+quidem omnia certo demonstrant, tribuisse Paulum cum Nestorio hypostasin
+humanae Christi naturae; tribuisse autem cum eodem naturae divinae alteram
+hypostasin, non demonstrant. Verius dictum erit, antiquiorem haeresiarcham
+prorsus non admisisse divinam hypostasim in Christo, ut Sabellii
+commilitonem; quanquam id est verum quoque, Patres Antiochenos, non
+libenter tantum scelus tribuentes Paulo, ut hypostasin Verbi negaret, ex
+iis quae de Christo homine effutiebat, conjecisse eum docere, ut Nestorium
+postea, duos esse filios, unum aeternum, alterum temporaneum, p. 485. Quare
+Epistola Synodalis, post ejus depositionem a Patribus conscripta, eum
+docuisse testatur, Christum venisse non de caelo, sed de terra. Euseb.
+Hist. VII, 30. Neque aliter Athanasius Paulum dicit Christum pro mero
+homine habuisse, [Greek: ek prokopes] ad divinitatem suam evecto.
+
+Cum autem non levis esset similitudo inter Pauli et Nestorii dogmata, (illo
+capite excepto, quod personalitatem et aeternitatem Verbi, Nicaeae interea
+declaratam, teneret Nestorius, rejiceret Paulus,) aequum erat, Nestorio in
+jus vocato, ad Pauli priorem haeresim, Antiochiae jam condemnatam, a
+patribus Ephesi congregatis provocari. Attamen contestatio illa contra
+Nestorium, quae, praefixa actis Ephesinis, Hard. _Conc._ t. I, p. 1272.
+Paulum et Nestorium {40} inter se ex ordine comparat, ne verbum quidem
+profert quo concludi possit a Paulo duplicem hypostasim esse excogitatam.
+Neque, cum narrat Anastasius, _Hodeg._ 7. p. 108, "in sacra Ephesina Synodo
+demonstratum esse, dogmata Nestorii consonare cum doctrina Pauli
+Samosateni," Nestorianismum continuo tribuit Paulo, nisi Artemoni quoque,
+quem alibi testatur "Christum in duos divisisse." c. 20. p. 323, 4.
+Ephraemium autem Antiochenum, cum Paulum dicit "alterum ante saecula
+filium, alterum vero postea summa cum dementia asseruisse" _ap. Phot._ p.
+814, verisimile est nihil amplius velle, quam uti iis ipsis verbis Patrum
+Antiochenorum, de quibus paulo ante locuti sumus. Contra, plane colligitur
+ex Vigilio _in Eutych._ B. P. t. V. p. 731. _Ed. Col._ 1618. (omittitur
+locus in _Ed. Par._ 1624.) Eutychianos distinctionem fecisse inter dogmata
+Nestorii et Pauli, hujus Christum simpliciter pro mero homine habentis,
+illius eatenus solum usque dum consociaretur Verbo Dei. Marius item
+Mercator diserte testatur: "Nestorius circa Verbum Dei, _non_ ut Paulus
+sentit, qui non substantivum, sed prolatitium potentiae Dei efficax Verbum
+esse definit." p. 50. Idem affirmant, licet non fidelissimi testes, et
+Ibas, et Theodorus Mopsuestiae Episcopus, vid. Facund. VI, 3. III, 2.
+Leont. _de Sect._ III, p. 504. Caeterum, si genuinae essent Dionysii
+Alexandrini _Epistola adversus Paulum_, et _Responsio ad Pauli
+Propositiones decem_, tum certo concedendum esset Paulum Nestorio
+praelusisse; id autem affirmantibus Tillemontio, Fabricio, Natali
+Alexandro, Bullo, Burtono et aliis, nos in contrariam sententiam cum
+Valesio, Harduino, Montefalconio, et Routhio, ire velimus.
+
+Haec de Ecthesi Ephesina, plurima de re exigua; nisi, ut speramus, iis qui
+scripta Patrum diligentius tractant, aliqua protulerimus, quae, in uno loco
+definita, ad multa transferri possint.
+
+[Illustration]
+
+{41}
+
+[Illustration]
+
+DISSERTATIO III.
+
+DE VOCIBUS [Greek: prin gennethenai ouk en] ANATHEMATISMI NICAENI.
+
+[Illustration]
+
+Symbolo Ecclesiae Catholicae, celeberrima vocula _homouesion_ locupletato,
+subjunxerunt Patres Nicaeni anathematismos quosdam, qui Arianae perfidiae
+praecipua capita ferirent. Ex quibus ille est, de quo pauca quaedam hoc
+loco dicenda censuimus. Non quod formula illa Arianorum sumpta per se
+difficilior sit intellectu, sed quia placuit doctissimo cuidam viro, de
+Nicaeno autem Symbolo optime merito, nativo verborum sensui subtiliores
+notiones suas imponi. Quaenam illae sint, quare prolatae, et qua rationum
+vi confirmatae, nunc explicandum est.
+
+Docentibus catholicis Christum esse Deum, Ariani protinus illum esse Deum
+confitebantur ipsi, at Deum inferiorem quendam, ne scilicet Deos duos
+introducerent in Ecclesiam. Quibus responsum est, Christum contra revera
+esse summum Deum, neque idcirco duos esse Deos, quia Christus esset Filius
+Dei; qui autem Dei Filius esset, oportet illum et verum esse Deum, nec
+tamen alterum, sed eundem ac Patrem suum. At in illo ipso vocabulo
+_Filius_, quod fidelibus jure documento erat verae divinitatis Verbi Dei,
+haereticorum factio collocavit omnem spem suam atque conatum fidei
+catholicae convellendae; argumentabantur enim, cum omnis filius patri
+junior esset, idcirco Filium Dei non esse aeternum, neque habere caetera
+signa verae divinitatis. Quare summa quaestionis in significatione _Filii_
+tandem posita fuit; utrum scilicet Filius Dei, utpote Filius, {42}
+essentiam totam et universa habuerit attributa Omnipotentis Dei, an contra
+initium existendi, et alia quae de rebus creatis praedicantur. Quo autem
+rem dirimerent, catholici provocabant ad Patres priorum saeculorum, qui
+scilicet Filio Dei non temporaneum ortum, sed paternae Divinitatis
+plenitudinem tribuissent.
+
+At in hoc antiquiorum scriptorum testimonio esse quod docta tractatione
+egeret, censuit Bullus, cui lis a nobis intendenda est, quo bene curreret
+catholicorum argumentum, et eruditioribus persuaderet. Nam scriptores
+quinque aevi Ante-nicaeni, Athenagoram, Tatianum, Theophilum, Hippolytum,
+Novatianum, quorum duo in catalogo sunt sanctorum, non inficiatus est vir
+doctus ita de Filio Dei loqui, ut haereticis ansam praebuerint affirmandi,
+sibi placuisse Verbum Dei factum esse Dei Filium certo quodam tempore,
+atque ideo quodammodo "extitisse ante generationem suam," eo certantibus
+cum Ario quod dicerent Verbum esse aeternum, eo consentientibus quod Filium
+aeternum esse non dicerent.
+
+Non ideo tamen improbandus est Bullus, quia sollicita mente priscorum
+famae, suorum fidei consuluerit. Fateor equidem, non Hippolyto solum et
+Theophilo, sed Post-nicaenis etiam Hilario et Zenoni Veronensi in hac
+materia illud excidisse, quod resecatum vel saltem explicatum prudentiores
+velint; ut Marano quoque, Balleriniis, aliis visum est. Scilicet
+incommodiora haec gravissimorum scriptorum verba constat ab haereticis
+saltem recentioris aevi in partes suas adduci; nam utrum ab ipsis Arii
+sectatoribus objecta fuerint catholicis Concilii Nicaeni saeculo, alia res
+est. Profecto notatu dignissimum est Arianos ipsos, cum Ecclesia
+dimicantes, non provocasse ad Patres priorum temporum usque ad circ. an.
+352, paene triginta post Concilium Nicaenum exactis annis, cum, argumentis
+ex ratione et ex Scripturis, (ut Athanasius loquitur in Epistola sua _de
+Sent. Dion._ 1.) frustra petitis, "tandem eo audaciae processerunt, ut
+etiam Patres calumniarentur." Nimirum primo ad {43} Collucianistas solum
+suos confugiebant; cum autem multos post annos Patres Ecclesiae in suos
+usus convertere caeperunt, etiam tum Origenem solum appellarunt et
+Dionysium, non Hippolytum, non Theophilum, non alios illos de quibus supra
+mentio facta est. Quod autem ne versutissimorum quidem hominum illis
+temporibus in mentem venit, id recentiores ausi, hos ipsos Hippolyti et
+caeterorum locos in medium protulerunt, quo comprobarent dogma suum, Dei
+Filium non esse ad aeternitatem genitum, sed in tempore creatum. Quibus ut
+occurrat Bullus, eximius alias in hac materie scriptor, Patres reos, in
+_Defensione sua Fidei Nicaenae_, illato crimine ita liberat, ut ultro tamen
+confiteatur illos dixisse, improprie certe, sed aliquo modo, Verbum in
+tempore fuisse genitum. Plures scilicet iis placuisse putat Verbi
+generationes, tropicas illas quidem, sed quae verae generationis typi
+essent et adumbrationes; quales sunt ejus resurrectio a mortuis, item
+nativitas ex Maria; qualis porro, de qua agendum est, missio ejus a Patre
+et processio, quo res universas crearet. Hinc non gravate concedit dictum
+quoddam fuisse Catholicorum, si non Catholicum dogma, tum ante Concilium
+Nicaeae habitum tum post, "Verbum exstitisse antequam gigneretur;" cujus
+rei inter alia testimonia adhibet verba Anathematismi, quorum
+interpretationem in nos hic suscepimus. Contendit enim Patres Nicaenos eo
+ipso quod condemnarent eos qui dicerent Verbum non exstitisse ante
+generationem suam, liquido significasse contra, Verbum ante generationem
+suam exstitisse. Nullus dubitat, ut ipsius verbi utar, "quin hoc
+pronunciatum Arianorum oppositum fuerit catholicorum istorum sententiae qui
+docerent Filium quidem paulo ante conditum mundum inexplicabili quodam modo
+ex Patre progressum fuisse ad constituendum universa." _Def. N. F._ III, 9,
+s. 2.
+
+Haec sane de hac Anathematismi Nicaeni clausula argute nimis dicta sunt, et
+turbant verborum sensum alioqui simplicem et luculentum. Nam procul dubio
+in illa formula Arianorum, quae a Patribus percellitur, continetur {44}
+argumentum _ex absurdo_, quod vocant, desumptum; cum ex ipsa vi vocabuli
+_genitus_ confici crederent, Christum existendi initium habuisse.
+Confirmabant enim (quasi id inficiari quenquam jam fuerit ipsis verbis sibi
+discrepare) Filium non exstitisse priusquam gigneretur; alioqui non esset
+Filius.
+
+Quod interest inter explicationem hanc et illam Bulli, in hoc
+vertitur;--utrum verba ista, "priusquam gigneretur non erat," sint simplex
+propositio categorica, an argumentum; sint negatio propositionis ei
+contrariae, "erat priusquam gigneretur," id quod Bullo placuit; an potius,
+ut nobis videtur, [Greek: gnome] quaedam, quam Aristoteles vocat, [Greek:
+enthumematike], propositio rationem suam secum ferens, in qua, assumpta,
+non affirmata, contrariae propositionis vanitate, recta impetitur alia
+quaedam, nempe Filium ab aeternitate exstitisse. Arbitratur contra Bullus,
+et Catholicos et Arianos apertis oculis contemplatos esse propositionem
+hanc, "exstitisse Filium antequam gigneretur;" de hac certamen inter se
+instituisse: negasse Arianos, et Catholicos, aut affirmasse, aut saltem
+permisisse. Profecto ne unum quidem Catholicum virum unquam eam emisisse
+sententiam non dixerim; affirmasse autem eandem Patres Nicaenos prorsus
+nego.
+
+1. Primum percurrendum erit ad pristinum illud jurgium, quod nascentem
+haeresin primum Ecclesiae ostentabat, ut a Socrate narratum est. Testatur
+enim scriptor ille, Alexandrum, de mysterio Sanctissimae Trinitatis inter
+suos disputantem, interpellasse Arium, qui fortiter diceret, (1) si Filium
+genuerit Pater, ergo genitum habere existendi initium; (2) ergo fuisse
+quando Filius Dei non esset; (3) ergo eundem subsistentiam suam ex nihilo
+habere. Socr. I, 5. Quibus e contrario collocabimus Anathematismi Nicaeni
+clausulas; "Illos vero qui dicunt, (1) fuit aliquando cum non esset, et (2)
+antequam gigneretur non erat, et (3) ex nihilo factus est etc. etc...,
+anathematizat Catholica Ecclesia." Quorum cum duae plenissime respondeant
+duabus ab Ario in Alexandrum conjectis, cui dubium esse potest, tertiam
+{45} quoque respondere tertiae? id est, "antequam gigneretur non erat" idem
+velle atque illud "si Filium genuerit Pater, habet genitus existendi
+initium;" id quod nos contra Bullum contendimus. Haereseos initia non
+fefellit posterior cursus, namque hic, ut diximus, ipse cardo fuit totius
+controversiae, nempe utrum Filius, quia Filius, fuerit necne necessaria
+lege junior Patre suo. At ubinam contra in historia Concilii Nicaeni
+inveneris mentionem ullam illius propositionis, cui credit Bullus ab
+Arianis esse reclamatum, "Filium scilicet esse prius quam gigneretur?"
+Sentit angustias suas vir perspicacissimus, cum ad verba quaedam appellat
+Arianorum in Epistola illorum ad Alexandrum missa, in qua perstringunt
+haeretici illos qui dicerent "eum qui prius erat, postea genitum esse aut
+creatum in Filium." Athan. _de Syn._ 16, quos vult Bullus quosdam esse
+Catholicos. Hi autem plane non sunt Catholici, sed sectatores Marcelli et
+Photini, ut constat, cum ex Euseb. _Eccles. Theol._ I, 1. II, 9. p. 114, b.
+_Contr. Marcell._ II, 9. tum praesertim ex Anathematismo Eusebianorum in
+confessione sua quinta, sive Macrosticho, ubi ita loquuntur; "Execramur eos
+qui illum simplex ([Greek: psilon]) Dei Verbum non subsistens appellant,
+Christum autem ipsum et Filium Dei non fuisse ante saecula contendunt, sed
+eo tempore ex quo carnem nostram ex Virgine assumpsit; _hujusmodi_ sunt
+sectatores _Marcelli_ et _Scotini_ (Photini) Ancyrogalatarum." _Athan. de
+Syn._ 26. Quare non Catholicos, sed Marcellum et suos respicit Epistola
+illa Arianorum ad Alexandrum; quod quidem inde confirmatur, quia illo ipso
+tempore Marcellum Asterius Sophista, Arianorum antesignanus, scriptis suis
+lacessebat.
+
+2. Notandum praeterea est, alias quoque Arianorum formulas, decantatas
+illas quidem, in quibus summa haereseos posita est, ut captiosissimos
+homines decuit, vim quamdam habere enthymematicam. Cujusmodi sunt, "Qui
+est, eumne, qui nondum esset, fecit ex nihilo, an qui esset?" et "Unumne
+est non factum an duo?" _Athan._ {46} _Orat._ I, 22. et interrogatio illa
+de "mutabili," quam cum locum habet in Anathematismo Nicaeno, ita exponit
+Athanasius: "Nam libero praeditus arbitrio est, an non? an voluntate pro
+sui arbitrii libertate bonus est, et, si velit, potest mutari, cum
+mutabilis sit natura; an, ut lapis et lignum, liberam non habet voluntatem
+in utramque partem se movendi et vergendi?" _Athan. Orat._ I, 35. Scilicet
+voluerunt haeretici, liberum, quod vocant, arbitrium oportere necessitate
+quadam ita proprium esse Christi, ut aliter esse non potuerit quin absurdum
+quid subsequeretur; ex quo conficeretur illum in numero esse creatorum.
+
+3. In _Orat._ I. s. 32. scribit Athanasius [Greek: ageneton] illud sive
+_non-factum_ serius esse suppositum ab Arianis in locum priorum suarum
+captionum: "Cum jam non sit eis integrum his uti vocibus, e nihilo est, non
+fuit antequam gigneretur, vocabulum _non facti_ etc. cogitaverunt, ut, cum
+apud simpliciores Filium factum esse dicunt, eadem rursus illa significent
+vocabula, nempe, ex nihilo est, aliquando non fuit." Quo in loco quamvis
+non disertis verbis dicat "Non factum unumne an duo?" pro "Antequam
+gigneretur non erat" esse substitutum, tamen probabile est certe illum hoc
+voluisse. Atqui constat formula _non-factum_ vel [Greek: ageneton], ut ea
+quae jam diximus aliis verbis proferamus, hoc innui, "Nisi duo sint
+_non-facta_ vel dii, Christus, utpote factus sive genitus, initium habet
+existendi;" id quod ipsissimum est argumentum illud, quod verbis "Antequam
+gigneretur non erat", nos assignatum volumus. Caeterum distinctionem illam
+inter [Greek: ageneton] et [Greek: agenneton], de qua loquitur
+Montefalconius in Admonitione sua in Epistolam _de Decr. Nic._, a Damasceno
+notatam, mihi non persuaderi potest esse coaevam Athanasio;--sed hoc
+obiter.
