diff options
Diffstat (limited to '34048-h')
204 files changed, 22281 insertions, 0 deletions
diff --git a/34048-h/34048-h.htm b/34048-h/34048-h.htm new file mode 100644 index 0000000..0b8f762 --- /dev/null +++ b/34048-h/34048-h.htm @@ -0,0 +1,22281 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" +"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2013-03-24T11:11:00Z. --> +<html lang="nl"> +<head> +<meta name="generator" content= +"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org"> +<title>Op den Uitkijk, 1909</title> +<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8"> +<meta name="generator" content= +"tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/"> +<meta name="author" content="Verschillende Auteurs"> +<link rel="schema.DC" href= +"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="DC.Creator" content="Verschillende Auteurs"> +<meta name="DC.Title" content="Op den Uitkijk, 1909"> +<meta name="DC.Date" content="2010-10-08"> +<meta name="DC.Language" content="nl"> +<meta name="DC.Format" content="text/html"> +<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> +<meta name="DC.Rights" content= +"Dit boek is vrij van auteursrechten in de Verenigde Staten. Als u elders woont, controleer dan de wetgeving in uw land voordat u dit boek download."> +<meta name="DC.Identifier" content= +"https://www.gutenberg.org/etext/34048"> +<style type="text/css"> +body +{ +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +font-size: 100%; +line-height: 1.2em; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} +/* Titlepage */ +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +text-align: center; +} +.titlePage .docTitle +{ +line-height: 3.5em; +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-weight: bold; +} +.titlePage .docTitle .mainTitle +{ +font-size: 1.8em; +} +.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, .titlePage .docTitle .volumeTitle +{ +font-size: 1.44em; +} +.titlePage .byline +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-size:1.2em; +line-height:1.72em; +} +.titlePage .byline .docAuthor +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +.titlePage .figure +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.titlePage .docImprint +{ +margin: 4em 0% 0em 0%; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.72em; +} +.titlePage .docImprint .docDate +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +/* End Titlepage */ +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.advertisment +{ +background-color:#FFFEE0; +border:black 1px dotted; +color:#000; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.correctiontable +{ +width: 75%; +} +.width20 +{ +width: 20%; +} +.width40 +{ +width: 40%; +} +.indextoc +{ +text-align: center; +} +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} +.index +{ +font-size: 80%; +} +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} +.apparatusnote +{ +text-decoration: none; +} +table.alignedtext +{ +border-collapse: collapse; +} +table.alignedtext td +{ +vertical-align: top; +width: 50%; +} +table.alignedtext td.first +{ +border-width: 0 0.2px 0 0; +border-color: gray; +border-style: solid; +padding-right: 10px; +} +table.alignedtext td.second +{ +padding-left: 10px; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} +h3, .h3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h4, .h4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} +.alignleft +{ +text-align:left; +} +.alignright +{ +text-align:right; +} +.alignblock +{ +text-align:justify; +} +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} +p.tocPart +{ +margin:1.58em 0%; +font-variant: small-caps; +} +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} +.opener, .address +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +} +.addrline +{ +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.dateline +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +text-align: right; +} +.salute +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.signed +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} +.epigraph span.bibl +{ +display: block; +text-align: right; +} +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} +.figure +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} +.figAnnotation +{ +font-size:80%; +position:relative; +margin: 0 auto; /* center this */ +} +.figTopLeft, .figBottomLeft +{ +float: left; +} +.figTop, .figBottom +{ +} +.figTopRight, .figBottomRight +{ +float: right; +} +.hangq +{ +text-indent: -0.32em; +} +.hangqq +{ +text-indent: -0.40em; +} +.hangqqq +{ +text-indent: -0.71em; +} +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} +img +{ +border-width:0; +} +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} +.marginnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} +a.noteref, a.pseudonoteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} +.displayfootnote +{ +display: none; +} +div.footnotes +{ +font-size: 80%; +margin-top: 1em; +padding: 0; +} +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} +p.footnote +{ +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .label +{ +float:left; +width:2em; +height:12pt; +display:block; +} +/* Tables */ +tr, td, th +{ +vertical-align: top; +} +td.bottom +{ +vertical-align: bottom; +} +td.label, tr.label td +{ +font-weight: bold; +} +td.unit, tr.unit td +{ +font-style: italic; +} +span.sum +{ +padding-top: 2px; border-top: solid black 1px; +} +/* Table border styles */ +/* Table with borders on the outside and between the table head and data. */ +table.borderOutside +{ +border-collapse: collapse; +} +table.borderOutside td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +} +table.borderOutside .cellHeadTop, table.borderOutside .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.borderOutside .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellLeft, table.borderOutside .cellHeadLeft +{ +border-left: 2px solid black; +} +table.borderOutside .cellRight, table.borderOutside .cellHeadRight +{ +border-right: 2px solid black; +} +/* Table with borders on the vertical inside edges. */ +table.verticalBorderInside +{ +border-collapse: collapse; +} +table.verticalBorderInside td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +border-left: 1px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellHeadTop, table.verticalBorderInside .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.verticalBorderInside .cellLeft, table.verticalBorderInside .cellHeadLeft +{ +border-left: 0px solid black; +} +/* Table with borders on all edges, outer edges somewhat fatter. */ +table.borderAll +{ +border-collapse: collapse; +} +table.borderAll td +{ +padding-left: 4px; +padding-right: 4px; +border: 1px solid black; +} +table.borderAll .cellHeadTop, table.borderAll .cellTop +{ +border-top: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellHeadBottom +{ +border-bottom: 1px solid black; +} +table.borderAll .cellBottom +{ +border-bottom: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellLeft, table.borderAll .cellHeadLeft +{ +border-left: 2px solid black; +} +table.borderAll .cellRight, table.borderAll .cellHeadRight +{ +border-right: 2px solid black; +} +/* Poetry */ +.lgouter +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */ +} +.lg +{ +text-align: left; +} +.lg h4, .lgouter h4 +{ +font-weight: normal; +} +.lg .linenum, .sp .linenum, .lgouter .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left: 16%; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} +p.line +{ +margin: 0 0% 0 0%; +} +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ +color: white; +} +.versenum +{ +font-weight:bold; +} +/* Drama */ +.speaker +{ +font-weight: bold; +margin-bottom: 0.4em; +} +.sp .line +{ +margin: 0 10%; +text-align: left; +} +/* End Drama */ +/* right aligned page number in table of contents */ +span.tocPageNum, span.flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} +table.tocList +{ +width: 100%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +border-width: 0; +border-collapse: collapse; +} +td.tocPageNum, td.tocDivNum +{ +text-align: right; +width: 10%; +border-width: 0; +} +td.tocDivNum +{ +padding-left: 0; +padding-right: 0.5em; +} +td.tocPageNum +{ +padding-left: 0.5em; +padding-right: 0; +} +td.tocDivTitle +{ +width: auto; +} +span.corr, span.gap +{ +border-bottom:1px dotted red; +} +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} +/* Font Styles and Colors */ +.ex +{ +letter-spacing: 0.2em; +} +.sc +{ +font-variant: small-caps; +} +.uc +{ +text-transform: uppercase; +} +.tt +{ +font-family: monospace; +} +.underline +{ +text-decoration: underline; +} +/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */ +.overline, .overtilde +{ +text-decoration: overline; +} +.rm +{ +font-style: normal; +} +.red +{ +color: red; +} +/* End Font Styles and Colors */ +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} +.aligncenter, div.figure +{ +text-align:center; +} +h1, h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} +h1.label, h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h5, h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} +p +{ +text-indent:0; +} +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} +.lg +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} +p.quote,div.blockquote, div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} +ul { list-style-type: none; } +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } +/* External Links */ +.pglink, .exlink, .wplink, .biblink +{ +background-repeat: no-repeat; +background-position: right center; +} +.pglink +{ +background-image: url(images/book.png); +padding-right: 18px; +} +.exlink, .wplink, .biblink +{ +background-image: url(images/external.png); +padding-right: 13px; +} +.pglink:hover +{ +background-color: #DCFFDC; +} +.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover +{ +background-color: #FFDCDC; +} +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} +body, a.hidden +{ +color: black; +} +.titlePage +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum, .stage +{ +color: #001FA4; +} +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} +p.dropcap:first-letter +{ +color: #001FA4; +font-weight: bold; +} +sub, sup +{ +line-height: 0; +} +.pagenum, .linenum +{ +speak: none; +} +</style> + +<style type="text/css"> +.xd21e215 +{ +text-align:left; +} +.xd21e223width +{ +width:240px; +} +.xd21e250width +{ +width:514px; +} +.xd21e264width +{ +width:648px; +} +.xd21e271width +{ +width:691px; +} +.xd21e300width +{ +width:430px; +} +.xd21e353width +{ +width:347px; +} +.xd21e366width +{ +width:290px; +} +.xd21e378width +{ +width:473px; +} +.xd21e412width +{ +width:665px; +} +.xd21e430width +{ +width:452px; +} +.xd21e444width +{ +width:455px; +} +.xd21e490width +{ +width:530px; +} +.xd21e510width +{ +width:720px; +} +.xd21e549width +{ +width:301px; +} +.xd21e556width +{ +width:386px; +} +.xd21e565width +{ +width:315px; +} +.xd21e574width +{ +width:689px; +} +.xd21e602width +{ +width:571px; +} +.xd21e609width +{ +width:690px; +} +.xd21e644width +{ +width:720px; +} +.xd21e651width +{ +width:720px; +} +.xd21e737width +{ +width:322px; +} +.xd21e748width +{ +width:293px; +} +.xd21e759width +{ +width:183px; +} +.xd21e773width +{ +width:244px; +} +.xd21e780width +{ +width:228px; +} +.xd21e822width +{ +width:720px; +} +.xd21e831width +{ +width:324px; +} +.xd21e840width +{ +width:720px; +} +.xd21e847width +{ +width:445px; +} +.xd21e861width +{ +width:360px; +} +.xd21e914width +{ +width:227px; +} +.xd21e966width +{ +width:660px; +} +.xd21e977width +{ +width:666px; +} +.xd21e984width +{ +width:357px; +} +.xd21e1001width +{ +width:720px; +} +.xd21e1032width +{ +width:458px; +} +.xd21e1095width +{ +width:720px; +} +.xd21e1102width +{ +width:409px; +} +.xd21e1120width +{ +width:516px; +} +.xd21e1129width +{ +width:688px; +} +.xd21e1179width +{ +width:396px; +} +.xd21e1237width +{ +width:658px; +} +.xd21e1282width +{ +width:683px; +} +.xd21e1325width +{ +width:632px; +} +.xd21e1370width +{ +width:720px; +} +.xd21e1377width +{ +width:411px; +} +.xd21e1398width +{ +width:590px; +} +.xd21e1442width +{ +width:573px; +} +.xd21e1533width +{ +width:393px; +} +.xd21e1540width +{ +width:576px; +} +.xd21e1547width +{ +width:295px; +} +.xd21e1566width +{ +width:626px; +} +.xd21e1751width +{ +width:720px; +} +.xd21e1762width +{ +width:528px; +} +.xd21e1771width +{ +width:420px; +} +.xd21e1891width +{ +width:720px; +} +.xd21e1910width +{ +width:668px; +} +.xd21e1924width +{ +width:615px; +} +.xd21e2006width +{ +width:265px; +} +.xd21e2013width +{ +width:313px; +} +.xd21e2022width +{ +width:258px; +} +.xd21e2182width +{ +width:432px; +} +.xd21e2195width +{ +width:427px; +} +.xd21e2231width +{ +width:720px; +} +.xd21e2266width +{ +width:695px; +} +.xd21e2273width +{ +width:720px; +} +.xd21e2340width +{ +width:634px; +} +.xd21e2368width +{ +width:644px; +} +.xd21e2385width +{ +width:566px; +} +.xd21e2412width +{ +width:638px; +} +.xd21e2464width +{ +width:350px; +} +.xd21e2489width +{ +width:691px; +} +.xd21e2496width +{ +width:692px; +} +.xd21e2572width +{ +width:578px; +} +.xd21e2638width +{ +width:455px; +} +.xd21e2647width +{ +width:458px; +} +.xd21e2656width +{ +width:462px; +} +.xd21e2663width +{ +width:464px; +} +.xd21e2704width +{ +width:319px; +} +.xd21e2714width +{ +width:519px; +} +.xd21e2774width +{ +width:630px; +} +.xd21e2878width +{ +width:695px; +} +.xd21e2894width +{ +width:692px; +} +.xd21e2907width +{ +width:668px; +} +.xd21e2921width +{ +width:691px; +} +.xd21e2934width +{ +width:664px; +} +.xd21e2996width +{ +width:720px; +} +.xd21e3017width +{ +width:720px; +} +.xd21e3041width +{ +width:680px; +} +.xd21e3088width +{ +width:524px; +} +.xd21e3095width +{ +width:610px; +} +.xd21e3111width +{ +width:485px; +} +.xd21e3118width +{ +width:508px; +} +.xd21e3225width +{ +width:720px; +} +.xd21e3237width +{ +width:720px; +} +.xd21e3269width +{ +width:429px; +} +.xd21e3316width +{ +width:720px; +} +.xd21e3327width +{ +width:720px; +} +.xd21e3379width +{ +width:350px; +} +.xd21e3404 +{ +text-align:right; +} +.xd21e3450width +{ +width:542px; +} +.xd21e3467width +{ +width:540px; +} +.xd21e3479width +{ +width:517px; +} +.xd21e3490width +{ +width:544px; +} +.xd21e3497width +{ +width:230px; +} +.xd21e3547width +{ +width:480px; +} +.xd21e3554width +{ +width:720px; +} +.xd21e3568width +{ +width:563px; +} +.xd21e3744width +{ +width:283px; +} +.xd21e3757width +{ +width:532px; +} +.xd21e3769width +{ +width:286px; +} +.xd21e3794width +{ +width:349px; +} +.xd21e3932width +{ +width:693px; +} +.xd21e3948width +{ +width:720px; +} +.xd21e3962width +{ +width:695px; +} +.xd21e4049width +{ +width:560px; +} +.xd21e4089width +{ +width:555px; +} +.xd21e4105width +{ +width:551px; +} +.xd21e4133width +{ +width:419px; +} +.xd21e4161width +{ +width:720px; +} +.xd21e4211width +{ +width:720px; +} +.xd21e4219width +{ +width:661px; +} +.xd21e4229width +{ +width:697px; +} +.xd21e4333width +{ +width:720px; +} +.xd21e4420width +{ +width:720px; +} +.xd21e4454width +{ +width:720px; +} +.xd21e4482width +{ +width:720px; +} +.xd21e4517width +{ +width:463px; +} +.xd21e4524width +{ +width:463px; +} +.xd21e4566width +{ +width:485px; +} +.xd21e4581width +{ +width:485px; +} +.xd21e4665width +{ +width:720px; +} +.xd21e4703width +{ +width:440px; +} +.xd21e4718width +{ +width:691px; +} +.xd21e4741width +{ +width:308px; +} +.xd21e4759width +{ +width:720px; +} +.xd21e4806width +{ +width:720px; +} +.xd21e4912 +{ +text-align:center; +} +.xd21e5005width +{ +width:720px; +} +.xd21e5054width +{ +width:559px; +} +.xd21e5069width +{ +width:720px; +} +.xd21e5107width +{ +width:695px; +} +.xd21e5130width +{ +width:664px; +} +.xd21e5149width +{ +width:492px; +} +.xd21e5257width +{ +width:634px; +} +.xd21e5300width +{ +width:488px; +} +.xd21e5378width +{ +width:550px; +} +.xd21e5391width +{ +width:688px; +} +.xd21e5411width +{ +width:456px; +} +.xd21e5422width +{ +width:694px; +} +.xd21e5481width +{ +width:419px; +} +.xd21e5503width +{ +width:346px; +} +.xd21e5518width +{ +width:300px; +} +.xd21e5729width +{ +width:720px; +} +.xd21e5746width +{ +width:440px; +} +.xd21e5753width +{ +width:395px; +} +.xd21e5830width +{ +width:720px; +} +.xd21e5843width +{ +width:492px; +} +.xd21e5887width +{ +width:501px; +} +.xd21e5894width +{ +width:280px; +} +.xd21e5928width +{ +width:372px; +} +.xd21e5935width +{ +width:498px; +} +.xd21e5942width +{ +width:690px; +} +.xd21e6061width +{ +width:410px; +} +.xd21e6066width +{ +width:437px; +} +.xd21e6139width +{ +width:693px; +} +.xd21e6148width +{ +width:690px; +} +.xd21e6186width +{ +width:432px; +} +.xd21e6243width +{ +width:402px; +} +.xd21e6250width +{ +width:404px; +} +.xd21e6257width +{ +width:406px; +} +.xd21e6346width +{ +width:720px; +} +.xd21e6445width +{ +width:720px; +} +.xd21e6489width +{ +width:428px; +} +.xd21e6503width +{ +width:428px; +} +.xd21e6535width +{ +width:720px; +} +.xd21e6542width +{ +width:720px; +} +.xd21e6716width +{ +width:720px; +} +.xd21e6806width +{ +width:407px; +} +.xd21e6832width +{ +width:408px; +} +.xd21e6854width +{ +width:293px; +} +.xd21e6872width +{ +width:660px; +} +.xd21e6887width +{ +width:720px; +} +.xd21e6977width +{ +width:518px; +} +.xd21e7012width +{ +width:468px; +} +.xd21e7069width +{ +width:487px; +} +.xd21e7117width +{ +width:330px; +} +.xd21e7126width +{ +width:646px; +} +.xd21e7182width +{ +width:691px; +} +</style> +</head> +<body> + +<p style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of Op den Uitkijk, Jaargang 1909, by Various</p> +<div style='display:block; margin:1em 0'> +This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and +most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions +whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms +of the Project Gutenberg License included with this eBook or online +at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you +are not located in the United States, you will have to check the laws of the +country where you are located before using this eBook. +</div> + +<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: Op den Uitkijk, Jaargang 1909<br> +Bijblad bij De Aarde en haar Volken</div> +<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: Various</div> +<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Editor: Various</div> +<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Release Date: October 8, 2010 [eBook #34048]<br> +[Most recently updated: December 26, 2022]</p> +<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Language: Dutch</p> + <p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em; text-align:left'>Produced by: + Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg.</p> +<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OP DEN UITKIJK, JAARGANG 1909 ***</div> + + +<div class="body"> +<p><span class="pagenum">[<a id="pb3" href="#pb3" name= +"pb3">3</a>]</span></p> +<div id="u1" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a1" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van den oosterschen spoorweg in Turkijë.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het beslag, dat de Bulgaren gelegd hebben op den +spoorweg door Oost-Roemelië, brengt allerlei belangen in gevaar; +vooral duitsche en oostenrijksche maatschappijen worden erdoor +getroffen. Die Oriënt-spoorweg is als een ruggegraat van alle +verbindingen op het Balkan-schiereiland en speelt dus in het +europeesche verkeerswezen een groote rol.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e223width"><img src= +"images/p1909-u003-1.jpg" alt= +"Een portier aan een der stations van den Oriënt-express." width= +"240" height="476"> +<p class="figureHead">Een portier aan een der stations van den +Oriënt-express.</p> +</div> +<p>Het personenvervoer op deze lijn is zóó geregeld, dat +éénmaal per dag de zoogenaamde Conventietrein rijdt en +driemaal ’s weeks de veelgenoemde Oriënt-express. Het +voornaamste verschil tusschen beide treinen is, dat de +Oriënt-express langzaam, maar de Conventietrein nog langzamer +gaat.</p> +<p>Voor den 655 K.M. bedragenden afstand van Konstantinopel tot Sofia +heeft de Oriënt-express 17 uren noodig, zoodat de trein per uur +nog geen 40 K. M. doet. De Conventietrein heeft echter nog vijf uren +meer noodig. Het langzame tempo brengt dit voordeel mee, dat de wagens +bijzonder zacht rijden en zoo weinig schokken, als zelden op spoorwegen +het geval is. Ook moet erkend, dat de wagens op deze oostersche lijnen +goed en sierlijk zijn ingericht. Alleen in zulke rijtuigen is het dan +ook mogelijk, zulke groote afstanden als van Konstantinopel naar Parijs +in éénen door in <span class="corr" id="xd21e231" title= +"Bron: drie-en een-halven">drie-en-een-halven</span> dag af te +leggen.</p> +<p>In den regel is het gezelschap, dat men er ontmoet, deftig en +verbazend internationaal, en de treinen zijn veelal vol. Eigenaardig is +het, hoeveel Duitsch men hoort en ziet in den trein op den langen rit; +de opschriften in de rijtuigen zijn duitsch voor een groot deel, en het +spoorwegpersoneel, zoowel als de bulgaarsche en Servische tolbeambten, +spreken die taal.</p> +<p>Het bestuur over den spoorweg, die Europa met Konstantinopel +verbindend, langs hun voornaamste steden Sofia en Philippopel gaat, is +een zaak van wezenlijk belang voor de Bulgaren. Toen vooral door de +werkzaamheid van den oostenrijkschen baron Hirsch de spoorlijn werd +aangelegd, waren de Bulgaren nog gebogen onder het turksche juk en +eerst nadien hebben ze zich door de welwillende gezindheid der groote +mogendheden en door het verstandige bestuur van den Battenberger en +vorst Ferdinand opgeheven tot een zelfstandigheid, die hen nu tot het +in beslag nemen van den spoorweg heeft geleid.</p> +<p>Voor ons Europeanen is die spoorweg ook uit toeristisch oogpunt van +belang, want hij voert door een met landschappelijk schoon rijk +gezegend deel van het Balkanschiereiland. Bij Belgrado heeft de +reiziger reeds den drempel van het Oosten betreden, want hoe modern +Belgrado er ook uitziet, onder het oppervlakkige vernis is duidelijk +het Oosten verborgen, en boven de parken en nieuwerwetsche gebouwen +verrijst de oude vesting, zooals de halve maan op de moskeeën +staat naast het kruis op de nieuwere christelijke kerken.</p> +<p>Doch de spoorweg werkt krachtig tot de beschaving van Servië +mee, en zoo is o. a. ook Nisch thans een stad geworden met breede +straten, waarin de turksche bevolking in de laatste tientallen van +jaren zich heeft teruggetrokken in een klein stadsgedeelte rondom de +moskeeën, en de konak van den pacha wordt nu door den servischen +koning bij zijn bezoeken aan Nisch als residentie gebruikt.</p> +<p>Het bergland ten zuiden van Nisch is historisch gebied. Daar streden +in de veertiende eeuw de Turken en behaalden hun zegepralen, die het +schiereiland in hun handen deden overgaan; daar ziet men nu de +ruïnen van burchten en kasteelen, kloosters en kapellen. Pirot is +het Servische grensstation, een stadje, waar Serviërs en Bulgaren +nog in 1885 vijandig tegenover elkander stonden, want hier overwon +vorst Alexander van Battenberg het servische leger, dat bij den aftocht +het slot in de lucht liet springen.</p> +<p>Tsaribrod is het bulgaarsche grensstation, gelegen midden in een +wondermooie streek. Vanaf den hoogen Dragomanpas reeds op bulgaarsch +grondgebied, heeft men een verrukkelijk uitzicht op het Balkanbergland, +dat rondom de hoofdstad Sofia zich uitbreidt. De trein vliegt haast al +te vlug door naar Sofia op de door bergreuzen omgeven hoogvlakte. Langs +dezen zelfden weg trok eenmaal keizer Trajanus naar Sofia, en keizer +Constantijn de Groote had er zelfs een tijdlang zijn residentie. +Niemand, die tegenwoordig in Sofia komt en er al het moderne opmerkt, +zou gelooven, dat de geschiedenis van de stad tot in de eerste jaren na +Christus’ geboorte opklimt.</p> +<p>De stad lijkt meer op Omaha of Denver en die als uit den grond +gestampte steden in de Vereenigde Staten, zoo ruim en grootsch is de +aanleg, door den Battenberger ontworpen. Maar de bevolking is daarmee +niet in overeenstemming. In de mooie straten met electrisch licht, +waterleiding en nette trottoirs zou men deftige équipages +verwachten, maar er rijden zware boerenkarren met veevoeder of +brandhout, getrokken door ossen of zwarte buffels. Onder de boomen +vóór de moderne café’s zitten geen elegante +dames en heeren, maar op de stoelen aan de kleine tafeltjes hebben +stoere Walachen plaats genomen met de broekspijpen in hooge laarzen en +bonten mutsen op de ruwe baardige hoofden. In de huizen van drie en +vier verdiepingen zou men winkels met spiegelruiten verwachten, waar +men de dure waren uit West Europa zou kunnen koopen, terwijl er +daarentegen niet anders dan goedkoope kermisartikelen te krijgen zijn. +Zonder de menschen is Sofia een luxe stad; zonder zijn huizen is het +een slovakisch dorp.</p> +<div class="figure xd21e250width"><img src="images/p1909-u003-2.jpg" +alt="De spoorweg in Oost-Roemelië." width="514" height="642"> +<p class="figureHead">De spoorweg in <span class="corr" id="xd21e253" +title="Bron: Oost-Rumelië">Oost-Roemelië</span>.</p> +</div> +<p>Men kan zich haast niet voorstellen, dat het tot voor weinig jaren +de hoofdstad was van een groote turksche provincie en dat het 500 jaar +lang zulk een plaats heeft ingenomen. Thans is er van het turksche en +de Turken niets overgebleven; van de 80.000 inwoners zijn niet meer dan +vijfhonderd Turken.</p> +<p>En binnen hoe korten tijd is al dat turksche verdwenen! Toen +<span class="pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4" name= +"pb4">4</a>]</span>generaal Goerko den 4den Januari als de bevrijder +van Bulgarije aan de spits van de russische overwinnaars er binnen +reed, was Sofia nog een turksche stad. Dadelijk ging men aan het +opruimen; duizend huizen werden verwoest; de moskeeën gesloopt of +voor practische doeleinden ingericht; andere moskeeën, die al +vóór den turkschen tijd kerken waren van de Christenen, +werden hergeven aan die leer. Bij vele honderden verlieten de Turken de +stad, en toen in het volgend jaar de nieuwe vorst, Alexander van +Battenberg, zijn intocht hield, was Sofia nog niet veel beter dan een +veld van puinhoopen. Met krachtige energie heeft de nieuwe regeering de +moderne stad in het leven geroepen, maar het zal nog lang duren, eer de +boeren van het groote land in de voor hen gemaakte lijst passen. De +spoorweg en de vrijheid hebben hen nog weinig veranderd, en elken +Vrijdagmorgen kan men zich overtuigen, hoe weinig ze nog overeenkomen +met hun mooie stad. Nog in Juni komen ze in schaapsvachten gehuld de +veemarkt bezoeken met hun producten uit de rijke en vruchtbare streek. +Op die markt kan men zich verbeelden in een groote roomsche stad in den +carnevalstijd te wezen, zoo bont en verscheiden zijn de +kleederdrachten. Er komen dan ook Albaneezen, Armeniërs, +Serviërs, Roemenen, Grieken, en Turken en in grooten getale Joden +en Zigeuners. De Joden, die een tiende deel der bevolking van Sofia +vormen, zijn afstammelingen van de uit Spanje verdrevenen en spreken +tegenwoordig nog een spaansch dialect naast hun joodsche taal. De +Bulgaren zijn traag en missen ondernemingsgeest, en zoo hebben de Joden +den handel aan zich getrokken en zijn er rijk bij geworden.</p> +<div class="figure xd21e264width"><img src="images/p1909-u004-1.jpg" +alt="Boerinnen op de markt te Sofia." width="648" height="455"> +<p class="figureHead">Boerinnen op de markt te Sofia.</p> +</div> +<p>De drie duizend Zigeuners zijn sjouwers, paardenkooplui, zadelmakers +en bezembinders, terwijl ze als metselaars wel de helft van de stad +hebben gebouwd en als wasschers wel de helft van alle wasschen +bezorgen; maar daarbij is het een verrassend feit, dat de vrouwen, niet +de mannen, de huizen bouwen, en dat de mannen, niet de vrouwen, de +wasch bezorgen.</p> +<div class="figure xd21e271width"><img src="images/p1909-u004-2.jpg" +alt="Op straat in Sofia." width="691" height="469"> +<p class="figureHead">Op straat in Sofia.</p> +</div> +<p>De vorstelijke residentie is intusschen het vroegere paleis van den +turkschen wali. En in die buurt vindt men den schouwburg, het +postkantoor, het officierscasino, de gezantschappen en ministeries en +de vergaderzaal van het Sobranje, het Huis van afgevaardigden.</p> +<p>Na Sofia volgt nog een heerlijk berglandschap, dat de trein +doorsnijdt, om daarna het dal der Maritza te volgen tot voorbij +Adrianopel. Bij Sarambey wisselde vroeger de bulgaarsche spoorwegdienst +met den turkschen, want daar komt de lijn in Oost-Roemelië. Na de +hoofdstad van die provincie, Philippopel, waar de Turken ook geheel +door de Bulgaren verdrongen zijn, wordt het landschap eentonig; langs +Mustapha Pacha en het oude Adrianopel wordt dan eindelijk Stamboel +bereikt door het vlakke land, waar de groote legers werden uitgerust, +die in de 15de en 16de eeuw een groot deel van het christelijke Europa +veroverden. Nog altijd is het Westen bezig, den toen wassenden stroom +van het Turkendom terug te dringen in zijn bedding, die in Azië +ligt, en de oostersche spoorweg is een wapen in dien strijd.</p> +</div> +</div> +<div id="a2" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Dwars door het eiland Bougainville.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De gouverneur van Duitsch Nieuw-Guinea heeft in Juli +1908 als eerste blanke te zamen met prof. Dr. Sapper het duitsche +eiland Bougainville van den Salomonsarchipel doorreisd. Het gezelschap +trok over het 1500 meter hooge Kroonprinsgebergte en legde den geheelen +afstand van 51 kilometer dwars over het eiland af in vijf dagen. De +zoogdierfauna van het doorreisde gebied is zeer arm, en ook de +vogelwereld leverde minder verscheidenheid dan op Kaiser Wilhelmsland +en Neu-Pommern. De vlakte aan de oostkust was rijk aan bruikbare +houtsoorten. Op de oostkust van het eiland Bougainville vond men ter +hoogte van 600 meter geen bewoners meer, terwijl op de westkust nog op +900 meter hoogte een dorp werd aangetroffen. De westelijke helling van +het gebergte was slechts spaarzaam bevolkt, en de bewoners maakten een +zwakken en ziekelijken indruk bij hun zeer afgezonderde leefwijze. Wat +de taal betreft, vonden de onderzoekers, dat er tusschen de bewoners +van de westen die van de oost kust slechts verschil was in dialect. +Zonder vijandelijke ontmoetingen met de inboorlingen kon de expeditie +haar taak ten einde brengen.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Zin en onzin.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wees niet bang, dat men u voor onbeschaafd zal houden, +als ge het onverstaanbare niet begrijpt. Niet iedere duister +uitgedrukte onzin is diepzinnigheid. <span class="pagenum">[<a id="pb5" +href="#pb5" name="pb5">5</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a4" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Gebouw van het officierscorps in Belgrado.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De hoofdstad van Servië, Belgrado, ligt +tegenwoordig al heel ongunstig en gevaarlijk in de onrustige tijden, +die men op het Balkanschiereiland doormaakt. De groote vijand, al van +tientallen jaren her, is Oostenrijk, en nu ligt Belgrado onmiddellijk +aan de grens van Oostenrijk-Hongarije, dus op de meest blootgestelde +plaats. Een eilandje in de Donau, dat bij het congres van Berlijn noch +aan Oostenrijk, noch aan Servië is toegewezen, is reeds door +oostenrijksche troepen bezet, en de spanning tusschen de naburen neemt +steeds toe.</p> +<p>Servië kan het niet zetten, dat Bosnië en Herzegowina nu +voor goed oostenrijksch zouden worden en verlangt een strook lands op +de grenzen van Montenegro als schadeloosstelling, om zich een uitweg +naar zee open te houden door het bevriende Montenegro heen. Ze blaken +van krijgshaftigheid, die Serviërs, en in het gebouw van het +officierscorps, dat wij hier reproduceeren, vindt die geest redenaars +bereid, om hem onder woorden te brengen. De vrienden van kroonprins +George, spreken luide hun grieven uit tegen den nabuur, die ten eigen +bate zich met de zaken van het Balkanschiereiland bemoeit en hun +stamverwanten, de mohammedaansche Bosniërs, die voor een groot +deel Serviërs van oorsprong zijn, maar mir nichts, dir nichts +annexeert.</p> +<p>Het zoo welgeslaagde bezoek van prins George aan het petersburgsche +hof heeft natuurlijk als olie in het vuur gewerkt, en steeds luider +klinken de grieven van Servië. De bewoners der hoofdstad voelen +zich ver van veilig en er is ernstig sprake van, de regeeringsbureaux +en het andere, dat Belgrado tot hoofdstad maakt, te verplaatsen naar +een plek, meer binnenwaarts gelegen.</p> +<div class="figure xd21e300width"><img src="images/p1909-u005.jpg" alt= +"Het officierscasino te Belgrado." width="430" height="529"> +<p class="figureHead">Het officierscasino te Belgrado.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a5" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Tijding omtrent Andree?</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het moet eigenlijk verrassend heeten, dat niet reeds +veel eerder hier of daar berichten zijn opgedoken, dat men op het spoor +was gekomen van het lijk van Andree, of van zijn metgezellen, +Strindberg of Fränkel. Het is immers al elf jaren geleden dat hij +met zijn ballon van Spitsbergen opsteeg poolwaarts en nooit is er iets +omtrent hem vernomen, buiten een enkel bericht over het begin van den +tocht, terwijl zulke verdwijningen gewoonlijk te eeniger tijd op de +verbeelding werken en fantastische verhalen in omloop komen. Thans +heeft Andree’s verdwijning dan ook zulk een gevolg gehad.</p> +<p>Een kapitein, gedeeltelijk van eskimo’schen bloede, heeft even +de wereld in opschudding gebracht met een mededeeling, die hij moet +hebben gedaan aan een deenschen scheepskapitein. Deze, kapitein Storm +van de schoener Juga, heeft door tusschenkomst van Reuter der wereld +kond gedaan, dat kapitein Chalker van het amerikaansche schip, de +Pelops, op een landtocht in het Noorden van Labrador bij kaap Mugford +een eenvoudig kruis heeft gevonden, waarop de naam »Andree« +stond. In den grond onder het kruis lag een lijk en er was een doos met +papieren.</p> +<p>Een ander telegraafbureau, dat eens nader informeerde bij kapitein +Storm, liggend met zijn schip te Valencia, kreeg een bevestiging van de +tijding en kon vaststellen, dat het gevondene op 58 graden N.B. en 62 +graden W.L. zou moeten zijn aangetroffen. Het klinkt al dadelijk hoogst +onwaarschijnlijk, dat de luchtballon een zoo langen weg zou hebben +afgelegd, als de afstand bedraagt tusschen Deneneiland bij Spitsbergen +en Labrador, niet minder liefst dan 22 breedte- en 72 lengtegraden.</p> +<p>En dan zijn er wonderlijkheden, als bijvoorbeeld, dat de kapitein +vinder de papieren niet zou hebben ingekeken, en niet wou vertellen, of +hij ze had meegenomen; dat hij, naar kapitein Storm zegt, hem vroeg, +hoe de naam Andree werd gespeld en meer dergelijke vreemdheden.</p> +<p>Het zal wel niet voorbarig wezen, met de zweedsche geleerden prof. +Nathorst, kapitein Nilsson en Dr. Ekholm, allen <span class="corr" id= +"xd21e317" title="Bron: specialiteiten">specialisten</span> in zake +Noordpoolonderzoek, het bericht voor onwaar te houden.</p> +</div> +</div> +<div id="a6" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Britsch Nieuw Guinea.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">The Territory of Papua, zoo wordt Britsch Nieuw +Guinea, dat deel van het groote eiland, dat dus niet als het geheele +Westen aan ons en niet als het Noordoosten aan Duitschland behoort, +genoemd in de engelsche ambtelijke bescheiden. Een kaart van het groote +gebied is verschenen in de Septemberaflevering van het Geographical +Journal en geeft een belangwekkend kijkje op den tegenwoordigen stand +van onze kennis van dat deel van het eiland. Voor ons Nederlanders is +dat bijzonder interessant, <span class="corr" id="xd21e325" title= +"Bron: uu">nu</span> wij zoo ijverig aan het werk zijn, om over ons +deel van Nieuw Guinea het juiste en ware te weten te komen.</p> +<p>In topografisch opzicht zijn de Engelschen ons, naar het schijnt, +vooruit, want zeer talrijk zijn de reizen geweest van de engelsche +regeeringsambtenaren, zoodat de verdeeling van het centrale gebergte en +die van het rivierennet bekend zijn in het britsche gebied. In de +jaarlijksche rapporten werd telkens over die reizen gehandeld. Van drie +der ambtenaren worden de tochten op de kaart aangegeven, namelijk van +de heeren kapitein F. R. Barton, C. A. W. Monckton en Dr. W. M. +Strong.</p> +<p>Belangrijk waren vooral Monckton’s reis in het begin van 1906 +van Joma aan de Tamatakreek, een zijtak van de naar de noordkust +vloeiende Mambare, naar het Albert Edwardgebergte in de hoofdketen en +door het Tsjirimadal terug. De hoogste top van het gebergte is volgens +hem 4035 meter hoog. In 1907 ging Monckton dan dwars door het eiland +ten noorden van het Albert Edwardgebergte, stroomop langs de Waria en +langs de duitsch-engelsche grens, over het gebergte en stroomaf langs +de Lake-kamu.</p> +<p>Strong heeft veel gereisd ten noordwesten van Port Moresby in het +kustgebied en landwaarts in tot den Mount Yule. De kust is vrij dicht +bevolkt; in de Puraridelta liggen veel groote dorpen met elk 2000 tot +3000 inwoners. Ook is vrij dicht bevolkt het dal der St.-Josephrivier +en het gebied om den Mount Yule; maar elders ligt gewoonlijk tusschen +de bevolking der kust en die van het gebergte een dun bevolkte of +onbewoonde streek.</p> +<p>Een volksstam, die der Kovio aan den Mount-Yule zijn nog +menscheneters. Hun huizen bestaan ieder uit een lang en smal gebouw, +dat door dwarswanden in verschillende ruimten is verdeeld. Elk der +afdeelingen heeft een eigen ingang en herbergt een familie.</p> +<p>Het moet voor onze Nieuw Guinea onderzoekers van den laatsten tijd, +Wichmann, Hellwig, Lorentz, Gooszen e. a. interessant wezen, hun +ervaringen en resultaten te vergelijken met die der engelsche +exploreerders.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Plagiaat.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Soms beschuldigen tooneelschrijvers elkaar wederkeerig +van plagiaat, zoodat men niet weet, wie van hen de origineele dief van +de stof is. <span class="pagenum">[<a id="pb9" href="#pb9" name= +"pb9">9</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u2" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a8" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een uitstapje naar de diamantvelden bij +Lüderitzbucht.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Lüderitzbucht in Duitsch Zuidwest-Afrika lag nog +in diepen slaap, toen om zes uur in den morgen de duitsche dokter B. +Meltzer zich in de eerste grauwe morgenschemering naar buiten begaf. +Hij had het plan een bezoek te brengen aan de diamantvelden. Er was +volkomen stilte in de lucht, want de wind steekt nooit +vóór even voor den middag op, en alleen van de baai af +klonk het eentonige ruischen der nimmermoede branding.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e353width"><img src= +"images/p1909-u009-1.jpg" alt="Bij de “Schürftafel”." +width="347" height="363"> +<p class="figureHead">Bij de “Schürftafel”.</p> +</div> +<p>De huizen van één verdieping in het plaatsje steken +vreemd af tegen het blauw-groen van de lucht, waar een flauw licht in +het Oosten de plaats der opgaande zon verraadt. De schreden van den +dokter knarsten in het diepe zand, toen hij het station naderde, als +men een loodsje met bedekking van gegolfd plaatijzer zoo mag noemen. +Daar heerschte al veel levendigheid; men hoorde het fluiten en stoomen +van een rangeerende locomotief, het geluid der tegen elkaar stootende +buffers en het roepen der remmers. Op het perron zijn reeds de +deelnemers aan den tocht bijeen; er worden begroetingen gewisseld, +lachend en schertsend wenscht men elkander een goede vondst, waarna de +trein komt en men in de compartimenten klautert.</p> +<p>Thans bemerkt men weer recht, in Afrika te zijn, want ofschoon de +trein, die de eenige is voor den geheelen dag, voor de reis naar +Keetmanshoop twee dagreizen noodig heeft, heeft men geen kussens in de +wagens, of rijtuigen, waarin men zich eens vertreden kan en van +restauratiewagens is natuurlijk in het geheel geen sprake. Twee kleine +goederenwagens moeten voor alles dienen. De helft van zoo’n wagen +heeft een rondloopende bank; de andere helft is voor de bagage bestemd. +Een balk dwars voor de opengeschoven deuren aan elken kant moet +beletten, dat de reizigers uit den wagen vallen, voilà tout.</p> +<p>Menschen, die wat ervaring in zake reizen hebben, nemen een +vouwstoel mee of laten zich, als er plaats is, een bed opslaan in een +der echte goederenwagens, waardoor ze voor weinig geld een eigen +salonwagen hebben. Wat wil men meer! Veel vijven en zessen heeft men +daarginds niet, en van eenige voogdijschap, door het treinpersoneel +over de passagiers uitgeoefend, zooals in Europa, is daar geen sprake. +Ieder richt zich zoo gemakkelijk mogelijk in, en of hij 25 of 100 kilo +bagage heeft, dat doet er niets toe.</p> +<p>Terwijl de trein in wijde bochten de aanzienlijke stijgingen +overwint, heeft de dokter tijd, om, met den kraag in de hoogte en +stevig gehuld in zijn mantel, want het is koud op de hoogte, zijn +medereizigers op te nemen. Het zijn meestal jonge, krachtig gebouwde +menschen, gekleed zooals het doelmatigst is bij het rijden over klippen +en door doornig struikgewas, een breed geranden, slappen hoed, een +grijs of bruin pak van een touwachtige stof, rijbroek en rijlaarzen, en +in de hand de onvermijdelijke zweep van nijlpaardeleer. Er was ook een +dame bij het gezelschap. Tegenover haar zat een jonge Boerenvrouw met +haar man, die naar hun farm teruggaan. Daar ze door een lid van het +zendinggenootschap aan den trein werden gebracht, is het +waarschijnlijk, dat ze den vorigen dag, een Zondag, hebben gebruikt, om +den eeredienst bij te wonen.</p> +<div class="figure floatRight xd21e366width"><img src= +"images/p1909-u009-2.jpg" alt= +"Het doorzoeken der diamanthoudende aarde." width="290" height="462"> +<p class="figureHead">Het doorzoeken der diamanthoudende aarde.</p> +</div> +<p>Intusschen is de zon opgegaan en plotseling wordt het warm. De trein +is al aardig hoog geklommen en rijdt nu tusschen woeste klippen, +waartusschen door men met springstoffen voor den weg plaats heeft +moeten maken. Het zuidwestafrikaansche kustlandschap heeft het +eigenaardige, dat de heuvelketens achter elkaar liggen en dat het de +reizigers vermoeit, telkens weer nieuwe heuvels te zien verrijzen, die +alle op elkander gelijken. Zoo gaat het 150 kilometer ver, tot op het +hooge plateau, waar boomen en grassteppen zijn.</p> +<p>Het reisgezelschap naar de diamantvelden moest te Kolmans Kop +uitstappen bij een loods van gegolfd plaatijzer. De grond is daar reeds +diamanthoudend. Een reusachtige vlakte strekte zich aan weerskanten van +den spoorweg uit, heel in de verte door klippen afgesloten. Men liep +over een vrij vasten bodem, want in den nacht was er dauw gevallen, +waardoor de bovenste laag van het grofkorrelige zand vochtig was. +Tusschen het zand flikkert het van miniem kleine stukjes diamant, zoo +klein, dat men ze niet kan aanvatten. De bovenste lagen van dit zand +bestaan voor het grootste gedeelte uit edele steentjes, niet grooter +dan een speldeknop, topazen, granaten en andere, die in den loop der +jaren door het erdoor gevoerde fijne stof tot hun tegenwoordige +kleinheid zijn afgeslepen. In deze vlakte vindt men diamanten reeds een +duim onder de oppervlakte; als men het zand door de hand laat vloeien, +herkent men terstond het glinsteren van het kostbare gesteente.</p> +<p>Hoe het er dieper in den grond uitziet, wie weet het! Een rationeele +boring wordt thans beproefd op enkele aan de spoorwegmaatschappij +behoorende gedeelten; maar men kan niets zekers vernemen over de +resultaten.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e378width"><img src= +"images/p1909-u009-3.jpg" alt="Arbeiderskamp." width="473" height= +"340"> +<p class="figureHead">Arbeiderskamp.</p> +</div> +<p>Het gezelschap verspreidde zich, omdat ieder op een hem of haar goed +lijkende plaats ging zoeken, terwijl de dokter met twee metgezellen +verder ging, om een paal en bord in den grond te slaan, waar ze wilden +prospecteeren. Tegen betaling van 63 mark krijgt men namelijk van de +Kolonialgesellschaft het recht, zich een kring van twee kilometer +middellijn uit te zoeken, waar men dan, na opstelling van een +aanwijzing, de zoogenaamde Schürftafel, mag zoeken naar diamanten +voor den duur van een halfjaar. Blijken de gekozen plaatsen voordeelig, +<span class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10" name= +"pb10">10</a>]</span>dan moet men voor het exploiteeren van een veld +van vijftig vierkante meter 216 mark betalen. Als zij wil, kan echter +de maatschappij in plaats van die som ook wel 2.25 procent eischen van +de bruto opbrengst per jaar.</p> +<p>De onderneming is niet zoo heel eenvoudig. Daar namelijk de plaats +van den paal minstens twee kilometer van dien van een buurman +verwijderd moet zijn, moet er geducht opgepast, om een reeds geschonken +claim niet over het hoofd te zien. De dokter met de twee gezellen +verspreidden zich met een afstand van ongeveer 1 tot 1½ +kilometer en gingen exploreeren. Van tijd tot tijd werd de omgeving +eens met den kijker afgezocht; reeds meende men een geschikte plaats te +hebben ontdekt, daar verkondigt een nauwelijks zichtbare witte vlek ter +halver hoogte op een klip, dat ze reeds over vreemden grond liepen. Dus +maar weer verder.</p> +<p>Het werd warmer en warmer, en de mantels, de proviand-tasschen en de +paal met bord begonnen zwaar te drukken op de vermoeide leden. Maar ze +wilden niet rusten, eer ten minste de helft van hun taak was +afgeloopen. Daar is weer een veelbelovend dal met grof, blinkend kiezel +en blauwgrijze grond, maar ook al weer in de verte de paal en het bord! +Terwijl het drietal aan het beraadslagen was, of ze deze of wel die +richting zouden inslaan, bemerkten ze in een laagte achter een paar +rotsblokken een tent. Spoedig was men ter plaatse. Het waren drie +Amerikanen, geoefende prospectors, die al in de Kaapkolonie hun +knapheid hebben getoond, en die nu in opdracht van een grondbezitter +uit Lüderitzbucht diens grond onderzochten.</p> +<p>De manier, waarop men daarbij te werk gaat, is hoogst eenvoudig; met +een houweel wordt de grond losgemaakt, in een groote zeef wordt die van +het fijne zand en stof bevrijd, dan doorgespoeld met water, dat per +muildier uit Lüderitzbucht moet worden aangevoerd, en het grove +kiezel wordt dan op een houten tafel doorzocht. De buit is nog niet +bijzonder groot, ongeveer acht tot twaalf kleine diamanten per dag, +dingetjes van de grootte eener erwt en van zeer verschillenden vorm en +kleur. Enkele zoo regelmatig, alsof ze reeds geslepen waren, andere +kantig en onregelmatig en nog weer andere schijnbaar van een grooteren +diamant afgesprongen.</p> +<p>Op de vraag van den dokter kwam als antwoord, dat vóór +hen alles al bezet was, en dat alleen aan den overkant van de +klippenreeks nog kans bestond op niet bezette velden. Dus weer vooruit! +Na drie kwartier van moeilijk klimmen was men aan de overzij, en daar +was na zorgvuldig zoeken geen teeken van inbezitneming door anderen te +zien. Vlug dus den eersten paal in den grond geslagen. Die staat er +gelukkig. Een blik op het horloge, half elf, wat op het bord moet +worden aangeteekend, zegt hun echter dadelijk, dat er maar een +kwartiertje overschiet voor het ontbijt, als ze den trein nog willen +halen.</p> +<p>Waar ze stonden, gingen ze languit op den grond liggen, rustten uit +en versterkten zich met broodjes, een koude côtelet, hardgekookte +eieren en een flesch Harzer Sauerbrunnen. Daarna werd de plek met de +omgeving gephotografeerd, opdat geen ongeroepene den paal zou kunnen +verzetten, en verder gaat het met veel lichter bagage langs de reeks +klippen in een wijden boog weer naar het station.</p> +<p>Op den terugweg werden nog vier andere palen opgesteld. Toen de +dokter bij den laatsten op mechanische wijze het zand tusschen de +vingers liet doorvloeien, terwijl de anderen aan het photografeeren +waren, blonk er plotseling hem iets in de oogen. <span class="corr" id= +"xd21e398" title="Bron: hij">Hij</span> nam het blinkende voorwerp +voorzichtig eruit en, hoera! het was een diamant. Als een flinke groote +erwt, bijzonder regelmatig, deed de vondst zich voor en riep bij de +begeleiders van den dokter kreten van bewondering op om de mooie +heldere kleur. Dus hadden ze toch nog een vondst op dien dag! En daarna +ging het met versnelden pas terug, want als ze den trein misten, moest +er zeventien kilometer door het zand worden gebaggerd, en wat dat wil +zeggen, weet alleen hij, die in Zuidwest-Afrika of aan het strand +groote tochten te voet heeft gedaan.</p> +<p>De zon brandde, en de voeten zonken diep in het losse zand, dat +kurkdroog was geworden. Eindelijk, eindelijk kwamen ze over een kleinen +kam en zagen aan het eind der vóór hen liggende vlakte +het kleine stationsgebouw, schijnbaar slechts tien minuten ver. Maar de +lucht is in Zuid-Afrika zoo zuiver, dat men voortdurend de afstanden +onderschat. Nog drie kwartier van moeilijk marcheeren door het zand was +er noodig, eer de heeren het vurig verlangde doel bereikten. In de +schaduw van het gebouwtje lagen reeds de anderen van het +reisgezelschap. Onder de tien menschen werd de conversatie in niet +minder dan drie verschillende talen gevoerd, Duitsch<span class="corr" +id="xd21e403" title="Niet in bron">,</span> Engelsch en +Kaap-hollandsch. Er was dien dag niet veel gevonden in tegenstelling +met den vorigen dag, toen bijna ieder deelnemer de een of andere mooie +vondst had gedaan, eenige robijnen en een topaas, zoo groot als een +hazelnoot. Den eenigen diamant had de dokter gevonden. Maar er waren in +de voorafgegane weken in het geheel ongeveer 1200 diamanten +buitgemaakt, en alles doet vermoeden, dat voor het Zuiden van de +kolonie Duitsch Zuidwest-Afrika een nieuwe bron van inkomsten is +gevonden. Mocht de wensch van dokter Meltzer vervuld worden, dat men +met behulp der regeering tot een rationeele exploitatie overging!</p> +</div> +</div> +<div id="a9" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Schilderachtig hoekje in Mostar.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Mostar is de hoofdstad van Herzegowina en ligt aan de +samenvloeiing van de Hadobolje met de Narenta. Sedert 13 Juli 1878 na +het congres van Berlijn werd de Herzegowina aan Oostenrijk toegewezen +onder beperkende bepalingen, die de Donaumonarchie thans uit den weg +heeft geschoven, nu ze de annexatie heeft afgekondigd.</p> +<div class="figure xd21e412width"><img src="images/p1909-u010.jpg" alt= +"Gezicht op Mostar vanaf de Narentabrug." width="665" height="465"> +<p class="figureHead">Gezicht op Mostar vanaf de Narentabrug.</p> +</div> +<p>Het landje is voor een groot deel woest en onherbergzaam als een +echt Karstlandschap, maar in het Zuiden en met name in de buurt van +Mostar is het vruchtbaar. Daar groeien tabak, wijn, olijven en +maïs. De Herzegowina, die onder turksche heerschappij stond, en +het zuidwestelijkste sandsjak was van het vilajet Bosnië, behoort +tot het stroomgebied van de Narenta of Neretva<span class="corr" id= +"xd21e418" title="Niet in bron">.</span> De Turken veroverden het land, +waar Wojwoden als onafhankelijke vorsten regeerden, in 1465 en al vrij +spoedig werd Mostar zetel der Sandsjak-beys.</p> +<p>Ze bouwden er in 1500 reeds de nu nog gebruikte hooge brug over de +Narenta, van waar men een prachtig gezicht op de stad heeft. De rivier +zelf is in haar bovenloop een woeste bergstroom, bruisend door diepe +kloven. Bij de stad gekomen, heeft ze na haar loop door de vlakte al +haar onstuimigheid verloren. Mostar is naar het Noorden verbonden aan +den spoorweg naar de hoofdstad van Bosnië, Serajewo, en naar het +Zuiden aan de lijn naar Metkovic, beide bosnisch-herzegowina’sche +staatssporen. <span class="pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11" name= +"pb11">11</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a10" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hyderabad verwoest.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een van die reuzenrampen, als waarvan sommige +Oostersche landen het monopolie schijnen te bezitten, heeft in +Britsch-Indië in ’t laatst van September een mooie, groote +stad totaal verwoest. Hyderabad even ten oosten van den Indus aan den +spoorweg naar Karatsji gelegen en hoofdstad van het rijk van den Nizam +van Hyderabad, is zoo goed als geheel van den aardbodem verdwenen door +een overstrooming, gevolg van hevige regens, waardoor een reusachtig +waterréservoir zijn inhoud over de stad uitgoot.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e430width"><img src= +"images/p1909-u011-1.jpg" alt= +"De ruïnes van een paleis te Hyderabad." width="452" height="453"> +<p class="figureHead">De ruïnes van een paleis te Hyderabad.</p> +</div> +<p>Het had dertig uren aaneen geregend en het regende nog, toen op +Zondagmorgen, den 27<sup>sten</sup> September, een meer van zeven +mijlen in omtrek, de Hussein Sangor Tank, zich met donderend geweld +stortte in het dal van het riviertje, de Moesi, waaraan Hyderabad is +gelegen. Het waterbekken bevond zich op een hoogte van dertig voeten +boven de stad, en de enorme massa water breidde zich uit over een +oppervlakte van tien vierkante mijlen.</p> +<p>Het hospitaal van Afzul Gunj, waar meer dan honderd patiënten +waren opgenomen, stortte in; het oude paleis en de tuinen van den +engelschen Resident leden groote schade. De resident was toevallig +afwezig. De regen hield nog voortdurend aan en bij de overstrooming was +de stad weldra geheel geïsoleerd. Met booten en olifanten werd het +reddingswerk ondernomen te midden der bruisende wateren, opdat men +onder en tusschen het puin der ingestorte wijken nog zooveel mogelijk +levenden zou kunnen te voorschijn brengen. Maar duizenden en duizenden +hebben er den dood gevonden. Vijftien duizend wordt als cijfer van de +slachtoffers genoemd.</p> +<p>Europeanen en inlandsche ambtenaren ondersteunden de troepen en de +politie van den Nizam bij de reddingstaak. In de buurt van het Afzul +Gunj Hospitaal en den Begum-Bazar was alles als weggevaagd, huizen, +boomen en wegen; er was niets dan puin en water, met lijken en gewonden +ertusschen. Vier groote bruggen waren weggeslagen; de westelijke +voorsteden en de kleine dorpjes in de buurt waren alle verwoest.</p> +<div class="figure floatRight xd21e444width"><img src= +"images/p1909-u011-2.jpg" alt= +"De overblijfselen van het Afzul Gunj Hospitaal te Hyderabad." width= +"455" height="451"> +<p class="figureHead">De overblijfselen van het Afzul Gunj Hospitaal te +Hyderabad.</p> +</div> +<p>Bij hun bezoek in 1906 hadden de prins en de prinses van Wales den +eersten steen gelegd van het Victoria Zenana-hospitaal, waar bij de +ramp nu personeel en patiënten nauwelijks aan den dood ontkwamen, +door op het hoogste deel van het dak van het hevig beschadigde gebouw +een toevlucht te zoeken. Van daar werden ze met booten gered.</p> +<p>De naaste toekomst ziet er voor de geteisterde streek donker uit, +omdat pest en hongersnood, twee niet onbekende gruwelen in +Voor-Indië, haast niet kunnen uitblijven na een ramp als deze. Met +groote sommen zijn de britsch-indische regeering en die van den Nizam +de noodlijdenden te hulp gekomen.</p> +</div> +</div> +<div id="a11" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De “Nederlandsche Toerist.”</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het tweede nommer, dat in dit jaar 1908 van het blad +“De Nederlandsche Toerist” het licht ziet, is laat komen +opdagen, maar zijn uitblijven heeft een voor het reisbureau niet +onaangename reden gehad, namelijk de groote drukte van reizenden, +waardoor op den tijd van het personeel steeds beslag was gelegd.</p> +<p>Nu het reisboek dan eens weer ter tafel ligt, vinden we er het +programma in afgedrukt van de reis naar Java, welk plan vroeger ook +reeds afzonderlijk is verspreid. Het is trouwens ook nu geen mosterd na +den maaltijd, want nadat op 27 October een gezelschap dames en heeren +naar ons mooie eiland Java is vertrokken onder geleide van de heeren +Lissone, zijn de plannen al vastgesteld voor de tweede Javareis, die op +13 April a.s. wordt ondernomen. Voor de som van 2000 gulden is men uit +en thuis; in het midden van den europeeschen zomer van 1909 arriveert +men met het stoomschip Koning Willem I, dat op 19 Juni Singapore heeft +verlaten.</p> +<p>En hoeveel indrukken is men dan niet rijker geworden, als men met +eigen oogen Java’s bergen heeft aanschouwd. De heer prof. J. F. +Niermeyer heeft in het blad van het Reisbureau een inleidend woord voor +de reis geschreven, een vluggen krabbel, om Java als in vogelvlucht te +schetsen, dat eiland, waarvan werkelijk de toeristen van Lissone het +interessantste en mooiste te zien zullen krijgen.</p> +<p>Verder staat er een aanlokkelijk plan voor de Egyptereis in, die op +Dinsdag 18 Januari 1909 begint. Het is raadzaam, zich daar bijtijds +voor op te geven, want er moeten goede plaatsen op de booten worden +veroverd, en het is vol in treinen en booten in het drukst van het +winterseizoen, dat zoo enorm druk is in Egypte tegenwoordig. Ook daar +is het beste uitgezocht voor de snuggere Nederlanders, die de zon van +het Zuiden gaan zoeken in een tijd van nevel, sneeuw, regen, mist, +ijzel, vuile wegen, snerpende kou, kale bosschen, kleverige straten, +benauwde zalen, slecht trekkende haarden, lastige kachels, en wat voor +verdere liefelijkheden onze winters hebben aan te bieden. Stel u dan +voor zoo’n dag op den Nijl in de geriefelijke booten onder den +zonnigen hemel met de afwisseling van een tochtje per kameel in de +echte woestijn, het zien van de oude prachtwerken der egyptische kunst +en het logeeren in een uiterst comfortabel hotel met velen, die het +nieuwste op de gebieden van mode en sport ten toon spreiden. Deze reis +is er een van veertig dagen, maar een deel van Italië wordt tevens +bereisd. De reissom is 1175 gulden.</p> +<p>In een aardig geschreven artikel wijst Lissone Jr. erop, hoe men +juist op reis moet gaan, om zijn vaderland in allerlei opzichten beter +te leeren waardeeren, en ten slotte vertelt een der begeleiders van het +gezelschap onder den pseudoniem Gil Blas van een reis naar Spanje op +een manier, die naar het vervolg doet verlangen.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Levensfilosofie.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er is een scherpzinnige levensfilosofie, die daarin +bestaat, over sommige dingen niet na te denken. <span class= +"pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15" name="pb15">15</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u3" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a13" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Sarasins op Ceylon.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Voor diegenen, die belang stellen in onze Oost en meer +bepaald in het eiland Celebes, zijn de namen van de beide neven Paul en +Fritz Sarasin geen onbekenden. Die beide Zwitsers uit Bazel hebben zes +groote reizen door het eiland gedaan op eigen kosten, en aan hen hebben +de Nederlanders groote verplichtingen voor de kennis van Celebes, +zoowel uit aardrijkskundig als uit zoölogisch en botanisch +oogpunt.</p> +<p>Voordat ze de Celebes-tochten ondernamen, die in 1893 begonnen en +waarvan de laatste in 1902 plaats had, had hun weg hen reeds naar +Ceylon geleid, waar ze veel onderzoekingen deden o.a. over het oude +volk der Wedda’s, waarvan nog enkele overblijfselen op het mooie +engelsche eiland voorkomen. Zooals ze over Ceylon een groot werk in +drie deelen in het licht gaven, zoo deden ze dat ook over Celebes; maar +weinig dachten ze, toen ze dat laatste voltooiden, dat het nog zou +worden gevolgd door een aanvullingsdeel, dat toegevoegd zou worden aan +hun Ceylon-arbeid.</p> +<p>Het gevondene op Celebes staat in direct verband met de verschijning +dezer dagen van »<span lang="de">Ergebnisse +naturwissenschaftlicher Forschungen auf Ceylon</span>,« namelijk +van een vierde deel, aan het werk toegevoegd onder den titel +»<span lang="de">Die Steinzeit auf Ceylon</span>,« +Wiesbaden, Kreidel’s Verlag. Toen ze toch bij het volk der +Toala’s op Zuid-Celebes bewijzen vonden voor het bestaan van een +steentijdperk, dat dit volk moest hebben doorgemaakt, trof het hen, +hoezeer het voor de hand lag, dat dan ook de Wedda’s van Ceylon +zulk een periode in hun ontwikkeling moesten hebben gekend, daar de +duidelijke sporen van hun onderlinge verwantschap aanwezig waren.</p> +<div class="figure xd21e490width"><img src="images/p1909-u015.jpg" alt= +"Een hol in het Nilgalagebied." width="530" height="720"> +<p class="figureHead">Een hol in het Nilgalagebied.</p> +</div> +<p>Nu hadden ze reeds in 1885 bij gelegenheid van hun vele tochten door +het laagland van Ceylon hun aandacht aan de daar aanwezige holen +geschonken, maar de sporen van een voorhistorische bevolking waren niet +als zoodanig door hen herkend. Dat was voor een deel, doordat het +onderzoek toen niet stelselmatig genoeg plaats had, en ook doordat het +hun aan ervaring ontbrak en ze, verwachtend de steenen bijlen en messen +te vinden, als hun uit Europa’s steentijd bekend waren, niet +genoeg aandacht schonken aan de eigenaardige steenen instrumenten, +welke de Wedda’s in hun oerperiode moeten hebben gebruikt.</p> +<p>Een hernieuwd onderzoek, verleden jaar ingesteld, heeft hun de +bewijzen gegeven voor het bestaan van een steentijdperk der +Wedda’s, voor hun autochthonie op Ceylon, zoodat nu wel niet weer +de bewering zal opduiken in de litteratuur, dat de Wedda’s resten +zouden zijn van een indisch kultuurvolk, namelijk van de Singhaleezen, +een bewering, die de Sarasins ook reeds in hun vroeger verschenen werk +over het eiland hadden bestreden met kracht van velerlei argumenten. In +het Nilgalagebied in het oostelijke laagland van Ceylon hebben de +reizigers vondsten gedaan in holen, waardoor onmiskenbaar gebleken is, +dat de oude bewoners van die streek zich bedienden van steenen +gereedschap, messen, priemen en schrappers, zelfs kleine steenen +hamertjes, waarmee splinters van de groote steenen werden +afgeslagen.</p> +<p>Het tevoren gedane onderzoek van de grotten der Toala’s in +Lamontjong op Celebes had hun oogen voor de beteekenis van die +voorwerpen geopend. Ze lagen onder de aarde, waarin de overblijfselen +uit den singhaleeschen tijd werden aangetroffen. Door de ontdekking van +een vóórsinghalesische steenperiode hebben zij dus +uitgemaakt, dat de Wedda’s geen Singhaleezen waren, maar een +autochthoon volk, want in de holen van het Weddaland werden de bedoelde +voorwerpen gevonden.</p> +<p>Zij zijn op tien groote en prachtig uitgevoerde platen opgenomen in +het nu verschenen werk, dat het onderzoek en zijn uitkomsten in het +algemeen beschrijft, dan de kunstvoorwerpen van been, schelp en hout en +de overblijfselen van dieren planten en menschen.</p> +<p>Als men leest, dat de voorwerpen in holen werden ontdekt, dan moet +men daarbij niet denken aan diep in de aarde verscholen schuilplaatsen. +Daar op Ceylon de kalksteenformatie ontbreekt, vindt men er niet de +stevige, in de diepte voerende holen, die eigen zijn aan die +steensoort. De juiste benaming voor die vindplaatsen in het ceylonsche +gneissgebied zou eigenlijk moeten zijn afdaken, »abris sous +roche.« Rotshuizen of galgé is de inlandsche naam, van +gala, dat is steen of rots, en gé, dat beteekent hut of huis. +Die rotshuizen ontstaan, doordat van de bergen neergekomen gneissplaten +en <span class="corr" id="xd21e504" title= +"Bron: gneisblokken">gneissblokken</span> zoo op den grond liggen, dat +een naar achteren met een hoek toeloopend afdak ontstaat, of wel +doordat twee zulke blokken van boven naar elkander overbuigen, waardoor +een tentachtige ruimte in het leven wordt geroepen; door erosie en +verweering van het gneiss kunnen natuurlijk ook zulke bewoonbare +ruimten zijn ontstaan. Zulke schuilplaatsen zijn er op Ceylon in zeer +groot aantal, sommige geworden tot groote, veel meters hooge, breede en +diepe koepels. Het lag voor de hand, daar naar resten uit vroegere +tijdperken te zoeken, daar ook nog tegenwoordig de Wedda’s +dikwijls van die natuurlijke rotshuizen gebruik maken. <span class= +"pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16" name="pb16">16</a>]</span></p> +<div class="figure xd21e510width"><img src="images/p1909-u016.jpg" alt= +"Rotshuis of galgé van Natragan op Ceylon." width="720" height= +"538"> +<p class="figureHead">Rotshuis of galgé van Natragan op +Ceylon.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a14" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Rijker dan velen dachten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dat zijn wij in zake musea, waar ethnographica worden +aangetroffen, voorwerpen, die uit volkenkundig oogpunt belangrijk zijn +en uit verschillende einden der wereld zijn bijeengebracht. Immers +weinigen zullen hebben vermoed, dat er alleen in ons land wel een +veertiental verzamelingen zijn, waar ethnographisch materiaal van onzen +Oost-Indischen Archipel wordt bewaard. Toch is dat het geval, en wij +laten hier achtereenvolgens de namen der veertien grootere en kleinere +verzamelingen volgen.</p> +<p>Het zijn vooreerst het leidsche Ethnographische Museum; het Museum +voor land- en volkenkunde in Rotterdam en de Ethnografische verzameling +in de Diergaarde aldaar; de collectie voorwerpen uit Oost-Indië in +Artis en de verzameling uit de laatste parijsche tentoonstelling, beide +te Amsterdam; de verzameling der voormalige Indische Instelling, te +Delft; het Koloniaal Museum, te Haarlem; de collectie van den heer Van +der Meulen, te Bergum; de verzameling in het Geschiedkundig +Overijselsch Museum; de collecties van den hoofdcursus, te Kampen en +die van de Theologische School, aldaar; het museum in het Missiehuis +van het H. Hart, te Tilburg; de wapencollectie op Bronbeek; de +verzameling van het R. K. Gymnasium en H. B. school te Nijmegen. Dat +zijn er goed geteld, veertien.</p> +<p>Iemand, die uit Berlijn aan de N. R. C. schrijft, gaf dit lijstje en +maakt de opmerking, dat er op de kleintjes moet gelet, want dat er bij +dit alles meer belangrijks is, dan men vermoedt. Tal van +wetenschappelijke verrassingen, onbeschreven nieuws, merkwaardigheden +op textiel gebied, mooie proeven van sierkunst wachten hem, die zich de +moeite geeft, de kleinere verzamelingen in ons land te gaan +onderzoeken. En volgens dien schrijver is het goed, het oog gericht te +houden op die kleinere collecties, omdat de grootere alle aan gebrek +aan ruimte lijden en niet zelden hun schatten bij gebrek aan +gelegenheid, om ze te vertoonen, achterbaks houden in kisten en +ontoegankelijke laden of geheele zalen als pakkamers gesloten moeten +houden. Hij heeft deze ervaring dezer dagen opgedaan in het groote +Museum voor Land- en Volkenkunde te Berlijn, dat nu, na 22 jaar, veel +te klein is geworden, zooveel, dat het haast niet te gelooven is, +zoodat het dan ook door een nieuw gebouw zal worden vervangen.</p> +<p>In de overvolle zalen kan men den weg bijna niet vinden; de geheele +derde verdieping is voor het publiek gesloten, en de tweede verdieping +staat veel te vol. Dat alles zal beter worden in de toekomst, die aan +het nieuwe gebouw zal behooren, maar voor hoe lang zal dat betere +gelden? De ruimte is, men zou zeggen, uit den aard der zaak altijd te +gering, want er komt steeds bij en er gaat zoo goed als niets af. Op +dit oogenblik reizen nog zes personen voor het Museum, om in Oost en +West uitsluitend voor die instelling te verzamelen.</p> +<p>In kleinere musea zullen de voorwerpen beter tot hun recht kunnen +komen, en men zal het materiaal beter kunnen beheerschen, al blijven er +natuurlijk altijd onmiskenbare lichtzijden verbonden aan de groote +inrichtingen, waar niet al te veel aan ontbreekt.</p> +</div> +</div> +<div id="a15" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De jongste aflevering <span class="abbr" title= +"Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genootschap"><abbr title= +"Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genootschap">Tijdschr. Aard. +Gen.</abbr></span></h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De laatste van de zes afleveringen van het Tijdschrift +van het Aardrijkskundig Genootschap is in het laatst van November weer +als lijvig boekdeel verschenen. Het bevat veel belangwekkends, veel ook +van zuiver wetenschappelijken aard, dat voor onze lezers te speciaal +is. Misschien stellen ze er belang in, te vernemen, dat het +secretariaat van de redactie, dat de heer Rouffaer, na het twee en een +half jaar te hebben bekleed, neerlegt, om zijn groote wetenschappelijke +reis door Indië te ondernemen, aanvaard is door den heer J. J. +Staal, te ’s-Gravenhage, oud-kolonel der Genie O. I. L.</p> +<p>In zijn afscheidswoord onthult de heer Rouffaer een feit, waarvan +zeer velen met belangstelling kennis zullen nemen, namelijk, dat onder +de medewerkers aan het Tijdschrift Dr. Easton, de hoofdredacteur van +het Nieuws van den Dag, zulk een voorname plaats bekleedt. De nu +afgetreden secretaris zegt, dat hij erkentelijk is aan het +Huishoudelijk Bestuur en het Bestuur in het algemeen, »wier +vergaderingen bij te wonen mij steeds een opwekking was en een +prikkel«, en aan de verschillende medewerkers van het Tijdschrift +zeer bepaaldelijk aan die twee, die voortdurend, zonder dat +één aflevering voorbij kon gaan, medehielpen aan zijn +geregelde goede geboorte, den anoniemen hoofdbewerker van onze rubriek +Aardrijkskundig Nieuws, Dr. Easton en onzen voortreffelijken +kaartenmaker, den heer Craandijk.« Nu is dus opgehelderd, wie het +altijd interessante, actueele en prettig geschreven Aardrijkskundig +Nieuws redigeert, een raadsel minder voor ons in de wereld. Moge de +schrijver nog jaren lang aan deze taak blijven werken!</p> +<p>Ook verklapt de aftredende secretaris bij het scheiden van de markt, +dat in 1913 het veertigjarig bestaan van het Genootschap feestelijk zal +worden herdacht. Twee der stichters, Dr. H. F. R. Hubrecht en prof. Dr. +C. M. Kan, zijn nog in leven en zonder twijfel zal aan hen rechtmatige +hulde worden gebracht. Met de leeraren A. van Otterloo en N. W. +Posthumus deden ze den oproep aan belangstellenden, die <span class= +"corr" id="xd21e538" title="Bron: leiddde">leidde</span> tot de +oprichting van het »Aardrijkskundig Genootschap« in Juni +1873<span class="corr" id="xd21e541" title="Niet in bron">.</span> +<span class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17" name= +"pb17">17</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a16" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Volkstypen uit Bosnië en Herzegowina.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure floatRight xd21e549width"><img src= +"images/p1909-u017-1.jpg" alt="De guzlar." width="301" height="293"> +<p class="figureHead">De guzlar.</p> +</div> +<p>Aan den kant van den weg zit de oude vioolspeler, de guzlar. De bard +met het grijze haar is blind; hij ziet de hem omringende wereld niet, +maar des te klaarder schouwt zijn geest in het verleden, in den ouden +tijd, toen men anders en vuriger liefhad en toen men ook anders, vrijer +en romantischer leefde. Hij laat den strijkstok over de eenige snaar +van de viool, zijn guzla, gaan, het eenvoudige, met een dierenhuid +bespannen instrument ... en de tonen doen oud en jong toesnellen.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e556width"><img src= +"images/p1909-u017-2.jpg" alt="Beg te paard." width="386" height="442"> +<p class="figureHead">Beg te paard.</p> +</div> +<p>Wat zingt de gebaarde zanger? Hij zingt over het oude Bosnië +van vóór de occupatie. Hoe was het toen? Het ging er +eigenaardig woest toe! Geen stoomros snoof door de dalen; er waren geen +wegen, waar een wagen over kon rijden; alleen rijpaden slingerden zich +over de bergen en door de dalen. Tot aan de tanden gewapend moesten de +kooplieden wezen, want in bosschen en kloven loerden de heiducken, de +roovers, die in de bosnische bergen even goed gedijden als de +roofvogels in hun ontoegankelijke nesten. Toen waren er avonturen te +beleven; de strijd riep helden op, en over hen zingt de guzlar. Hij +laat er ook andere melodieën doorheen klinken, liederen over +liefde’s lust en leed, over bruidroof en ontvoering, als +toenmaals zooveel voorkwamen.</p> +<p>Kleurrijk schildert de bard het alles, de roodwangige meisjes in +haar bonte dracht, haar rokken en lijfjes vol kleurige, met goud +doorweven versierselen, de overmoedige fez op het hoofd, getooid met +zilveren munten en echte gouden dukaten. Hij schildert den trotschen +beg, den bosnischen feudalen grondbezitter, die aan honderd kmeten of +boeren zijn landerijen heeft verpacht en zorgeloos leeft van de +tretina, dat is het derde van den oogst. Op een rijk getuigd paard +rijdt hij zelfbewust door het land.</p> +<div class="figure floatRight xd21e565width"><img src= +"images/p1909-u017-4.jpg" alt="Bosnisch en Herzegowinisch boerinnetje." +width="315" height="481"> +<p class="figureHead">Bosnisch en Herzegowinisch boerinnetje.</p> +</div> +<p>De oude zwijgt, en de guzla klinkt klagend, zacht... en als de +herfstbladeren in den wind verstrooien zich de hoorders. Troost u, gij +blinde zanger! Er is nog wel wat van de oude heerlijkheid in +Bosnië over, nog veel, zoowel daar als in de Herzegowina. De +beschaving heeft er een luisterrijken intocht gehouden, dat is waar; er +rollen spoortreinen door het land; er zijn goede rijwegen bergop en +bergaf; in de steden, in Serajewo en Mostar, is wel veel veranderd, en +de christelijke vrouwen en meisjes dragen er westersche kleeren en een +wirwar van bosnische drachten en parijsche mode van gisteren; maar op +het land, daar kan men nog de oude figuren vinden.</p> +<p>En in het geestesleven der menschen is veel ten goede veranderd. De +scholen hebben niet vruchteloos gewerkt. Al grooter wordt het aantal +flinke, ontwikkelde menschen, mannen en vrouwen, zelfs de Mohammedanen +weten de beschaving te waardeeren. De heiducken zijn uit de bosschen en +bergen verdwenen. Daar zorgen de serdars voor, de dappere gendarmen in +de schitterende nationale dracht. Ja, kooplieden, nijverheidsmenschen +en boeren roemen van harte den nieuwen tijd; maar de oude guzlar leeft +in gedachten in de romantische dagen van de roofridders.</p> +<div class="figure xd21e574width"><img src="images/p1909-u017-3.jpg" +alt="Serdars uit Herzegowina." width="689" height="479"> +<p class="figureHead">Serdars uit Herzegowina.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a17" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Reizen met de Hamburg-Amerikalijn.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het algemeen programma voor de reizen, in 1909 te +ondernemen door het Reisbureau van de Hamburg-Amerikalijn, waarin, naar +men weet, Carl Stangen’s Reisbureau zich heeft opgelost, is weer +verschenen. Behalve de gewone reizen, die met geringe veranderingen elk +jaar terugkeeren, als die naar het Oosten, Italië, Bosnië en +Dalmatië, Algiers en Tunis, Spanje, Portugal en de Pyreneeën, +naar Frankrijk, Engeland, Schotland, IJsland, naar Scandinavië, +Zwitserland, Tirol en het Salzkammergut, naar <span class="corr" id= +"xd21e583" title="Bron: Noord Amerika">Noord-Amerika</span>, +Oost-Afrika en <span class="corr" id="xd21e586" title= +"Bron: Rondom">rondom</span> de wereld, bevat het ook een paar +nieuwigheden, namelijk een reis naar Voor-Indië en Ceylon van +Januari tot Maart en een winterreis naar Noorwegen voor een bezoek aan +de noorsche sportfeesten in Christiania en Lillehammer van 15 Februari +tot 11 Maart. Ook staan er vier gezelschapsreizen naar Rusland op, +waarvan de laatste in den winter plaats heeft. De bedoelde sportfeesten +trekken jaar op jaar meer vreemdelingen, en hoe dikwijls het reisbureau +ook voorgaat, hier volgt het een reeds bestaande strooming. In de +noorsche hoofdstad hebben de feesten plaats van 23 Februari tot 2 Maart +en in het veel noordelijker gelegen Lillehammer van 4 tot 8 Maart. Er +worden dan hardrijderijen op schaatsen gehouden, verder skirennen, ook +wedstrijden op ski, waarbij de loopers zich door paarden laten trekken, +en springen op ski over groote afstanden. <span class="pagenum">[<a id= +"pb21" href="#pb21" name="pb21">21</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u4" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a18" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Uit Bosnië en zijn hoofdstad.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij vroeger vergeleken, is Bosnië in de laatste +tientallen jaren verbazend vooruitgegaan. Gebrek aan wegen en aan +spoorwegen sloten het land als van de overige wereld af. Over de bergen +leidden rijpaden, waar ook de voetganger van gebruik kon maken, maar +die voor de opkomst van handel en verkeer niets beteekenden. Vandaar +dat met den wegenaanleg en later met de spoorwegen de vooruitgang +treffend aan den dag treedt, en dat de hoofdstad, Serajewo, haast +onherkenbaar is voor diengene, die haar bij <span class="corr" id= +"xd21e598" title="Bron: voordeeld">voorbeeld</span> in een kwarteeuw +niet heeft bezocht.</p> +<div class="figure xd21e602width"><img src="images/p1909-u021-1.jpg" +alt="Turksche bazar in Serajewo." width="571" height="358"> +<p class="figureHead">Turksche bazar in Serajewo.</p> +</div> +<p>De turksche huizen, die de overgroote meerderheid vormden en +waartusschen de minarets der talrijke moskeeën hun hoofden +opstaken, zijn langzamerhand door europeesche huizen vervangen. Het in +moorschen stijl opgetrokken raadhuis is een nieuwe schepping evenals de +mooie servische kerk met den hoogen toren onder een koepelvormig dak en +de roomsch-katholieke dom met zijn twee spitse torens.</p> +<div class="figure xd21e609width"><img src="images/p1909-u021-2.jpg" +alt="Op weg tusschen Mostar en Serajewo." width="690" height="375"> +<p class="figureHead">Op weg tusschen Mostar en Serajewo.</p> +</div> +<p>Tusschen Mostar, Herzegowina’s hoofdstad, en Serajewo vertrekt +dagelijks slechts één trein in beide richtingen, dus is +het verkeer niet groot. Maar de route is eenig mooi. Zoodra men de +minarets en torens van Mostar uit het oog heeft verloren, vernauwt zich +het dal der Narenta, en overal doen de watervallen en de heerlijke +berggezichten aan Zwitserland denken. De straatweg en de spoorweg gaan +naast elkaar voort, zoodat de treinreizigers hun oogen te gast kunnen +laten gaan bij het zien van de schilderachtige kleederdrachten van de +bewoners van dat land met zijn bonte bevolking.</p> +<p>Noordelijker, naar Serajewo toe, wordt het land vruchtbaarder, +vertoont bouwlanden en groene weiden, en rondom de hoofdstad op haar +vlakte, geheel door prachtig begroeide bergen omgeven, is de natuur +heerlijk mooi. Daarbij is het klimaat door de betrekkelijk hooge +ligging aller aangenaamst. Vruchten en groenten zijn er overvloedig, en +in de turksche bazar trekken de fruitwinkels niet het minst de +aandacht, al verzuimt niemand een bewonderenden blik te slaan op het +fijne koper- en filigraanwerk en op de stoffen, met gouden zilverdraad +doorweven. Midden in den doolhof van straten en stegen, door den bazar +gevormd, verrijst de Husrev-Begmoskee, een kleurig gebouw met een oude +linde ervoor, waaronder een groote fontein voor de ritueele +wasschingen.</p> +<p>Het kleine ondiepe riviertje, dat door Serajewo stroomt, de +Miljacka, heeft aan zijn oevers de echte ouderwetsche huizen, zoo +eigenaardig gebouwd met het ver vooruitspringende dak, dat uit lange, +smalle, houten dakpannen gemaakt schijnt. De eerste verdieping is aan +de straatzijde voorzien van veel meest getraliede vensters, die een +eind vooruitsteken. Kleurig zien die huizen eruit, soms geel of +helderblauw geverfd. Naast de gesluierde turksche vrouwen trekken ook +de servische de aandacht van den vreemdeling. Zoolang ze ongetrouwd +zijn, dragen ze wijde pofbroeken, die om de enkels sluiten. Het haar +dragen ze in twee vlechten op den rug en een kleine fez bedekt het +achterhoofd. De getrouwde vrouwen dragen ook de kleine fez, maar hebben +de donkere vlechten eromheen gelegd, terwijl ze de pofbroek hebben +verwisseld voor een gewonen rok.</p> +<p>Langs diezelfde Miljacka met de ouderwetsche huizen loopt intusschen +aan den anderen oever op de naar den oostenrijkschen gouverneur Appel +genoemde Appelkade een electrische tram. Zoo treft in Bosnië +steeds die wonderlijke vermenging van het oude en het nieuwe, van het +oostersche en het westersche.</p> +<p>Wat de vreemdelingen nooit vergeten, is het koopen van een turksch +hoofddeksel, een fez, in een of ander van de vele turksche winkeltjes. +Het fatsoeneeren gebeurt ter plaatse. Men ziet het persen +vóór zijn oogen gebeuren, want op een massieven ijzeren +vorm, die het model heeft van een fez, wordt het hoofddeksel geplaatst, +en dan wordt er een verwarmde ijzeren fez over heen geschoven. De +turksche winkelier drukt erop uit al zijn macht en de fez komt keurig +gevormd te voorschijn. Na die behandeling wordt er vliegensvlug een +kwast aan bevestigd, en het hoofddeksel is kant en klaar.</p> +</div> +</div> +<div id="a19" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van de Rotterdamsche Lloyd en haar nieuwste +stoomschip.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De »Tabanan«, het nieuwste stoomschip van +de Rotterdamsche Lloyd, viert den 19<sup>d</sup>en Maart 1909 haar +eersten verjaardag, want op dien datum van 1908 had Z. K. H. Hendrik, +Prins der Nederlanden, het genoegen, dat mailschip te water te laten op +de werven van de Koninklijke Maatschappij »De Schelde«.</p> +<p>Op den 12<sup>d</sup>en September aanvaardde het van Rotterdam uit +zijn eerste reis naar Batavia, ving op 12 November de terugreis in de +haven van Tandjong Priok aan en is nu gereed, om den 2<sup>d</sup>en +Januari 1909 opnieuw de reis naar het Oosten te ondernemen. Van het +schip in aanbouw, van den aanblik vóór het te water +laten, van dat beslissende oogenblik zelf en van de doopplechtigheid +kan men mooie foto’s vinden in het werkje, dat de Maatschappij +heeft uitgegeven ter zake van haar 25-jarig bestaan, dat ze in Juni van +dit jaar mocht vieren.</p> +<p>Het mailschip overtreft alweer zijn voorgangers in doelmatigheid +<span class="pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22" name= +"pb22">22</a>]</span>en geriefelijkheid en tevens in grootte. Het is +lang 414 voet, breed 49 voet en diep of hol, zooals de opgaaf luidt, 30 +voet. De machines kunnen 4300 P.K. ontwikkelen en geven het schip een +snelheid van 14 mijlen in het uur. Er zijn vier ketels met 18 vuren. De +eerste klasse bevindt zich midscheeps en bestaat uit zeer ruime, +één- en twee persoonshutten met te zamen 80 bedden, +terwijl op het promenadedek, ter lengte van 60 meter, zich nog zes +hutten bevinden.</p> +<div class="figure xd21e644width"><img src="images/p1909-u022-1.jpg" +alt="De Tabanan. Het nieuwe stoomschip der Rotterdamsche Lloyd." width= +"720" height="461"> +<p class="figureHead">De Tabanan. Het nieuwe stoomschip der +Rotterdamsche Lloyd.</p> +</div> +<p>De eetsalon is op het brugdek, de rook- en muzieksalon zijn op het +promenadedek. De muzieksalon, in rotondevorm gebouwd met balustrade, +maakt het mogelijk, dat men van daar den geheelen eetsalon overziet. +Door dezelfde lantaarn ontvangen beide zalen licht en lucht.</p> +<div class="figure xd21e651width"><img src="images/p1909-u022-2.jpg" +alt="Een der salons van de “Tabanan”." width="720" height= +"514"> +<p class="figureHead">Een der salons van de “Tabanan”.</p> +</div> +<p>De tweede klasse in de campagne biedt ruimte voor 50 couchettes, +verdeeld over ruime één-, twee- en driepersoonshutten, en +heeft buitendien nog eenige tweepersoonshutten op het promenadedek, +waar zich ook de rooksalon bevindt.</p> +<p>De vloot van de Rotterdamsche Lloyd bestaat thans uit negen +mailbooten en negen vrachtbooten, alle mailbooten werden gebouwd door +de maatschappij »De Schelde«, te Vlissingen, en de nieuwste +vrachtbooten door de firma Bonn en Mees, te Rotterdam, nadat eerst de +vrachtbooten in Engeland en Duitschland vervaardigd werden. De grootste +uitbreiding en vernieuwing der vloot dateert pas van 1900, toen men met +de »Sindoro« schepen begon te bouwen van veel grooter +afmetingen, waarin de geheele eerste klasse midscheeps werd geplaatst, +terwijl de tweede door verplaatsing van het voor- naar het achterschip +in geriefelijkheid erop vooruitging. Zes nieuwe mailbooten zijn er +sinds 1900 bij gekomen.</p> +<p>Er is in de afgeloopen kwarteeuw al vrijwat veranderd en verbeterd +in ons verkeer met de koloniën. Vooral door de loyale samenwerking +van onze beide groote maatschappijen, de Rotterdamsche Lloyd en de +Maatschappij Nederland, gevestigd te Amsterdam, hebben we nu dat +practische en geschikte wekelijksche vertrek van een mailboot naar de +Oost. De overeenkomst tusschen de beide instellingen kwam tot stand in +1885, en daarop volgde in 1892 het mailcontract met de regeering, +waardoor de wekelijksche dienst vastgelegd werd.</p> +<p>Bij de oprichting der maatschappij, die pas haar zilveren feest +vierde, was ze al in het bezit van zeven schepen voor de Javavaart, +waaronder verscheiden engelsche booten. De firma Willem Ruys en Zonen, +aan wie de directie werd opgedragen, dirigeerde al van 1877 af de +Stoomvaartmaatschappij Rotterdam, die in de nieuwe vennootschap werd +omgezet, en te voren was de naam Ruys verbonden geweest met onze vaart +op Indië, ook reeds met de zeilvaart, want reeds in 1844 had de +heer Wm. Ruys I. D. Zn. zeventien schepen onder zijn beheer. Het eerste +<span class="corr" id="xd21e663" title= +"Bron: schoomschip">stoomschip</span> der firma, de Ariadne, deed haar +eerste indische reis in dienst der regeering, aan wie het verhuurd was, +om deel te nemen aan de Atjeh-expeditie in 1873.</p> +<p>In die dagen was de Waterweg nog lang niet, wat hij nu is, maar hij +kan nog altijd worden verbeterd, en van elke verbetering profiteert de +maatschappij, die omdat ze het geregelde verkeer met ons Indië +voor de helft vertegenwoordigt, een levensbelang van Nederland dient, +zoodat het niet anders dan loffelijk kan heeten, haar den weg te +effenen. <span class="pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23" name= +"pb23">23</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a20" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Diamanten bij Lüderitzbucht.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over de stemming in de kolonie Duitsch Zuidwest-Afrika +naar aanleiding van de in de buurt van Lüderitzbucht gevonden +diamanten schrijft een kolonist, die er al lange jaren verblijf houdt, +de heer F. Geszert aan de duitsche <i lang="de">Kolonialzeitung</i>: +»In Lüderitzbucht heerscht thans een echte diamantkoorts, nu +ook voor de ongeloovigsten het voorkomen van deze edelgesteenten ten +duidelijkste is bewezen. Er zijn al zooveel verwachtingen, gebouwd op +mijnen, die exploiteerbaar heetten, teleurgesteld, en er is al zooveel +bedrog gepleegd, waar onkundigen zijn ingeloopen, dat het aanvankelijk +scepticisme volkomen begrijpelijk is, te meer daar de diamanten hier op +andere wijze voorkomen dan elders in Zuid-Afrika.</p> +<p>Terwijl bij Kimberley en bij Pretoria de diamanten in den blauwen +grond, dus het vulkanische gesteente, worden aangetroffen, en terwijl +aan de Vaalrivier het alluvium diamanthoudend is, vindt men hier de +waardevolle steenen in het verweeringspuin, dat zich over groote +vlakten uitbreidt in de dalen tusschen de granietbergen, waar het van +afkomstig is.</p> +<p>Wij leven hier in een bijzonder droog klimaat. Het regenwater doet +hier de bergen niet afslijten, naar dat doet de bijna steeds waaiende +wind, die, zand en kiezel loswoelend, in den loop van tallooze eeuwen +uit het rotsgesteente allerlei vormen heeft geblazen, daar het zachtere +en in lagen aanwezige gesteente werd weggevoerd. In de dalen hoopt zich +het verweeringspuin aan de lijzijde der bergen op, zoodat daar de +meeste diamanten worden gevonden.</p> +<p>De prospectors hebben zich door de natuur laten leeren en blazen +allereerst door een soort van blaasbalg, niet ongelijk aan een machine, +om het graan te reinigen, het zand uit het kiezel. Dat laatste komt dan +in een handzeef en door een eigenaardig schudden komen de diamanten +onder op het midden van de zeef te liggen. Die wordt dan omgestulpt, en +de even zware granaten wijzen door hun donkere kleur aan, waar men ook +de diamanten heeft te zoeken. Ik heb vaak gezien, dat bij elke vulling +van de handzeef één of meer diamanten met het pincet te +voorschijn werden gebracht. Daar vele kilometers in het rond de bodem +edele steenen bevat, kan men zich een voorstelling van den aanwezigen +rijkdom maken.</p> +<p>Een zeer gelukkige omstandigheid is, dat deze als waterloos bekende +woestijnstrook rijk is aan grondwater. In de dalen stoot men reeds op +een diepte van drie of vier meters op water, dat voor het wasschen van +het zand uitstekend geschikt is, al is het brak en ziltig. Maar het is +niet onmogelijk, dat men weldra zoet water boort, want hier te lande is +het regel, dat er brak water boven het zoete wordt aangetroffen. Door +watergebrek wordt de ontginning dus niet belemmerd. In Kimberley zelf +moet immers het water ook 15 engelsche mijlen ver en 500 voet hoog +worden opgepompt.</p> +<p>Er stroomen reeds menschen uit aller heeren landen hier naar +Lüderitzbucht, en men is ijverig in de weer, om de beste +ontginningsmethode te zoeken, zoo mogelijk eene, die elders reeds +doeltreffend is gebleken. Om diefstal te voorkomen, zal waarschijnlijk +ieder koop van een diamant van een inboorling als heling worden +beschouwd. De acties van een paar reeds opgerichte syndicaten zijn in +de laatste dagen verbazend omhooggegaan.<span class="corr" id= +"xd21e688" title="Niet in bron">”</span></p> +</div> +</div> +<div id="a21" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kapers op de kust van Liberia.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De onafhankelijke negerrepubliek Liberia schijnt +<span class="corr" id="xd21e696" title="Bron: me r">meer</span> en meer +iets begeerlijks te worden voor de europeesche kolonizeerende +mogendheden. In de Deutsche Kolonialzeitung van 7 November wordt er met +een zeker leedwezen de aandacht op gevestigd, dat Frankrijk en Engeland +zich wel wat veel met het landje beginnen te bemoeien, terwijl toch +Duitschland er feitelijk het meest moest te zeggen hebben, omdat het +nog het meeste belangen daarginds heeft.</p> +<p>Dan wordt verteld, dat van de schepen, die de hoofdstad Monrovia +aandoen, in de laatste jaren de duitsche in aantal en tonneninhoud twee +derden vormen. In het jaar 1907 waren het 249 van de 385 tegen 111 +engelsche, 13 fransche en 12 spaansche. Van de in het landje bestaande +19 europeesche firma’s zijn 16 duitsch, twee engelsch en een +hollandsch, en wat aan palmolie, copra, caoutchouc, koffie, hout en +ivoor wordt uitgevoerd, kan men meestal terugvinden in de boeken van de +hamburgsche firma’s, die er haar kantoren hebben en waarvan de +oudste is de firma C. Woermann, die er sedert 1852 is gevestigd.</p> +<p>Duitschland <span class="corr" id="xd21e703" title= +"Bron: h eft">heeft</span> niet als Engeland en Frankrijk getracht, de +negerrepubliek door zoogenaamde grensverbeteringen lastig te vallen, +zooals in 1885 en 1887 Engeland heeft gedaan en in 1892 en 1894 +Frankrijk, terwijl dat laatste land er ook weer dit jaar een +grenscommissie, (waarin twee Nederlanders, de luitenants Moret en +l’Honoré Naber) aan het werk heeft.</p> +<p>Thans vreest men in Duitschland, dat de beide westeuropeesche +mogendheden het voorzien hebben op Liberia’s onafhankelijkheid. +De Engelschen toch hebben op grond van nieuwere en oudere +financiëele aanspraken de tolregeling in Liberia in handen +genomen. Zij hebben buitendien een engelschen politietroep ingericht, +die wat aantal en bewapening betreft, het zoogenaamde liberiaansche +legertje verre overtreft en waarvoor zelfs aan het strand van Monrovia +barakken worden opgeslagen op kosten der regeering van Liberia. Die +politie is voor het eerst opgetreden als een door de kolonie Sierra +Leone en Liberia in het leven geroepen en onderhouden grenspolitie; +maar haar bevoegdheid werd uitgebreid ook tot de hoofdstad +Monrovia.</p> +<p>Frankrijk heet het dan verder heeft heelemaal geen handel in +Liberia; een fransch bankfiliaal, dat ze er voor eenige jaren +stichtten, moest spoedig bij gebrek aan omzet sluiten. En toch weet +Frankrijk voordeelen te bedingen van de liberiaansche regeering en +eischt de aanstelling van fransche ambtenaren. Dat gaat niet aan, +beweert men van duitschen kant, en de consul, dien Duitschland sinds +vijf jaren in Monrovia heeft, mocht er het ministerie van +buitenlandsche zaken wel eens op wijzen, te meer daar Duitschland of +liever de duitsch-zuidamerikaansche kabelmaatschappij van de +<span class="corr" id="xd21e710" title= +"Bron: iberiaansche">liberiaansche</span> regeering het recht heeft +verkregen, met een kabel te landen in de hoofdstad. Duitschland krijgt +daardoor voor de eerste maal op afrikaanschen grond een +kabelaanlegplaats en moet in het belang van een telegrafische +gemeenschap met Togo, Kameroen en Zuidwest-Afrika de zekerheid hebben, +dat geen met dat land rivaliseerende mogendheid in staat is die +verbinding af te snijden of te verstoren op een plaats, waar +Duitschland in economisch opzicht den voorrang toekomt. Het heeft in +het laatste jaar van Liberia voor 1.6 millioen mark aan goederen +betrokken en voor bijna evenveel daarheen uitgevoerd. Dus mag +Duitschland niet toelaten, dat andere staten in zulk een vrij land, dat +onder geen andere heerschappij staat, optreden, als waren ze heeren en +meesters.</p> +</div> +</div> +<div id="a22" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een mooie reis door Indië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig +Genootschap heeft aan den secretaris van de Redactie-commissie voor het +Tijdschrift, den heer G. P. Rouffaer, de vereerende opdracht gegeven, +een tweejarige reis te ondernemen, waarvan het totaal der reiskosten op +11000 gulden wordt geschat, maar die dan ook twee jaren zal duren. Het +Genootschap is bereid, 5000 gulden van de reissom voor haar rekening te +nemen, als de regeering voor het overige zorgt. En aan dien wensch van +het Genootschap schijnt te zullen worden voldaan, want bij de derde +nota van wijzigingen op de begrooting van Nederl. Indië voor 1909 +heeft de minister van koloniën 3000 gulden uitgetrokken ten +behoeve eener ethnologische reis van den heer Rouffaer. De overige 3000 +zullen op de volgende begrooting verschijnen.</p> +<p>Het zal dus een ethnologische reis zijn en zij zal vooral de +buitenbezittingen betreffen. Zij zal aanvangen met Sumatra, dat +verschillende keeren van de eene naar de andere kust doorkruist zal +worden; dan overgaan op Celebes, de Molukken, enkele punten van +Nieuw-Guinea, den Timorarchipel, de kleine Soenda-eilanden, om met het +bezoeken van enkele gedeelten op Borneo de reis door onze Nederlandsche +bezittingen te sluiten. Dan staan echter nog op het programma +Britsch-Borneo, de Philippijnen, en de Straits Settlements; evenals te +voren in den Timorarchipel Portugeesch Timor niet vergeten zal +worden.</p> +<p>Het lijkt een grootsch plan, dat wel even de vrees wekt, of hier +niet het <i lang="fr">qui trop embrasse, mal étreint</i>, zal +blijken waar te zijn. Maar de ontwerpers zullen dien kant der zaak ook +wel hebben overwogen, en men mag aannemen, dat ze na grondig overdenken +heil zien in dit grootsche plan.</p> +<p>Behalve secretaris van de redactie van het Tijdschrift Aardr. Gen. +is de heer Rouffaer ook adjunct-secretaris van het Koninklijk Instituut +voor taal-, land- en volkenkunde van Ned. Indië en bibliothecaris +der Indische Bibliotheek. <span class="pagenum">[<a id="pb27" href= +"#pb27" name="pb27">27</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u5" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a23" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Oost Aziatische kunst.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dezer dagen werd uit Berlijn aan de Nieuwe +Rotterdamsche Courant geschreven over de beteekenis van de kleinere +musea voor volkenkunde en over de bezwaren, verbonden aan de groote +verzamelingen, die uit den aard der zaak zich steeds uitbreiden, en +waar gebrek aan ruimte bijna altijd storend en belemmerend werkt. Het +geschiedde naar aanleiding van het Berlijnsche Museum voor Volkenkunde, +dat onder den last van de uitgebreidheid zijner collecties sterk gebukt +gaat, en waarvoor op dit oogenblik nog zes wetenschappelijke reizigers +in verre landen bezig zijn aan het bijeenbrengen van wat tehuis behoort +in dat centrum van de wetenschap der ethnologie.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e737width"><img src= +"images/p1909-u027-1.jpg" alt= +"Jizo, de beschermer der bedrukten. 13de eeuw n. Chr." width="322" +height="664"> +<p class="figureHead">Jizo, de beschermer der bedrukten. 13de eeuw n. +Chr.</p> +</div> +<p>Een van de reizigers voor het Museum, de heer Adolf Fischer, +verhaalt in de Gartenlaube over zijn vondsten in Oost-Azië, +vondsten van antieke kunst. Het grootste en innigste, dat de kunst in +Oost-Azië heeft voortgebracht, wortelt in den godsdienst, en dus +waren het vooral de kostbaarheden, die met den godsdienst verband +hielden, waar hij zijn aandacht aan had te wijden. Zijn expedities +werkten in China, Japan en Korea, waar de tochten soms onder allerlei +gevaren moesten worden volbracht, want in de drie jaren van de reizen +(1905 tot 1908) was de oorlogsfakkel nu en dan er ontstoken bij krijg +of oproer.</p> +<p>De kunstschatten moesten dikwijls op afgelegen paden worden +opgezocht, vooral in China, dat bij den verwoestenden Taipingopstand +schatten van de grootste waarde heeft zien verloren gaan. Veel +provincies werden verwoest, en de overblijfselen der oude cultuur +vielen daarbij als offers. Als Fischer door verlaten steden en kale +landstreken trok, moest hij denken aan den toestand van Duitschland, +zooals ons die na den dertigjarigen oorlog wordt geschilderd. Het +kostbaarste, dat in de toekomst aan kunstschatten uit China is te +verwachten, ligt in den grond verborgen, waar de stormen, die het land +hebben geteisterd, het niet konden bereiken. Maar voorloopig is daar +moeilijk aankomen aan, want wie het waagt, de rustplaatsen der dooden +te verstoren, haalt zich tegenwoordig nog een doodvonnis op den +hals.</p> +<p>In Korea is het haast net zoo gesteld; ijverzuchtig waken de +Japanners, de nieuwe heeren van het land, ertegen, dat kunstschatten +uit de vroegste perioden van Korea niet aan vreemdelingen in handen +vallen, maar naar Japan verhuizen. Trouwens er is niet veel meer, want +in vroeger eeuwen heeft het land veel geleden onder oorlogsgeweld en +het verarmde Korea deed reeds daarom alleen geen rijken oogst +verwachten.</p> +<div class="figure floatRight xd21e748width"><img src= +"images/p1909-u027-3.jpg" alt= +"Enno Gyoja, de god der pelgrims. 7de eeuw n. Chr." width="293" height= +"564"> +<p class="figureHead">Enno Gyoja, de god der pelgrims. 7de eeuw n. +Chr.</p> +</div> +<p>In Japan staan de zaken anders; daar vindt men musea, keizerlijke +verzamelingen, oneindig rijke kloosters, een historischen adel, die de +schatten van voorvaderlijke tijden trouw behoedt, en een in de laatste +jaren tot macht en aanzien gekomen plutocratie, die door haar geld, +juist als in Europa, de kunst steunt en tot zich trekt. Ofschoon dus +Japan het land is, waar verreweg de meeste kunstwerken uit vroegere +tijden zijn opgestapeld, is het uiterst moeilijk, er iets werkelijk +goeds te krijgen. Het gevaar, bedrogen te worden, is voor wie niet +grondig ingewijd is en degelijke kennis van zaken heeft, buitengewoon +groot. Japan is het land van vervalschers. Op alle kunstterreinen +worden de geraffineerdste nabootsingen met verbazingwekkende handigheid +uitgevoerd, en de Europeaan, die zonder degelijke voorbereiding komt, +laat zich waardelooze dingen in de handen stoppen.</p> +<p>Het wordt intusschen den vreemdeling in den laatsten tijd +gemakkelijker, ingelicht te worden, als hij de middelen daartoe niet +verwaarloost. Zooals alles in Japan in de laatste vijftien jaren enorm +is vooruitgegaan, zoo is het Museumwezen ook zeer veel verbeterd. Men +heeft nu niet meer alleen het Ujenomuseum in Tokio, maar ook in Kioto +en Nara zijn verzamelingen, waar de heerlijkste stukken van oud +japansche cultuur te zien zijn, en door een herhaald bezoek aan die +musea kan de Europeaan zeer veel leeren, vooral omdat de +kunstvoorwerpen steeds voorzien zijn van uitvoerige bijschriften in het +Engelsch.</p> +<p>Bezoeken ook aan de klassieke schatten, in de kloosters bewaard, aan +tentoonstellingen van kunstvrienden, aanbevelingen aan bezitters van +belangrijke verzamelingen kunnen van nut zijn, en ten overvloede geven +geïllustreerde prachtwerken met engelschen tekst den +belangstellende al, wat hij noodig heeft te weten, om echt en onecht te +onderscheiden.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e759width"><img src= +"images/p1909-u027-2.jpg" alt="De daemon Myodoki." width="183" height= +"360"> +<p class="figureHead">De daemon Myodoki.</p> +</div> +<p>Uit de vroegste tijden van het Boeddhisme heeft de heer Fischer voor +zijn Museum een en ander kunnen veroveren van groote waarde, beelden en +schilderijen en fresco’s. Zoo is er een beeld van Jizo, den +beschermer der bedrukten uit de dertiende eeuw na Chr., dat in kleur en +in het kenschetsend goudreliëf van den rand van het kleed +herinnert aan Italiaansche meesters uit denzelfden tijd.</p> +<p>Uit de zevende eeuw na Chr. heeft de verzamelaar een beeld van den +god Enno Gyoya meegebracht, wien de vermoeide pelgrims hun strooien +sandalen offeren, en uit dienzelfden tijd is de demon Myodoki +afkomstig. Van groote historische waarde is de meer dan vier voet hooge +bronzen Kwannonfiguur, de door Borel zoo dichterlijk verheerlijkte +godin der barmhartigheid.</p> +<p>Een meesterwerk van oud japansche beeldhouwkunst is de door den +beroemden beeldhouwer Joche gemaakte en uit den bloeitijd van 1017 tot +1036 afkomstige Jizo, den beschermer der bedrukten, <span class= +"pagenum">[<a id="pb28" href="#pb28" name="pb28">28</a>]</span>wiens +beeld men op alle japansche kerkhoven en in de boeddhistische tempels +vindt. De val der plooien van het gewaad is klassiek mooi, en het +voetstuk in den vorm eener lotosbloem is zeer harmonieus van lijn.</p> +<div class="figure floatRight xd21e773width"><img src= +"images/p1909-u028-1.jpg" alt= +"Jizo, de beschermer der bedrukten. 1017–1036 n. Chr." width= +"244" height="592"> +<p class="figureHead">Jizo, de beschermer der bedrukten. +1017–1036 n. Chr.</p> +</div> +<p>Merkwaardig is nog een reliëf, dat Fischer heeft meegebracht, +een reeks van figuren voorstellend in drie rijen boven elkander. Het +moet het eerste vóórboeddhistische reliëf wezen, dat +ooit China verliet. Er worden tooneelen op voorgesteld uit het leven +van een hoogwaardigheidsbekleeder. Verrassend is de overeenkomst van +dit steenen grafreliëf uit China met oudassyrische en +oudbabylonische dergelijke werken. De steen is geribd, en de voor +stellingen liggen twee centimeter diep. Bij de zeldzaamheid van oude +kunstwerken in China zijn die oude grafreliëfs, die op het eind +van de achttiende eeuw door een toeval (1786) zijn ontdekt en die als +heilige relieken worden bewaard door de Chineezen, van groote waarde. +Zij wekken bij de onderzoekers een reeks van vragen naar aanleiding van +de verrassende overeenkomst der voorstellingen met die op +oudbabylonische reliëfs.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e780width"><img src= +"images/p1909-u028-2.jpg" alt= +"Bronzen standbeeld van Kwannon, de godin der barmhartigheid. 1175–77 n. Chr." +width="228" height="579"> +<p class="figureHead">Bronzen standbeeld van Kwannon, de godin der +barmhartigheid. 1175–77 n. Chr.</p> +</div> +<p>Is het die cultuur geweest, die de oud-chineesche, +vóórboeddhistische beschaving rechtstreeks onder haren +invloed kreeg, of ontbreken ons nog de verbindende leden, die +vermoedens tot zekerheid kunnen doen worden?</p> +</div> +</div> +<div id="a24" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een boek over korwars.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de <span lang="de">Abhandlungen des königlich +zoölogischen und anthropologischen Museums zu Dresden</span> is +als twaalfde deel verschenen een verhandeling van Dr. Oskar Nuoffer +over de kleine houten beeldjes, die de Papoea’s van Nederlandsch +Nieuw Guinea hoog waardeeren, omdat zij ze beschouwen als de +woonplaatsen van de zielen van bepaalde afgestorvenen. Onze lezers +hebben ze wel in afbeelding gezien en erover gehoord in den tekst, +waarmee de directeur van het Rotterdamsch Museum voor land- en +volkenkunde de afbeeldingen deed vergezeld gaan.</p> +<p>De duitsche schrijver vertelt nu alles, wat er van die korwars +bekend is en belooft dat hij later zal behandelen de herkomst van die +beeldjes in verband met dergelijke figuren uit den indischen Archipel. +Aangaande een groep van die beeldjes, die schedelkorwars worden +genoemd, verschilt hij van meening met onzen ethnoloog Wilken. Er zijn +namelijk korwars, waarbij de echte schedel van den voorvader in het +hoofd van het houten beeld is geplaatst. Nuoffer beschrijft eenige +nieuwe schedelkorwars van die soort, die in het museum te Dresden +aanwezig zijn. Talrijk komen ze niet voor, en de schrijver zegt, binnen +welke grenzen men ze vinden kan. Hij is in tegenstelling van Wilken van +oordeel, dat het eenvoudige, alleen uit hout bestaande beeldje het +oorspronkelijke is, waarop eerst later het gebruik is gevolgd, om den +menschenschedel erin te bewaren.</p> +</div> +</div> +<div id="a25" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Eerst pacificeeren in de Kamara.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Misschien herinneren onze lezers zich wat wij +meedeelden over het werk der grenscommissie, die in Liberia werkt, om +de afbakening tusschen die republiek en de fransche bezittingen ten +Noorden daarvan vast te stellen. Luitenant Moret houdt de lezers van de +Nieuwe Rotterdamsche Courant van haar vorderingen op de hoogte. De +laatste berichten zijn niet erg rooskleurig.</p> +<p>De heeren moeten werken in een gebied, dat allerlei bezwaren +meebrengt. Dat Kamaradistrict, waar de Macona doorheen stroomt, wordt +blijkbaar bewoond door die elementen der bevolking, die elders zich +niet wilden of konden schikken in het geregeld, soms europeesch +bestuur. Drie onafhankelijke hoofden, die samengaan in hun leus +»het zwarte werelddeel voor de zwarten«, besturen de +landstreek, waar hun gezag in hoofdzaak op roof en plundering berust. +De tegenstand, dien de met vreedzame bedoelingen komende missie +ondervond, bleek intusschen niet gering en bovendien goed +georganiseerd.</p> +<p>Er moest een kampement tot verdediging worden ingericht, en wat van +dat vrij hoog gelegen punt van de Kamara te zien was, wees op kloeke +plannen tot verzet bij de bevolking. Voor het bestormen van versterkte +dorpen was de expeditie niet ondernomen: men moest topografisch-werk +doen en daarvan was geen sprake bij het aanhoudend gevaar van te worden +overvallen en het krijgszuchtig geschreeuw, dat de inboorlingen bij +verschillende ontmoetingen aanhieven.</p> +<p>Zij lieten het daar niet bij; alle drie groepen, waarin de missie +zich had gesplitst, hadden aanvallen te verduren en de 40 tirailleurs +van elke groep moesten van de wapens gebruik maken. Bij een dorp, dat +men moest passeeren, werden verscheiden versperringen genomen, en in +een gevecht, dat op 8 September werd geleverd en vier uren duurde, +kreeg een afdeeling der expeditie negen gewonden, gelukkig niet +ernstig. Uit alles bleek, dat men er niet met het werk kon voortgaan en +nadat een poging van de vereenigde groepen, om met de Kamaranen te +onderhandelen en hen tot vrijwillige onderwerping te bewegen, niets had +uitgewerkt, besloot men terug te trekken en elders de +grensregelingswerkzaamheden te vervolgen, terwijl in de Kamara gewacht +moest worden op voorafgaande pacificatie door fransche militairen.</p> +</div> +</div> +<div id="a26" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De menschen van het Nijldal.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het anthropologisch onderzoek, dat zoo ijverig in +Egypte wordt voortgezet, heeft een punt van bespreking uitgemaakt op de +jaarvergadering der British Association, waar professor Elliot Smith +mededeelde, dat de oudste vondsten van menschelijke overblijfselen in +het Nijldal, als men ze vergelijkt met later-vondsten en met de +lichamelijke gesteldheid van de tegenwoordige Egyptenaren, uitwijzen, +hoe Egypte en <span class="corr" id="xd21e812" title= +"Bron: Nubie">Nubië</span> in de oudste tijden door een en +hetzelfde ras werden bewoond, en dat dit ras zich in Egypte met geen of +slechts zeer geringe veranderingen in de lichaamskenmerken door de +geheele tusschenliggende periode van zes duizend jaren tot op den +tegenwoordigen tijd heeft gehandhaafd.</p> +<p>Het ras was, als nog tegenwoordig, klein van gestalte; in alle +tijden van zijn geschiedenis bedroeg de gemiddelde grootte der mannen +niet meer dan 1.60 meter; het haar was donkerbruin of zwart, in den +regel gegolfd, maar niet wollig of eenigszins op dat van negers +gelijkend. Het hoofd was lang en smal, met een groot achterhoofd. Over +het geheel vertoonden ze dezelfde kenmerken als de meerderheid der aan +de kusten der Middellandsche Zee wonende volken.</p> +<p>Merkwaardig is het, hoe gering de vermenging met de negers steeds +moet zijn geweest, vooral als men bedenkt, dat het egyptische volk van +de oudste historische tijden af aan het gebied der negers heeft +gegrensd. <span class="pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29" name= +"pb29">29</a>]</span></p> +<div class="figure xd21e822width"><img src="images/p1909-u029.jpg" alt= +"De dezer dagen door een aardbeving bijna geheel verwoeste stad Messina op Sicilië." +width="720" height="478"> +<p class="figureHead">De dezer dagen door een aardbeving bijna geheel +verwoeste stad Messina op Sicilië.</p> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33" name= +"pb33">33</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a27" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een vroegere catastrofe in Messina.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure floatLeft xd21e831width"><img src= +"images/p1909-u033-1.jpg" alt="Jonge vrouw uit Messina." width="324" +height="521"> +<p class="figureHead">Jonge vrouw uit Messina.</p> +</div> +<p>Op een der beruchte seismische lijnen, die in de buurt der +zeeën langs de kusten van sommige landen zijn te vinden, en +waartoe o.a. de kusten van Oost-Azië en de gordel van eilanden van +Sumatra tot Timor behooren, ligt ook dat Zuiden van Italië, dat op +28 December zoo gruwelijk is geteisterd. Vesuvius, Stromboli en Etna +liggen in die lijn; Messina en Reggio en de omgeving van die plaatsen +maken er met de straat van Messina deel van uit.</p> +<p>Waarom mijdt de menschheid dan die plekken niet? Waarom bouwt ze er +telkens weer haar woonsteden? Wie zal het zeggen? De voordeelen, die ze +bieden uit andere oogpunten, moeten zeker opwegen tegen het altijd +dreigende, maar slechts zelden tot uitbarsting komende gevaar. +Uitstekende havens en vruchtbare bodem zijn in het geval van de +plaatsen aan de straat van Messina de aantrekkelijkheden. Kon de +wetenschap de woelingen in den grond, de instortingen of uitbarstingen +voorspellen, dan zou er weinig tegen zijn te zeggen, maar thans lijkt +het wel roekeloos, steden te bouwen op plekken, die al zooveel hebben +doorstaan.</p> +<div class="figure xd21e840width"><img src="images/p1909-u033-3.jpg" +alt="Siciliaansche kinderen uit het volk." width="720" height="461"> +<p class="figureHead">Siciliaansche kinderen uit het volk.</p> +</div> +<p>De mooie stad Messina zal naar alle waarschijnlijkheid schooner dan +te voren uit haar asch verrijzen, zooals San Francisco nu bezig is zich +te herstellen, en latere geschiedschrijvers zullen van de ramp van 1908 +vertellen, die het lustoord teisterde, dat op puinhoopen is verrezen, +zooals wij de reizigers, die vóór de ramp Messina +bezochten, hooren verhalen van wat de stad in Februari 1783 had te +doorstaan.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e847width"><img src= +"images/p1909-u033-2.jpg" alt="Fontein op het Domplein te Messina." +width="445" height="581"> +<p class="figureHead">Fontein op het Domplein te Messina.</p> +</div> +<p>Zoo schilderde onlangs Gaston Vuillier die gebeurtenis, die 340 +steden, dorpen en gehuchten op Sicilië en Calabrië vernielde +en onder de puinhoopen 50.000 menschen begroef. De cijfers van de in +deze dagen te Messina en de siciliaansche kustdorpen, te Reggio, te +Palmi en in de andere calabrische plaatsen omgekomenen zijn veel en +veel grooter. Dat is niet te verwonderen, want in één en +een kwart eeuw, die sedert verliepen, is de bevolking van +Zuid-Italië ondanks de landverhuizing naar Amerika en naar +Zuid-Amerika toch aanmerkelijk toegenomen en vooral heeft ze zich meer +in middelpunten van bewoning opgehoopt, zoodat in de steden en dorpen, +nu daar de schudding <span class="pagenum">[<a id="pb34" href="#pb34" +name="pb34">34</a>]</span>het hevigst was, tegelijk veel grooter +aantallen slachtoffers vielen.</p> +<p>»Na de ramp,« schrijft Gaston Vuillier, +»kenmerkten rouw en eenzaamheid en droeve verlatenheid de plek, +waar Messina had gestaan, want in de stad bleef niet één +steen op den anderen. Den 5<sup>den</sup> Februari 1783 bij een zwaar +bewolkten hemel werd een onderaardsch gerommel merkbaar, en plotseling +tegen den middag schudde de grond met hevige schokken. De verschrikte +bevolking nam de vlucht, toen twee loodkleurige wolken een waren +zondvloed deden losbarsten.</p> +<div class="figure floatRight xd21e861width"><img src= +"images/p1909-u034.jpg" alt="Jonge Siciliaansche vrouw." width="360" +height="720"> +<p class="figureHead">Jonge Siciliaansche vrouw.</p> +</div> +<p>Altijddoor schudde en trilde de bodem; zwaveldampen stegen op, +plotseling ontstonden spleten in de aarde; meteoorsteenen vlogen door +de lucht, en de golven der zee rezen hoog en sloegen tegen de bevende +muren der stad. Tegen den avond werden de schokken minder hevig, en de +meeste menschen keerden naar de stad terug. Zij zochten een +schuilplaats in de voor een deel verwoeste woningen, toen tegen +middernacht nieuwe schokken alles omverwierpen, wat de eerste hadden +doen wankelen, en er ontstond een brand, die zeven <span class="corr" +id="xd21e867" title="Bron: dag n">dagen</span> achtereen aanhield.</p> +<p>De lucht was bijna geheel zwart, en zware dampen dreven over de +stad, terwijl een aanhoudend gerommel in den grond zich deed hooren, en +uit groote, plotseling geopende spleten allerlei gassen opstegen. +Messina was niet meer dan een hoop ruïnen. Twee wijken slechts +waren blijven staan van de groote stad. Het paleis van den onderkoning, +de kathedraal, het aarts-bisschoppelijk paleis, de kerken en kloosters, +het douanekantoor en het ziekenhuis, alles was weggevaagd.«</p> +<p>Hoeveel overeenkomst met wat er nu is gebeurd! Vijfmaal +vijf-en-twintig jaren na de aardbeving, die boven werd beschreven, +heeft zich de catastrofe in nog veel heviger mate herhaald. Men wil +thans eerder een einde aan de branden maken, door wat er nog van de +stad is overgebleven, plat te schieten en dus sneller table rase te +maken en vlugger paal en perk te stellen aan de gevaren, die uit het +duizendvoudige graf voor de omgeving voortvloeien.</p> +</div> +</div> +<div id="a28" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hulde aan Afrika-ontdekkers.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op 14 December heeft te Londen een feestvergadering +plaats gehad van de Royal Geographical Society ter herdenking van +Speke, die vijftig jaren geleden voor het eerst aan het Victoria Nyanza +kwam en daardoor de ontdekker werd van dat meer en het groote +afrikaansche merengebied. Het was een interessante bijeenkomst, niet +alleen door de feestrede, die gehouden werd door Sir William Garstin, +wiens ingenieurswerk in Egypte en wiens pioniersarbeid daar hem terecht +beroemd hebben gemaakt, maar ook doordat men er had bijeengebracht +allerlei relieken, kaarten en portretten die op de helden van het +Afrika-onderzoek betrekking hadden, en zoo waren aan de orde al die +mannen van de exploratie van Midden-Afrika, Speke zelf, Burton, James +Grant, Samuel Baker, Stanley, Emin Pacha e.a.</p> +<p>Het rijtje zal later nog met reizigers, die de toekomst brengen zal, +kunnen worden aangevuld, (trouwens naast de Engelschen hebben ook +andere naties wel meegedaan aan het bedoelde onderzoek) want men is er +nog lang niet gereed met opmeten en in kaart brengen en er zijn ook nog +volkomen onbekende streken. Daar liggen oostelijk van de Bahr-el-Gazal +tusschen de Sobat en de Latoeka-bergen nog onbekende gebieden. Van twee +belangrijke zijrivieren van den Blauwen Nijl, de Didessa en de Jaboes, +weet men nog weinig. En niemand heeft nog den Blauwen Nijl tot het +punt, waar hij het Tsana-meer verlaat, gevolgd.</p> +<p>Dan ontbreekt nog steeds een nauwkeurige opmeting en inkaartbrenging +van de Albert Nyanza.</p> +<p>Wat den Witten Nijl betreft; het meest urgente probleem, dat met die +rivier verband houdt is: een middel te vinden om het verlies van water +in de waterplant-versperringen, door welke zij stroomt te +voorkomen.</p> +<p>Het middel daartoe is nog geenszins gevonden en de opruiming van +dien dichten warwinkel van waterplanten, de studd, zal nog heel wat +hoofdbrekens kosten.</p> +</div> +</div> +<div id="a29" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een amerikaansch Pompeji</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In den staat Arizona is men aan het doen van +opgravingen, om er groote ruïnen bloot te leggen. Te Casa Grande +bij de stad Florence moet in veel vroeger tijden een stad hebben +gestaan met gebouwen van aanzienlijke afmetingen. Er moeten grondslagen +zijn ontdekt van paleizen ter lengte van bij de 60 meter breed, die elf +vertrekken bevatten, om een binnenplein gelegen. In een der kamers +staat een zetel, dien de Indianen uit de streek den stoel van Montezuma +noemen, wat nog niet zoo heel veel wil zeggen, aangezien zulk een stoel +peet is geweest voor velerlei zetels.</p> +<p>Het wetenschappelijk Genootschap, het Smithsonian Institute te +Washington, toont levendige belangstelling in de opgravingen, maakt er +melding van in zijn jaarrapport en heeft op zich genomen, een deel der +ruïnen over te laten brengen naar Washington, om daar te laten +reconstrueeren.</p> +</div> +</div> +<div id="a30" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Sji-Tocht van een Nederlander.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op den eersten Kerstdag heeft baron D. B. Th. van +Heemstra uit Deventer een mooien triomf behaald als beoefenaar der +bergsport. Hij heeft den Wildstrubel bij Kandersteg aan de Kander in +’t Berner Oberland op sneeuwschoenen bestegen onder geleide van +drie gidsen uit Kandersteg. Aan den voet van den Gemmi begon de tocht +en in acht uren werd van het hôtel Schwarzenbach af de top +bereikt. De heer H. Schellenbaum uit Londen nam ook aan de +sji-expeditie deel. Het was de eerste maal, dat de beklimming dezen +winter plaats had.</p> +<p>Eere den moedigen bergbeklimmer, die, uit het land der vlakten +komend, de bergen zoo ver moet zoeken!</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kunst.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Niemand is een groot schilder, omdat hij slecht +teekent. <span class="pagenum">[<a id="pb35" href="#pb35" name= +"pb35">35</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a32" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een droevig sterfgeval.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Diep tragisch is de plotselinge dood van den te +Utrecht door gasverstikking om het leven gekomen jongen dokter, J. E. +Tehupeiory. Hij was nog maar 26 jaar, en hij heeft reeds zooveel +gewerkt, terwijl er nog zoo groote verwachtingen op zijn leven mochten +worden gebouwd! Want hij was een baanbreker, een wegbereider voor +groepen menschen, voor wie de goede voorbeelden nog weinige zijn en die +aanmoediging noodig hebben, om in de wereld de plaats te leeren +innemen, die hun toekomt door karaktereigenschappen en geestelijke +gaven.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e914width"><img src= +"images/p1909-u035.jpg" alt="Dr. J. E. Tehupeiory. †" width= +"227" height="294"> +<p class="figureHead">Dr. J. E. Tehupeiory. †</p> +</div> +<p>De inlanders in onze Oost leven op uit hun eeuwenlange verdooving en +het blijkt meer en meer, dat hun achterlijkheid niet inhaerent is aan +hun wezen, maar dat hen een schoone toekomst wacht, als ze de +ontwikkeling en het onderwijs krijgen, die al zoo lang aan de blanke +rassen zijn gegeven. Van het ontwaken der Javanen getuigt de oprichting +van den Bond van Javanen Boedi Oetomo, die wel verdient, dat wij er +hier in Nederland belang in gaan stellen en hem steunen, waar het kan. +Want langs dien weg van zelfwerkzaamheid voor de inlanders ligt de +way-out uit het vele verkeerde, dat al zoo lang reden tot klagen heeft +gegeven aan menschen, die ons Indië kennen en de wijze, waarop ons +regeeringsbeleid er werkt.</p> +<p>Tehupeiory was geen lid van Boedi Oetomo, want daar kunnen enkel +Javanen aan deelnemen, terwijl hij een Ambonees is, zoon van het kloeke +volk, dat ons altijd zulke uitstekende, trouwe soldaten heeft geleverd. +Zijn zin voor studie kwam al vroeg aan den dag, en de zending heeft al +lang genoeg op Ambon gewerkt, om te maken, dat hij in zijn kinderjaren +leeren kon. Als jongeling werd hij naar Weltevreden gezonden ter +Dokter-djawaschool en was er geregeld Nr. 1 van zijn studieklasse. In +schrijven heeft hij altijd veel behagen geschept, en toen hem +achtereenvolgens de leiding van een paar maleische couranten werd +toevertrouwd, was dat juist een kolfje naar zijn hand.</p> +<p>In 1902 verliet hij als <span class="corr" id="xd21e924" title= +"Bron: No.">Nr.</span> 1 de inlandsche artsenschool, en zijn twee jaren +jongere broer was Nr. 2. Beiden deden in de week vóór +Kerstmis j.l. het artsexamen in Amsterdam.</p> +<p>J. E. Tehupeiory had in Indië al gepraktizeerd, eer hij naar +Europa kwam, om een nederlandsch diploma te veroveren. In Meester +Cornelis had hij een flinke praktijk, ook bij europeesche families, +maar toch verliet hij die gaarne voor de vereerende regeeringsopdracht, +om in 1903 als medicus deel te nemen aan de expeditie onder controleur +Van Walcheren naar de Boven Mahakam op het voetspoor van Dr. +Nieuwenhuis. In zijn boek »Onder de Dajaks” vertelt hij van +den tocht.</p> +<p>Daarna volgde de tijd van zijn studie in Amsterdam, waar hij met +zijn broer en zuster studeerde, de laatste zich voorbereidend voor +apothekeres. Bij de studenten waren de beide Amboneezen zeer gezien en +in verschillende besturen van vereenigingen onder het corps hadden ze +zitting. Het groote publiek hoorde nu en dan van de prestaties van +Tehupeiory, die nu gestorven is, o.a. toen hij te Leiden op het laatste +Taal- en Letterkundig Congres heeft gesproken over het hem zoozeer ter +harte gaande onderwerp, de toekomst der inlanders en de verhouding der +blanke westerlingen tot de bruine broeders.</p> +<p>Dan vernamen we, dat hij ook voor het Koloniaal Museum optrad te +Haarlem, waar hij een boeiende beschrijving gaf van zijn Borneo-reis. +Zuid-Nederland begon ook belang in hem te stellen, en als niet de dood +hem nu zoo wreed had weggerukt, zou hij spreekbeurten hebben vervuld in +verschillende belgische steden, waar men hem had uitgenoodigd. Met zijn +pas behaald artsdiploma zou hij zeker zijn wensch, om als officier van +gezondheid in dienst te mogen treden, hebben vervuld gezien. Helaas, +dat de sluiting van een hoofdkraan van het gas in een hôtel, waar +men zich niet had overtuigd, dat ieder bekend was met de gewoonte, om +in den nacht die kraan te sluiten, hem, die het licht blijkbaar had +willen laten branden, een vroegtijdigen dood moest brengen!</p> +<p>Bij zijn begrafenis te Utrecht sprak Mr. C. Th. van Deventer een +woord van hulde en waardeering voor den gestorvene. Vrienden uit het +studentenleven eerden zijn nagedachtenis door een warm woord aan zijn +groeve te doen hooren en de heer Mr. Abendanon, oud directeur van +onderwijs in Indië, schetste zijn jong en werkzaam leven. Een +bloemstuk van het Amsterdamsch studentencorps werd op het graf gelegd. +Treffend was nog het woord, gesproken door een Batak, de heer +Soeripada, die te Leiden studeert en die erop wees, hoe de zonen van +Insulinde, die naar Nederland komen, in hem, in Tehupeiory, hun trots +en glorie stelden. De broer van den overledene dankte ook namens zijn +moeder voor de belangstelling, en het leed om het verlies werd ook nog +aan het graf vertolkt door een broeder van de jonge Hollandsche, mej. +Graanboom, die beloofd had, Tehupeiory’s vrouw te worden.</p> +</div> +</div> +<div id="a33" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Smeroe-reis van den heer C. M. Vissering.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een zeer belangwekkende reisbeschrijving mocht het +tijdschrift »Onze Eeuw« in zijn eerste aflevering voor 1909 +zijn lezers voorzetten in het werk van den heer C. M. Vissering, die op +Java den zuidvoet van den vulkaan, den Smeroe, van west naar oost is +omgetrokken. Waar stoomtram en karreweg en paardepad hem in den steek +lieten, heeft hij de bergwildernis doorreisd, alleen met het aangename +hulpmiddel, dat iederen dag versche rijpaarden te zijner beschikking +stonden en dat hij de zekerheid had, drie achtereenvolgende dagen te +kunnen logeeren op koffie-ondernemingen.</p> +<p>De onmiddellijke nabijheid van den vuurspuwenden berg beheerscht het +verhaal, dien hoogsten van Java’s vulkanen met zijn geheel kalen +top, dien 1500 meter hoogen grijzen puinhoop van asch en gruis, met +daarboven een rookpluim, die de lucht wordt ingestuwd als +ondoorzichtig, zwaar wattengewolkte, dat uit den kratermuil opstoomt, +langzaam zich uitzet, hooger en hooger stijgt, oneindig hoog in den +ether zich als een breede pluim verijlt en door den zuidoostpassaat +noordwestwaarts wordt gedreven. Op de koffie-ondernemingen klinkt +voortdurend het onderaardsch gerommel van den berg met de onverwachte +uitbarstingen, die op heftige donderslagen gelijken.</p> +<p>’s Avonds staat bij een uitbarsting een hooge, gloeiende +vuurkolom tegen den klaren hemel, en toch leven de menschen er rustig +in de onmiddellijke nabijheid van die geweldige natuurkracht, die +telkens weer de noodlottigste verwoestingen aanricht. Mooi beschrijft +de auteur de gevolgen van zulk een ramp, zooals hij ons ook innig mee +doet voelen met den Europeaan, ongehuwd, daar op het verre koffieland, +die overweegt, wat hij zal doen, als een eruptie zijn plekje mocht +treffen.</p> +<p>Hoe prettig is de tocht beschreven met de betrouwbare inlandsche +paardjes, door bergrivieren midden in het woud, waar men sterk komt +onder de magische bekoring van de wondergrootsche natuur. En dan die +witte orchideeën op de doode takken en boomen van het nog zoo kort +geleden bij een uitbarsting verwoeste land! Dit is wel de soort van +reisbeschrijving, die den lezer mee doet genieten en hem onder de +bekoring brengt van het aan afwisseling zoo rijke Indië.</p> +</div> +</div> +<div id="a34" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Reizen in Britsch Nieuw-Guinea.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over Monckton, dien wij noemden in ons berichtje over +reizen in Britsch Nieuw-Guinea in het nommer van 5 December, lezen we +nog, dat deze zendeling bij zijn reis door het engelsche gedeelte van +het groote eiland den Albert-Edwardberg in het Owen-Stanleygebergte +heeft beklommen en de hoogte ervan door middel van kookpuntsaflezingen +heeft bepaald op 4030 meter. Gouverneur Mc Gregor was tot het resultaat +gekomen, dat de hoogte 3825 meter bedroeg.</p> +<p>Als Monckton’s berekening juist blijkt, zal dus de +Albert-Edwardtop moeten worden beschouwd als de hoogste top in Britsch +Nieuw-Guinea en niet langer komt dan aan den Victoriaberg met zijn 4000 +meter die eer toe.</p> +<p>Wanneer zullen de toppen van het Sneeuwgebergte in ons deel van +Nieuw-Guinea gemeten worden en in concurrentie kunnen treden met de +genoemde bergen? <span class="pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39" name= +"pb39">39</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u6" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a35" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">In de zwavelmijnen van Sicilië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Al van oudsher vormt het winnen van zwavel op het +enkel aan de randen vruchtbare, maar in het bergachtige binnenland kale +en steenachtige Sicilië een hoofdbron van bestaan en is dikwijls +het eenige, waardoor de bewoners in hun levensonderhoud voorzien. Door +de concurrentie van de zwavel van elders was op het laatst der vorige +eeuw de opbrengst wel tot op de helft verminderd en in de laatste jaren +is het er niet beter op geworden, zoodat men wel mag zeggen, dat de +zwavelwinning op Sicilië in een toestand van crisis verkeert. In +den voor het eiland buitengewoon strengen winter van 1906 op 1907 +hebben heftige regens de mijnen ten deele onder water gezet, zoodat +duizenden arbeiders broodeloos werden en de toch al noodlijdende +provincie er droevig aan toe was.</p> +<div class="figure xd21e966width"><img src="images/p1909-u039-1.jpg" +alt="De zwavelmijn Lucia op Sicilië." width="660" height="433"> +<p class="figureHead">De zwavelmijn Lucia op Sicilië.</p> +</div> +<p>De zwavelgebieden liggen in het Oosten van Sicilië aan den +Etna, waar Catania de hoofdzetel is van den uitvoerhandel voor zwavel, +en dan in het Zuiden bij Girgenti. Daar deed in 1907 luitenant-generaal +Von Hoffmeister op zijn terugreis van Tripolis en Tunis een tocht, om +de ruïnesteden en de zwavelmijnen te bezoeken, terzijde dus van +den toeristenweg, die zich tot de kuststreken bepaalt. Van Porto +Empedocles, de tegenwoordige haven van Girgenti, reed hij onder het +geleide van een duitsch ingenieur, op een smalsporig spoorlijntje, dat +hier en daar door den regen onderwoeld en losgespoeld was, naar de +zwavelmijn Lucia. Ze gingen langs den berg, waar de ruïnen van +Akragas heerlijke bruingele tempelgebouwen vertoonden, die zich scherp +afteekenden tegen het donkerblauw van den italiaanschen hemel naar de +tweehonderd meter hoog gelegen mijn.</p> +<p>De geur van bloeiende amandelboomen hing in de warme Maartsche +lucht, en de arbeiders, die in de kleine haven met bloote beenen zware +manden met zwavel in kleine booten droegen, waarmee het product naar de +verderaf liggende schepen werd overgebracht, zongen eentonig +zwaarmoedige liederen.</p> +<p>Toen men de mijn naderde, deed zich een sterke zwavellucht bemerken, +en langs een zwavelmolen kwam men aan de Luciamijn in een kaal dal. Er +stegen aan de grijswitte berghellingen rookwolken omhoog uit de +smelthutten of zwavelhoopen, de calcarone, en in het lichte gesteente +zag men hier en daar donkere openingen, de ingangen tot de mijn. Om die +openingen bewogen zich eenige tot het middel naakte mannen, die de +zwavel uit het binnenste van den berg naar de bergplaatsen voerden, in +manden gedragen of langs kleine hulpspoortjes. Uit de bergplaatsen +wordt de zwavel in de calcarone of smelthutten, eigenlijk groote +trechters, gebracht, die gemetseld zijn en waar de stof in lagen +gebrand wordt. Langzaam gaat het verbrandingsproces, en de vloeibaar +geworden zwavelbrij wordt door een onder in den trechter aangebrachte +opening afgetapt in rechthoekige bakjes van verschillende grootte, +verdeeld in vakjes van den vorm van een baksteen, waarin de stof stijf +wordt.</p> +<div class="figure xd21e977width"><img src="images/p1909-u039-2.jpg" +alt="Het losmaken van het zwavelgesteente." width="666" height="401"> +<p class="figureHead">Het losmaken van het zwavelgesteente.</p> +</div> +<p>De bezoeker verwisselde zijn kleeding met een mijnwerkerspak en +daalde met zijn geleider in een kleine lift 150 meter naar beneden. +Vochtigwarme lucht maakte het ademen moeilijk. Beneden ging het over +een natten, glibberigen grond 1200 meter ver door een smalle gang, waar +men alleen gebukt doorheen kon en waar de gipswanden van zwavelwater +dropen.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e984width"><img src= +"images/p1909-u040-1.jpg" alt="Een caruso." width="357" height="459"> +<p class="figureHead">Een caruso.</p> +</div> +<p>Aan het eind gingen ze langs steile, uitgetreden en gladde trappen +naar een lagere gang zestig meter in een holte, waaruit een heete lucht +hen tegensloeg, en waar arbeiders met ontbloot bovenlichaam het +zwavelgesteente onder dof klinkend gehamer lossloegen. Onder het +moeilijke dalen schoven zonder woorden steeds naakte knapen hun voorbij +met kleine mijnlantarens, welker door damp omhulde vlammetjes op +dwaallichten geleken en op en neer dansten. Op de gebogen ruggen +sleepten ze de ongeveer veertig pond wegende zwavelblokken met eronder +gekruiste armen. Het waren de carusi, de jongens van 13 tot 17 jaar, +die er zooveel gebruikt worden. Zij zwoegden met hun last tegen de +glibberige treden omhoog naar de lange gang, waar een spoortje door +liep. Daar werden de lasten door mannen in ontvangst genomen en door de +spoor verder vervoerd dan wel erlangs gedragen naar den uitgang.</p> +<p>De arbeiders zagen er oud en vermoeid uit, en de knapen boden soms +een deerlijken aanblik aan, armoedig en slecht gevoed, als ze waren. Er +werkten ongeveer duizend mannen en tweehonderd jongens voor anderhalf, +twee tot drie francs dagloon bij een werkdag van acht uren, van +’s morgens zeven tot ’s middags drie uur. Het meegebrachte +eten gebruiken ze in de mijnen. De verhouding van de arbeiders tot de +bazen leek goed, en de directeur vertelde, dat hij door de menschen +streng, maar met welwillendheid te behandelen, nooit moeite +<span class="pagenum">[<a id="pb40" href="#pb40" name= +"pb40">40</a>]</span>met hen had, want dat ze als kinderen waren. Toen +de bezoeker vroeg, of men de jongens niet door machines kon vervangen, +omdat er zooveel aan een dergelijken kinderarbeid waren verbonden, werd +er geantwoord, dat de gezinnen de inkomsten niet konden missen, die de +jongens inbrachten, en dat het, hoewel zeker voordeeliger voor de +exploitatie, te veel misnoegen zou wekken, als men de carusi naar huis +zond.</p> +<p>Den volgenden dag toonde het bezoek aan de mijnen van Giovanella bij +Castel Termini al geen vroolijker toestanden. Van het station +Campofranco op de lijn Girgenti-Palermo heeft men een eind bergop te +wandelen naar de 400 meter hoog gelegen mijnen. Die behooren aan een +fransch-italiaansche maatschappij<span class="corr" id="xd21e997" +title="Niet in bron">.</span> Zij hadden toen juist veel geleden door +hevige regens, en het werk stond stil omdat alles onder water stond, +tot zelfs de pompen. Meer dan 1200 arbeiders waren zonder werk.</p> +<div class="figure xd21e1001width"><img src="images/p1909-u040-2.jpg" +alt="Calcarone of zwavelhoopen." width="720" height="461"> +<p class="figureHead">Calcarone of zwavelhoopen.</p> +</div> +<p>Het zwavelhoudend gesteente ligt hier dieper onder den grond, wat de +exploitatie moeilijker maakt en de temperatuur, waarbij gewerkt moet +worden, veel hooger. In de buurt was het landschap volkomen kaal en +zonder schaduw. Daar er in dit mijndistrict geen drinkwater te krijgen +is, heeft men er geen woningen gebouwd, en de arbeiders moeten +dagelijks anderhalf tot twee uur langs bezwaarlijke bergpaden loopen, +om eer het dagwerk begint, reeds een deel van hun kracht te hebben +verbruikt tusschen de plaats van hun werk en de plaatsen Campofranco of +zelfs Sutera, dorpen, die verweg, ten oosten van den spoorweg, als over +elkander geworpen steenhoopen tegen de berghellingen kleven. Voorwaar, +een zwaar leven, dat van de arbeiders in de zwavelmijnen van +Sicilië.</p> +</div> +</div> +<div id="a36" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De handel van Abessynië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over den handel in Addis Abeba, de hoofdstad van +Abessynië, heeft baron Friedrich Kulmer mededeelingen gedaan aan +het oostenrijksche Handelsmuseum, dat ze gepubliceerd heeft in het +orgaan »Oesterreichische Monatsschrift für den Orient« +van Augustus 1908.</p> +<p>Daar wordt o.a. gezegd, dat alle handelshuizen in Addis Abeba, +zoowel de groote als de kleine, doen zoowel aan invoer als aan uitvoer. +De meeste europeesch-abessynische huizen hebben in Addis Abeba een +vertegenwoordiger, wiens voornaamste werk bestaat in het sluiten van +overeenkomsten met den keizer. Aan den nieuweling kost het meestal +verbazend veel moeite, om daarbij te slagen, want slechts langzaam +leert hij al de moeilijkheden overwinnen, die in Abessynië aan het +zaken doen zijn verbonden.</p> +<p>De zwaarste concurrentie wordt den Europeanen aangedaan door +Indiërs, Armeniërs en Grieken, die in hun wijze van denken +zooveel dichter bij de Abbessyniërs staan en die voor geen middel +terugdeinzen, om hun doel te bereiken. Om die reden hebben dan ook +soliede huizen hun betrekkingen met Abessynië afgebroken.</p> +<p>De staatkundige toestand van het land doet mee den handel kwijnen. +Al zijn de behoeften inderdaad wel toegenomen, toch verkiest de kleine +man zijn opgespaard geld te bewaren, liever dan uitgaven te doen, die +de aandacht op zijn welvaart zouden vestigen, waardoor zijn dorpshoofd +hem de belastingschroeven maar sterker zou aanzetten.</p> +<p>Er bestaan wel in het land belastingwetten, op volkomen regelmatige +wijze tot stand gekomen, maar ze bestaan enkel in theorie, en in de +praktijk heerscht oppermachtig het uitzuigerssysteem, dat door +willekeur geleid wordt en waartegen maar één middel +helpt, de bakschisch. Men moet rekening houden met een uitvoer- en +invoerrecht van tien percent; maar voor spiritualiën is het recht +veel hooger. Ook bij de douane geldt evenwel het oostersche gebruik van +giften en gaven, en als men bedenkt, dat een abessynische +douanedirecteur hoogstens twintig thaler ’s maands salaris heeft +met een stuk land, dan behoeft het niet te verwonderen, dat een +bakschisch zekerder tot het doel leidt dan iets anders, als men wat +heeft te reclameeren.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Noodzakelijkheid.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wat goed en noodzakelijk is voor het menschdom, dat +komt vroeg of laat, meestal laat. <span class="pagenum">[<a id="pb41" +href="#pb41" name="pb41">41</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a38" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Donau in Beneden-Oostenrijk.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Donau kan uit het oogpunt van landschappelijk +schoon volkomen goed met den Rijn wedijveren. Als de rivier voorbij +Passau is gestroomd op de grens van Beieren, ontvangt ze de waterrijke +Inn en betreedt een liefelijk heuvelland. In velerlei kronkelingen +dringt de rivier tusschen zacht hellende hoogten door, en begeleidt een +gezellig landschap met veel dorpjes, kasteelen en burchten, beschrijft +een grooten boog in de vlakte van Linz, nadert dicht tot de uitloopers +van het boheemsche middelgebergte en keert zich dan naar de heuvelketen +aan den rechteroever, waar het keizerlijke slot Wallsee uit de hoogte +neerziet.</p> +<div class="figure xd21e1032width"><img src="images/p1909-u041.jpg" +alt="Dürnstein aan den Donau." width="458" height="243"> +<p class="figureHead">Dürnstein aan den Donau.</p> +</div> +<p>De boheemsche granietbergen krijgen eerst bij Grein invloed op den +stroom, want daar veroorzaken ze een stroomversnelling, die vroeger +zeer lastig was voor de schippers, maar nu doordat men rotsen heeft +laten springen, niet meer gevaarlijk is, al blijft nog het mooie +gezicht van den versnelden stroom. Een van de vele burchten en +kloosters, die vóór Weenen aan de rivier levendigheid +bijzetten, naast dorpjes als Melk en Schönbichl en Aggstein, is +Dürnstein. Weer treden bergen dichterbij, en ten slotte ziet men +achter den steilen Leopoldsberg de millioenenstad Weenen voor den dag +komen.</p> +</div> +</div> +<div id="a39" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Ski of Sji?</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Duitscher Dr. H. Hoek, die zich zeer verdienstelijk +heeft gemaakt voor de sport van het sneeuwschoenloopen, zendt aan de +Mededeelingen van de Duitsche en Oostenrijksche Alpenvereeniging een +schrijven, waarin hij erop wijst, dat het woord sneeuwschoen voor +verschillende opvatting vatbaar en dus ondoelmatig is. Sji is aan te +bevelen. Glijsneeuwschoen is te lang en leelijk; sneeuwlat, dat in +Zwitserland is aangeraden, komt ook niet in aanmerking, en we moeten +overgaan tot het noorsche woord ski.</p> +<p>Dat woord is afkomstig van het oudgothische skaidan, en behoort tot +de groep van klanknabootsende woorden, die met glijden in verband staan +en waartoe ook schip, schiff, skiff, schieten, e. a. te rekenen zijn. +Het is dus geen waagstuk, het woord in de germaansche talen over te +nemen, daar een menigte verwante woorden burgerrecht hebben verkregen. +Voert men het woord echter inderdaad in, dan moet men naar den regel +schi (Holl. sji) schrijven en uitspreken. De uitspraak sji in plaats +van ski is het verkieselijkste, omdat in het vaderland van het woord, +Noorwegen die uitspraak de algemeene is, en omdat sk aan het begin van +een woord in de germaansche talen iets ongewoons is, terwijl ook bij de +uitspraak ski de aardige klanknabootsing van het woord verloren +gaat.</p> +<p>Voor ons, Hollanders, zou dus schi als in schip de juiste +schrijfwijze zijn; we houden dan ook de klanknabootsing, die we in +schuiven en andere werkwoorden en naamwoorden bezitten, maar waar het +een voor Nederland nieuw woord geldt, naam van een voorwerp, dat nog in +lang niet algemeen in gebruik zal zijn, en nooit in ons vlakke land en +bij de zeldzaamheid van een flink sneeuwkleed algemeen kan worden, zal +denkelijk de duitsche vorm sji de meeste kans hebben. Wij kunnen dan +het meervoud sji’s vormen; de Duitschers hebben Skier.</p> +<p>De redactie van de »Mittheilungen« zet in een noot onder +het artikeltje, dat ze zich voortaan in de geschriften van de +Alpenvereeniging uitsluitend van die vormen Schi en Schier voor enkel- +en meervoud zal bedienen. Sji en sji’s is daarmee voor het +Nederlandsch in overeenstemming.</p> +</div> +</div> +<div id="a40" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Geconserveerde zomerzon.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first">“Ons eigen land”. Tusschen Amsterdam en +Arnhem, door Jan Feith. Uitgegeven door den Algemeenen Nederlandschen +Wielrijdersbond, toeristenbond voor Nederland, ter gelegenheid van zijn +vijf-en-twintigjarig bestaan.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hier hebt ge de zomerzon, in woord en beeld vastgelegd +ter verheuging van het heele nederlandsche volk! Wat een verrukkelijk +boek van warmte en licht, wat een schat voor hollandsche huiskamers! +Natuurlijk heeft de Sint er druk mee gewerkt, en overal waar hij het +forsche stevige boek onder kleinere cadeaux heeft neergelegd, zal het +dadelijk alle aandacht voor zich hebben opgeëischt, om die niet +weer te verliezen, want in dit prachtwerk bladeren is tevens er uren en +uren aan besteden. Men kan er eenvoudig niet afblijven, van die +verrukkelijk mooi uitgevoerde en met zooveel goeden en juisten smaak +gekozen beelden van den vaderlandschen grond.</p> +<p>Eén roep over de voortreffelijkheid is er dan ook in ons land +over het werk opgegaan. Wij ontvingen het eerst laat ter bespreking, en +wagen slechts met schroom, ons toontje nog te doen klinken in de +algemeene jubelouverture. Maar nu kunnen wij dan ook tevens aan onze +lezers meedeelen, dat het groote succes zich ook afspiegelt in den +verkoop, wat lang niet altijd in ons eigen land samengaat, maar wat nu +met dit »Ons eigen Land« dan op treffende wijze het geval +is, zoodat de van het eerste deel gedrukte 2500 exemplaren reeds zoo +goed als uitverkocht zijn.</p> +<p>In allerlei toonaarden is de lof gezongen van deze reeks, prachtig +uitgevoerde en prachtig gerangschikte foto’s. Ze doen den +fotografen, wier namen in een lange lijst op een der eerste bladzijden +prijken, alle eer aan, en niet minder hun, die ze met zoo groote moeite +en zorg bijeengaarden, den heeren G. A. Pos en G. L. Hasseley Kirchner. +Wonderlijk mooi is het licht van een zomerdag hier vastgelegd; men +ziet, als het ware, de schaduwen bewegen in het grillig spel van het +gebladerte als op dat door de zon beschenen huis van het dorp Zuilen +tegenover blz. 10, op de Grebbehelling, te Wolfheze en waar al niet +meer! De plaatjes zijn zoo aantrekkelijk, dat het haast moeite kost, te +gelooven, wat Jan Feith op blz. 61 zegt, dat de werkelijkheid +»nog veel mooier is dan het meest glorieuse prentje.«</p> +<p>Maar hoe gelukkig voor zijn lezers, dat hij dat zeggen kan, want dat +gevoel heeft hem in staat gesteld, met zooveel geestdrift, dit lang +niet gemakkelijk werk te voltooien. De afbeeldingen zijn zoozeer +nummero één; ze doen het oog zoo aangenaam aan door de +smaakvolle omlijsting der bladzijden met die telkens afgebroken dubbele +lijnen en losse hoekpunten; ze zijn in hun verschillende vormen en +formaten zoo allerkeurigst geschikt, dat men den tekst erbij zou +vergeten. Daar echter waakt Jan Feith wel ter dege tegen.</p> +<p>Vooral nadat hij met zijn inleiding klaar is, die het eigenlijk al +te mooi wil maken met dat in het breede uitweiden over de woorden +»ons« en »eigen« en »land,« +causeert hij zoo opgewekt en zoo belangwekkend om de platen heen, al is +hij soms wel eens ver af van ter plaatse zijnde kiekjes dat hij u +steeds weet te boeien. Bij zoo kolossaal veel tekst, als hier moest +worden gegeven, is het onmogelijk, dat die altijd en overal even +voortreffelijk kon zijn; maar er zijn werkelijk magnifieke bladzijden +in dit boek, voorbeelden van natuurbeschrijving, die zeker moeilijk +zouden kunnen worden overtroffen. En hoe aangenaam zijn de historische +herinneringen door den tekst gevlochten, hoe talentvol is het tout dire +vermeden, zoodat de klip van het vervelend worden altijd is ontzeild! +Hoe aardig is, waar Vianen ter sprake komt, verteld van het slot der +Brederodes, hoe mooi is de historie van de oude Stichtdorpen +weergegeven, en zoo op honderd plaatsen meer worden ons de pilletjes +geschiedenis in een zoet hapje toegediend.</p> +<p>Een enkelen keer had mogelijk de schrijver voor een standaard werk +als dit een ietsje kieskeuriger kunnen zijn. Dan was misschien dat +verhaal van den jaardag in Slangevecht, en hoe die in het dorp werd +gevierd, weggebleven, alleen om der proporties wille. Maar dan staat +daartegenover weer die voortreffelijke keuze van beschrijving van den +schaardag op dien heerlijken Meimorgen, als het vee naar de Meent wordt +gebracht, en die van den processiedag in Laren, ook zoo knap gekozen en +zoo meesterlijk beschreven.</p> +<p>En altijd ziet de schrijver even goed en helder, onverschillig, of +hij onderweg is per auto of per motorboot, te fiets of per pedes +apostolorum, met Barry, den Sint-Bernardshond tot gezelschap. En een +apostel is hij altijd van het schoone, het schoone in ons eigen land! +<span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45" name= +"pb45">45</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u7" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a41" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Albanië en de Albaneezen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onder de vele volksstammen, die Macedonië +bewonen, en wier onderlinge twisten zooveel hebben bijgedragen tot de +vreedzame omwenteling van dezen zomer in Turkije, nemen de Albaneezen +de eerste plaats in. Wel is waar, worden ze in aantal overtroffen door +de Serviërs, in beschaving door de Grieken, in gezag en invloed +door de Turken; maar geen van deze naties biedt Europa zooveel +moeilijkheden te overwinnen aan, als het wil trachten, hervormingen in +te voeren en geen volk is moeilijker tot onderwerping te brengen dan de +Albaneezen. In de kabinetten moge men al met vrij groote zekerheid het +lot der anderen hebben beslist, het staat den mogendheden nog bij lange +na niet duidelijk voor den geest, wat er van Albanië en zijn +bewoner op den duur moet worden. Kort na den staatsgreep van +Oostenrijk-Hongarije in zake Bosnië en Herzegowina heette het dat +<span class="corr" id="xd21e1078" title= +"Bron: sAlbanië">Albanië</span> zich onafhankelijk ging +verklaren. Maar het voorbeeld van <span class="corr" id="xd21e1081" +title="Bron: Bulgarijë">Bulgarije</span> en Kreta tot afscheiding +van Turkije is niet door Albanië gevolgd. Integendeel. In een +onlangs verschenen proclamatie hebben de Albaneezen na een te Monastir +gehouden congres hun aanhankelijkheid aan Turkije betuigd. Ze hebben +daarbij echter bij voorbaat verzet aangeteekend tegen elke +schadeloosstelling, die aan Servië of Montenegro ten koste van +Albaneesch grondgebied mocht worden toegekend.</p> +<p>Albanië is een groot land, bijna zoo groot als Beieren, dat +ingesloten ligt <span class="corr" id="xd21e1086" title= +"Bron: usschen">tusschen</span> een wal van bergen van gemiddeld 2000 +M. hoogte <span class="corr" id="xd21e1089" title= +"Bron: ten">en</span>, als natuurlijke vesting beschouwd, veel +ontoegankelijker is dan Zwitserland en noch naar de zijde der +Adriatische Zee, noch naar den kant van Macedonië passen of +toegangswegen heeft. Zoo min als de Grieken Albanië konden +veroveren, zoo min is dat aan de Romeinen gelukt; de barbaarsche +Serviërs en Bulgaren stieten vóór Albanië het +hoofd en tegen de Turken hielden de Albaneezen tot op heden stand.</p> +<p>En zij hebben een zeker recht op hun bergachtig land, bewoond door +het oudste volk van Europa. Zij zijn de oudste stam der Ariërs, en +hun taal, die aan het Sanskriet verwant is, wijst hen duidelijk aan als +zoodanig. Men herkent in hen het type der oude Grieken, zooals het voor +ons in de marmeren beeldhouwwerken uit den bloeitijd bewaard is +gebleven. Of men hen ziet in Konstantinopel als arbeiders of als +kawassen van de consulaten, als soldaten van des sultans lijfwacht of +als garde van koning George in het koningspaleis te Athene, dan wel in +hun vaderlandsche bergen, overal treft hun hooge gestalte, hun +krachtige lichaamsbouw, hun mannelijk en ernstig optreden.</p> +<div class="figure xd21e1095width"><img src="images/p1909-u045-2.jpg" +alt="Gezicht op Uskub." width="720" height="306"> +<p class="figureHead">Gezicht op Uskub.</p> +</div> +<p>Zij trekken veel naar den vreemde, omdat hun arm land hen niet allen +voeden kan, maar als ze een kapitaaltje hebben overgespaard, keeren zij +naar hun land terug. Vreemdelingen zien ze daar niet bijzonder graag. +Wel wonen in hun steden rondom het albaneesche hoofdgebergte, in +Janina, Ochrida, Uskub, Prizren, Ipek, Diacovar ook Grieken, +Serviërs en Bulgaren, maar ze zijn ver in de minderheid, hebben er +al van ouder tot ouder gewoond en spelen er een ondergeschikte rol.</p> +<div class="figure xd21e1102width"><img src="images/p1909-u045-1.jpg" +alt="Albaneesche soldaten." width="409" height="583"> +<p class="figureHead">Albaneesche soldaten.</p> +</div> +<p>Het gemakkelijkst komt men nog Albanië binnen over Monastir, +dat, hoewel het buiten de albaneesche grenzen ligt, toch ook als +militaire hoofdstad van Albanië moet worden beschouwd. Trouwens +ieder Albanees is krijgsman van origine; allen zijn steeds gewapend en +wel met een duchtig arsenaal van velerlei oorlogstuig. Daden van +heldenmoed zijn schering en inslag van de geschiedenis der Albaneezen. +Daar weten turksche bataljons van mee te spreken, ook daarvan, dat de +albaneesche vrouwen dapper meevochten. Die krijgshaftige geest heerscht +vooral in Noord-Albanië; Epirus en de streek rondom de mooie meren +van Castoria en Prespa, waar de Zuid-Albaneezen of Tosken wonen, zijn +vreedzamer van aard. Die bewoners van het Zuiden hebben veel grieksche +woorden in hun taal opgenomen, en het komt vaak voor, dat de Albanees +uit Epirus den stamgenoot uit Prizren of Diacovar niet verstaat. De +grens tusschen de beide deelen van Albanië ligt in de buurt van +Monastir en Ochrida.</p> +<p>Daar ligt ook het mooie Ochridameer als een albaneesch Lago +Maggiore. Waren er in Albanië goede wegen en hôtels, was het +niet het eenige land in Europa, waar nooit de fluit van een locomotief +is gehoord, dan zou Ochrida het doel zijn van duizenden moderne +toeristen, Maar voorloopig leiden, van Sentare, <span class="corr" id= +"xd21e1110" title="Bron: Albanie’s">Albanië’s</span> +grootste haven en handelsstad aan de Adriatische Zee, alleen zandige +paden voor rijdieren het binnenland in. <span class="pagenum">[<a id= +"pb46" href="#pb46" name="pb46">46</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a42" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Aan de andere zij van den poolcirkel.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De treinen, waarmee men van Stockholm naar Lapland +reist en die den reiziger dan voor 36 uren een onderkomen verleenen, +zijn het best te vergelijken bij een uitstekend hotel op raderen, een +hotel, waarin het iemand aan niets behoeft te ontbreken. Rustig zittend +in den gemakkelijken fauteuil in het rooksalon, ziet men de +afwisselende natuurtooneelen voorbijglijden. Na anderhalf uur rijdens +houdt de trein in het oude Upsala stil en in dien rusttijd kan men zich +in de eetzaal van het station versterken voor den nachtrit.</p> +<div class="figure xd21e1120width"><img src="images/p1909-u046-1.jpg" +alt="Hotels der Zweedsche Toeristenvereeniging in Abisko." width="516" +height="379"> +<p class="figureHead">Hotels der Zweedsche Toeristenvereeniging in +Abisko.</p> +</div> +<p>Den volgenden morgen is men al in het gebied van de Inndal- en +Angermanna-elf en heeft uit het coupévenster een verrukkelijk +uitzicht. Als breede zilveren strepen glijden de rivieren door de +liefelijke dalen, en vaak dreunt het snelstroomende water bij +versnellingen boven het gerommel van den trein uit. Zwedens rijkdom, +zijn bergen en trotsche wouden schitteren in den zonneschijn en gaat +men in den vollen zomer, bij voorbeeld half Juli, dan bloeit overal de +sering nog in volle pracht. Tegen elf uur ’s avonds is men dan in +Boden en daarmee in het gebied der dagheldere nachten. De ongewone +lichtheid op een zeer laat uur houdt de reizigers uit den slaap en doet +hun alle vermoeidheid vergeten.</p> +<p>Den volgenden morgen vroeg ziet men het doel der reis, Abisko aan de +Torneträsk. De natuur ziet er daar al anders uit; de dennen worden +kleiner en nietiger en verdwijnen ten slotte geheel. Alleen de berk +houdt stand, maar ook zijn groei draagt de sporen van den harden +strijd, dien hij heeft te voeren tegen het ongunstige klimaat. Midden +Juli kan het zeer warm wezen, maar drie weken te voren was alles nog +met sneeuw en ijs bedekt. De spoorweg loopt langs de Torneträsk, +het grootste meer in Lapland. Met zijn prachtige groene kleur, zijn +volkomen helderheid, behoort het tot de mooiste meren van Zweden. +Trotsche bergreuzen spiegelen zich erin.</p> +<div class="figure xd21e1129width"><img src="images/p1909-u046-2.jpg" +alt="Een rendierkudde wordt naar het winterkamp gedreven." width="688" +height="401"> +<p class="figureHead">Een rendierkudde wordt naar het winterkamp +gedreven.</p> +</div> +<p>In Abisko aangekomen, vindt men in dien tijd dikwijls het door de +zweedsche Toeristenvereeniging opgerichte hotel overvol, hoewel er 106 +bedden zijn. Vroeger was er intusschen niets van een gelegenheid tot +logeeren, en de toeristen namen tenten, proviand en bedden mee. Het +Toeristenhuis heeft een wondermooie ligging. Rechts heeft men uitzicht +op het meer, dat door de Zweden hun Lago Maggiore wordt genoemd, en +links heeft men de keten der Abisko-Alpen. De schoonheid van deze Alpen +verschilt veel van die der andere, meer bekende Alpen. Hier geen +scherpe kammen en koppen; met zachte omtrekken rijzen de bergen rondom +de blauwe meren.</p> +<p>Daar naar boven te klimmen, om de middernachtszon te bewonderen, is +een uitgezocht genot. Natuurlijk verzuimen de reizigers niet, een +bezoek te brengen aan het kamp van Lappen in de buurt van Abisko, waar +een tiental tenten of kators verstrooid liggen. Daartusschen de magere +koeien en geiten, die het schrale gras eten. De Lappen in hun +schilderachtige dracht houden zich soms, alsof ze er veel op tegen +hebben te worden gephotografeerd. Maar velen van hen noodigen de +bezoekers in hun tent en dan heet de vrouw de gasten met den +laplandschen groet »burus, burus« welkom, en schenkt een +zeer goed drinkbare koffie. Op den met berkenloof bedekten vloer gaat +men dan maar, zoo goed men kan, zitten. In het midden heeft de tent den +vuurhaard, die uit eenige steenen bestaat, een paar kussens voor den +nacht en rendiervellen, die ter bedekking dienen.</p> +<p>De mannen leiden in den zomer een idyllisch bestaan; ze rooken, +slapen, eten en hangen in de bergen wat om, terwijl alle werk op de +vrouw aankomt. Ook de schilderachtige kleedingstukken worden door haar +gemaakt en de kunstige borduurwerken maken ze met naalden, van +rendierbeenderen vervaardigd, en met draden uit de gedroogde darmen van +die dieren. De rendieren zijn de rijkdom der Lappen; wie iemand naar de +grootte zijner kudde vraagt, is even onbeleefd, als wie ten onzent +iemand zou vragen naar de grootte van zijn vermogen.</p> +<p>In den winter begint voor de Lappen de werkperiode. Dan gaan ze, van +lasso’s en proviand voorzien, door hun trouwe, verstandige honden +vergezeld naar de bergen, om hun rendieren bijeen te drijven en dan met +de kudden het winterkamp te betrekken, dat meestal ver van het +zomerkamp verwijderd is. Door de aanraking met de toeristen zijn de +Lappen van Abisko al ver van primitief meer, en de handel in de +voorwerpen, die bij hun eigen typisch leven behooren, gaat hun zoo knap +af als den slimsten europeeschen koopman.</p> +</div> +</div> +<div id="a43" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De snelheid der transatlantische booten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Sinds 1838, toen men nog veertien dagen noodig had om +van uit Engeland naar Amerika over te steken, is de snelheid der +transatlantische booten voortdurend toegenomen.</p> +<p>Hieronder volgt een staatje van den duur van eenige overtochten in +de laatste 20 jaren.</p> +<ul> +<li>1879 Arizona, 7 dagen 8 uren.</li> +<li>1882 Alaska, 6 dagen 22 uur.</li> +<li>1896 Saint-Paul, 6 dagen.</li> +<li>1903 Deutschland, 5 dagen 12 uur.</li> +<li>1906 Kaiser Wilhelm, 5 dagen 8 uur.</li> +<li>1906 Deutschland, 5 dagen 7 uur 38 min.</li> +<li>1907 Lusitania, 4 dagen 25 uur.</li> +<li>1908 Lusitania, 4 dagen 15 uur.</li> +</ul> +<p><span class="pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47" name= +"pb47">47</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a44" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Nasamonianen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Sir Clements Markham, de groote engelsche reiziger en +ontdekker en aardrijkskundige, wordt den 20<sup>sten</sup> Juli 1909 79 +jaar. Hoe kras en flink hij nog is, blijkt nu weer uit een artikel, dat +hij schrijft in het eerste nommer van den eersten jaargang van een +nieuw maandblaadje, dat aan “Travel and Exploration” zal +gewijd zijn. Laat ons even in herinnering brengen, dat de krasse +Engelschman indertijd deelnam aan een der expedities ter opsporing van +Franklin, dat hij gereisd heeft in Peru, in Indië en in +Abessynië, dat hij een poos secretaris is geweest in het +ministerie van <span class="corr" id="xd21e1175" title= +"Bron: kolonien">koloniën</span>, president van de Hakluyt +Society, die even als onze Linschotenvereeniging oude +reisbeschrijvingen uitgeeft, secretaris en later president van de Royal +Geographical Society, in welke betrekking Leonard Darwin thans zijn +opvolger is, en dat hij veel over aardrijkskundige theorieën en +over zijn reizen heeft geschreven.</p> +<div class="figure floatRight xd21e1179width"><img src= +"images/p1909-u047.jpg" alt="Sir Clements Markham." width="396" height= +"501"> +<p class="figureHead">Sir Clements Markham.</p> +</div> +<p>Hij schrijft dan in het genoemde artikel, dat den titel draagt van +»<span lang="en">The Nasamonians</span><span class="corr" id= +"xd21e1187" title="Bron: »">”</span>:</p> +<p>»Er is een vreugde, die zich niet in woorden laat uitdrukken +en die alleen gekend wordt door hen, die het eerst den voet hebben +gezet op grond, nooit tevoren door een beschaafd mensch betreden. +Verhalen van diegenen, die deze vreugd hebben gesmaakt, zullen nooit +hun aantrekkelijkheid verliezen. De heldenmoed van reizigers en +zeevaarders is een voortdurend vloeiende bron van belangstelling voor +oud en jong, en is dat door alle eeuwen geweest. Niet ieder wordt +geboren met die neiging tot ontdekken; niet ieder is geroepen tot die +zending, want het is een roeping, en nog minder groeien op, om te +bemerken, dat het hun mogelijk, is, aan de roepstem gehoor te geven. +Maar een groot aantal jonge lieden gevoelen er de neiging toe, die moet +worden aangemoedigd en, zoo eenigszins mogelijk, bevredigd.</p> +<p>Het verlangen naar het glorieuse gevoel van den ontdekker heeft in +alle tijden bestaan. Wij kennen de historie van enkele zeer vroege +onderzoekingsreizigers. Er waren eens vijf jonge mannen van een +libyschen stam, de Nasamonianen genoemd, die aan de oevers van de +Groote Syrte aan de noordkust van Afrika woonden tusschen Carthago en +Cyrene. Ze voelden begeerte, meer van de wereld te leeren kennen en +moeten zoowel ondernemend als omzichtig geweest zijn, want anders +zouden ze niet geslaagd zijn. Ze besloten de woestijnen ten zuiden van +hun land te onderzoeken, een tocht, die verschrikkelijke en voor een +deel onbekende gevaren meebracht. Vele dagen reisden ze en weken, en +schijnen in het Haussaland en aan de oevers van den Niger te zijn +aangekomen. Ze keerden ongedeerd terug. Het was een heldendaad. +Handelaars uit hun streek verhaalden het feit aan Etearchus, koning der +oase Ammon, die de geschiedenis overbracht aan eenige Grieken van +Cyrene. De Grieken stelden er Herodotus mee in kennis, die de +ontdekkingsreis aan alle volken van alle tijden deed kennen.</p> +<p>De grootste vreugde van de Nasamonianen was de eerste aanblik van +den Niger. Laat ons daarom het edele leger der ontdekkers naar hen +noemen!”</p> +<p>Zoo schrijft Sir Clements Markham en daarmee is de naam van zijn +opschrift, dien wij hierboven plaatsen, verklaard. Hij gaat dan voort, +van latere meer bekende ontdekkers te vertellen, en zegt, als Columbus +ter sprake komt, dat hij zijn jonge landgenooten verzoekt, niet te +denken, dat er op het oogenblik geen Guanahani-strand meer is te +ontdekken of dat het werk der Nasamonianen gedaan zou wezen. Er is nog +overal ontdekkingswerk te doen. Er worden nog droomen van groote daden +in die richting gedroomd en ze kunnen verwezenlijkt worden ook.</p> +<p>Napoleon sprak van den maarschalksstaf, dien ieder soldaat in zijn +ransel had. Markham merkt op, dat ieder adspirant-ontdekkingsreiziger, +ieder Nasamoniaan de medaille van de Royal Geographical Society in zijn +sextantdoos kan hebben.</p> +<p>Een paar persoonlijke herinneringen geeft de schrijver, eenige +voorbeelden van grootsche heldendaden van ontdekkers, en Brönlund +wordt daarbij niet vergeten, de dappere Eskimo, die bij Mylius Erichsen +was en tot zijn laatste oogenblik den plicht voor oogen hield, om de +wereld te doen weten, wat er van de anderen was geworden.</p> +</div> +</div> +<div id="a45" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Copal.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De copalboomen lijken wel wat op oude esschen, zooals +ze in Oost-Afrika tot veertig meter hoog worden. De latijnsche naam is +Trachylobium. Alle deelen van den boom, van den wortel tot den top, +bevatten copalhars, een kleverige, dradentrekkende, in de lucht hard +wordende vloeistof, een stof, die in de lak- en vernisindustrie +bijzondere beteekenis heeft en in de schilderkunst wordt gebruikt. De +aanvoer van copal op de markt is niet altijd even groot, is ook niet +geregeld en op den duur gewaarborgd, zoodat de prijzen steeds hoog +blijven.</p> +<p>Men wint de copal op twee verschillende manieren, namelijk als +nieuwe en als fossiele copal. De eerste wordt ingezameld, doordat men +den boom wonden toebrengt en de uitvloeiende hars opvangt, hetgeen ten +slotte den dood van den boom ten gevolge heeft. Die versche copal is +niet zoo waardevol als die, welke een reeks van oxydatieprocessen heeft +ondergaan. Onder den grond heeft zich de hars, die aan de wortels van +den boom is ontvloeid, veranderd in wat men fossiele copal noemt. De +stof blijft er liggen, ook, als de boom in den loop der tijden +verdwenen is. Het barnsteen geeft een voorbeeld van een dergelijk +ontstaan.</p> +<p>Men graaft de copal in dezen toestand op ter diepte van 0.30 tot 1 +meter in zandigen grond, maar men kan er nooit op rekenen, zulke +hoeveelheden te vinden, dat de winning van copal voor den Europeaan een +winstgevende zaak wordt. Ook de negers doen niet veel moeite, om copal +te vinden en op te graven, zoodat de aanvoer zeer wisselvallig blijft. +In jaren van droogte en misgewas stijgt de opbrengst, en ze is gering +in de tijden van goede oogsten.</p> +<p>Zoowel de fossiele als de nieuwe copal komt meest uit Duitsch +Oost-Afrika en draagt den naam Zanzibarcopal of Indische copal, +ofschoon die betiteling verkeerd is, daar in Zanzibar in het geheel +geen copal wordt gevonden, en Indië wel copal levert, maar mindere +soorten, die niet uit den echten copalboom, Trachylobium, maar uit +andere harsleverende planten worden gewonnen. De nu eenmaal den naam +Zanzibarcopal dragende soort wordt echter al zeldzamer en duurder, want +de roofbouw, die de inboorlingen op de boomen uitoefenen, doet hun +aantal sterk afnemen.</p> +<p>De echte oostafrikaansche copal is de hardste van alle soorten en +gelijkt daarin wel wat op barnsteen. Evenals die stof wordt ze ook wel +gebruikt voor draai- en beeldhouwwerk. Copal is geheel reukeloos en +heeft ook geen smaak. In het jaar 1906 zijn uit Duitsch Oost-Afrika +voor een waarde van 118 duizend mark uitgevoerd, een gewicht van rond +honderd duizend kilogram. De voornaamste afnemer was Zanzibar, en +slechts geringe hoeveelheden gingen rechtstreeks naar Europa.</p> +<p>Dat de massa naar Zanzibar ten uitvoer gaat naar de overige wereld, +verklaart voldoende den naam, die aan het product wordt gegeven.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Intree in het practische leven.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De schooltijd is achter den rug, nu aan het leeren! +<span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51" name= +"pb51">51</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u8" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a47" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hudson-Fultonviering en onze Halve Maan.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het zijn mooie en interessante jubilea, die de +Engelsch sprekende naties dit jaar zullen vieren. Engeland heeft in +1909 zijn Darwinjaar, waar de heele wereld belang in stelt en Amerika +viert het driehonderdste gedenkjaar en tegelijk het honderdste van +gebeurtenissen, die eveneens hebben geklonken door alle beschaafde +landen van de aarde. In het najaar van 1909 zal in New-York het +luisterrijke feest worden gevierd ter herdenking van twee +gebeurtenissen: het opvaren van de later naar hem genoemde +Hudson-rivier bij Manhattan-eiland, het tegenwoordige New-York, met het +schip de Halve Maan, door Henry Hudson op 9 September 1609, en het +opvaren van dezelfde rivier, tweehonderd jaren later, door Robert +Fulton, voor het eerst met een door stoom gedreven scheepje.</p> +<p>Op den 8en Januari 1609 sloten »de Bewindhebberen van de +Oost-Indische Compagnie, van de Camer van Amsterdam« een nog +aanwezig contract, met last aan »Henry Hudson, +Engelschman«, om, op een hem te verstrekken »scheepken of +jacht« een doortocht naar China op te sporen ten Noordoosten, bij +Nova-Zembla heen. Van dien last heeft Hudson zich, naar te begrijpen +was, niet kunnen kwijten. Op 4 April 1609 te Amsterdam met »de +Halve Maan« onder zeil gegaan en geen doortocht vindende, wendde +hij echter zijn koers naar het Westen, en voer op 9 September +daaraanvolgende bij Manhattaneiland, het tegenwoordige New-York, den +stroom op<span class="corr" id="xd21e1233" title="Bron: .">,</span> die +naar hem de Hudson-rivier genoemd werd.</p> +<div class="figure xd21e1237width"><img src="images/p1909-u051.jpg" +alt="TYPE VAN HET SCHIP “DE HALVE MAAN”" width="658" +height="643"> +<p class="figureHead">TYPE VAN HET SCHIP “DE HALVE +MAAN”</p> +<p class="first">uit een profiel van Amsterdam, waarschijnlijk door J. +Saenredam gegraveerd en in 1606 bij Willem Janzn. (Blaeu) uitgegeven, +naar het eenig bekende exemplaar in het Rijks Prentenkabinet.</p> +</div> +<p>Kennisneming van de plannen tot feestviering in de Vereenigde Staten +deed hier te lande het plan ontstaan om aan deze feesten deel te nemen, +en de commissie, die zich voor dit doel vormde, kwam tot het besluit, +die deelneming te doen bestaan in het doen binnenzeilen in September +1909 in New-York’s haven van een nabootsing van de Halve Maan, +het schip, waarmede Hudson op 4 April 1609 uit Amsterdam onder zeil +ging.</p> +<p>Dat scheepje wordt thans te Amsterdam gebouwd. Het was half December +geheel onder een kap gebracht, waardoor het mogelijk is, den bouw voort +te zetten in den winter met zijn dreigende sneeuw en regen en te +zorgen, dat het model in Mei a.s. gereed komt. Maar weet men precies, +hoe die Halve Maan er uitzag? Neen, afbeeldingen zijn er niet van +bekend, maar toch mocht het met behulp van deskundige voorlichting, +historie-prenten en technische litteratuur, en vooral dank zij het +bekende (zeer nauwkeurige) reis-journaal van Robert Juet, +Hudson’s loods, gelukken de waarheid zeer nabij te komen. +Blijkens de door Juet vermelde bijzonderheden betreffende de masten en +de tuigage, de tonnenmaat en de afmetingen van het schip was de +»Halve Maan« een driemaster van 40 last (80 ton). Aan den +fokkemast voerde zij fok en voormarszeil, aan den grooten mast groot +zeil en groote marszeil, en aan den bezaansmast een latijnsch zeil, +bevestigd niet aan een ra, maar aan de bezaansroe. Bovendien was de +boegspriet voorzien van een zoogenaamde blinde, een klein vierkant +zeiltje.</p> +<p>Omtrent den diepgang kon uit Juet’s opgaven alleen worden +vastgesteld dat die minder was dan 8½ en meer dan 5 voet en de +afmetingen moeten hiermede in verhouding zijn geweest. Naar de meening +van den heer C. G. ’t Hooft, directeur van het Museum Fodor hier +ter stede (een der weinigen die zich hier te lande toeleggen op de +studie van den oud-Hollandschen scheepsbouw, die herhaaldelijk over de +reconstructie der »Halve Maan« geraadpleegd is, en met de +heeren C. W. Moes, dr. A. Bredius, W. Martin en D. Hudig benoemd werd +tot »<span lang="en">Foreign correspondent +councillor</span>« van het groote Amerikaansche comité), +waren de afmetingen 60×14×6 amsterdamsche voeten.</p> +<p>De indeeling van het schip leverde geene bijzondere moeilijkheden +op, omdat er tal van bekende voorbeelden uit het begin der 17e eeuw +zijn, en men trouwens de détails van de samenstelling van oude +schepen uitvoerig vermeld vindt in het standaardwerk van Nicolaes +Witsen (Amsterdam, 1671) genaamd: »Aeloude en Hedendaagsche +Scheeps-Bouw en Bestier<span class="corr" id="xd21e1254" title= +"Bron: ”">«</span>. Opklimmend uit het ruim, waar o.m. het +logies der manschap gelegen is, komt men eerst op de zoogenaamde +»overloop«, dat is het benedendek, waar de kanonnen +opgesteld waren en daarna op het bovendek, het verdek. Aan het eind +hiervan worden gebouwd de hut van den schipper en de stuurlui, die +boven de verschansing omhoog steekt en de achterzijde van het vaartuig, +een hooge spiegel, in dien tijd smal naar boven toeloopend en eenvoudig +versierd met allerlei wapens.</p> +<p>De weelderige pracht der latere spiegels kwam eerst in de +Ruyter’s tijd, toen de schepen trouwens ook kolossaler van +afmeting werden.</p> +<p>De boeg krijgt een spitsen vorm als die der galjoenen.</p> +<p>Eindelijk bestond de bewapening waarschijnlijk uit zes kanonnen +(Juet maakt o.m. melding van een zoogenaamd »falconnet«, +een klein kanon, waarmede kogels van twee pond of minder konden +afgeschoten worden), en de bemanning mag veilig geschat worden op 18 +tot 20 man.</p> +<p>Op dezen notedop dobberden Hudson en de zijnen rond in de +Noordelijke IJszee en zag hij den tweeden September 1609 Sandyhook voor +zich oprijzen. Dien namiddag ankerde hij in de buitenhaven; den 12den +voer hij de rivier op; den 19den bereikte hij het meest Noordelijke +punt, den 23sten keerde hij terug naar de monding van den stroom, en +den 4den October vertrok hij weder naar het vaderland. Zoo zal +het—naar bereids gemeld werd—ook bij de herdenking gaan, +met dat verschil dat de data, op raad van het Meteorologisch Instituut +te New-York, eenigszins gewijzigd zijn. (De feestweek zal duren van 25 +September tot 3 October).</p> +<p>Gedelegeerden uit ons land zullen de belangstelling van Nederland +<span class="pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52" name= +"pb52">52</a>]</span>in de groote new-yorksche feestviering gaan +betuigen en men hoopt, dat nederlandsche schepen er luister aan zullen +bijzetten. De commissie bestaat uit de volgende heeren:</p> +<p>Eerevoorzitter der commissie is de vice-admiraal A. G. Ellis, +adjudant i. b. d. van H. M. de Koningin; voorzitter mr. Æ. baron +Mackay, minister van staat, te ’s-Gravenhage; 1e secretaris de +heer J. W. P. van Hoogstraten, adjudant van H. M. de Koningin, te +’s Gravenhage; penningmeester mr. R. van Rees, te Amsterdam. +Prins Hendrik is beschermheer.</p> +<p>Prettig is het, op te merken, hoe ingenomen men zich in Amerika +toont met de wijze, waarop Nederland aan de feesten zal deelnemen. Er +is ook inderdaad geen mooier manier te bedenken. De amerikaansche +commissie heeft daarover dan ook niets dan lof. Zij schrijft o.a. in +een brief aan onzen minister van Buitenlandsche Zaken, dat het schip de +Amerikanen zal herinneren aan de bijzondere gebeurtenissen, welke wij +herdenken, maar tevens zal het ons herinneren aan het +bewonderenswaardige karakter van uw volk, dat de zee terugdreef, toen +gij land noodig hadt om op te wonen; de zee, die gij tot uw hulp op +vorderdet, toen gij de vijanden van uwe vrijheden wenschtet te +verdrijven; en die u voerde naar alle deelen der aarde (letterlijk +staat er: the four quarters of the earth) toen gij uw handel wildet +uitbreiden.</p> +<p>»Wij stellen de herinnering aan het feit, dat de stad en de +Staat New-York gesticht werden door het Hollandsche volk zeer hoog, en +wij verheugen ons over ieder bewijs, dat gij even trotsch zijt op ons +als uwe nakomelingen als wij op u als onze voorouders.«</p> +</div> +</div> +<div id="a48" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Waaggebouw te Enkhuizen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Uit architectonisch oogpunt is het Waaggebouw te +Enkhuizen zeer belangwekkend, wat niet behoeft te verwonderen, als men +weet, dat het uit de zestiende eeuw en wel van 1559 dagteekent. De +beide gevels van het op een hoek staande gebouw zijn in +oud-hollandschen bouwtrant opgetrokken, en ook het inwendige heeft +herinneringen aan het verleden behouden. Een der vertrekken, die +vroeger heeft gediend als de gildekamer van de chirurgijns, heeft ramen +met beschilderde ruiten, waarop de nog gedeeltelijk in zeer goeden +staat zijnde glasschilderingen de wapens der gildemeesters voorstellen. +In een andere kamer is de antieke betimmering nog volkomen terug te +vinden.</p> +<div class="figure xd21e1282width"><img src="images/p1909-u052.jpg" +alt="Het Waaggebouw te Enkhuizen, naar een penteekening van wijlen den heer P. Egmond." +width="683" height="565"> +<p class="figureHead">Het Waaggebouw te Enkhuizen, naar een +penteekening van wijlen den heer P. Egmond.</p> +</div> +<p>De burgemeester, de heer Hoytema van Konijnenburg, heeft nu het +initiatief genomen tot de restauratie van het gebouw en er is een +commissie benoemd van deskundigen, om hem daarbij voor te lichten. Uit +particuliere bijdragen hoopt men de kosten te bestrijden, terwijl het +in den oorspronkelijken vorm vernieuwde gebouw als museum zal worden in +gebruik genomen.</p> +<p>Het niet onbelangrijke “Enkhuizer Museum” zal er dan +misschien heen worden overgebracht en Noordholland benoorden het IJ zal +een aantrekkelijkheid te meer bezitten.</p> +<p>Onze afbeelding is de reproductie van een penteekening, die de voor +korten tijd overleden schilder, de heer P. Egmond, er van vervaardigde. +In hun “Noord-Hollandsche Oudheden” vermelden Van Arkel en +Weissman het waaggebouw met groote ingenomenheid, spreken o.a. van den +sierlijk georneerden top van den noordelijken gevel, van het fijne +beeldhouwwerk der deksteenen, van de fries met de wapens van Holland, +van Filips II en van de stad Enkhuizen en van de beelden, +gerechtigheid, hoop en geloof op de kroonlijst.</p> +<p>Tot voor korten tijd diende een deel van het oude Waaggebouw tot +bureau van politie. Waar toen eerbied voor recht en wet den menschen +werd ingeprent, zal men in ’t vervolg trachten, eerbied voor onze +oude bouwkunst en geschiedenis te wekken.</p> +</div> +</div> +<div id="a49" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">In Achter-Indië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De door Achter-Indië stroomende rivieren zijn +daar, waar ze door nauwe en diepe kloven de indochineesche gebergten +doorstroomen, wel hier en daar door ontdekkingsreizen gekruist; maar +tusschen die plaatsen in is haar loop nog vaak geheel onbekend.</p> +<p>Zoo was de Saloeën in 1895 door prins Henri van Orleans +aangedaan op de breedte van 26 graden en hij was over de rivier +getrokken op 28 graden Noorderbreedte. Niemand echter had het gedeelte +tusschen beide punten onderzocht. Die leemte aan te vullen, was het +doel van een onderneming van den Engelschman Litton, die na zijn tocht +van December 1905 overleden is.</p> +<p>Zijn medereiziger George Forrest heeft thans over den tocht +geschreven in het Geographical Journal en aan den tekst een kaart +toegevoegd. De tocht, in Yunnan begonnen, ging eerst noordwaarts tot +Pienma op 26 graden N.B. Van daar trok men oostwaarts; de +waterscheiding tusschen Irawady en Saloeën ging men over door een +pas van 3200 meter hoogte en bij de chineesche stad Lutsjang werd de +<span class="corr" id="xd21e1303" title= +"Bron: Saloeeën">Saloeën</span> bereikt.</p> +<p>De reizigers gingen langs den westelijken oever naar het Noorden, +maar verlieten die richting om de moeilijkheid der proviandeering en om +de vele twisten tusschen de verschillende dorpen van den stam der +Lissu. Een brug, die niet anders was dan een touw, voerde over de +Saloeën op 27.05 graden N.B. Van den oostelijken oever trok men +over een hoogen pas naar de Mekong, die bij Jingpankai werd bereikt, en +van daar werd de terugtocht naar de Saloeën ondernomen ter breedte +van 26.45 graden N.B.</p> +<p>Op het pas onderzochte gedeelte is de Saloeën 80 tot 120 meter +breed, zeer diep en overal afgebroken door stroomversnellingen. Het was +in de droge periode en dus was de waterstand laag; in den regentijd is +die veel hooger, en op een plek vond men de bewijzen, dat in de vorige +maand Augustus het water tot twintig meter hooger had gestaan.</p> +<p>De Lissu, die op de genoemde breedten aan de Saloeën wonen, +moeten aan de Thibetanen verwant zijn. Ze zijn van de Chineezen totaal +onafhankelijk, maar zijn verzwakt door dorpstwisten. Elk dorp blijft +geïsoleerd en heeft een eigen dialect. Hoe noordelijker men in het +land der Lissu doordringt, des te wilder, barbaarscher en armer worden +de menschen. Opvallend waren hun groote bogen en pijlen, waarmee ze op +grooten afstand door dikke planken konden schieten en die vaak +vergiftigd werden, terwijl ze zeer knappe schutters bleken. Van +geregeld verkeer langs de Saloeën was geen sprake, slechts af en +toe komen eens chineesche kooplieden naar de Lissu. <span class= +"pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53" name="pb53">53</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a50" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van Oostenrijks werk in Bosnië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Naar alle waarschijnlijkheid is Oostenrijk nu blijvend +heerscher in Bosnië en Herzegowina, dank zij het doortasten op den +rechten tijd van minister Aehrenthal, maar toch zal al het water van de +zee niet de schuld van Oostenrijk aan het willekeurig verscheuren van +een naar den eisch tot stand gekomen tractaat kunnen afwasschen. +Feitelijk is het niet met de goede trouw overeen te brengen, dat het +groote rijk blijvend de beide provincies bezet, terwijl het in April +1879 nog in een plechtige overeenkomst beloofde, niet aan +Turkije’s souvereiniteit te tornen.</p> +<p>Met veel mooie woorden moet de zaak worden goedgepraat, en werkelijk +moet het Oostenrijk niet moeilijk vallen, aan te toonen, hoeveel beter +de bedoelde provincies het hebben gekregen bij het stijgen van +Oostenrijks macht en invloed. In de materiëele dingen, die handel +en welvaart betreffen, niet alleen, ook in de geestelijke, de +confessioneele, is er oneindig veel verbeterd, sedert de groote buur er +de hand aan de ploeg heeft geslagen.</p> +<p>Oostenrijk verklaarde zich ten tijde van het Berlijnsche Congres in +1878 des te liever bereid, daar orde op de zaken te stellen, omdat zijn +invloedssfeer na 1866 in Italië, zoowel als in Duitschland sterk +had geleden. Frans Jozef stelde het zich ten plicht, zijn macht elders +uit te breiden, omdat het verlies van Venetië het bezit van +Dalmatië onzeker had gemaakt, als het verband van die provincie +met het rijk niet opnieuw door een achterland werd bevestigd.</p> +<p>De bezetting ging niet van een leien dakje; er moest maanden lang +worden gevochten, eer rust en orde waren hersteld, en de talrijke +rooverbenden hun handwerk onmogelijk was gemaakt. Toen dat eenmaal +gebeurd was, heeft Oostenrijk op verbazend overleggende en handige +wijze in partijtwisten en confessioneele verschillen het rechte weten +tot stand te brengen. Het stelde dadelijk de volkomen gelijke rechten +der verschillende belijdenissen vast. De Mohammedanen, de ergste +vijanden der nieuwe regeering mochten hun godsdienstige gebruiken +onaangetast bewaren en bleven afhankelijk van den sjeich ul Islam in +Konstantinopel. Ze kregen een eigen geestelijk opperhoofd in den reis +al ulema te Serajewo en behielden de toelagen voor moskeeën, +scholen en hospitalen.</p> +<div class="figure xd21e1325width"><img src="images/p1909-u053.jpg" +alt="Het Turkenkwartier in Mostar." width="632" height="463"> +<p class="figureHead">Het Turkenkwartier in Mostar.</p> +</div> +<p>De beide christelijke richtingen, de grieksch-orthodoxe en de +katholieke, erlangden nu eerst de rechten, die hun onder de turksche +heerschappij alleen op papier waren geschonken geweest. De eersten +staan onder metropolieten van Serajewo, Mostar en Dolnya Tuzla, die aan +den patriarch in Konstantinopel gehoorzamen. Zij vormen het talrijkste +deel der bevolking, 42 procent, terwijl de Mohammedanen slechts een +derde en de Katholieken maar 23 procent der bevolking uitmaken. Deze +hebben in Serajewo een aartsbisschop en bisschoppen in Mostar en +Banjaluka; zij zijn de oudste bewoners van het land en werden in de +laatstverloopen eeuwen het meest verdrukt. Thans zijn het meest vrije +boeren in een modernen staat.</p> +<p>Het wezenlijke succes, dat het nieuwe bestuur bereikte, was, dat het +gelukte, de hartstochtelijke vijandschap tusschen Mohammedanen en +Christenen, die in het geheele Oosten zoo groot is, hier te verzachten, +zoo niet geheel weg te nemen, doordat er vertegenwoordigers van beide +gelooven in de plaatselijke en provinciale besturen werden aangesteld. +Wel was het den Mohammedanen in den aanvang moeilijk hun politiek en +sociaal overwicht zoozeer te zien verminderen, en inderdaad zijn +duizenden uit het land vertrokken; maar de tijd en het betere inzicht +hebben hen geleerd, zich te schikken en de nieuwe administratie als ook +voor hen heilzaam te leeren waardeeren. De landverhuizing hield +langzamerhand op, en de bevolking is in de laatste dertig jaren van +1158000 tot 1700000 gestegen.</p> +<p>Een tweede stap, dien de nieuwe regeering deed, om de inwoners van +het land aan den veranderden staat van zaken te gewennen, was haar zorg +voor de volksontwikkeling. Want onder de heerschappij der Turken was er +van een geordend schoolwezen haast geen sprake geweest, ofschoon een +uitgebreide schoolwet op papier stond. Er waren enkel staatsscholen +voor de Mohammedanen en het waren eigenlijk niet anders dan +godsdienstscholen, medressehs en mektaben. Ze bleven ook na 1878 +bestaan, maar daarnaast werden ongeveer 250 volksscholen nieuw +opgericht. Jammer, dat ook niet dadelijk leerplicht werd ingevoerd, +want bij den indolenten aard van het landvolk wordt er nu niet genoeg +geprofiteerd, zoodat een groot percentage van het volk nog tot de +analphabeten behoort.</p> +<p>Daar staat tegenover, dat in de steden de ambitie voor onderwijs en +ontwikkeling verbazend groot bleek en dat de regeering daarin +aanleiding vond tot de oprichting van velerlei inrichtingen van +onderwijs, gymnasia, burgerscholen, handelsscholen, technische scholen, +boschbouwscholen en bergbouwscholen en zelfs in Serajewo een +juristenschool, die jonge Mohammedanen voorbereidt voor hun loopbaan +als kadi of rechter. Verder werd er voor het militaire onderwijs en +voor dat van meisjes gezorgd, werden ambachtsscholen geopend en +stichtingen voor de opleiding van onderwijzers. Veeteelt, ooftcultuur +en wijnbouw kregen hun inrichtingen tot opleiding van deskundigen; het +kunsthandwerk, dat van oudsher in tapijten en wapens had uitgemunt in +het land, kreeg geldelijken steun van den staat en een bosnisch museum +werd geopend. Al die beschavingsmiddelen werden door de steedsche +bevolking op prijs gesteld en er werd ijverig gebruik van gemaakt; zij +hebben niet weinig bijgedragen tot de opleving van het land.</p> +<p>De bonnes marques, die Oostenrijk daar op die wijs heeft verdiend, +zullen zeker op de aanstaande conferentie met gratie worden +uitgereikt.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Verkeerde kost.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De kunst, schadelijke dingen smakelijk te bereiden, +verstaan, helaas, niet alleen koks, maar ook schrijvers en +dichters.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Techniek.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De kunstenaar smale toch niet op de techniek, al is ze +ook nog zoo <span class="corr" id="xd21e1349" title= +"Bron: moelijk">moeilijk</span> te leeren. <span class= +"pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57" name="pb57">57</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u9" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a53" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van Ancona naar Reggio.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Tot aan de Apulische vlakte gaat de spoorweg naar het +Zuiden steeds langs de zee. Men heeft aan de landzijde de steile +rotskust, die niet bijzonder hoog is, en alle kapen, waar de golven +omheen spelen, zijn bekroond met schilderachtige dorpen en stadjes. In +de diep ingesneden dalen liggen witte villa’s tusschen donkere +cypressen en naast olijven- en citroenboomboschjes. Geuren van +oranjebloesem komen door de spoorwegraampjes binnen. Een uur ongeveer +vóór Castellamare komt dan de lijn in de vlakte. Men +krijgt een vrij uitzicht naar het Westen, en de sneeuwtoppen van de +Abruzzen duiken op.</p> +<p>Van Pescara af verandert weer het beeld van het landschap, en men +krijgt een licht golvend, zandig heuvelland. En dan de Apulische +vlakte, die herinnert aan beschrijvingen uit het Oosten. Het is een +eindelooze grasvlakte, waar lange heuvelreeksen doorheen loopen. In het +Oosten onderscheidt men in het teedere blauw der lucht het van boven +geheel vlakke tafelland van den Monte Gargano, de spoor van de +italiaansche laars. Van Foggia uit worden dikwijls uitstapjes naar dat +bergland ondernomen, naar dien vroeger wereldberoemden bedevaartsberg. +Een rit van twee uren door een moerassige vlakte met verspreide +gehuchten voert u erheen. Steil daalt het tafelland aan de kanten naar +beneden; het lijkt een stuk aarde, uit een ver verleden overgebleven, +terwijl het omringende land vlak is geworden.</p> +<p>Een kunstwerk leidt ons naar het hooggelegen San Angelo; maar men +kan de plaats ook bereiken langs een steil voetpad met veel +kronkelingen. Men passeert dan veel interessante armoedige woningen, +die natuurlijke uithollingen zijn in het zachte gesteente. Van voren +ziet men de opening, die met een paar planken is dichtgemaakt, door de +hooge steenlaag erboven is een gat geboord voor schoorsteen, en klaar +is het huis.</p> +<p>Door zijn hooge ligging is San Angelo in het voorjaar lang koud, en +in Maart dwarrelt er nog dikwijls sneeuw door de straten. Het is een +eigenaardige plaats, hangend tegen de helling van het kalkgebergte, met +een zwarten toren oprijzend boven de armelijke huisjes van +één verdieping aan de straten, bestaande uit den naakten +kalkbodem. Vuil is alles er, en alleen de belangstelling in het oude +heiligdom van den aartsengel doet er enkele bezoekers komen. Dat is nog +dezelfde grot, waarin reeds de ouden in opgeheven houding met de handen +ten hemel hun gebeden opzonden tot den zeeënbeheerschenden +Poseidon. De drakendooder, de aartsengel Michaël, wordt overal met +voorliefde vereerd op plaatsen, die al in oude tijden heilig waren.</p> +<p>Langs een trap met vijftig treden daalt men in de ruime rotsholte, +bij welker ingang de kerk is gelegen. Het gebouw is half in de rots +uitgehouwen en heeft alleen het licht van den linkerkant. Rechts heeft +men den ingang van de wereldberoemde grot. Het beeld van den aartsengel +is een werk uit den tijd der late Renaissance, een marmeren figuur, die +iets minder dan levensgroot, den engel voorstelt in het pantser met +kroon, vleugels, schild en zwaard.</p> +<div class="figure xd21e1370width"><img src="images/p1909-u057-2.jpg" +alt="Manfredonia." width="720" height="314"> +<p class="figureHead">Manfredonia.</p> +</div> +<p>Zonderling als de stad zagen er ook de bewoners uit. Ze leken +opvallend op bekende typen van Afrika’s noordkust, en wie weet, +of men hier niet te doen heeft met nakomelingen van de Saracenen van +Frederik II, die zich in de wildernis hebben teruggetrokken, om veilig +te wezen voor den kerkelijken ban en voor het zwaard van Anjou. Naar +Manfred, den zoon van keizer Frederik II, heet de door hem op de plek +van het oud-romeinsche Sipontum gestichte stad Manfredonia, een +onbeduidend stadje nu, aan zee met een door Manfred begonnen en door +Karel van Anjou voltooid kasteel, een vierkant met stompe torens en +andere vestingwerken, als zooveel in Zuid-Italië alles in diep +verval.</p> +<div class="figure floatRight xd21e1377width"><img src= +"images/p1909-u057-1.jpg" alt="Man uit St. Angelo." width="411" height= +"623"> +<p class="figureHead">Man uit St. Angelo.</p> +</div> +<p>Bari en Brindisi steken daarbij gunstig af en van Brindisi naar +Reggio wachten den reiziger naar Reggio dan nog 400 kilometer afstands, +waarvoor men 26 uren noodig heeft. Dat lijkt zonderling, maar het +raadsel wordt opgelost, als men weet, dat de spoorwegmaatschappij +tweemaal een oponthoud van vier uren heeft ingeschakeld, te Metapont, +waar de reiziger meestal de moeite doet, eenige resten van grieksche +zuilen, die aan den horizon verrijzen, te bereiken, en in Catanzaro, +een plaatsje, dat ongeveer acht kilometer van het station is +verwijderd. Het heeft bij de jongste aardbeving veel geleden, maar wat +is de schade, daar aangericht bij de verwoesting, waaraan Reggio is +onderworpen geworden. Als men van Cantanzaro naar Reggio spoort, heeft +men steeds de heerlijk mooie, diepblauwe zee aan zijn linkerhand en +rechts verrijzen de bergen. In tunnels vliegt men door de met hun voet +in het schuim der golven staande kapen, stoute bruggen spannen zich +over diepe, met rotspuin gevulde dalen. Die allen zijn thans door de +vloedgolf, die met de zeebeving gepaard <span class="pagenum">[<a id= +"pb58" href="#pb58" name="pb58">58</a>]</span>ging gevuld, en wie +vroeger, verrukt over de mooie en belangwekkende dingen, die hij had +aanschouwd op zijn reis in Zuid-Italië, te Reggio aankwam, vindt +nu een stad van ruïnen; de aardige huizen en villa’s op de +hellingen aan zee zijn weggevaagd, even totaal is er de verwoesting als +in het tegenover liggende, alleen door de straat van Messina er van +gescheiden Messina, waar dood en verderf als nooit te voren hebben +gewoed op dien onzaligen 28<sup>sten</sup> dag van December 1908.</p> +</div> +</div> +<div id="a54" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Interessante studie over Jong-Turkije.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Prof. D. Snouck Hurgronje heeft van 25 Juli tot 23 +September 1908 gewoond in Konstantinopel, en geeft over zijn verblijf +aldaar en over de nieuwe toestanden in het turksche rijk een +beschouwing in de Gids van Januari. Hij kwam juist een dag na de +afkondiging van de nieuwe grondwet aan in de belangwekkende stad, den +juisten observatiepost voor hem, die het leven en denken der huidige +Mohammedanen tot voorwerp zijner studie heeft gekozen.</p> +<p>(Tusschen haakjes zij hier even gezegd, dat Dr. Kuyper’s boek +»Om de oude Wereldzee« een veer van beteekenis moet laten, +omdat hij verscheiden onjuiste mededeelingen heeft opgenomen en zich +aan vergissingen schuldig maakt, die lang zijn weerlegd door de mannen +der wetenschap.)</p> +<p>Onze geleerde kenner van oostersche toestanden kwam wel op een +uitgezocht oogenblik in de turksche hoofdstad aan, juist toen de +verbijsterende indruk, dien de afkondiging der grondwet maakte, +aanleiding werd tot een »kermis der vrijheid«, zoo volkomen +in tegenstelling met de oude toestanden. Ongeveer drie weken duurde de +opwinding met de vele en velerlei betoogingen. De ministers werden door +volksoploopen gedwongen om onder het oog van de leidende demagogen met +een plechtigen eed te beloven, liever hun laatsten druppel te zullen +plengen, dan ooit mede te werken tot wederafschaffing der grondwet.</p> +<div class="figure xd21e1398width"><img src="images/p1909-u058.jpg" +alt="Rotswoning op den Monte Gargano." width="590" height="420"> +<p class="figureHead">Rotswoning op den Monte Gargano.</p> +</div> +<p>Leest men in het Gidsartikel, wat de intellectueele demagogen zich +durfden veroorloven, om bij voorbeeld te beletten, dat de +staatsdienaren van het oude regime zich met de gestolen millioenen uit +de voeten maakten, dan staat men verbaasd over zooveel stoutmoedigheid. +De zin voor orde moet intusschen bij de bevolking boven allen lof zijn +geweest, en dat terwijl de politie door afwezigheid schitterde, daar +men inzag, hoe zij, de uitvoerster der vroegere impopulaire dwang- en +geweldmaatregelen, zoozeer den haat en de verachting zich op den hals +had gehaald, dat het niet mogelijk zou zijn geweest, de bevolking van +uitspattingen te weerhouden, indien ze haar woede op de politie had +kunnen koelen.</p> +<p>Vooral was die ordelijkheid verrassend, als men bedenkt, dat in die +stad van een millioen inwoners de deuren der gevangenissen waren +opengezet zoowel voor de gewone misdadigers als voor de politiek +verdachten; maar Jong-Turken, als de wijsgeer-geneeskundige Dr. Riza +Tewfik, deden dan ook al het mogelijke, om de zaak in de goede baan te +leiden.</p> +<p>Dr. Snouck Hurgronje behandelt in het Gidsartikel den invloed van de +gewonnen vrijheid op militairen en schriftgeleerden, dagbladschrijvers +en staatsambtenaren. De bevoorrechting van Europeanen in +regeeringsbureau’s en bij maatschappijen of groote instellingen +is, merkwaardig genoeg, door den coup d’état opgeheven, en +zoo is een eind gemaakt aan een grief der inheemsche bevolking. De oude +regeering was voor die financiëele bevoorrechting steeds te +vinden, om toch maar de vreemde mogendheden te vriend te houden.</p> +<p>Het Comité van eenheid en vooruitgang had soms alleen +moeilijkheden met de uiteenloopende belangen van de verschillende +nationaliteiten, maar het ontzag diepgewortelde vooroordeelen met veel +tact en beleid.</p> +<p>Wat de lezers ook zeer zal treffen in het artikel is de opmerking +over de openheid van de Turken in hun gesprekken en het weinige +standsverschil, dat er gemaakt werd. Wat een kolossale verandering, dat +wij het denkbeeld van die gesloten en trotsche Turkennaturen van ons +moeten zetten! Hoe verderfelijk heeft daar de druk van boven +gewerkt!</p> +<p>De hoopvolle stemming van de jong-turksche leiders strekte zich ook +uit over de toekomst, die Armeniërs en Grieken, Arabieren en +Koerden en al die andere nationaliteiten aan het nieuwe zouden +bereiden, en de nederlandsche geleerde acht hun optimisme haast al te +groot. Maar »zonder optimisme komt niets groots tot stand«, +en het zou gewaagd zijn, zich aan profetieën te wagen.</p> +<p>Eén vraag bespreekt de schrijver nader, namelijk deze, welke +gevolgen de revolutie zal hebben voor het Panislamisme. Dat ideaal is +inderdaad een der grootste moeilijkheden voor de europeesche staten, +die Mohammedanen onder hun onderdanen tellen. Mooi zijn de weinige +bladzijden, aan dat onderwerp gewijd, en duidelijk als het geheele +artikel, dat wij heel veel lezers toewenschen.</p> +</div> +</div> +<div id="a55" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Reisboeken.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In den modernen tijd is het reizen iets heel anders +geworden, dan het was in den nog niet in het teeken der machinale +voortbeweging staande periode. Men zou verwachten, dat dit verbazende +onderscheid tusschen nu en vroeger de belangstelling voor de in vroeger +eeuwen ondernomen reizen wakker zou houden. Maar merkwaardig genoeg, +heeft men echter in de laatste eeuw voor de ontwikkelingsgeschiedenis +van het reizen en voor de buitengewoon waardevolle reisberichten uit +vorige eeuwen betrekkelijk weinig belangstelling getoond.</p> +<p>Een duitsche uitgeversfirma, de Gutenberg-Verlag in Hamburg, heeft +nu een onderneming op het touw gezet, om tegen dat vergeten in te gaan +door de uitgave van een »Bibliotheek van merkwaardige +Reizen«. Reizen is op zich zelf niet alleen zeer nuttig en +ontwikkelend, maar het lezen erover is dat ook en de klassieke lectuur +op dit gebied is het in hooge mate. Vooral zullen de documenten, +geschreven door de groote ontdekkers, een voortreffelijke opwekking +zijn voor moderne menschen, om hun gedachten eens naar vreemde landen +te laten gaan. De jeugd zal er voorbeelden van moed en geestkracht +ontmoeten, en wij allen maken erbij kennis met belangwekkende mannen in +omstandigheden, die reeds op zichzelf spannend en interessant zijn.</p> +<p>Het eerste deel van deze duitsche verzameling zal de +dagboekaanteekeningen en berichten van James Cook bevatten over zijn +drie reizen om de wereld. Die beknopte en zakelijke mededeelingen over +tochten in onbekende zeeën, uitgevoerd onder allerlei moeiten en +bezwaren, hebben eveneens waarde als documenten voor de toestanden bij +de scheepvaart in vroeger dagen. De manieren, waardoor Cook zich wist +te oriënteeren niet alleen, maar ook de wijze, waarop hij met de +menschen omging, met zijn bemanning en met de inboorlingen, dat alles +moet belangstelling wekken, en voor den geograaf en den ethnoloog is +het werk uit den aard der zaak gewenschte lectuur.</p> +<p>Toevallig, dat deze uitgever thans op een denkbeeld ingaat, dat in +onze Linschotenvereeniging reeds in ons land een begin van uitvoering +heeft gekregen. Zooals onze lezers weten, zal de nederlandsche +vereeniging haar werk aanvangen met de reisboeken van Jan Huygen Van +Linschoten, den reiziger van de zeventiende eeuw, peetvader der +vereeniging. Wij maken dus een nationaler begin dan de duitsche +uitgever, die met een Engelschman aanvangt. <span class= +"pagenum">[<a id="pb59" href="#pb59" name="pb59">59</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a56" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Betere verbinding tusschen Rijn en Donau in +Beieren.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er wordt in Beieren tegenwoordig sterk aangedrongen op +een betere verbinding tusschen Rijn en Donau, dan het Ludwigskanaal +geeft. Zooals bekend is, vereenigt dat kanaal de beide groote stroomen, +doordat het de Altmühl, die in de Donau valt, verbindt met de +Regnitz, een zijtak van de Main. Indertijd had men groote verwachtingen +van dat kanaal; maar die zijn teleurgesteld.</p> +<p>Toen het werd aangelegd in de jaren van 1836 tot 1845, meende men +een goede verbinding <span class="corr" id="xd21e1436" title= +"Bron: tuschen">tusschen</span> Zwarte Zee en Noordzee in het leven te +roepen, maar de vele sluizen, die bovendien niet breed genoeg zijn, +bemoeilijken het verkeer op het kanaal, dat ook niet breed en diep +genoeg is voor de tegenwoordige scheepvaart, terwijl de concurrentie +met de spoorwegen er mede geen goed aan doet. Zoo is men eigenlijk al +van 1891 af doende, om verbeteringen aan te brengen, met plannen +althans, maar zullen die werkelijkheid worden, dan is er de +samenwerking van Beieren en Pruisen voor noodig. Want de bevaarbaarheid +van de Main, zoowel als van de Donau, laten te wenschen over in die +streken, waar het Ludwigskanaal met beide in verbinding treedt.</p> +<p>Zeker is het, dat thans geen schepen met meer dan 120 tonnen inhoud +geregeld in gebruik kunnen zijn op het kanaal, zoodat de handel er +bijna alleen plaatselijk is en er van een rechtstreeksch verkeer +tusschen de beide groote rivieren geen sprake is, terwijl de kosten +voor het personeel zelfs niet door de inkomsten worden gedekt. Vijftien +jaar geleden is er te Neuremberg een vereeniging gesticht, die een +verbeterd kanaal in studie heeft genomen met gebruik van het +tracé van het Ludwigskanaal. Zij concentreert haar werkkracht +vooral naar den kant van den Rijn, die voor Beieren van meer beteekenis +is dan de Donau.</p> +<div class="figure xd21e1442width"><img src="images/p1909-u059.png" +alt="Een nieuw ontwerp voor een verbinding tusschen Rijn en Donau." +width="573" height="428"> +<p class="figureHead">Een nieuw ontwerp voor een verbinding tusschen +Rijn en Donau.</p> +</div> +<p>De Main is reeds geregulariseerd tot Frankfort vanaf de monding van +den Rijn en de diepte laat schepen met een inhoud van 1500 ton toe. Er +blijven echter tusschen Offenbach en Aschaffenburg over een lengte van +46 kilometer nog uitgebreide werken te verrichten, die een overeenkomst +vereischen van de aangrenzende landen, Pruisen en Beieren, het +groothertogdom Baden en het groothertogdom Hessen. De onderhandelingen, +door Beieren aangevangen, hebben in 1907 geleid tot een ontwerp, dat +nog niet tot uitvoering is gekomen.</p> +<p>Pruisen neemt op zich de kanalisatie van de Main tusschen Offenbach +en Hanau; het overige deel, tusschen Hanau en Aschaffenburg, is aan +Beieren opgedragen.</p> +<p>De kosten der werken worden geschat op 24 millioen mark met inbegrip +van de inrichting der haven van Aschaffenburg en de aansluiting aan de +spoorwegen, die er samenkomen.</p> +<p>Maar de overeenkomst is tot nu toe een doode letter gebleven, daar +de pruisische regeering volgens een wet van 1905, de indiening ervan +bij den Landdag moet uitstellen tot de oplossing van de groote vraag +der riviertollen. Beieren verzet zich daartegen, zooals men weet, omdat +die tollen een groote belemmering zouden zijn voor zijn handel, en zoo +blijft ook het doortasten in zake een verbeterd Donau-Rijnkanaal +achterwege.</p> +</div> +</div> +<div id="a57" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een Prins in onze Oost.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Als Prins Hendrik gevolg geeft aan de door de Indische +Groep van het Algemeen Nederlandsch Verbond te Batavia op touw te +zetten petitie, om een bezoek aan Indië te brengen, zal hij het +tweede lid van ons regeerend vorstenhuis zijn, dat ons Indië met +eigen oogen gaat zien.</p> +<p>In 1837 toch ging de toen zeventienjarige Prins Willem Frederik +Hendrik der Nederlanden, derde zoon van den lateren Koning Willem II, +als luitenant ter zee 2de klasse met het fregat Bellona in +Oost-Indië en vertoefde er van 9 Februari tot 29 September van dat +jaar.</p> +<p>Eene reis naar en door Oost-Indië met een zeilschip stelde aan +den beschikbaren tijd en aan het geduld van den reiziger toenmaals +hooge eischen en bracht door gemis aan comfort nadeelen mede, die, +vergeleken bij de wijze, waarop tegenwoordig gereisd kan worden, groot +waren. Den 17den October 1836 met de Bellona, commandant kapitein ter +zee Arriëns, uit Nieuwediep vertrokken, kwam Prins Hendrik den +9den Februari 1837 ter reede van Batavia, na gedurende 14 dagen te Rio +de Janeiro te hebben vertoefd. De reis had dus 102 zeedagen geduurd. De +Bellona was vergezeld van Z. M. brik <i>Snelheid</i>, onder bevel van +den kapitein-luitenant ter zee Ferguson. Deze brik was op de reis van +Rio naar Java van de <i>Bellona</i> afgeraakt, doch kwam eenige dagen +na het fregat ter reede van Batavia.</p> +<p>Den 23sten Februari d. a. v. verliet de Prins Batavia en ving eene +reis aan, waarbij achtereenvolgens Makassar, Menado (Kema), Ternate, +Amboina en Banda werden aangedaan en waarna de <i>Bellona</i> 7 Juni +ter reede van Soerabaja ankerde. Nu volgde, over Madoera en met +oversteken van Soemanap naar Bezoeki, eene landreis over Java, die met +’s Prinsen terugkeer te Batavia den 21sten Augustus eindigde. De +reis door Indië had dus 6 maanden geduurd. Den 29sten September +vertrokken de <i>Bellona</i> en <i>Snelheid</i> voor goed van Batavia. +De Prins bezocht nog Riouw, Singapore en Penang en vertrok van daar +naar Calcutta. Na een bezoek aan Britsch-Indië werd de thuisreis +aanvaard en in Juli 1838 keerde de prins in het vaderland terug.</p> +</div> +</div> +<div id="a58" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het Afrika-vraagstuk.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first">Het Afrika-vraagstuk door Dr. <span class="sc">C. M. +Kan</span>, oud-hoogleeraar aan de universiteit te Amsterdam. Met een +kaart. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1909.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Goede wijn behoeft geen krans, en zoo is dit +degelijke, doorwrochte werk op de allereenvoudigste wijze uitgegeven, +zonder eenigerlei tooi of versiering, zonder afbeeldingen van +landschappen of volkstypen, zonder iets, wat de aandacht van den +oppervlakkigen lezer (of kijker) boeit. De leerzame inhoud heeft +oorspronkelijk de stof geleverd voor de voordrachten, die de +oud-hoogleeraar gehouden heeft in de vereeniging »Voor voortgezet +Handelsonderwijs«, en op verlangen zijner hoorders is hij ertoe +overgegaan, den inhoud der voordrachten in ruimeren kring te +verspreiden. De 165 bladzijden, over vijf hoofdstukken verdeeld, vormen +een belangwekkende samenvatting van wat er over de verschillende deelen +van het werelddeel en over hun exploitatie in de laatste halve eeuw +verschenen is in boeken, tijdschriften, brochures en bladen, geordend, +geschift en tot een aaneengeschakeld relaas verwerkt.</p> +<p>Vooral van de wetenschappelijke onderzoekingen als voorbereiding +voor de practische in-gebruikneming verwacht de schrijver veel en +internationale samenwerking is daarbij noodig, zooals door bewijzen en +voorbeelden wordt gestaafd. Een zeer groot aantal noten aan den voet +der bladzijden verwijzen naar lectuur over de onderdeelen. Voor hen, +die de aardrijkskunde-acte voor middelbaar onderwijs nastreven, is het +een goudmijn en voor ieder, die zijn kennis omtrent het zwarte +werelddeel wenscht uit te breiden, een bruikbare wegwijzer. +<span class="pagenum">[<a id="pb63" href="#pb63" name= +"pb63">63</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u10" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a59" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Sven Hedin terug uit Thibet.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op den 16<sup>den</sup> Januari is Sven Hedin te +Stockholm aangekomen van zijn laatste Thibetreis, over welker succes +wij aan onze lezers reeds het een en ander meedeelden.</p> +<p>De ontdekkingsreiziger kwam uit een Finsche haven met de stoomboot +<i>Bore II</i>. Het Zweedsche marine-vaartuig <i>Vega</i> was de +<i>Bore II</i> tegemoet gegaan, en Sven Hedin ging op haar over. Aan +boord van de <i>Vega</i> bevonden zich ter verwelkoming de voorzitter +van het zweedsche aardrijkskundig en anthropologisch genootschap, prof. +Montelius, de verwanten van Sven Hedin e.a. Zondagochtend vond de +officieele feestelijke inkomst in de haven van Stockholm plaats.</p> +<p>De ontvangst van Sven Hedin in Stockholm is buitengewoon hartelijk +geweest. Zondagmiddag liep het regeeringsvaartuig, met den +ontdekkingsreiziger aan boord, de haven binnen. Sven Hedin werd met +evenveel eerbewijzen begroet, als plegen te worden gebracht bij de +ontvangst van een gekroond hoofd. De regeering, de stedelijke +autoriteiten, de besturen van wetenschappelijke genootschappen, leden +van het diplomatieke korps, studenten, besturen van sportvereenigingen +en tal van anderen waren bijeengekomen om den teruggekeerden reiziger +te verwelkomen. Nadat de eerste begroetingen hadden plaatsgevonden, +reed Sven Hedin in een galakoets naar het paleis. Aan beide zijden +stonden dichte drommen toeschouwers langs den weg geschaard, die Hedin +toejuichten.</p> +<p>Op het paleis werd Hedin onmiddellijk bij den Koning gebracht, om +wien zich alle leden van het Koninklijk Huis hadden verzameld. De +Koning wenschte hem geluk met de bereikte resultaten en decoreerde hem +met het grootkruis van de orde van de Noordster.</p> +<p>’s Avonds werd Sven Hedin gehuldigd aan een eerediner, dat +werd gepresideerd door den Kroonprins.</p> +<p>Twee dagen later werd de zweedsche reiziger door den Czar van +Rusland op Tsarskoje Selo ter audiëntie ontvangen.</p> +</div> +</div> +<div id="a60" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Postduiven als photografen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds in het midden van de vorige eeuw had een +apotheker in Cronberg, ten N.-W. van Frankfort a/d. Main, de heer +Neubronner, een duivenpost, om de recepten uit de omliggende dorpen +naar zijn apotheek te brengen. Die gedachte is later door den in +dezelfde stad gevestigden zoon, Dr. Julius Neubronner, verder +uitgewerkt, want hij gebruikte duiven voor de bezorging van kleine +hoeveelheden geneesmiddelen. Het onverwachte uitblijven van zulk een +gevleugelden bode heeft nu Dr. Neubronner op het denkbeeld gebracht, +den weg der duif buiten haar toedoen photografisch op te nemen.</p> +<div class="figure xd21e1533width"><img src="images/p1909-u063-1.jpg" +alt="Verplaatsbare duiventil, tevens donkere kamer." width="393" +height="398"> +<p class="figureHead">Verplaatsbare duiventil, tevens donkere +kamer.</p> +</div> +<p>Te dien einde voorzag hij het dier van een miniatuurcamera van +minder dan 75 gram gewicht, die door het zelfstandig openen en sluiten +van de momentsluiting zeer bruikbare opnamen leverde.</p> +<div class="figure xd21e1540width"><img src="images/p1909-u063-2.jpg" +alt="Postduif met fotografietoestel." width="576" height="586"> +<p class="figureHead">Postduif met fotografietoestel.</p> +</div> +<p>Dit succes gaf hem aanleiding tot het vervaardigen van een +eigenaardig photografisch apparaat, waarmee met korte tusschenruimten +tot 30 opnamen van 4 bij 4 centimeter kunnen worden gedaan. Het was +natuurlijk niet gemakkelijk, een zelfwerkzame camera met een +brandpuntsafstand van hoogstens 5 centimeter te maken, waarvan het +gewicht met alle toebehooren niet meer dan 75 gram bedraagt, den door +een postduif gemakkelijk te transporteeren last. Het apparaat van +Neubronner bestaat eigenlijk uit twee zelfstandige camera’s, +waarvan de lenzen naar voren en naar achteren zijn gekeerd, zoodat men +bij elken stand van den vogel altijd minstens één +bodemopname krijgt. De beide camera’s zitten in een dun +aluminiumlijstje, dat met riemen en gummibandjes aan het lijfje van de +duif is bevestigd.</p> +<div class="figure floatRight xd21e1547width"><img src= +"images/p1909-u064-1.jpg" alt="Dubbele camera voor postduiven." width= +"295" height="437"> +<p class="figureHead">Dubbele camera voor postduiven.</p> +</div> +<p>De momentsluiting wordt door een lepelvormigen hefboom opgelicht, +waarvan de holte door een met samengedrukte lucht gevulden elastieken +bal naar buiten wordt gedrukt. Bij het langzaam ontwijken der lucht +valt de bal samen en deelt aan den hefboom een beweging mee, waardoor +de momentsluiting losgaat. De belichting geschiedt dus op een zeer +nauwkeurig te bepalen oogenblik. Bij een anderen vorm van het apparaat +is er slechts een enkele lens en een film aangebracht, waarop door +middel van een gummiballetje en een uurwerkje in gegeven +tusschenruimten van tijd een gansche reeks opnamen plaats hebben.</p> +<p>Daar de postduif na haar opvliegen eerst een spiraal +beschrijft<span class="corr" id="xd21e1555" title="Bron: .">,</span> is +het gemakkelijk, een aantal opnamen van hetzelfde kijkje in +verschillende richtingen te erlangen. Als de duif dan de ligging van +haar doel heeft vastgesteld, en ze kan haar thuis op meer dan 30 +kilometer afstands terugvinden, vliegt ze er met de vaart van een +sneltrein heen in rechte lijn. Dus heeft men het in zijn macht, de te +photografeeren streek vooruit te bepalen.</p> +<p>Het ligt voor de hand, dat de photografeerende postduiven in de +eerste plaats voor strategische bedoelingen nuttig zullen blijken. Van +belegerde plaatsen uit zou men bij voorbeeld met hun hulp den stand der +belegerende afdeelingen van het vijandelijke leger bepalen en op +dergelijke manier zou de vijand ingelicht kunnen worden over de +hulpmiddelen der vesting. Dr. Neubronner heeft voor deze +oorlogswerkzaamheid van zijn duiven verplaatsbare duiventillen +vervaardigd, die op torenhoogte kunnen worden aangebracht.</p> +<p>Het duitsche legerbestuur heeft haar belangstelling in deze zaak +daardoor getoond, dat het den uitvinder uitgenoodigd heeft, +<span class="pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64" name= +"pb64">64</a>]</span>naar Tegel te komen, om in gemeenschap met de +afdeeling voor luchtscheepvaart proeven te doen met zijn toestellen. +Samen met bestuurbare luchtschepen zou men de duiven zóó +kunnen gebruiken, dat het luchtschip uit veilige hoogte de duiven +loslaat en dat deze dan op een reeds voor het luchtschip gevaarlijke +hoogte de opnamen verrichten. Voor eenige weken hield de uitvinder een +voordracht in Cronberg en illustreerde die met lichtbeelden, gemaakt +naar photografieën, die zijn duiven hadden meegebracht van het +voor iedereen gesloten park van het slot Friedrichshof. Wat in tijd van +vrede in een gesloten, welbewaakten tuin mogelijk is, zou ook kunnen +gebeuren in oorlogstijden bij een belegerde en verdedigde stad, en hoe +klein ook de plaatjes mogen zijn, ze zullen voor het deskundig oog, +toch allerlei duidelijk maken aangaande de stellingen der artillerie, +de kampen en de uitwerking der beschietingen.</p> +<div class="figure xd21e1566width"><img src="images/p1909-u064-2.jpg" +alt= +"Opname van een brug door middel van een door een duif gedragen toestel (vergroot)." +width="626" height="612"> +<p class="figureHead">Opname van een brug door middel van een door een +duif gedragen toestel (vergroot).</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a61" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Mambèramo.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de jongste aflevering van het Tijdschrift v/h. +Aard. Gen. trekt vooral de aandacht het artikel van den afgetreden +secretaris, den heer G. P. Rouffaer, over de rivier de Mambèramo +op Nieuw-Guinea, die aan de noordkust uitmondt. De opvaringen van 1884, +1900 en 1906 worden er in behandeld aan de hand van rapporten en +bescheiden van deelnemers aan die expedities, en aan het slot wordt de +hoop uitgesproken, dat er niet lang meer worde gewacht met een ernstig +onderzoek van den bovenloop, waar men op moeilijkheden stuit, die waard +zijn, met kracht en macht te worden overwonnen.</p> +<p>De eerste bevaring en verkenning had plaats in 1884 door het +gouv.-stoomschip <i>Havik</i> met den resident van Ternate van Braam +Morris aan boord; voor de tweede maal geschiedde een verkenning in 1900 +door het s.s. <i>Camphuys</i> van de Paketvaart en eindelijk in 1906 +door het gouv. s.s. <i>Brak</i> met den resident Roos en kapitein +Colijn aan boord. Ieder maal echter stuitte een verder onderzoek van de +rivier af op de groote snelheid van den stroom, die boven een bepaald +punt, Havik-eiland, de pogingen om haar op te varen verijdelde.</p> +<p>De merkwaardige rivier doet ten volle haar naam Mambèramo of +“Grootwater” eer aan. Ondanks het vrij sterke verval en de +massa water, die zij aanvoert, wijzigt zij zich, in tegenstelling met +andere groote indische rivieren, al zeer weinig. Een tweede belangrijk +punt is, dat de stroombedding in hoofdzaak bestaat uit grint of hard +zwart zand; de Mambèramo is geen modderrivier zooals de meeste +stroomen, die naar de Z.-kust afvloeien, en slib is afwezig. De +stoffen, die van boven worden aangevoerd, zijn niet sterk verweerd, en +pleiten voor kristallijne moedergesteenten. Een onderzoek door een +geoloog van dit door den stroom medegesleurde materiaal is dringend +noodig, opdat men ten minste vooraf eenigszins wete wat er, zuidelijker +op, verwacht kan worden als formatie.</p> +<p>De stroom zelf is snelvlietend en beheerscht zoozeer met zijn zoet +water zijn eigen bedding, dat tot dicht bij den mond geen brak water +voorkomt; vandaar de sago-bosschen, die geen zilt kunnen velen, tot +dicht bij zee.</p> +<p>Bij het verst bereikte punt loopt de stroom met een snelheid van +circa 4–1/2 mijl in het uur. Zoo sterk was hij, dat de barkas der +<i>Camphuys</i> alleen als ze voor een oogenblik goed stoom had, iets +vooruitkwam; zakte de stroom maar even, dan bleef de barkas op dezelfde +plaats. Met de <i>Brak</i> gebeurde hetzelfde.</p> +<p>De heer Rouffaer komt door samenvoeging der verschillende bestaande +gegevens tot de conclusie, dat de overgroote hoeveelheid regen en +sneeuwwater van het Sneeuwgebergte niet naar de Zuidkust afvloeit, maar +om de Noord en wel door den eenigen grooten stroom aldaar, de +Mambèramo. Deze is een zéér groote constante +stroom, de “Rijn” der Centrale Nieuw-Guineesche Alpen. Het +heele jaar door gaat een constante hoeveelheid water door een in +hoofdzaak steenachtig bed. Neemt men verder de breedte van de rivier in +aanmerking, welke bij de monding 800 M. en bij het verst bereikte punt +nog 400 à 500 M. bedraagt, dan begrijpt men, dat de +Mambèramo op zich zelf het ideale “groote water” is +om tot in het binnenland door te dringen.</p> +<p>Bij vele belangrijke voordeelen biedt het opvaren der +Mambèramo echter ook zeer ernstige nadeelen. Fnuikend op den +lust om langs dien waterweg te reizen, werkt het gevaar voor malaria en +beri-beri, want de streek is boven mate ongezond en alle drie de +expedities hadden zeer veel van deze ziekten te lijden. Zoo kreeg de +kapitein der <i>Camphuys</i> er beide ziekten, evenals de meeste +inlandsche opvarenden, terwijl ook stuurman en machinisten alle moesten +worden vervangen, het schip moest worden gedesinfecteerd. Ook de +<i>Brak</i> deed soortgelijke ondervindingen op, zoodat van de 27 man +equipage er slechts 13 geschikt bleven, om den dienst waar te nemen. De +ongezondheid der streek schijnt ook te blijken uit de buitengewone +schaarschte der bevolking, welke laatste gedurig afneemt.</p> +</div> +</div> +<div id="a62" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Sven Hedin.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In aansluiting aan het op de vorige bladzijde +voorkomende bericht over Sven Hedin, deelen wij nog mede dat het met de +triomfen is blijven voortgaan in de laatste weken, ook tijdens Sven +Hedin’s verblijf te Londen, waar hij den 6<sup>en</sup> Febr. de +gast was van de Savage Club, en een rede uitsprak, die in alle bladen +uitvoerig werd »verslagen«. Twee dagen later hield de +Thibetreiziger zijn groote voordracht voor de leden der Royal +Geographical Society. Zijn werken, zijn ontdekking van de bronnen van +Brahmapoetra en Indus vinden nu wel ten volle waardeering. <span class= +"pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65" name="pb65">65</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a63" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Spitsbergen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Spitsbergen wordt bepaald een toeristenland, zoo sterk +neemt jaar op jaar in den zomer het aantal bezoekers toe, die het +vermaak der wintergenoegens daar in den zomer komen zoeken. Er worden +bovendien zelfs in den winter jachtexpedities heen ondernomen, die te +water en te land de pelsdieren achtervolgen, en daar men het ook +ernstig gaat meenen met den bergbouw, waar reeds een begin mee is +gemaakt, wordt het langzamerhand zeer wenschelijk, dat er een regeling +plaats vinde van de volkenrechtelijke positie der tot nu toe niet aan +eenige mogendheid toebehoorende eilandengroep.</p> +<p>Noorwegen heeft al bij sommige gelegenheden bij de andere +mogendheden daar een balletje van opgeworpen, want dat land stelt veel +belang in de toestanden, die op Spitsbergen heerschen, daar het +grootste deel der industriëele ondernemingen van jacht, +vischvangst en bergbouw wordt uitgeoefend door onderdanen van het jonge +koninkrijk Noorwegen. Ook door zijn ligging schijnt Noorwegen in de +eerste plaats geroepen, het oppertoezicht op Spitsbergen uit te +oefenen, hoewel het land zich tot nu toe van alle mogendheden de minste +opofferingen heeft getroost voor het onderzoek der groep, maar wel de +resultaten van het werk der anderen, vooral van Zweden, zich heeft ten +nutte gemaakt.</p> +<p>Door Zweden is dan ook ernstig bezwaar gemaakt tegen de +opperhoogheid van Noorwegen over den Spitsbergen-archipel, en dus is +het te verwachten, dat op de aanstaande conferentie van de bij +Spitsbergen belang hebbende mogendheden Noorwegen slechts met het +politietoezicht zal worden belast.</p> +<p>Het zou wel wenschelijk wezen, als dan meteen door de aanstaande +conferentie een andere vraag wordt opgeworpen, die voor alle +wetenschappelijke poolexpedities van groote beteekenis is. Men moest +namelijk aan de conferentie de gelegenheid geven, aan het doelloos +slachten van het wild door jachtexpedities in arctische streken een +eind te maken. Aan zulk een moord in massa is waarschijnlijk het +verongelukken van Dr. Mylius Erichsen en zijn beide tochtgenooten toe +te schrijven, toen ze in Oost-Groenland waren, daar in die buurt door +engelsche en amerikaansche jachtgezelschappen in de laatste jaren de +walrussen en de muskusossen zoo sterk verminderd zijn, dat de Deensche +expeditie onmogelijk genoeg hondenvoer kon krijgen.</p> +<p>In Augustus van het jaar 1908 is een engelsche jachtonderneming van +den bekenden sportliefhebber C. V. H. Peel, waaraan ook enkele duitsche +jagers deelnamen, van Frans-Jozefsland teruggekeerd, waar ze in weinige +dagen niet minder dan 20 ijsberen, 39 zeehonden en een groot aantal +poolvossen hadden neergelegd. Het onderzoek van het onbekende Noorden +heeft bij zulke slachtingen al even weinig belang als de +natuurwetenschap.</p> +</div> +</div> +<div id="a64" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Quant à moi van Chineezen en inlanders.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Henri Borel heeft een paar mooie foto’s aan +»De Week« van 30 Januari gestuurd met een kort bijschrift. +Ze betreffen een liefdadigheidsvoorstelling te Soerabaya, waar +chineesche dames uit de kringen der notabelen dansten en zongen en een +operette opvoerden. De schrijver ziet terecht in het optreden van die +»Chineezinnetjes« een bewijs van den snel ontwakenden +emancipatiegeest onder de bloem der chineesche vrouwenwereld.</p> +<p>Dat ook de heeren langstaarten, en niet alleen de dames, zich meer +en meer gaan voelen en in de indische maatschappij van hun beteekenis +en hun invloed blijk geven ook tegenover de blanke bevolking, wordt op +gevoelige manier den hollandschen koopman en industriëel aan het +verstand gebracht door den boycot, dien de chineezen tegen enkele in +hun oogen verkeerd handelende firma’s in toepassing brengen.</p> +<p>Die boycot wordt als zoo nadeelig beschouwd, dat men reeds aan de +regeering om tusschenkomst heeft gevraagd, maar natuurlijk zonder +succes. Het zou ook te dwaas zijn, als van bovenaf werd ingegrepen, nu +dit economische verschijnsel, dat langs natuurlijken weg zijn verloop +moet hebben, toevallig enkele invloedrijke personen benadeelt. +Aaneensluiting van de zijde der tegenpartij zal het uit den aard der +zaak voortvloeiend verweer moeten zijn.</p> +<p>Het is een lastige tijd voor ons daarginds. Een curieus staaltje van +verhoudingen en opvattingen, waar wij nog aan moeten wennen, lijkt ook +de meening, in een circulaire van de inlandsche vereeniging Boedi +Oetomo uitgesproken, dat de inlanders toch om vooruit te komen, wat +meer aan handel en industrie moeten doen, niet zoo met trotsche +minachting op koopmanschap moeten neerzien. De kooplieden moeten in +deftige kringen worden opgenomen, net als bij de Europeanen het geval +is, ’t is een verkeerde trots, den neus op te halen voor den +koopmanstand, dat moeten de inlanders begrijpen. Ze kunnen het van de +Europeanen leeren!</p> +</div> +</div> +<div id="a65" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een Batak-spiegel.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Te Leiden is op 30 Sept. j.l. opgericht een +“Bataksch Instituut”, een vereeniging, die zich de +bestudeering der Bataklanden ten doel stelt, het groote gebied op +Sumatra, dat een eigenaardige volksbeschaving heeft en waar de Islam +nog zoo goed als niet is doorgedrongen.</p> +<p>Een der eerste werken van de jonge vereeniging zal de uitgave zijn +van een schetsbeschrijving der Bataklanden, waaraan ze den naam van een +Batakspiegel geeft in navolging van het gebruik van het oude woord +»spiegel«, zooals het voorkomt in Spieghel-Historiael, in +Saksenspiegel, Zwabenspiegel enz.</p> +<p>Van zulke schetsbeschrijvingen maken de Engelschen in +Voor-Indië al van 1841 af gebruik ter oriënteering vooral van +de ambtenaren. Ze noemen ze <i>gazetteers</i>, dus +»nieuwstijdingen«, ook wel manual, guide of directory, dus +handboek, gids of leidraad.</p> +<p>Tegen het eind van 1909 hoopt het Bataksch Instituut met zijn +Batakspiegel klaar te wezen.</p> +<p>Intusschen is nu reeds als No. 1 van de uitgaven verschenen +»Hygiënische Misstanden in het Karoland« door M. +Joustra, den oprichter van de vereeniging.</p> +</div> +</div> +<div id="a66" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Tram tusschen Genua en Milaan.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er zal een nieuwe electrische tramlijn worden +aangelegd, die zoowel om haar lengte als om de verbazende +moeilijkheden, bij den aanleg te overwinnen, de algemeene aandacht +trekt. De ondernemers zullen voor deze tram, waarvan de lengte 136 +kilometer zal bedragen, 230 millioen francs moeten uitgeven. Die +kolossale som wordt verklaard door de hinderpalen, die uit den weg +zullen moeten worden geruimd, een breede stroom, veel kleinere rivieren +en de Apennijnen zullen moeten worden overgetrokken! Er zijn in het +tracé negentien tunnels ontworpen, waarvan de langste bijna +twintig kilometer lang zal wezen, en 372 bruggen zijn er noodig. Men +denkt zes jaar voor het reuzenwerk noodig te hebben.</p> +<p>De lijn zal een dubbel spoor hebben, en er zullen twintig treinen +per dag rijden, elk van drie wagens met respectievelijk vijftig +plaatsen. Zoo zal men 6000 passagiers dagelijks kunnen vervoeren. Er +zullen expresstreinen rijden, die enkel de belangrijkste plaatsen +aandoen, en omnibustreinen. Men hoopt op die manier de economische +ontwikkeling van de Lombardijsche vlakte te bevorderen, doordat veel +kleine steden en dorpen, die tot hier toe elk middel van snelle +gemeenschap ontberen, rechtstreeks verbonden zullen zijn met twee +groote steden, van welke één zeehaven van den eersten +rang is, zoodat ze hun producten gemakkelijk van de hand zullen kunnen +zetten.</p> +</div> +</div> +<div id="a67" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Gedenkdagen in 1909.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="table"> +<table> +<tr> +<td class="cellLeft cellTop">Geboortedag van</td> +<td class="cellTop">Darwin</td> +<td class="cellRight cellTop">12 Februari 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">” ”</td> +<td>Gladstone</td> +<td class="cellRight">29 December 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">” ”</td> +<td>Lincoln</td> +<td class="cellRight">12 Februari 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">” ”</td> +<td>Mendelssohn</td> +<td class="cellRight">3 Februari 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">” ”</td> +<td>Tennyson</td> +<td class="cellRight">6 Augustus 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">” ”</td> +<td>Poe</td> +<td class="cellRight">19 Januari 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">” ”</td> +<td>Chopin</td> +<td class="cellRight">1 Maart 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">” ”</td> +<td>Braille</td> +<td class="cellRight">4 Januari 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">” ”</td> +<td>Wendell Holmes</td> +<td class="cellRight">29 Augustus 1809.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft cellBottom">” ”</td> +<td class="cellBottom">Dr. J. P. Heije</td> +<td class="cellRight cellBottom">1 Maart 1809.</td> +</tr> +</table> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69" name= +"pb69">69</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u11" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a68" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het tegenwoordige Servië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Fritz Mielert, die in het jaar 1907 een reis door +Servië deed, spreekt in zijn reisverhaal van den grooten droom der +Serviërs, om het oude Servische czarenrijk uit de Middeleeuwen te +herstellen. Den nooit vergeten heldenkeizer, czar Stephan Doesjan, +halen zij zich daarbij voor den geest, den dappere, die van de twisten +in Byzantium gebruik maakte, om Zuid-Macedonië, Thessalië, +Albanië en Epirus te veroveren en die van 1331 tot 1355 regeerde. +Een zoo uitgestrekt gebied, als Servië toen besloeg, zouden de +Serviërs weer het hunne willen zien, en daarom is het hun een +gruwel, dat de Donau-monarchie Bosnië en Herzegowina nu wel voor +goed in bezit heeft gekregen. Maar de nationale eerzucht van het volk +houdt in het geheel geen gelijken tred met hun ontwikkeling, en er is +weinig kans, dat de volksdroom ooit zal worden verwezenlijkt.</p> +<div class="figure xd21e1751width"><img src="images/p1909-u069-1.jpg" +alt="Zigeunervrouwen met houtwaren op de markt van Kraljevo." width= +"720" height="560"> +<p class="figureHead">Zigeunervrouwen met houtwaren op de markt van +Kraljevo<span class="corr" id="xd21e1754" title= +"Niet in bron">.</span></p> +</div> +<p>Toch is de beweging voor een groot zuid-slavisch rijk in den +allerlaatsten tijd weer veel levendiger geworden en de propaganda +ervoor is met kracht ter hand genomen in alle landen, die voor een +vereeniging tot zoo’n groot geheel in aanmerking komen, dat zijn +de streken, waar veel Serviërs wonen, namelijk niet alleen +Servië, maar ook Bosnië, Herzegowina, Montenegro, +Dalmatië, Kroatië en Slavonië. Op den 15den Januari van +dit jaar is zelfs een proces wegens hoogverraad begonnen tegen 55 +aangeklaagden, voor welk proces niet minder dan 276 getuigen zijn +opgeroepen. De aangeklaagden worden beschuldigd van zoowel in het +openbaar als in het geheim te hebben getracht, door middel van een +burgeroorlog of een omwenteling de koninkrijken Kroatië, +Slavonië en Dalmatië en de provincies Bosnië en +Herzegowina uit het verband der Oostenrijksch-Hongaarsche monarchie los +te maken, zoodat ze schuldig staan aan hoogverraad.</p> +<p>De Groot-Servische propaganda heeft den steun van kerk en school in +Servië. Zij schijnt zich te vereenzelvigen met het +Grieksch-Katholicisme, heeft de pers op haar hand en vindt geen +geringen steun bij het hof, zoodat door dit alles de zaak voor +Oostenrijk er niet rooskleurig uitziet. Door boeken en kleinere +geschriften en door lezingen maakt de vereeniging »Het Slavische +Zuiden« in de genoemde oostenrijksche provincies propaganda voor +de stichting van een nieuw groot servisch rijk en voor verjaging van de +Oostenrijkers.</p> +<div class="figure xd21e1762width"><img src="images/p1909-u069-2.jpg" +alt="Klooster in Studenitza." width="528" height="653"> +<p class="figureHead">Klooster in Studenitza<span class="corr" id= +"xd21e1765" title="Niet in bron">.</span></p> +</div> +<p>Het omvangrijke bewijsmateriaal maakt, dat het proces waarschijnlijk +lang zal duren, en de openbare behandeling voor de rechtbank zal eerst +recht de aandacht van Europa op deze oostersche quaestie vestigen.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e1771width"><img src= +"images/p1909-u070.jpg" alt="Type van een Serviër." width="420" +height="720"> +<p class="figureHead">Type van een Serviër.</p> +</div> +<p>Intusschen mag Servië zelf wel ijverig zich inspannen, opdat de +beweging dat land niet over het hoofd groeie, want met Bulgarije en +Roemenië vergeleken, is Servië nog wel veertig of vijftig +jaren ten achteren, eigenlijk op alle gebieden. Het is op Montenegro na +het aan spoorwegen armste land van het Balkanschiereiland. Het is +gebleven bij de hoofdlijn Belgrado-Vranja-Konstantinopel met den zijtak +naar Ristovatz-Saloniki en de beide noordelijke lijntjes +Lapovo-Kragoejewats van 30 en Palanka-Semendria van 40 kilometer. Nog +altijd blijven de kleine harige paardjes en de zware, schrikkelijk +knarsende ossenkarren het eenige vervoermiddel voor groote vrachten. +Personen worden door huurrijtuigen of door de ouderwetsche wagentjes +zonder veêren van de Serviërs vervoerd.</p> +<p>Toch zijn er genoeg vruchtbare streken, die de openstelling door +spoorwegen waard zouden zijn; maar voorloopig moet men het met gewone +wegen en dan nog wel gebrekkige stellen. Industrie en handel beteekenen +zeer weinig, en zoo maakt het een dwazen indruk, dat de trotsche +Serviërs zoo vaak schouderophalend van die »domme +<span class="pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70" name= +"pb70">70</a>]</span>Duitschers« spreken, terwijl ze voor +zoo’n groot deel van den invoer uit Duitschland en Oostenrijk +afhankelijk zijn. Voor het handwerk trekt de echte Serviër den +neus op en veel handwerkers behooren tot andere volksstammen, zoo zijn +er de metselaars allen Roemeniërs, de smeden Zigeuners en zoo +meer.</p> +<p>Wat de kleederdrachten aangaat, wordt men meer modern, vooral in de +hoogere standen en de rol, die de vrouwen in huishouding en staat +spelen, wordt ook minder turksch dan tot voor korten tijd nog het geval +was en krijgt, zooals trouwens ook in Konstantinopel, meer een +europeesch karakter.</p> +<p>Ook de landbouw is in Servië achterlijk, en de steden met de +slecht geplaveide straten en de lage huizen maken een indruk van groote +achterlijkheid. De dorpen munten daarentegen vaak uit door +schilderachtigheid met hun witgekalkte huisjes, de op palen staande +voorraadsschuren, de vele vruchtentuinen en de kerkjes in het +groen.</p> +<p>In het bergland kan men stuiten op prachtige ruïnen van de +burchten uit den heldentijd, op oude en nieuwe kloosters te midden van +heerlijke bosschen en op de verrukkelijkste natuurtooneelen. Het dal +van de Idar is daarvoor niet ten onrechte beroemd. Van de kloosters is +Studenitza bekend, waar de groote czar der Serviërs, Stephan, +Doesjan, in een zilveren sarcophaag rust, en Zica, waar de czaren +werden gekroond. Thans wonen in die kloosters eenige monniken, die den +roem van hun gastvrijheid en van hun uitstekende pittige dranken, die +ze zelf bereiden, handhaven.</p> +</div> +</div> +<div id="a69" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Amerikaansche eekhorentjes naar Europa.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen een flink vooruitziend gemeentebestuur in New +York groote terreinen afzonderde voor de toekomstige geslachten van New +Yorksche burgers en er de bestemming aan gaf van openbare parken in een +tijd, dat de stad zich nog niet verder uitbreidde dan tot de vijftigste +straat, toen legde de gemeente de hand op een groote uitgestrektheid +gronds in het midden van Manhattaneiland, dat aldus onttrokken werd aan +de speculatie der grondspeculanten.</p> +<p>In de boschjes, die daar groeiden, huisden allerlei dieren, ook in +grooten overvloed het amerikaansche eekhorentje, dat iets grooter is +dan het onze en langs den Atlantischen Oceaan aangetroffen wordt zoowel +in de Vereenigde Staten als in Canada.</p> +<p>Daar werd het Central Park aangelegd en vanwege de gemeente moest er +toen opruiming worden gehouden onder de wilde bewoners. Hazen en +konijnen werden onverbiddelijk opgeofferd, maar de eekhoorns hadden +zich al in zoo sterke mate de vriendschap der menschen weten te +verwerven; zij vonden in de buurt zooveel bewonderaars, die des Zondags +in den vorm van noten en andere versnaperingen hun hulde aan de +vroolijke boschgasten kwamen bewijzen, dat er een monsterpetitie naar +het gemeentebestuur kon worden gezonden, om toch de eekhorens te +sparen.</p> +<p>Het verzoek vond een gunstig onthaal, alleen werd het voorbehoud +gemaakt, dat de oppassers van het Park het recht zouden hebben, nu en +dan als het noodig werd, doordat de knagertjes schadelijk werden voor +het jonge hout, onder de dieren een opruiming te houden.</p> +<p>Die overeenkomst heeft de gunstigste resultaten opgeleverd. Zoowel +in Brooklynpark als in Central Park zijn nog altijd de eekhoorns een +aantrekkelijkheid en een vermaak voor de wandelaars, die de vlugge, +sierlijke diertjes van de boomen naar beneden zien klauteren en die tot +allerlei vertrouwelijkheden overgaan. Als ge u op een wat afgelegen +bank hebt neergezet, komt er al gauw een nieuwsgierig beestje van een +boom naar onderen klauteren en kijkt u onderzoekend aan en als ge in +passieve houding volhardt, komt het op den grond naar u toe en zoekt +toenadering. Verdwijnt uw hand in een uwer zakken, dan vermoedt het, +dat die daar op de zoek is naar de een of andere lekkernij en het zal +spoedig den sprong bij u op de bank wagen. Het neemt uit uw hand wat +lekkers aan en durft, als het bespeurt welkom te wezen, tegen uw +kleêren op te klimmen.</p> +<p>In 1906 was echter de toeneming der eekhorentjes zoo sterk geworden, +dat de autoriteiten het gewenscht oordeelden, een slachting onder hen +te houden; maar toen kwam men van uit Europa te hulp. Er werd door het +bestuur van den Zoological Garden in Londen aanvraag gedaan, om +toezending der overtollige eekhoorns en per eerstvolgende stoomboot +werd er een bezending ingescheept. Zij kwamen in den besten welstand +over en na druk en levendig in de <i>Zoo</i> hun spelletjes te hebben +gespeeld, mochten ze het terrein hunner werkzaamheid uitbreiden ook tot +Regents Park, waar de aardige emigranten al spoedig vrienden +wonnen.</p> +<p>Sinds een paar eeuwen levert Engeland zulk een groot aantal nieuwe +bewoners aan het westelijk halfrond, dat dit laatste den tijd gekomen +schijnt te achten, met gelijke beleefdheid te antwoorden; maar deze +emigratie van aardige knaagdiertjes is een luxe-emigratie en weelde +drong menschen zelden tot landverhuizing.</p> +</div> +</div> +<div id="a70" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bloeiende Alpenvereenigingen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Uit de jaarverslagen van verschillende +<i>Alpen-vereenigingen</i> blijkt, dat de bergsport zich in een steeds +toenemende belangstelling mag verheugen. De bekende Deutscher und +Oesterreichischer Alpen Verein heeft in 1908 haar 80.000ste lid mogen +boeken. In de algemeene vergadering van deze vereeniging werd 155,432 +mark subsidie toegestaan aan de onderafdeelingen ten behoeve van +huttenbouw en weg-aanleg in de Oost alpen, terwijl alleen voor het +Zeitschrift en de Mitteilungen, die de leden gratis ontvangen, een som +van 242.259 mark werd uitgetrokken.</p> +<p>Opmerkelijk is het, hoe in Duitschland en Oostenrijk de regeeringen +van stad en land het Alpinisme steunen. Zoo b.v. bood in het afgeloopen +jaar het gemeentebestuur van München genoemde Alpen-vereeniging, +ter gelegenheid van haar 35 jarige jubilé het prachtige Isarlust +aan. Dit stukje grond, ter grootte van 7000 M<sup>2</sup>., en met het +daaropgeplaatste bouwwerk een waarde vertegenwoordigende van een +millioen mark, is bestemd om tot Alpien-museum ingericht te worden.</p> +<p>Ook in ons land wordt de belangstelling voor de Alpen-sport steeds +grooter, en de Nederlandsche Alpen-vereeniging mag zich dan ook in een +gestadigen vooruitgang verheugen. Het aantal leden klom in het +afgeloopen jaar van 132 tot 152.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Vreemdheid.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wat veel dingen »vreemd« maakt, dat is +onze eigen onwetendheid. <span class="pagenum">[<a id="pb71" href= +"#pb71" name="pb71">71</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a72" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Caoutchouc en getah pertsja.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er zal na Woensdag 16 December j.l. weer een +vermindering zijn gekomen in het aantal van diegenen, die geen raad +weten met het onderscheid tusschen caoutchouc en getah pertsja of gutta +pertjah, want toen heeft Dr. M. Greshoff, de directeur van het +Koloniaal Museum voor de leden van de Maatschappij van Nijverheid, +departement ’s-Gravenhage, een lezing over dat onderwerp +gehouden, aan het slot door zeer mooie lichtbeelden +gerecapituleerd.</p> +<p>Onder de tropische boomsoorten, die in hun melksap zulk een +bruikbare stof leveren, staan de caoutchoucleveraars, Hevea +brasiliensis en Ficus elastica bovenaan, de eerste in Zuid-Amerika +tehuis en ook wel Pararubberboom genoemd, en de laatste meer speciaal +een zoon van Nederl.-Indië, en ook wel als eenvoudig gomboom +bekend. Dat caoutchouc is de stof, die de grootste beteekenis heeft op +het oogenblik in den wereldhandel, want daarvan wordt gemiddeld op +aarde 70 millioen kilo per jaar gebruikt tegen maar 2, hoogstens 3 +millioen kilo gutta, terwijl de balata uit West-Indië ernaast +staat met een gebruik van 1 millioen kilo.</p> +<p>Ons Indië heeft een mooie toekomst, als de aanplant van de +gomboomen krachtig ter hand wordt genomen; het zal door de <span class= +"corr" id="xd21e1838" title="Bron: hoog staande">hoogstaande</span> +bevolking en het goed ontwikkelde plantagebedrijf de concurrentie op +dit gebied gemakkelijker dan eenig ander cultuurland kunnen volhouden. +Eerst bepaalde men zich tot het inzamelen van de door in het wild +groeiende boomen afgescheiden sappen, maar daar de prijzen daarbij +steeds aan groote schommelingen waren onderworpen en men door roofbouw +uitputting van de bosschen vreesde, is men ongeveer een 20 jaar +geleden, op Ceylon en op Malakka en later ook in Ned.-Indië +begonnen om caoutchoucboomen te kweeken, en wel met dit resultaat dat +nu reeds een 2 millioen K.G. geteelde rubber aan de markt komen. En als +’t zoo doorgaat, kan wel voorspeld worden dat in 1915 de +Ceylonsche rubberbosschen zullen opleveren 15 millioen K.G., Malakka +een zelfde hoeveelheid en Ned.-Indië ongeveer 12 millioen.</p> +<p>Eén <span class="corr" id="xd21e1843" title= +"Bron: industrieele">industriëele</span> toepassing van de rubber +is nu nog gering, maar zal wel belangrijker worden zoodra de prijs gaat +dalen: dat is haar gebruik voor plaveisel, voor den Londenaar zou het +stofvrije caoutchouc-plaveisel de ideale bestrating zijn, maar er valt +niet aan te denken, omdat de eisch van een absoluut vlakke onderlaag +zoodanige bestrating vooralsnog te duur maakt. Op mailbooten en op +kantoren maakt men reeds veel gebruik van deze onslijtbare, absoluut +stofvrije en elastische bevloering. Dr. Greshoff noemde het ook +geschikt voor beurslokalen, al was het alleen om de door de koersen +teleurgestelde heeren in staat te stellen, de zalen met elastischen +tred te verlaten.</p> +<p>Op de rubbertentoonstelling, in 1908 in Londen gehouden, kwam ons +land zoo goed voor den dag, dat men van een anglo-dutch exhibition +heeft gesproken.</p> +<p>Als grondstof voor wielen van fietsen en automobielen is caoutchouc +onovertroffen, en dat gebruik heeft het succes van de +caoutchoucindustrie zoo goed als geheel alleen veroorzaakt.</p> +<p>Voor getah pertsja, een hardere, meer houtachtige, niet elastische +stof, melksap van de getah pertsjaboomen, ging in 1843 een licht op, +toen zijn geschiktheid voor het isoleeren van kabels bleek. Ideaalstof +voor kabels was het, omdat ze niet enkel de electriciteit niet geleidt, +maar daaraan ook een enormen weerstand biedt. De brief, dien in het +genoemde jaar Sir William Siemens aan zijn broer Werner te Berlijn +schreef over het onderwerp, is inderdaad geweldig geweest in zijn +gevolgen, want zoo belangrijk is de gutta p. geweest voor deze +<span class="corr" id="xd21e1852" title= +"Bron: industrieele">industriëele</span> toepassing, dat sedert +deze ontdekking al wat van het product aan de markt komt, als +isolatiemateriaal naar den bodem der zee verhuist.</p> +</div> +</div> +<div id="a73" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Klein-Azië en de Bagdadspoorweg.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first">Klein-Azië en de Bagdadspoorweg. Indrukken van +een verkenningstocht door Klein-Azië door <span class="sc">J. H. +Cohen Stuart</span>. Amsterdam. J. H. de Bussy, 1909.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Welk tijdschrift het is, zegt de schrijver niet, maar +er is een tijdschrift geweest, dat den auteur plaatsing van zijn +actueel artikel toezegde, maar daarna het manuscript een vol jaar in +portefeuille hield. Dat was natuurlijk alleronaangenaamst voor den +schrijver, wiens werk om weer volkomen up to date te worden, moest +worden aangevuld, toen hij dan maar besloot tot de uitgave als +afzonderlijk boekje. Intusschen is er wel kans, dat het in dezen vorm +meer lezers zal vinden dan wanneer het broederlijk met veel stukken van +anderen aard door de portefeuilles van leesgezelschappen wandelde, een +graf, waarin de artikelen ongelezen rusten, zooals Heyermans meent in +zijn praatje met Brusse, met wien hij weet, de eer te deelen van +wèl te worden gelezen.</p> +<p>Het is een belangwekkend geschrift over een gedeelte van het +Turksche Rijk, dat voortdurend meer de aandacht zal trekken. Zijn +belangstelling in den Bagdadspoorweg deed den heer Cohen Stuart +besluiten op zijn verlofreis van Calcutta naar Nederland den weg in te +slaan, die door Klein-Azië leidt, en daarbij, voor zoo ver dat +mogelijk is, gebruik te maken van den Bagdadspoorweg. Een duidelijk +kaartje achterin het boekje wijst de route aan, die gevolgd werd en +waarbij het eind tusschen Mersina, even ten westen van de golf van +Alexandrette of Iskanderoen, en Adana per spoor, dat van Adana in +noordwestelijke richting naar Eregli per turkschen reiswagen of araba +in drie dagen werd afgelegd, en dat van Eregli weer noordwestelijk naar +Haidar Pacha tegenover Konstantinopel weer per spoor kon worden +gedaan.</p> +<p>Maar comfortabel was het reizen in den trein al evenmin als dat per +araba, en gemakkelijk waren de plaatselijke autoriteiten ook al niet. +Eén passagierstrein rijdt per dag in elke richting op den +Anatolischen spoorweg, en van nachttreinen en restauratiewagens is nog +geen sprake, zoodat de reizigers te Konia en te Eskesjir moeten +logeeren in door de spoorwegmaatschappij gebouwde hotels.</p> +<p>De vooruitzichten voor den Bagdadspoorweg en zijn verhouding tot de +andere lijnen in Klein-Azië, die in engelsche en fransche handen +zijn, worden door den schrijver uitvoerig uiteengezet. Omdat men +Duitschland wel eens ervan heeft verdacht van »expansie« te +zoeken in Klein-Azië, deed de heer Cohen Stuart er zeker goed aan, +erop te wijzen, dat deze duitsche spoorweg overal fransche en turksche +opschriften heeft; dat de spoorwegambtenaren haast zonder uitzondering +Fransch sprekende Grieken, Italianen of Levantijnen zijn; dat zelfs de +ingenieurs en inspecteurs voor een deel Franschen en Zwitsers zijn en +dat het spoorhotel te Konia door een Franschman beheerd en men er door +grieksch personeel bediend wordt.</p> +<p>Voorloopig eindstation van den Bagdadspoorweg is de halte +Boelgoerloe, een eenzame en verlaten post, station zonder stationschef +of personeel of materiëel, zoodat niets er doet denken aan een +spoedige voortzetting van het werk. Een uur ten westen van Boelgoerloe +is het feitelijke eindpunt bij het stadje Eregli, maar daar het voor +den concessionaris van financiëel belang was, de eerste sectie van +den spoorweg ook inderdaad geheel te voltooien, heeft men de rails nog +een eind de steppe in gelegd. Zelfs laat de maatschappij dagelijks een +trein zonder een enkelen passagier of een enkel stuk goed tusschen +Eregli en Boelgoerloe loopen, om de 4500 francs +»exploitatiekosten« te kunnen declareeren.</p> +</div> +</div> +<div id="a74" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nog eens Spitsbergen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In aansluiting aan onze opmerkingen over Spitsbergen +in het vorig nommer, moeten wij nog vermelden, dat, naar +Petermann’s Mittheilungen, Noorwegen zich thans opmaakt voor een +groote wetenschappelijke expeditie naar Spitsbergen, als om op te komen +tegen Zwedens bewering, dat het profiteert van anderer werk in die +streken. Gunnar Isachsen, indertijd deelnemer aan de expeditie van +Sverdrup naar Groenland met de Fram en eveneens deelnemer aan de +onderzoekingen van den vorst van Monaco in het Noordwesten van +Spitsbergen in den winter 1906–7, is nu samen met veel noorsche +geleerden aan het op touw zetten bezig van een groote wetenschappelijke +noorsche expeditie naar Spitsbergen.</p> +<p>Terecht wijst Isachsen erop, dat de zeekaarten van Spitsbergen voor +het meerendeel zeer onvoldoende zijn, zoodat de scheepvaart er met +groote moeilijkheden alleen reeds daarom te kampen heeft. Hij acht het +zijn voornaamste taak, een nauwkeurige trigonometrische en +photogrammetische opmeting te verrichten vooral van het noordwestelijke +deel der groep, maar ook gelijktijdig aan het topografisch en +geologisch onderzoek van het binnenland te beginnen. Zijn expeditie zal +bestaan uit drie topografische groepen van elk drie personen, een +ijsgeoloog, een palaeontoloog met twee helpers en een geoloog met twee +helpers. Men hoopt met het onderzoek nog in 1909 te beginnen en het in +1910 te kunnen voortzetten. <span class="pagenum">[<a id="pb75" href= +"#pb75" name="pb75">75</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u12" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a75" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Zuidafrikaansche struisvogelteelt.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Tijdens de reis van staatssecretaris Dernburg naar de +duitsche koloniën in 1908 schreef de particuliere correspondent +van de Deutsche Kolonialzeitung, Dr. Oskar Bongard, die Dernburg +vergezelde, uit East-London o.a. over de struisvogelteelt in +Zuid-Afrika. Hij wees erop, hoe de struisveeren een der voornaamste +uitvoerartikelen uit Zuid-Afrika zijn. Voor 37 millioen mark werd in +1907 uitgevoerd. Het district Oudtshoorn in de Kleine Karroo ver in het +Zuiden der Kaapkolonie is als het middelpunt der teelt te beschouwen. +Het aantal der daar gehouden vogels komt de honderd duizend nabij. Over +Mosselbaai zijn in 1907 voor 16 millioen mark uitgevoerd, die voor het +grootste deel uit Oudtshoorn afkomstig waren. Daarbij komen nog de +veeren, die over Port Elisabeth, den hoofdzetel van den +struisveerenhandel, naar Londen gingen.</p> +<div class="figure xd21e1891width"><img src="images/p1909-u075.jpg" +alt="De struisvogelfarm van Schoeman bij Oudtshoorn. (Photo Dr. Oskar Bongard.)" +width="720" height="444"> +<p class="figureHead">De struisvogelfarm van Schoeman bij Oudtshoorn. +(Photo Dr. Oskar Bongard.)</p> +</div> +<p>In Duitsch Zuidwest-Afrika was men voordat de opstand uitbrak, met +struisvogelteelt begonnen, daar de vogel er in het wild voorkomt en de +toestanden sterk met die van Britsch Zuid-Afrika overeenkomen; maar de +oorlog heeft aan dat werk een einde gemaakt. Tegenwoordig begint men +weer opnieuw, zoodat de Duitscher het niet ondienstig vond, Oudtshoorn +te gaan bezoeken. Hij vond er uitgestrekte vlakten door draad afgezet, +waarbinnen de dieren aan het weiden waren. In kleinere vakken waren ze +naar den leeftijd gescheiden.</p> +<p>De dieren maken een indruk van belachelijkheid, als ze met hun +grooten snavel en de groote oogen, die in den kleinen kop haast geen +ruimte laten voor de hersens, trots draaiend rondstappen.</p> +<p>De mannetjes zijn vaak kwaadaardig, en dan moet men op zijn hoede +wezen; vooral in den paartijd leveren ze gevaar op voor wie te dicht +bij hen komt. Oudtshoorn beleeft thans zijn tweede periode van bloei +der struisvogelteelt. In 1880 was de eerste gunstige tijd, waarbij in +de Kaapkolonie reuzensommen ermee werden verdiend. Velen werden toen +beoefenaars van het eenvoudige bedrijf; maar twee jaren later sloeg de +mode om; de dames gaven de voorkeur aan andere hoedversieringen, en men +had overproductie.</p> +<p>In Oudtshoorn wendde men zich weer tot den tabaksbouw, waar veel aan +werd gedaan vóór de hausse in de struisveeren. Eerst tien +jaren later begon men de teelt der groote vogels weer ijveriger te +beoefenen. Een crisis, als men in dien tijd beleefde, is thans niet +weer te verwachten, want terwijl men in die dagen de veeren enkel als +hoedversiering bezigde, worden ze nu ook gebruikt voor boa’s, +waaiers en garneering van gekleede japonnen. De veeren zijn ook door de +tegenwoordige behandeling zoo mooi geworden, dat ze wel nooit geheel +uit de mode zullen raken.</p> +<p>Bij de teelt wordt er veel aandacht aan geschonken, dat alleen de +vogels met de beste veeren voor de voortteling worden gebruikt. +Daardoor en door geschikte voedering is men tot veredeling der struisen +gekomen en heeft men mooie resultaten bereikt. Terwijl een gewone +struisvogel kan gekocht worden voor zestig tot honderd mark, kost +tegenwoordig een paar goede struisen voor de teelt 3000 tot 4000 mark. +De voedering is natuurlijk een zaak van belang, en zij kan enkel daar +goed geschieden, waar water aanwezig is. Lucerne wordt op alle +struisenhoeven verbouwd, en de vogels weiden erin, waarna het hooi in +den drogen tijd, als de vogels geen voedsel meer vinden, als voeder +wordt gegeven. Ook maïs en twee soorten van cactussen worden voor +hetzelfde doel gebruikt.</p> +<p>Het is in Oudtshoorn duidelijk te merken, dat water de eerste +voorwaarde is voor de struisenteelt, want langs de Olifantsrivier staat +de eene farm naast de andere, alle met aanleg van waterleidingen, door +de rivier gevoed, en als men er een oogenblik vertoeft, krijgt men +duizenden vogels te zien. Voor het land daar worden de hoogste prijzen +betaald. Aan de hoeven grenzend, ligt aan den rechterkant van de rivier +een golvend terrein, waar men tot nog toe geen water heeft geboord. +<span class="pagenum">[<a id="pb76" href="#pb76" name= +"pb76">76</a>]</span>Het ligt verlaten en ongebruikt en is voor den +verkoop waardeloos. De boeren, die de teelt ter hand hebben genomen, +zijn bijna allen rijk geworden.</p> +<div class="figure xd21e1910width"><img src="images/p1909-u076-1.jpg" +alt= +"Woonhuis van een rijken boer op een struisvogelfarm. (Phot. Dr. Oskar Bongard.)" +width="668" height="488"> +<p class="figureHead">Woonhuis van een rijken boer op een +struisvogelfarm. (Phot. Dr. Oskar Bongard.)</p> +</div> +<p>Gemiddeld worden de vogels alle zeven of acht maanden geplukt. Ze +worden in een hoek gedrongen, tot ze zich niet meer bewegen kunnen; dan +wordt hun een soort van kous over den kop getrokken en het plukken der +staart- en buikveeren kan gebeuren. Daar men de veeren goed laat +uitrijpen, zitten ze betrekkelijk los. De vleugelveeren echter laat men +niet rijp worden, daar de vleugels dan te stevig zouden worden, en de +vogel, als hij zich neerzet, de stijve veeren aan de punten zou +beschadigen. Ze worden daarom halfrijp afgesneden.</p> +<p>Van het tweede jaar af draagt de mannelijke struisvogel zijn zwart +en wit kleed, terwijl het wijfje grijs blijft. Tot op dien leeftijd +zijn de dieren teer en gevoelig en er sterven veel jonge dieren. +Gemiddeld worden de vogels twintig jaar; van het tweede jaar af is de +waarde der veeren, die van een goeden vogel bij elk plukken worden +verkregen, 80 tot 100 mark, dus ongeveer 140 mark per jaar. +Port-Elisabeth, dat men van Oudtshoorn uit met den spoorweg in achttien +uren bereikt, is de grootste uitvoerhaven van veeren en wol.</p> +<p>Bij het koopen van struisveeren moet men erop letten, dat de veeren +mooi breed zijn en van boven niet te spits toeloopen. Goede veeren +moeten aan den top breed wezen en daar zich iets naar beneden buigen. +Als er lichte strepen door de veeren loopen, zijn ze beschadigd en de +afzonderlijke veertjes zullen op die plaatsen licht afbreken.</p> +<p>De kiel mag niet te dik, maar moet wel veerkrachtig zijn, en de +afzonderlijke veertjes moeten dicht naast elkaar langs de kiel staan en +met dicht dons zijn bedekt. Ook op den graad van witheid moet bij de +veeren worden gelet. Grijze veeren zijn gemiddeld half zooveel waard +als witte van dezelfde qualiteit.</p> +<div class="figure xd21e1924width"><img src="images/p1909-u076-2.jpg" +alt="Het sorteeren van struisvogelveeren. (Phot. Dr. Oskar Bongard.)" +width="615" height="438"> +<p class="figureHead">Het sorteeren van struisvogelveeren. (Phot. Dr. +Oskar Bongard.)</p> +</div> +<p>In het groot worden de veeren alleen naar het gewicht verkocht. Voor +een veer op een dameshoed, zooals ze wordt gedragen, gebruikt men +gewoonlijk twee veeren. De prijs in het groot is twaalf tot vijftien +mark per stuk, maar van tweede qualiteit, die ook nog zeer mooi zijn, +worden voor zeven of acht mark verkocht. Uit Gobabis in Duitsch +Zuidwest-Afrika worden veeren van wilde struisen naar Port-Elisabeth +geleverd.</p> +<p>In den laatsten tijd is de prijs der veeren sterk gedaald evenals +met de wolmarkt het geval is. De amerikaansche geldcrisis moet er de +oorzaak van wezen; in alle werelddeelen bespeurt men de gevolgen. De +duitsche schrijver wijst er aan het slot van zijn artikel op, dat men +in de duitsche kolonie alleen daar de teelt met succes zal kunnen +beginnen, waar voldoende water ter beschikking is, en dat men er vooral +geen te groote verwachtingen van moet hebben.</p> +<p>Het verbruik van struisveeren is beperkt en is afhankelijk van de +mode. Drie vierden der consumptie wordt nu al gedekt door de engelsche +koloniën in Zuid-Afrika en de overproductie evenals wisseling in +de mode zullen altijd van tijd tot tijd dalingen van de prijzen +bewerken. De struisenteelt is zoo eenvoudig, dat ze zich onwillekeurig +steeds uitbreidt, zoolang de markt goed is, wat ten slotte spoedig tot +overproductie leidt.</p> +</div> +</div> +<div id="a76" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het nieuwe plan van Amundsen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het oorspronkelijke plan van Nansen, van de +Beringstraat uit zich met het ijs, dat zich in de richting beweegt naar +de Noordpool te laten meedrijven, wordt nu door kapitein Amundsen +opgenomen. Met het schip van de expeditie van Nansen, die tusschen 1893 +en 1896 plaats had, de <i>Fram</i> die, naar men weet, met bijzondere +zorg op het punt van den ijsdruk is gemaakt door een knappen noorschen +scheepsbouwer, en waarmee Sverdrup in 1905 den tocht naar +West-Groenland en de poolzee maakte, wil Amundsen in het begin van het +volgend jaar, 1910, naar de Beringstraat gaan, om in Augustus van Point +Barrow uit naar het Noorden vooruit te schuiven en zich, zoodra hij op +pakijs stuit, daardoor te laten insluiten en, net als de Jeannette, in +1878 zich naar het Noorden te laten drijven.</p> +<p>Kapitein Amundsen verwacht van de strooming, die naar de ervaringen +met de Jeannette naar het Noordwesten voert, dat ze hem in staat zal +stellen, in vier of vijf jaren het onbekende bekken van de Noordelijke +IJszee door te komen. Het schip wordt voor zeven jaren van +levensmiddelen en andere benoodigdheden voorzien. Als hoofddoel van +zijn werk duidt Amundsen niet het bereiken van de Noordpool aan, maar +het wetenschappelijk onderzoek van den toestand der Poolzee, haar +bodemverhoudingen en haar oceanografischen aard. <span class= +"pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77" name="pb77">77</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a77" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Over een hoekje van Nieuw-Nederland.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nu onze kolonisatie in Noord-Amerika in de 17de eeuw +dit jaar sterk de aandacht tot zich zal trekken, daar het driehonderd +jaar geleden is, dat Hudson de naar hem genoemde rivier opvoer, en +groote feesten den gedenkdag zullen vieren, is het artikel van den heer +R. P. J. Tutein Nolthenius in de Gids van Januari al dadelijk door +actualiteit belangwekkend, maar het zou ook zonder dien glans der +toevallige aansluiting bij het heden een zeer interessant artikel +wezen.</p> +<p>Het behandelt een engelsch werk, waarin oude papieren en bescheiden +zijn herdrukt, betrekking hebbende op een landbouwkolonie in de buurt +van Nieuw-Amsterdam, het latere New-York. Na de oprichting der +West-Indische Compagnie werden namelijk in het te kolonizeeren +Noord-Amerika groote stukken land uitgegeven aan kapitalisten, die er +een kolonie mochten stichten en er bestuursrechten mochten uitoefenen. +Over de jaren 1630 tot 1643 nu loopen de thans uitgegeven papieren, de +»Rensselaer Bowier manuscripts”, betrekking hebbend op de +kolonie Rensselaerswyck, waarvan de amsterdamsche juwelier Kiliaen van +Rensselaer, wonend aan de Keizersgracht tusschen Harte- en +Wolvenstraat, »Patroon« was, zooals de landondernemers +werden genoemd.</p> +<p>De ondernemer is nooit in zijn kolonie geweest, maar bestuurde van +uit Amsterdam het geheel met angstvallige zorg, alles tot in +kleinigheden regelend. Tot de kolonisten behoorden menschen van +allerlei nationaliteit. Zoo waren in de eerste groep twee Noren, een +Zweed, twee Nijkerkers, twee Soestenaars en een Amersfoorter; het +volgend jaar gingen drie Noren, een Deen, een Pommeraan, twee Zeeuwen, +een Fries en een Gelderschman.</p> +<p>Als vertegenwoordiger van den Patroon trad er op Arent van Corlaer, +diens neef, die eerst heen ging als achttienjarig assistent van den +vertegenwoordiger. Aardig is het, te lezen, dat die Arent zich zoo +gezien maakte bij de Indianen, dat aan zijn geslachtsnaam dezelfde eer +te beurt viel als aan Caesar, naar wien alle keizers zich noemen, want +langen tijd werden alle gouverneurs van New-York door de Indianen met +den titel »Corlaer« aangeduid. De documenten zijn in het +Engelsch uitgegeven door den heer A. J. F. van Laer, delftsch +ingenieur, thans oudheidkundige en archivaris aan de New-Yorksche +Staatsbibliotheek. Deze hoorde er van in 1902, toen de schrijfster Ruth +Putnam erover schreef in een amerikaansch blad, »The +Biographer«, waar ze meedeelde, dat er diefstal was gepleegd met +de belangrijke historische papieren.</p> +<p>Het is wel opmerkelijk, dat die schrijfster, die zoo goed onze +historie kent, ook hier de helpende hand heeft geboden, want door haar +bericht kwam de heer Van Laer de documenten op het spoor, die door +misbruik van vertrouwen in verkeerde handen geraakt waren. Ze hadden te +voren reeds een punt van onderzoek uitgemaakt voor onzen amsterdamschen +archivaris Nicolaas de Roever, wien ze ter hand waren gesteld door den +vice-admiraal, jhr. M. W. van Rensselaer-Bowier, wiens moeder als +laatste nederlandsche van Rensselaer ze bezat. In +»Oud-Holland« heeft de heer de Roever er nog de aandacht op +gevestigd, maar andere werkzaamheden en zijn spoedig daarop gevolgde +dood verhinderden de voltooiing van den arbeid.</p> +<p>Dat ze nu uitgegeven zijn, die copieën van brieven, contracten +en andere op de kolonie Rensselaerswyck betrekking hebbende stukken, +maakt het ons mogelijk, een aardig kijkje te krijgen in het uit zeer +bescheiden begin zich tot een bloeiende kolonie ontwikkelende stuk +land, dat grooter was dan de provincie Drente en zich langs de Hudson +uitstrekte 45 kilometer ver, van New-York zoo ver verwijderd als Keulen +van Rotterdam; een vruchtbaar, waterrijk land van bosschen en heuvels +met een vreedzame inlandsche bevolking.</p> +<p>Omtrent de verhouding van de Patroons tot de Compagnie, van wie ze +oorspronkelijk de gelegenheid hadden gekregen, om geld in +landbouwondernemingen te steken, geven de documenten velerlei +wetenswaardigs, waarop de heer Tutein Nolthenius niet nalaat de +aandacht te vestigen, evenals op de latere historie der kolonie, die +eindigde met den overgang van het land in engelsche handen tijdens het +patroonschap van een der zoons van Kiliaen, Jeremias van +Rensselaer.</p> +</div> +</div> +<div id="a78" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Wat zal de hoofdstad van Australië zijn?</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De federatie van australische staten is het nog niet +eens geworden over de keus van de hoofdstad. Een vroegere stemming had +Dalgety aangewezen op de grenzen van Nieuw Zuid-Wales en Victoria. Maar +die keus is bij nadere en algemeener stemming niet bekrachtigd.</p> +<p>De parlementaire geschiedenis van de commonwealth is sinds de tien +jaren, dat de gefedereerde republiek bestaat, slechts een meer of +minder openlijke strijd geweest tusschen Sydney en Melbourne om den +voorrang en juist die kamp is de reden, dat men naar een andere +hoofdstad omziet.</p> +<p>Sydney had geëischt, dat die zou liggen in Nieuw Zuid-Wales, +waarop Melbourne den eisch had gesteld, dat er minstens tusschen haar +mededingster en den zetel der centrale regeering een afstand van 180 +kilometer moest wezen. De Melbourners behaalden een voorloopig groot +succes, want ze wisten door te drijven, dat hun eigen stad de +tijdelijke zetel zou worden van de federale autoriteiten.</p> +<p>Geen zitting van het parlement is sedert dien tijd verstreken, +zonder dat de quaestie over de plaats der definitieve hoofdstad ter +sprake is gekomen. Leden van Kamer en Senaat gingen op kosten van den +staat reizen maken, om over de respectieve voordeelen van de +voorgestelde plaatsen en hun districten te oordeelen, en nieuwgekozen +leden konden geen beslissing nemen, zonder dat ze ook met eigen oogen +hadden gezien.</p> +<p>Intusschen begonnen de kiezers ongeduldig te worden; er moest worden +beslist. Die van Victoria dreven de keus van Dalgety door; maar het +plaatselijk parlement van Sydney verklaarde, dat het nooit Dalgety zou +erkennen, en bood een andere plaats aan, het tot nu toe onbekende +Canberra.</p> +<p>De strijd kon opnieuw weer beginnen, en in de toen volgende jaren +wonnen de protectionistische denkbeelden van Melbourne meer en meer +terrein. In het begin van de thans loopende zitting van het parlement +heeft de regeering de definitieve keuze van een federale hoofdstad als +een der hoofdpunten op haar programma staan. Na vele en lange +beraadslagingen hebben zich 39 stemmen voor Canberra uitgesproken tegen +33 voor Dalgety.</p> +<p>Maar reeds hebben enkele afgevaardigden ontdekt, dat het district +Canberra allerlei plaatsen heeft, die voor hoofdstad in aanmerking +komen. Dus zou een nadere aanwijzing wenschelijk wezen. Verder is er +nog de Senaat, die er wel op kon staan, dat men Dalgety koos, zoodat de +Australiërs over niets meer verbaasd zouden wezen, dan over een +besliste keus van een hoofdstad. Toch zou zulk een middelpunt zeer +gewenscht zijn als tegenwicht tegen de gevaarlijke neiging bij de +groote steden in Australië, om alle levende krachten van het land +naar zich toe te halen.</p> +</div> +</div> +<div id="a79" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Duitsche Koloniale school.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In Witzenhausen, een klein plaatsje dichtbij Kassel +aan de spoorlijn Halle-Noordhausen-Kassel, is nu sinds tien jaren de +duitsche academie voor koloniaal onderwijs gevestigd, waar koloniale +ambtenaren, »<span lang="de">wirthschaftliche <span class="corr" +id="xd21e1986" title= +"Bron: Kolonialbeamte">Kolonialbeamten</span></span>« zegt het +programma, dus geen bestuursambtenaren, en zelfstandige kolonisten +practisch en theoretisch voor hun overzeesch beroep worden +voorbereid.</p> +<p>Bij de oprichting waren er tien leerlingen, welk aantal thans tot +negentig is gestegen. Bij de tegenwoordige inrichting kan men niet meer +leerlingen bergen, zoodat daar de aanvragen ver het aantal beschikbare +plaatsen overtreffen, men een keus kan doen uit de meest geschikten. +Daarbij wordt vooral gelet op practische hoedanigheden, +betrouwbaarheid, talent om met menschen om te gaan, ondernemingsgeest, +een goede gezondheid, zoo ver men daarover bij de opneming kan +oordeelen. In den loop van den tweejarigen cursus wordt steeds de +ontwikkeling dier eigenschappen nagestreefd.</p> +<p>Het is een school met internaat en al wordt er van een Hochschule +gesproken, wij denken meer aan een kostschool voor volwassenen, waar we +lezen, dat het kostgeld met inbegrip van het onderwijs tot nog toe 1300 +mark bedroeg en in 1909 tot 1400 mark zal worden verhoogd. De +inrichting krijgt subsidie van de duitsche Kolonialgesellschaft en van +het rijk, wat ook wel noodig is, want er wordt nog altijd op de kosten +per leerling een niet onbelangrijke som toegelegd. In de vergadering +van de Koloniale Maatschappij, gehouden op 4 December verleden jaar, +zou de chemicus Moritz Schanz uit Chemnitz mededeelingen doen over de +school, maar er was zooveel aan de orde en de tijd was zoo ver +gevorderd, dat hij van zijn opdracht afzag. Nu heeft hij die vervuld +door een artikel in het maandblad der vereeniging, de <span lang= +"de">Deutsche Kolonialzeitung</span>. <span class="pagenum">[<a id= +"pb81" href="#pb81" name="pb81">81</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u13" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a80" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Standbeelden van koningen van Dahomey</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In vroeger tijden hield zich de openbare meening in +Europa meermalen met het koninkrijk Dahomey in West-Afrika bezig. Het +negerrijkje werd bestuurd door een vorst met onbeperkte macht, die te +zijner bescherming naast het gewone leger een sterke lijfwacht van +strijdbare vrouwen, van amazonen, onderhield.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e2006width"><img src= +"images/p1909-u081-1.jpg" alt="Koning Geto, de “haan”." +width="265" height="573"> +<p class="figureHead">Koning Geto, de “haan”.</p> +</div> +<p>Dat was een eigenaardigheid, maar meer nog werd de aandacht gevraagd +voor de gruwelijke wreedheden in de zeden van het volk, dat alle +mogelijke feesten met menschenoffers vierde. Ten slotte was het met +koning Behanzins macht gedaan, toen Frankrijk in het gebied zijn +invloed liet gelden; koning Behanzin werd gevangen genomen, naar +Martinique verbannen, en in zijn plaats werd een schijnkoning gesteld, +die zich naar de inzichten van de vreemdelingen moest gedragen.</p> +<div class="figure floatRight xd21e2013width"><img src= +"images/p1909-u081-2.jpg" alt="Koning Glele, de “leeuw”." +width="313" height="573"> +<p class="figureHead">Koning Glele, de “leeuw”.</p> +</div> +<p>Aan het oude Dahomey herinneren thans drie standbeelden, die onlangs +als belangrijke aanwinsten zijn verkregen door het Trocaderomuseum, het +ethnographische namelijk, te Parijs. Het zijn geen beelden, die de +trekken van de koningen vereeuwigen, maar symbolieke figuren. Het eene +houten beeld stelt koning Geto voor, die in de jaren 1818 tot 1858 +regeerde; het is niet onbeschadigd, want het veeren omhulsel ontbreekt. +Op de menschelijke gedaante, die in de opgeheven rechterhand een zwaard +zwaait, ziet men metalen plaatjes en spijkers, waaraan de veeren +bevestigd zijn geweest, waarmee de figuur oorspronkelijk bedekt was, +want de vorst had bij zijn leven den bijnaam van den haan.</p> +<p>Het tweede beeld stelt den opvolger van Geto, koning Glele voor, met +den bijnaam van den leeuw. Daarmee in overeenstemming heeft de +menschengedaante den kop van een leeuw.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e2022width"><img src= +"images/p1909-u081-3.jpg" alt="Koning Behanzin, de “haai”." +width="258" height="584"> +<p class="figureHead">Koning Behanzin, de “haai”.</p> +</div> +<p>Het derde eindelijk stelt den door de Franschen onttroonden koning +Behanzin voor, wien de bijnaam de haai was gegeven. Men kan er een +vischvorm met menschelijke armen en beenen in herkennen.</p> +<p>Ter verklaring van deze eigenaardige voorstellingen zijn we +aangewezen op gissingen. Maar als men in aanmerking neemt, dat in +Dahomey verschillende dieren, als slangen, panters en andere dieren als +goden werden vereerd, en dat de koning voor het volk als een soort van +god was, dan is het duidelijk, dat de figuren godsdienstige beteekenis +hadden.</p> +</div> +</div> +<div id="a81" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van varen en landen in de Stille Zuidzee.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De duitsche rijksmailstoomboot +»München«, een schip van 4500 ton inhoud, was van +Sydney in Australië gekomen, had Nieuw Guinea aangedaan, toen den +Bismarckarchipel, vervolgens Ponape, het hoofdeiland van de Carolinen +en naderde nu het eiland Saipan van de groep der Marianen met het +buureilandje Tinian. Tinian heeft steile oevers, maar is van boven vlak +als een tafelland, terwijl Saipan een hoogen vulkanischen top vertoont. +Nadat het schip rondom half Saipan was heengevaren, kwam Garapan in het +gezicht, de hoofdstad van het eiland en zetel van het duitsche +bestuur.</p> +<p>Aan het strand in de schaduw van kokospalmen stond een lange rij +kleine, bruine huisjes, daarnaast een groot wit gebouw, dat nog niet +geheel voltooid was, het nieuwe gouvernementsgebouw. De haven van +Garapan, door koraalriffen omringd, is alleen voor kleine schepen +toegankelijk. Daar bij de nog bestaande onbekendheid met het vaarwater +de uiterste voorzichtigheid geraden is, ankerde de postboot twee +zeemijlen van land verwijderd in volle zee op koraalbodem, en wachtte +de aankomst van een boot van het land af. Er ging een sterke branding, +die het voor anker liggende schip in onaangename, rollende beweging +bracht.</p> +<p>Daar kwam van achter het rif een boot te voorschijn. Nu eens op den +rug van een golf geheven, dan in een golfdal verdwenen voor de blikken +van de schepelingen van de »München«, naderde de +kleine boot langzaam. Eindelijk was ze nabij. Twee door de zon +verbrande blanken met groote spaansche strooien hoeden zaten erin. De +Jacobsladder, een touwladder met houten sporten, werd neergelaten, en +het tweetal klauterde aan boord, in blijde ontroering om de onverwachte +aankomst van de postboot. Want dit was de eerste duitsche postboot, die +sinds de inbezitneming door Duitschland er binnenliep, het eerste +schip, dat na maanden berichten uit het vaderland bracht.</p> +<p>Nu moesten nog verscheiden kisten en de personen, die mee aan land +wilden gaan, in de boot worden overgebracht. Ook dat gelukte, maar met +moeite. Onder de naar wal gaande personen was ook professor Robert Koch +en zijn assistent, de officier van den staf, dokter Ollwig, die van +Nieuw-Guinea kwamen. Nadat hun malaria-expeditie was afgeloopen, hadden +ze van Herbertshöhe uit, de hoofdplaats van Duitsch Nieuw-Guinea, +de terugreis over <span class="corr" id="xd21e2041" title= +"Bron: Honkong">Hongkong</span> aangevangen. Dan was er Dr. Georg +Wegener, de reiziger in China, berichtgever van een berlijnsch blad op +weg van Australië naar China, om over de onlusten in China nieuws +aan zijn blad te zenden, en de regeeringsdokter van Ponape, Dr. +Girschner met zijn jonge vrouw. Op Ponape hadden ze namelijk met een +zeilschoener bericht gekregen, dat op Saipan een boosaardige ziekte, +waarschijnlijk lepra heerschte. Daar er op dat eiland niets anders dan +een hospitaalbediende, maar geen dokter woonde, was Dr. Girschner naar +Saipan gezonden, om onderzoek te doen naar de ziekte.</p> +<p>Het ging goed met de inscheping in de <span class="pagenum">[<a id= +"pb82" href="#pb82" name="pb82">82</a>]</span>kleine boot, en de +moeilijke vaart naar den wal begon. Hoog gingen de golven van den +Grooten Oceaan, en om de riffen moest een wijde omweg worden gemaakt, +zoodat er twee uur verliepen na de afvaart van het schip, eer allen +behouden bij de brug in de haven van Garapan landden. Het was +intusschen geheel donker geworden, en daar er in den nacht niet aan een +terugkeer naar het schip kon worden gedacht, had de kaptein bepaald, +dat de boot bij het aanbreken van den dag naar het schip zou +teruggaan.</p> +<p>De districtscommandant Fritz, die met den hospitaalbediende en een +politiebeambte op het eiland de duitsche regeering vertegenwoordigde, +moest nu zien, voor de gasten een onderkomen te vinden, de post door te +kijken, die door het schip was meegebracht, en zoo mogelijk te +beantwoorden, en zijn correspondentie voor Europa gereed te maken. De +hospitaalbediende was erin geslaagd, des avonds nog twintig door de +bedoelde ziekte aangetaste personen bijeen te brengen, daar professor +Koch zich voor de ziekte interesseerde. Bij het schijnsel van een lamp +bekeek en onderzocht de groote geleerde iederen zieke, en het +eindresultaat was, dat men hier te doen had met de in tropische landen +zeer verspreide Framboesia tropica. Het logeeren van zulk een aantal +gasten was moeilijk, want het huis van den commandant was klein, en het +regeeringsgebouw was nog niet klaar. (Het was in 1900). Maar in een +tropisch land behelpt men zich gemakkelijk in zulke omstandigheden, en +zoo werden in de dorpsstraat eenige ruststoelen naast elkaar opgesteld, +en wie geen ander onderkomen had gevonden, nam den vrijen hemel als +zijn onderdak. En er werd in de zachte lucht van Saipan in de +dorpsstraat beter geslapen dan later bleek, dat de aan boord gebleven +passagiers hadden gedaan bij het ongehoorde rollen, dat het schip +deed.</p> +<p>Bij het aanbreken van den dag ging men terug naar de +»München«, en de reis ging naar Hongkong verder, waar +de passagiers en de meesten van de blanke bemanning het schip +verlieten. De manschappen zouden door kleurlingen worden vervangen, +daar het schip de vaart tusschen Australië en China zou blijven +waarnemen. Het nieuw aangemonsterde personeel vormde een ware +staalkaart van onze natuurgenooten; er waren maleische matrozen, +indische stokers of laskaren, chineesche stewards, en twee +Zuidzee-eilanders op proef.</p> +<p>Weer lag de München, nu terugkomend van Hongkong, +vóór Saipan voor anker bij het rif. De zee was onrustig, +de barometer daalde. Er werd een boot uitgezet, om de post aan wal te +brengen. Toen vroeg de scheepsdokter, of hij mee mocht varen; maar de +kapitein ried het hem sterk af. Daar wees de dokter erop, dat ondanks +het slechte weer toch ook de derde officier en de betaalmeester gingen, +wat de kapitein deed opmerken, dat de »München« een +rijkspostboot was, en dat de post aan land moest worden gebracht, +terwijl de dokter niet, zooals de betaalmeester en de derde officier, +ambtelijk aan wal behoefde te zijn. Doch de medicus stond erop en ging +mee, nadat de kapitein alle verantwoordelijkheid van zich had +afgeschoven.</p> +<p>Hij had den vorigen keer niets van Garapan gezien, en was nu +verheugd, toen hij behouden er rondliep en getroffen werd door die +idylle in de wereldzee. Dorp en omgeving waren wonderlijk +schilderachtig en mooi. Maar de terugtocht zou leeren, dat de kapitein +niet ten onrechte had gewaarschuwd. De zee was nog woeliger, en de +derde officier kon denzelfden weg niet terug gaan tegen wind en zee. +Dus moest de directe weg worden gekozen en dwars door het rif worden +gekoerst door de smalle bootspassage.</p> +<p>Met den scheepsdokter waren ook Dr. Girschner en zijn vrouw aan +boord, die terug wilden naar Ponape. In de tweede boot, door +inboorlingen geroeid, zat de hospitaalbediende van Saipan met de post. +Na eenigen tijd waren ze bij de bootspassage, een schuimende +heksenketel, overal bruisende branding. Kloekmoedig gaf de derde +officier zijn bevelen, en kloekmoedig roeiden de maleische matrozen. De +boot werd als een stuk speelgoed heen en weer geworpen in het schuim, +dat oogverblindend was, maar eindelijk was men er doorheen en kwam door +de zeer hooge zee toch eindelijk bij het schip. Maar het aan boord gaan +was een groote kunst bij de sprongen van wel twee meter, die de kleine +boot maakte.</p> +<p>Men moest de ladder grijpen op een oogenblik, dat de boot zoowat +haar hoogsten stand had bereikt en dan haastig aan boord klauteren. Het +liep zonder ongelukken af, maar aan boord had men met zorg het +forceeren van de bootspassage gezien en het ergste gevreesd. De +postmeester van Saipan, die tegelijk de hospitaalbediende was, leverde +aan boord de post af, maar het was al te donker, om hem terug te +brengen, dus zou de postboot tot den volgenden morgen blijven en hem +zoolang aan boord houden. Helaas, dien morgen was het weer nog +slechter, en in de dichte regenwolken was een landing op Saipan +onmogelijk, zoodat de postmeester met zijn paar helpers goedschiks of +kwaadschiks mee moest varen naar Ponape. Dat werd naar den wal geseind, +en op de terugreis van de »München« van Australië +zou men hem binnen twee maanden weer van Ponape afhalen en naar Saipan +terugbrengen. En zoo geschiedde.</p> +<p>Weer was de »München« op weg naar Saipan, na op +Ponape den postmeester en de zijnen weer te hebben opgenomen en weer +was bij de aankomst de barometer vallende, het weer slecht en de zee +hoog en dreigend. Zelfs nam de wind zoo toe, dat men voor een taifoen +moest vreezen. Vanaf het bovendek van het schip zag men tegen +waterbergen op, zoo hoog, als niemand zich kan voorstellen, die ze niet +heeft gezien. Als een gebergte met steeds veranderende toppen en kammen +zoo torenden zich de watermassa’s. Het schip stuurde niet meer, +het dreef. Daarbij was een deel der steenkolen verschoven, zoodat de +boot dreigend helde. De scheepsdokter vroeg aan een der officieren, hoe +het eigenlijk met Saipan was gesteld en of men er niet haast zijn moest +en kreeg het ontmoedigende antwoord, dat men zoo voortgaande er zeker +gauw op ongewenschte wijze op vast zou zitten. De situatie was ver van +aangenaam; maar, als men goed bedacht, Saipan was met Tinian erbij niet +zoo erg groot en de »München« zou best er voorbij +kunnen drijven. Dan plegen de taifoens met verschillende snelheid te +reizen, en als deze taifoen er vlug bij was, kon hij voorbij wezen, +vóór het schip op Saipan was.</p> +<p>Maar heel best waren de vooruitzichten niet en de postmeester kwam +met een bedrukt gezicht den kapitein raadplegen. Zou hij nu waarlijk +weer niet naar zijn post kunnen terugkeeren? »Ja«, had de +kapitein gezegd, »als het weer zoo blijft, kan ik u niet helpen, +dan zal u met ons naar Sjanghaï moeten varen, want ik mag het niet +wagen, dan Saipan aan te doen en op een koraalrif of op de rots van +Saipan te worden geworpen«.</p> +<p>»En zoo vaar ik maar rond, en weet niet, wanneer ik met mijn +helpers weer tehuis kom op Saipan«, zei de postmeester in +wanhoop. De dokter troostte hem, zoo goed het ging, maar in stilte +hoopte hij, dat in dit weer het heele Saipan maar niet in het gezicht +zou komen.</p> +<p>Bij beurten gingen de officieren naar de machinekamer, om de +menschen aan te zetten, maar er heerschte onder de indische stokers een +lichte vorm van beri beri en ze hadden al van hun arbeidskracht erbij +ingeboet. Maar ten slotte gelukte het toch, zooveel stoom te maken, dat +het schip weer aan het roer gehoorzaamde en nu ging het over +waterbergen en door waterdalen, en het passeerde den taifoen dichtbij +het centrum van den storm. Een vol half uur lang waren lucht hemel en +water niet te onderscheiden, want het was alles één +schuim.</p> +<p>Voor het centrum zelf bleef men bewaard; daar is het volkomen +windstil, en de zon kan er zelfs schijnen, maar de zee is er wonderlijk +onregelmatig en loopt woest en wild dooreen, zoo dat alles erin kapot +gaat. Nu ankerde de »München« den volgenden morgen op +de reede van Saipan, die nu aan de windstille zij van het eiland lag. +Met de landing ging het voorspoedig. De wederverschijning van den +postmeester en de zijnen wekte groote vreugde op het eiland.</p> +</div> +</div> +<div id="a82" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Reis naar Voor-Azië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De amerikaansche physiograaf, de heer E. Huntington, +professor aan de Yale universiteit in Newhaven, Connecticut, vertrekt +dit voorjaar naar Voor-Azië, om de streken daar, die geen +afvloeiing hebben, en vooral de veranderingen, die ze in historischen +tijd hebben doorgemaakt, te bestudeeren. Zijn eerste reisdoel is de +Doode Zee; daarna gaat hij naar de Syrische woestijn, verder zal hij de +meren in het midden van Klein-Azië onderzoeken en ten slotte gaat +hij naar het Wan- en het Oermiameer.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kunstwerken.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een kunstwerk is daarom nog niet onsterfelijk, omdat +het de tijdgenooten verveelt. <span class="pagenum">[<a id="pb83" href= +"#pb83" name="pb83">83</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a84" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Marokko en de mogendheden.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij de vermelding van het feit, dat er overeenstemming +over Marokko tusschen Frankrijk en Duitschland is verkregen, en de +fransche gezant Regnault aan sultan Moelai Hafid den gelukkigen afloop +der onderhandelingen heeft meegedeeld, maakt de <i>Nieuwe Rotterdamsche +Courant</i> de volgende opmerking:</p> +<p>Wat moeten de bewoners van Fez wel van de europeesche politiek +denken. Vier jaar geleden kwam er een fransche gezant te Fez om sultan +Abd-el-Azis met raad en daad bij te staan. De duitsche keizer zond hem +een duitschen gezant achterna, die den sultan kwam opzetten tegen den +vertegenwoordiger der Fransche republiek, zoo dat deze door de +aanwezigheid van den duitschen collega niets bij sultan Abd-el-Azis kon +uitrichten. De bewoners van <span class="corr" id="xd21e2092" title= +"Bron: Fes">Fez</span> moesten dus den indruk krijgen, dat Duitschland +zich opwierp als beschermer van de onafhankelijkheid, die door +Frankrijk werd bedreigd. Ongeveer een jaar later—in +1906—krijgen de Marokkanen het bericht, dat Duitschland en tal +van andere mogendheden, te Algeciras vergaderd, aan Frankrijk en Spanje +hebben opgedragen, de politie in de Marokkaansche havens in te richten. +Sultan Abd-el-Azis is daardoor in de onmogelijkheid gesteld, zich tegen +de Franschen te verzetten. Hij staat voor de keus, òf heel +Europa bevechten, òf zich aan de Franschen, lasthebbers van +Europa, te onderwerpen. Abd-el-Azis kiest de eenige partij die mogelijk +schijnt en wordt weer de vriend der Franschen. Maar zijn onderdanen +denken er anders over en op verschillende plaatsen in het rijk gaan de +stammen de vreemdelingen en vooral de Franschen te lijf. Als de +Fransche republiek Casablanca bezet, schaart zich het zuiden vaster om +Moelai Hafid, die als tegensultan de leiding krijgt van de beweging +tegen de vreemdelingen, met name tegen de Franschen. Weer gaat +Duitschland een rol spelen. Het wordt alras duidelijk, dat de duitsche +regeering den tegensultan, die Frankrijk bekampt, steunt tegenover den +wettigen sultan, die zich naar Frankrijk’s leiding wil schikken. +Abd-el-Azis wordt verslagen. Mede door de houding van Duitschland wordt +Moelai Hafid door heel Europa als sultan erkend. Wat is het eind van +deze geschiedenis? Nauwelijks heeft Moelai Hafid, de leider der +vijanden van Frankrijk, den troon bestegen, of er komt een fransche +gezant naar Fez, en de nieuwe sultan ontvangt dezen dwarskijker als +zijn trouwsten vriend. En meteen komt het bericht, dat Duitschland zich +tegen de reis van dezen gezant niet verzet, ja, dat Duitschland en +Frankrijk het nu geheel eens zijn over Marokko en de heer Regnault met +volle instemming van Duitschland naar Fez is gekomen.</p> +<p>Het kan haast niet anders of vurige <span class="corr" id= +"xd21e2097" title="Bron: marokkaansche">Marokkaansche</span> +patriotten, die eerst Abd-el-Azis tegen Frankrijk, en dan Moelai Hafid +tegen Frankrijk hebben gesteund, moeten den indruk krijgen, dat de +groote heeren in Europa, naar het hun in den zin komt, met Marokko +sollen en dat het niet mogelijk is, sultan van Marokko te zijn zonder +met de vreemdelingen te heulen.</p> +<p>Met groote heeren is het slecht kersen eten.</p> +</div> +</div> +<div id="a85" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Noordpoolexpeditie van Dr. Frederick A. Cook.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Amerikaan Dr. Frederick A. Cook, die aan de +belgische <span class="corr" id="xd21e2107" title= +"Bron: zuidpoolëxpeditie">zuidpoolexpeditie</span> van de Gerlache +deelnam als dokter, ondernam den vorigen zomer een tocht, waarbij hij +zich door een walvischvaarder bij Etah aan de Smithsont liet afzetten +met het doel, langs de kust van Ellesmereland naar het Noorden te gaan, +daar te overwinteren en van Groenland uit in Februari 1908 een +sledetocht in de richting der Noordpool te doen.</p> +<p>Men mocht aannemen, dat de amerikaansche stoomboot +»Eric«, die in Juli 1908 Peary en zijn schip de +»Roosevelt« begeleidde tot aan de Smithsont, Cook zelven of +althans berichten over hem zou meebrengen. Nu is de »Eric« +inderdaad in September j.l. teruggekomen en had aan boord een der +metgezellen van Cook, R. Francke, die het volgende kon vertellen.</p> +<p>Cook had den winter 1907/1908 dertig kilometer ten noorden van Etah +in Annortok aan den oostelijken oever van de Smithsont doorgebracht en +was den 26<sup>sten</sup> Februari 1908 met Francke en eenige +Eskimo’s over de Smithsont naar Ellesmereland gegaan. Nadat den +3<sup>den</sup> Maart de Flaglerbaai, een der fjorden, die tusschen 79 +en 80 graden N.B. van het Oosten in Ellesmereland binnendringen, +bereikt was, keerde Francke om en ontving later in Etah een bericht van +Cook, meldende, dat deze den 17<sup>den</sup> Maart bij kaap Hubbard +was aangekomen en nu noordwaarts op weg ging, en dat hij midden Juni +aan de Smithsont terug hoopte te zijn.</p> +<p>Hij is echter tot midden Augustus, toen de »Eric« Etah +verliet, daar niet aangekomen, zoodat de vrees wordt uitgesproken, dat +hij verongelukt is.</p> +<p>»Globus«, dat de mededeeling opneemt, maakt de +opmerking, dat het de vraag is, waar die kaap Hubbard gezocht moet +worden. Als er mee bedoeld wordt kaap Thomas Hubbard, zooals Peary de +noordpunt van Axel-Heibergland in het Westen van Grantland op 81.20 +graden N. B. noemde, dan zou dat beteekenen, dat Cook op Groenland als +operatiebasis niet langer het oog gevestigd had en dat hij zich gewend +heeft naar een vrij afgelegen deel van de amerikaansche poolwereld. De +afstand van de Flaglerbaai en kaap Thomas Hubbard bedraagt 350 +kilometer, die Cook dan in 14 dagen zou hebben afgelegd. Voorloopig mag +men aannemen, dat Cook bij den terugtocht naar de Smithsont zich heeft +verlaat.</p> +<p>Men kan, helaas, geen nadere opheldering verwachten +vóór den nazomer van 1909.</p> +<p>Nu er sedert Juni 1907 niets meer van de expeditie is vernomen, +rijzen vermoedens van een ramp. Er heeft zich in de laatste helft van +Februari nu een commissie gevormd te New-York, om een +opsporingsexpeditie mogelijk te maken. Er zal een som van dertig +duizend dollars worden bijeengebracht, om in Juli een schip naar het +Noorden te kunnen sturen. De leiding zal in handen worden gesteld van +Dillon Wallace en de organisatie zal berusten bij de »Arctic Club +of America« en de »Explorers’ Club«.</p> +</div> +</div> +<div id="a87" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Onderwijs aan inlandsche meisjes.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Mevrouw De Clercq Zubli-Jacobs heeft in Eigen Haard +van 27 Februari verteld van een school voor inlandsche meisjes, door +haar te Batoe-Radja in de residentie Palembang opgericht. Zij juicht +het toe, dat de regeering thans ernstig het onderwijs voor de inlanders +gaat behartigen, maar betreurt het, dat bij alle maatregelen tot +verbetering en uitbreiding van onderwijsinrichtingen zoo goed als niet +is gedacht aan de ontwikkeling der inlandsche vrouw.</p> +<p>Daarom moet persoonlijk initiatief voorgaan, en als dan de regeering +de aanvankelijk welgeslaagde pogingen steunt, kan men op grooter schaal +het werk voortzetten. Als ambtenaarsvrouw had Mevrouw De Clercq-Zubli +zich steeds voor de positie der inlandsche vrouw geïnteresseerd +van den beginne af, dat zij met het leven in de binnenlanden kennis +maakte. Haar trof de schuwheid van de vrouwen en meisjes evenals het +gemis aan vertrouwelijkheid. Te Batoe-Radja in de residentie Palembang +trad dat verschijnsel iets minder sterk op en tijdens haar vijfjarig +verblijf aldaar was zij met succes werkzaam in het belang der +inlandsche vrouw. Ze begon met een zestal dochters van inlandsche +hoofden dagelijks ten harent te ontvangen en die meisjes in te wijden +in de geheimen van de nuttige handwerken en het lezen en schrijven, ook +van de nederlandsche taal. Het zestal groeide weldra tot een +vijftiental aan, want de leerlingen brachten uit eigen beweging nieuwe +klantjes aan. Het waren meisjes van zes tot negentien jaar. Het idee om +een school voor haar op te richten, moest toen wel zich voordoen; de +controleur der onderafdeeling hield een conferentie met de hoofden, die +het plan goedkeurden en financiëelen steun toezegden. Dat was in +1904.</p> +<p>Een geschikte localiteit werd gevonden, die ook kon dienen voor de +huisvesting van die meisjes, die niet op de plaats woonden of haar +doesoens of dorpen niet in de buurt hadden, zoodat ze uit verwijderde +marga’s, districten, moesten komen. De hoofden droegen drie +gulden in de maand bij, maar de stichtster van de onderneming hoopte, +dat de meisjes door haar werk zelf de zaak zouden kunnen bekostigen en +dat ze door het arbeiden op bestelling wat zouden kunnen verdienen. Het +maken van kant, de beroemde palembangsche kant, werd een bron van +inkomsten; inlandsche vrouwen gaven bij uitbreiding der school er les +in, evenals in weven en batiken; er kwam ook een dame uit Batavia, die +zich met de leiding van het gewone onderwijs belastte, terwijl Mevrouw +De Clercq Zubli het algemeen toezicht behield en het onderwijs +regelde.</p> +<p>Er werd subsidie van de regeering verkregen, zoodat er alle kans +bestaat, dat de nuttige inrichting zal blijven bestaan, ook nu de +oprichtster door familieomstandigheden genoodzaakt was, gebruik te +maken van het recht tot verlof wegens langdurigen dienst. Haar laatste +arbeid in 1906 was nog een zending naar de jaarmarkt te Soerabaya van +eenige der bekwaamste leerlingen der school, wier werk een eerediploma +verwierf. <span class="pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87" name= +"pb87">87</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u14" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a88" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een vergeten amerikaansche expeditie ter opsporing van +de Noordwestelijke Doorvaart.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op het internationaal Aardrijkskundig Congres, dat in +het vorig jaar te Genève is gehouden, werd door Dr. Henry E. +Bryant de aandacht gevraagd voor de expeditie, van Philadelphia uit in +1753 ondernomen ter opsporing van de in de 19de eeuw met zooveel ijver +gezochte Noordwestelijke Doorvaart, welke passage aan Franklin en de +zijnen het leven kostte, zooveel opsporingsexpedities heeft noodig +gemaakt en die nu in onze twintigste eeuw door Amundsen is +uitgevoerd.</p> +<p>Kooplieden uit Maryland, Pennsylvanië, New-York en Boston +brachten in het midden van de 18de eeuw geld bijeen voor de uitrusting +van de schoener »Argo«. De kapitein, Charles Swaine kreeg +de opdracht, de kust van Labrador te onderzoeken met het oog op +uitbreiding van de vischvangst en de walvischvangst. Hij moest het +handelsverkeer zien te openen en met de inboorlingen vriendschap +sluiten en dan de Noordwestelijke Doorvaart uitvinden, waarvan men +vermoedde dat ze aan de westzijde van de Hudsonsbaai te vinden was.</p> +<p>De »Argo«, een schip van 60 tonnen met 15 man aan boord, +verliet den 4den Maart 1753 Philadelphia en den 15den April Portsmouth +in Nieuw-Engeland. Op 58 graden N. B. stiet het schip op den westrand +van het ijs, dien het volgde tot 63 graden, waar het ijs naar het +Oosten omboog. Toen moest de »Argo« terugkeeren, trof twee +deensche, naar West-Groenland zeilende schepen, van wie men vernam, dat +dit sinds 24 jaren de strengste winter was en dat het ijs +vóór de Hudsonsstraat vastlag.</p> +<p>Swaine beproefde nu, dat te forceeren, wat hem niet gelukte. Hij +bleef lang vóór den ingang der Hudsonsbaai kruisen, sloot +zich bij vier schepen van de Hudsonsbaai-Compagnie aan, raakte weer +daarvan af en vond eindelijk den tijd te ver gevorderd voor nasporingen +ten westen van de baai. Hij drong toen nog door in verschillende +<span class="corr" id="xd21e2157" title="Bron: fjoren">fjorden</span> +aan de oostkust van Labrador, deed er waarnemingen, ook aan den wal, +ontmoette een engelsch schip, dat eenige Moravische Broeders had geland +en kwam den 21sten October weer goed en wel in Boston aan.</p> +<p>De onderneming had dus geen succes gehad, maar voor dien tijd was +het een opmerkelijke reis, en de heeren gaven den kapitein een +»zeer mooie belooning«, zoo meldt de door Benjamin Franklin +uitgegeven »Pennsylvania Gazette«. In het volgend jaar, +1754, werd Swaine opnieuw uitgezonden, om de Noordwestelijke Doorvaart +te zoeken, maar toen moet de uitslag nog minder goed zijn geweest, want +drie matrozen, die de bevelen van den kapitein niet hadden opgevolgd, +werden door Eskimo’s gedood; er kwam oneenigheid onder de +bemanning en het schip was op 24 October terug, terwijl de kapitein +geen lust meer voelde in verdere tochten.</p> +</div> +</div> +<div id="a89" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nederlandsch onderzoeker op Celebes.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De mijningenieur, de heer E. C. Abendanon, is in +Februari op reis gegaan naar Indië tot het doen van een +onderzoekingstocht op Celebes. Het verkenningsterrein ligt in +Midden-Celebes en wel aan den zuidkant, grenzend aan het zuidelijk +schiereiland. De tocht wordt ondernomen voor het Koninklijk +Aardrijkskundig Genootschap, zal uitgaan, naar de Java-Bode voor +eenigen tijd meldde, van de monding der Tjimpoe aan de Golf van Boni en +heeft tot eerste doel de bestijging van de Latimodjongketen, welker +hoogste top men hoopt te bereiken, om van daar peilingen te doen.</p> +<p>Daarna wil de heer Abendanon zich wijden aan het onderzoek van de +rivier, de Sadang, nadat hij het Lettagebergte heeft beklommen, om +vervolgens het meer Oesa te bezoeken, tot waar de heeren Sarasin in +1895 niet konden doordringen. Zij hadden toen na hun bezoek aan het +Possomeer dwars door Midden Celebes willen reizen, wat hun door de +bevolking onmogelijk werd gemaakt. Blijkt de heer Abendanon in staat, +zijn reisplan te volvoeren, dan kan dat voor onze kennis van het eiland +van veel belang zijn. Er is daar nog zoo enorm veel te doen. Als men de +kaarten ziet in het werk der Sarasins de »Reisen in +Celebes«, dan zijn er nog maar al te veel plekken, waar de voor +ons beschamende aanwijzing te lezen is »Unerforscht«.</p> +<p>Thans zal dan weer eens een Nederlander zijn krachten beproeven. +Voor het verdere exploratiewerk ligt het in het plan van den heer +Abendanon, van Paré Paré over te steken naar de noordkust +van de golf van Mandar en daar het achterland te bereizen, dan +noordwaarts te gaan naar de rivier Karama of over zee de monding te +bereiken en haar dan op te varen, zoo mogelijk tot de bronnen, om dan +naar de golf van Boni terug te keeren.</p> +<p>Het Aardrijkskundig Genootschap zou bij welslagen door deze reis, +die op vijf maanden is gesteld, een hoogst belangrijk werk doen voor de +betere kennis van de zuidelijke Toradjalanden. De gegevens in schetsen +en rapporten over land en volk neergelegd door de er zich bewegende +troepen worden, naar het schijnt, niet zoo vlug als wenschelijk is, +verwerkt en tot publiek eigendom gemaakt.</p> +</div> +</div> +<div id="a90" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Postboden in de tropen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">»<span lang="fr">Boite aux Lettres</span>« +staat er op onze afbeelding te lezen, en dat fransche opschrift van de +brievenbus toont aan, dat het prentje ons verplaatst naar een fransche +kolonie. Het is Tahiti in de Stille Zuidzee, waar de vermoeide bode +zich een oogenblikje heeft neergezet in de schaduw, nu hij de aan een +boom opgehangen brievenbus gaat ledigen, om de post mee te nemen naar +de hoofdplaats. Dat is Papeete met zijn voor het meerendeel +christelijke bevolking, waar de Franschen sedert 1880 de heerschende +natie zijn, want toen werd de groep der Gezelschapseilanden voor +fransch bezit verklaard, en de eilandengroep is nu nog het voornaamste +koloniale gebied van Frankrijk in Oceanië.</p> +<div class="figure xd21e2182width"><img src="images/p1909-u087.jpg" +alt="Postbode en brievenbus in Tahiti." width="432" height="620"> +<p class="figureHead">Postbode en brievenbus in Tahiti.</p> +</div> +<p>De bode is geheel op zijn Europeesch gekleed, except de bloote +voeten natuurlijk. Maar hoe zou hij op zijn boschpaden het met schoenen +klaarspelen? Zijn voorvaderen hebben anders al lang zich bijzonder +vatbaar getoond voor het aanvaarden van de europeesche gebruiken en +gebruiksvoorwerpen. Ze zijn in dat aanvaarden wel eens al te happig +geweest, want de geschiedenis verhaalt bijna van geen enkel land +duidelijker, met hoeveel nadeelen de kennismaking met blanken voor een +primitieve bevolking in de tropen gepaard gaat.</p> +<p>Akelige ziekten en brandewijn hebben verschrikkelijke verwoestingen +aangericht onder de vriendelijke, goede, zachtzinnige menschen van +Tahiti en de overige Gezelschapseilanden in den tijd, toen ze op +uitgebreide schaal met het werk der Europeanen kennis maakten, dat was +in het laatst van de achttiende eeuw. In 1812 trad ten gevolge van den +arbeid van engelsche zendelingen koning Pomare II tot het Christendom +toe, wat een ding <span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88" +name="pb88">88</a>]</span>van groote beteekenis was voor de eilanders, +want de vorst was bij het natuurvolk tevens de hoogepriester +geweest.</p> +<p>Den naam Pomare vinden we ook onder de in de 19de eeuw regeerende +dames, die den schepter over Tahiti zwaaien, en het was onder de +vijftigjarige regeering van koningin Pomare IV, die van 1827 tot 1877 +regeerde, dat de fransche invloed er hand over hand toenam. Thans is +Tahiti of Otaheite nog voor een groot deel onbebouwd; er valt daar nog +heel wat werk te verrichten voor aanstaande Nasamonianen, jonge +energieke Europeanen, die aan het ontdekkings- en ontginningswerk +willen meedoen. Want het heerlijke klimaat en de goedwillige bevolking +en de onovertroffen vruchtbaarheid van den grond beloven veel op +landbouw- en plantagegebied.</p> +<div class="figure xd21e2195width"><img src="images/p1909-u088.jpg" +alt="Postbode in Dar es Salaam." width="427" height="720"> +<p class="figureHead">Postbode in Dar es Salaam.</p> +</div> +<p>Vrijwat meer dan de kolonie, waar onze andere postbode zich gereed +heeft gemaakt voor zijn marsch naar de verschillende dorpen en +nederzettingen in Duitsch Oost-Afrika. Deze neger, wien men een +fatsoenlijk jasje heeft aangetrokken, gaat met zijn brievenzak op weg. +Hij is zoo volkomen ongewapend en vervolgt zonder eenig vervoermiddel +buiten zijn eigen pedes apostolorum zijn weg, dat we eigenlijk maar +moeten aannemen, dat hij enkel de post heeft te bezorgen in de +hoofdstad Dar es Salaam en de naaste omgeving, en dat werk kan hij +zeker wel op zijn slofjes, figuurlijk gesproken, af. Want al gaat de +kolonie in Oost-Afrika wel vooruit, de Duitschers vorderen er toch maar +langzaam; de handelshuizen van duitsche firma’s nemen toe, ja, +maar niet zoo snel, als men had gehoopt.</p> +<p>En dat behoeft ons niet te verwonderen, want voorloopig is het +achterland nog niet genoeg geopend door verkeersmiddelen, dan dat men +groote verwachtingen mag koesteren van die streken. Spoorwegen moeten +daar veel doen, en met den aanleg vordert men op zeer bedachtzame +wijze. Engeland zet er in zijn Oost-Afrika meer haast achter, en is al +tot het Victoriameer gevorderd. Als eenmaal de gansche verbinding van +de Kaap naar Kaïro door het stoomros zonder gapingen wordt +afgedraafd, dan zal men met de lijnen, welke zich van de kust bij die +groote Noord-Zuidlijn aansluiten, zeker sneller vooruitkomen, omdat dan +de goederen uit het binnenland, waaronder caoutchouc en ivoor nog +altijd een eerste plaats innemen, snel kunnen worden vervoerd en uit de +havens geregeld de ingevoerde waren hun weg naar het binnenland zullen +kunnen vinden. De negerpostbode zal dan mee dieper het binnenland +ingaan, want het aantal plaatsen, die in het verkeer worden opgenomen, +zal dan sterk toenemen.</p> +</div> +</div> +<div id="a91" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Brieven uit de Oost.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In zijn brieven onder het opschrift »Van ons +grooter Nederland« aan de Nieuwe Courant heeft Maurits Wagenvoort +het over Ternate, waar hij drie weken heeft moeten doorbrengen, terwijl +drie dagen genoeg zouden zijn geweest, om de weergalooze grootschheid +van den vulkanenkrans, met Ternate en Tidore tot hoogste pieken, te +genieten. Hij heeft er blijkbaar den tijd goed besteed, en vertelt o.a. +»deze dagen schonken mij de gelegenheid, heerlijke morgen- of +namiddagwandelingen te maken in de verwilderde nootmuscaat-bosschen, +die met moeilijk-begaanbare paden tegen de helling van den vulkaan +opklimmen; openden mij wel belangwekkende vista’s in dat +bijzondere verleden, toen Ternate een der belangrijkste gouvernementen +was onzer Compagnie, en dominee Valentijn wandelde in de prachtige laan +schaduwboomen, welke nog heden het schilderachtige nu half ontmantelde +kasteel aan den zeekant aan het oog onttrekt; veroorloofden mij +vergelijkingen te maken tusschen de machtige sultans van Ternate, wier +rijk zich uitstrekte tot in Nieuw-Guinea en de Philippijnen, en het +vriendelijke mollah-tje, dat heden dien titel draagt. Nochtans, wat mij +trof als een aangename verrassing was, op dit verre en verlaten eiland +een exotische Hollandschheid te vinden, zooals ik nog nergens in onze +koloniën had aangetroffen. Het verleden leefde hier voort in een +kleurlingenbevolking met goed-Hollandsche namen, goedgesproken +Hollandsche taal en wijl het opgeruimde menschen zijn, kon men in de +avonduren niet door de straten van het stadje gaan, of bijna uit elk +huis klonk het welluidend gezang van een Hollandsch lied, zoodat men +zich verbeelden kon te wandelen in een vaderlandsch +provinciestadje.<span class="corr" id="xd21e2208" title= +"Niet in bron">«</span></p> +<p>Ook over Ambon verhaalt de schrijver interessante dingen met een +anderen kijk op het werk der Oostindische Compagnie, dan we krijgen, +als we enkel aan de hongi-tochten denken; hij maakt de opmerking, dat +de nederlandsche natie, zoo min als eenige andere waarschijnlijk, van +deze vulkanische rotsen in zee economisch iets weet te maken, dat zich +bij den bloei van het verleden aansluit.</p> +<p>De menschen hebben hem een indruk van opgewekte vroolijkheid +gegeven, en hij denkt aan het eiland terug als aan een idylle van een +volk in moeilijk bereikbare bergdorpen, een bruin volk met trippelende +voeten en zingende lippen.</p> +<p>Nederland zou voor dat volk meer kunnen doen, door voor betere +aansluiting aan de overige eilanden te zorgen door middel van de +telegraaf; ook door op de opvoeding van de telgen van den sultan van +Ternate toe te zien, die noch lezen noch schrijven kunnen, en ten +slotte wijst hij op de beschaving van de op Ambon geboren Chineezen, +»van wie vele familiën sinds eeuwen op dit eiland zijn +gevestigd. Zij spreken, ook de jongere vrouwen, Hollandsch met een +zuiverheid welke verwondering baart, wijl Nederlandsche ooren er niet +aan gewend zijn. Dit trof mij reeds in Menado, in de Minahassa, waar ik +Chineezen aantrof, die menig Nederlander les hadden kunnen geven in een +goede uitspraak onzer taal. Ik vroeg vanwaar zij geboortig waren; zij +antwoordden mij: »Wij zijn Amboneezen«. Welnu, het is +pijnlijk dergelijke menschen op de bekrompen wijze behandeld te zien, +waartoe geest en letter onzer voor de Chineezen in onze koloniën +geldende wetten aanleiding geven«.</p> +</div> +</div> +<div id="a92" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nijldam bij Esneh.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Met veel staatsie en plechtigheid is in het begin van +Februari de nieuwe Nijldam bij Esneh ingewijd door den khedive, Abbas +Hilmi Pacha. Dat reuzenstuwwerk, dat 160 kilometer ten noorden van +Assoean ligt, is men begonnen aan te leggen in November 1906. Terwijl +de dam bij Assoean bestemd is, de besproeiing in de droge zomertijden +te regelen, maakt de Nijldam bij Esneh het mogelijk, de groote vlakten +bij zwakke overstroomingen van een voldoende hoeveelheid water te +voorzien. De nieuwe dam heeft een lengte van 860 meter en heeft 130 +bogen. De heele bouw heeft een millioen ponden sterling gekost. +<span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89" name= +"pb89">89</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a93" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">In Indië naar de Middeleeuwen verplaatst.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Engeland is nu vijftig jaar lang de rechtmatige +bezitter van Voor-Indië; een halve eeuw geleden deed de machtige +engelsche oost-indische Compagnie afstand van haar rechten ten behoeve +der britsche regeering. Hoewel de officiëele engelsch-indische +wereld den gewichtigen datum plechtig heeft gevierd, kan men niet +zeggen, dat overal de herdenking naar wensch is afgeloopen, want de +bengaalsche oproerlingen hebben den dag op hun manier herdacht, +namelijk door ambtenaren te dooden of hun huizen met dynamiet te doen +springen en door openbare tegen Engeland gerichte betoogingen.</p> +<p>Met zijn 300 millioen inwoners, onder wie 700 verschillende talen en +dialecten worden gesproken en die een twintigtal onderscheiden +godsdiensten belijden, blijft Indië steeds voor den volkenkundige +en den philosofisch aangelegde het voorwerp van boeiende studie. Het is +een wereld op zichzelf, en men kan er de stadia aantreffen van velerlei +beschavingen, liggend tusschen de beide uitersten, de wildheid van de +Karoemba’s uit de Nilgiribergen, die nog in het steentijdperk +leven, en het hof van den ghikwar van Baroda, den souverein, die zijn +juweelen verpandt, om de scholen voor hooger onderwijs, die hij in het +leven heeft geroepen, in stand te houden.</p> +<div class="figure xd21e2231width"><img src="images/p1909-u089.jpg" +alt="Het geleide van den Sindhia van Gwalior." width="720" height= +"436"> +<p class="figureHead">Het geleide van den Sindhia van Gwalior.</p> +</div> +<p>Het vorstendom Gwalior is een der tusschenliggende schakels. Het is +een der voornaamste leenstaten, die nog een schijn van +onafhankelijkheid genieten. De bevolking is bijna drie millioen zielen +sterk en bestaat zoo goed als uitsluitend uit dat oorlogszuchtige ras +van de Mahratten, dat zegevierend streed tegen de mohammedaansche +overheersching en een machtig rijk stichtte in het midden en het Zuiden +van het schiereiland. Het zou inderdaad te zijnen voordeele het rijk +van den Grooten Mogol weer hebben doen herleven, als niet Engeland met +succes de verovering van geheel Indië had ondernomen.</p> +<p>De regeerende maharadja, de Sindhia van Gwalior, werd in 1877 +geboren. Zijn vader maakte met de Engelschen gemeene zaak bij den +opstand der Cipayers en werkte mee aan de volledige neerlaag van Nana +Sahib, den dapperen Mahrat. De jonge vorst was even Engelschgezind als +zijn vader en werd ter belooning voor zijn beproefd royalisme +gemachtigd, om een legercorps van 4000 man onder de wapens te houden, +die naar europeeschen trant zouden worden gedrild en deel zouden +uitmaken van het inlandsche leger, de »Imperial Service +Troops«. Het contingent van Gwalior is daarin het sterkste.</p> +<p>Buitendien recruteert de Sindhia onder zijn adel een klein legertje, +zooals alle leenvorsten bezitten, dat enkel dient, om het prestige van +het hof te vergrooten. Engeland zorgt er wel voor, dat die schimmen van +legers niet meer worden dan paradetroepen; ze mogen geen kanonnen +hebben, zelfs geen moderne geweren, en nauwelijks jachtwapens.</p> +<p>Maar wat die inlandsche legers in kracht en geoefendheid missen, dat +winnen ze aan schoonheid en schilderachtigheid. Toeristen, die zich in +Gwalior hebben opgehouden, nemen er een onvergetelijken indruk van mee, +vooral als hun bezoek samenvalt met een tijdstip van feesten, als de +Sindhia, wiens paleis een paar uur van de stad is verwijderd, zich +erheen begeeft met groote staatsie, gezeten op een reusachtigen, +prachtig opgetuigden olifant, onder geleide van gewapende krijgers en +gevolgd door een rijke koets, waarin de familie en de gasten zijn +gezeten.</p> +<p>Als die enorme dikhuiden geen deel hadden in de vertooning, zou men +zich in de Middeleeuwen verplaatst kunnen wanen, den tijd der +Kruistochten! De weelderig gedrapeerde krijgslieden in hun met juweelen +en diamanten versierde mantels, die voetknechten in ijzeren +wapenrusting of in maliënkolders, dat zijn de Middeleeuwen, +overgebracht in de twintigste eeuw. Een historieschilder zou daar zijn +motieven kunnen gaan zoeken.</p> +<p>Maar hij moet zich haasten, als hij nog tijdig in Gwalior wil +werken. Dat oude Indië is ook al bezig te verdwijnen. De +radja’s der jongere generaties worden in Engeland opgevoed en ze +stellen er een eer in, up to date te wezen, zich zelfs ultra modern te +toonen, en zoo deinzen ze er niet voor terug, hun heerlijke perzische +en arabische hengsten te verkoopen, en hun stallen te veranderen in +garages voor auto’s! En zoowel uit spaarzaamheid, als uit +navolgingszucht vervangen ze de prachtige costumes van hun lijfwacht +door het banale kaki van de troepen uit Calcutta.</p> +<p>In hun gevolg ziet men dan geen rijk opgetuigde olifanten meer met +harnachementen vol goudborduursel en met banden van kostbare steenen om +de kolossale pooten! Dat is alles ouderwetsch, vieux jeu! De radja uit +de 20ste eeuw geeft de voorkeur aan het nieuwste model van 24 P. +K.!</p> +</div> +</div> +<div id="a94" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Na den Roewenzori de Mount Everest.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De hertog der Abruzzen is dezer dagen vertrokken voor +een groote reis naar Britsch-Indië en Thibet met het doel een +bestijging te ondernemen van den Mount Everest in den Himalaya. In de +verte en in de hoogte zoekt het dit lid der italiaansche +koningsfamilie. Immers op zijn beroemden pooltocht, die hoogere +breedten wist te bereiken, dan nog vóór hem waren +gehaald, liet hij de expeditie volgen naar den hoogen Roewenzori, den +berg in Midden-Afrika bij ’t Victoria Nyanza, en nu volgt de +Mount-Everesttocht.</p> +<p>Voor de reis heeft de hertog de noodige hulp en toestemming van de +britsch-indische regeering gekregen. Photografen en geleerden gaan in +zijn gevolg mee. Het heet, dat de reiziger zich in Thibet zal wagen tot +Tasja-Loempo, waar hij den Tasji-Lama wil bezoeken. Zoo meldt de +Londensche Globe. Intusschen wordt niet gezegd, of de beklimming van +den Mount Everest zal geschieden van den noordkant, dus van uit de +tibetaansche hoogvlakte. Dat zou wel beter kansen op succes bieden dan +een beklimming der veel steiler oprijzende zuidelijke hellingen. Echter +heeft de Britsch-Indische regeering deze laatste jaren steeds +geweigerd, aan reizigers toe te staan zich uit Britsch-Indië naar +Tibet te begeven om daar bergtoeren te ondernemen. Wellicht is voor den +prins der Abruzzen een hooge uitzondering gemaakt. De toestemming tot +het bezoeken van den Tasji-Lama schijnt de prins der Abruzzen te hebben +verkregen van de chineesche regeering. <span class="pagenum">[<a id= +"pb93" href="#pb93" name="pb93">93</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u15" class="div0 issue"> +<h2 class="main">Op den Uitkijk</h2> +<div id="a95" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De post over het ijs.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Daar gaat hij, de groenlandsche postbode, in zijn +grooten mantel van echt sealskin of zeehondenvel. Hij vervoert zijn +kostbaar postmateriaal in eene slede over het ijs en dat de weg +ongebaand en moeilijk zal zijn, wordt bewezen door de talrijke honden, +die de man heeft aangespannen. Hoe trouwhartig kijken de koppen van de +voorste honden van het span, elk aan een zij van den bode, de wereld +in. Het is zulk een goedaardig en verstandig ras, die groenlandsche +poolhonden, die in vernuft en ijver voor geen mensch onderdoen en menig +kind der menschelijke beschaving in die eigenschappen overtreffen.</p> +<div class="figure xd21e2266width"><img src="images/p1909-u093-1.jpg" +alt="Met hondesleden over het Groenland-ijs." width="695" height="511"> +<p class="figureHead">Met hondesleden over het Groenland-ijs.</p> +</div> +<p>Met sneeuw en ijs gaat het troepje worstelen, over scheuren en +spleten zal men zich een weg moeten banen, zoodat het een zeer +bezwaarlijke tocht zal wezen, nu de voorjaarszon, dat is die van het +eind van Mei, het ijs hier en daar heeft opgebroken. Maar de bode en +zijn honden deinzen voor geen moeilijkheden terug, beloond als ze zich +voelen door de dankbaarheid van diegenen, aan wie zij tijdingen +brachten van vrienden en bekenden in de overige wereld, die zoover is +van het afgelegen oord aan Groenlands westkust. En ook de berichten, +welke hen niet van nabij betreffen, het nieuws uit de dagbladen en +tijdschriften, het is aan deze menschen aan den uitersten rand der +beschaving zoo welkom, en het is zoo goed aan hen besteed.</p> +<div class="figure xd21e2273width"><img src="images/p1909-u093-2.jpg" +alt="Per schaats door het Spreewald." width="720" height="484"> +<p class="figureHead">Per schaats door het Spreewald.</p> +</div> +<p>Vooral niet minder weten zij het op prijs te stellen dan de +eenvoudige boeren uit het afgelegen hoekje in Pruisen, het Spreewald, +waar de afzondering in den winter haast al niet minder groot is dan op +Groenland. Daar, in de Nieder Lausitz in het gebied van de Spree, is +het waterrijke land met zijn plassen, kanalen en rivierarmen, zijn +moerassen en bosschen een eigenaardig oord, waar het ’s zomers +mooi moge zijn en geschikt voor pleiziertochten te water, voor visschen +en jagen, maar waar de winter bar is en heel wat last en ontbering voor +de bewoners meebrengt.</p> +<p>Het verkeer gaat er te water; doop- en trouwplechtigheden, de +kerkgang, het marktbezoek en wat niet al geschiedt per boot, maar is +eenmaal het ijs de baas geworden, dan komen er honderderlei bezwaren, +eer alles goed en wel voor het winterverkeer is geregeld. In den winter +komt er de postbode ook op zijn schaatsen aanzetten en brengt er aan de +boeren in de hofsteden aan de vaarten en kanalen nieuws, dat vaak al +niet heel nieuw meer is, maar dat voor hen de eenige band is met de +buitenwereld.</p> +<p>De bevolking is wendisch, behoort tot de slavische elementen in het +Pruisenland en heeft nog veel aparts en eigenaardigs, vooral ook in +haar kleederdrachten. De menschen zijn er in ontwikkeling +achtergebleven bij de plattelandsbevolking van andere deelen van +Pruisen, en zoo is het volstrekt niet onmogelijk, dat wat de postbode +aan wereldnieuws brengt, in West-Groenland door beter begrijpende ooren +wordt opgevangen dan in het Spreewald.</p> +</div> +</div> +<div id="a96" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Volken van Sumatra.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De wetenschappelijke belangstelling in ons Indië +is groot in deze dagen en allerlei deelen van den Archipel treden +daarbij naar voren. Men weet haast niet, waar en waarvoor de ijver +grooter is, voor Nieuw-Guinea of voor Celebes, voor Sumatra of voor +Borneo, en de Selenka-expeditie van Trinil op Java is lang niet het +eenige voorbeeld van ijver, door vreemdelingen betoond, om open vragen +in onze koloniën op te lossen of liever in te vullen met een +passend antwoord.</p> +<p>Wat de volkenkunde aangaat, is Sumatra al een zeer bont complex, een +Oostenrijk-Hongarije in het Oosten. Van de oorspronkelijke bewoners +zijn er daar nog stammen en volken bewaard gebleven, <span class= +"pagenum">[<a id="pb94" href="#pb94" name="pb94">94</a>]</span>die de +wetenschap voor problemen stellen, ongeveer zooals ook het geval is op +Malakka en Ceylon, Celebes en Borneo. De bazelsche heeren Sarasin, Dr. +Paul en Dr. Fritz, hebben veel studie gemaakt van die oervolken en +naast hen moeten in den laatsten tijd genoemd worden Dr. Wilhelm Volz +uit Breslau en Dr. B. Hagen, een Duitscher, die in 1905 een reis naar +Sumatra deed, om voor het <span class="corr" id="xd21e2292" title= +"Bron: ethnonografisch">ethnografisch</span> museum in Frankfort a. M. +materiaal te verzamelen.</p> +<p>Van Dr. Volz is in Globus van Januari een studie over de bewoners +der door hem bereisde landstreken op Sumatra verschenen. Hij beproeft +een indeeling der verschillende volksgroepen, behandelt hun +vermoedelijke afkomst en geeft van elk der groepen de typische +kenmerken op, als daar zijn de afzondering der als overblijfsels eener +oerbevolking voortlevende Koeboes; de van Hindoeschen invloed +getuigende cultuur der Bataks, hunne sociale inrichtingen, het +kannibalisme, melanesisch van oorsprong, hun huisbouw, en zoo +voort.</p> +<p>In een interessante monografie van Dr. B. Hagen, »Die Orang +Kubu auf Sumatra,« in ’t begin van dit jaar verschenen, +wordt een overzicht gegeven van de litteratuur over het volk der +Koeboes; zij begint in 1827, toen J. E. de Sturler, de ontdekker der +Koeboes, over hen schreef in de Bataviasche Courant; na dien tijd zijn +zij herhaaldelijk bezocht en beschreven.</p> +<p>Men zoeke de Koeboes in het tot Palembang behoorende deel van de +alluviale vlakte, die ten noorden door de Batang Hari, in het zuiden +door de Moesi begrensd wordt. Toen Hagen de Koeboes <span class="corr" +id="xd21e2301" title="Bron: von">van</span> Moeara Bahar bezocht, waren +de »wilde« Koeboes van de Ridan-rivier in het Rawasgebied +nog niet ontdekt; het was de controleur G. J. van Dongen, die in het +begin van 1906 voor het eerst met deze meest oorspronkelijke en in +volkomen afzondering levende Koeboes kennis maakte. Vóór +1830 waren alle Koeboes nomaden; toen is het proces der nederzetting +begonnen; de troep die Hagen te Moeara Bahar te zien kreeg, had zich +eerst kort geleden daar gevestigd en had nog veel van de primitieve +eigenschappen behouden.</p> +<p>Er leeft dus op Sumatra nog geheel in den oer-toestand een deel van +de oer-bevolking, die zich, in het oer-woud bijna hermetisch +opgesloten, heeft kunnen vrijhouden van vreemden invloed. Tusschen +Djambi en Palembang leiden deze zoogenaamde wilde Koeboes een nomadisch +leven, ter plaatse blijvend zoolang zij er voedsel vinden en periodieke +overstroomingen hen niet tot heengaan nopen. Voor alles wat hun vreemd +is zijn zij uitermate schuw en in de wildernis die hun territoor is, +onttrekken zij zich gemakkelijk aan den zoekenden onderzoeker; met +niemand laten zij zich in; de buitenwereld bestaat voor hen niet. Dit +wantrouwen is niet een oorspronkelijke karaktertrek, maar het gevolg +van de wandaden, die de Maleiers zich van oudsher ten opzichte der +Koeboes veroorloofd hebben. De zuivere Koeboes spreken met verachting +over hunne soortgenooten, die van de Maleiers leerden handeldrijven en +stelen.</p> +<p>Het uitvoerige werk mag wel een aanwinst heeten voor onze koloniale +litteratuur, in zoo ver het onze koloniën behandelt, al wordt er +de oorspronkelijke nederlandsche litteratuur over Indië niet mee +verrijkt.</p> +</div> +</div> +<div id="a97" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een internationale groote wereld.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onlangs wezen we erop, hoe cosmopolitisch +langzamerhand de groote steden worden en hoe bont het aanzien der +bevolking zich in de groote centra voordoet, zoodat de zuivere +nationale gevoelens daar wel in de klem moeten raken. Thans wijst de +Daily Mail op de treffende bontheid van de hooge kringen in Berlijn. +Daar, in de eerste gezelschappen van de duitsche hoofdstad, waar men +tegenwoordig zooveel meer weelde ten toon spreidt dan vroeger, is het +buitenlandsche element meer dan ooit toonaangevend. Vreemdelingen van +geboorte nemen er de hoogste plaatsen in.</p> +<p>De eerste politieke gastvrouw van het duitsche Rijk, vorstin v. +Bülow, is een geboren Italiaansche, een prinses Camporeale, vrouw +van allerinnemendste beminnelijkheid, in wier aderen door haar +afstamming van het historische Engelsch-Italiaansche huis der Actons, +ook Britsch bloed vloeit. De vorstin Henckel v. Donnersmarck, de gade +van den bekenden multi-millionair en Silezischen mijnmagnaat, die +vanwege haar juweelen en buitengewoon prachtige hoftoiletten een zeer +bijzonderen roep geniet, is een Russin, Katharina Wassilieffna Slepzef. +De schoone en lieftallige prinses Pless is een Engelsche, zuster van de +hertogin van Westminster en, evenals deze, met den grootsten +grondbezitter van zijn land gehuwd. De hertogin van Ratibor, een +pikante brunette en lievelinge van de Berlijnsche hooge kringen, is +insgelijks Engelsche. De vorstin zu Fürstenberg, ’s Keizers +gastvrouw te Donaueschingen, is een Boheemsche gravin. Prinses zu Thurn +und Taxis, bekend om de verrukkelijke danspartijen die zij weet in te +richten, is een Weenerin, elegant en bekoorlijk. Een andere +niet-Pruisische toongeefster, in de hooge kringen is de jonge vorstin +zu Wied, dochter van den Koning van Wurtemberg, en Amerika heeft een +charmante vertegenwoordigster in gravin Johannes Siertorpff, die in +New-York miss Knowlton heette.</p> +</div> +</div> +<div id="a98" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Onze kennis van Arabië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een groot landcomplex, waar nog heel wat te ontdekken +is en waarvan de kaarten als om aanvulling roepen, zooals Thibet het +deed, voordat de expedities van Prschewalski, Rockhill, Littledale, +Bower, Deasy en vooral Sven Hedin er licht over hebben uitgegoten, is +Arabië. Daar begint thans echter de onderzoekingsgeest ook +krachtig te werken. Een flinke expeditie zal onder den engelschen +reiziger Bury ten oosten van Aden aan land gaan en door het Jeshbundal +over Nisab en Behan al Jezab naar Harib en Mareb trachten te komen, om +daar opnemingen te doen van oude opschriften.</p> +<p>Het vervolg der expeditie wordt afhankelijk gesteld van de +berichten, die men omtrent de vermoedelijke karavanenwegen in het +binnenland zal krijgen. In de eerste plaats richt de leider zijn +opmerkzaamheid op het bereiken van Riadh, indien daarheen nog een +karavaanweg uit het Zuidwesten geleidt. Van daar wil hij, zoo er +verbindingen te krijgen zijn, over El Hauta oostwaarts naar den +vermoedelijken karavanenweg Mekka-Oman naar Maskate trachten te komen. +Gelukt dat niet, dan zal hij zich naar gelang van de omstandigheden, +naar de Perzische Golf, naar de Roode Zee of dwars door de groote +zandwoestijn naar het Zuiden naar het landschap Hadramaut wenden. Als +eenig gezel sluit zich bij hem aan de heer P. E. L. Gethin, die zich +door het volgen van een cursus van het londensche Aardrijkskundig +Genootschap, de Royal Geographical Society, op deze reis heeft +voorbereid. Al komt ook slechts een deel van het programma tot +uitvoering, dan staat ons toch een wezenlijke verruiming onzer kennis +van Arabië te wachten.</p> +</div> +</div> +<div id="a99" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Voorjaarsreizen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De firma Lissone heeft al een heele reeks mooie reizen +in 1909 gemaakt. Daar waren winterreisjes naar Parijs van een dag of +zes voor de somma van 85 gulden; daar waren in Februari twee reizen +naar de winterpret van St. Moritz, dertien dagen voor 280 gulden; daar +was een reis naar Nice en de Riviera, naar Tunis en Algiers, naar +Palestina, Syrië en Egypte, een reis van 22 dagen en 440 gulden +naar Italië, waaraan men nog bij herhaling zal kunnen deelnemen op +19 April en 3 Mei, daar waren in één woord tochten naar +heinde en ver.</p> +<p>Ook Spanje is niet vergeten, en afzonderlijk is voor 5 April een +reis aangekondigd naar de oostkust en het eiland Majorca. Daarbij +behooren ook Barcelona met de omstreken, aan de lezers van de Nieuwe +Rotterdamsche Courant op zoo aangename wijze bekend geworden door de +brieven van den correspondent van het blad. Bij de aankondiging van de +reis in Lissone’s »Toerist« heet het, dat dit +»goddelijk paradijs« zal worden bezocht, »wanneer +gure, harde Noordenwinden met regenvlagen en sneeuwjacht ons sidderend +en rillend blokken op den haard doen werpen.«</p> +<p>Het is te hopen, dat die voorspelling niet uitkomt. Op den vijfden +dag van April nog weer sneeuwjacht en regenvlagen! Nee, dat zou te bar +zijn! Daar hebben we tot half Maart in voldoende mate van geprofiteerd. +Laat ons Lissone en de zijnen op 5 April bij heerlijk mooi +voorjaarsweer mogen zien vertrekken naar ’t zoele Zuiden, maar +laat het eindelijk hier dan ook eens voorjaar worden! <span class= +"pagenum">[<a id="pb95" href="#pb95" name="pb95">95</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a100" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Jungfrauspoorweg.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">»Toen ik vele jaren geleden op den Wengernalp +vertoefde,« schrijft Siegfried Hartmann in de Welt auf Reisen, +»liet een naar mijn herinnering te oordeelen jong ingenieur mij +een blauwe groote teekening zien, het plan voor den Jungfrauspoorweg. +Andere reizigers zagen het plan ook, en aan tafel maakte het het +onderwerp uit van de gesprekken, en als er weer een nieuwe toerist +boven kwam en vol bewondering naar de met sneeuw en gletschers bedekte +bergreuzen keek, werd hem lachend gevraagd: »Weet u ’t al, +men zal daar een spoorweg naar boven laten loopen!« En de meesten +keken dan met een blik, die scheen te zeggen, dat ze het een flauwe +grap vonden.</p> +<p>Ik geloofde toen al vast aan de mogelijkheid van de grootste +triomfen voor de techniek, vond het een wonderheerlijk plan, maar stond +onder de toeristen zoo goed als alleen. Enkelen, die wel geloofden aan +de mogelijkheid, spraken van de ontheiliging der natuur; anderen +spotten met het denkbeeld en maakten zich vroolijk over het dwergje +mensch, dat de Jungfrau met rails wou beleggen.</p> +<div class="figure xd21e2340width"><img src="images/p1909-u095.jpg" +alt="Panorama op het hooggebergte." width="634" height="471"> +<p class="figureHead">Panorama op het hooggebergte.</p> +</div> +<p>Geen van hen heeft gelijk gekregen. Hoewel thans inderdaad nog geen +trein den top van den grooten zwitserschen berg heeft beklommen, men is +toch al een heel eind gevorderd. De nette, door electriciteit gedreven +treinen van den Jungfrauspoorweg klimmen, door de eigen kracht van den +berg, door het water van de wilde Lütschine, gedreven aan de stang +met tandraderen omhoog. En van ontwijding der natuur kan geen sprake +wezen, want de scherpste kijker kan geen spoordam en geen rails +ontdekken, omdat beide in de tunnel liggen, en geen schrille fluit +weerklinkt, geen rook en roet ontsieren de verheven eenzaamheid.</p> +<p>Was het plan, een spoorlijn daar te bouwen moedig en grootsch, de +uitvoering is inderdaad geniaal geworden. Wat had meer voor de hand +gelegen, dan langs den machtigen Eigerwand direct een pad schuin omhoog +te maken in de rotsen? Men deed het niet, maar ging terstond den berg +in, om zoo van het begin af verhoogde veiligheid en onafhankelijkheid +van de weersgesteldheid te krijgen.</p> +<p>De rit is nu zeer indrukwekkend. Als de reiziger van het station +Scheidegg van de spoor van den Wengernalp op 2000 meter hoogte afrijdt, +gaat de spoorweg eerst door groene weiden langs den Fallbodenhubel. Dan +buigen de rijtuigen een tunnel in en komen in het gebied van het +onbegroeide steenpuin, terwijl op den achtergrond de groote blauwwitte +tong van den Eigergletscher zich vertoont. Daarna wordt het nacht; de +electrische lampen werpen hun geel licht op de angstig of verbaasd of +nieuwsgierig kijkende reizigers. Zacht en gelijkmatig drijft de +electrische draaistoommachine het gevaarte hooger in tegenstelling met +veel door stoom gedreven bergspoorwegen. De muren glinsteren van het +vocht, af en toe doet zich een nis voor, hier en daar komt ook een +klein lichtgat, dat door den tunnelwand in den vrijen bergmuur is +opengebroken. Al hooger en hooger gaat het. Het oog raakt aan de +duisternis gewend, en het bloed begint sneller te vloeien, de +ademhaling neemt ook in snelheid toe in de al dunner wordende lucht, +die niets heeft van de bekende tunnellucht, zoo onaangenaam bij de +groote bergtunnels en ondergrondsche spoorwegen.</p> +<p>Daar staat de trein stil; de tunnel is verwijd tot een grot. Station +Eigerwand, 2876 meter boven de zee. Men is het er niet algemeen over +eens, of die verwijding noodig was. Het uitzicht door de in de rotsen +uitgehouwen vensters in het Wergisdal, op de van hier uit te overziene +velden van den Lauberhorn, en van Tschuggen Männlichen is zeker +schoon, maar niet daarvoor kwam men hier heen. Wij willen geen groene +weiden en geen beboschte hoogten zien, maar ijs, sneeuw en ijs. Het zou +daar ook dwaas wezen, hier den rit af te breken, zooals zoovelen doen. +Het oponthoud moet worden beschouwd als een pauze in den tocht, +waardoor onze ademhalingsorganen een beetje op hun verhaal komen in de +ijle lucht.</p> +<p>Na een vrij langdurig oponthoud gaat de trein verder; er is geen +verschil merkbaar met het eerste deel der reis; we gaan weer door den +tunnel, maar weldra merken we, dat die niet meer rechtuit gaat; we +maken een bocht in den berg. Zonder dat wij iets kunnen zien, hebben we +het groene land den rug toe gekeerd, en het gaat naar de +gletscherwereld van het Berner Oberland. In de verte ontdekken we een +massa licht en we naderen het voorloopig eindpunt van de lijn, het +station Eismeer. Weer een wijde, door de boormachines gemaakte grot +grooter dan die bij Eigerwand. IJskoude lucht stroomt ons tegen, en de +door de spoorwegautoriteiten ter beschikking gestelde dekens worden +vaster omgedaan. Dan gaan we door een gang naar een reuzenrotsvenster, +dat ons een panorama uit het hooggebergte laat zien van eigenaardige +schoonheid. Blauw ijs en witte sneeuw, zoo ver het oog reikt, enkel +links op den achtergrond een paar kale, zwartbruine bergwanden. Rechts +rijzen de ijsmassa’s als torens spits en puntig, of in zachte +ronde vormen. Daar leidt een smal, in de sneeuw uitgetreden pad +stoutmoedige wandelaars omhoog langs de Concordiahut naar den top van +den Jungfrau, tot mogelijk over een jaar of tien dit pad overbodig zal +zijn geworden, daar de spoorweg het heeft vervangen.</p> +<p>Wanneer de techniek de taak op zich neemt, die indrukwekkende +schoone natuur te openbaren aan duizenden menschen en dat wat vroeger +slechts te zien werd gegeven aan een klein aantal menschen, die er +kracht en tijd voor hadden, te maken tot gemeengoed van de +menschenkinderen, die midden in den harden levensstrijd staan, dan +verdient dat zeker onze dankbaarheid. En het was werkelijk een zware +taak, die ze te vervullen kreeg.</p> +<p>Op het station Eismeer is met den spoorweg ook de beschaving +gekomen. Er is een klein postkantoor vanwege de zwitsersche regeering +ingericht, waar de tallooze prentbriefkaarten worden afgestempeld, en +ook wordt er voortreffelijk voor het lichamelijk welbehagen der +bezoekers gezorgd. Een gedeelte der in de rotsen uitgehouden galerij is +afgesloten met reusachtige spiegelruiten, en men zit er dus geheel +beschut. Er is een restaurant met electrische verlichting en +electrische stookplaatsen voor de bereiding der spijzen. Wie zelf eten +meebrengt, moet een franc plaatsgeld betalen, maar niemand is daartoe +verplicht, want een kleine tunnel voor voetgangers leidt naar een plek, +waar men met een trap op den gletscher kan komen en zonder het +restaurant aan te doen, de wonderen der verheven natuurtooneelen kan +genieten. Maar buitendien zal bijna ieder dankbaar zijn obool offeren, +opdat de doelmatige inrichtingen hier boven ook voor anderen mooi en +goed in orde kunnen worden gehouden.«</p> +</div> +</div> +<div id="a101" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van de Ehze in de oude Graafschap Zutphen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Qui se fait attendre, se fait désirer, dat +schijnt wel dezen keer het devies van het voorjaar te zijn geweest. +Onbescheiden heeft het zich laten wachten, langer dan bestaanbaar was +met het goed humeur van natuurvrienden, en langer dan de +voorjaarsbloemen zich met goed fatsoen schuil konden houden. Maar wat +bleven sneeuwklokje en crocus traag in hun ontwikkeling, wat duurde het +eeuwen, eer die zoo welkome, eerste sporen van de lente in uitbottende +knoppen aan enkele vroege heesters zich vertoonden! Straten en wegen en +voetpaden!... nee maar, ze waren van een grondelooze vuilheid dagen, +weken lang, en dus moest wie de menschen lokken wou »Naar +Buiten!« wel aan doovemans deur kloppen.</p> +<p>In die dagen hebben wij een bezoek gebracht aan een oud huis in +heerlijke omgeving, waar de zin voor schoonheid den toon aangaf, nu in +de eerste plaats binnenshuis; in het betere seizoen vooral niet minder +rondom de woning, in park en bosch. Er hebben velen in die buurt van +het echte buitenleven genoten. <span class="pagenum">[<a id="pb98" +href="#pb98" name="pb98">98</a>]</span>Slechts door de Berkel en een +paar groote weiden is de Ehze gescheiden van het buiten, waar Allard +Pierson een deel van zijn levensavond doorbracht, de Velhorst, en +talrijk zijn in dit deel van Gelderland de oude kasteelen, die in onze +geschiedenis van zich hebben doen spreken.</p> +<div class="figure xd21e2368width"><img src="images/p1909-u098.jpg" +alt="’t Huis Eeze by Almen 1743" width="644" height="491"> +<p class="figureHead">’t Huis Eeze by Almen 1743</p> +</div> +<p>Dat heeft ook de Ehze gedaan, al is het nu geen oud slot meer, maar, +uitwendig althans, een deftig groot huis, van rooden baksteen +opgetrokken. Van binnen zijn er nog heel veel sporen over, die wijzen +op het verre verleden, dat het huis reeds achter zich heeft. De +tegenwoordige eigenaar, de heer D. J. van den Honert, die zijn zaken te +Amsterdam heeft en wiens vrouw de dochter is van den bekenden +amsterdamschen philantroop, wijlen den heer P. W. Janssen, gevoelt zeer +veel voor het verleden van het huis, waarvan hij in 1905 bezitter is +geworden, toen hij het kocht van mevrouw de weduwe barones Van Welderen +Rengers.</p> +<p>Een bewijs van die piëteit heeft hij gegeven door de opdracht +aan den heer A. A. Vorsterman van Oyen, om de geschiedenis te boek te +stellen van de opeenvolgende geslachten, die »het kasteel +Ehze« hebben bewoond. Zeshonderd jaren geleden werd het goed +gesticht door een tak van het geslacht van Heeckeren, en naar een hof +Hese of Hesni in de nabijheid van het stamslot der Heeckerens bij +Emmerik moeten de heeren van Eese of Ehze hun burcht bij Almen in de +gemeente Gorssel hebben genoemd. In het begin der veertiende eeuw was +Frederik van Heeckeren bezitter van het goed de Ehze, waarnaar hij zich +ook Frederik van Ese noemt.</p> +<p>Ridders en knapen komen verder voor van dien naam, als bewoners van +het kasteel, trouwe volgers van den graaf van Gelre, nu eens getuigen +bij overeenkomsten tusschen den graaf en eenige stad, dan getuigen bij +huwelijken in het grafelijk geslacht of bij plechtige verzoeningen als +in 1355 tusschen Reinout, hertog van Gelre, en zijn broer Eduard. +Ridder Frederik van Ese moet een persoon van gewicht zijn geweest, want +bij een bezoek aan de stad Arnhem in datzelfde jaar 1355, +waarschijnlijk met een grooten hofstoet, moet hem de stadsregeering +veel wijn hebben verschonken »negen kwarten«, zooals +vermeld staat in de stadsrekening van Arnhem van dat jaar. Zijn +kleinzoons noemden zich weer Heeckeren of namen soms, na »deeling +volgens magescheid« verschillende namen aan, dikwijls van +aangetrouwde familieleden.</p> +<p>In het werk van den heer Vorsterman, dat in het Genealogisch en +Heraldisch Archief van Arnhem in 1908 is opgenomen, kan men de reeks +der verschillende bezitters van het kasteel de Ehze uitvoerig vinden +nagegaan. Men leest er, hoe een der leden van de familie priester was +en vriend van Geert Groote, hoe een ander schepen was te Deventer en +als man van invloed en kunde stond aangeschreven, en hoe ze zich +vermaagschapten met aanzienlijke geslachten. In de zestiende en +zeventiende eeuw speelt het geslacht Van Lintelo er een groote rol.</p> +<p>Zoo was Christiaan Karel, baron van Lintelo, heer van de Ehze, +<span class="pagenum">[<a id="pb99" href="#pb99" name= +"pb99">99</a>]</span>die in 1707 scholtis of schout van Lochem was, +onderhandelaar in zaken, die de nalatenschap van Willem III betroffen; +hij was in groot aanzien bij zijn tijdgenooten en geëerd om zijn +schranderheid en ongemeene werkzaamheid. Te Lochem huwde hij in 1705 op +Ampsen met Clara Elisabeth van Nagell, was zeer bemind bij zijn +onderhoorigen en stierf op de Ehze in 1736. Aan die vermaagschapping +met de familie Van Nagell herinnert op dit oogenblik nog het wapen in +de windvaan op het huis. Daar is de gesp uit dat wapen duidelijk te +herkennen. Toevallig dat de voornamen van de tegenwoordige vrouwe van +de Ehze dezelfden zijn als die van de eigenares uit de eerste helft der +achttiende eeuw. Of die vroegere Clara Elisabeth bij haar onderhoorigen +bemind is geweest evenals haar man, weten we niet, maar dat men het +later van de 20ste-eeuwsche Clara Elisabeth zal getuigen, is zonder +twijfel. Want zij treedt als een weldoenster onder de menschen op, door +de zieken en zwakken te bezoeken en op te beuren en naar geest en +lichaam hun goed te doen, niet maar eens nu en dan, maar trouw en +geregeld. Aan »goede werken« wordt daar veel gedaan in en +om het gemodernizeerde oude huis; er is een schooltje gebouwd, waar de +meisjes dagelijks gratis naailes krijgen; de kinderen leenen boeken uit +de bibliotheek van het huis, en op honderderlei manieren meer leven de +bewoners van het huis met hun omgeving mee.</p> +<div class="figure xd21e2385width"><img src="images/p1909-u099.jpg" +alt="De Ehze. (Phot. Hoetink, Warnsveld)." width="566" height="352"> +<p class="figureHead">De Ehze. (Phot. Hoetink, Warnsveld).</p> +</div> +<p>Door een der vijf dochters van baron van Lintelo komt in de 18de +eeuw het geslacht van Pallandt van Keppel in het bezit van de Ehze, +maar niet voor langen tijd, want de eerste en eenige bezitter uit die +familie verkocht de Ehze en liet papieren, schilderijen en +merkwaardigheden naar het kasteel Keppel overbrengen. In de laatste +jaren van de achttiende en de eerste helft van de negentiende eeuw is +de historie van het huis het minst glorierijk, en Jan Derk Langenberg, +lid van den raad van Zutfen en houtkooper aldaar, is de schuldige, die +aan het sloopen gaat. Hij liet een groot deel afbreken, namelijk het +middengebouw en een der vleugels, verkocht het prachtige ijzeren hek, +dat voor de streek is bewaard <span class="pagenum">[<a id="pb100" +href="#pb100" name="pb100">100</a>]</span>gebleven, want het prijkt nu +nog op het kasteel Medler onder Vorden, maakte de sieraden van het huis +te gelde en liet veel hout onder de bijl vallen.</p> +<p>Dat gedeelte van het huis, dat bewaard bleef, verkocht hij in 1831 +aan baron Van Zuylen van Nijevelt, wiens zoon, Mr. Jacob Pieter +Pompejus, tweemaal minister was, later buitengewoon gezant te Parijs, +kamerheer des konings i. b. d. en lid der ridderschap van Gelderland +was. Deze, gestorven in 1890, vertoefde niet veel op de Ehze en in 1866 +verkocht hij het huis en de landerijen aan zijn zwager, Karel Gerrit +Willem, baron van Wassenaer, met wien zijn zuster getrouwd was. Dat +echtpaar liet het gebouw restaureeren; de baron had den zeedienst +verlaten en vertoefde graag op de Ehze. Hij was lid der Provinciale +Staten en voorzitter van de Geldersche Maatschappij van landbouw.</p> +<p>Hier voelen we ons op modernen grond, dat zijn de posten, nu ook +door de bezitters van de landgoederen in de buurt bekleed. Bovendien +iemand, die den zeedienst verliet, is ook de tegenwoordige eigenaar, de +heer Van den Honert en aan het restaureeren heeft deze op niet minder +grondige manier gedaan dan de Wassenaers. Vooraf heeft de <span class= +"corr" id="xd21e2398" title= +"Bron: oud ritmeester">oud-ritmeester</span> baron van Welderen Rengers +van 1894 tot 1898 en heeft diens weduwe er nog van 1898 tot 1905 +gewoond. Zij hadden het goed gekocht van de jongste dochter van baron +Van Wassenaer, aan wie het bij scheiding was toebedeeld.</p> +<p>En hoe ziet nu de Ehze eruit, het oude kasteel in nieuwen vorm?</p> +<p>Een flink terras is vóór het huis gebouwd, met twee +breede trappen en antieke sfinxen aan weerszijden, beelden, die een oud +kasteel in Verona hebben gesierd. De hal is bijzonder smaakvol +ingericht en vormt een waardige entrée voor het deftige huis. +Daar bloeiden de mooiste aronskelken en de heerlijkste hyacinthen, +zooals er overal in het huis bloemen te bewonderen vielen. Rondom die +ruime hal zijn de verschillende vertrekken gelegen, waar de werkelijk +mooie dingen en de vele kunstvoorwerpen het rondwandelen als een gang +door een met zorg samengesteld museum maken.</p> +<p>Duidelijk is er overal naar gestreefd, om aan de oudheid van het +huis recht te doen weervaren; hier is een eerbiedige hand aan het werk +geweest. Hoe prachtig zijn die schouwen gerestaureerd, hoe pieus zijn +de wapens der oude geslachten, waar ze herstelling behoefden, onder +handen genomen en op een eereplaats gehangen, hoe trouw is betimmering +en kleur in harmonie gehouden met het oude karakter! In modernen vorm +doet alles aan, als volkomen passend bij wat er van het oude over is. +Een delftsch tegeltableau achter de schoone schouw der eetzaal stelt de +geboortehuizen voor van den eigenaar en zijn vrouw, die beide te +Amsterdam het levenslicht zagen. Die schoorsteen is van dezen tijd, +nagemaakt antiek, wondermooi werk van de haagsche firma Mutters, +terwijl in een ander vertrek het witsel, dat de oude bekleeding van een +schouw bedekte, met zorg is verwijderd, zoodat het heerlijke +beeldhouwwerk weer in al zijn fijnheid van uitvoering voor den dag +komt.</p> +<p>Het blijkt hier, dat het gemakkelijke en comfortabele van onze +moderne meubels, als men ze maar met smaak kiest, zich uitstekend +aansluiten bij een huis van ouden stijl, en zoo is inderdaad de +hoofdindruk van dit bezoek de mooie harmonie van het oude en het +nieuwe. Vooral treft die, als men let op de vele nieuwere inrichtingen, +die de heer Van den Honert heeft laten aanbrengen. Hij heeft bij den +ingang een nieuwe steenen brug laten bouwen over de gracht ter +vervanging van het houten brugje, waarvan reeds Craandijk in 1875 zei, +dat op die plek »een nietig brugje het geheel ontsierde«. +Tot de brug geeft een <span class="pagenum">[<a id="pb101" href= +"#pb101" name="pb101">101</a>]</span>prachtig hoog ijzeren hek toegang, +een van de schatten uit den voorraad van een parijsch antiquaar.</p> +<div class="figure xd21e2412width"><img src="images/p1909-u101.jpg" +alt="Gezicht uit het huis De Ehze. (Phot. Hoetink, Warnsveld.)" width= +"638" height="343"> +<p class="figureHead">Gezicht uit het huis De Ehze. (Phot. Hoetink, +Warnsveld.)</p> +</div> +<p>Maar van de moderne instellingen trekt vooral de modelboerderij de +aandacht, waaraan die van Oud-Bussum tot voorbeeld heeft gestrekt. +Volkomen hygiënisch en dus met de uiterste zindelijkheid, zijn de +stallen ingericht; de behandeling van de koeien en die van de +herhaaldelijk gefiltreerde en daarna snel afgekoelde en machinaal in +flesschen gebrachte melk waarborgt de algeheele zuiverheid, en die op +het landgoed gebruikte en verder tot boter verwerkte melk is een +waardige pendant van het gezuiverde water.</p> +<p>Er is namelijk een ontijzeringsinrichting, die noodig was, omdat het +overigens goede water in den bodem te veel ijzer bevat. De electrische +installatie van het goed maakt het mogelijk, het water omhoog te voeren +in een kleinen toren, waar het in fijne verdeeling van boven neervalt +en door oxydatie van het ijzer wordt ontdaan, om daarna op en door een +bedding van cokes vloeiend, een nog verdere zuivering te ondergaan. Zoo +rein en helder vangt het weldoend vocht dan in leidingsbuizen zijn +wandeling aan door de verschillende gebouwen van het landgoed, door de +vele nieuw gebouwde woningen van het personeel, door de stallen, de +vertrekken der woning, de kelders, die in bewoonbare ruimten zijn +herschapen, de kassen en waar niet al meer.</p> +<p>Het voedt in de nieuwe kelderruimte onder het terras den voorraad, +die uit de stooktoestel voor de centrale verwarming het gansche huis +van een aangename warmte voorziet; het plast neer in het bekken, waar +mevrouw Van den Honert in de donkere kamer haar photografieplaten +wascht, het stroomt uit de warm- en koudwaterkranen boven het bad voor +het personeel, het vult een bassin in de warme plantenkas, waar men dus +voor de flora-kinderen altijd water op temperatuur heeft, en eindelijk +voedt het de stoommachine in het machinehuis, die de electriciteit +opwekt.</p> +<p>Wagenhuis en paardestal zijn in overeenstemming met de <span class= +"pagenum">[<a id="pb102" href="#pb102" name= +"pb102">102</a>]</span>nieuwste eischen, die een kieskeurig eigenaar +kan stellen, en de mooie paarden worden er met liefde verzorgd, al +bevat de nieuw-bijgebouwde garage twee auto’s, die hen overbodig +schijnen te maken. Maar als overbodig worden ze daar in het geheel niet +beschouwd, dat merkte het mooie zwartje, waarvan de bezitter met trots +vertelde, dat het, nog geen drie jaar oud en in zijn tijd geboren +was.</p> +<p>Ook in de modern ingerichte vertrekken bemerkt men den ouderdom van +het huis aan de diep inspringende vensters en de verbazend dikke muren. +Die zijn voor de buitenmuren een meter dik en enkele binnenmuren zijn +niet veel minder soliede. Sterk krijgt men daarvan en van de oudheid +een indruk in de kelders met hun verwulften en bogen, hun oude +blauwgeverfde deuren als middeleeuwsche toegangen en hun breede, lage +gangen. Van die ruimten heeft de eigenaar een veelvuldig gebruik +gemaakt. Daar zijn de keukens, daar wordt de wasch in een paar +vertrekken behandeld, daar is Mevrouw met haar photografie bezig, daar +zijn bergruimten en daar is nog een opening in den dikken muur met het +vizier voor het kanon, dat van hier uit den vijand bestookte. Aan licht +behoeft nooit gebrek te wezen in de onderaardsche gewelven, waar ook +overvloedig frissche lucht kan komen, want op ieder plekje, waar het +maar even noodig zou kunnen zijn, heeft men maar op een knop te +drukken, en het electrisch licht straalt helder in het rond.</p> +<p>A propos van dien vijand, mag wel verteld, dat hier de historische +plek is, waar de langdurige strijd is gevoerd tusschen die van Zutfen +en die van Deventer over de overbrugging van de Berkel. De +Spitholderbrug op vijf minuten afstands van het huis was het punt van +het ergste geschil. Het is een ophaalbrug met hooge, witte wip. De +Zutfenschen, zich grondend op oude voorrechten, wilden geen bruggen +over de Berkel toelaten en herhaaldelijk trokken gewapende mannen onder +aanvoering van leden der stadsregeering naar Almen en braken de brug +af. Dan herstelde Deventer de brug weer, zooals in 1704 gebeurde, +waarna Zutfen ze weer afbrak, een spelletje, dat zich in het volgend +jaar herhaalde. Trouwens, dat het vaak meer dan spel was, bleek, toen +een der boeren van de Ehze bij zulk een schermutseling werd gedood.</p> +<p>Het twistpunt werd niet eerder dan 1712 uit den weg geruimd; toen +werd de brug bij Spitholt herbouwd, de groote Hessenweg van Duitschland +naar Amsterdam, die een tijdlang gesloten was geweest, werd weer +geopend en alles werd weer pais en vree. De heeren der betrokken steden +en gewesten waren indertijd te paard of per chais of koets naar Gorssel +komen rijden en hadden daar ten huize van den predikant +geconfereerd.</p> +<p>Hoe vreedzaam staat daar onze tijd tegenover, nu de bedrijvigheid +zich richt op het winnen van wat bruikbaar is en mooi, nu in den +moestuin, die ook gemodernizeerd is met gecementeerde muren en ijzeren +latjes achter de leiboomen, de groenten voor de talrijke huishoudingen, +op het goed wonend, worden gekweekt, nu de kassen vol zijn met de +heerlijkste primula chinensis en cyclamen en begonia’s, met +calla’s en anthuriums, met varens en orchideeën, die ieder +haar eigen verzorging eischen! Hoe wonderheerlijk zal het er zijn, als +in den vollen zomer het aardig aangelegde Rosarium prijkt met zijn +groepen van La France’s, Caroline Testout en Frau Karl +Druschki!</p> +</div> +</div> +<div id="a102" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Onze <span class="corr" id="xd21e2438" title= +"Bron: Alpenvereenging">Alpenvereeniging</span>.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Van de activiteit der Nederlandsche Alpenvereeniging +gaf de jaarvergadering, die onlangs te Amsterdam werd gehouden, een +gunstig getuigenis. Er is veel belangstelling en het ledental neemt +flink toe, ook bij de verhoogde jaarlijksche bijdrage van gewone leden, +die nu tien gulden bedraagt.</p> +<p>Als clubgebied voor den aanstaanden zomer werd aangewezen Zermatt en +omstreken, waar de leden van de vereeniging kunnen samenkomen om +gezamenlijk tochten in het hooggebergte te ondernemen.</p> +<p>Op voorstel van het bestuur werd besloten een gedenkplaat aan te +brengen in de rotsen bij den Col de Géant ter nagedachtenis van +mr. Sillem, die aldaar in 1907 op noodlottige wijze is verongelukt.</p> +<p>Een warm woordje tot opwekking tot de beoefening der Alpensport +heeft de secretaris, de heer P. C. Visser, in de Nieuwe Rotterdamsche +Courant tot het publiek gericht. