diff options
Diffstat (limited to '34078-h/34078-h.htm')
| -rw-r--r-- | 34078-h/34078-h.htm | 4523 |
1 files changed, 4523 insertions, 0 deletions
diff --git a/34078-h/34078-h.htm b/34078-h/34078-h.htm new file mode 100644 index 0000000..3a0ccb3 --- /dev/null +++ b/34078-h/34078-h.htm @@ -0,0 +1,4523 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="en" lang="en"> +<head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=iso-8859-1" /> + <title> + Dissertatiunculae Quaedam Critico-Theologicae. + </title> + + <style type="text/css"> + + p { margin-top: .75em; + margin-bottom: .75em; + } + H1,H2,H3,H4,H5,H6 { + text-align: center; /* all headings centered */ + } + hr {margin-left: auto; margin-right: auto; width: 50%;} + hr.full {width: 100%;} + hr.short {margin-left: auto; margin-right: auto; width: 20%;} + hr.tb {text-align: left; border-top: 1px dotted #000; color: #fff; background-color: #fff; width: 40%;} + body { margin-left: 10%; + margin-right: 10%; + text-align: justify; font-family: serif; + } + + table.allbnomar { border : 1px solid black; border-collapse: collapse; } + table.allb { border : 1px solid black; border-collapse: collapse; margin-left: 4em } + table.tpbtb { border-top : 1px solid black; border-bottom : 1px solid black; border-collapse: collapse; margin-left: 4em } + table.allbctr { border : 1px solid black; border-collapse: collapse; + margin-left: auto; margin-right: auto; } + table.nob { margin-left: 4em } + table.nobctr { margin-left: auto; margin-right: auto; border-collapse: collapse;} + + table.math { margin-left:10%;vertical-align: middle; text-align:center; } + table.math0 { vertical-align: middle; text-align:center; } + table.math15 { margin-left:15%;vertical-align: middle; text-align:center; } + table.maths { font-size:smaller; vertical-align: middle; text-align:center; } + + /*td { border : 1px solid black;}*/ + td.allb { border : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.spac { padding-left: 1em; padding-right: 1em; } + td.tpb { border-top : 1px solid black; padding-left: 1em; padding-right: 1em; } + td.tpbtb { border-top : 1px solid black; border-bottom : 1px solid black; padding-left: 1em; padding-right: 1em; } + td.tspacsingle { padding-left: 3em; padding-right: 3em; } + td.dspacsingle { padding-left: 2em; padding-right: 2em; } + td.dlsrsingle { padding-left: 2em; padding-right: 1em; } + td.spacsingle { padding-left: 1em; padding-right: 1em; } + td.hspcsingle { padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.qspcsingle { padding-left: 0.25em; padding-right: 0.25em; } + td.qlsrsingle { padding-left: 0.25em; padding-right: 1em; } + td.slqrsingle { padding-left: 1em; padding-right: 0.25em; } + td.nspac { padding-left: 0em; padding-right: 0em; } + td.muspac { padding-left: 0.2em; padding-right: 0.2em; } + td.nspcsingle { padding-left: 0em; padding-right: 0em;} + td.rightb { border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.vertb { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.vertbsing { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.leftbsing { border-left : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.rightbsing { border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.rightbbsing { border-right : 3px double black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.vertbotb { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; border-bottom : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.vertbotbsing { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; border-bottom : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.botbsing { border-bottom : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.rightbotbsing{ border-bottom : 1px solid black; border-right : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.leftbotbsing { border-bottom : 1px solid black; border-left : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.verttopb { border-left : 1px solid black; border-right : 1px solid black; border-top : 1px solid black; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; } + td.denom { border-top: 1px solid black; } + .single p {margin: 0;} + .tspacsingle p {margin: 0;} + .dlsrsingle p {margin: 0;} + .dspacsingle p {margin: 0;} + .spacsingle p {margin: 0;} + .hspcsingle p {margin: 0;} + .qspcsingle p {margin: 0;} + .qlsrsingle p {margin: 0;} + .slqrsingle p {margin: 0;} + .nspcsingle p {margin: 0;} + .vertbsing p {margin: 0;} + .vertbotbsing p {margin: 0;} + .leftbsing p {margin: 0;} + .rightbsing p {margin: 0;} + .rightbbsing p {margin: 0;} + .rightbotbsing p{margin: 0;} + .leftbotbsing p {margin: 0;} + .botbsing p {margin: 0;} + + .contents + {margin-left:30%; margin-right:10%; margin-bottom: 1em; text-align: left;} + .contents .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .contents p {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + + .poem + {margin-left:10%; margin-right:10%; margin-bottom: 1em; text-align: left;} + .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .poem p {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + p.hg3 {margin-left: -0.3em;} + p.hg1 {margin-left: -0.1em;} + p.i2hg3 {margin-left: 0.7em;} + p.i2 {margin-left: 1em;} + p.i4 {margin-left: 2em;} + p.i4hg3 {margin-left: 1.7em;} + p.i6 {margin-left: 3em;} + p.i8hg3 {margin-left: 3.7em;} + p.i8 {margin-left: 4em;} + p.z8 {margin-left: 4em; font-style: italic;} + p.i10 {margin-left: 5em;} + p.z10 {margin-left: 5em; font-style: italic;} + p.i12 {margin-left: 6em;} + p.i12hg3 {margin-left: 5.7em;} + p.i16 {margin-left: 8em;} + p.i16hg3 {margin-left: 7.7em;} + p.i20 {margin-left: 10em;} + p.i20hg3 {margin-left: 9.7em;} + p.i24 {margin-left: 12em;} + p.i24hg3 {margin-left: 11.7em;} + p.i30 {margin-left: 15em;} + p.i30hg3 {margin-left: 14.7em;} + p.i40 {margin-left: 20em;} + .unpoem {position: absolute; left: 10.0%;} + .b1n .unpoem {position: absolute; left: 12.5%;} + .note .unpoem {position: absolute; left: 12.5%;} + /*a:link {color:blue; text-decoration:underline}*/ + /*a:visited {color:blue; text-decoration:underline}*/ + a:link {color:blue;text-decoration: none;} + a:visited {color:blue;text-decoration: none;} + a:hover {color:red} + /*link {color:blue; text-decoration:underline}*/ + link {color:blue;text-decoration: none;} + + .noflo + {margin-bottom: 1em; text-align: left;} + .noflo .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .noflo p {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .noflo p.i2 {margin-left: 1em;} + .noflo p.i16 {margin-left: 8em;} + + .author {text-align: right; margin-top: -1em;} + .center {text-align: center; } + .cenhead {text-align: center; margin-top: 1em;} + .right {text-align: right; } + .t {vertical-align: top; } + .tr {vertical-align: top;} + .tc {vertical-align: top;} + .tr p {text-align: right;} + .tc p {text-align: center;} + .m {vertical-align: middle; } + .mr {vertical-align: middle;} + .mc {vertical-align: middle;} + .mr p {text-align: right;} + .mc p {text-align: center;} + .b {vertical-align: bottom; } + .vol {/*font-weight: bold;*/ font-size: small;} + .grk {font-style: normal; + font-family:"Palatino Linotype","New Athena Unicode",Gentium,"Lucida Grande", Galilee, "Arial Unicode MS", sans-serif;} + .heb {font-style: normal; font-family:"Times New Roman", serif;} + + sup {font-style: normal; font-size: small;} + sub {font-style: normal; font-size: small;} + pre {font-family: "Courier New", Courier, monospace; margin-left: 1em; } + .sc {font-variant: small-caps; } + .scac {font-size: small;} + .gsp {font-size:0.5em;} + .linenum {position: absolute; top: auto; left: 60%;} /* poetry number */ + + blockquote {margin-left: 3.2%; margin-right: 3.2%; } + blockquote.b1n {font-size: medium; } + blockquote.b1s {font-size: small; } + .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right; font-style: normal;} /* page numbers */ + .x1 {position: relative;} /* shifting accents */ + .x2 {position: absolute; left: -0.4em;} + .x3 {position: absolute; top: 1.75ex; left: -0.4em;} + .sidenote {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em; + font-size: smaller; float: right; clear: right; font-weight: bold; font-style: italic;} + .sidenotel {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-right: 1em; + font-size: smaller; float: left; clear: left;} + .sidenoter {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em; + font-size: smaller; float: right; clear: right;} + .note {margin-left: 2em; margin-right: 2em; + } /* footnote - removed font-size: small; */ + span.extra {border-bottom: thin dotted green;} + span.correction {border-bottom: thin dotted red;} + span.special {text-decoration: none;} + span.intlim {font-size:small; position:relative; top:-2ex; left:-0.4em;} + span.lower {position:relative; top:0.5ex;} + span.over {text-decoration: overline;} + span.under {text-decoration: underline;} + span.pbar {position:relative; top:0.7ex; left:0.4em;} + .nobo {border: thin;} + .red {color: red;} + .figure, .figcenter, .figright, .figleft + {padding: 1em; margin: 0; text-align: center; font-size: 0.8em;} + .figdrop {padding-top: 0.5em; padding-right: 0.5em; margin: 0; text-align: center; font-size: 0.8em;} + .figure img, .figcenter img, .figright img, .figleft img, .figdrop img + {border: none;} + .figure p, .figcenter p, .figright p, .figleft p, .figdrop p + {margin: 0; text-indent: 1em;} + .figure p.in, .figcenter p.in, .figright p.in, .figleft p.in , .figdrop p.in {margin: 0; text-indent: 8em;} + .figcenter p.poem {margin-left: 1em; text-align: left; text-indent: 0;} + .figcenter {margin: auto;} + .figright {float: right;} + .figleft, .figdrop {float: left;} + img.middle { border: none; vertical-align: middle } + /*img { border: 1px solid black;}*/ + + </style> + </head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Dissertatiunculae Quaedam +Critico-Theologicae, by John Henry Newman + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Dissertatiunculae Quaedam Critico-Theologicae + +Author: John Henry Newman + +Release Date: October 15, 2010 [EBook #34078] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM *** + + + + +Produced by Steven Giacomelli, Keith Edkins and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive/Canadian Libraries) + + + + + + +</pre> + + +<table border="0" cellpadding="10" style="background-color: #ccccff;"> +<tr> +<td style="width:25%; vertical-align:top"> +Transcriber's note: +</td> +<td> +A few typographical errors have been corrected. They +appear in the text <span class="correction" title="explanation will pop up">like this</span>, and the +explanation will appear when the mouse pointer is moved over the marked +passage. +</td> +</tr> +</table> + +<h2>DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM</h2> + +<h1>CRITICO-THEOLOGICAE</h1> + +<p class="cenhead">AUCTORE</p> + +<h3>JOANNE H. NEWMAN</h3> + +<p class="cenhead">ANGLO</p> + + <div class="figcenter" style="width:19%;"> + <a href="images/dqct001.png"><img style="width:100%" src="images/dqct001.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> + <p> </p> + + <p> </p> + + <p> </p> + + <p> </p> + + <div class="figcenter" style="width:22%;"> + <a href="images/dqct002.png"><img style="width:100%" src="images/dqct002.png" + alt="ROMAE." title="ROMAE." /></a> + </div> +<p class="cenhead">TYPIS S. CONGREGATIONIS DE PROPAGANDA FIDE</p> + +<p class="cenhead">———</p> + +<p class="cenhead">MDCCCXLVII.</p> + + <p><br style="clear:both" /></p> +<hr class="full" /> + +<h3>REVERENDO PATRI</h3> + +<h2>ANTONIO BRESCIANI</h2> + +<h3>E SOCIETATE IESV</h3> + +<h3>COLLEGII VRBANI RECTORI</h3> + +<h3>VIRO LECTISSIMO</h3> + +<h3>NOBIS HOSPITIBVS SVIS ET LINGVA PAENE BARBARIS</h3> + +<h3>ACCEPTISSIMO</h3> + +<h3>HOC SERENISSIMORVM DIERVM</h3> + +<h3>SVB EIVS TVTELA ACTORVM</h3> + +<h3>QVALECVNQVE MONVMENTVM</h3> + +<h3>COMMENDATVM DICATVMQUE</h3> + +<h3>VELIMVS</h3> + + <p><br style="clear:both" /></p> +<hr class="full" /> + +<h3>M<span class="gsp"> </span>O<span class="gsp"> </span>N<span class="gsp"> </span>I<span class="gsp"> </span>T<span class="gsp"> </span>U<span class="gsp"> </span>M</h3> + + <p><br style="clear:both" /></p> +<hr class="short" /> + + <p>Opuscula haec qualiacunque, ex nupera Oxoniensi Bibliotheca Patrum + maxima ex parte desumpta, Latine autem liberius reddita, criticis + prudentioribus commendo; id aegre ferens, quod, notulis quibusdam meis + domi relictis, minus prodeunt accurata, quam pro ratione studiorum meorum + a benevolis sperari potuisset.</p> + + <div class="poem"> + <div class="stanza"> + <p>In Fest. S. Anselm.</p> + <p class="i6">1847.</p> + </div> + </div> + + <p><br style="clear:both" /></p> +<hr class="full" /> + +<table class = "nobctr"> + +<tr><td class="qspcsingle"> <span class="sc">Dissert.</span> </td><td class="qspcsingle"> 1. De quarta Oratione S. Athanasii contra Arianos </td><td class="spacsingle" style="text-align:right"> pag. <a href="#page1">1</a></td></tr> + +<tr><td class="qspcsingle"> </td><td class="qspcsingle"> 2. De Ecthesi Ephesina contra Paulum Samosatenum </td><td class="spacsingle" style="text-align:right"> <a href="#page24">24</a></td></tr> + +<tr><td class="qspcsingle"> </td><td class="qspcsingle"> 3. De vocibus <span title="prin gennêthênai ouk ên" class="grk">πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν</span> Anathematismi Nicaeni </td><td class="spacsingle" style="text-align:right"> <a href="#page41">41</a></td></tr> + +<tr><td class="qspcsingle"> </td><td class="qspcsingle"> 4. De vocibus <span title="ex heteras hupostaseôs ê ousias" class="grk">ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας</span> Anathematismi Nicaeni </td><td class="spacsingle" style="text-align:right"> <a href="#page58">58</a></td></tr> + +</table> + + <p><br style="clear:both" /></p> +<hr class="full" /> + +<p><!-- Page 1 --><span class="pagenum"><a name="page1"></a>{1}</span></p> + + <div class="figcenter" style="width:66%;"> + <a href="images/dqct003.png"><img style="width:100%" src="images/dqct003.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> +<h2>DISSERTATIO I.</h2> + +<h3>DE QUARTA ORATIONE S. ATHANASII CONTRA ARIANOS.</h3> + + <div class="figcenter" style="width:23%;"> + <a href="images/dqct004.png"><img style="width:100%" src="images/dqct004.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> + <p>Quatuor illas, quas vulgo vocant, Athanasii Orationes contra Arianos + partes esse unius operis, recentioribus criticis persuasissimum est; post + ipsum, ut videtur, Photium, qui codice <span class="scac">CXL</span> ad + <span title="pentabiblon" class="grk" + >πεντάβιβλον</span> + Athanasii provocat. Profecto Montefalconius, ut in re minime dubia, omni + probatione praeter ipsam librorum structuram supersedendum judicat. + «Nihil opus est longiore disputatione, cum clarum sit ex hisce ipsis + quatuor Orationibus, nihil eas commune cum ullo alio opere habere; sed + ita inter se cohaerere, ut unum ipsae opus simul conficiant, quarum prima + sit principium, quarta autem omnium sit finis, quam sane ob causam sola + haec ultima solita terminatur conclusione.» Athan. <i>Opp.</i> t. <span + class="scac">I.</span> pp. 403, 4. Haec ille; qui tamen paullo submissius + loquitur, cum in <i>Praefat.</i> sua p. <span class="scac">XXXV</span>, + et in <i>Vit. Athan.</i> p. <span class="scac">LXXII</span>, concedit eas + non esse exaratas certo aliquo consilio prius inito, sed, decursu + controversiae, alteram ex altera, quo res majorem haberet lucem, fuisse + productas; id quod praecipue cernitur in secunda et tertia incipientibus, + ubi sanctus Doctor, more suo, disputationem jam forte longiorem, propter + haereticorum tamen pervicaciam, continuandam judicat.</p> + + <p>Nec minus liquida res est Tillemontio, scribenti: «Les quatre oraisons + sont toutes liées ensemble, et en un même corps, comme il paraît + principalement, parce-qu'il n'y a que la derniere qui finisse par la + glorification ordinaire.» <!-- Page 2 --><span class="pagenum"><a + name="page2"></a>{2}</span><i>Mem. Eccl.</i> t. 8. p. 701. Et alibi: «Il + est certain que ces quatre discours ... semblent ... ne faire qu'une + seule pièce, qu'on aura partagée tantôt en quatre, tantôt en cinq.» p. + 191.</p> + + <p>Tillemontii vestigia sequitur, tanquam pedissequus, Ceillerius, + <i>Aut. Eccl.</i> t. 5. pp. 217, 218. qui cum Montefalconio consentit + posteriores libros, vice quemque sua, anteriorum partes suscipere.</p> + + <p>Jam prius Petavio, Incarnationem V. D. tractanti, idem excidit + judicium; eo gravius, quod obiter doctissimo theologo elapsum est. Dum + enim Epistolam Athanasii <i>ad Ep. Aeg. et Lib.</i> contendit non esse + revera partem Orationum contra Arianos, (ut tum temporis ab Athanasii + Editoribus habebatur,) quia scilicet illa Epistola non spectat, nisi in + parte quadam, ad doctrinam Arianorum, haec monet: «Non est ejusdem cum + sequentibus argumenti, nam <i>in istis</i> adversus <i>Arianam</i> + haeresim disputat etc. ... prima autem, (i. e. <i>Epist. ad Ep. Aeg. et + Lib.</i>) nihil horum facit.» <i>de Incarn. v.</i> 15. §. 9.</p> + + <p>Auctoribus tamen tam gravibus atque inter se consentientibus hic + contra eundum est; cum plane comprobari possit, ut puto, et sine magno + conatu, quartam illam contra Arianos Orationem non esse contra istos + haereticos ab Athanasio scriptam, neque prorsus esse orationem, ne + disputationem quidem continuam, sed esse conglutinationem quandam + fragmentorum theologicorum, vel annotationum seriem, variae et + longitudinis et materiae, praecipue de haeresi Marcelli et Photini, + aliqua ex parte de Sabellianismo et Samosatenismo, vix aut ne vix quidem + contra Arianos. Quam sententiam his argumentis fultam velim.</p> + +<p class="cenhead">§. I. <span class="scac">DE STRUCTURA LIBRI.</span></p> + + <p>1. Jam hoc praemittendum est;—nusquam, ut credo, ab antiquis ad + Orationem hanc quartam provocari, tanquam ad partem operis Athanasii + «<i>contra Arianos</i>,» vel «<i>de Trinitate</i>;» cum secunda contra et + tertia laudantur a Theodoreto, <!-- Page 3 --><span class="pagenum"><a + name="page3"></a>{3}</span>Justiniano, Cyrillo Alexandrino, Facundo, + Concilio Lateranensi sub Martino I. habito, Agathone Pontifice, et aliis, + idque illo ipso numerandi ordine qui etiamnum servatur in editione + Maurina.<a name="NtA1" href="#Nt1"><sup>[1]</sup></a> Quamvis autem + Photii, de toto opere ut quinquepartito loquentis, interpretes esse + quodammodo videantur, et Concilium Oecumenicum Septimum, et Epistola + Agathonis in Sexto, cum tertiam Maurinam pro quarta habent, inde tamen + non concludi potest quartam Maurinam, de qua hic quaestio est, + comprehensam fuisse ut quintam partem <span title="pentabiblou" class="grk" + >πενταβίβλου</span> + Photii. Quoniam enim in uno codice haec Maurinorum quarta vocatur sexta + Oratio, alia quaedam ibi reperienda est quinta; quae quidem, + Montefalconio judice, est opusculum illud quod vulgo appellatur «<i>de + Incarnatione contra Arianos</i>,» quod re ipsa in aliquibus codd. quintae + nomen gerit. Sunt porro codices qui Epistolam <i>ad Ep. Aeg. et Lib.</i> + quae in codd. solebat esse prima, quartam nominant; alius autem est + Montefalconii, ex quo quarta illa Maurinorum plane excidit. Accedit quod + in codice quodam Bodleiano (Roe 29. an. 1410.) opusculum <i>de + Incarnatione contra Arianos</i> tres priores subsequitur orationes, + quartae vice. Aliis autem codd. quarta Maurinorum quinta est; aliis + Epistola <i>ad Ep. Aeg. et Lib.</i> est «tertia contra Arianos,» Epistola + <i>de Sent. Dion.</i> in duas partes divisa, pro prima et secunda, ut + videtur, habita. Quare, cum adeo varietur in codicibus, nulla + praescriptio est ex usu editionum, cur quarta haec oratio adsciscatur in + numerum earum, quae cum Arianis bellum gerunt.</p> + + <p>2. Deinde notandum est, librum hunc ipsa fronte sua prodere se non + esse orationem similem illarum quae ei praeierunt. Nam, cum secunda illa + et tertia prooemium utraque suum habeat, in quo mentio fit gravissimi + illius argumenti, quod ab illis est continuandum, nihil contra aut scopo + definitum aut ratione ordinatum in quarta incipiente reperitur. In + argumentum suum, quicquid sit illud, nullum enim <!-- Page 4 --><span + class="pagenum"><a name="page4"></a>{4}</span>profitetur, praeceps + ingreditur, propositionem prae se ferens categoricam quandam ex + Evangelista desumptam, «Ex Deo Deus est Verbum, nam Deus erat Verbum;» + plane omisso verborum illo apparatu et verecunda dicendi pompa, qua in + limatioribus suis operibus, res divinas tractaturus, utitur sanctissimus + Praesul.</p> + + <p>Nec aequabilius aut liquidius fluit postea orationis cursus, sed + turbatus semper, incertus, mutabilis. Nam saepius materies subito + profertur nova, ut in sectionibus 6, 9, et 25 editionis Maurinae; id quod + amanuensibus tam plane constitit, ut in quinque codd. interpolatum + testentur inter sectiones 12 et 13 opusculum <i>de Sabbatis et + Circumcisione</i>, Athanasio dubie a Maurinis (t. <span + class="scac">II.</span> p. 54.) inscriptum. Plane diversum est ab hoc + genere disserendi aequabile illud et bene continuatum sancti oratoris + eloquium, qui tam soleat priorem materiem suam producere et tanquam + abdere in proxime sequentem, et rem cum re tam callida junctura + colligare, ut editori difficillimum sit disputationis cursum ad certa + quaedam capita revocare.</p> + + <p>Accedit quod tres illae quae praecedunt Orationes commercium inter se + ultro citroque habent, et ad se mutuo respiciunt, et complent definita + quaedam docendi vestigia, quae terminantur prope exeunte tertia. Integra + quaedam disputatio, in Scripturis contra Arianos explicandis tota, + continuatur a §. 37. primae ad §. 59. tertiae; ante tertiam in locis + Propheticis et Apostolicis, per tertiam in Evangelicis versata. Incipit + autem, procedit, et terminatur scopo ecclesiastico, seu canone fidei, + proponendo, ut divinorum oraculorum justo interprete<a name="NtA2" + href="#Nt2"><sup>[2]</sup></a>. At in hac accurata rerum dispositione + nullam plane sedem sibi potest vindicare quartus ille liber seu Oratió + Maurinorum.</p> + + <p>Quid quod in verborum quoque usu sui similis est quartus liber, aut + saltem dissimilis trium Orationum. Nam <!-- Page 5 --><span + class="pagenum"><a name="page5"></a>{5}</span>in illo, coeteris licet + breviore, vocula celeberrima <span title="homoousion" class="grk" + >ὁμοούσιον</span> + ter reperitur, vid. §§. 10, 12. at eandem in tribus illis omnino non + occurrere dicendum est, cum solitarius iste locus, <i>Orat.</i> <span + class="scac">I</span>. 9. qui eam continet, symboli quandam fert speciem, + ut ex ipso loco intelligitur, neque in propriam Athanasii disputationem + cadit. Contra, verbum illud omittitur aliquando in Orationibus tribus, + ubi jure posset quaeri<a name="NtA3" href="#Nt3"><sup>[3]</sup></a>. + Deinde in <i>Orat.</i> <span class="scac">II</span>, 78, 79, 80. ut in + <i>Gent.</i> 40 et 46. <i>Incarn.</i> V. D. 20. <i>ad Serap.</i> <span + class="scac">IV</span>, 20. verbum <span title="autosophia" class="grk" + >αὐτοσοφία</span> + reperitur; at in quarta reprobatur idem, Petavio judice, (<i>de Trin.</i> + <span class="scac">VI</span>, 11.) ut Sabellianum. Tum hoc quoque e + minutioribus rebus ad rem nostram facit, quod tres illae, in Sanctissima + Trinitate praedicanda, illustratione uti solent ex luce et ejus + irradiatione desumpta; quarta vero, modo ignem non lucem, modo ignem et + lucem inducit. Depravato denique textu haec graviter laborat; illae non + laborant.</p> + + <p>3. Profecto, ut antea dictum est, etiam hoc in quaestionem venit, an + forte portiones saltem aliquae hujus libri fragmenta sint tantummodo + cujusdam operis, vel plurium operum; vel notulae rudiores subita manu + scriptis mandatae, prout menti occurrerent; vel capita controversiarum; + quae casus rerum temere in unum cumulum congesserit. Peregrinum omnino + opusculum, forte non Athanasii, illud <i>de Sabb. et Circumc.</i> + nonnunquam in medium hunc librum intrusum jam diximus; praeterea, (quod + praecipue ad rem nostram facit) idem opusculum re ipsa consociatur cum + fragmento quodam Epistolae <i>de Decr.</i> et Tractatu <i>In illud + omnia</i>, quasi totum quid, quamquam nihil cum illis habet commune, in + codd. omnibus, excepto uno, quos memorant Maurini. Alterum exemplum + cernitur in Sermone Majore <i>de Fide</i>, qui in Montefalconii <i>Nova + Collectione</i> editus est, qui autem vix aliud <!-- Page 6 --><span + class="pagenum"><a name="page6"></a>{6}</span>est quam series quaedam + portiuncularum ex variis Athanasii operibus in unum comparatarum. + Praeterea, quod attinet ad librum nostrum, in codd. quibusdam singulis + partibus singuli praeponuntur tituli; ut <span title="tous sabellizontas, k. t. l." class="grk" + >τοὺς + σαβελλίζοντας, + κ. τ. λ.</span> in sect. 9; in sect. autem 11, <span + title="pros tous legontas hoti, k. t. l." class="grk" + >πρὸς τοὺς + λέγοντας + ὅτι, κ. τ. λ.</span> Porro «illi» et + «ille» stant aliquando, nullo antecedente. Sed et infractum illud et + inordinatum in orationis filo, indicium aliud est multiplicis et disparis + materiae. Quid quod §. 25. in duas partes temere secat quod alioqui + continuum haberet cursum a 15 ad 36; §. 11. autem mentionem ultro objicit + alicujus rei quam in praecedentibus frustra quaesiveris. Tum §§. 6 et 7, + quae solae pertinent ad Arianos, jacent inter argumentorum locos Arianis + plane alienos, stylum autem sapiunt dilucidum illum et liberum Orationum + trium; qui quidem stylus aliqua ex parte in §§. 14, 17, 27, 28, et 34. + reperitur.</p> + + <p>Notatu etiam dignum est, a Montefalconio in Monito suo Epistolae + Encyclicae praefixo esse observatum, phrasim illam <span title="hoi peri Eusebion" class="grk" + >οἱ περὶ + Εὐσέβιον</span> non + adhibitam esse ab Athanasio post Eusebii mortem; «Neque enim sequaces + Eusebii jam defuncti usquam apud Athanasium <span title="hoi peri Eusebion" class="grk" + >οἱ περὶ + Εὐσέβιον</span> + vocantur, sed <span title="koinônoi tôn peri Eusebion" class="grk" + >κοινωνοὶ τῶν + περὶ + Εὐσέβιον</span> vel + <span title="klêronomoi tês asebeias tou Eusebiou" class="grk" + >κληρόνομοι + τῆς + ἀσεβείας + τοῦ + Εὐσεβίου</span>.» + t. <span class="scac">I</span>, p. 110. Jam hanc ipsam phrasin legimus in + sectione 8. hujus Orationis quartae; unde sequitur, cum Eusebius + discesserit e vivis an. 341, Oratio autem prima scripta fuerit circ. an. + 358, quartam hanc, qua Orationum seriem concludi creditur, scriptam esse + ante primam, qua series orditur; sin minus, saltem portionem eam quartae, + quae phrasin <span title="hoi peri Eusebion" class="grk" + >οἱ περὶ + Ευσέβιον</span> + continet, primae esse priorem, vel (quod idem valet) quartam ex pluribus + disputationibus esse conflatam.</p> + + <p>Plura adhuc sunt quae in hac re possint offerri; nam sectiones 1-5, 9, + 10, versantur in argumento plane suo, quod in reliquo libro nusquam + attingitur. De <span title="monarchiai" class="grk" + >μοναρχίᾳ</span> tractant; + verbo autem <span title="archê" class="grk" + >ἀρχὴ</span> utuntur pro <i>origine</i>, ut in + prioribus Orationibus moris est; cum idem usurpetur pro <i>initio</i>, + <!-- Page 7 --><span class="pagenum"><a + name="page7"></a>{7}</span>sectionibus hujus libri 8, 25, 26, 27. Porro + in disputatione §§. 30-36 singularis usus est epitheti <span + title="theios" class="grk" + >θεῖος</span> ad Christum adhibiti; + vox quoque <span title="noein" class="grk" + >νοεῖν</span> ejusdem loci propria est.</p> + + <p>Quod porro singulare est in hoc libro, ut stylo signum imprimat, + argumentum autem idem non leve quod de serie quadam annotationum + polemicarum nunc agimus, non de justo et simplici opere, frequentia illa + est vocabulorum hujusmodi, <span title="peusteon" class="grk" + >πευστέον</span> 2, e. + <span title="erôtêteon" class="grk" + >ἐρωτητέον</span> 3, f. 4, + a. <span title="lekteon" class="grk" + >λεκτέον</span> 4, init. 6, d. + 10, a. <span title="elenkteon" class="grk" + >ἐλεγκτέον</span> + 3, a. 4, e. <span title="eresthai dikaion, kalon" class="grk" + >ἔρεσθαι + δίκαιον, + καλόν</span> etc. 11, d. 14, a. 23. b. Cujus + generis sunt illa quoque, <span title="akolouthêsei ta en tois emprosthen atopa eirêmena" class="grk" + >ἀκολουθήσει + τὰ ἐν τοῖς + ἔμπροσθεν + ἄτοπα + εἰρημένα</span>, e. g. 2, e. 4, + e. 4 fin. 15 init. 26, b. 26 init. quibuscum conferamus elegantiorem + periodi cursum, <i>Orat.</i> <span class="scac">II</span>, 24, b. <span + title="kalon autous eresthai kai touto, hin' eti mallon ho elenchos, k. t. l." class="grk" + >καλόν + αὐτοὺς + ἔρεσθαι καὶ + τοῦτο, ἵν' ἔτι + μᾶλλον ὁ + ἔλεγχος, κ. τ. + λ.</span> ejusmodi sunt etiam <span title="to d' auto de kai peri dunameôs" class="grk" + >τὸ δ' αὐτὸ δὲ + καὶ περὶ + δυνάμεως</span>, §. 3; + quae omnia Aristotelem sapiunt, non Athanasium. Videsis etiam locos + Scripturae sacrae subito propositos ut materiem disputandi, ut in §§. 1, + 5, 9, et 31.</p> + + <p>Aristotelem etiam agit in hoc libro sanctissimus Doctor in effatis + suis theologicis proferendis; e. g. <span title="ei agonos kai anenergêtos ho Theos" class="grk" + >ἔι ἄγονος + καὶ + ἀνενέργητος + ὁ Θεός</span>, 4 fin. <span title="to ek tinos huparchon huios estin ekeinou" class="grk" + >τὸ ἔκ τινὸς + ὑπάρχον + υἱός ἐστιν + ἐκείνου</span>, 15, c. + <span title="houden hen pros ton patera, ei mê to ex autou" class="grk" + >οὑδὲν ἕν + πρὸς τὸν + πατέρα, εἰ μὴ + τὸ ἐξ αὐτοῦ</span>. + 17, d. <span title="ôn ouk estin eis tas kardias ho huios, toutôn oude patêr ho Theos" class="grk" + >ὤν οὔκ ἐστιν + εἰς τὰς + καρδίας ὁ + υἱὸς, τούτων + οὐδὲ πατὴρ ὁ + Θεός</span>, 22, b. <span title="ei mê huios, oude logos; ei mê logos, oude huios." class="grk" + >εἰ μὴ υἱὸς, + οὐδὲ + λόγος· εἰ + μὴ λόγος, + οὐδε + υἱός.</span> 24 fin.</p> + + <p>4. Ulterius nunc progrediendum est; liquet enim <span + class="correction" title="Original reads `Athasium'.">Athanasium</span> + hoc in libro non raro innuere se non doctrinam solum haereticorum + percellere, sed haereticos ipsos; tamen de nominibus tacet; quod contra + fit in Ariana sua controversia, ubi liberrime loquitur de Ario, de + Eusebio, de Asterio, et aliis ejusdem sectae. Hic contra, licet occurrant + certe <span title="hoi apo tou Samosateôs" class="grk">οἱ + ἀπὸ τοῦ + Σαμοσάτεως</span>, + et <span title="kata Sabellion" class="grk">κατὰ + Σαβέλλιον</span>, + adversarii plerumque anonymi, unus aut plures, in campum descendunt, vel + potius illabuntur; ut colligi potest ex <span title="phate" class="grk" + >φατὲ</span> 9 init. <span title="piptousi" class="grk" + >πίπτουσι</span> 11 init. + <span title="hupelabe" class="grk" + >ὑπέλαβε</span> 13 init. <span + title="auton toiauta legonta" class="grk" + >αὐτὸν + τοιαῦτα + λέγοντα</span> 14, a. <span + title="hoi touto legontes" class="grk">οἱ + τοῦτο + λέγοντες</span> 15 + init. <span title="kat' autous" class="grk">κατ' + αὐτοὺς</span> 21 init. <span + title="kat' ekeinous" class="grk">κατ' + ἐκείνους</span> 22, + c. Vid. etiam 8, c. 13, c. 20 init. 23, c. 24, a. 25, b. 28 init. Jam si + acer ille accusatorius stylus huic libro abest, in hac <!-- Page 8 + --><span class="pagenum"><a name="page8"></a>{8}</span>re saltem, si non + in alia, a praecedentibus tribus differt, in quibus illa oratoris vis et + fervor animi praecipue cernitur; at audacius quiddam nunc dicendum est, + scilicet necessitudinem fortasse aliquam fuisse Athanasio cum quibusdam + istarum factionum hominibus, quibus sagax et benevolus praesul, licet + congrediendum, tamen aliquatenus parcendum duxerit.</p> + + <p>Deinde observandum est haeresim, de qua per totum paene librum agitur, + licet Sabellianae proximam, non fuisse Sabellianam; nam comparatur cum + ea, e.g. <span title="Sabelliou to epitêdeuma" class="grk" + >Σαβελλιόυ + τὸ + ἐπιτήδευμα</span>, + 9, et <span title="hosa alla epi Sabelliou atopa apantai" class="grk" + >ὅσα ἄλλα + ἐπὶ + Σαβελλίου + ἄτοπα + ἀπαντᾷ</span>, 25. Quinimo, cum haeresis + haeresi opponitur in fine §. 3. de Arianis aperta mentio est, ut mos est + Athanasii, de Sabellianis autem non est mentio, sed de iis qui + «Sabellizant,» quibuscum scilicet res erat sancto Doctori. Praeterea + haeresim, quae agebatur, esse temporis illius, non praeteritorum + saeculorum, certum est tum ex loquendi modo, quo utitur Athanasius, tum + quia caeterae, quibuscum dimicat in scriptis suis, sunt sui aequales. + Namque etiam, cum Pauli Samosateni haeresim aggreditur, non priscam istam + saeculi anterioris in arenam immittit, sed immutatam et novam, qualem + ipse eam conspexerat in populo christiano. Neque hoc sane facile fidem + facit, in medio illo tot tantorumque errorum certamine, quod Athanasio + contigit, prudentissimum virum ad obsoleta quaedam, ut <span + title="gra'ikon kai scholastikon" class="grk" + >γραϊκὸν καὶ + σχολαστικὸν</span>, + confugisse<a name="NtA4" href="#Nt4"><sup>[4]</sup></a>.</p> + + <p>Quae omnia suspicionem movent, haeresim, quae materies est hujus + libri, illam esse Marcelli Ancyrani, qui cum Athanasio commilitaverat + contra Arianos, et sectatorum ejus; cum omnibus notum sit, simillimo illo + Apollinaris exemplo, Athanasium id ipsum facere in disputationibus suis, + haeresiarchae parcere nomini, haeresim severissime impetere. Quid quod + similiter a nominibus abstinet Eusebius in Arianis suis reprobandis + (<i>Eccles. Theol.</i> <span class="scac">I</span>, 9, 10.) silet porro + Vincentius Lirinensis, si revera in Commonitorio <!-- Page 9 --><span + class="pagenum"><a name="page9"></a>{9}</span>suo Augustinum petit. Idem + quoque in Platone fecit Aristoteles; sed in hac re testes supervacanei + sunt.</p> + + <p>Quod nobis rem perstringentibus nunc commendatum est, mox, collatis + inter se dogmatibus, hic Marcellinorum seu Photinianorum, illic eorum + quibuscum in hoc libro agitur, plenissimam habebit + confirmationem;—eo scilicet modo, quo Orationes tres haeresim + tractant Arianam, disputationem hanc quartam, divulsam licet et + incompositam, in Marcelli vel Photini, necnon Sabellii et Samosateni + erroribus refutandis versari. Quod cum dicimus, prudentes praeterimus + sectiones 6 et 7, ad Arianismum procul dubio spectantes, sed in summa + operis importunas.</p> + + <p>His nostris jam in formam redactis, perjucunda fuit nobis fortuita + lectio libelli, inscripti, «In Eusebii contra Marcellum libros Selectae + Observationes, auctore R. S. C. Lipsiae 1787.» Laudato Athanasii «quinto + libro,» ut illum vocat, «contra Arianos,» pergit auctor anonymus dicere, + «ibi, ut in libro <i>de Aet. subst. Fil. et Sp. S.</i> sententiam + Marcelli, suppresso tamen nomine, refellit. Quod an aliis sit observatum, + ignoro.» p. 28.</p> + +<p class="cenhead">§. II. <span class="scac">DE MATERIE LIBRI</span>.</p> + + <p>Quo melius huic rei satisfiat, triplex hic sumendum est argumentum: + primum enim necessitudo illa inter Athanasium et Marcellum in historia + istorum temporum, quae et qualis fuerit, definienda est; deinde + enucleanda doctrina Marcelli, Photini, et istiusmodi haereticorum; tum + illa Photiniana haeresis conferenda est cum ea quae in hoc libro ab + Athanasio oppugnatur.</p> + + <p> </p> + + <p>1. Cum Athanasius adhuc junior esset in Episcopatu suo, Marcellus + Ancyrae in Galatia Episcopus responsum illud edidit Ariano sophistae + Asterio, ex quo et originem suam et subjectam materiem coeperunt Eusebii + <i>contra Marcellum</i>, et <i>de Ecclesiastica Theologia</i> libri, + nobis hodie <!-- Page 10 --><span class="pagenum"><a + name="page10"></a>{10}</span>principales testes opinionum Marcelli. Neque + Eusebius solum, sed aliquot Concilia Arianorum condemnarunt hominem, qui, + Romam petens, ibi Athanasio occurrit circa an. 341; cum uterque praesul a + Pontifice Concilio habito de Arianorum criminationibus purgatus est.</p> + + <p>Purgatus est iterum uterque Concilio Sardicensi an. 347; ab eo tamen + ipso tempore, nisi, ut Montefalconio videtur, ab an. 336-8 (<i>Nov. + Coll.</i> p. <span class="scac">LII</span>) postulationes eae, quae + hactenus ab Arianorum factione urgebantur in Marcellum, inter catholicos + etiam circumferuntur. Cyrillus Hierosolymitanus in Catechesibus suis an. + 347. mentionem facit haereseos nuperae Galatarum, quae Christi + sempiternum regnum negaret; ubi Marcellum indicari a sancto oratore, et + regio et dogma quae nominantur, liquido demonstrant. Cyrillum excipit + Paulinus in Concilio Arelatensi; Paulinum Hilarius; sed Athanasius, + cautus homo et clemens, siquis alius, Marcello patrocinatur usque ad + circ. an. 360. Idem tamen, confessus tandem Marcellum non longe abesse ab + haeresi, a communione, ut traditum est ab Hilario et Sulpicio, hominem + suspendit. Narrat insuper Hilarius (<i>Fragm.</i> <span + class="scac">II</span>, 21) inductum esse Athanasium ut hoc faceret, non + propter opus Marcelli contra Asterium, sed ob ejus scripta quaedam + posteriora Concilio Sardicensi. Id autem fecit Athanasius, cum Photinus, + Episcopus Sirmiensis, qui haeresim fere illam Marcelli, magistri sui, + ante an. 345 ediderat, jam aliquot annos, Catholicis et Arianis + consentientibus, a sede sua depositus esset. Marcellus, per totum + decennium a sanctissimo praesule repudiatus, quocum tot tantaque ab + Arianis pertulisset, tandem ab eodem, morti jam proximo (an. 371.) + leniore judicio excipitur, ob rem hujusmodi: Basilio Caesariensi cum + Athanasio agenti, ut ne Galatis benignius usus, rei Catholicae noxam + inferret, occurrunt Galatae, missis ad Alexandriam, qui orarent causam + suam, quid autem revera senserint de Christo, sine ambagibus expedirent. + Eugenius, Diaconus Ecclesiae Ancyranae, confessionem catholicam in suorum + nomine ibi <!-- Page 11 --><span class="pagenum"><a + name="page11"></a>{11}</span>subscripsit, quam confirmavit manu sua + clerus Alexandrinus, necnon, ut videtur, Athanasius ipse, quamquam inter + nomina subscripta ille non apparet hodie. Confessio haec, cui + Montefalconius lucem dedit, scripta est in nomine «clericorum et + caeterorum qui Ancyrae in Galatia sunt, una cum patre nostro Marcello, + congregati.»</p> + + <p>Quo negotio ad finem perducto, et Ancyranus hic, et Alexandrinus ille + praesul morti protinus succubuerunt, bellatores ambo in summo Ecclesiae + discrimine, diversa fortuna; plusquam septuagenarius Athanasius, + Marcellus autem nonaginta saltem annorum cumulo + oppressus,—feliciter grandaevus, si reservabatur in hoc, ut errores + suos illo extremo halitu vere efflaret. Nihilominus, qui in re historica, + non biographia versantur, his, ut mos est in Ecclesia, Marcellus apparet, + non ut privatus quispiam, in sua ipsius persona et poenitentia sua, sed + in secta quam genuit et in maturitate postrema earum opinionum, quae in + ipso semina tantummodo fuerant et elementa pravitatis.</p> + + <p>Caeterum, utrum in hominem ipsum an tantummodo in sectatores ejus + Athanasius in quarta sua, quam vocant, Oratione invehatur, concludi non + potest in alterutram partem, ex illa, seriore utique, confessione ab + Eugenio subscripta. Neque Hilarius, Athanasium testatus Marcelli operi + contra Asterium pepercisse, nos moveat, ne illo opere utamur in Marcelli + placitis eruendis; nam neque in aliis rebus tam fidus in narrando + reperitur sanctissimus Praesul, (ut cum de Liberio loquitur,) ut ex iis + quae plane haeresim sapiunt, ipsius causa pios sensus extorqueamus. Ea + autem sunt hujusmodi.</p> + + <p> </p> + + <p>2. Eusebio teste, placuit Marcello, (1) unam tantummodo in Deitate + esse personam; a Sabellio tamen in hoc dissentienti, quod teneret (2) non + Patrem continuo esse Filium, Filium Patrem, (id quod <span + title="huiopatorian" class="grk" + >υἱοπατορίαν</span> + vocant) sed (3) Patrem et Filium esse nomina mera et nudos titulos; (4) + neque exprimere relationes aliquas essentiales in natura <!-- Page 12 + --><span class="pagenum"><a name="page12"></a>{12}</span>divina, sed ex + eo originem caepisse (5) quod Verbum Dei sempiternum, seu <span + title="logos endiathetos" class="grk" + >λόγος + ἐνδιάθετος</span>, + quod Divina quaedam est Ratio, sese manifestaverit in carne, in hypostasi + scilicet Jesu Christi, Filii Mariae, (6) hunc itaque unum Deum, seu <span + title="monada" class="grk" + >μονάδα</span>, quodammodo se aperire + solere vel dilatare (<span title="platunesthai" class="grk" + >πλατύνεσθαι</span>) + ut nos salvos faciat; (7 et 8) quam dilatationem esse actionem quandam, + seu <span title="energeian" class="grk" + >ἐνέργειαν</span>, + Verbi, qua fit <span title="logos prophorikos" class="grk" + >λόγος + προφορικὸς</span>, + seu Vox Dei, cum alioqui sit Ratio interior; (9) harum autem dilatationum + singulare esse specimen Incarnationem Verbi, scilicet dilatationem in + carne hominis Jesu, (10) quam susceperit ineunte dispensatione + Evangelica, quam exeunte relicturum sit (11). Sequi inde, Verbum non esse + Filium, (12) nec Dei Imaginem, Christum, Primogenitum, Regem, sed Jesum + esse haec omnia: quod si ea praedicantur de Verbo in Scripturis V. T. + propheticum illud est propter futuram suam in carne manifestationem, (13) + neque dispensatione absoluta tribui poterunt eadem Verbo, carnem tunc + relicturo, regno se abdicaturo, ad Deum redituro, Verbo mero ut antea + futuro.</p> + + <p>Haec ille: neque est cur fidem denegemus Eusebio, Ariano homini, vel + Arianorum certe fautori, qui, tum contrariarum partium studio tum propter + contrariam suam perfidiam, iniquius laturus esset judicium de opinionibus + Marcelli. Nam ipsissima verba Marcelli citat scriptor ille; ab aliorum + autem testimonio confirmatur. Praeterea si Athanasius in libro hoc quarto + haeresim quandam describit simillimam illius quae Marcello ab Eusebio + tribuitur, duplex hoc testimonium Eusebium corroborat, Athanasium + interpretatur. Photiniana porro doctrina, a Marcelli auditorio profecta, + in iis autem placitis sita quae ante illam ortam Eusebius assignavit + Marcello, argumentum est validum, eruditissimum hunc, licet lubricum, + theologum Marcelli animum et consilium recte divinasse.</p> + + <p>Nunc singula haereseos capita, quae supra percurrimus, testimoniis + allatis illustremus.</p> + + <p>(1) Unam tantummodo in Deitate esse personam: <!-- Page 13 --><span + class="pagenum"><a name="page13"></a>{13}</span>Scripturae adductis + verbis <span title="kurios ho Theos" class="grk" + >κύριος ὁ + Θεὸς</span> in Exod. <span + class="scac">III</span>, 5. quo Apostoli <span title="heis kurios, heis Theos" class="grk" + >ἑῖς κύριος, + ἑῖς Θεὸς</span> in + Ephes. <span class="scac">IV</span>, 5, 6. expediat, prosequitur + Marcellus: <span title="horas hopôs hen epideiknus hêmin enteutha prosôpon, to auto kurion kai Theon prosagoreuei" class="grk" + >ὁρᾶς ὅπως ἓν + ἐπιδεικνὺς + ἡμῖν + ἐντευθα + πρόσωπον, τὸ + αὐτὸ κύριον + καὶ Θεὸν + προσαγορεύει</span>; + Euseb. p. 132. a. Iterum: <span title="to gar egô, henos prosôpou deiktikon estin" class="grk" + >τὸ γὰρ ἐγὼ, + ἑνὸς + πρὸσώπου + δεικτικόν + ἐστιν</span>; p. 133. a. Tum pergit definire + <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> quasi sit idem + atque <span title="hê tês theotêtos monas" class="grk">ἡ + τῆς + θέοτητος + μονάς</span>. Vid. iterum <span title="henos prosôpou" class="grk" + >ἕνος + πρὸσώπου</span>, ibid. b. + Atque iterum: <span title="anankê gar ei duo diairoumena, hôs Asterios ephê, prosôpa eiê, ê to pneuma, k. t. l." class="grk" + >ἀνάγκη γὰρ + εἰ δύο + διαιρούμενα, + ὡς Ἀστέριος + ἔφη, πρόσωπα + εἴη, ἤ τὸ + πνεῦμα, κ. τ. λ.</span> p. + 168. c.</p> + + <p>(2) Id proprium esse Sabellio, non Marcello, quod <span + title="huiopatora" class="grk" + >υἱοπατόρα</span> + doceret; Patrem scilicet esse Filium, Filium autem Patrem. <span + title="Sabellios, eis auton plêmmelôn ton patera, hon huion legein etolma" class="grk" + >Σαβέλλιος, + εἰς αὐτὸν + πλημμελῶν τὸν + πατέρα, ὃν + υἱὸν λέγειν + ἐτόλμα</span>, Euseb. p. 76. a. Et + Eugenius quoque, in Apologia sua apud Athanasium, anathematizat Sabellium + et eos qui cum eo dicerent <span title="auton ton patera einai huion, kai hote men ginetai huios, mê einai tote auton patera, hote de ginetai patêr, mê einai tote huion" class="grk" + >αὐτὸν τὸν + πατέρα εἶναι + υἱὸν, καὶ + ὅτε μὲν + γίνεται + υἱὸς, μὴ + εἶναι τότε + αὐτὸν πατέρα, + ὅτε δὲ + γίνεται + πατὴρ, μὴ + εἶναι τότε + υἱὸν</span>. <i>Nov. Coll.</i> t. 2. p. 2. Et + Basilius: <span title="ho Sabellios eipôn, ton auton Theon, hena tôi hupokeimenôi onta, pros tas hekastote parapiptousas chreias metamorphoumenon, nun men hôs patera, nun de hôs huion, nun de hôs pneuma hagion dialegesthai." class="grk" + >ὁ + Σαβέλλιος + ειπὼν, τὸν + αὐτὸν Θεὸν, + ἓνα τῷ + ὑποκειμένῳ + ὄντα, πρὸς τὰς + ἑκάστοτε + παραπίπτουσας + χρείας + μεταμορφούμενον, + νῦν μὲν ὡς + πατέρα, νῦν δὲ + ὡς υἱὸν, νῦν + δὲ ὡς πνεῦμα + ἅγιον + διαλέγεσθαι.</span> + <i>Ep.</i> 210, 5 fin.</p> + + <p>(3) Patrem et Filium Marcello videri titulos quosdam, in tempore + adhibitos sempiterno Deo et Verbo ejus, tunc scilicet, cum <span + title="endiathetos" class="grk" + >ἐνδιάθετος</span> + ille <span title="logos" class="grk" + >λόγος</span>, in Deo inhaerens, + fieret <span title="prophorikos" class="grk" + >προφορικὸς</span> + in hypostasi Jesu Christi.</p> + + <p><span title="Markellos kainôteran exeure têi planêi mêchanên, Theon kai ton en autôi logon hena men einai horizomenos, duo d' autôi patros kai huiou charizomenos epêgorias" class="grk" + >Μάρκελλος + καινωτέραν + εξεῦρε τῇ + πλάνῃ μηχανὴν, + Θεὸν καὶ τὸν + ἐν αὐτῷ + λόγον ἕνα μὲν + εἶναι + ὁριζόμενος, + δύο δ' αὐτῷ + πατρὸς καὶ + υἱοῦ + χαριζόμενος + ἐπηγόρίας</span>. + Euseb. p. 76, a. vid. etiam p. 63, c. Itaque, quo melius exprimeret + figurata solum locutione Patrem esse Deum, illum appellavit «Patrem + Verbi,» <span title="en tôi [ton Christon] phaskein [ton Theon], mêde tou heautou logou kurion einai, alla kai toutou ton patera, aphaireisthai ton patera ta idia tou paidos deiknusin" class="grk" + >ἐν τῷ [τὸν + Χρίστὸν] + φάσκειν [τὸν + Θεὸν], μηδὲ + τοῦ ἑαυτοῦ + λόγου + κύριον + εἶναι, ἀλλὰ + καὶ τόυτου + τὸν πατέρα, + ἀφαιρεῖσθαι + τὸν πατέρα τὰ + ἴδια τοῦ + παιδὸς + δείκνυσιν</span>. + ibid. p. 38.</p> + + <p>Cui suffragatur haereticus ille qui reperitur in <i>contr. Sabell. + Gregal.</i> §. 5. quem R. S. C. p. 28. putat esse <!-- Page 14 --><span + class="pagenum"><a name="page14"></a>{14}</span>Marcellum. <span + title="Kagô, phêsin, homologô gennêsin. gennatai gar ho logos, hote kai laleitai kai ginôsketai" class="grk" + >Καγὼ, φησὶν, + ὁμολογῶ + γέννησιν. + γεννᾶται γὰρ + ὁ λόγος, ὅτε + καὶ + λαλεῖται + καὶ + γινώσκεται</span>.</p> + + <p>Alibi testatur Eusebius a Marcello proponi <span title="auton [Theon] einai tou en autôi logou patera" class="grk" + >αὐτὸν [Θεὸν] + εἶναι τοὺ ἐν + αὐτῷ λόγου + πατέρα</span>, ibid. p. 167. c. Quod + quidem, licet vel purum catholicismum sapit, Eusebii ipsius saepius + fortiter arianizantis doctrinae comparatum, tamen eo nomine in + observationem venit, quod Nestorius apud Mercatorem sic distinguit a + Sabello Photinum, «Sabellius <span title="huiopatora" class="grk" + >υἱοπάτορα</span> + dicit ipsum Filium, quem Patrem, et ipsum Patrem quem Filium, Photinus + vero <span title="logopatora" class="grk" + >λογοπάτορα</span> + [Verbum-patrem]» Mercat. t. 2. p. 87.</p> + + <p>(4) Verbum esse revera Verbum, <span title="alêthôs logos" class="grk" + >αληθῶς + λόγος</span>, neque nisi improprie + Filius: <span title="logon gar einai dous ton en tôi Theôi, en te kai tauton onta autôi touton horisamenos, patera toutou chrêmatizein auton ephê. ton te logon huion einai autôi, ouk alêthôs onta huion en ousias hupostasei, kuriôs de kai alêthôs onta logon. episêmainetai goun hoti mê katachrêstikôs logon, alla kuriôs kai alêthôs onta logon, kai mêden heteron ê logon. ei de mêden heteron, dêlon hoti oude huios ên kuriôs kai alêthôs, mechri de phônês kai onomatos katachrêstikôs ônomasmenos" class="grk" + >λόγον γὰρ + εἶναι δους + τὸν ἐν τῷ Θεῷ, + ἐν τε καὶ + ταῦτον ὄντα + αὐτῷ τοῦτον + ὁρισάμενος, + πατέρα + τούτου + χρηματίζειν + αὐτὸν ἔφη. τὸν + τε λόγον + υἱὸν εἶναι + αὐτῷ, οὐκ + ἀληθῶς ὄντα + υἱὸν ἐν + οὐσίας + ὑποστάσει, + κυρίως δὲ + καὶ ἀληθῶς + ὄντα λόγον. + επισημαίνεται + γοῦν ὅτι μὴ + καταχρηστικῶς + λόγον, ἀλλὰ + κυρίως καὶ + ἀληθῶς ὄντα + λόγον, καὶ + μηδὲν ἕτερον + ἤ λόγον. εἰ + δὲ μηδὲν + ἕτερον, + δῆλον ὅτι + οὐδὲ υἱὸς + ἦν κυρίως + καὶ ἀληθῶς, + μέχρι δὲ + φωνῆς καὶ + ὀνόματος + καταχρηστικῶς + ὠνομασμένος</span>. + Euseb. p. 61. a. b.</p> + + <p>(5) Verbum esse ab aeternitate in Deo, seu <span title="endiathetos" class="grk" + >ἐνδιάθετος</span>, + ut attributum quoddam:</p> + + <p><span title="Plên Theou" class="grk">Πλὴν + Θεοῦ</span>, disputat Marcellus, <span + title="ouden heteron ên. eichen oun tên oikeian doxan ho logos ôn en tôi patri" class="grk" + >οὐδὲν + ἕτερον ἦν. + εἶχεν οὖν + τὴν οἰκείαν + δόξαν ὁ + λόγος ὢν ἐν + τῷ πατρί</span>. Euseb. p. 39. c. Ubi + notandum est, phrasin illam <span title="en tôi Theôi" class="grk" + >ἐν τῷ Θεῷ</span>, teste + Montefalconio (<i>Coll. Nov.</i> tom. 2. p. <span + class="scac">LVII</span>.) in suspicionem venisse multis Patribus, utpote + suppositam pro Evangelica illa <span title="pros ton Theon" class="grk" + >πρὸς τὸν + Θεὸν</span> [Joan. <span class="scac">I</span>, + 1.] <span title="ouk eipôn" class="grk">οὐκ + εἰπὼν</span>, observat Eusebius, p. 121, b. + <span title="en tôi Theôi, hina mê katabalêi epi tên anthrôpinên homoiotêta, hôs en hupokeimenôi sumbebêkos" class="grk" + >ἐν τῷ Θεῷ, ἵνα + μὴ καταβάλῃ + ἐπὶ τὴν + ἀνθρωπίνην + ὁμοιότητα, + ὡς ἐν + ὑποκειμένῳ + συμβεβηκός</span>.</p> + + <p>Haud aliter Basilius, <span title="ouk eipen, en tôi Theôi en ho logos, alla pros ton Theon, k. t. l." class="grk" + >οὐκ εἶπεν, + ἐν τῷ Θεῷ ἔν ὁ + λόγος, + ἀλλὰ πρὸς + τὸν Θεὸν, κ. τ. + λ.</span> <i>Hom.</i> <span class="scac">XVI</span>, 4. p. + 137.</p> + + <p>(6) Unitatem in Trinitatem esse productam seu dilatatam, rursus autem + Trinitatem in Unitatem esse collapsuram.</p> + + <p>Dicit Marcellus, <span title="ei toinun ho logos phainoito ex autou tou patros exelthôn, ... to de pneuma to hagion para tou patros ekporeueti ... ou saphôs kai phanerôs entautha aporrhêtôi logôi hê monas phainetai platunomenê men eis triada, diaireisthai de mêdamôs hupomenousa" class="grk" + >εἰ τοίνυν ὁ + λόγος + φαίνοιτο ἐξ + αὐτοῦ τοῦ + πατρὸς + ἐξελθὼν, ... τὸ + δὲ πνεῦμα το + ἅγιον παρὰ + τοῦ πάτρος + ἐκπορεύετι + ... οὐ σαφῶς + καὶ φανερῶς + ἐνταῦθα + ἀποῤῥήτῳ + λόγῳ ἡ + μονὰς + φαίνεται + πλατυνομένη + μὲν εἰς + τριάδα, + διαιρεῖσθαι + δὲ μηδαμῶς + ὑπομένουσα</span>; + <!-- Page 15 --><span class="pagenum"><a + name="page15"></a>{15}</span>Euseb. p. 168. a. b. Etiam pp. 108, b. c. + 114, b.</p> + + <p>Apud Theodoretum quoque Marcellum tenuisse legimus: <span + title="Ektasin tina tês tou patros theotêtos ... meta de tên sumpasan oikonomian palin anaspasthênai kai sustalênai pros ton Theon, ex houper exetathê. to de panagion pneuma parektasin tês ektaseôs, kai tautên tois apostolois paraschethênai" class="grk" + >Ἔκτασιν τινα + τῆς τοῦ + πατρὸς + θεότητος ... + μετὰ δε τὴν + σύμπασαν + οἰκονομίαν + πάλιν + ἀνασπασθῆναι + καὶ + συσταλῆναι + πρὸς τὸν Θεὸν, + ἐξ οὗπερ + ἐξετάθη. τὸ + δὲ πανάγιον + πνεῦμα + παρέκτασιν + τῆς + ἐκτάσεως, + καὶ ταύτην + τοῖς + αποστόλοις + παρασχεθῆναι</span>. + <i>Haer.</i> <span class="scac">II</span>, 10. Nestorius quoque Photinum + citat dicentem: «Vides quia Deum Verbum aliquando Deum, aliquando Verbum + appellat, tanquam extensum atque collectum.» Mercat. t. 2. p. 87.</p> + + <p>(7) Dilatationem hanc sive <span title="platusmon" class="grk" + >πλατυσμὸν</span> + consistere in actione sive <span title="energeiai tou monados" class="grk" + >ἐνεργείᾳ + τοῦ + μονάδος</span>.</p> + + <p>Verbum docet Marcellus, <span title="energeiai monêi, dia tên sarka, kechôrêsthai tou patros" class="grk" + >ἐνεργείᾳ + μονῃ, διὰ τὴν + σάρκα, + κεχωρῆσθαι + τοῦ πατρὸς</span>. + Euseb. p. 51. a.</p> + + <p>Quapropter argumentatur Eusebius, <span title="ton monada, [ôs] phêsi Markellos, energeiai platunesthai, epi men sômatôn chôran echei, epi de tês asômatou ousias ouk eti. oude gar en tôi energein platunetai, oud' en tôi mê energein sustelletai" class="grk" + >τὸν μονάδα, + [ωσ] φησὶ + Μάρκελλος, + ἐνεργείᾳ + πλατύνεσθαι, + ἐπὶ μὲν + σωμάτων χώραν + ἔχει, ἐπὶ δὲ + τῆς + ἀσωμάτου + οὐσίας οὐκ + ἔτι. οὐδὲ + γὰρ ἐν τῷ + ἐνεργεῖν + πλατύνεται, + οὐδ' ἐν τῷ μὴ + ἐνεργεῖν + συστέλλεται</span>. + p. 108. b. c.</p> + + <p>Adeatur quoque ad sextum et septimum anathema Concilii Sirmiensis + primi, in quibus Marcellum et Photinum feriri ex quinto Macrostichi + facillime concluditur.</p> + + <p>(8) Tum primum Verbum fuisse in <span title="energeiai" class="grk" + >ἐνεργείᾳ</span>, cum + mundum crearet:</p> + + <p><span title="Oudenos ontos proteron" class="grk" + >Οὐδενὸς + ὄντος + πρότερον</span>, docet + Marcellus, <span title="ê Theou monou, pantôn de dia tou logou gignesthai mellontôn, proêlthen ho logos drastikêi energeiai" class="grk" + >ἢ Θεοῦ + μόνου, πάντων + δὲ διὰ τοῦ + λόγου + γίγνεσθαι + μελλόντων, + προῆλθεν ὁ + λόγος + δραστικῇ + ἐνεργείᾳ</span>. Euseb. + p. 41. d. Et continuo, <span title="pro tou ton kosmon einai en ho logos en tôi patri. hote de ho Theos pantokratôr panta ta en ouranois kai epi gês proutheto poiêsai, energeias ê tou kosmou genesis ede'ito drastikês, kai dia touto ... ho logos proelthôn egineto tou kosmon poiêtês." class="grk" + >πρὸ τοῦ τὸν + κόσμον + εἶναι ἔν ὁ + λόγος ἐν τῷ + πατρί. ὅτε δὲ + ὁ Θεὸς + παντοκράτωρ + πάντα τὰ ἐν + οὐράνοις + καὶ ἐπὶ γῆς + προύθετο + ποιῆσαι, + ἐνεργείας + ἠ τοῦ + κόσμου + γένεσις + ἐδεϊτο + δραστικῆς, + καὶ διὰ + τοῦτο ... ὁ + λόγος + προελθὼν + ἐγίνετο τοῦ + κόσμον + ποιητής.</span> <i>ibid.</i></p> + + <p>(9) Consistere Incarnationem Verbi in dilatatione [<span + title="platusmôi" class="grk" + >πλατυσμῷ</span>] Monados, + vel actione [<span title="energeiai" class="grk" + >ἐνεργείᾳ</span>] Verbi + in carne, seu homine Jesu Christo:</p> + + <p><span title="Ei men hê tou pneumatos exetasis" class="grk" + >Εἰ μὲν ἡ τοῦ + πνεύματος + ἐξέτασις</span>, inquit + Marcellus, <span title="gignoito monê, hen kai tauton eikotôs einai tôi Theôi phainoito. ei de hê kata sarka prosthêkê epi tou Sôtêros exetazoito, energeiai hê theotês monê platunesthai dokei" class="grk" + >γίγνοιτο + μόνη, ἕν καὶ + ταυτὸν + εἰκότως + εἶναι τῷ Θεῷ + φαίνοιτο. εἰ + δὲ ἡ κατὰ + σάρκα + προσθήκη ἐπὶ + τοῦ Σωτῆρος + ἐξετάζοιτο, + ἐνεργείᾳ ἡ + θεότης μόνη + πλατύνεσθαι + δοκεῖ</span>. <!-- Page 16 --><span + class="pagenum"><a name="page16"></a>{16}</span>Euseb. p. 36, a.</p> + + <p>Neque aliter apud Theodoretum: <span title="ektasin tina tês tou patros theotêtos ephêsen eis ton Christon elêluthenai" class="grk" + >ἔκτασιν τινὰ + τῆς τοῦ + πατρὸς + θεότητος + ἔφησεν εἰς + τὸν Χριστὸν + ἐληλυθέναι</span>. + <i>Haer.</i> <span class="scac">II</span>, 10.</p> + + <p>(10) Cum Verbum esset in actione, <span title="en energeiai" class="grk" + >ἐν + ἐνεργείᾳ</span>, seu + fieret <span title="prophorikos" class="grk" + >προφορικὸς</span>, + seu procederet, ut opus quoddam navaret, hoc absoluto rediturum esse in + illum in quo prius esset statum: <span title="Ton en tôi Theôi logon" class="grk" + >Τὸν ἐν τῷ Θεῷ + λόγον</span>, narrat Eusebius, <span + title="pote men endon einai en tôi Theôi ephaske, pote de pro'ienai tou Theou, kai allote palin anadrameisthai eis ton Theon, kai esesthai en autôi hôs kai proteron en" class="grk" + >ποτὲ μὲν + ἔνδον εἶναι + ἐν τῷ Θεῷ + ἔφασκε, ποτὲ + δὲ προϊεναι + τοῦ Θεοῦ, + καὶ ἄλλοτε + πάλιν + ἀναδραμεῖσθαι + εἰς τὸν Θεὸν, + καὶ + ἔσεσθαι ἐν + αὐτῷ ὡς καὶ + πρότερον ἔν</span>. p. + 112, c. Vel ut ipsis Marcelli verbis utar, <span title="heis Theos, kai ho toutou logos Theos proêlthe men tou patros, hina panta di' autou genêtai. meta de ton kairon tês kriseôs kai tên tôn hapantôn diorthôsin kai ton aphanismon tês antikeimenês hapasês energeias, tote autos hupotagêsetai tôi hupotaxanti autôi ta panta Theôi kai patri, hina houtos êi en Theôi ho logos, hôsper kai proteron en pro tou ton kosmon einai" class="grk" + >ἑῖς Θεὸς, + καὶ ὁ + τούτου + λόγος Θεὸς + προῆλθε μὲν + τοῦ πατρὸς, + ἵνα πάντα δι' + αὐτοῦ + γένηται. μετά + δὲ τὸν καιρὸν + τῆς κρίσεως + καὶ τὴν τῶν + ἁπάντων + διόρθωσιν + καὶ τὸν + ἀφανισμὸν + τῆς + ἀντικειμένης + ἁπάσης + ἐνεργείας, + τότε αὐτὸς + ὑποταγήσεται + τῷ + ὑποτάξαντι + αὐτῷ τὰ πάντα + Θεῷ καὶ + πατρὶ, ἵνα + ὅυτος ᾖ ἐν + Θεῷ ὁ + λόγος, + ὥσπερ καὶ + πρότερον ἔν + πρὸ τοῦ τὸν + κόσμον + εἶναι</span>. Euseb. p. 41. c. d.</p> + + <p>Quod corroborat Basilius quoque in epistola sua ad Athanasium missa, + cum Marcellum testificatur docuisse, <span title="logon eirêsthai ton monogenê, kata chreian kai epi kairou proselthonta, palin de eis ton hothen exêlthen epanastrepsanta, oute pro tês exodou einai, oute meta tên epanodon huphestanai" class="grk" + >λόγον + εἰρῆσθαι + τὸν μονογενῆ, + κατὰ χρείαν + καὶ ἐπὶ + καιροῦ + προσελθόντα, + πάλιν δὲ εῖς + τὸν ὅθεν + ἐξῆλθεν + ἐπαναστρέψαντα, + οὔτε πρὸ τῆς + ἐξόδου + εἶναι, οὔτε + μετὰ τὴν + ἐπάνοδον + ὑφεστᾶναι</span>. + <i>Ep.</i> 52.</p> + + <p>(11) Non Verbum sed Jesum esse Dei Filium. Quod quidem, involutum + licet in iis quae jam citata sunt, tamen, cum tam amplum impleat spatium + in quarta contra Arianos, Marcello autem et Photino a variis scriptoribus + attributum, hic in pleniore lumine debet collocari.</p> + + <p><span title="Hieros apostolos te kai mathêtês tou Kuriou Iôannês" class="grk" + >Ἱερὸς + ἀποστολός + τε καὶ + μαθητὴς τοῦ + Κυρίου + Ιωάννης</span>, dicit Marcellus apud + Eusebium, <span title="tês a'idiotêtos autou mnêmoneuôn, alêthês egigneto tou logou martus, En archêi êin ho logos, legôn, kai.... ouden gennêseôs entautha mnêmoneuôn tou logou" class="grk" + >τῆς + ἀϊδιοτητος + αὐτοῦ + μνημονεύων, + ἀληθὴς + ἐγίγνετο + τοῦ λόγου + μάρτυς, Ἔν + ἀρχῇ ᾖν ὁ + λόγος, + λέγων, καὶ.... + οὐδὲν + γεννήσεως + ἐνταῦθα + μνημονεύων + τοῦ λόγου</span>. + Euseb. p. 37. b. vid. etiam p. 27 <i>fin.</i> Atque iterum, <span + title="ouk huion Theou heauton onomazei, all' hina dia tês toiautês homologias" class="grk" + >οὐκ υἱὸν + Θεοῦ + ἑαυτὸν + ὀνομάζει, + ἀλλ' ἵνα διὰ + τῆς + τοιαύτης + ὁμολογίας</span> + [f. <span title="onomasias" class="grk" + >ὀνομασίας</span> R. + S. C.] <span title="thesei ton anthrôpon, dia tên pros auton koinônian, huion Theou genesthai paraskeuasêi" class="grk" + >θέσει τὸν + ἄνθρωπον, διὰ + τὴν πρὸς + αὐτὸν + κοινωνίαν, + υἱὸν Θεοῦ + γενέσθαι + παρασκευάσῃ</span>, + [i. e. <span title="Thesei huion theou" class="grk" + >Θέσει υἱὸν + θεοῦ</span>] <!-- Page 17 --><span + class="pagenum"><a name="page17"></a>{17}</span>p. 42. a. Iterum <span + title="houtos estin ho agapêtos, ho tôi logôi henôtheis anthrôpos" class="grk" + >ὁὐτος ἐστιν + ὁ ἀγαπητὸς, ὁ + τῷ λογῳ + ἑνωθεὶς + ἂνθρωπος</span>. p. 49, + a.</p> + + <p>Apud Epiphanium autem Photinus, <span title="ho logos en tôi patri, phêsin, en, all' ouk en huios." class="grk" + >ὁ λόγος ἐν + τῷ πατρί, φησιν, + ἔν, ἀλλ' οὐκ + ἔν υἱὸς.</span> <i>Haer.</i> p. + 830, b. vid. etiam p. 831.</p> + + <p>Eugenius porro, in expurgatione sua, <span title="ou gar allon ton huion kai allon ton logon phronoumen, hôs tines hêmas diebalon" class="grk" + >οὐ γὰρ + ἀλλον τὸν + υἱὸν καὶ + ἄλλον τὸν + λόγον + φρονοῦμεν, + ὥς τινες + ἡμᾶς + διέβαλον</span>. + Anathematizat autem insaniam Photini et sectatorum ejus, <span + title="hoti mê phronousi ton huion tou Theou auton einai ton logon, alla diairousin alogôs kai archên tôi huiôi didousin apo tês ek Marias kata sarka geneseôs" class="grk" + >ὅτι μὴ + φρονοῦσι τὸν + υἱὸν τοῦ + Θεοῦ αὐτὸν + εἶναι τὸν + λόγον, ἀλλὰ + διαιροῦσιν + ἀλόγως καὶ + ἀρχὴν τῷ υἱῷ + διδοῦσιν + ἀπὸ τῆς ἐκ + Μαρίας κατὰ + σάρκα + γενέσεως</span>. + <i>Coll. Nov.</i> t. 2. p. 3, d.</p> + + <p>Nestorius quoque: «Cogitur Photinus Verbum dicere, non autem Verbum + hoc Filium confitetur.» Mercat. t. 2. p. 87. Vid. etiam Garner Mercat. t. + 2. p. 314 init.</p> + + <p>Accedit quod Marcellus ipse, in apologia sua coram Julio Summo + Pontifice habita, praecipue insistit in eo fidei articulo confitendo, qui + in his locis periclitatur: e. c. <span title="monogenês huios logos" class="grk" + >μονογενὴς + υἱὸς + λόγος</span>, «cujus regni, ut + testatur Apostolus, non erit finis, Verbum»; de quo Lucas testatur, + «sicut tradiderunt nobis <span title="hoi aparchês apoptai kai hupêretai genomenoi tou logou;» ton huion, toutesti ton logon tou pantokratoros Theou. he dunamis patros ho huios." class="grk" + >οἱ ἀπαρχῆς + ἀπόπται καὶ + ὑπηρέται + γενόμενοι + τοῦ λόγου·» + τὸν υἱὸν, + τουτέστι τὸν + λόγον τοῦ + παντοκρατόρος + Θεοῦ. ἑ + δύναμις + πατρὸς ὁ + υἱὸς.</span>» Epiph. <i>Haer.</i> pp. 835, + 6.</p> + + <p>(12) Non Verbum, sed Jesum, esse Christum, Primogenitum, Dei Imaginem, + Regem.</p> + + <p><span title="Eitis ton huion" class="grk" + >Εἴτις τὸν + υἱὸν</span>, dicit Eusebius, <span title="hôi panta paredôken ho patêr, logon horizoito monon, homoion tôi en anthrôpois, eita sarka phesin aneilêphenai, kai tote huion Theou gegonenai, kai Iêsoun Christon chrêmatisai, basilea te anagoreuesthai, eikona te tou Theou tou aoratou, kai prôtotokon pasês ktiseôs, mê onta proteron, tote apodedeichthai, tis an leipoito toutôi dussebeias huperbolê" class="grk" + >ᾧ πάντα + παρέδωκεν ὁ + πατὴρ, λόγον + ὁρίζοιτο + μόνον, ὅμοιον + τῷ ἐν + ανθρώποις, + εἶτα σάρκα + φεσὶν + ἀνειληφέναι, + καὶ τότε + υἱὸν Θεοῦ + γεγονέναι, + καὶ Ἰησοῦν + Χριστὸν + χρηματίσαι, + βασιλέα τε + ἀναγορεύεσθαι, + εἰκόνα τε + τοῦ Θεοῦ + τοῦ + ἀοράτου, + καὶ + πρωτότοκον + πάσης + κτίσεως, μὴ + ὄντα + πρότερον, + τότε + ἀποδεδεῖχθαι, + τίς ἂν + λείποιτο + τουτῷ + δυσσεβείας + ὑπερβολή</span>; p. 6, + b. d. Locus hic, quem, omissis quibusdam, coarctavimus, omnia illa quae + Marcello assignantur enumerat. Vid. quoque etiam pp. 49, 50. vel, ut + ipsis Marcelli verbis utamur de Primogenito, <span title="ou toinun houtos ho hagiôtatos logos, pro tês enanthrôpêseôs prôtotokos hapasês ktiseôs onomasto, pôs gar dunaton ton aei onta prôtotokon einai tinos; alla ton prôton kainon anthrôpon, eis hon ta panta anakephalaiôsasthai eboulêthê ho Theos, touton hai theiai graphai prôtotokon onomazousi" class="grk" + >οὐ τοίνυν + οὗτος ὁ + ἁγιώτατος + λόγος, πρὸ + τῆς + ἐνανθρωπήσεως + πρωτότοκος + ἁπάσης + κτίσεως + ὀνόμαστο, + πῶς γὰρ + δύνατον τὸν + ἀεὶ ὄντα + πρωτότοκον + εἶναι + τινος· ἀλλὰ + τὸν πρῶτον + καινὸν + ἂνθρωπον, + εἰς ὅν τὰ + πάντα + ἀνακεφαλαιώσασθαι + ἐβουλήθη ὁ + Θεὸς, + τοῦτον αἱ + θεῖαι + γραφαὶ + πρωτότοκον + ὀνομάζουσι</span>. + <!-- Page 18 --><span class="pagenum"><a + name="page18"></a>{18}</span>Euseb. p. 44, b. c. De Imagine autem, <span + title="pôs oun eikona tou aoraton Theou ton tou Theou logon Asterios einai gegraphe? hai gar eikones toutôn, hôn eisin eikones, kai apontôn, deiktikai eisin. pôs eikôn tou aoratou Theou ho logos, kai autos aoratos ôn? ... dêlon, hopênika tên kat' eikona tou Theou genomenên aneilêphe sarka, eikôn alêthôs, tou aoratou theou gegone" class="grk" + >πῶς οὖν + εἰκόνα τοῦ + ἀοράτον + Θεοῦ τὸν + τοῦ Θεοῦ + λόγον + Ἀστέριος + εἶναι + γέγραφε; αἱ + γὰρ + εἰκόνες + τούτων, ὧν + εἰσὶν + εἰκόνες, + καὶ ἀπόντων, + δεικτικαί + εἰσιν. πῶς + εἰκὼν τοῦ + ἀοράτου + Θεοῦ ὁ + λόγος, καὶ + αὐτὸς + ἀόρατος ὤν; + ... δήλον, + ὁπηνίκα τὴν + κατ' εἰκόνα + τοῦ Θεοῦ + γενομένην + ἀνείληφε + σάρκα, εἰκὼν + ἀληθῶς, τοῦ + ἀοράτου + θεοῦ + γέγονε</span> p. 47, a-d Vid. etiam + p. 142, b.</p> + + <p>Idem fert testimonium Epiphanius de Photino: <span title="phaskei houtos ap' archês ton Christon mê einai, apo de Marias" class="grk" + >φάσκει + οὗτος ἀπ' + ἀρχῆς τὸν + Χριστὸν μὴ + εἶναι, ἀπὸ δὲ + Μαρίας</span> p. 829.</p> + + <p>(13) Verbum, in fine saeculi, ad Deum rediens, carnem seu humanitatem + esse relicturum, regno valedicturum.</p> + + <p>Quo in loco, hujus haereseos summa fere et capite, ut in suo symbolo + indicarunt Patres Constantinopolitani, multus est Marcellus. Cum «caro + non prodest quidquam,» quomodo potest habere sempiternam cum Verbo + societatem? pp. 42, 3. Quid quod Dominus jam dixerat, «Si videritis + Filium hominis ascendentem ubi erat prius?» id quod videtur innuere Verbi + separationem illam a carne sua p. 51, c. A Propheta porro diserte dictum + est: «Sede a dextris meis <i>donec</i> ponam etc.» et a Paulo: «Oportet + illum regnare <i>donec</i> ponat etc.» p. 51, d. et a Petro: «Quem + oportet coelum suscipere <i>usque ad</i> tempora restitutionis omnium + etc.» p. 52, a. Porro in id universa oeconomia dirigitur, non ut a Verbo, + sed ut ab homine, hostis hominis possit subjici, coelum aperiri. p. 49, + c. d. <span title="oude gar autos kath' heauton ho logos archên basileias eilêphen, all' ho apatêtheis hupo tou diabolou anthrôpos, dia tês tou logou dunameôs, basileus gegonen, hina basileus genomenos ton proteron apatêsanta nikêsêi diabolon" class="grk" + >οὐδὲ γὰρ + αὐτὸς καθ' + ἑαυτὸν ὁ + λόγος ἀρχὴν + βασιλείας + εἴληφεν, + ἀλλ' ὁ + ἀπατηθεὶς + ὑπὸ τοῦ + διαβόλου + ἄνθρωπος, + διὰ τῆς τοῦ + λόγου + δυνάμεως, + βασιλεὺς + γέγονεν, ἵνα + βασιλεὺς + γενόμενος + τὸν πρότερον + ἀπατὴσαντα + νικήσῃ + διάβολον</span>. Euseb, + p. 52, a. Praeterea, si initium habuerit regnum illud 400 ante annos, non + mirum est si habeat finem p. 50, d. <span title="hôsper archên houtô kai telos hexein" class="grk" + >ὥσπερ ἀρχὴν + ὅυτω καὶ + τέλος + ἕξειν</span>. p. 52, c. Quod si rogaverit + quispiam; Quid tum fiet de carne illa immortali, quondam propria Verbi? + respondit Marcellus, <span title="dogmatizein peri hôn mê akribôs [ek] tôn theiôn memathêkamen graphôn, ouk asphales" class="grk" + >δογματίζειν + περὶ ὧν μὴ + ἀκριβῶς [ἐκ] + τῶν θείων + μεμαθήκαμεν + γραφῶν, οὐκ + ἀσφαλές</span>. Euseb. p. 53, + a. <span title="mê mou punthanou peri hôn saphôs para tês theias graphês mê memathêka. dia touto toinun oude peri tês theias ekeinês, tês tôi theiôi logôi koinônêsasês sarkos, saphôs eipein dunêsomai" class="grk" + >μή μου + πυνθάνου + περὶ ὧν + σαφῶς παρὰ + τῆς θείας + γραφῆς μὴ + μεμαθηκα. διὰ + τοῦτο + τοίνυν οὐδὲ + περὶ τῆς + θείας + ἐκείνης, τῆς + τῷ θειῳ + λόγῳ + κοινωνησάσης + σαρκὸς, + σαφῶς + εἰπεῖν + δυνήσομαι</span>. + <!-- Page 19 --><span class="pagenum"><a + name="page19"></a>{19}</span>ibid. b. c.</p> + + <p> </p> + + <p>3. Jam vero, cum haec fuerit doctrina Marcelli, Photini, et factionis + istorum hominum, vix quicquam occurrit in singulis ejus articulis, sic ex + ordine collocatis, quod non sit tum expressum tum confutatum in quarta + illa, quam vocant, Oratione Athanasii. Cujus rei vis eo major esse debet, + quod in historia temporum illorum Athanasius tam alienus est ab Eusebio, + tam familiariter agit cum Eugenio et Basilio. Cum enim dissimilium + ingeniorum, diversarum partium viri, ut Athanasius et Eusebius, ejusdem + erroris sunt testes, ut reipsa hic aut illic existentis, errorem illum + verisimile est et revera existere, et existere in illo loco, cui Eusebius + eum assignat, Athanasius saltem non abjudicat. Deinde Basilius, + Athanasius, Eugenius, unam rem agunt in historia hujus quaestionis; + accusator Basilius, Marcellus et Eugenius rei, Athanasius judex, crimen + haeresis cujusdam societas; quare cum Athanasium eundem de eadem haeresi + jam antea scripsisse constet, facilis est conjectura, sanctum Doctorem, + cum scriberet, versari in illis ipsis hominibus impetendis, quos postea + notat Basilius, horret Eugenius. Verum ad ipsam locorum collationem + veniamus, expositis hinc sectae istius placitis, illinc opinionibus ab + Athanasio damnatis.</p> + + <p>(1) E sectionibus triginta sex libri quarti, saltem una et viginta id + agunt ut refellant eos qui dicerent Verbum non esse Filium: esto septem + ex iis respexerint Paulianistas, nihilominus reliquis quatuordecim + aliquis inveniendus est scopus, cui plene et unice responsurus est + comitatus Marcelli.</p> + + <p>(2) Increpat Athanasius commentum dicentium, Verbum Dei, similem verbi + humani, non habere substantiam; <span title="ou dialelumenos, ê haplôs phônê sêmantikê, alla ousiôdês logos. eigar mê, estai ho Theos lalôn eis aera ... epeidê de ouk estin anthrôpos, ouk an eiê oude ho logos autou, kata tên tôn anthrôpôn astheneian" class="grk" + >οὐ + διαλελυμένος, + ἢ ἁπλῶς φωνὴ + σημαντικὴ, + ἀλλὰ + οὐσιώδης + λόγος. + εἰγὰρ μὴ, + ἔσται ὁ + Θεὸς λαλῶν + εἰς ἀέρα ... + ἐπειδὴ δὲ + οὔκ ἐστιν + ἄνθρωπος, + οὐκ ἂν εἴη + οὐδὲ ὁ + λόγος + αὐτοῦ, κατὰ + τὴν τῶν + ἀνθρώπων + ἀσθένειαν</span>. §. + 1. Vid. quoque <i>Contr. Sabell. Greg.</i> §. 5. e. <!-- Page 20 --><span + class="pagenum"><a name="page20"></a>{20}</span>Hoc vero idem illud est, + conceptis verbis, cujus Eusebius insimulat Marcellum, e. g. <span + title="epi de tou logou, sêmantikon auton didôsi, kai homoion tôi anthrôpinôi" class="grk" + >ἐπὶ δὲ τοῦ + λογου, + σημαντικὸν + αὐτὸν + δίδωσι, καὶ + ὅμοιον τῷ + ἀνθρωπίνῳ</span>. p. 118. + Vid. quoque p. 128.</p> + + <p>(3) Reprobat Athanasius illud in haereticis suis, quod dicerent in + Natura Divina prius fuisse silentium, tum actionem quandam; <span + title="ton Theon, siôpônta men anenergêton, lalounta de ischuein auton boulontai" class="grk" + >τὸν Θεὸν, + σιωπῶντα μὲν + ἀνενέργητον, + λαλοῦντα δὲ + ἰσχύειν + αὐτὸν + βούλονται</span>. §. + 11. vid. etiam §. 12. At Eusebius Marcellum postulat de eodem; <span + title="ho logos endon menôn en hêsuchazonti tôi patri, energôn de en tôi tên ktisin dêmourgein, homoiôs tôi hêmeterôi, en siôpôsi men hêsuchazonti, en de phthengomenois energounti" class="grk" + >ὁ λόγος + ἔνδον μένων ἐν + ἡσυχάζοντι + τῷ πατρὶ, + ἐνεργῶν δὲ + ἐν τῷ τὴν + κτίσιν + δημουργεῖν, + ὁμοίως τῷ + ἡμετέρῳ, ἐν + σιωπῶσι μὲν + ἡσυχάζοντι, + ἐν δε + φθεγγομένοις + ἐνεργοῦντι</span>. + p. 4, d. Alibi innuit Eusebius posse fieri, ut artifices etiam humani et + in silentio sint et in actione simul, interna quadam mentis operatione, + p. 167, b; idem innuit Athanasius §. 11, d.</p> + + <p>(4) Non pauca superius dicta sunt de <span title="platusmôi" class="grk" + >πλατυσμῷ</span> illo <span + title="monados" class="grk" + >μονάδος</span> in carne, idque + <span title="energeiai" class="grk" + >ἐνεργείᾳ</span> + quadam; jam in hac materie tota est una pars libri seu Orationis quartae, + viz. §§. 13, 14, 25. <span title="phêsi gar" class="grk" + >φησι γὰρ</span>, dicit <span + class="correction" title="Original reads `Athananius'." + >Athanasius</span>, <span title="ho patêr platunetai eis huion kai pneuma" class="grk" + >ὁ πατὴρ + πλατύνεται + εἰς υἱὸν + καὶ πνεῦμα</span> §. 25. + <span title="tis hê energeia tou toioutou platusmou? phanêsetai ho patêr kai gegonôs sarx, eige autos monas ôn en tôi anthrôpôi eplatunthê" class="grk" + >τίς ἡ + ἐνέργεια + τοῦ + τοιούτου + πλατυσμοῦ; + φανήσεται ὁ + πατὴρ καὶ + γεγονὼς + σάρξ, εἴγε + αὐτός μονὰς + ὢν ἐν τῷ + ἀνθρώπῳ + ἐπλατύνθη</span> §. + 14.</p> + + <p>(5) Dogma illud Verbi a Deo procedentis, ad Deum redeuntis, Marcello + tribuunt et Eusebius et Basilius; Athanasius autem illi quam impugnat + factioni, ipsis adhibitis vocibus <span title="proelthôn" class="grk" + >προελθὼν</span> et <span + title="palindromôn" class="grk" + >παλινδρομῶν</span>, + <span title="proodos" class="grk" + >πρόοδος</span> et <span + title="anadromê" class="grk" + >ἀναδρομὴ</span>, <span + title="proeballeto" class="grk" + >προεβάλλετο</span> + et <span title="anakaleitai" class="grk" + >ἀνακαλεῖται</span>, + <span title="gennêsis" class="grk" + >γέννησις</span> et <span + title="paula tês gennêseôs" class="grk" + >παῦλα τῆς + γεννήσεως</span>. + §. 12. §. 4, e.</p> + + <p>(6) Marcellum de Verbo disserentem jam vidimus insistere in phrasi + <span title="en tôi Theôi" class="grk">ἐν τῷ + Θεῷ</span>: idem fecerunt haeretici illi, de quibus + loquitur Athanasius, vid. §. 12. passim §. 2. init. etc. §. 4, e.</p> + + <p>(7) Eosdem incusat Athanasius, nisi vellent esse meri Sabelliani, quod + necessario tenerent attributa Dei esse res quasdam per se subsistentes in + divina natura, quae proinde <span title="sunthetos" class="grk" + >σύνθετος</span> est: at + hoc ipsum deducit Eusebius ex doctrina Marcelli. Athanasius: <span + title="kata touto hê theia monas sunthetos phanêsetai, temnomenê eis ousian kai sumbebêkos." class="grk" + >κατὰ τούτο + ἡ θεία + μονὰς + σύνθετος + φανήσεται, + τεμνομένη + εἰς οὐσίαν + καὶ + συμβεβηκὸς.</span> + <!-- Page 21 --><span class="pagenum"><a name="page21"></a>{21}</span>§. + 2. Eusebius: <span title="suntheton hosper eisêgen ton Theon, ousian auton hupotithemenos dicha logou, sumbebêkos de têi ousiai ton logon" class="grk" + >σύνθετον + ὅσπερ + εἰσῆγεν τὸν + Θεὸν, οὐσίαν + αὐτὸν + ὑποτιθέμενος + δίχα λόγου, + συμβεβηκὸς + δὲ τῇ οὐσίᾳ + τὸν λόγον</span>. p. 121. + vid. p. 149, d. Iterum Athanasius <span title="ei touto, patêr men hote sophos, huios de hote sophia. alla mê hôs poiotês tis tauta en tôi Theôi" class="grk" + >εἰ τοῦτο, + πὰτηρ μὲν ὅτε + σοφὸς, υἱὸς + δὲ ὅτε + σοφία. ἀλλὰ + μὴ ὡς + ποιότης τις + ταῦτα ἐν τῷ + Θεῷ</span> §. 2. Iterum Eusebius: <span title="ei d' hen kai tauton en ho Theos kai hê en tais paroimiais sophia, hexis ousa sophê en autôi nooumenê, katho sophos ho Theos, ti ekôluen, k. t. l." class="grk" + >εἰ δ' ἓν καὶ + ταυτὸν ἔν ὁ + Θεὸς καὶ ἡ + ἐν ταῖς + παροιμίαις + σοφία, ἕξις + οὖσα σοφὴ + ἐν αὐτῷ + νοουμένη, + καθὸ σοφὸς + ὁ Θεὸς, τὶ + ἐκωλύεν, κ. τ. + λ.</span> p. 150, b.</p> + + <p>(8) Teste Eusebio, Marcellus, dogma suum insinuans, professus est sibi + praecipue cordi esse monarchiae dogma p. 109, b. quod quidem dogma + Athanasius contra, disputationis suae statim principio, confirmat + illaesum prorsus esse et securum in doctrina catholicorum.</p> + + <p>(9) Celebre est Marcelli dogma illud de regno Christi ad tempus + duraturo, ab initiis quibusdam orto, finem tandem habituro: haereticorum + autem, quos urget Athanasius, haud absimile est illud §. 8., quod Filio + et existendi et regnandi initium videntur assignasse.</p> + + <p>(10) Verbum esse Filium etc. in Veteri Testamento negat Marcellus apud + Eusebium p. 131, b. pp. 83-101. pp. 134-140; negant haeretici apud + Athanasium, §§. 23-29.</p> + + <p>(11) Cum loca illa Veteris Testamenti objicerentur Marcello, + profitebatur eas anticipationes esse Novi; <span title="ei de tis, kai pro tês neas diathêkês, tou Christou, huiou onoma tôi logôi monôi deiknunai dunasthai epangelloito, heurêsei touto prophêtikôs eirêmenon" class="grk" + >εἰ δὲ τις, + καὶ πρὸ τῆς + νέας + διαθήκης, + τοῦ Χριστοῦ, + υἱοῦ ὄνομα + τῷ λόγῳ μόνῳ + δεικνύναι + δύνασθαι + ἐπαγγέλλοιτο, + εὑρήσει + τοῦτο + προφητικῶς + εἰρημένον</span>. Euseb. + p. 82, a. Quare apud Apostolum ad Rom. <span class="scac">I</span>, 4. + pro <span title="horistheis" class="grk" + >ὁρισθεὶς</span> + legebat <span title="prooristheis" class="grk" + >προορισθείς</span>. + Euseb. contr. Marc. <span class="scac">I</span>, 2. Vid. Anathem. + 5<sup>um</sup> Concil. Sirm.; vid. porro <i>Select. Observ.</i> R.S.C. p. + 10. Quod idem de Photino quoque narrat Epiphanius, autumasse scilicet eum + Vetus Testamentum scriptum esse <span title="prokatangeltikôs, prochrêstikôs" class="grk" + >προκαταγγελτικῶς, + προχρηστικῶς</span>, + <i>Haer.</i> p. 830. At Athanasius quoque de haereticis suis disputans, + <span title="alla nai, phasi, keitai men, prophêtikôs de estô" class="grk" + >ἀλλὰ ναί, + φασι, κεῖται + μὲν, + προφητικῶς + δὲ ἔστω</span>. §. 24.</p> + + <p>(12) Cum contra Marcellum urgeretur Psalmus 109, voluit «Luciferum» + illum esse stellam, quae Magorum dux fuit. Euseb. p. 48, b. Vid. Epiphan. + <i>Haer.</i> p. 833, a. <!-- Page 22 --><span class="pagenum"><a + name="page22"></a>{22}</span>Athanasius quoque pro parte sua, per duas + sectiones totus est in eodem Scripturae loco excutiendo.</p> + + <p>(13) Accedit denique, quod notatu certe dignum est, idem propemodum + sentire Athanasium de natura dogmatis Sabelliani, quod Eusebium, + Eugenium, Basilium sensisse supra dictum est. <span title="Sabelliou to epitêdeuma, ton auton huion kai patera legontos, kai hekateron anairountos, hote men huios, ton patera, hote de patêr, ton huion" class="grk" + >Σαβελλίου + τὸ + ἐπιτήδευμα, + τὸν αὐτὸν + υἱὸν καὶ + πατέρα + λέγοντος, + καὶ + ἑκάτερον + ἀναιροῦντος, + ὅτε μὲν + υἱὸς, τὸν + πατέρα, ὅτε + δὲ πατὴρ, τὸν + υἱὸν</span>. §. 9.</p> + + <p>Profecto plura sunt quae conferri possint ad Athanasii librum quartum + ex Marcelli et Photini haeresi illustrandum; haec autem qualiacumque + satis sint quo demonstretur, illud sanctissimi doctoris opus, non + adversus Arianos, sed adversus Photinianorum dogma esse exaratum. Neque + id multum in hac re valet, quo motus, Montefalconius dubitat an opusculum + <i>Contra Sabellii gregales</i> sit Athanasii; nullam scilicet esse + memoriae proditam Athanasii cum Sabellianorum familiis dimicationem. Nam + si reipsa certum est, hunc librum de Sabellianismo quodam disputare, esse + autem genuinum, (id quod nemo inficiatur,) quid ultra quaerendum est? + aliorum silentium explicatione eget, sed nihil probat. Opportunum autem + est Sirmondi responsum de Hieronymo similiter praetermittente Eusebii + tractatus contra Sabellium:—«de infinitis voluminibus quae ab + Eusebio edita testatur, pauca, certe non omnia, Hieronymum commemorasse.» + Sirmond. <i>Opp.</i> tom. <span class="scac">I</span>. init.</p> + + <p>Jam mihi disputandi tandem finem facturo, in mentem subit Ciceronianum + illud, «Utitur in re non dubia testibus non necessariis.» At certe nulla + moles argumentorum illis nimia est, qui adversarios habent Montefalconium + Benedictinum, Jesuitam Petavium.</p> + + <p> </p> + + <p>Restat ut subjiciatur operi nostro brevis quaedam analysis partium seu + fragmentorum eorum, ex quibus consistit hic liber.</p> + + <p>1. Sectiones septem, 1-5, 9, 10, Monarchiam tractant, <!-- Page 23 + --><span class="pagenum"><a name="page23"></a>{23}</span>et cognatam + materiam unitatis, simplicitatis, integritatis divinae, tum Filii + generationis; quarum una §. 4. et alterius pars §. 3. Arianos alloquitur; + reliquae familias Sabellianas.</p> + + <p>2. Duo, 6 et 7, cum Arianis cominus pugnant, nihil autem commune + habent neque cum sectionibus quae praecedunt, neque cum iis quae + subsequuntur.</p> + + <p>3. Tres, 8, 11, et 12, comparationem ineunt inter contrarias sectas, + praecipue Sabellianam.</p> + + <p>4. Tres aliae, 13, 14, 25, pertinent ad praecipuum quoddam dogma + Sabellii et Marcelli.</p> + + <p>5. Universae 21. sectiones, quae reliquae sunt, cursum autem paene + continuum habent, 15-24, 26-29. unam rem agunt, Verbum scilicet idem esse + ac Filius, contra doctrinam Marcelli et Pauli Samosateni.</p> + + <div class="figcenter" style="width:24%;"> + <a href="images/dqct005.png"><img style="width:100%" src="images/dqct005.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> +<p><!-- Page 24 --><span class="pagenum"><a name="page24"></a>{24}</span></p> + + <div class="figcenter" style="width:66%;"> + <a href="images/dqct003.png"><img style="width:100%" src="images/dqct003.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> +<h2>DISSERTATIO II.</h2> + +<h3>DE ECTHESI EPHESINA CONTRA PAULUM SAMOSATENUM.</h3> + + <div class="figcenter" style="width:23%;"> + <a href="images/dqct004.png"><img style="width:100%" src="images/dqct004.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> + <p>Extat in tertia parte Actorum Concilii Oecumenici Ephesini an. 331. + habiti, symbolum quoddam sic fere inscriptum: «De Incarnatione Verbi Dei, + Filii Patris, Definitio Episcoporum, qui Nicaeae in Synodo convenerunt, + et expositio ejusdem Synodi adversus Paulum Samosatenum.» Ecthesis haec + Patribus Antiochenis, qui Paulum condemnaverunt cir. an. 264-270, + vindicatur a Baronio an. 272. J. Forbes. <i>Instr. Hist. Theolog.</i> + <span class="scac">I</span>, 4. §. 1. Lemoyn. <i>Var. Sacr.</i> t. 2. p. + 255. Worm. <i>Hist. Sabell.</i> p. 116-119. (Vid. Routh. <i>Rell. + Sacr.</i> t. 2. p. 523.) Simon. de Magistris, <i>Praefat. ad Dionys. + Alex.</i> p. <span class="scac">XL</span>. Feverlin. <i>Dissert. de. P. + Samos.</i> §. 9. Fasson. <i>de voce Homoüsion</i>, Molkenbuhr <i>Dissert. + Crit.</i> 4. Kern. <i>Disqu. Hist. Crit.</i> de hac re; Burton. + <i>ap.</i> Faber. «<i>Apostolicity of Trinitarianism</i>,» et aliis. Cum + autem <i>homoüsion</i> Filii Dei profitetur, adhibita est a criticis + quibusdam, quo comprobarent Athanasium, Basilium, et Hilarium, + gravissimos auctores, errasse cum dicerent vocabulum illud Antiochiae + tunc temporis, in Epistola Synodica Patrum, aut condemnatum esse, aut + prudenter omissum. Quae quidem subdifficilis quaestio non hujus est loci, + ubi id tantum agimus, pace eruditissimorum virorum, ut allatis argumentis + pro captu nostro commonstremus, Ecthesim illam Concilio neque Antiocheno, + neque vero Nicaeno esse coaevam, sed jure referri in tempora et Paulo et + Ario posteriora. <!-- Page 25 --><span class="pagenum"><a + name="page25"></a>{25}</span></p> + + <p>Caeterum occurrit hoc Symbolum ap. Harduin. <i>Concil.</i> t. 1. p. + 1640. Routh. <i>Relliqu. Sacr.</i> t. 2. p. 524. Dionys. Alex. + <i>Opp.</i> Rom. 1696. (1796) p. 289. Card. Mai. Nov. Coll. t. 7. p. 162. + Burton. «<i>Testimonies</i>,» p. 397-399. Faber. <i>op. cit.</i> t. 2. p. + 287. Ad rem aggrediamur.</p> + + <p> </p> + + <p>1. Ecthesis haec habet: <span title="holon homoousion tôi Theôi kai meta tou sômatos, all' ouchi kata to sôma homoousion tôi Theôi" class="grk" + >ὅλον + ὁμοούσιον + τῷ Θεῷ καὶ + μετὰ τοῦ + σώματος, + ἀλλ' οὐχὶ + κατὰ τὸ σῶμα + ὁμοούσιον + τῷ Θεῷ</span>. At multa suadent vocabulum + <i>homoüsion</i> non habere locum in symbolis saeculi tertii.</p> + + <p>(1) Primum, decantata sunt illa Augustini et Vigilii, ex quibus + constat tempore Concilii Nicaeni <i>homoüsion</i> fuisse instrumentum + novum, quo munita est fides Ecclesiae contra Arianos: «Adversus + impietatem Arianorum haereticorum,» inquit Augustinus, «novum nomen + Patres <i>homoüsion</i> condiderunt, sed non rem novam tali nomine + signarunt,» <i>in Joan.</i> 97. n. 4. Alio loco monet: «minus quam + oportuit intellectum» esse illud nomen Arimini, «propter novitatem + verbi.» <i>Contr. Maxim.</i> <span class="scac">II</span>, 14. «quod + tamen,» subjungit, «fides antiqua pepererat.» Vigilius autem, «res + antiqua novum nomen accepit <i>homoüsion</i>.» <i>Disput. Athan. et + Ar.</i> t. <span class="scac">V</span>, p. 695. <i>Bibl. Patr. Col.</i> + 1618. Vid. Lemoyn, <i>Var. Sacr. l. c.</i></p> + + <p>(2) Deinde, auctor est Sozomenus, <i>Hist.</i> <span + class="scac">IV</span>, 15. a Semi-arianis Sirmii an. 358. adhibitum esse + in confessione sua conscribenda illud ipsum symbolum, quod Antiocheni + Patres contra Paulum edidissent; quod quidem certe non adhibuissent + amentissimi <i>homoüsii</i> insectatores, si illam vocem + continuisset.</p> + + <p>(3) Tum ex ipsorum Semi-arianorum testimonio idem conficitur, in iis + scilicet quae ab illis scripta apud Epiphanium reperiuntur. + <i>Haeres.</i> 73. Profecto ibi provocant ad Concilium Antiochenum contra + Paulum habitum, quo, <i>usiam</i> praeseferentes, insinuent suum + <i>homoeüsion</i>; quod, inquam, contra esset ab illis factum, si + Concilium illud in symbolo suo, ut <i>usiam</i>, sic <i>homoüsion</i> + quoque ascivisset. <!-- Page 26 --><span class="pagenum"><a + name="page26"></a>{26}</span></p> + + <p>(4) Neque sane est quod miremur, (hoc enim obiter dici liceat) si + Patres Antiocheni oeconomia quadam utendum esse duxerint, in voce + <i>homoüsion</i> adhibenda. Nam qui primi Pauli causam tractaverunt, + Dionysius, Gregorius Neocaesariensis, Athenodorus, fortasse Firmilianus, + fuerunt Origenis discipuli, acerrimi impugnatoris eorum qui corpoream + aliquam naturam Deo tribuerent; qualem contendit Paulus, testibus + Athanasio et Basilio, in vocabulo <i>homoüsion</i> innui. De divina + substantia tanquam corpore loquitur Tertullianus, <i>in Prax.</i> 7. + utitur porro, post Valentinianos, voce <span title="probolê" class="grk" + >προβολὴ</span>, (sicut + Justinus cognata phrasi <span title="problêthen gennêma" class="grk" + >προβληθὲν + γέννημα</span>, <i>Tryph.</i> 62.); at + Origenes contra, cum Candido Valentiniano congressus, verbum illud + reprobat, Melitonis autem opus, <span title="peri ensômatou Theou" class="grk" + >περὶ + ἐνσωμάτου + Θεοῦ</span> severius notat, <i>in Genes. + Fragm.</i> t. 2. p. 25, quasi Deum esse materialem docuerit, vid. etiam + <i>de Orat.</i> 23. Illa Platonicorum quoque admiratio quae in Origene + cernitur, eodem spectat, cum philosophi istius sectae, quo Deum + simplicissimum et perfectissimum esse traderent, soliti sint illum + appellare <span title="huperousion" class="grk" + >ὑπερούσιον</span>.</p> + + <p>Profecto a Plotino Deus appellatur, «origo existentiae et praestantior + <i>usia</i>.» 5. <i>Ennead.</i> <span class="scac">V</span>, 11. quia + «supereminens omnia est, non illa, sed causa illorum» <i>ibid.</i> c. + ult. Quod docuerunt porro materialistae de necessitate physica, in causa + fuit cur Plotinus Dei energiam et voluntatem diceret ejus esse + <i>usiam</i>, 6. <i>Enn.</i> <span class="scac">VIII</span>, 13. Origenes + quoque, «Neque enim <i>usiae</i> particeps est Deus, participes enim + facit potius, quam ipse est particeps.» <i>Contr. Cels.</i> <span + class="scac">VI</span>, 64. Hinc vox <span title="huperousion" class="grk" + >ὑπερούσιον</span> + de Deo usurpatur ab Areopagita, <i>de div. nom.</i> <span + class="scac">I</span>, 2. et a Maximo Confessore; «<span title="ousia" class="grk" + >οὐσία</span>, scribit, improprie de + Deo dicitur, nam <span title="huperousios" class="grk" + >ὑπερούσιος</span> + est,» <i>in Areopag. de div. nom.</i> <span class="scac">V</span>. + <i>init.</i> Vid. etiam Damasc. <i>Fid. Orth.</i> <span + class="scac">I</span>, 4 et 8, pp. 137, 147. Gregorium Naz. quoque, qui + Deum docet esse <span title="huper tên ousian" class="grk" + >ὑπὲρ τὴν + οὐσίαν</span>. <i>Orat.</i> 6, 12. + Et Constantinum <i>ad Sanct. Coet.</i> 9.</p> + + <p>Origenes sane in Joan. t. 20, 16. eo usque progreditur, ut verba + reprehendat <span title="ek tês ousias tou patros gegennêsthai ton huion" class="grk" + >ἐκ τῆς + οὐσίας τοῦ + πατρὸς + γεγεννῆσθαι + τὸν υἱὸν</span>; sed ob hanc plane + rem, quia arbitratur, <!-- Page 27 --><span class="pagenum"><a + name="page27"></a>{27}</span>perperam quidem, formulam istiusmodi <span + title="meiôsin" class="grk" + >μείωσιν</span> quandam inferre in + notionem Dei.</p> + + <p>Jam Arianis certe usitatissimum fuit, eo nomine postulare + <i>homoüsion</i>, quasi, Gnosticorum et Manichaeorum more, + immaterialitati divinae injuriam fecerit.</p> + + <p>Et Dionysium Alexandriae Episcopum constat primo horruisse aliquantum + hoc vocabulum, tum solum fidenter illud enunciantem, et confitentem, cum + eum Pontifex Romanus ad id hortatus esset.</p> + + <p>Neque illud omittendum est, quod circa idem tempus cum habebantur + Concilia Antiochiae contra Paulum, illam orbis Christianae partem + invaserat Manichaeorum haeresis; quae, utpote verbo <i>homoüsion</i> usa + in theologia sua, idque materiali sensu, non immerito Patribus metum + incuteret, ne vox, in se sanctissima et praeclarissima, illo tempore + catholico dogmati parum esset profutura.</p> + + <p>(5) Quibus perspectis, forsitan expediri poterit ille nodus in + historia Patrum Antiochenorum, quod Athanasius, Basilius, Hilarius, una + consentientes de verbo <i>homoüsion</i> ab illis Patribus improbato, + quare improbatum fuerit, inter se non consentiunt. Scilicet, cum + <i>usia</i>, ut a Petavio dictum est, <i>de Trin.</i> <span + class="scac">IV</span>, 1. in philosophorum scholis, quod unum est et + individuum, tunc temporis significaret, cognata vox <i>homoüsion</i>, de + Sanctissima Trinitate usurpata, illis qui a theologia sua mysteria + excludebant, alterutrum de his erroribus secum ferre videbatur. Nam si + verbum illud materiale quid innueret, id jam haeresis erat; si vero + immateriale, continuo fieri non poterat, quin illa duo plane essent, non + duo ullatenus, sed simpliciter unum. Quare significaret aut Patris partem + (<span title="meros homoousion" class="grk" + >μέρος + ὁμοούσιον</span>) + esse Filium, sicut volebant Manichaei, aut Patrem esse Filium, sicut + Sabelliani. Paulus igitur in Patres Antiochiae congregatos hoc fere usus + est dilemmate: «Nisi vocabulum vestrum Manichaeorum est, quod vos + negatis, certe Sabellianismum sonat, id quod ego libenter suscipio;» unde + et verum erit, quod Athanasius narrat, Paulum dixisse: «Si <!-- Page 28 + --><span class="pagenum"><a name="page28"></a>{28}</span><i>homoüsius</i> + est Christus, tres sunt substantiae in deitate,» et verum quod Hilarius, + «<i>Homoüsion</i> Samosatenus confessus est.» Subduxerunt itaque Patres + voculam, ne illam sophista aut haeresis postularet Manichaeorum, aut in + Sabellianam vindicaret.</p> + + <p> </p> + + <p>2. Legimus etiam in Ecthesi, <span title="meta tês theotêtos ôn kata sarka homoousios hêmin" class="grk" + >μετὰ τῆς + θεότητος ὢν + κατὰ σάρκα + ὁμοούσιος + ἡμῖν</span>.</p> + + <p>Multa sunt et gravia, cur credamus, formulam illam <span + title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> temporibus esse tribuendam et Antiocheno + Concilio, et fortasse Nicaeno, posterioribus.</p> + + <p>(1) Si Vaterlandio credendum est, aetatem Symboli <i>Quicunque</i> + eruenti, <span title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> pauci tantum ante Eutychen conceptis + verbis tradiderunt, post autem plurimi. Quo hoc comprobet, provocat vir + doctus ad confessionem Turribii Hispani an. 447. Flaviani + Constantinopolitani et Leonis Papae 449, Concilii Chalcedonensis an. 451, + Felicis <span class="scac">III</span>, an. 485. Anastasii <span + class="scac">II</span>. an. 496. Ecclesiae Alexandrinae eodem anno; + necnon Hormisdae, Ecclesiarum Syriae, Fulgentii, Justiniani, Joannis + <span class="scac">II</span>. et Pelagii <span class="scac">I</span>. in + saeculo sexto. «In quibus singulis,» inquit, «aut unius natura dogma est + reprobatum, aut duarum comprobatum, aut <span title="to homoousion hêmin" class="grk" + >το + ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> sancitum; quos quidem articulos frustra + quaesiveris in Symbolo <i>Quicumque</i>.» <i>Opp.</i> t. 4. p. 247. Eodem + autem argumento, quo Symbolum <i>Quicumque</i>, verba <span + title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> omittens, collocatur ante Eutychen, + Ecthesis haec Ephesina iisdem usa, post Eutychen collocabitur.</p> + + <p>(2) Illud ipsum, quod <span title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> est ab Eutyche repudiatum, indicio est + hanc formulam non usurpatam esse ab Ecclesia in confessionibus suis, ante + Eutychem; namque id haereticorum proprium est, Catholicae traditionis + illos articulos respuere, quae hactenus sunt fidelium mentibus non + publicis monumentis mandata. «Usque ad hodiernum diem,» contendit in + Concilio Constantinopolitano, «non dixi corpus Domini et Dei nostri esse + <span title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span>; confiteor autem Sanctam Virginem esse + <span title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span>, <!-- Page 29 --><span class="pagenum"><a + name="page29"></a>{29}</span>ex qua Deus noster est incarnatus.» Hard. + <i>Conc.</i> t. 2. p. 164, 5. Scilicet in quaestionem venerat, utrum + formula quaedam reciperetur necne, quae, cum apprime esset utilis ad + nascentem haeresin opprimendam, adhuc tamen privati solummodo fuisset + juris et in certis ut plurimum locis usitata. Idem accidisse cernimus in + vocabulo <span title="phusis" class="grk" + >φύσις</span>, quod eo plausibilius + rejecerunt Eutychiani, quia rarius occurreret in scriptis Patrum, quando + in controversiam vocaretur. De <span title="hupostasei" class="grk" + >ὑποστάσει</span>, + quae vox alteri erit exemplo hujusce rei, post dicendum erit.</p> + + <p>(3) Occurretur forsitan a quibusdam dicentibus, articulum hunc <span + title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> sancitum esse ab Ecclesia cum + Apollinaristis confligente; qui, teste Athanasio <i>ad Epict.</i> 2., + Christi corpus Divinitati consubstantiale esse jactabant. Concedo utique; + sed cum Apollinaristae, brevi, dogma ipsi suum deseruerint, (Epiph. + <i>Haer.</i> 77, 25.) non necesse habuit Ecclesia tesseram aliquam fidei + contra perfidiam eorum proferri. Ambae quippe Apollinaristarum sectae + videntur inter se consensisse in articulo <span title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> verbo tenus recipiendo, id solum + exagitantes, utrum de corpore Domini jam cum Divinitate unito, posset + ille praedicari, necne; vid. Leont. <i>de fraud. Apollin.</i> Attamen + occurrit certe formula illa in confessione Joannis Antiocheni, circ. an. + 431. Rustic. <i>contra Aceph.</i> p. 799. et alibi, ut credo; ea vero non + amplius 21. annis antecessit Concilio Chalcedonensi, a quo inter formulas + Ecclesiae illa <span title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> recepta est.</p> + + <p>(4) Enimvero contra Apollinaristarum <span title="homoousion theotêti" class="grk" + >ὁμοούσιον + θεότητι</span> usitatius est in + scriptis Patrum, non <span title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span>, sed <span title="homoousion Mariai" class="grk" + >ὁμοούσιον + Μαρίᾳ</span>. Scilicet Amphilochius, quasi + summam rei explicans, «Apparet certe,» scribit, «sanctos Patres dixisse, + Filium esse consubstantialem Patri secundum divinitatem, et + <i>consubstantialem Matri</i> secundum humanitatem.» ap. Phot. + <i>Bibl.</i> p. 789. Proclus, non <span title="tôi homoousion" class="grk" + >τῷ + ὁμοούσιον</span>, + sed <span title="tôi homophulon" class="grk">τῷ + ὁμόφυλον</span> utitur, + adjecto tamen «Virgine,» non «nobis;» <span title="tôi patri kata tên theotêta homoousios, houtôs ho autos kai têi parthenôi kata tên sarka homophulos" class="grk" + >τῷ πατρὶ κατὰ + τὴν θεότητα + ὁμοούσιος, + οὕτως ὁ + αὐτὸς καὶ τῃ + παρθένῳ κατὰ + τὴν σάρκα + ὁμόφυλος</span>. <i>Ad + Arm.</i> p. 618. <i>circ. init.</i> Vid. quoque <!-- Page 30 --><span + class="pagenum"><a name="page30"></a>{30}</span>p. 613. <i>fin.</i> p. + 618. Saepius <span title="homoousion" class="grk" + >ὁμοούσιον</span> + adhibens Proclus in theologia explicanda, hic non adhibet in oeconomia. + Athanasius autem: <span title="ton hênômenon patri kata pneuma, hêmin de kata sarka" class="grk" + >τὸν ἡνώμενον + πατρὶ κατὰ + πνεῦμα, ἡμῖν + δὲ κατὰ + σάρκα</span>. <i>ap.</i> Theod. <i>Eran.</i> + <span class="scac">II</span>, p. 139. Alibi: <span title="ouk ek Marias, all' ek tês heautou ousias sôma" class="grk" + >οὐκ ἐκ + Μαρίας, ἀλλ' + ἐκ τῆς + ἑαυτοῦ + οὐσίας + σῶμα</span>. <i>ad Epict.</i> 2. Vid. quoque verba + <span title="homogenês" class="grk" + >ὁμογενὴς</span> et + <span title="homoousios" class="grk" + >ὁμοούσιος</span> + inter se opposita <i>de Sent. Dion.</i> 10. Eandem rem exprimit <span + title="teleios anthrôpos" class="grk" + >τέλειος + ἄνθρωπος</span>, e. g. Procl. + <i>ad Arm.</i> p. 613, quam quidem phrasin, ab Apollinare rejectam, + Eutyches recepit. <i>Concil.</i> t. 2. p. 157. Leon. <i>Epist.</i> + 21.</p> + + <p>Contra ab Eustathio an. 325. certe dictum est, Christi animam esse + <span title="tais psuchais tôn anthrôpôn homoousion, hôsper kai hê sarx homoousios têi tôn anthrôpôn sarki" class="grk" + >ταῖς ψυχαῖς + τῶν ἀνθρώπων + ὁμοούσιον, + ὥσπερ καὶ ἡ + σάρξ + ὁμοούσιος + τῃ τῶν + ἀνθρώπων + σαρκί</span>. <i>Ap.</i> Theod. <i>Eran.</i> + <span class="scac">I</span>. p.56. et ab Ambrosio <i>ibid.</i> p.139. + <span title="homoousion tôi patri kata tên theotêta, kai homoousion hêmin kata tên anthrôpotêta" class="grk" + >ὁμοούσιον + τῷ πατρὶ κατὰ + τὴν θεότητα, + καὶ + ὁμοούσιον + ἡμῖν κατὰ τὴν + ανθρωπότητα</span>; + (Vid. quoque Leont. <i>Contr. Nest. et Eutych.</i> p. 977.) quod mirabile + sane erit si ab Ambrosio scriptum est, at sancto Doctori paene + abjudicatur a Maurinis <i>Opp.</i> tom. 2. p. 729. Quid quod Leontium + hunc, in cujus opere occurrit, alium esse atque auctorem illum qui + scripserit de sectis, Coustantii judicium est, <i>Append. Epist. Pont. + Rom.</i> p. 79, eo autem nomine (quod ad rem nostram facit) quia minus + «accuratus» scriptor est. At tamen videas aliud specimen ejusdem formulae + in Theophilo <i>Ap.</i> Theod. <i>Eran.</i> <span class="scac">II</span>, + p. 154.</p> + + <p>(5) Neque illud leve est, quod, cum ab <span title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span> proferentibus vox <span title="ousia" class="grk" + >οὐσία</span> pro <span title="phusis" class="grk" + >φύσις</span> sive <span title="genos" class="grk" + >γένος</span> sumatur, <span + title="homoousion" class="grk" + >ὁμοούσιον</span> + autem valeat <span title="homophulon" class="grk" + >ὁμόφυλον</span>, sensus + contra <span title="homoousiou" class="grk" + >ὁμοουσίου</span> + patribus Antiochenis saeculi tertii videtur esse ille quem fert in + formula <span title="homoousios patri" class="grk" + >ὁμοούσιος + πατρὶ</span>; nempe ut individuum, non genus, + significet; quod quidem, ut jam vidimus, Paulus pro concesso habet in + sophismate suo contra illos Patres torquendo. Quod adeo receptum fuit + illis temporibus, ut Hippolytus tantum non diserte neget homines esse + inter se unius substantiae vel <span title="ousias" class="grk" + >οὐσίας</span>; rogat enim, + <span title="mê pantes hen sôma esmen kata tên ousian" class="grk" + >μὴ πάντες ἕν + σῶμα ἐσμεν + κατὰ τὴν + οὐσίαν</span>; <i>Contr. Noet.</i> + 7. Malchion autem, in illa ipsa cum Paulo dimicatione, haeresiarcham + incusat quod non teneret <span title="ousiôsthai en tôi holôi sôtêri ton huion ton monogenê" class="grk" + >οὐσιῶσθαι + ἐν τῷ ὅλῳ + σωτῆρι τὸν + υἱὸν τὸν + μονογενῆ</span>. Routh. + <!-- Page 31 --><span class="pagenum"><a + name="page31"></a>{31}</span><i>Relliqu.</i> t. <span + class="scac">II</span>, p. 476. Africanus porro confitetur, <span + title="ousian holên ousiôtheis, anthrôpos legetai" class="grk" + >οὐσίαν ὅλην + οὐσιωθεὶς, + ἄνθρωπος + λέγεται</span> <i>ibid.</i> p. + 125. Quinimo Athanasius ipse videtur uti verbo <span title="ousia" class="grk" + >οὐσία</span> simpliciter de divinitate + Verbi, numquam, quantum scio, de humanitate ab eo assumpta. Vid. Orat. + <span class="scac">I</span>, 45, 57 fin. 59 init. 60 init. 62, 64 fin. + <span class="scac">II</span>, 18 init. <span class="scac">III</span>, 45 + init. etc. Inducit autem, quasi inter se contraria, <span title="ousian" class="grk" + >οὐσίαν</span> et <span + title="anthrôpinon" class="grk" + >ἀνθρώπινον</span> + Verbi, <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>, 41. <span title="ousian" class="grk" + >οὐσίαν</span> et <span + title="anthrôpotêta" class="grk" + >ἀνθρώποτητα</span>, + <span class="scac">III</span>, 34 <i>init.</i> Sed hac de re plura + possent dici, quam hujus disputationis ratio ferret.</p> + + <p>(6) Accedit quod Epistola extat quaedam a Patribus Antiochenis, vel + quibusdam ex illis, scripta; quae, de Incarnatione disputans, verbis + utitur plane similibus verborum saeculi tertii, plane dissimilibus eorum + quae in Ecthesi Ephesina reperiuntur. Mentionem scilicet facit de Filio + «incarnato» et «facto homine,» de «corpore ejus ex Virgine sumpto,» de + «homine ex semine David,» de «participatione carnis et sanguinis.» Routh. + <i>Rell.</i> t. 2. p. 473. Atque haec de formula <span title="homoousios hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιος + ἡμῖν</span>, Apollinaris, vel potius Eutychis aevo, + primum in fidei confessiones recepta.</p> + + <p> </p> + + <p>3. Haec quoque notanda sunt in Ecthesi: <span title="hen prosôpon suntheton ek theotêtos ouraniou kai anthrôpeias sarkos" class="grk" + >ἑν πρόσωπον + σύνθετον ἐκ + θεότητος + οὐρανίου + καὶ + ἀνθρωπείας + σαρκός</span>.</p> + + <p>Verbum <span title="suntheton" class="grk" + >σύνθετον</span>, latine + <i>compositum</i>, reperitur in fragmento quod extat disputationis + Malchionis cum Paulo in Concilio Antiocheno, Routh. <i>Relliqu.</i> t. 2. + p. 476; at <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span>, sumptam pro + antitheto, quod vocant, duarum naturarum, ad seriorem aetatem referendum + est.</p> + + <p>Concedendum sane est <i>personae</i> vocabulum reperiri in + Tertulliano, idque de duabus Christi naturis disputante. <i>Contr. + Prax.</i> 27. Hoc tamen fere <span title="hapax legomenon" class="grk" + >ἅπαξ + λεγόμενον</span> + est; quamquam Novatianus certe, cui cum Tertulliano magna est + necessitudo, loquitur <i>de Trin.</i> 21. de «regula circa personam + Christi.» Sed usurpat ille auctor Christi nomen passim in opere suo, non + pro Filio Incarnato, sed simpliciter pro Deo Unigenito: e. c. «Regula + veritatis docet nos credere <i>post Patrem</i> etiam in Filium Dei + Christum Jesum, <!-- Page 32 --><span class="pagenum"><a + name="page32"></a>{32}</span>Dominum <i>Deum</i> nostrum, sed Dei filium + etc. c. 9. <i>init.</i> Alibi, «Christus habet gloriam ante mundi + institutionem,» 16. Vid. quoque 13, ubi Christum, non Verbum, carnem + sumpsisse docet; alibi autem, inita jam disputatione de «Persona + Christi,» tamen loquitur de illo ut «secundam personam post Patrem» 26 et + 31. Vid. quoque 27.</p> + + <p>Quidquid autem haec valeant, confirmare tamen ausim, (si de re + quaquam, quod universe non est, secure potest confirmari,) vocabulum + <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span>, de Christo + incarnato sumptum, non fuisse in usu Catholicorum usque ad tempora fere + Apollinaris.</p> + + <p>(1) Non occurrit in Athanasii opere contra Apollinarem, scripto circ. + an. 370. exceptis locis duobus, de quibus postea; neque in Greg. Naz. + <i>Ep.</i> 202 <i>ad Nectarium</i>, neque <i>Epp.</i> 101, 102. <i>ad + Cledonium</i>; neque in <i>Dialogis tribus</i> Theodoreti, nisi in uno + loco, quem, Ambrosio a Theodoreto et Leontio tributum, Ambrosii non esse + jam diximus; neque in Symbolo Damasi, a quo condemnatus est Apollinaris, + vid. <i>Epp.</i> Dam. <i>ap. Coust.</i> 4 et 5; neque in Symbolo + Epiphanii, <i>Ancor.</i> 121; vid. quoque 75.</p> + + <p>(2) Desideratur idem in iis disputationibus Patrum, ubi, si tum esset + in usu, jure erat expectandum; cujus vice aliae contra suppositae sunt + voculae et phrases, quae et iteratione sua formularum paene gerunt + speciem, et varietate sua admirationem movent, cur <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> quoque in illis + locis non reperiatur.</p> + + <p>E. c. Irenaeus: «Non ergo <i>alterum</i> filium hominis novit + Evangelium, nisi hunc qui ex Maria etc. et <i>eundem</i> hunc passum + resurrexisse.... Etsi lingua quidem confitentur <i>unum</i> Jesum + Christum,... <i>alterum</i> quidem passum et natum etc. et esse alterum + eorum etc. <i>Haer.</i> <span class="scac">III</span>, 16, n. 5, 6. + <i>unus</i> quidem et <i>idem</i> existens n. 7. per multa dividens + Filium Dei n. 8. <i>unum et eundem</i>, ibid. Si <i>alter ... alter + ...</i> quoniam <i>unum</i> eum novit Apostolus etc.» n. 9. Extenditur + disputatio ad c. 24.</p> + + <p>Ambrosius: «<i>Unus</i> in utraque (divinitate et carne) <!-- Page 33 + --><span class="pagenum"><a name="page33"></a>{33}</span>loquitur Dei + Filius; quia in <i>eodem</i> utraque natura est; et si <i>idem</i> + loquitur, non uno semper loquitur modo <i>de Fid.</i> <span + class="scac">II</span>, 9. Vid. 58. Non divisus, sed <i>unus</i>; quia + utrumque <i>unus</i>, et <i>unus</i> in utroque ... <i>non</i> enim + <i>alter</i> ex Patre, <i>alter</i> ex Virgine, sed <i>idem</i> aliter ex + Patre, aliter ex Virgine. <i>de Incarn.</i> 35. Vid. 47. 75. Non enim + quod ejusdem substantiae est, <i>unus</i>, sed <i>unum</i> est» 77, quo + in loco verbum <i>persona</i> sequitur de Mysterio Trinitatis.</p> + + <p>Hilarius: «Non <i>alius</i> Filius hominis quam qui Filius Dei est, + neque <i>alius</i> in forma Dei quam qui in forma servi perfectus homo + natus est ... habens in se et totum verumque quod homo est, et totum + verumque quod Deus est. <i>de Trin.</i> <span class="scac">X</span>, 19. + Cum <i>ipse ille</i> Filius hominis <i>ipse</i> sit <i>qui et</i> Filius + Dei, quia totus hominis Filius totus Dei Filius sit etc.... Natus autem + est, <i>non</i> ut esset <i>alius atque alius</i>, sed ut ante hominem + Deus, suscipiens hominem, homo et Deus possit intelligi. <i>ibid.</i> 22. + Non potest ... ita <i>ab se dividuus</i> esse, ne Christus sit; cum + <i>non alius</i> Christus, quam qui a forma Dei etc. <i>neque alius</i> + quam qui natus est etc.... <i>neque alius</i> quam qui est mortuus etc. + ... in coelis autem <i>non alius</i> sit quam qui etc. ibid. ut non + <i>idem</i> fuerit <i>qui et</i> etc. <i>ibid.</i> 50. Totum ei Deus + Verbum est, totum ei homo Christus est ... <i>nec</i> Christum + <i>aliud</i> credere quam Jesum, nec Jesum <i>aliud</i> praedicare quam + Christum» 52.</p> + + <p>Haud aliter Athanasius: <span title="allos, allos; heteros, heteros; eis kai autos; tauton; adiairetos" class="grk" + >ἄλλος, + ἄλλος· + ἕτερος, + ἕτερος· + εἴς καὶ + αὐτὸς· + ταυτόν· + ἀδιαίρετος</span>. + <i>Orat.</i> <span class="scac">IV</span>, 15 et 29. <span title="allos, allos" class="grk" + >ἄλλος, + ἄλλος</span>. 30. <span title="hena kai ton auton" class="grk" + >ἕνα καὶ τὸν + αὐτὸν</span>. 31. <span title="ouch hôs tou logou kechôrismenou" class="grk" + >οὐχ ὡς τοῦ + λόγου + κεχωρισμενου</span>. + ibid. <span title="ton pros autou lêphthenta, hôii kai ênôsthai pisteuetai, anthrôpon ap' autou chôrizousi" class="grk" + >τὸν πρὸς + αὐτοῦ + ληφθέντα, ᾧι + καὶ ἠνῶσθαι + πιστεύεται, + ἄνθρωπον ἀπ' + αὐτοῦ + χωρίζουσι</span>. + ibid. <span title="tên anekphraston henôsin" class="grk" + >τὴν + ἀνέκφραστον + ἑνωσιν</span>. 32. <span title="to theion hen kai haploun mustêrion" class="grk" + >τὸ θεῖον ἓν + καὶ ἁπλοῦν + μυστήριον</span>. ibid. + <span title="tên enotêta" class="grk">τὴν + ἐνότητα</span>. ibid. <span + title="holon auton anthrôpon te kai Theon homou" class="grk" + >ὅλον αὐτὸν + ἄνθρωπον τε + καὶ Θεὸν + ὁμοῦ</span>. 35. Vid. etiam disputationem maxime + subtilem in <i>Orat.</i> <span class="scac">III</span>, 30-58., ubi tamen + vix inveneris verbum unum, quod sit theologicae scientiae proprium.</p> + + <p>Alia veterum theologorum specimina sunt hujusmodi: «Mediam inter Deum + et hominem substantiam gerens.» Lactant. <i>Instit.</i> <span + class="scac">IV</span>, 13. <span title="Theos kai anthrôpos teleios ho autos" class="grk" + >Θεὸς καὶ + ἄνθρωπος + τέλειος ὁ + αὐτός</span>. <!-- Page 34 --><span + class="pagenum"><a name="page34"></a>{34}</span>Meliton <i>ap. Routh. + Rell.</i> t. <span class="scac">I</span>. p. 115. «ex eo quod Deus est, + et ex illo quod homo ... permixtus et sociatus ... alterum vident, + alterum non vident.» Novat. <i>de Trin.</i> 25. Vid. quoque 11, 14, 21, + 24. «Duos Christos ... unum, alium» Pamphil. <i>Apol. ap. Routh. + Rell.</i> tom. 4. p. 320. <span title="ho autos estin, aei pros heauton hôsautôs echôn" class="grk" + >ὁ αὐτός + ἐστιν, ἀεὶ + πρὸς ἑαυτὸν + ὡσαύτως + ἔχων</span>, Greg. Nyss. t. 2. p. 696. <span + title="hena kai ton auton" class="grk">ἕνα + καὶ τὸν + αὐτὸν</span>. Greg. Naz. <i>Ep.</i> 101. p. + 85. <span title="allo men kai allo ta ex hôn ho Sôtêr; ouk allos de kai allos" class="grk" + >ἄλλο μὲν + καὶ ἄλλο τὰ + ἐξ ὧν ὁ + Σωτήρ· οὐκ + ἄλλος δὲ + καὶ ἄλλος</span>. + p. 86.</p> + + <p>Vid. quoque Athan. <i>contr. Apollin.</i> <span class="scac">I</span>, + 10. <i>fin.</i> 11. <i>fin.</i> 13, e. 16, b. <span + class="scac">II</span>, 1 <i>init.</i> 5, e. 12, e. 18. <i>cir. fin.</i> + Theoph. <i>ap. Theod. Eran.</i> <span class="scac">II</span>. p. 154. + Hilar. <i>ibid.</i> p. 162. Attic. <i>ibid.</i> p. 167. Hieron. <i>in + Joan. Hieros.</i> 35.</p> + + <p>Haud absimiles loquendi modi, omisso plane vocabulo <span + title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span>, reperiuntur in + Epistola illa Patrum Antiochenorum, ad quam jam supra provocatum est: + <span title="to ek tês parthenou sôma chôrêsan pan to plêrôma tês theotêtos sômatikôs, têii theotêti atreptôs hênôtai kai tetheopoiêtai; ou charin ho autos Theos kai anthrôpos." class="grk" + >τὸ ἐκ τῆς + παρθένου + σῶμα χωρῆσαν + πᾶν τὸ + πλήρωμα τῆς + θεότητος + σωματικῶς, + τῇι θεότητι + ἀτρέπτως + ἥνωται καὶ + τεθεοποίηται· + οὖ χάριν ὁ + αὐτὸς Θεὸς + καὶ + ἄνθρωπος.</span> Routh. + <i>Relliq.</i> t. 2. p. 473. <span title="houtô kai ho Christos pro tês sarkôseôs hôs heis ônomastai. katho Christos hen kai to auto ôn têii ousiaii" class="grk" + >ὅυτω καὶ ὁ + Χριστὸς πρὸ + τῆς + σαρκώσεως + ὡς ἑῖς + ὠνόμασται. + καθὸ + Χριστὸς ἓν + καὶ τὸ αὐτὸ + ὢν τῇι + οὐσίᾳι</span>. ibid. p. 474. + <span title="ei allo men ... allo de ... duo huious." class="grk" + >εἰ ἄλλο μὲν ... + ἄλλο δὲ ... + δύο + υἱούς.</span> <i>ibid.</i> p. 485. + Malchion quoque, «Unus factus est ... unitate subsistens etc.» + <i>ibid.</i> p. 476.</p> + + <p>(3) Constat praeterea, vocabulum <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> a Patribus + antiquis de Christo praedicari incerto illo quotidiani sermonis sensu; id + quod saepius vix fieret, si jam recepta esset ea vox in symbola et + confessiones Ecclesiae.</p> + + <p>E. c. a Clemente Alexandrino Filius vocatur <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span>, id est, vultus + Patris. <i>Strom.</i> <span class="scac">V</span>, 6. p. 665. et + <i>Paedag.</i> <span class="scac">I</span>, 7. p. 132. Vid. quoque + <i>Strom.</i> <span class="scac">VII</span>, 10. p. 886. Haud aliter + <span title="en prosôpôii patros," class="grk">ἐν + προσωπῳι + πατρὸς,</span> Theoph. <i>ad Autol.</i> + <span class="scac">II</span>, 22. Vid. <span title="homoioprosôpon" class="grk" + >ὁμοιοπρόσωπον</span>, + Cyrill. Hier. <i>Catech.</i> <span class="scac">XII</span>, 14 fin. Apud + Chrysostomum legimus, <span title="duo prosôpa" class="grk" + >δύο + πρόσωπα</span>, humanum scilicet et + divinum, (nisi placuerit cum Tentschero de Patre et Filio illud accipi,) + <span title="diêiirêmena kata tên hupostasin" class="grk" + >διῃιρημένα + κατὰ τὴν + ὑπόστασιν</span>, <i>in + Hebr. Hom.</i> <span class="scac">III</span>, 1 fin. id porro, cum paulo + ante locutus esset contra Paulum Samosatenum, in quem Ecthesin Ephesinam + conscriptam esse <!-- Page 35 --><span class="pagenum"><a + name="page35"></a>{35}</span>creditur. Vid. quoque Amphilochium <i>ap. + Theod. Eran.</i> <span class="scac">I</span>, p. 67, qui Christum docet + dixisse, Pater major me est, «ex carne et non <span title="ek prosôpou theotêtos" class="grk" + >ἐκ προσώπου + θεότητος</span>.» His + locis <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> videtur velle + aspectum quendam, unum e multis, sub quibus res eadem potest considerari, + quod item Athanasio usitatum est; vid. <i>de Decr.</i> 14. <i>Orat.</i> + <span class="scac">I</span>, 54. <span class="scac">II</span>, 8. + <i>Sent. Dion.</i> 4. Qua quidem ratione explicandi sunt duo loci, in + quibus videtur sanctus Doctor uti vocabulo <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span>, et quidem + incommode, in eo sensu quem fert in theologia, viz. <i>contr. Apoll.</i> + <span class="scac">II</span>, 2 et 10. <span title="en diairesei prosôpôn" class="grk" + >ἐν + διαιρέσει + προσώπων</span>; ubi Lequienius, + (in Damasc. <i>Dialect.</i> 43) putat se reperisse singulare exemplum + vocis <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> pro + <i>natura</i> adhibitae; male quidem, cum ipse Athanasius in altero loco + se explicans, <span title="prosôpôn ê onomatôn" class="grk" + >προσώπων ἢ + ὀνομάτων</span> scribit. Quae + cum ita sint, fortasse minus audiendus est Montefalconius, fragmentum + quoddam Athanasii non nisi propter ipsam dictionem rejiciens, vid. + <i>Opp.</i> t. <span class="scac">I</span>, p. 1294. Monet enim post + Sirmondum in Facund. <span class="scac">XI</span>, 2. illum locum + continere doctrinam, «ab Athanasiana penitus abhorrentem;» ideo autem + quod versio latina, quam solam habemus, proponit «duas personas, unam + circa hominem, alteram circa Verbum.» Quod si aliunde ostendi potest non + esse Athanasii fragmentum illud, abjudicetur utique. Caeterum in sensu + paulum diverso, non tamen in theologico, vocabulo utitur Hippolytus in + loco quem Leontius servavit, Hipp. <i>Opp.</i> t. 2. p. 45. ubi Christus + appellatur <span title="duo prosôpôn mesitês" class="grk" + >δύο + προσώπων + μεσίτης</span>, Dei et + hominum.</p> + + <p>Praeterea apud Hilarium legimus, «utriusque naturae personam» <i>de + Trin.</i> <span class="scac">IX</span>, 14. «ejus hominis quam assumpsit + persona,» <i>Psalm.</i> 63. n. 3. Vid. eundem <i>in Psalm.</i> 138. n. 5. + Apud Ambrosium, «in persona hominis,» <i>de Fid.</i> <span + class="scac">II</span>, n. 61. v. n. 108, 124. <i>Ep.</i> 48, n. 4. + Colligitur autem ex loco quodam Paschasii Diaconi, <i>de Spir.</i> <span + class="scac">II</span>, 4. p. 194, quam laudat Petavius, <i>de Trin.</i> + <span class="scac">VI</span>, 4, § 3, vocabulum <i>persona</i>, pro + qualitate seu statu sumptum, etiam in sexto saeculo theologo posse + imprudenter excidere. Vid. quoque Cyril. Alex. <i>Dial.</i> <span + class="scac">V</span>, p. 554. <!-- Page 36 --><span class="pagenum"><a + name="page36"></a>{36}</span></p> + + <p>Quapropter ab eodem Cyrillo, in quarto anathemate suo, adhibita est + vox <i>hypostasis</i>; <span title="ei tis prosôpois dusi, êgoun hupostasesi" class="grk" + >εἴ τις + προσώποις + δυσὶ, ἠγοῦν + ὑποστάσεσι</span>, + etc. quo quid vellet <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> clarius + efferretur. Vid. quoque diligentiam Vincentii Lerinensis in hac re + <i>Comm.</i> 4.</p> + + <p>(4) Accedit quod mirum quantum distant ea quae de antiquorum dictis + narrantur a scriptoribus serioris aevi, ab iis ipsis dictis, si quando + casu temporum hodie ad nos pervenerint; hic scilicet notiones, justas + quidem, sed illas nudas reperimus, illic notiones easdem certis verborum + formulis vestitas; ita ut ipsa locorum collatio demonstret illas formulas + non pertinere ad vetustatem. E. g. Ab Ephraemio Antiocheno accepimus + Petrum Alexandrinum, Chrysostomum, Basilium, Nazianzenum, et alios + docuisse «duarum naturarum unionem, unam hypostasin, unamque personam.» + <i>ap. Phot.</i> cod. 229. p. 805-7. Optime vero; quis dubitet + sanctissimos viros in gravissima materia Catholicas enunciasse + sententias? Sed aliud est loqui catholice, prorsus aliud uti iis + vocabulis quae catholici hoc tempore utuntur, quae quidem non erant + necessaria, non erant in ecclesiastico usu, donec irrepsisset + haereticorum fraus, donec periclitaretur fidelium salus. Jam si + Chrysostomum, quem Ephraemius laudat, adeamus, invenerimus <span + title="henôsis, sunapheia, hen ho Theos logos kai hê sarx" class="grk" + >ἕνωσις, + συνάφεια, ἕν + ὁ Θεὸς + λόγος καὶ ἡ + σάρξ</span>, vix autem ea verba quibus illas notiones + Ephraemius vestit; in Gregorii Epistola ad Cledonium, ad quam idem auctor + <span class="correction" title="Original reads `provoeat'." + >provocat</span>, ne semel quidem verbum <i>persona</i>; in iis autem + quae extant Petri legimus hujusmodi, <span title="sarx genomenos ouk apele'iphthê tês theotêtos; gegonen en mêtraii tês parthenou sarx; Theos en phusei kai gegonen anthrôpos phusei" class="grk" + >σὰρξ + γενόμενος + οὐκ + ἀπελε'ιφθη + τῆς + θεότητος· + γέγονεν ἐν + μητρᾷι τῆς + παρθένου + σάρξ· Θεὸς + ἔν φύσει καὶ + γέγονεν + ἄνθρωπος + φύσει</span>. Routh. <i>Rell.</i> t. 3. p. + 344-346.</p> + + <p>Maximus quoque Confessor sic interpretatur Gregorium Nazianzenum: «Hoc + sane, ut puto, magnus quoque Gregorius Theologus dicere videtur ea magna + Oratione Apologetica, dum ait, Unum ex ambobus, et ambo per unum: + <i>quasi diceret</i>, quemadmodum enim ex ambobus, <i>hoc est</i>, ex + duabus <i>naturis</i>, unum velut totum ex partibus <!-- Page 37 --><span + class="pagenum"><a name="page37"></a>{37}</span>secundum <i>personae</i> + rationem, sic et per unum persona ratione ut totum, ambo partes + <i>naturae</i> ratione, hoc est, duo.» <i>opp.</i> t. 2. p. 282.</p> + + <p>Profecto quod in hujusmodi locis immutatur a commentatoribus suspecta + facit excerpta illa ex operibus Patrum, quae in aliam linguam reddita ad + nos veniunt; ut Ambrosianum illud Leontii; eo magis quia in versionibus + latinis, quae solent Graecorum Patrum textum comitari, verborum formulis + reipsa occurrimus aliquando injuria intrusis, non malo quidem animo, sed + quo sensus evidentior fiat.</p> + + <p>(5) Hoc quoque, ut arbitror, ostendi potest, scilicet, prout scripta + de hac re, quondam antiquorum alicui assignata, eidem decursu temporis a + criticis abjudicentur, ita probabile fieri vocabulum <span + title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> hic aut illic in + iis reperiri. Quod in loco Ambrosii cernitur, jam bis citato; at major + hic est materies dicendi, quam quae juste a nobis possit tractari. Alteri + tamen exemplo sit, quod exhibet Athanasius. Abesse vocabulum <span + title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span>, theologorum + sensu intellectum, a magni Doctoris operibus jam diximus; nunc divertamus + ad fragmentum quoddam, in fine tomi prioris Maurini p. 1279 positum. + «Olet quidpiam peregrinum,» monet Montefalconius; «et videtur maxime sub + finem Eutychianorum haeresin impugnare;» ecce autem in eo vocabulum <span + title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span>. Tum, adeatur ab + Epistolam, ad Dionysium quendam scriptam, Julio autem Pontifici perperam + tributam; en tibi vocabulum <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span>, n. 2. vid. + Coustant. <i>Epp. Rom. Pontif. Append.</i> p. 62. Idem porro reperitur in + <span title="ekthesei" class="grk" + >ἐκθέσει</span> illa <span + title="tês kata meros pisteôs" class="grk">τῆς + κατὰ μέρος + πίστεως</span>, olim Gregorio + Neocaesariensi, uni ex Patribus Antiochenis, ab Eulogio autem (<i>ap. + Phot.</i> cod. 230. p. 846.) Apollinaristis assignata. Reperitur idem + apud Sermonem quendam «in S. Thomam,» a Concilio sexto laudatum ut + Chrysostomi, a Montefalconio autem rejectum, a Tillemontio Edesseno + auctori an. 402. tributum, Ed. Maur. <i>tom.</i> 8. <i>part.</i> 2. p. + 14. Hic autem obiter dictum velim, celebrem illam Epistolam Chrysostomi + <i>ad Caesarium</i>, de <!-- Page 38 --><span class="pagenum"><a + name="page38"></a>{38}</span>qua tantae motae sunt lites in controversia + sanctissimae Eucharistiae, vocabulum <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> continere; quod + de Hippolyti quoque <i>Contra Beronem et Helicem</i> dici potest, si + decet de fragmentis illius operis strictim loqui.</p> + + <p>(6) Liceat hic apponi locos quosdam antiquiorum Patrum, in quibus + vocabulum illud offendimus.</p> + + <p>In Epistolis Apollinaristarum inter se dimicantium, an. 381. <i>ap. + Leont.</i> p. 1033, b. p. 1037, b. p. 1039, b. ubi etiam occurrit <span + title="homoousion hêmin" class="grk" + >ὁμοούσιον + ἡμῖν</span>.</p> + + <p>In Apollinaris loco quodam <i>ap. Theod. Eran.</i> <span + class="scac">II</span>, p. 173.</p> + + <p>In loco auctoris cujusdam adversus Arianos, quem vocat Sirmondus + «antiquissimum.» Sirm. <i>Opp.</i> t. 1. p. 223.</p> + + <p>In fragmento Athanasii, nempe ut citatur ab Euthymio apud Petav. + <i>Incarn.</i> <span class="scac">III</span>, 15. not. 19.</p> + + <p>In Gregorii Nyssen. <i>Antirrhet. contra Apollinarem</i> 35.</p> + + <p>Vid. quoque Damasc. <i>contr. Jacob.</i> tom. <span + class="scac">I</span>, p. 424.</p> + + <p>In loco Amphilochii <i>apud Damasc. ibid.</i> et <i>ap.</i> Anast. + <i>Hodeg.</i> 10. p. 162. et <i>ap. Ephraem. ap. Phot.</i> p. 828.</p> + + <p>In Ambrosii loco graece reddito <i>ap. Phot.</i> p. 805.</p> + + <p>In Isidori Pelusiotae <i>Ep.</i> <span class="scac">I</span>, 360. p. + 94.</p> + + <p>In Symbolo Pelagii an. 418. <i>ap. Augustini opp.</i> t. 12. p. + 210.</p> + + <p>In Procli <i>Epist. ad Armenos</i> p. 613.</p> + + <p>(7) Finem tandem disputandi facientibus forsitan occurretur nobis, + Pauli ipsius Samosateni doctrinam fuisse Nestoriani generis; quid autem + credibilius, quam Patres Antiochenos, quomodo Hippolytus quadraginta ante + annos usus esset vocabulum <span title="prosôpon" class="grk" + >πρόσωπον</span> in theologia + contra Noetum, ita ipsos quoque idem adhibuisse contra Paulum in + oeconomia tractanda? At non constat Paulum revera praeiisse Nestorio + doctrina sua; quanquam ex Athan. <i>Orat.</i> <span + class="scac">IV</span>, 30. colligi fortasse potest, sectatores ejus + tandem a Nestoriana perfidia non longe abfuisse. Nam si ex actis + Antiochenis, quatenus hodie extant, judicandum est, doctrinam effudit + Paulus fere hujusmodi. Filium exstitisse, ante adventum suum in carne, + solum in praescientia <!-- Page 39 --><span class="pagenum"><a + name="page39"></a>{39}</span>divina, Routh. <i>Rell.</i> tom. 2. p. 466; + si quis doceret secus, eum duos deos praedicare, p. 467; Filium, ante + adventum in carne, fuisse, aut instrumentum quiddam, aut saltem + attributum solum, p. 469.; humanitatem ejus non ita esse unitam + divinitati ut aliter esse non posset, p. 473. Verbum et Christum non unum + esse et eundem, p. 474., Sapientiam in Christo esse, sicut in Prophetis, + verum abundantius, tamquam in templo; eum autem qui apparuisset, non esse + Sapientiam, p. 475. denique, ut summa rei proponitur p. 484, «non + congeneratam fuisse cum humanitate sapientiam substantialiter, sed + secundum qualitatem.» Vid. quoque pp. 476, 485. Quae quidem omnia certo + demonstrant, tribuisse Paulum cum Nestorio hypostasin humanae Christi + naturae; tribuisse autem cum eodem naturae divinae alteram hypostasin, + non demonstrant. Verius dictum erit, antiquiorem haeresiarcham prorsus + non admisisse divinam hypostasim in Christo, ut Sabellii commilitonem; + quanquam id est verum quoque, Patres Antiochenos, non libenter tantum + scelus tribuentes Paulo, ut hypostasin Verbi negaret, ex iis quae de + Christo homine effutiebat, conjecisse eum docere, ut Nestorium postea, + duos esse filios, unum aeternum, alterum temporaneum, p. 485. Quare + Epistola Synodalis, post ejus depositionem a Patribus conscripta, eum + docuisse testatur, Christum venisse non de caelo, sed de terra. Euseb. + Hist. <span class="scac">VII</span>, 30. Neque aliter Athanasius Paulum + dicit Christum pro mero homine habuisse, <span title="ek prokopês" class="grk" + >ἐκ + προκοπῆς</span> ad + divinitatem suam evecto.</p> + + <p>Cum autem non levis esset similitudo inter Pauli et Nestorii dogmata, + (illo capite excepto, quod personalitatem et aeternitatem Verbi, Nicaeae + interea declaratam, teneret Nestorius, rejiceret Paulus,) aequum erat, + Nestorio in jus vocato, ad Pauli priorem haeresim, Antiochiae jam + condemnatam, a patribus Ephesi congregatis provocari. Attamen contestatio + illa contra Nestorium, quae, praefixa actis Ephesinis, Hard. <i>Conc.</i> + t. <span class="scac">I</span>, p. 1272. Paulum et Nestorium <!-- Page 40 + --><span class="pagenum"><a name="page40"></a>{40}</span>inter se ex + ordine comparat, ne verbum quidem profert quo concludi possit a Paulo + duplicem hypostasim esse excogitatam. Neque, cum narrat Anastasius, + <i>Hodeg.</i> 7. p. 108, «in sacra Ephesina Synodo demonstratum esse, + dogmata Nestorii consonare cum doctrina Pauli Samosateni,» Nestorianismum + continuo tribuit Paulo, nisi Artemoni quoque, quem alibi testatur + «Christum in duos divisisse.» c. 20. p. 323, 4. Ephraemium autem + Antiochenum, cum Paulum dicit «alterum ante saecula filium, alterum vero + postea summa cum dementia asseruisse» <i>ap. Phot.</i> p. 814, verisimile + est nihil amplius velle, quam uti iis ipsis verbis Patrum Antiochenorum, + de quibus paulo ante locuti sumus. Contra, plane colligitur ex Vigilio + <i>in Eutych.</i> B. P. t. <span class="scac">V</span>. p. 731. <i>Ed. + Col.</i> 1618. (omittitur locus in <i>Ed. Par.</i> 1624.) Eutychianos + distinctionem fecisse inter dogmata Nestorii et Pauli, hujus Christum + simpliciter pro mero homine habentis, illius eatenus solum usque dum + consociaretur Verbo Dei. Marius item Mercator diserte testatur: + «Nestorius circa Verbum Dei, <i>non</i> ut Paulus sentit, qui non + substantivum, sed prolatitium potentiae Dei efficax Verbum esse definit.» + p. 50. Idem affirmant, licet non fidelissimi testes, et Ibas, et + Theodorus Mopsuestiae Episcopus, vid. Facund. <span + class="scac">VI</span>, 3. <span class="scac">III</span>, 2. Leont. <i>de + Sect.</i> <span class="scac">III</span>, p. 504. Caeterum, si genuinae + essent Dionysii Alexandrini <i>Epistola adversus Paulum</i>, et + <i>Responsio ad Pauli Propositiones decem</i>, tum certo concedendum + esset Paulum Nestorio praelusisse; id autem affirmantibus Tillemontio, + Fabricio, Natali Alexandro, Bullo, Burtono et aliis, nos in contrariam + sententiam cum Valesio, Harduino, Montefalconio, et Routhio, ire + velimus.</p> + + <p>Haec de Ecthesi Ephesina, plurima de re exigua; nisi, ut speramus, iis + qui scripta Patrum diligentius tractant, aliqua protulerimus, quae, in + uno loco definita, ad multa transferri possint.</p> + + <div class="figcenter" style="width:24%;"> + <a href="images/dqct005.png"><img style="width:100%" src="images/dqct005.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> +<p><!-- Page 41 --><span class="pagenum"><a name="page41"></a>{41}</span></p> + + <div class="figcenter" style="width:66%;"> + <a href="images/dqct003.png"><img style="width:100%" src="images/dqct003.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> +<h2>DISSERTATIO III.</h2> + +<h3>DE VOCIBUS <span title="prin gennêthênai ouk ên" class="grk">πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν</span> ANATHEMATISMI NICAENI.</h3> + + <div class="figcenter" style="width:23%;"> + <a href="images/dqct004.png"><img style="width:100%" src="images/dqct004.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> + <p>Symbolo Ecclesiae Catholicae, celeberrima vocula <i>homoüsion</i> + locupletato, subjunxerunt Patres Nicaeni anathematismos quosdam, qui + Arianae perfidiae praecipua capita ferirent. Ex quibus ille est, de quo + pauca quaedam hoc loco dicenda censuimus. Non quod formula illa Arianorum + sumpta per se difficilior sit intellectu, sed quia placuit doctissimo + cuidam viro, de Nicaeno autem Symbolo optime merito, nativo verborum + sensui subtiliores notiones suas imponi. Quaenam illae sint, quare + prolatae, et qua rationum vi confirmatae, nunc explicandum est.</p> + + <p>Docentibus catholicis Christum esse Deum, Ariani protinus illum esse + Deum confitebantur ipsi, at Deum inferiorem quendam, ne scilicet Deos + duos introducerent in Ecclesiam. Quibus responsum est, Christum contra + revera esse summum Deum, neque idcirco duos esse Deos, quia Christus + esset Filius Dei; qui autem Dei Filius esset, oportet illum et verum esse + Deum, nec tamen alterum, sed eundem ac Patrem suum. At in illo ipso + vocabulo <i>Filius</i>, quod fidelibus jure documento erat verae + divinitatis Verbi Dei, haereticorum factio collocavit omnem spem suam + atque conatum fidei catholicae convellendae; argumentabantur enim, cum + omnis filius patri junior esset, idcirco Filium Dei non esse aeternum, + neque habere caetera signa verae divinitatis. Quare summa quaestionis in + significatione <i>Filii</i> tandem posita fuit; utrum scilicet Filius + Dei, utpote Filius, <!-- Page 42 --><span class="pagenum"><a + name="page42"></a>{42}</span>essentiam totam et universa habuerit + attributa Omnipotentis Dei, an contra initium existendi, et alia quae de + rebus creatis praedicantur. Quo autem rem dirimerent, catholici + provocabant ad Patres priorum saeculorum, qui scilicet Filio Dei non + temporaneum ortum, sed paternae Divinitatis plenitudinem tribuissent.</p> + + <p>At in hoc antiquiorum scriptorum testimonio esse quod docta + tractatione egeret, censuit Bullus, cui lis a nobis intendenda est, quo + bene curreret catholicorum argumentum, et eruditioribus persuaderet. Nam + scriptores quinque aevi Ante-nicaeni, Athenagoram, Tatianum, Theophilum, + Hippolytum, Novatianum, quorum duo in catalogo sunt sanctorum, non + inficiatus est vir doctus ita de Filio Dei loqui, ut haereticis ansam + praebuerint affirmandi, sibi placuisse Verbum Dei factum esse Dei Filium + certo quodam tempore, atque ideo quodammodo «extitisse ante generationem + suam,» eo certantibus cum Ario quod dicerent Verbum esse aeternum, eo + consentientibus quod Filium aeternum esse non dicerent.</p> + + <p>Non ideo tamen improbandus est Bullus, quia sollicita mente priscorum + famae, suorum fidei consuluerit. Fateor equidem, non Hippolyto solum et + Theophilo, sed Post-nicaenis etiam Hilario et Zenoni Veronensi in hac + materia illud excidisse, quod resecatum vel saltem explicatum + prudentiores velint; ut Marano quoque, Balleriniis, aliis visum est. + Scilicet incommodiora haec gravissimorum scriptorum verba constat ab + haereticis saltem recentioris aevi in partes suas adduci; nam utrum ab + ipsis Arii sectatoribus objecta fuerint catholicis Concilii Nicaeni + saeculo, alia res est. Profecto notatu dignissimum est Arianos ipsos, cum + Ecclesia dimicantes, non provocasse ad Patres priorum temporum usque ad + circ. an. 352, paene triginta post Concilium Nicaenum exactis annis, cum, + argumentis ex ratione et ex Scripturis, (ut Athanasius loquitur in + Epistola sua <i>de Sent. Dion.</i> 1.) frustra petitis, «tandem eo + audaciae processerunt, ut etiam Patres calumniarentur.» Nimirum primo ad + <!-- Page 43 --><span class="pagenum"><a + name="page43"></a>{43}</span>Collucianistas solum suos confugiebant; cum + autem multos post annos Patres Ecclesiae in suos usus convertere + caeperunt, etiam tum Origenem solum appellarunt et Dionysium, non + Hippolytum, non Theophilum, non alios illos de quibus supra mentio facta + est. Quod autem ne versutissimorum quidem hominum illis temporibus in + mentem venit, id recentiores ausi, hos ipsos Hippolyti et caeterorum + locos in medium protulerunt, quo comprobarent dogma suum, Dei Filium non + esse ad aeternitatem genitum, sed in tempore creatum. Quibus ut occurrat + Bullus, eximius alias in hac materie scriptor, Patres reos, in + <i>Defensione sua Fidei Nicaenae</i>, illato crimine ita liberat, ut + ultro tamen confiteatur illos dixisse, improprie certe, sed aliquo modo, + Verbum in tempore fuisse genitum. Plures scilicet iis placuisse putat + Verbi generationes, tropicas illas quidem, sed quae verae generationis + typi essent et adumbrationes; quales sunt ejus resurrectio a mortuis, + item nativitas ex Maria; qualis porro, de qua agendum est, missio ejus a + Patre et processio, quo res universas crearet. Hinc non gravate concedit + dictum quoddam fuisse Catholicorum, si non Catholicum dogma, tum ante + Concilium Nicaeae habitum tum post, «Verbum exstitisse antequam + gigneretur;» cujus rei inter alia testimonia adhibet verba Anathematismi, + quorum interpretationem in nos hic suscepimus. Contendit enim Patres + Nicaenos eo ipso quod condemnarent eos qui dicerent Verbum non exstitisse + ante generationem suam, liquido significasse contra, Verbum ante + generationem suam exstitisse. Nullus dubitat, ut ipsius verbi utar, «quin + hoc pronunciatum Arianorum oppositum fuerit catholicorum istorum + sententiae qui docerent Filium quidem paulo ante conditum mundum + inexplicabili quodam modo ex Patre progressum fuisse ad constituendum + universa.» <i>Def. N. F.</i> <span class="scac">III</span>, 9, §. 2.</p> + + <p>Haec sane de hac Anathematismi Nicaeni clausula argute nimis dicta + sunt, et turbant verborum sensum alioqui simplicem et luculentum. Nam + procul dubio in illa formula Arianorum, quae a Patribus percellitur, + continetur <!-- Page 44 --><span class="pagenum"><a + name="page44"></a>{44}</span>argumentum <i>ex absurdo</i>, quod vocant, + desumptum; cum ex ipsa vi vocabuli <i>genitus</i> confici crederent, + Christum existendi initium habuisse. Confirmabant enim (quasi id + inficiari quenquam jam fuerit ipsis verbis sibi discrepare) Filium non + exstitisse priusquam gigneretur; alioqui non esset Filius.</p> + + <p>Quod interest inter explicationem hanc et illam Bulli, in hoc + vertitur;—utrum verba ista, «priusquam gigneretur non erat,» sint + simplex propositio categorica, an argumentum; sint negatio propositionis + ei contrariae, «erat priusquam gigneretur,» id quod Bullo placuit; an + potius, ut nobis videtur, <span title="gnômê" class="grk" + >γνώμη</span> quaedam, quam Aristoteles vocat, + <span title="enthumêmatikê" class="grk" + >ἐνθυμηματικὴ</span>, + propositio rationem suam secum ferens, in qua, assumpta, non affirmata, + contrariae propositionis vanitate, recta impetitur alia quaedam, nempe + Filium ab aeternitate exstitisse. Arbitratur contra Bullus, et Catholicos + et Arianos apertis oculis contemplatos esse propositionem hanc, + «exstitisse Filium antequam gigneretur;» de hac certamen inter se + instituisse: negasse Arianos, et Catholicos, aut affirmasse, aut saltem + permisisse. Profecto ne unum quidem Catholicum virum unquam eam emisisse + sententiam non dixerim; affirmasse autem eandem Patres Nicaenos prorsus + nego.</p> + + <p>1. Primum percurrendum erit ad pristinum illud jurgium, quod nascentem + haeresin primum Ecclesiae ostentabat, ut a Socrate narratum est. Testatur + enim scriptor ille, Alexandrum, de mysterio Sanctissimae Trinitatis inter + suos disputantem, interpellasse Arium, qui fortiter diceret, (1) si + Filium genuerit Pater, ergo genitum habere existendi initium; (2) ergo + fuisse quando Filius Dei non esset; (3) ergo eundem subsistentiam suam ex + nihilo habere. Socr. <span class="scac">I</span>, 5. Quibus e contrario + collocabimus Anathematismi Nicaeni clausulas; «Illos vero qui dicunt, (1) + fuit aliquando cum non esset, et (2) antequam gigneretur non erat, et (3) + ex nihilo factus est etc. etc..., anathematizat Catholica Ecclesia.» + Quorum cum duae plenissime respondeant duabus ab Ario in Alexandrum + conjectis, cui dubium esse potest, tertiam <!-- Page 45 --><span + class="pagenum"><a name="page45"></a>{45}</span>quoque respondere + tertiae? id est, «antequam gigneretur non erat» idem velle atque illud + «si Filium genuerit Pater, habet genitus existendi initium;» id quod nos + contra Bullum contendimus. Haereseos initia non fefellit posterior + cursus, namque hic, ut diximus, ipse cardo fuit totius controversiae, + nempe utrum Filius, quia Filius, fuerit necne necessaria lege junior + Patre suo. At ubinam contra in historia Concilii Nicaeni inveneris + mentionem ullam illius propositionis, cui credit Bullus ab Arianis esse + reclamatum, «Filium scilicet esse prius quam gigneretur?» Sentit + angustias suas vir perspicacissimus, cum ad verba quaedam appellat + Arianorum in Epistola illorum ad Alexandrum missa, in qua perstringunt + haeretici illos qui dicerent «eum qui prius erat, postea genitum esse aut + creatum in Filium.» Athan. <i>de Syn.</i> 16, quos vult Bullus quosdam + esse Catholicos. Hi autem plane non sunt Catholici, sed sectatores + Marcelli et Photini, ut constat, cum ex Euseb. <i>Eccles. Theol.</i> + <span class="scac">I</span>, 1. <span class="scac">II</span>, 9. p. 114, + b. <i>Contr. Marcell.</i> <span class="scac">II</span>, 9. tum praesertim + ex Anathematismo Eusebianorum in confessione sua quinta, sive + Macrosticho, ubi ita loquuntur; «Execramur eos qui illum simplex (<span + title="psilon" class="grk">ψιλὸν</span>) Dei + Verbum non subsistens appellant, Christum autem ipsum et Filium Dei non + fuisse ante saecula contendunt, sed eo tempore ex quo carnem nostram ex + Virgine assumpsit; <i>hujusmodi</i> sunt sectatores <i>Marcelli</i> et + <i>Scotini</i> (Photini) Ancyrogalatarum.» <i>Athan. de Syn.</i> 26. + Quare non Catholicos, sed Marcellum et suos respicit Epistola illa + Arianorum ad Alexandrum; quod quidem inde confirmatur, quia illo ipso + tempore Marcellum Asterius Sophista, Arianorum antesignanus, scriptis + suis lacessebat.</p> + + <p>2. Notandum praeterea est, alias quoque Arianorum formulas, decantatas + illas quidem, in quibus summa haereseos posita est, ut captiosissimos + homines decuit, vim quamdam habere enthymematicam. Cujusmodi sunt, «Qui + est, eumne, qui nondum esset, fecit ex nihilo, an qui esset?» et «Unumne + est non factum an duo?» <i>Athan.</i> <!-- Page 46 --><span + class="pagenum"><a name="page46"></a>{46}</span><i>Orat.</i> <span + class="scac">I</span>, 22. et interrogatio illa de «mutabili,» quam cum + locum habet in Anathematismo Nicaeno, ita exponit Athanasius: «Nam libero + praeditus arbitrio est, an non? an voluntate pro sui arbitrii libertate + bonus est, et, si velit, potest mutari, cum mutabilis sit natura; an, ut + lapis et lignum, liberam non habet voluntatem in utramque partem se + movendi et vergendi?» <i>Athan. Orat.</i> <span class="scac">I</span>, + 35. Scilicet voluerunt haeretici, liberum, quod vocant, arbitrium + oportere necessitate quadam ita proprium esse Christi, ut aliter esse non + potuerit quin absurdum quid subsequeretur; ex quo conficeretur illum in + numero esse creatorum.</p> + + <p>3. In <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>. §. 32. scribit + Athanasius <span title="agenêton" class="grk" + >ἀγένητον</span> illud sive + <i>non-factum</i> serius esse suppositum ab Arianis in locum priorum + suarum captionum: «Cum jam non sit eis integrum his uti vocibus, e nihilo + est, non fuit antequam gigneretur, vocabulum <i>non facti</i> etc. + cogitaverunt, ut, cum apud simpliciores Filium factum esse dicunt, eadem + rursus illa significent vocabula, nempe, ex nihilo est, aliquando non + fuit.» Quo in loco quamvis non disertis verbis dicat «Non factum unumne + an duo?» pro «Antequam gigneretur non erat» esse substitutum, tamen + probabile est certe illum hoc voluisse. Atqui constat formula + <i>non-factum</i> vel <span title="agenêton" class="grk" + >ἀγένητον</span>, ut ea quae + jam diximus aliis verbis proferamus, hoc innui, «Nisi duo sint + <i>non-facta</i> vel dii, Christus, utpote factus sive genitus, initium + habet existendi;» id quod ipsissimum est argumentum illud, quod verbis + «Antequam gigneretur non erat», nos assignatum volumus. Caeterum + distinctionem illam inter <span title="agenêton" class="grk" + >ἀγένητον</span> et <span + title="agennêton" class="grk" + >ἀγέννητον</span>, de qua + loquitur Montefalconius in Admonitione sua in Epistolam <i>de Decr. + Nic.</i>, a Damasceno notatam, mihi non persuaderi potest esse coaevam + Athanasio;—sed hoc obiter.</p> + + <p>4. Praeterea dubium non est quin «Non erat priusquam gigneretur» apud + Athanasium idem valeat atque alterum illud «Qui est, eumne, qui nondum + esset, fecit ex nihilo, an qui esset?» Scilicet quod Ariani contra Filium + <!-- Page 47 --><span class="pagenum"><a + name="page47"></a>{47}</span>effutiebant, id pariter ostendit sanctus + Doctor contra ipsum Patrem posse contorqueri. «Num qui est Deus,» + interrogat, «cum antea non esset, postea factus est, vel estne etiam + priusquam gignatur (fiat)?» <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>, 25. + At illud «Qui est eumne qui nondum esset etc.» (<span title="ho ôn ton mê onta" class="grk" + >ὁ ὢν τὸν μὴ + ὄντα</span> etc.) argumentum prorsus est, non mera + propositio, idque ex absurdo ductum; ergo ejusmodi est, «Priusquam + gigneretur non erat.» Quod plane confirmatur ex Alexandri Epistola + Encyclica cum Arii contra Alexandrum prima illa disputatione et + Anathematismis Nicaenis comparata. Nam, cum ex his triplex conficitur + testimonium, quales fuerint formulae istae in quibus posita est haeresis + Ariana, nulla alia in re sibi discrepat, nisi in hac, quod, omisso «Si + Filius, ergo habet initium existendi,» ipsius Arii, et «Priusquam + gigneretur non erat,» Anathematismi, Alexander Epistola sua supponit + <span title="ho ôn ton mê onta" class="grk">ὁ ὢν + τὸν μὴ ὄντα</span> etc. «Quod + est eumne qui non esset etc.» Accedit quod sibi invicem respondent illae + duae, in locis Gregorii Nazianzeni et Basilii infra laudatis, et in + Cyrilli <i>Thesaur.</i> 4. p. 29. <i>fin.</i></p> + + <p>5. Multa sunt temere jacta in Orationibus Athanasii quae nobiscum + faciunt in hac re. Nam si Arianorum dictum illud, «Non erat antequam + gigneretur,» argumentum erat, ut confirmamus, contra Filii aeternitatem, + tum responsuri essent Catholici, «Vere dictum est Christum non esse + antequam gignitur; esse non potest ante, quia gignitur ab aeternitate, + utpote ab aeterno Patre;» id quod re ipsa reperimus dictum ab Athanasio. + «Res creatae fieri coeperunt, (<span title="ginesthai" class="grk" + >γίνεσθαι</span>)» + scribit; «at Dei Verbum, cum principium ex quo sit, (<span title="archên" class="grk" + >ἀρχὴν</span>) nullum habeat, merito nec esse + nec fieri caepit, sed semper fuit. Opera igitur principium (<span + title="archên" class="grk">ἀρχὴν</span>), cum + fiunt, habent; quod quidem principium rebus, quae fiunt, prius est; + Verbum autem, cum non sit ex numero rerum quae fiunt, ipse potius rerum + principium habentium demiurgus est. Deinde ipsum esse rerum factarum in + eo ipso quod fiunt mensuram habet (<span title="en tôi ginesthai" class="grk" + >ἐν τῳ + γίνεσθαι</span>), eosque + Deus ab aliquo principio per Verbum <!-- Page 48 --><span + class="pagenum"><a name="page48"></a>{48}</span>facere incipit, quo + perspicuum sit illos non fuisse priusquam gignerentur (<span title="prin genesthai" class="grk" + >πρὶν + γενέσθαι</span>); at + Verbum non in alio principio habet ut sit, nisi in Patre, qui, ut isti + etiam consentiunt, principii est expers; ut ipse quoque Filius sine + principio existat in Patre, a quo genitus est, non autem creatus.» + <i>Orat.</i> <span class="scac">II</span>, 57. Neque absimili modo + disputant alii Patres. Alterum exemplum peti potest ex <i>Orat.</i> <span + class="scac">I</span>, 10. ubi pro <span title="prin gennêthêi" class="grk" + >πρὶν + γεννηθῇ</span> supponit Athanasius + <span title="prin poiêthêi" class="grk">πρὶν + ποιηθῇ</span>; at credo Bullum non esse + dicturum, secundum hypothesim suam, Patres ullos antiquos, disputantes de + Filio, verba <span title="prin poiêthêi" class="grk" + >πρὶν ποιηθῇ</span>, ut + sua, alicubi adhibuisse, Attamen, «Quis hominum, sive graecus sive + barbarus,» scribit Athanasius, «quem Deum confitetur, unam ex rebus + creatis ausit dicere, et non fuisse antequam fieret?» <i>Orat.</i> <span + class="scac">I</span>, 10. Idem profitetur ipse Arius, suorum certe + verborum optimus interpres, cum ad Eusebium Nicomediae Episcopum + scribens, vocabulo <span title="gennêthêi" class="grk" + >γεννηθῇ</span> in <span + title="ktisthêi" class="grk" + >κτισθῇ</span>; et alia similia mutato, + luculentissime ostendit, quod certe non siverit Bullus, se ea esse mente + ut argumentum quoddam proferret. «Nos quid sentiamus, et professi jam + sumus et nunc profitemur; Filium, antequam gigneretur, <i>aut</i> + crearetur, <i>aut</i> destinaretur, <i>aut</i> fundaretur, non fuisse.» + <i>Theod. Hist.</i> <span class="scac">I</span>, 4. Nec discrepat ab Ario + Eusebius ipse: «<i>Manifestum omnibus</i> est, illud quod factum est, non + fuisse antequam fieret.» <i>Athan. de Syn.</i> 17.</p> + + <p>6. Jam si occurrunt apud Athanasium, quae Bullo favere videantur, + facilem tamen habent solutionem. E.g. «Qui fieri potest,» rogat, «ut non + sit in numero creatorum, si, ut isti opinantur, non erat antequam + gigneretur? siquidem rerum creatarum et factarum proprium est non esse + antequam fierent?» <i>Orat.</i> <span class="scac">II</span>, 22. Dixerit + fortasse Bullus, ex hoc perspicuum esse, Arianos affirmasse Filium «Non + esse priusquam gigneretur, Catholicos autem» Esse. Sed non est ita; nam, + quemadmodum Patres Nicaeni in Anathematismo suo, ut confirmavimus, non + ipsam Arianae formulae propositionem simpliciter negant, sed ejusdem vim + argumentativam, ita hic quoque vult Athanasius, non <!-- Page 49 --><span + class="pagenum"><a name="page49"></a>{49}</span>«Quo pacto non est + creatus, <i>nisi erat</i> antequam gigneretur,» sed, «Quo pacto non est + creatus, <i>si illorum argumentum verum est</i>, non erat antequam + gigneretur?» Neque alibi <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>, 20. + cum dicit, «Si non fuerit Filius antequam gigneretur, non semper fuit in + Deo veritas,» vult, non «<i>Nisi</i> fuerit re» sed «<i>Si verum sit + illud</i>, Non fuit Filius» etc. Itaque, non multo post idem dicit de Deo + Patre, quo vanissimos sophistas suo sibi gladio jugulet, «Estne Deus + etiam priusquam gignitur?» non certe quasi in Patre ullam significet + generationem, sed quo argumentum ipsum ut ineptissimum explodat, sive de + Patre usurpatum sive de Filio.</p> + + <p>7. Et profecto ineptissimam et importunissimam esse hanc + interrogationem, non simpliciter verae cuidam propositioni contrariam, + plenissime cum Athanasio consentientes, judicant et Hilarius et Gregorius + Nazianzenus. Missam faciunt, quam prorsus ne proferri quidem oporteret. + Gregorius scilicet de hac et aliis Arianorum formulis loquens, in Filio + docet, «Generatio cum essentia ipsa <i>concurrit</i> atque a principio + exstitit;» quod contra fit in hominibus, qui quidem, «ut Levi in lumbis + Abrahae,» cum «partim erant, partim procreati sunt, ac proinde partim + sunt ex entibus, partim ex non entibus,» illud scilicet complent «Fuit + antequam gigneretur;» quod Bullus non in hominibus sed in Filio Dei dici + posse arbitratur. Pergit de eadem re magnus theologus: «Quaestionem hanc + tuam <i>absurditatis</i> multum, <i>difficultatis</i> nihil habere aio.» + Tum captionibus verborum quibusdam aliis prolatis quae cum Ariana illa + possent comparari, «<i>Ineptius</i> est» dicit, «id quod a principio + erat, <i>utrum</i> ante generationem esset (<span title="pro tês gennêseôs" class="grk" + >πρὸ τῆς + γεννήσεως</span>) + <i>necne</i>, in quaestionem vocari.» Orat. 29, 9.</p> + + <p>8. Hilarium fateor Pictavensem in Commentario suo in Matthaeum c. 31. + n. 3. verba quaedam emisisse quae Bullo favere videantur. Docet enim + egregius ille vindex catholicae veritatis, «Verbum in principio Deum, et + hoc principio apud Deum, et natum esse ex eo qui erat, et hoc <!-- Page + 50 --><span class="pagenum"><a name="page50"></a>{50}</span>in eo esse + qui natus est, quod is ipse est penes quem erat antequam nasceretur.» + Cujus simile est illud quod Bullo favet ex Zenonis Tractatu <i>de Filii + generatione</i>: «Procedit in nativitatem, qui erat antequam nasceretur.» + At Zenonem non est cur moremur, diligentem, ut a Balleriniis monstratum + est, <i>Diss.</i> 1, 2. §. 6. Hilarii imitatorem. Quod autem ad + Pictavensem ipsum attinet, provocamus ab Hilario imperito ad Hilarium + peritissimum Arianorum. Constat enim sanctissimum virum, illa scripsisse + antequam in Asiam venisset; «regeneratum autem pridem,» ut ipsius verbis + utar, «et in Episcopatu aliquantum permanentem, Fidem Nicaenam nunquam + nisi exsulaturum» conceptis verbis «audivisse,» <i>de Syn.</i> 91. postea + autem, ut Coustantius nos monuit, sese correxisse in celeberrimo suo + opere quod <i>de Trinitate</i> conscripsit. Illic enim, secus ac voluit + Bullus, Arianorum formulam «antequam gigneretur non erat,» in sophismatis + loco luculentissime ponit. «Adjiciant haec,» de eo scribit, + «<i>arguta</i> satis atque auditu placentia; Si, inquit, natus est, + coepit; et cum coepit, non fuit; et cum non fuit, non patitur ut fuerit. + Atque idcirco piae intelligentiae sermonem esse contendant, non fuit + antequam nasceretur, quia ut esset qui non erat, non qui erat, natus + est,» <i>de Trin.</i> <span class="scac">XII</span>, 18. Neque aliter + illi formulae occurrit; «Unigenitus Deus neque non fuit aliquando non + Filius, neque fuit aliquid antequam Filius, neque quidquam aliquid ipse + nisi Filius,» 15. quod quidem nihil aliud est nisi negatio illius «Fuit + antequam genitus est.» Pergit, ut Gregorius: «Ubi Pater auctor est, ibi + et nativitas est, et vero ubi auctor aeternus est, ibi et nativitatis + aeternitas est.» 21. Quid potest esse disertius? Porro pro «fuit ante + quam natus est,» supponit, «semper natus fuit;» e. g. «Numquid ante + tempora aeterna esse, id ipsum sit quod est, eum qui erat nasci? quia + nasci quod erat, jam non nasci est, sed seipsum demutare nascendo.... Non + est itaque id ipsum, natum ante tempora aeterna semper esse, et esse + antequam nasci.» 30. Concludit, Athanasii sensum <!-- Page 51 --><span + class="pagenum"><a name="page51"></a>{51}</span>vel clarioribus + retractans verbis; «Cum itaque natum semper esse, nihil aliud sit + confitendum esse quam natum, id sensui, antequam nascitur, <i>vel fuisse + vel non fuisse</i>, non subjacet.» 31.</p> + + <p>9. Prodeat denique Basilius in dimicatione sua contra Eunomium; cui + argumentato, «Aut existentem genuit Deus Filium, aut non existentem ... + Qui est, generatione non indiget,» respondit sanctissimus Praesul, + «Eunomium, <i>quoniam</i> animalia, cum prius non sint, deinde + generentur, qui autem hodie genitus sit, heri non esset, hanc notionem in + Unigeniti subsistentiam <i>transferre</i>; et <i>quoniam</i> genitus est, + dicere, ante generationem non fuisse.» <i>contra Eun.</i> <span + class="scac">II</span>, 14. Sophisma autem solvit, ut Patres supra + citati, dicendo, Filio esse aeternam generationem, ut loquitur + Evangelista, cum «aeternitati Patris generationem Unigeniti connectit.» + <i>ibid.</i> 15.</p> + + <p> </p> + + <p>Satis superque de hac re sumus disputati; pro certo jam habeatur, a + Concilio Oecumenico, Nicaeae congregato, minime sancita esse illa verba + quae Bullo Catholica videntur, «Verbum Dei fuisse antequam gigneretur;» + quasi ulla traditione Patrum aut Doctorum auctoritate nobis commendentur. + Quae cum ita sint, operi nostro hic finis esset imponendus, nisi vir + doctissimus, Concilio nequicquam appellato, ad Athanasium ipsum + confugerit, Concilii illius magnam partem, quo causam suam apud eruditos + feliciore spe posset orare. Opinionem nimirum eam, de generatione quadam + Verbi ante mundum conditum in tempore facta, Athanasio ipsi impactam + voluit, provocans ad Orationem secundam contra Arianos <i>capp.</i> + 61-64.</p> + + <p>Illa operis sui parte, copiosissima disputatione inita de verbis + Prophetae, quae Ariani objiciebant Ecclesiae, «Dominus creavit me in + initio viarum suarum in opera sua,» ut in Versione <span + class="scac">LXX</span> Interpret. leguntur, provehitur sanctus Doctor ad + verba Apostoli, «Primogenitus omnis creaturae;» quae proinde ita + interpretatur ut doceat Verbum, quod <!-- Page 52 --><span + class="pagenum"><a name="page52"></a>{52}</span>ante saecula fuit + Unigenitum, cum creandus esset mundus, condescensione quadam seu <span + title="sunkatabasei" class="grk" + >συγκαταβάσει</span> + e Patre procedens factum esse Primogenitum. Unde deducit Bullus, illam + processionem sive condescensionem auctore Athanasio novam quandam, + improprie utique, Verbi in tempore esse generationem.</p> + + <p>Jam Verbi condescensionem quandam esse exhibitam in rerum universitate + condenda consentiunt omnes; namque ineffabilis procul dubio erat gratiae + et bonitatis, Filium, qui «in principio erat apud Deum,» in cogitationem + venisse creatorum, et in creatorum fragilitate versari. Sed hoc Bullo non + satis est, nisi condescensio illa generatio seu nativitas quaedam + appelletur. «Catholici quidam doctores, qui post exortam controversiam + Arianam vixerunt,» ad Athanasium autem provocat, «illam <span title="tou logou" class="grk" + >τοῦ λόγου</span> + ex Patre progressionem (quam et <span title="sunkatabasin" class="grk" + >συγκατάβασιν</span>, + hoc est, condescensionem eorum nonnulli appellarunt) ad condendum haec + universa agnovere; et ejus etiam progressionis respectu ipsum <span + title="ton logon" class="grk">τὸν + λόγον</span> a Deo Patre quasi natum + fuisse et omnis creaturae primogenitum in Scripturis dici confessi sunt.» + <i>Defen. F. N.</i> <span class="scac">III</span>, 9. §. 1. At Athanasium + in hac progressione et condescensione Verbi voluisse natum denuo esse + quodammodo Verbum, et proinde appellatum esse «Primogenitum omnis + creaturae» profecto non puto; contra «Primogenitum» illud, non relationis + alicujus, quae intercederet inter Verbum et Patrem suum, esse + significativum, sed plane muneris cujusdam quod, mundum creaturus, pro + bono mundi, benignissime in se suscepit Unigenitus. Scilicet ille, qui ab + aeternitate fuit Unigenitus Patris, in universorum compagine et structura + illam Filietatem suam signatam voluit, quo typum quendam Unigeniti atque + imaginem universa in se exhiberent. Itaque hoc sensu Unigenitus omnis + creaturae se fecit Primogenitum, quod, dum mundum ex nihilo duceret, illo + ipso tempore se quoque fecit ideam et normam ejusdem mundi, Demiurgus + nimirum et summus artifex, sese contemplans <!-- Page 53 --><span + class="pagenum"><a name="page53"></a>{53}</span>atque intuens tanquam + unicum exemplar suum, ex quo mundum nascentem exprimeret imitando et + conformaret. Quare Filius progrediens a Patre non factus est denuo Filius + Patris, sed mundo Filius, ut scilicet condescensione sua mundus fieret + quodammodo Patris filius, et in coelestem familiam adoptaretur. Quod si + verum est, Primogenitus nihil aliud significare, nisi Filius Archetypus, + videbitur. Ad rationes veniamus.</p> + + <p>Primum, verbum <span title="sunkatabasis" class="grk" + >συγκατάβασις</span>, + sive condescensio, (quod adeo non generationis in se habet ullum sensum, + ut testibus Vesselio et Suicero de Aeterno Patre, omnium conservatore, a + Patribus usurpetur,) quid velit apud Athanasium, liquebit legentibus + sectiones 78-81 Orationis illius de qua hic agitur. Illa disputationis + suae pars incipit et terminatur mentione facta condescensionis Verbi: + quare ad eam adeundum est tanquam ad praecipuum quemdam locum, unde vis + vocabuli in gravissima hac materia possit erui. Incipit autem his verbis: + «Quo res factae non tantum existerent, sed etiam bene existerent, placuit + Deo ut sua Sapientia se ad res creatas condescenderet, ut typum aliquem + et speciem ipsius Imaginis, cum in omnibus simul, tum in singulis + imprimeret; quo nimirum perspicuum fieret et sapientia ornatas esse res + factas et digna Deo esse opera. Ut enim nostrum Verbum, Verbi, qui Dei + est Filius, est imago; ita sapientia in nobis facta ejusdem Verbi, quae + ipsa est Sapientia, imago quoque est, etc.» §. 78. Quid hic reperimus de + Verbo denuo facto Filio? quid non de Filio imaginem sui imprimente in + operibus suis? Finem autem facturus Sapientiam introducit sanctus Doctor + ita loquentem: «Omnia quidem in me et per me facta sunt: quia autem opus + erat ut sapientia in operibus crearetur, ego secundum substantiam quidem + cum Patre aderam, me vero ad res factas condescendens, meum typum in + illis apte imprimebam, ut universus mundus tanquam in uno corpore non + secum discordaret sed concordaret.» §. 81.</p> + + <p>Quod ut planius intelligatur, exponendum est Athanasium <!-- Page 54 + --><span class="pagenum"><a name="page54"></a>{54}</span>autumasse, ne + ullam quidem rem creationem suam sustinere posse, ut ne sanctissimam + creantis manum tanquam refugiat et ad nihilum continuo recidat, nisi + eidem simul Demiurgus ipse condescensione quadam suam impertiat gratiam, + quo mirabilem illam patienter subeat operationem, per quam in rerum + naturam perventura est. «Verbum,» scribit, «cum principio Demiurgus esset + creatorum, condescendit ad res creatas, ut fieri possent. Neque enim ejus + naturam, quae purus Patris est splendor, ferre potuissent, nisi,» graeca + fortius currunt quam latina, <span title="philanthrôpiai patrikêi sunkatabas antelabeto, kai kratêsas auta eis ousian ênenke" class="grk" + >φιλανθρωπίᾳ + πατρικῇ + συγκαταβὰς + ἀντελάβετο, + καὶ + κρατήσας + αὐτα εἰς + οὐσίαν + ἤνεγκε</span>. <i>Orat.</i> <span + class="scac">II</span>, 64. Quare operibus suis, dum creabantur, ut + crearentur, virtutem quandam suam impertiens Artifex Filius, eadem + proinde augustissimo filiorum nomine donatus est; <span + title="sunkatabantos tou logou" class="grk" + >συγκαταβάντος + τοῦ λόγου</span>, + pergit sanctus doctor, <span title="huiopoieitai kai autê hê ktisis di' autou" class="grk" + >υἱοποιεῖται + καὶ αὐτὴ ἡ + κτίσις δι' + αὐτοῦ</span>. Ex quo fit, ut non modo per + Filium, verum etiam in Filio, ut Apostolus loquitur, rerum universitas + facta esse dicenda sit, cum non exteriore solum mandato, sed intima vi et + virtute Spiritus ejus consistunt et permanent omnia. «Nam,» ut alibi + docet uberrimus ille rerum divinarum interpres, quem saepius appellasse + jucundissimum est, «Deus non solum nos ex nihilo fecit, sed etiam Verbi + gratia secundum Deum vivere concessit. At homines ab aeternis rebus + aversi, sibi ipsis corruptionis mortiferae auctores facti sunt; qui ex + natura quidem mortales fuerunt, sed gratia in Verbi participatione sita + naturae statum effugerunt.» <i>de Incarn. V. D.</i> 5. Itaque nihil fere + est creatum, quod non genitum sit quoque; cum contra non stent in loco + suo, sed retro fluant et pereant, nisi vitam quandam a Creatore + percipiant intus, superadditam creationi suae, Proinde Athanasii mos est + in scriptis suis, ut res creatas potius appellet genitas quam factas vel + opera, <span title="genêta" class="grk" + >γενητὰ</span> seu <span title="gennêta" class="grk" + >γεννητὰ</span>, non <span + title="poiêmata" class="grk" + >ποιήματα</span> et <span + title="erga" class="grk">ἔργα</span>, quo + sanctissimam hanc exprimat veritatem; cauto tamen semper, gratiae illud + esse non naturae, donum Creatoris non creaturae proprium, quod mundus + <!-- Page 55 --><span class="pagenum"><a name="page55"></a>{55}</span>in + se habeat hanc formam pulchritudinis, et coelestium necessitudinem, et + principium stabilitatis. «Res factae,» docet, «cum sint opera, genitae + dici nequeunt, nisi, geniti Filii participes postea effectae, genitae et + ipsae dicantur, non sane propriam ob naturam, sed quia Filii factae sint + in Spiritu participes.» <i>Orat.</i> <span class="scac">I</span>, 56.</p> + + <p>His perspectis, non difficilis intellectu est mens Athanasii, cum + Unigenitum Patris docet esse factum in creatione mundi Primogenitum omnis + creaturae. Nam, cum gratia illa, qua impertita natura rerum in suo loco + permanet, variis nominibus respici possit, ut lux, ut pulchritudo, ut + sapientia, ut ratio, ut coelestis adoptio, ut similia, ille supremus + Conditor universorum, seipsum mundo impertiens, fit quodammodo mundo + principium et lucis illius, et pulchritudinis, et sapientiae, et + rationis, et adoptionis in coelestium societatem. Itaque, qui ex aeterno + Sapientia, Lux, Ratio, Filius est Patris, factus est operibus suis + principalis quaedam Sapientia, et formatrix Ratio, et Lux plenissime + irradians, et archetypus Filius. Sapientia autem Patris tandem facta est + sapientia mundo, et fecit ut mundus sapiens esset; lux Patris facta est + lux mundo, et fecit ut mundus splendesceret; Unigenitus Patris factus est + Primogenitus mundo, et fecit ut mundus in familiam Dei adscisceretur.</p> + + <p>Profecto fateor haec omnia in mysterio et fructibus sanctissimae + Incarnationis verissime compleri, cujus gratia ita superat quicquid + universae naturae a Creatore datum est, ut Athanasius in quodam opere + confirmare non dubitaverit, mundi creationem esse per Filium solummodo, + dispensationem autem Evangelicam esse in Filio. «Decebat creationis + quidem exordium per ipsum fieri, ut res existerent; earum autem + instaurationem, in ipso; quae sane verba inter se differunt. Nam initio + quidem omnia per ipsum facta sunt ut essent; postea, ubi omnia + defecerunt, Verbum caro factum est, quam scilicet induit, ut in ipso + omnia reficerentur.» <i>In illud Omnia.</i> 2. Quid quod, cum carnem <!-- + Page 56 --><span class="pagenum"><a name="page56"></a>{56}</span>sumeret, + imaginem sui mundo exhibuit solidiorem multo et clariorem, et verius se + ipsum fecit primogenitum inter creaturas, quam cum, universa conditurus, + ideam se faceret et regulam rerum condendarum. Fateor equidem; sed + prioris operis praestantiam non imminuunt praestantiora illa quae + subsecuta sunt; id quod Athanasio adeo persuasum est, ut saepius duo illa + una consociet et comparet, extollens quidem meliora, non elevans quod in + se bonum est.</p> + + <p>Infinita prope locorum sylva est in sanctis Patribus, ex quibus + augustissimum hoc munus Unigeniti, et in rerum natura et in oeconomia + evangelica, possit illustrari. «Cum justitia nulla esset in terra, + doctorem misit, quasi vivam legem» dicit Lactantius, <i>Instit.</i> <span + class="scac">IV</span>, 25. «Quidquid facturus erat Deus in creatura» + docet Augustinus, «jam Verbo inerat, nec esset operibus, nisi esset in + Verbo.» <i>In Ps.</i> 44, 5. Alio loco Filius ab eodem appellatur, «ars + quaedam Omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium + incommutabilium.» <i>de Trin.</i> <span class="scac">VI</span>, 11. + Cyrillus autem Alexandrinus: «Unigenitus» scribit «secundum naturam; + primogenitus propter nos, ut tanquam immortali cuidam radici omnis + creatura insita sit, et ex eo qui semper est, germinet.» <i>Thesaur.</i> + 25. p. 238. Similiter ab Athenagora Filius vocatur <span title="idea kai energeia" class="grk" + >ἰδέα καὶ + ἐνέργεια</span> omnium + rerum materialium; <span title="hê idea hoper logon eirêkasi" class="grk" + >ἡ ἰδέα ὅπερ + λόγον + εἰρήκασι</span>, a + Clemente Alex. <i>Strom.</i> <span class="scac">V</span>, 3. <span + title="idean ideôn kai archên lekteon ton prôtotokon paseôs ktiseôs" class="grk" + >ἰδέαν ἰδεῶν + καὶ ἀρχὴν + λεκτέον τὸν + πρωτότοκον + πάσεως + κτίσεως</span>, testatur + Origenes,<i>Contr. Cels.</i> <span class="scac">VI</span>, 64 fin. <span + title="katesphragisthêmen" class="grk" + >κατεσφραγίσθημεν</span>, + docet Cyrillus Alex. <span title="eis to archetupon tês eikonos" class="grk" + >εἰς τὸ + ἀρχέτυπον + τῆς + εἰκόνος</span>. <i>in + Joan.</i> p. 91. <span title="hoion apo tinos archês" class="grk" + >οἱὸν ἀπὸ + τινος + ἀρχῆς</span>, concinit Gregorius Nyssenus, + <i>Catech.</i> p. 504 fin. Et, ut ad Athanasium redeamus, multus est in + eadem doctrina, ut in locis hujusmodi: <span title="eikôn kai tupos pros aretên" class="grk" + >ἔικων καὶ + τύπος πρὸς + ἀρετὴν</span>, <i>Orat.</i> <span + class="scac">I</span>, 21. <span title="tupon tina labontes" class="grk" + >τύπον τινὰ + λαβόντες</span> et <span + title="hupogrammon" class="grk" + >ὑπογραμμόν</span>, + <span class="scac">III</span>, 20. <span title="en autôi êmen protetupômenoi" class="grk" + >ἐν αὐτῷ ἦμεν + προτετυπωμένοι</span>, + <span class="scac">II</span>, 76 init. <span title="tupon eikonos entheinai" class="grk" + >τύπον + εικονος + ενθειναι</span>, 78, init. + <span title="prôtotokos eis apodeixin tês tôn pantôn dia tou huiou dêmiourgias kai huiopoiêseôs" class="grk" + >πρωτότοκος + εἰς + ἀπόδειξιν + τῆς τῶν πάντων + διὰ τοῦ + υἱοῦ + δημιουργίας + καὶ + υἱοποιήσεως</span>, + <span class="scac">III</span>, 9 fin. <span title="tên tou archetupou plasin anastêsasthai heautôi" class="grk" + >τὴν τοῦ + ἀρχετύπου + πλάσιν + ἀναστήσασθαι + ἑαυτῷ</span>. <i>Contr. Apoll.</i> <span + class="scac">II</span>, 5. <!-- Page 57 --><span class="pagenum"><a + name="page57"></a>{57}</span></p> + + <p>Quare jure optimo, ut credo, pro concesso potest assumi, + condescensionem illam Primogeniti ad universa constituenda nullam esse + adumbrationem aeterni mysterii quo Filius a Patre gignitur, sed + simpliciter referre ad munus quo fungitur Unigenitus erga opera sua, + disponens, stabiliens, vivificans ea quae condidit. Scilicet idem fere + valet <span title="prôtotokos" class="grk" + >πρωτότοκος</span> + atque <span title="archê tês ktiseôs" class="grk" + >ἀρχὴ τῆς + κτίσεως</span>, et <span + title="monogenês prôteuôn en tê ktisei" class="grk" + >μονογενὴς + πρωτεύων ἐν τη + κτισει</span>, et <span + title="prôtotupon gennêma, monos gennêtos en tois genêtois" class="grk" + >πρωτότυπον + γέννημα, + μόνος + γεννητὸς ἐν + τοῖς + γενητοῖς</span>, et + caetera ejusdem generis, ut clarissimo etiam Marano credo placuisse in + opere suo «De Divinitate Christi;» neque quicquam facit ad probandum, + quod voluit Bullus, Concilium Nicaenum iis favisse qui dicerent, fuisse + Filium antequam gigneretur. Finem igitur ponamus aliquando disputationi + nostrae, id solum suggerentes insuper, nempe illa quae de Athanasii + doctrina supra dicta sunt, fortasse inutilia non fore in quibusdam + Antenicaenorum nodis expediendis, quos non Bullus solum, sed eventu + feliciore et Maranus et Ballerinii tractaverunt.</p> + + <div class="figcenter" style="width:24%;"> + <a href="images/dqct005.png"><img style="width:100%" src="images/dqct005.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> +<p><!-- Page 58 --><span class="pagenum"><a name="page58"></a>{58}</span></p> + + <div class="figcenter" style="width:66%;"> + <a href="images/dqct003.png"><img style="width:100%" src="images/dqct003.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> +<h2>DISSERTATIO IV.</h2> + +<h3>DE VOCIBUS <span title="ex heteras hupostaseôs ê ousias" class="grk">ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας</span> ANATHEMATISMI NICAENI.</h3> + + <div class="figcenter" style="width:23%;"> + <a href="images/dqct004.png"><img style="width:100%" src="images/dqct004.png" + alt="Decoration." title="Decoration." /></a> + </div> + <p>Ambigitur inter doctos, utrum, cum Patres Nicaeni eos anathemate + feriunt «qui Dei Filium ex alia <i>hypostasi</i> vel <i>usia</i> esse + sentirent,» vocabula <i>hypostasis</i> et <i>usia</i> rem unam + significent an duas. In hac diversitate judiciorum, jure optimo licet in + hanc vel in illam iri sententiam, cum utramque sustineant ii, quos + neminem in hujusmodi materie secutum esse poenitebit. Si + <i>hypostasin</i> volumus ab <i>usia</i> distinctam, Bullum habemus + auctorem; si vocabula in unum redacta, Petavium. Ego profecto Petavium + sequor, felix tanto patrocinio, adductus autem non auctoritate viri, sed + ipso factorum monitu, ut arbitror, et rei veritate.</p> + + <p>Bullus, in Defensione sua Fidei Nicaenae, credit, si eum recte + interpretor, duas notiones, inter se sejunctas, subesse singulis + vocabulis <i>usiae</i> et <i>hypostasi</i> in hac formula; quasi + anathematismus ille, in quo reperiuntur, duas haereses uno ictu feriens, + et illos condemnet qui dixerint Filium ex <i>usia</i> Patris non esse, et + illos quoque quibus placuerit Filium non esse ex <i>hypostasi</i> Patris. + Et praeterea duas revera haereticorum factiones, in historia temporum + illorum, sibi invenisse putat, quae suum utraque locum habeant in illo + Anathematismo.</p> + + <p>Petavius contra, <i>de Trin.</i> <span class="scac">IV</span>, 1. + <i>hypostasin</i> tunc temporis idem velle atque <i>usiam</i> arbitratus, + in una propositione Anathematismi mentem docet esse conclusam; eo maxime + <!-- Page 59 --><span class="pagenum"><a + name="page59"></a>{59}</span>quia, ante Concilium Alexandrinum an. 362 + habitum, sensus <i>hypostasis</i> ab <i>usia</i> diversus nulla esset + publica Ecclesiae auctoritate munitus. Quocum consentiunt Coustantius + (<i>Ep. Pont. Rom.</i> pp. 274, 290, 462.) Tillemontius, (<i>Dion. + Alex.</i> §. 15.) Huetius, (<i>Origenian.</i> <span + class="scac">II</span>, 2. n. 3.) Thomassinus (<i>de Incarn.</i> <span + class="scac">III</span>, 1.) et Morinus, (<i>de Sacr. Ordin.</i> <span + class="scac">II</span>, 6.) Maranus autem, (<i>Praef. ad Basil.</i> §. 1. + t. 3. Maur.) Natalis Alexander, (<i>Saec.</i> 1. <i>Diss.</i> 22. circ. + fin.) Burtonus (<i>Testimonies to the Trinity</i>, n. 71.) et Routhius + (<i>Relliqu. Sacr.</i> vol. <span class="scac">III</span>, p. 189.) si a + Petavio dissentiunt, at certe non consentiunt Bullo.</p> + + <p>Jam palmarium Bulli hoc est, quod Basilius, cum Sabellianis dimicans, + qui, suam rem agentes, dicebant Concilium Nicaenum <i>hypostasi</i> et + <i>usiae</i> unum sensum tribuisse, contra clara voce pronunciat Patres + voluisse duas res, cum duabus voculis uterentur, et suam cuique vim + assignasse.</p> + + <p>Provocat etiam ad Anastasium testantem, <i>Hodeg.</i> 21. (22. p. + 243?) Patres Nicaenos definivisse tres esse hypostases in sanctissima + Trinitate. Quod quidem testimonium, ab Anastasio ipso Andreae Samosateno + inscriptum, Petavius putat esse Gelasii Cyziceni, non gravissimi + auctoris; testimonium autem est Amphilochii quoque, idem fere scribentis + apud eundem Anastasium <i>ibid.</i> c. 10. p. 164. Vid. quoque c. 9. p. + 150. c. 24. p. 364. ubi Anastasius ipse loquitur. Accedunt loci ex + Dionysio Pontifice Romano, Dionysio Alexandrino, Eusebio Caesariensi, + Origene quoque, a Bullo citati; in quibus singulis, cum mentio sit trium + <i>hypostasium</i>, trium autem similiter <i>usiarum</i> nulla in + patribus sit mentio, perspicuum est <i>hypostasim</i> tunc expressisse + notionem aliquam, quam <i>usia</i> non exprimeret. Accedit quod + Athanasius ipse de tribus <i>hypostasibus</i> loquitur, <i>In illud + Omnia</i> 6. <i>Expos. Fid.</i> 2. Vid. quoque <i>Incarn. c. Arian.</i> + 10. <i>Orat.</i> iv, 25. <i>init.</i></p> + + <p>Hoc de testibus ipsis: nunc de haeresibus duabus, quae ex his vocibus + tesseram, sibi quaeque suam, confecisse dicuntur. Contendit Bullus + distinctionem fecisse Semi-arianos inter <i>usiam</i> et + <i>hypostasin</i>; ex <i>hypostasi</i> Patris <!-- Page 60 --><span + class="pagenum"><a name="page60"></a>{60}</span>esse Filium concessisse, + ex <i>usia</i> negasse. Quare, quando anathematizat Concilium eos qui ex + <i>usia</i> Patres negant esse Filium, ferit Semi-arianos; quando eos qui + ex <i>hypostasi</i>, (credo virum doctum hoc velle, non aperte loquitur,) + Arianos. Diligentius rem excutiamus.</p> + + <p>1. Incipio, non a testibus, sed ab hac interpretatione, quam, quasi ex + historia temporum ductam, Anathematismi verbis vir doctissimus imponit. + Quinam sunt ii, qui, Bullo judice, negarent ex <i>hypostasi</i> Patris + esse Filium? Concedatur hic Semi-arianos dixisse «ex alia <i>usia</i>,» + at quinam dixerint «ex alia <i>hypostasi</i>?» Ariani? rejecerunt isti ex + <i>usia</i> utique, sed de <i>hypostasi</i>, tanquam diversa ab + <i>usia</i>, ne verbum quidem protulerunt. Ego vero nusquam esse tunc + temporis illos haereticos existimo. Haec autem jacienda erant, severe non + conjectura, quasi fundamenta hujus interpretationis; si nulla sunt, + corruit aedificium. Nam Bulli haec plane principalis et absoluta est + propositio, illos qui negarent ex <i>usia</i> non esse eos qui negarent + ex <i>hypostasi</i>. Quaerimus duo genera haereticorum; et non designat + ullos homines, qui negarint ex <i>hypostasi</i>, ex <i>usia</i> non + negarint.</p> + + <p>2. Deinde, Semi-arianos tenuisse ex <i>hypostasi</i> sensu illo + peculiari <i>personae</i>, quem <i>usia</i> non habet, hoc unico probat + argumento, quod tres illae Semi-arianorum Confessiones, ann. 341, 344, + 351, quae sigillatim appellantur Marci Arethusii, Macrostichus, et prima + Sirmiensis, illos anathemate feriunt qui dicerent Filium esse «ex alia + <i>hypostasi</i> et non a Deo,» praetermissis verbis «ex alia + <i>usia</i>,» quae inde concludit esse propria Semi-arianorum. Quid + velint verba illa praetermissa, mox dicendum erit; interea notatu dignum + est, confessionem Philippopolitanam, ex Marci illa Semi-ariana sumptam, + Hilarium ita non suspicari, tanquam lacunosam, quia omiserit «ex alia + <i>usia</i>,» ut illam contra defendat eo ipso quod retinuerit, ut putat, + tesseram Catholicorum, <i>de Syn.</i> 35. quod quidem perinde est, quasi + aperte dixerit «ex alia <i>hypostasi</i> et non ex Deo,» idem velle atque + «ex alia <i>hypostasi</i> vel <i>usia</i>.» Accedit quod Athanasius <!-- + Page 61 --><span class="pagenum"><a name="page61"></a>{61}</span>quoque, + in narratione sua eorum quae Nicaeae de anathematismo occurrebant, <i>de + Decr.</i> 20. <i>fin.</i> plane omittit <i>hypostasin</i>; quasi, dum + <i>usia</i> staret in suo loco, idem fuerit aut adjungere aut omittere + <i>hypostasin</i>.</p> + + <p>3. Hoc praeterea notandum est, nihil prorsus a Bullo esse prolatum, + quo demonstretur Semi-arianos revera reprobasse «ex <i>usia</i>;» cum + plane constet contra dogma illud recepisse eos, non reprobasse. + «Certissimum» esse confirmat, haereticos eos, qui tres illas confessiones + supra laudatas protulerunt, scilicet Semi-arianos, «nunquam fassos, + nunquam fassuros fuisse Filium ex <i>usia</i> Patris progenitum.» Fateor + eum hac in re habuisse Petavium consentientem sibi; sed me non perterret + tantorum hominum conspiratio, qui Athanasium a me esse noverim. Quod + quidem concedit Petavius, Athanasium arbitratus, utpote minus versatum in + subtilitatibus Semi-arianorum, credidisse id eos tenere quod non + tenerent. «Horum Semi-arianorum,» scribit, «quorum antesignanus fuit + Basilius Ancyrae Episcopus, prorsus obscura fuit haeresis ... ut ne ipse + quidem Athanasius satis illam exploratam habuerit.» <i>de Trin.</i> 1, + 10. §. 7.</p> + + <p>Haec Petavius; nunc contra audiamus verba Athanasii. «Viros qui alia + quidem omnia Nicaeae scripta recipiunt, de solo autem <i>homoüsio</i> + ambigunt, non ut inimicos spectari par est ... Cum enim <i>confiteantur + ex usia Patris et non ex alia hypostasi esse Filium</i> .... non longe + absunt ab <i>homoüsii</i> voce recipienda. Talis est Basilius Ancyrae, + qui de fide scripsit.» <i>De Synod.</i> 41. Quo in loco Athanasii illud + quoque notabile est, praeter ea quae de Semi-arianorum doctrina testatur, + quod <i>hypostasin</i> et <i>usiam</i> idem plane facit fidelissimus + hujus historiae interpres. Neque id omittendum est, quo Semi-arianos + pergit urgere, idcirco scilicet eos debere «<i>homoüsion</i>» profiteri, + quia jam profiterentur «ex <i>usia</i>,» quod ipsorum tessera + «<i>homoeüsion</i>» non satis posset muniri.</p> + + <p>Hilarius item, cum id agit ut ea defendat quae <!-- Page 62 --><span + class="pagenum"><a name="page62"></a>{62}</span>Semiarianis Ancyrae vel + Sirmii lata essent, inter alia quae recte confiterentur, hoc esse + testatur, «Non creatura est Filius genitus, sed <i>a natura Patris</i> + indiscreta substantia est.» <i>de Syn.</i> 27.</p> + + <p>Idem probatur, ni fallor, ex iis ipsis apud Epiphanium scriptis + Semi-arianorum, quibus motus credit Petavius, illos haereticos «ex + <i>usia</i> Patris» Filio denegasse. Subtilius aliquanto disputat, + Semi-arianos tradidisse argutias quasdam de diversis, ut autumabant, + actionibus (<span title="energeiais" class="grk" + >ἐνεργείαις</span>) + divinis, quorum una esset actio <span title="gennêtikê" class="grk" + >γεννητικὴ</span> seu + generativa, alia <span title="ktistikê" class="grk" + >κτιστικὴ</span> seu creatrix; + unde colligerunt Filium esse, non ex <i>usia</i>, sed per actionem illam + generativam, <span title="ex homoiotêtos" class="grk">ἐξ + ὁμοιότητος</span>, + ex similitudine Patris. At certe ea quae plane confitentur Semi-ariani in + hac Confessione sua plus valent quam vult Petavius, et «ex <i>usia</i>» + non obscure significant; <span title="huion homoion" class="grk" + >υἱὸν + ὅμοιον</span>, dicunt, <span title="kai kat' ousian ek tou patros" class="grk" + >καὶ κατ' + οὐσίαν ἐκ + τοῦ πατρὸς</span> p. + 825. b. <span title="hôs hê sophia tou sophou huios, ousia ousias" class="grk" + >ὡς ἡ σοφία + τοῦ σοφοῦ + υἱὸς, + οὐσία + οὐσίας</span>, p. 853. c. <span + title="kat' ousian huion tou Theou kai patros" class="grk" + >κατ' οὐσίαν + υἱὸν τοῦ + Θεοῦ καὶ + πατρὸς</span>. p. 854. c. <span + title="exousiai homou kai ousiai patros monogenous huiou" class="grk" + >ἐξουσίᾳ + ὁμοῦ καὶ + οὐσίᾳ + πατρὸς + μονογενοῦς + υἱοῦ</span>. p. 858. d. Vid. quoque + vocabulum <span title="gnêsios" class="grk" + >γνήσιος</span> <i>ibid.</i> et + Athan. <i>de Synod.</i> 41., ut alia, quae iidem proferunt, + praetereamus.</p> + + <p>Quod quidem ex collatione illa quoque colligetur, inter Semi-arianos + et Anomoeos, Constantinopoli coram Constantio an. 360. habita, cum + Semi-ariani, teste Theodoreto, non gravate confessi sunt etiam + «<i>homoüsion</i>» illud Catholicorum, idcirco, quia jam confiterentur + «ex <i>usia</i>.» Cum enim Anomoei <i>homoüsion</i> condemnatum vellent, + Silvanus Tarsus, Semi-arianorum vir primarius, «Si Deus Verbum non est ex + nihilo,» respondit, «neque creatum, neque alterius <i>usiae</i>, + <i>homoüsius</i> igitur est Deo qui ipsum genuit, utpote Deus ex Deo, et + lumen ex lumine, eandemque cum Genitore naturam habet.» Hist. <span + class="scac">II</span>, 23. Quo in loco, ut in illo Athanasii, notandum + est, Theodoretum, cum videtur ipsum Nicaenorum Anathematismum citare, + tamen omittere verba «ex alia <i>hypostasi</i>,» tanquam supervacanea, + cum «ex alia <i>usia</i>,» jam memorasset. <!-- Page 63 --><span + class="pagenum"><a name="page63"></a>{63}</span></p> + + <p>Hoc autem Petavio et Bullo concedendum est, Semi-arianos temporis + progressu propius accessisse ad Catholicam fidem; ita ut non jure + possimus provocare ad illorum confessionem an. 358, quo probemus quid an. + 325 de Filii generatione sensissent. Quippe ex gremio Eusebianorum + oriebatur schola quaedam et moribus et doctrina gravior, laudata autem ab + Athanasio et Hilario; quam postea, Damaso Pontifice, relicta tandem + haereticorum factione, ad fidem Petri magna ex parte constat confugisse. + Qui homines, quia «ex <i>usia</i>» confessi sint nondum Catholici, non + ideo Eusebii illi duo idem tenuisse censendi sunt, neque Asterius, neque + caeteri, qui ipso Patrum Nicaenorum tempore, haeretici licet, a simplici + Arianorum vesania refugerunt. Esto igitur dubium, ut Bulli causam oremus + ultro, Semi-arianos Nicaenos «ex <i>usia</i>» recepisse; tamen certum ne + est eos contra recepisse «ex <i>hypostasi</i>?» Minime sane; nam ipse + Petavius, qui illis «ex <i>usia</i>» abjudicat, non voluit iisdem cum + Bullo tribuere «ex <i>hypostasi</i>.» Quae cum ita sint, historia + controversiae tandem relicta, ut Bullo minus commoda, ad testes veniendum + est.</p> + + <p>Ex his testibus Gelasius est auctoritate tenui, Anastasius posterioris + aevi. Quod autem ex Amphilochio adducitur, satis habiturum esset + ponderis, nisi Basilius, eidem conjunctissimus, idem testimonium, idque + expressius, dedisset. In Basilium igitur, magnum certe auctorem, tota res + recidit; et profecto si unius viri testimonio concedenda est diremptio + quaestionis hujus, Basilium protinus sequamur; <i>hypostasin</i> et + <i>usiam</i> inter se differre, dimissis argumentis, plena voce + profiteamur. Sed nimirum uni viro, gravissimo licet, aliis adversantibus + testibus, certe non est confidendum.</p> + + <p>Primum illud est, ut supra commonstravimus, Athanasium et Hilarium, + non quidem data opera, sed in disputationis cursu, ita de + <i>hypostasi</i> et <i>usia</i> esse locutos, ut significarent vocabula + ea unam rem, non duas, voluisse in Anathematismo. Nam commutant illa + inter se; <i>hypostasin</i> omittunt; omissa autem, tamen Anathematismum + <!-- Page 64 --><span class="pagenum"><a + name="page64"></a>{64}</span>tanquam omnibus numeris absolutum aestimant. + Praeterea Hilarius in <i>Fragm.</i> <span class="scac">II</span>, 27. cum + velit Anathematismi verba latine vertere, «ex altera substantia <i>vel + essentia</i>» scribit. Cujus simile fortasse est illud Eusebii in + Epistola sua, «ex alia hypostasi <i>et usia</i>» c. 7.</p> + + <p>Haec sint praeludia quaedam, namque Athanasius, in Epistola sua <i>ad + Afros</i>, ad vocem ipsam paene definiendam ex proposito aggreditur; + «<i>Hypostasis</i> est <i>usia</i>, neque aliam habet significationem, + quam hoc ipsum quod est. Quod Hieremias vocat existentiam, cum dicit + etc.» §. 4. Quamvis autem alibi loquitur de tribus <i>hypostasibus</i>, + aliud illud est; nam quia <i>hypostasis</i>, numerali diserte addito, + vult <i>persona</i>, non inde continuo perspicuum est quid tum velit, cum + in singulari stat et in alio verborum contextu reperitur. Ego hoc + verissimum esse puto, quando trium mentio est <i>hypostasium</i>, + <i>hypostasin</i> personam velle; sed in Anathematismo Nicaeno non + legimus «tres <i>hypostases</i>,» sed «<i>hypostasin</i> vel + <i>usiam</i>;» quemadmodum autem Athanasius, alibi de tribus + <i>hypostasibus</i> locutus, tamen <i>hypostasin</i> in singulari sumptam + <i>usiam</i> interpretatur (vid. e. g. <i>Orat.</i> <span + class="scac">III</span>, 66. <span class="scac">IV</span>, 1. f. 33 + <i>fin.</i>) ita Patres quoque Nicaeni, «hypostasin» proferentes et + <i>usiam</i> adjicientes, vocabula duo inter se non opposita, sed + apposita voluerunt.</p> + + <p>Non minus aperte, nec minore auctoritate loquitur Hieronymus: «Tota + saecularium litterarum schola nihil aliud <i>hypostasim</i> nisi + <i>usiam</i> novit.» <i>Ep.</i> <span class="scac">XV</span>, 4. Quid + quod de tribus <i>hypostasibus</i> disputans, liberiora haec profert, + quae non protulisset utique, si Patribus Nicaenis <i>hypostasis</i> + «persona» sonuisset. «Si jubetis, condatur <i>nova post</i> Nicaenam + fides; et similibus verbis cum Arianis confiteamur orthodoxi.» Certe si + Basilius validus est testis ex una parte, non minus ex altera gravis + Athanasius, vehemens Hieronymus.</p> + + <p>Basilius porro, non Caesariensis, sed Semi-arianus ex Ancyra, et alii + ejus congregales, idem testantur apud Epiphanium: «Hanc <i>hypostasin</i> + Patres <i>usiam</i> vocarunt.» <i>Haer.</i> 73, 12 fin. Cui suffragatur + confessio illa quam <!-- Page 65 --><span class="pagenum"><a + name="page65"></a>{65}</span>Epistolae Sardicensi assutam invenimus: + «unam esse <i>hypostasin</i>, quam ipsi haeretici <i>usiam</i> + appellant.» Theod. <i>Hist.</i> <span class="scac">II</span>, 6.</p> + + <p>Sed occurretur forsitan, Hieronymum, Occidentalem virum, Basilium et + Gregorium Semi-arianos, non satis fidos in hac re esse auctores, sed + prout sua ipsorum aut veritatis traditio, aut haereticus error ferebat, + asseverantius quam consultius de sensu <i>hypostasi</i> esse testatos. + Esto; at Magnus Basilius contra habuit ille quoque suos amicos, + traditionem suam; si enim Occidens unam <i>hypostasin</i> praedicaverat, + tres <i>usias</i> Semi-ariani, ita Orientales contra strenuos fuisse + constat in trium <i>hypostasium</i>, unius <i>usiae</i> confessione.</p> + + <p>Praeterea Socrates auctor est, disceptatum fuisse Alexandria de + <i>hypostasi</i> paulo ante Concilium Nicaenum, quam tamen «ne verbo + quidem dignatum est Concilium illud.» <i>Hist.</i> <span + class="scac">III</span>, 7. id quod aliter se habet, si inter + <i>hypostasin</i> et <i>usiam</i> a Concilio distinctum est.</p> + + <p>Concilium denique Alexandrinum an. 362. habitum, cum decerneret + integrum esse <i>hypostasin</i> vel pro <i>usia</i> vel pro persona + adhiberi, non solum eo ipso significavit, vocabulum illud adhuc relictum + esse, ut aiunt, in Ecclesia, sed id apertissime declarat in Epistola sua. + Si enim <i>hypostasi</i> sensum suum jam imposuisset Concilium Nicaenum, + quid reliquum erat Alexandrinis nisi eum profiteri? Cujus argumenti vim + ita intelligit Bullus, ut confugiat ad conjecturam, innovatum fuisse in + «veteri vocabuli usu» illo ipso Concilii Sardicensis tempore, + reclamantibus et Socrate, qui illum usum ante Concilium Nicaenum + collocat, <i>Hist.</i> <span class="scac">III</span>, 4, 5 et tabula + Sardicensi, in qua unius <i>hypostasis</i> doctrina ex traditione + Catholica repetitur.</p> + + <p>Ea quae adduximus saeculi quarti sunt testimonia; neque aliud sonant, + rariora licet, quae de eodem vocabulo in saeculis ante-nicaenis + traduntur. Socrates hic audiendus est: «Qui Graecam inter Graecos + philosophiam tradiderunt, <i>usiam</i> quidem pluribus modis definierunt; + <i>hypostasis</i> vero nullam prorsus mentionem fecerunt. Irenaeus <!-- + Page 66 --><span class="pagenum"><a name="page66"></a>{66}</span>quidem + Grammaticus, in Lexico per ordinem litterarum digesto, quod Atticistes + inscribitur, hanc vocem barbaram esse affirmat. Neque enim apud quenquam + veterum scriptorum eam reperiri; ac sicubi fortasse reperiatur, non eo + sensu, quo nunc sumitur, usurpari. Etenim apud Sophoclem in Phaenice ea + vox insidias significat; apud Menandrum vero condimenta, perinde ac + siquis faecem vini in dolio subsidentem appellet <i>hypostasin</i>. Verum + licet ab antiquis philosophis haec vox usurpata non fuerit, sciendum est + tamen, recentiores ea frequenter usos fuisse pro <i>usia</i>.» + <i>Hist.</i> <span class="scac">III</span>, 7. Ex Ante-nicaenis, plurimus + est Origenes in vocabulo <i>hypostasis</i>; idque, contextu verborum + interprete, ut significetur «persona». Loquitur porro de tribus + <i>hypostasibus</i>; ut Dionysius quoque, ejus discipulus; et Eusebius, + ita tamen ut <i>hypostasim</i> cum <i>usia</i> confundat; item + Athanasius, ut supra dictum est, (Orig. <i>in Joan.</i> <span + class="scac">II</span>, 6. Dionys. <i>ap.</i> Basil. <i>de Sp. S.</i> n. + 72. Euseb. <i>ap.</i> Socr. <span class="scac">I</span>, 23. Athan. <i>In + illud Omnia</i>. 6.); de duabus Patris et Filii, Origenes, Ammonius, + Alexander, (Origen. <i>in Cels.</i> <span class="scac">VIII</span>, 2. + Ammon. <i>ap. Caten. in Joan.</i> <span class="scac">X</span>. 30. Alex. + <i>ap. Theod.</i> <span class="scac">I</span>, 3. p. 740.) Quare videtur + illa vox in Ecclesia catholica prius scholae cujusdam esse propria, nempe + Alexandrinae: post autem exortas haereses ne verborum ambiguitas + fidelibus fraudi esset, ab Ecclesia ipsa ex scholis in suos usus esse + conversa. Profecto, quod alte in mentibus Catholicorum jam inde ab + Apostolis insedit, Tria revera esse in Una Divinitate, id, cum a malesana + philosophia periclitabatur, placuit Ecclesiae, Dei monitu, per vocabulum + <i>hypostasis</i> exprimi. Qua in re cum Bullo et Marano consentio plane; + nisi quod Maranus <i>hypostasin</i> «summo consensu» receptam esse putat + ab Oriente a Noeto vel saltem Sabellio exorto, Bullus autem «apud + Catholicos Dionysii aetate ratum et fixum illud fuisse, tres esse in + divinis hypostases.»</p> + + <p>Inquirendum est denique, cur, unam rem prae oculis habentes, duobus + vocabulis <i>usia</i> et <i>hypostasi</i> in Anathematismo suo usi sint + Nicaeni Patres. Respondet Coustantius, <!-- Page 67 --><span + class="pagenum"><a name="page67"></a>{67}</span><i>hypostasin</i> primo + scriptam ab illis fuisse, deinde <i>usiam</i> provida mente adjectam, ne + scilicet <i>hypostasin</i> prave verterint Sabelliani, quasi voluerit + <i>persona</i>. Crediderim praeterea <i>hypostasin</i> priorem ideo + habuisse locum, quia Concilio Oecumenico, sub Latinorum magisterio + habito, vocabulum <i>substantia</i>, seu <i>hypostasis</i>, quasi nativum + fuerit et solemne. Quin Damasus, quinquaginta post annos, loquitur de + Spiritu Sancto tanquam ejusdem <i>hypostasis</i> et <i>usias</i> cum + Patre et Filio. Theod. <i>Hist.</i> <span class="scac">II</span>, 17; + longe aliter atque Concilium Oecumenicum secundum, a quo, absentibus + quippe Latinis, tres <i>hypostases</i> commemorantur. Neque alius fuit + nisi Hosius, ex praesulibus scilicet Latinis, (qui ipse Pontificis fuerat + legatus Nicaeae,) qui controversiam de <i>substantia</i> sive + <i>hypostasi</i>, in Alexandriam induxerit. Sardicae quoque, quanquam + <i>hypostasis</i> pro <i>usia</i> in Epistolam Synodalem non inducebatur, + tamen ex historia Concilii constat, Hosium ibi restitisse iis, quibuscum + magna ex parte consentiebat. Hoc porro in controversia fortasse erat + saeculo tertio inter Dionysios duos, Pontificem Romanum et Alexandrinam + Praesulem, (ut visum est Coustantio, dissentientibus autem Marano et + Routhio): cum Alexandrinus tres esse hypostases confirmabat, Pontifex + autem tres divulsas (<span title="memerismenas" class="grk" + >μεμερισμένας</span>) + i. e. tres substantias condemnabat, quasi tritheismum sapuerint; + Alexandrinus autem regerebat, «Si eo quod tres sunt <i>hypostases</i>, + divulsas esse dicunt, tres sunt, etiamsi nolint, aut Divinam Trinitatem + prorsus e medio tollant.» <i>ap. Basil. de Sp. S.</i> 72. Quid quod + Occidentalium usus in Athanasio cernitur, semel vel iterum hospite + Pontificis Romani; qui, cum Origenes, Dionysius, Ammonius, Alexander, + populares sui, duo et tres <i>hypostases</i> confitentur, ita tamen ipse + variat vocabuli sensum, modo unam, modo tres docens <i>hypostases</i> in + Divinitate, ut videatur prope in se ostendere illam loquendi libertatem, + quam in Concilio Alexandrino Catholicis asseruit.</p> + + <p>Quae si recte se habeant, intelligi potest quare, in tribus illis + Confessionibus Semi-arianorum, omittatur «ex <!-- Page 68 --><span + class="pagenum"><a name="page68"></a>{68}</span><i>usia</i>;» quia + scilicet mittebantur ad Latinos, quos ut conciliarent, utebantur + haeretici illo vocabulo, quod in auribus Latinorum clarius soniturum + esset; quemadmodum Athanasius contra, ut vidimus, in Epistola sua <i>de + Decr. Concil. Nic.</i> scribens ad Graecos, omittit <i>hypostasin</i>, + <i>usiam</i> retinet. Neque absimili ratione, quemadmodum Semi-ariani + voluerunt praetensa <i>hypostasi</i> Occidentalibus blandiri, ita + Acaciani contra an. 359, jam ex Constantii favore audaces, illud idem + vocabulum, non aliud, Arimini ab Occidentalibus repudiatum voluerunt; ut + conspici potest ex illo symbolo, quod, conscriptum Nicae in Thracia, non + solum <i>usiam</i>, ut in aliis confessionibus Arianorum, sed + <i>hypostasin</i> etiam omittit; quo scilicet Latinis necesse esset, non + solum graecum «<i>homoüsion</i>» sed latinum «unius substantiae» + rejicere.</p> + + <p>Jam vero, si usitatum est philosophorum scholis, illam magis + probabilem judicari hypothasin, quae ad universa facta, de quibus agit, + facillime accommodatur, quid nobis ea quae jam dicta sunt perpendentibus + restat, nisi ut concludamus, vocabulis <i>hypostasi</i> et <i>usia</i> + Anathematismi Nicaeni unam rem, non duas significari?</p> + + <p><br style="clear:both" /></p> +<hr class="full" /> + + <p>NIHIL OBSTAT—Paulus Cullen Censor Theol. Deputatus.</p> + + <p>NIHIL OBSTAT—Joannes Perrone S. J. Censor Theol. Deputatus.</p> + + <p>IMPRIMATUR—Fr. Dom. Buttaoni Ord. Praed. S. P. A. Magister.</p> + + <p>IMPRIMATUR—Joseph Canali Patriarcha Constantinopolit. + Vicesgerens.</p> + + <p><br style="clear:both" /></p> +<hr class="full" /> + +<h3>N<span class="gsp"> </span>O<span class="gsp"> </span>T<span class="gsp"> </span>E<span class="gsp"> </span>S</h3> + +<div class="note"> + <p><a name="Nt1" href="#NtA1">[1]</a> Theod. Eran. <span + class="scac">II</span>, p. 136. Justin. ad Menn. Cyrill. Ep. p. 4. + Facund. Tr. Cap. <span class="scac">III</span>, 3. Concil. Later. Sect. + 5. Agath. Ep. ad Impp.</p> + + <p><a name="Nt2" href="#NtA2">[2]</a> Vid. voces <span title="skopos, kanôn, alêtheia, dianoia" class="grk" + >σκόπος, + κανὼν, + ἀλήθεια, + διάνοια</span>, etc. Orat. 1, 37 + init. 44. init. 46. init. <span class="scac">II</span>, 1 init. 5 init. + 31 init. 33 init. 35 init. 44 init. 63, 65 init. 70 init. <span + class="scac">III</span>, 7 fin. 18 med. 28 fin. 29 init. 35, 58. fin. + etc.</p> + + <p><a name="Nt3" href="#NtA3">[3]</a> Vid. <span title="allotrioousios" class="grk" + >ἀλλοτριοούσιος</span> + Orat. <span class="scac">I</span>, 20 <span title="homoias ousias" class="grk" + >ὁμοίας + οὐσίας</span> ibid. 21, 26. + <span class="scac">III</span>, 26. <span title="homogenês" class="grk" + >ὁμογενής</span>, <span + class="scac">I</span>, 56. <span title="homophuês" class="grk" + >ὁμοφυής</span>; ibid. 58. + Cf. de Syn. 5. ubi <span title="homoiousion" class="grk" + >ὁμοιούσιον</span> + reprobat. Cf. item argumentum, non ad consubstantialitatem, sed ad + aeternitatatem Filii a voce <span title="eikôn" class="grk" + >εἰκὼν</span> ductum, Orat. 1, 20 cum illo + ab eadem ad consubstantialitatem, de <i>Decret.</i> 20, et 23. Greg. Naz. + <i>Orat.</i> 36.</p> + + <p><a name="Nt4" href="#NtA4">[4]</a> Plutarch. Cic. 5.</p> + +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Dissertatiunculae Quaedam +Critico-Theologicae, by John Henry Newman + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DISSERTATIUNCULAE QUAEDAM *** + +***** This file should be named 34078-h.htm or 34078-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/4/0/7/34078/ + +Produced by Steven Giacomelli, Keith Edkins and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive/Canadian Libraries) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> |