+
+4. Praeterea dubium non est quin "Non erat priusquam gigneretur" apud
+Athanasium idem valeat atque alterum illud "Qui est, eumne, qui nondum
+esset, fecit ex nihilo, an qui esset?" Scilicet quod Ariani contra Filium
+{47} effutiebant, id pariter ostendit sanctus Doctor contra ipsum Patrem
+posse contorqueri. "Num qui est Deus," interrogat, "cum antea non esset,
+postea factus est, vel estne etiam priusquam gignatur (fiat)?" _Orat._ I,
+25. At illud "Qui est eumne qui nondum esset etc." ([Greek: ho on ton me
+onta] etc.) argumentum prorsus est, non mera propositio, idque ex absurdo
+ductum; ergo ejusmodi est, "Priusquam gigneretur non erat." Quod plane
+confirmatur ex Alexandri Epistola Encyclica cum Arii contra Alexandrum
+prima illa disputatione et Anathematismis Nicaenis comparata. Nam, cum ex
+his triplex conficitur testimonium, quales fuerint formulae istae in quibus
+posita est haeresis Ariana, nulla alia in re sibi discrepat, nisi in hac,
+quod, omisso "Si Filius, ergo habet initium existendi," ipsius Arii, et
+"Priusquam gigneretur non erat," Anathematismi, Alexander Epistola sua
+supponit [Greek: ho on ton me onta] etc. "Quod est eumne qui non esset
+etc." Accedit quod sibi invicem respondent illae duae, in locis Gregorii
+Nazianzeni et Basilii infra laudatis, et in Cyrilli _Thesaur._ 4. p. 29.
+_fin._
+
+5. Multa sunt temere jacta in Orationibus Athanasii quae nobiscum faciunt
+in hac re. Nam si Arianorum dictum illud, "Non erat antequam gigneretur,"
+argumentum erat, ut confirmamus, contra Filii aeternitatem, tum responsuri
+essent Catholici, "Vere dictum est Christum non esse antequam gignitur;
+esse non potest ante, quia gignitur ab aeternitate, utpote ab aeterno
+Patre;" id quod re ipsa reperimus dictum ab Athanasio. "Res creatae fieri
+coeperunt, ([Greek: ginesthai])" scribit; "at Dei Verbum, cum principium ex
+quo sit, ([Greek: archen]) nullum habeat, merito nec esse nec fieri caepit,
+sed semper fuit. Opera igitur principium ([Greek: archen]), cum fiunt,
+habent; quod quidem principium rebus, quae fiunt, prius est; Verbum autem,
+cum non sit ex numero rerum quae fiunt, ipse potius rerum principium
+habentium demiurgus est. Deinde ipsum esse rerum factarum in eo ipso quod
+fiunt mensuram habet ([Greek: en toi ginesthai]), eosque Deus ab aliquo
+principio per Verbum {48} facere incipit, quo perspicuum sit illos non
+fuisse priusquam gignerentur ([Greek: prin genesthai]); at Verbum non in
+alio principio habet ut sit, nisi in Patre, qui, ut isti etiam consentiunt,
+principii est expers; ut ipse quoque Filius sine principio existat in
+Patre, a quo genitus est, non autem creatus." _Orat._ II, 57. Neque
+absimili modo disputant alii Patres. Alterum exemplum peti potest ex
+_Orat._ I, 10. ubi pro [Greek: prin gennethei] supponit Athanasius [Greek:
+prin poiethei]; at credo Bullum non esse dicturum, secundum hypothesim
+suam, Patres ullos antiquos, disputantes de Filio, verba [Greek: prin
+poiethei], ut sua, alicubi adhibuisse, Attamen, "Quis hominum, sive graecus
+sive barbarus," scribit Athanasius, "quem Deum confitetur, unam ex rebus
+creatis ausit dicere, et non fuisse antequam fieret?" _Orat._ I, 10. Idem
+profitetur ipse Arius, suorum certe verborum optimus interpres, cum ad
+Eusebium Nicomediae Episcopum scribens, vocabulo [Greek: gennethei] in
+[Greek: ktisthei]; et alia similia mutato, luculentissime ostendit, quod
+certe non siverit Bullus, se ea esse mente ut argumentum quoddam proferret.
+"Nos quid sentiamus, et professi jam sumus et nunc profitemur; Filium,
+antequam gigneretur, _aut_ crearetur, _aut_ destinaretur, _aut_ fundaretur,
+non fuisse." _Theod. Hist._ I, 4. Nec discrepat ab Ario Eusebius ipse:
+"_Manifestum omnibus_ est, illud quod factum est, non fuisse antequam
+fieret." _Athan. de Syn._ 17.
+
+6. Jam si occurrunt apud Athanasium, quae Bullo favere videantur, facilem
+tamen habent solutionem. E.g. "Qui fieri potest," rogat, "ut non sit in
+numero creatorum, si, ut isti opinantur, non erat antequam gigneretur?
+siquidem rerum creatarum et factarum proprium est non esse antequam
+fierent?" _Orat._ II, 22. Dixerit fortasse Bullus, ex hoc perspicuum esse,
+Arianos affirmasse Filium "Non esse priusquam gigneretur, Catholicos autem"
+Esse. Sed non est ita; nam, quemadmodum Patres Nicaeni in Anathematismo
+suo, ut confirmavimus, non ipsam Arianae formulae propositionem simpliciter
+negant, sed ejusdem vim argumentativam, ita hic quoque vult Athanasius, non
+{49} "Quo pacto non est creatus, _nisi erat_ antequam gigneretur," sed,
+"Quo pacto non est creatus, _si illorum argumentum verum est_, non erat
+antequam gigneretur?" Neque alibi _Orat._ I, 20. cum dicit, "Si non fuerit
+Filius antequam gigneretur, non semper fuit in Deo veritas," vult, non
+"_Nisi_ fuerit re" sed "_Si verum sit illud_, Non fuit Filius" etc. Itaque,
+non multo post idem dicit de Deo Patre, quo vanissimos sophistas suo sibi
+gladio jugulet, "Estne Deus etiam priusquam gignitur?" non certe quasi in
+Patre ullam significet generationem, sed quo argumentum ipsum ut
+ineptissimum explodat, sive de Patre usurpatum sive de Filio.
+
+7. Et profecto ineptissimam et importunissimam esse hanc interrogationem,
+non simpliciter verae cuidam propositioni contrariam, plenissime cum
+Athanasio consentientes, judicant et Hilarius et Gregorius Nazianzenus.
+Missam faciunt, quam prorsus ne proferri quidem oporteret. Gregorius
+scilicet de hac et aliis Arianorum formulis loquens, in Filio docet,
+"Generatio cum essentia ipsa _concurrit_ atque a principio exstitit;" quod
+contra fit in hominibus, qui quidem, "ut Levi in lumbis Abrahae," cum
+"partim erant, partim procreati sunt, ac proinde partim sunt ex entibus,
+partim ex non entibus," illud scilicet complent "Fuit antequam gigneretur;"
+quod Bullus non in hominibus sed in Filio Dei dici posse arbitratur. Pergit
+de eadem re magnus theologus: "Quaestionem hanc tuam _absurditatis_ multum,
+_difficultatis_ nihil habere aio." Tum captionibus verborum quibusdam aliis
+prolatis quae cum Ariana illa possent comparari, "_Ineptius_ est" dicit,
+"id quod a principio erat, _utrum_ ante generationem esset ([Greek: pro tes
+genneseos]) _necne_, in quaestionem vocari." Orat. 29, 9.
+
+8. Hilarium fateor Pictavensem in Commentario suo in Matthaeum c. 31. n. 3.
+verba quaedam emisisse quae Bullo favere videantur. Docet enim egregius
+ille vindex catholicae veritatis, "Verbum in principio Deum, et hoc
+principio apud Deum, et natum esse ex eo qui erat, et hoc {50} in eo esse
+qui natus est, quod is ipse est penes quem erat antequam nasceretur." Cujus
+simile est illud quod Bullo favet ex Zenonis Tractatu _de Filii
+generatione_: "Procedit in nativitatem, qui erat antequam nasceretur." At
+Zenonem non est cur moremur, diligentem, ut a Balleriniis monstratum est,
+_Diss._ 1, 2. s. 6. Hilarii imitatorem. Quod autem ad Pictavensem ipsum
+attinet, provocamus ab Hilario imperito ad Hilarium peritissimum Arianorum.
+Constat enim sanctissimum virum, illa scripsisse antequam in Asiam
+venisset; "regeneratum autem pridem," ut ipsius verbis utar, "et in
+Episcopatu aliquantum permanentem, Fidem Nicaenam nunquam nisi exsulaturum"
+conceptis verbis "audivisse," _de Syn._ 91. postea autem, ut Coustantius
+nos monuit, sese correxisse in celeberrimo suo opere quod _de Trinitate_
+conscripsit. Illic enim, secus ac voluit Bullus, Arianorum formulam
+"antequam gigneretur non erat," in sophismatis loco luculentissime ponit.
+"Adjiciant haec," de eo scribit, "_arguta_ satis atque auditu placentia;
+Si, inquit, natus est, coepit; et cum coepit, non fuit; et cum non fuit,
+non patitur ut fuerit. Atque idcirco piae intelligentiae sermonem esse
+contendant, non fuit antequam nasceretur, quia ut esset qui non erat, non
+qui erat, natus est," _de Trin._ XII, 18. Neque aliter illi formulae
+occurrit; "Unigenitus Deus neque non fuit aliquando non Filius, neque fuit
+aliquid antequam Filius, neque quidquam aliquid ipse nisi Filius," 15. quod
+quidem nihil aliud est nisi negatio illius "Fuit antequam genitus est."
+Pergit, ut Gregorius: "Ubi Pater auctor est, ibi et nativitas est, et vero
+ubi auctor aeternus est, ibi et nativitatis aeternitas est." 21. Quid
+potest esse disertius? Porro pro "fuit ante quam natus est," supponit,
+"semper natus fuit;" e. g. "Numquid ante tempora aeterna esse, id ipsum sit
+quod est, eum qui erat nasci? quia nasci quod erat, jam non nasci est, sed
+seipsum demutare nascendo.... Non est itaque id ipsum, natum ante tempora
+aeterna semper esse, et esse antequam nasci." 30. Concludit, Athanasii
+sensum {51} vel clarioribus retractans verbis; "Cum itaque natum semper
+esse, nihil aliud sit confitendum esse quam natum, id sensui, antequam
+nascitur, _vel fuisse vel non fuisse_, non subjacet." 31.
+
+9. Prodeat denique Basilius in dimicatione sua contra Eunomium; cui
+argumentato, "Aut existentem genuit Deus Filium, aut non existentem ... Qui
+est, generatione non indiget," respondit sanctissimus Praesul, "Eunomium,
+_quoniam_ animalia, cum prius non sint, deinde generentur, qui autem hodie
+genitus sit, heri non esset, hanc notionem in Unigeniti subsistentiam
+_transferre_; et _quoniam_ genitus est, dicere, ante generationem non
+fuisse." _contra Eun._ II, 14. Sophisma autem solvit, ut Patres supra
+citati, dicendo, Filio esse aeternam generationem, ut loquitur Evangelista,
+cum "aeternitati Patris generationem Unigeniti connectit." _ibid._ 15.
+
+
+
+Satis superque de hac re sumus disputati; pro certo jam habeatur, a
+Concilio Oecumenico, Nicaeae congregato, minime sancita esse illa verba
+quae Bullo Catholica videntur, "Verbum Dei fuisse antequam gigneretur;"
+quasi ulla traditione Patrum aut Doctorum auctoritate nobis commendentur.
+Quae cum ita sint, operi nostro hic finis esset imponendus, nisi vir
+doctissimus, Concilio nequicquam appellato, ad Athanasium ipsum confugerit,
+Concilii illius magnam partem, quo causam suam apud eruditos feliciore spe
+posset orare. Opinionem nimirum eam, de generatione quadam Verbi ante
+mundum conditum in tempore facta, Athanasio ipsi impactam voluit, provocans
+ad Orationem secundam contra Arianos _capp._ 61-64.
+
+Illa operis sui parte, copiosissima disputatione inita de verbis Prophetae,
+quae Ariani objiciebant Ecclesiae, "Dominus creavit me in initio viarum
+suarum in opera sua," ut in Versione LXX Interpret. leguntur, provehitur
+sanctus Doctor ad verba Apostoli, "Primogenitus omnis creaturae;" quae
+proinde ita interpretatur ut doceat Verbum, quod {52} ante saecula fuit
+Unigenitum, cum creandus esset mundus, condescensione quadam seu [Greek:
+sunkatabasei] e Patre procedens factum esse Primogenitum. Unde deducit
+Bullus, illam processionem sive condescensionem auctore Athanasio novam
+quandam, improprie utique, Verbi in tempore esse generationem.
+
+Jam Verbi condescensionem quandam esse exhibitam in rerum universitate
+condenda consentiunt omnes; namque ineffabilis procul dubio erat gratiae et
+bonitatis, Filium, qui "in principio erat apud Deum," in cogitationem
+venisse creatorum, et in creatorum fragilitate versari. Sed hoc Bullo non
+satis est, nisi condescensio illa generatio seu nativitas quaedam
+appelletur. "Catholici quidam doctores, qui post exortam controversiam
+Arianam vixerunt," ad Athanasium autem provocat, "illam [Greek: tou logou]
+ex Patre progressionem (quam et [Greek: sunkatabasin], hoc est,
+condescensionem eorum nonnulli appellarunt) ad condendum haec universa
+agnovere; et ejus etiam progressionis respectu ipsum [Greek: ton logon] a
+Deo Patre quasi natum fuisse et omnis creaturae primogenitum in Scripturis
+dici confessi sunt." _Defen. F. N._ III, 9. s. 1. At Athanasium in hac
+progressione et condescensione Verbi voluisse natum denuo esse quodammodo
+Verbum, et proinde appellatum esse "Primogenitum omnis creaturae" profecto
+non puto; contra "Primogenitum" illud, non relationis alicujus, quae
+intercederet inter Verbum et Patrem suum, esse significativum, sed plane
+muneris cujusdam quod, mundum creaturus, pro bono mundi, benignissime in se
+suscepit Unigenitus. Scilicet ille, qui ab aeternitate fuit Unigenitus
+Patris, in universorum compagine et structura illam Filietatem suam
+signatam voluit, quo typum quendam Unigeniti atque imaginem universa in se
+exhiberent. Itaque hoc sensu Unigenitus omnis creaturae se fecit
+Primogenitum, quod, dum mundum ex nihilo duceret, illo ipso tempore se
+quoque fecit ideam et normam ejusdem mundi, Demiurgus nimirum et summus
+artifex, sese contemplans {53} atque intuens tanquam unicum exemplar suum,
+ex quo mundum nascentem exprimeret imitando et conformaret. Quare Filius
+progrediens a Patre non factus est denuo Filius Patris, sed mundo Filius,
+ut scilicet condescensione sua mundus fieret quodammodo Patris filius, et
+in coelestem familiam adoptaretur. Quod si verum est, Primogenitus nihil
+aliud significare, nisi Filius Archetypus, videbitur. Ad rationes veniamus.
+
+Primum, verbum [Greek: sunkatabasis], sive condescensio, (quod adeo non
+generationis in se habet ullum sensum, ut testibus Vesselio et Suicero de
+Aeterno Patre, omnium conservatore, a Patribus usurpetur,) quid velit apud
+Athanasium, liquebit legentibus sectiones 78-81 Orationis illius de qua hic
+agitur. Illa disputationis suae pars incipit et terminatur mentione facta
+condescensionis Verbi: quare ad eam adeundum est tanquam ad praecipuum
+quemdam locum, unde vis vocabuli in gravissima hac materia possit erui.
+Incipit autem his verbis: "Quo res factae non tantum existerent, sed etiam
+bene existerent, placuit Deo ut sua Sapientia se ad res creatas
+condescenderet, ut typum aliquem et speciem ipsius Imaginis, cum in omnibus
+simul, tum in singulis imprimeret; quo nimirum perspicuum fieret et
+sapientia ornatas esse res factas et digna Deo esse opera. Ut enim nostrum
+Verbum, Verbi, qui Dei est Filius, est imago; ita sapientia in nobis facta
+ejusdem Verbi, quae ipsa est Sapientia, imago quoque est, etc." s. 78. Quid
+hic reperimus de Verbo denuo facto Filio? quid non de Filio imaginem sui
+imprimente in operibus suis? Finem autem facturus Sapientiam introducit
+sanctus Doctor ita loquentem: "Omnia quidem in me et per me facta sunt:
+quia autem opus erat ut sapientia in operibus crearetur, ego secundum
+substantiam quidem cum Patre aderam, me vero ad res factas condescendens,
+meum typum in illis apte imprimebam, ut universus mundus tanquam in uno
+corpore non secum discordaret sed concordaret." s. 81.
+
+Quod ut planius intelligatur, exponendum est Athanasium {54} autumasse, ne
+ullam quidem rem creationem suam sustinere posse, ut ne sanctissimam
+creantis manum tanquam refugiat et ad nihilum continuo recidat, nisi eidem
+simul Demiurgus ipse condescensione quadam suam impertiat gratiam, quo
+mirabilem illam patienter subeat operationem, per quam in rerum naturam
+perventura est. "Verbum," scribit, "cum principio Demiurgus esset
+creatorum, condescendit ad res creatas, ut fieri possent. Neque enim ejus
+naturam, quae purus Patris est splendor, ferre potuissent, nisi," graeca
+fortius currunt quam latina, [Greek: philanthropiai patrikei sunkatabas
+antelabeto, kai kratesas auta eis ousian enenke]. _Orat._ II, 64. Quare
+operibus suis, dum creabantur, ut crearentur, virtutem quandam suam
+impertiens Artifex Filius, eadem proinde augustissimo filiorum nomine
+donatus est; [Greek: sunkatabantos tou logou], pergit sanctus doctor,
+[Greek: huiopoieitai kai aute he ktisis di' autou]. Ex quo fit, ut non modo
+per Filium, verum etiam in Filio, ut Apostolus loquitur, rerum universitas
+facta esse dicenda sit, cum non exteriore solum mandato, sed intima vi et
+virtute Spiritus ejus consistunt et permanent omnia. "Nam," ut alibi docet
+uberrimus ille rerum divinarum interpres, quem saepius appellasse
+jucundissimum est, "Deus non solum nos ex nihilo fecit, sed etiam Verbi
+gratia secundum Deum vivere concessit. At homines ab aeternis rebus aversi,
+sibi ipsis corruptionis mortiferae auctores facti sunt; qui ex natura
+quidem mortales fuerunt, sed gratia in Verbi participatione sita naturae
+statum effugerunt." _de Incarn. V. D._ 5. Itaque nihil fere est creatum,
+quod non genitum sit quoque; cum contra non stent in loco suo, sed retro
+fluant et pereant, nisi vitam quandam a Creatore percipiant intus,
+superadditam creationi suae, Proinde Athanasii mos est in scriptis suis, ut
+res creatas potius appellet genitas quam factas vel opera, [Greek: geneta]
+seu [Greek: genneta], non [Greek: poiemata] et [Greek: erga], quo
+sanctissimam hanc exprimat veritatem; cauto tamen semper, gratiae illud
+esse non naturae, donum Creatoris non creaturae proprium, quod mundus {55}
+in se habeat hanc formam pulchritudinis, et coelestium necessitudinem, et
+principium stabilitatis. "Res factae," docet, "cum sint opera, genitae dici
+nequeunt, nisi, geniti Filii participes postea effectae, genitae et ipsae
+dicantur, non sane propriam ob naturam, sed quia Filii factae sint in
+Spiritu participes." _Orat._ I, 56.
+
+His perspectis, non difficilis intellectu est mens Athanasii, cum
+Unigenitum Patris docet esse factum in creatione mundi Primogenitum omnis
+creaturae. Nam, cum gratia illa, qua impertita natura rerum in suo loco
+permanet, variis nominibus respici possit, ut lux, ut pulchritudo, ut
+sapientia, ut ratio, ut coelestis adoptio, ut similia, ille supremus
+Conditor universorum, seipsum mundo impertiens, fit quodammodo mundo
+principium et lucis illius, et pulchritudinis, et sapientiae, et rationis,
+et adoptionis in coelestium societatem. Itaque, qui ex aeterno Sapientia,
+Lux, Ratio, Filius est Patris, factus est operibus suis principalis quaedam
+Sapientia, et formatrix Ratio, et Lux plenissime irradians, et archetypus
+Filius. Sapientia autem Patris tandem facta est sapientia mundo, et fecit
+ut mundus sapiens esset; lux Patris facta est lux mundo, et fecit ut mundus
+splendesceret; Unigenitus Patris factus est Primogenitus mundo, et fecit ut
+mundus in familiam Dei adscisceretur.
+
+Profecto fateor haec omnia in mysterio et fructibus sanctissimae
+Incarnationis verissime compleri, cujus gratia ita superat quicquid
+universae naturae a Creatore datum est, ut Athanasius in quodam opere
+confirmare non dubitaverit, mundi creationem esse per Filium solummodo,
+dispensationem autem Evangelicam esse in Filio. "Decebat creationis quidem
+exordium per ipsum fieri, ut res existerent; earum autem instaurationem, in
+ipso; quae sane verba inter se differunt. Nam initio quidem omnia per ipsum
+facta sunt ut essent; postea, ubi omnia defecerunt, Verbum caro factum est,
+quam scilicet induit, ut in ipso omnia reficerentur." _In illud Omnia._ 2.
+Quid quod, cum carnem {56} sumeret, imaginem sui mundo exhibuit solidiorem
+multo et clariorem, et verius se ipsum fecit primogenitum inter creaturas,
+quam cum, universa conditurus, ideam se faceret et regulam rerum
+condendarum. Fateor equidem; sed prioris operis praestantiam non imminuunt
+praestantiora illa quae subsecuta sunt; id quod Athanasio adeo persuasum
+est, ut saepius duo illa una consociet et comparet, extollens quidem
+meliora, non elevans quod in se bonum est.
+
+Infinita prope locorum sylva est in sanctis Patribus, ex quibus
+augustissimum hoc munus Unigeniti, et in rerum natura et in oeconomia
+evangelica, possit illustrari. "Cum justitia nulla esset in terra, doctorem
+misit, quasi vivam legem" dicit Lactantius, _Instit._ IV, 25. "Quidquid
+facturus erat Deus in creatura" docet Augustinus, "jam Verbo inerat, nec
+esset operibus, nisi esset in Verbo." _In Ps._ 44, 5. Alio loco Filius ab
+eodem appellatur, "ars quaedam Omnipotentis atque sapientis Dei, plena
+omnium rationum viventium incommutabilium." _de Trin._ VI, 11. Cyrillus
+autem Alexandrinus: "Unigenitus" scribit "secundum naturam; primogenitus
+propter nos, ut tanquam immortali cuidam radici omnis creatura insita sit,
+et ex eo qui semper est, germinet." _Thesaur._ 25. p. 238. Similiter ab
+Athenagora Filius vocatur [Greek: idea kai energeia] omnium rerum
+materialium; [Greek: he idea hoper logon eirekasi], a Clemente Alex.
+_Strom._ V, 3. [Greek: idean ideon kai archen lekteon ton prototokon paseos
+ktiseos], testatur Origenes,_Contr. Cels._ VI, 64 fin. [Greek:
+katesphragisthemen], docet Cyrillus Alex. [Greek: eis to archetupon tes
+eikonos]. _in Joan._ p. 91. [Greek: hoion apo tinos arches], concinit
+Gregorius Nyssenus, _Catech._ p. 504 fin. Et, ut ad Athanasium redeamus,
+multus est in eadem doctrina, ut in locis hujusmodi: [Greek: eikon kai
+tupos pros areten], _Orat._ I, 21. [Greek: tupon tina labontes] et [Greek:
+hupogrammon], III, 20. [Greek: en autoi emen protetupomenoi], II, 76 init.
+[Greek: tupon eikonos entheinai], 78, init. [Greek: prototokos eis
+apodeixin tes ton panton dia tou huiou demiourgias kai huiopoieseos], III,
+9 fin. [Greek: ten tou archetupou plasin anastesasthai heautoi]. _Contr.
+Apoll._ II, 5. {57}
+
+Quare jure optimo, ut credo, pro concesso potest assumi, condescensionem
+illam Primogeniti ad universa constituenda nullam esse adumbrationem
+aeterni mysterii quo Filius a Patre gignitur, sed simpliciter referre ad
+munus quo fungitur Unigenitus erga opera sua, disponens, stabiliens,
+vivificans ea quae condidit. Scilicet idem fere valet [Greek: prototokos]
+atque [Greek: arche tes ktiseos], et [Greek: monogenes proteuon en te
+ktisei], et [Greek: prototupon gennema, monos gennetos en tois genetois],
+et caetera ejusdem generis, ut clarissimo etiam Marano credo placuisse in
+opere suo "De Divinitate Christi;" neque quicquam facit ad probandum, quod
+voluit Bullus, Concilium Nicaenum iis favisse qui dicerent, fuisse Filium
+antequam gigneretur. Finem igitur ponamus aliquando disputationi nostrae,
+id solum suggerentes insuper, nempe illa quae de Athanasii doctrina supra
+dicta sunt, fortasse inutilia non fore in quibusdam Antenicaenorum nodis
+expediendis, quos non Bullus solum, sed eventu feliciore et Maranus et
+Ballerinii tractaverunt.
+
+[Illustration] {58}
+
+[Illustration]
+
+DISSERTATIO IV.
+
+DE VOCIBUS [Greek: ex heteras hupostaseos e ousias] ANATHEMATISMI NICAENI.
+
+[Illustration]
+
+Ambigitur inter doctos, utrum, cum Patres Nicaeni eos anathemate feriunt
+"qui Dei Filium ex alia _hypostasi_ vel _usia_ esse sentirent," vocabula
+_hypostasis_ et _usia_ rem unam significent an duas. In hac diversitate
+judiciorum, jure optimo licet in hanc vel in illam iri sententiam, cum
+utramque sustineant ii, quos neminem in hujusmodi materie secutum esse
+poenitebit. Si _hypostasin_ volumus ab _usia_ distinctam, Bullum habemus
+auctorem; si vocabula in unum redacta, Petavium. Ego profecto Petavium
+sequor, felix tanto patrocinio, adductus autem non auctoritate viri, sed
+ipso factorum monitu, ut arbitror, et rei veritate.
+
+Bullus, in Defensione sua Fidei Nicaenae, credit, si eum recte interpretor,
+duas notiones, inter se sejunctas, subesse singulis vocabulis _usiae_ et
+_hypostasi_ in hac formula; quasi anathematismus ille, in quo reperiuntur,
+duas haereses uno ictu feriens, et illos condemnet qui dixerint Filium ex
+_usia_ Patris non esse, et illos quoque quibus placuerit Filium non esse ex
+_hypostasi_ Patris. Et praeterea duas revera haereticorum factiones, in
+historia temporum illorum, sibi invenisse putat, quae suum utraque locum
+habeant in illo Anathematismo.
+
+Petavius contra, _de Trin._ IV, 1. _hypostasin_ tunc temporis idem velle
+atque _usiam_ arbitratus, in una propositione Anathematismi mentem docet
+esse conclusam; eo maxime {59} quia, ante Concilium Alexandrinum an. 362
+habitum, sensus _hypostasis_ ab _usia_ diversus nulla esset publica
+Ecclesiae auctoritate munitus. Quocum consentiunt Coustantius (_Ep. Pont.
+Rom._ pp. 274, 290, 462.) Tillemontius, (_Dion. Alex._ s. 15.) Huetius,
+(_Origenian._ II, 2. n. 3.) Thomassinus (_de Incarn._ III, 1.) et Morinus,
+(_de Sacr. Ordin._ II, 6.) Maranus autem, (_Praef. ad Basil._ s. 1. t. 3.
+Maur.) Natalis Alexander, (_Saec._ 1. _Diss._ 22. circ. fin.) Burtonus
+(_Testimonies to the Trinity_, n. 71.) et Routhius (_Relliqu. Sacr._ vol.
+III, p. 189.) si a Petavio dissentiunt, at certe non consentiunt Bullo.
+
+Jam palmarium Bulli hoc est, quod Basilius, cum Sabellianis dimicans, qui,
+suam rem agentes, dicebant Concilium Nicaenum _hypostasi_ et _usiae_ unum
+sensum tribuisse, contra clara voce pronunciat Patres voluisse duas res,
+cum duabus voculis uterentur, et suam cuique vim assignasse.
+
+Provocat etiam ad Anastasium testantem, _Hodeg._ 21. (22. p. 243?) Patres
+Nicaenos definivisse tres esse hypostases in sanctissima Trinitate. Quod
+quidem testimonium, ab Anastasio ipso Andreae Samosateno inscriptum,
+Petavius putat esse Gelasii Cyziceni, non gravissimi auctoris; testimonium
+autem est Amphilochii quoque, idem fere scribentis apud eundem Anastasium
+_ibid._ c. 10. p. 164. Vid. quoque c. 9. p. 150. c. 24. p. 364. ubi
+Anastasius ipse loquitur. Accedunt loci ex Dionysio Pontifice Romano,
+Dionysio Alexandrino, Eusebio Caesariensi, Origene quoque, a Bullo citati;
+in quibus singulis, cum mentio sit trium _hypostasium_, trium autem
+similiter _usiarum_ nulla in patribus sit mentio, perspicuum est
+_hypostasim_ tunc expressisse notionem aliquam, quam _usia_ non exprimeret.
+Accedit quod Athanasius ipse de tribus _hypostasibus_ loquitur, _In illud
+Omnia_ 6. _Expos. Fid._ 2. Vid. quoque _Incarn. c. Arian._ 10. _Orat._ iv,
+25. _init._
+
+Hoc de testibus ipsis: nunc de haeresibus duabus, quae ex his vocibus
+tesseram, sibi quaeque suam, confecisse dicuntur. Contendit Bullus
+distinctionem fecisse Semi-arianos inter _usiam_ et _hypostasin_; ex
+_hypostasi_ Patris {60} esse Filium concessisse, ex _usia_ negasse. Quare,
+quando anathematizat Concilium eos qui ex _usia_ Patres negant esse Filium,
+ferit Semi-arianos; quando eos qui ex _hypostasi_, (credo virum doctum hoc
+velle, non aperte loquitur,) Arianos. Diligentius rem excutiamus.
+
+1. Incipio, non a testibus, sed ab hac interpretatione, quam, quasi ex
+historia temporum ductam, Anathematismi verbis vir doctissimus imponit.
+Quinam sunt ii, qui, Bullo judice, negarent ex _hypostasi_ Patris esse
+Filium? Concedatur hic Semi-arianos dixisse "ex alia _usia_," at quinam
+dixerint "ex alia _hypostasi_?" Ariani? rejecerunt isti ex _usia_ utique,
+sed de _hypostasi_, tanquam diversa ab _usia_, ne verbum quidem
+protulerunt. Ego vero nusquam esse tunc temporis illos haereticos existimo.
+Haec autem jacienda erant, severe non conjectura, quasi fundamenta hujus
+interpretationis; si nulla sunt, corruit aedificium. Nam Bulli haec plane
+principalis et absoluta est propositio, illos qui negarent ex _usia_ non
+esse eos qui negarent ex _hypostasi_. Quaerimus duo genera haereticorum; et
+non designat ullos homines, qui negarint ex _hypostasi_, ex _usia_ non
+negarint.
+
+2. Deinde, Semi-arianos tenuisse ex _hypostasi_ sensu illo peculiari
+_personae_, quem _usia_ non habet, hoc unico probat argumento, quod tres
+illae Semi-arianorum Confessiones, ann. 341, 344, 351, quae sigillatim
+appellantur Marci Arethusii, Macrostichus, et prima Sirmiensis, illos
+anathemate feriunt qui dicerent Filium esse "ex alia _hypostasi_ et non a
+Deo," praetermissis verbis "ex alia _usia_," quae inde concludit esse
+propria Semi-arianorum. Quid velint verba illa praetermissa, mox dicendum
+erit; interea notatu dignum est, confessionem Philippopolitanam, ex Marci
+illa Semi-ariana sumptam, Hilarium ita non suspicari, tanquam lacunosam,
+quia omiserit "ex alia _usia_," ut illam contra defendat eo ipso quod
+retinuerit, ut putat, tesseram Catholicorum, _de Syn._ 35. quod quidem
+perinde est, quasi aperte dixerit "ex alia _hypostasi_ et non ex Deo," idem
+velle atque "ex alia _hypostasi_ vel _usia_." Accedit quod Athanasius {61}
+quoque, in narratione sua eorum quae Nicaeae de anathematismo occurrebant,
+_de Decr._ 20. _fin._ plane omittit _hypostasin_; quasi, dum _usia_ staret
+in suo loco, idem fuerit aut adjungere aut omittere _hypostasin_.
+
+3. Hoc praeterea notandum est, nihil prorsus a Bullo esse prolatum, quo
+demonstretur Semi-arianos revera reprobasse "ex _usia_;" cum plane constet
+contra dogma illud recepisse eos, non reprobasse. "Certissimum" esse
+confirmat, haereticos eos, qui tres illas confessiones supra laudatas
+protulerunt, scilicet Semi-arianos, "nunquam fassos, nunquam fassuros
+fuisse Filium ex _usia_ Patris progenitum." Fateor eum hac in re habuisse
+Petavium consentientem sibi; sed me non perterret tantorum hominum
+conspiratio, qui Athanasium a me esse noverim. Quod quidem concedit
+Petavius, Athanasium arbitratus, utpote minus versatum in subtilitatibus
+Semi-arianorum, credidisse id eos tenere quod non tenerent. "Horum
+Semi-arianorum," scribit, "quorum antesignanus fuit Basilius Ancyrae
+Episcopus, prorsus obscura fuit haeresis ... ut ne ipse quidem Athanasius
+satis illam exploratam habuerit." _de Trin._ 1, 10. s. 7.
+
+Haec Petavius; nunc contra audiamus verba Athanasii. "Viros qui alia quidem
+omnia Nicaeae scripta recipiunt, de solo autem _homouesio_ ambigunt, non ut
+inimicos spectari par est ... Cum enim _confiteantur ex usia Patris et non
+ex alia hypostasi esse Filium_ .... non longe absunt ab _homouesii_ voce
+recipienda. Talis est Basilius Ancyrae, qui de fide scripsit." _De Synod._
+41. Quo in loco Athanasii illud quoque notabile est, praeter ea quae de
+Semi-arianorum doctrina testatur, quod _hypostasin_ et _usiam_ idem plane
+facit fidelissimus hujus historiae interpres. Neque id omittendum est, quo
+Semi-arianos pergit urgere, idcirco scilicet eos debere "_homouesion_"
+profiteri, quia jam profiterentur "ex _usia_," quod ipsorum tessera
+"_homoeuesion_" non satis posset muniri.
+
+Hilarius item, cum id agit ut ea defendat quae {62} Semiarianis Ancyrae vel
+Sirmii lata essent, inter alia quae recte confiterentur, hoc esse testatur,
+"Non creatura est Filius genitus, sed _a natura Patris_ indiscreta
+substantia est." _de Syn._ 27.
+
+Idem probatur, ni fallor, ex iis ipsis apud Epiphanium scriptis
+Semi-arianorum, quibus motus credit Petavius, illos haereticos "ex _usia_
+Patris" Filio denegasse. Subtilius aliquanto disputat, Semi-arianos
+tradidisse argutias quasdam de diversis, ut autumabant, actionibus ([Greek:
+energeiais]) divinis, quorum una esset actio [Greek: gennetike] seu
+generativa, alia [Greek: ktistike] seu creatrix; unde colligerunt Filium
+esse, non ex _usia_, sed per actionem illam generativam, [Greek: ex
+homoiotetos], ex similitudine Patris. At certe ea quae plane confitentur
+Semi-ariani in hac Confessione sua plus valent quam vult Petavius, et "ex
+_usia_" non obscure significant; [Greek: huion homoion], dicunt, [Greek:
+kai kat' ousian ek tou patros] p. 825. b. [Greek: hos he sophia tou sophou
+huios, ousia ousias], p. 853. c. [Greek: kat' ousian huion tou Theou kai
+patros]. p. 854. c. [Greek: exousiai homou kai ousiai patros monogenous
+huiou]. p. 858. d. Vid. quoque vocabulum [Greek: gnesios] _ibid._ et Athan.
+_de Synod._ 41., ut alia, quae iidem proferunt, praetereamus.
+
+Quod quidem ex collatione illa quoque colligetur, inter Semi-arianos et
+Anomoeos, Constantinopoli coram Constantio an. 360. habita, cum
+Semi-ariani, teste Theodoreto, non gravate confessi sunt etiam
+"_homouesion_" illud Catholicorum, idcirco, quia jam confiterentur "ex
+_usia_." Cum enim Anomoei _homouesion_ condemnatum vellent, Silvanus
+Tarsus, Semi-arianorum vir primarius, "Si Deus Verbum non est ex nihilo,"
+respondit, "neque creatum, neque alterius _usiae_, _homouesius_ igitur est
+Deo qui ipsum genuit, utpote Deus ex Deo, et lumen ex lumine, eandemque cum
+Genitore naturam habet." Hist. II, 23. Quo in loco, ut in illo Athanasii,
+notandum est, Theodoretum, cum videtur ipsum Nicaenorum Anathematismum
+citare, tamen omittere verba "ex alia _hypostasi_," tanquam supervacanea,
+cum "ex alia _usia_," jam memorasset. {63}
+
+Hoc autem Petavio et Bullo concedendum est, Semi-arianos temporis progressu
+propius accessisse ad Catholicam fidem; ita ut non jure possimus provocare
+ad illorum confessionem an. 358, quo probemus quid an. 325 de Filii
+generatione sensissent. Quippe ex gremio Eusebianorum oriebatur schola
+quaedam et moribus et doctrina gravior, laudata autem ab Athanasio et
+Hilario; quam postea, Damaso Pontifice, relicta tandem haereticorum
+factione, ad fidem Petri magna ex parte constat confugisse. Qui homines,
+quia "ex _usia_" confessi sint nondum Catholici, non ideo Eusebii illi duo
+idem tenuisse censendi sunt, neque Asterius, neque caeteri, qui ipso Patrum
+Nicaenorum tempore, haeretici licet, a simplici Arianorum vesania
+refugerunt. Esto igitur dubium, ut Bulli causam oremus ultro, Semi-arianos
+Nicaenos "ex _usia_" recepisse; tamen certum ne est eos contra recepisse
+"ex _hypostasi_?" Minime sane; nam ipse Petavius, qui illis "ex _usia_"
+abjudicat, non voluit iisdem cum Bullo tribuere "ex _hypostasi_." Quae cum
+ita sint, historia controversiae tandem relicta, ut Bullo minus commoda, ad
+testes veniendum est.
+
+Ex his testibus Gelasius est auctoritate tenui, Anastasius posterioris
+aevi. Quod autem ex Amphilochio adducitur, satis habiturum esset ponderis,
+nisi Basilius, eidem conjunctissimus, idem testimonium, idque expressius,
+dedisset. In Basilium igitur, magnum certe auctorem, tota res recidit; et
+profecto si unius viri testimonio concedenda est diremptio quaestionis
+hujus, Basilium protinus sequamur; _hypostasin_ et _usiam_ inter se
+differre, dimissis argumentis, plena voce profiteamur. Sed nimirum uni
+viro, gravissimo licet, aliis adversantibus testibus, certe non est
+confidendum.
+
+Primum illud est, ut supra commonstravimus, Athanasium et Hilarium, non
+quidem data opera, sed in disputationis cursu, ita de _hypostasi_ et _usia_
+esse locutos, ut significarent vocabula ea unam rem, non duas, voluisse in
+Anathematismo. Nam commutant illa inter se; _hypostasin_ omittunt; omissa
+autem, tamen Anathematismum {64} tanquam omnibus numeris absolutum
+aestimant. Praeterea Hilarius in _Fragm._ II, 27. cum velit Anathematismi
+verba latine vertere, "ex altera substantia _vel essentia_" scribit. Cujus
+simile fortasse est illud Eusebii in Epistola sua, "ex alia hypostasi _et
+usia_" c. 7.
+
+Haec sint praeludia quaedam, namque Athanasius, in Epistola sua _ad Afros_,
+ad vocem ipsam paene definiendam ex proposito aggreditur; "_Hypostasis_ est
+_usia_, neque aliam habet significationem, quam hoc ipsum quod est. Quod
+Hieremias vocat existentiam, cum dicit etc." s. 4. Quamvis autem alibi
+loquitur de tribus _hypostasibus_, aliud illud est; nam quia _hypostasis_,
+numerali diserte addito, vult _persona_, non inde continuo perspicuum est
+quid tum velit, cum in singulari stat et in alio verborum contextu
+reperitur. Ego hoc verissimum esse puto, quando trium mentio est
+_hypostasium_, _hypostasin_ personam velle; sed in Anathematismo Nicaeno
+non legimus "tres _hypostases_," sed "_hypostasin_ vel _usiam_;"
+quemadmodum autem Athanasius, alibi de tribus _hypostasibus_ locutus, tamen
+_hypostasin_ in singulari sumptam _usiam_ interpretatur (vid. e. g. _Orat._
+III, 66. IV, 1. f. 33 _fin._) ita Patres quoque Nicaeni, "hypostasin"
+proferentes et _usiam_ adjicientes, vocabula duo inter se non opposita, sed
+apposita voluerunt.
+
+Non minus aperte, nec minore auctoritate loquitur Hieronymus: "Tota
+saecularium litterarum schola nihil aliud _hypostasim_ nisi _usiam_ novit."
+_Ep._ XV, 4. Quid quod de tribus _hypostasibus_ disputans, liberiora haec
+profert, quae non protulisset utique, si Patribus Nicaenis _hypostasis_
+"persona" sonuisset. "Si jubetis, condatur _nova post_ Nicaenam fides; et
+similibus verbis cum Arianis confiteamur orthodoxi." Certe si Basilius
+validus est testis ex una parte, non minus ex altera gravis Athanasius,
+vehemens Hieronymus.
+
+Basilius porro, non Caesariensis, sed Semi-arianus ex Ancyra, et alii ejus
+congregales, idem testantur apud Epiphanium: "Hanc _hypostasin_ Patres
+_usiam_ vocarunt." _Haer._ 73, 12 fin. Cui suffragatur confessio illa quam
+{65} Epistolae Sardicensi assutam invenimus: "unam esse _hypostasin_, quam
+ipsi haeretici _usiam_ appellant." Theod. _Hist._ II, 6.
+
+Sed occurretur forsitan, Hieronymum, Occidentalem virum, Basilium et
+Gregorium Semi-arianos, non satis fidos in hac re esse auctores, sed prout
+sua ipsorum aut veritatis traditio, aut haereticus error ferebat,
+asseverantius quam consultius de sensu _hypostasi_ esse testatos. Esto; at
+Magnus Basilius contra habuit ille quoque suos amicos, traditionem suam; si
+enim Occidens unam _hypostasin_ praedicaverat, tres _usias_ Semi-ariani,
+ita Orientales contra strenuos fuisse constat in trium _hypostasium_, unius
+_usiae_ confessione.
+
+Praeterea Socrates auctor est, disceptatum fuisse Alexandria de _hypostasi_
+paulo ante Concilium Nicaenum, quam tamen "ne verbo quidem dignatum est
+Concilium illud." _Hist._ III, 7. id quod aliter se habet, si inter
+_hypostasin_ et _usiam_ a Concilio distinctum est.
+
+Concilium denique Alexandrinum an. 362. habitum, cum decerneret integrum
+esse _hypostasin_ vel pro _usia_ vel pro persona adhiberi, non solum eo
+ipso significavit, vocabulum illud adhuc relictum esse, ut aiunt, in
+Ecclesia, sed id apertissime declarat in Epistola sua. Si enim _hypostasi_
+sensum suum jam imposuisset Concilium Nicaenum, quid reliquum erat
+Alexandrinis nisi eum profiteri? Cujus argumenti vim ita intelligit Bullus,
+ut confugiat ad conjecturam, innovatum fuisse in "veteri vocabuli usu" illo
+ipso Concilii Sardicensis tempore, reclamantibus et Socrate, qui illum usum
+ante Concilium Nicaenum collocat, _Hist._ III, 4, 5 et tabula Sardicensi,
+in qua unius _hypostasis_ doctrina ex traditione Catholica repetitur.
+
+Ea quae adduximus saeculi quarti sunt testimonia; neque aliud sonant,
+rariora licet, quae de eodem vocabulo in saeculis ante-nicaenis traduntur.
+Socrates hic audiendus est: "Qui Graecam inter Graecos philosophiam
+tradiderunt, _usiam_ quidem pluribus modis definierunt; _hypostasis_ vero
+nullam prorsus mentionem fecerunt. Irenaeus {66} quidem Grammaticus, in
+Lexico per ordinem litterarum digesto, quod Atticistes inscribitur, hanc
+vocem barbaram esse affirmat. Neque enim apud quenquam veterum scriptorum
+eam reperiri; ac sicubi fortasse reperiatur, non eo sensu, quo nunc
+sumitur, usurpari. Etenim apud Sophoclem in Phaenice ea vox insidias
+significat; apud Menandrum vero condimenta, perinde ac siquis faecem vini
+in dolio subsidentem appellet _hypostasin_. Verum licet ab antiquis
+philosophis haec vox usurpata non fuerit, sciendum est tamen, recentiores
+ea frequenter usos fuisse pro _usia_." _Hist._ III, 7. Ex Ante-nicaenis,
+plurimus est Origenes in vocabulo _hypostasis_; idque, contextu verborum
+interprete, ut significetur "persona". Loquitur porro de tribus
+_hypostasibus_; ut Dionysius quoque, ejus discipulus; et Eusebius, ita
+tamen ut _hypostasim_ cum _usia_ confundat; item Athanasius, ut supra
+dictum est, (Orig. _in Joan._ II, 6. Dionys. _ap._ Basil. _de Sp. S._ n.
+72. Euseb. _ap._ Socr. I, 23. Athan. _In illud Omnia_. 6.); de duabus
+Patris et Filii, Origenes, Ammonius, Alexander, (Origen. _in Cels._ VIII,
+2. Ammon. _ap. Caten. in Joan._ X. 30. Alex. _ap. Theod._ I, 3. p. 740.)
+Quare videtur illa vox in Ecclesia catholica prius scholae cujusdam esse
+propria, nempe Alexandrinae: post autem exortas haereses ne verborum
+ambiguitas fidelibus fraudi esset, ab Ecclesia ipsa ex scholis in suos usus
+esse conversa. Profecto, quod alte in mentibus Catholicorum jam inde ab
+Apostolis insedit, Tria revera esse in Una Divinitate, id, cum a malesana
+philosophia periclitabatur, placuit Ecclesiae, Dei monitu, per vocabulum
+_hypostasis_ exprimi. Qua in re cum Bullo et Marano consentio plane; nisi
+quod Maranus _hypostasin_ "summo consensu" receptam esse putat ab Oriente a
+Noeto vel saltem Sabellio exorto, Bullus autem "apud Catholicos Dionysii
+aetate ratum et fixum illud fuisse, tres esse in divinis hypostases."
+
+Inquirendum est denique, cur, unam rem prae oculis habentes, duobus
+vocabulis _usia_ et _hypostasi_ in Anathematismo suo usi sint Nicaeni
+Patres. Respondet Coustantius, {67} _hypostasin_ primo scriptam ab illis
+fuisse, deinde _usiam_ provida mente adjectam, ne scilicet _hypostasin_
+prave verterint Sabelliani, quasi voluerit _persona_. Crediderim praeterea
+_hypostasin_ priorem ideo habuisse locum, quia Concilio Oecumenico, sub
+Latinorum magisterio habito, vocabulum _substantia_, seu _hypostasis_,
+quasi nativum fuerit et solemne. Quin Damasus, quinquaginta post annos,
+loquitur de Spiritu Sancto tanquam ejusdem _hypostasis_ et _usias_ cum
+Patre et Filio. Theod. _Hist._ II, 17; longe aliter atque Concilium
+Oecumenicum secundum, a quo, absentibus quippe Latinis, tres _hypostases_
+commemorantur. Neque alius fuit nisi Hosius, ex praesulibus scilicet
+Latinis, (qui ipse Pontificis fuerat legatus Nicaeae,) qui controversiam de
+_substantia_ sive _hypostasi_, in Alexandriam induxerit. Sardicae quoque,
+quanquam _hypostasis_ pro _usia_ in Epistolam Synodalem non inducebatur,
+tamen ex historia Concilii constat, Hosium ibi restitisse iis, quibuscum
+magna ex parte consentiebat. Hoc porro in controversia fortasse erat
+saeculo tertio inter Dionysios duos, Pontificem Romanum et Alexandrinam
+Praesulem, (ut visum est Coustantio, dissentientibus autem Marano et
+Routhio): cum Alexandrinus tres esse hypostases confirmabat, Pontifex autem
+tres divulsas ([Greek: memerismenas]) i. e. tres substantias condemnabat,
+quasi tritheismum sapuerint; Alexandrinus autem regerebat, "Si eo quod tres
+sunt _hypostases_, divulsas esse dicunt, tres sunt, etiamsi nolint, aut
+Divinam Trinitatem prorsus e medio tollant." _ap. Basil. de Sp. S._ 72.
+Quid quod Occidentalium usus in Athanasio cernitur, semel vel iterum
+hospite Pontificis Romani; qui, cum Origenes, Dionysius, Ammonius,
+Alexander, populares sui, duo et tres _hypostases_ confitentur, ita tamen
+ipse variat vocabuli sensum, modo unam, modo tres docens _hypostases_ in
+Divinitate, ut videatur prope in se ostendere illam loquendi libertatem,
+quam in Concilio Alexandrino Catholicis asseruit.
+
+Quae si recte se habeant, intelligi potest quare, in tribus illis
+Confessionibus Semi-arianorum, omittatur "ex {68} _usia_;" quia scilicet
+mittebantur ad Latinos, quos ut conciliarent, utebantur haeretici illo
+vocabulo, quod in auribus Latinorum clarius soniturum esset; quemadmodum
+Athanasius contra, ut vidimus, in Epistola sua _de Decr. Concil. Nic._
+scribens ad Graecos, omittit _hypostasin_, _usiam_ retinet. Neque absimili
+ratione, quemadmodum Semi-ariani voluerunt praetensa _hypostasi_
+Occidentalibus blandiri, ita Acaciani contra an. 359, jam ex Constantii
+favore audaces, illud idem vocabulum, non aliud, Arimini ab Occidentalibus
+repudiatum voluerunt; ut conspici potest ex illo symbolo, quod, conscriptum
+Nicae in Thracia, non solum _usiam_, ut in aliis confessionibus Arianorum,
+sed _hypostasin_ etiam omittit; quo scilicet Latinis necesse esset, non
+solum graecum "_homouesion_" sed latinum "unius substantiae" rejicere.
+
+Jam vero, si usitatum est philosophorum scholis, illam magis probabilem
+judicari hypothasin, quae ad universa facta, de quibus agit, facillime
+accommodatur, quid nobis ea quae jam dicta sunt perpendentibus restat, nisi
+ut concludamus, vocabulis _hypostasi_ et _usia_ Anathematismi Nicaeni unam
+rem, non duas significari?
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+NIHIL OBSTAT--Paulus Cullen Censor Theol. Deputatus.
+
+NIHIL OBSTAT--Joannes Perrone S. J. Censor Theol. Deputatus.
+
+IMPRIMATUR--Fr. Dom. Buttaoni Ord. Praed. S. P. A. Magister.
+
+IMPRIMATUR--Joseph Canali Patriarcha Constantinopolit. Vicesgerens.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+NOTES
+
+[1] Theod. Eran. II, p. 136. Justin. ad Menn. Cyrill. Ep. p. 4. Facund. Tr.
+Cap. III, 3. Concil. Later. Sect. 5. Agath. Ep. ad Impp.
+
+[2] Vid. voces [Greek: skopos, kanon, aletheia, dianoia], etc. Orat. 1, 37
+init. 44. init. 46. init. II, 1 init. 5 init. 31 init. 33 init. 35 init. 44
+init. 63, 65 init. 70 init. III, 7 fin. 18 med. 28 fin. 29 init. 35, 58.
+fin. etc.
+
+[3] Vid. [Greek: allotrioousios] Orat. I, 20 [Greek: homoias ousias] ibid.
+21, 26. III, 26. [Greek: homogenes], I, 56. [Greek: homophues]; ibid. 58.
+Cf. de Syn. 5. ubi [Greek: homoiousion] reprobat. Cf. item argumentum, non
+ad consubstantialitatem, sed ad aeternitatatem Filii a voce [Greek: eikon]
+ductum, Orat. 1, 20 cum illo ab eadem ad consubstantialitatem, de _Decret._
+20, et 23. Greg. Naz. _Orat._ 36.
+
+[4] Plutarch. Cic. 5.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+Corrections made to printed original.
+
+page 7. "4. ... liquet enim Athanasium": 'Athasium' in original.
+
+page 20. "(4) ... dicit Athanasius": 'Athananius' in original.
+
+page 36. "(4) ... ad quam idem auctor provocat": 'provoeat' in original.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Dissertatiunculae Quaedam
+Critico-Theologicae, by John Henry Newman
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM ***
+
+***** This file should be named 34078.txt or 34078.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/4/0/7/34078/
+
+Produced by Steven Giacomelli, Keith Edkins and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
+file was produced from images generously made available
+by The Internet Archive/Canadian Libraries)
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/34078.zip b/34078.zip
new file mode 100644
index 0000000..a58afec
--- /dev/null
+++ b/34078.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..490877c
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #34078 (https://www.gutenberg.org/ebooks/34078)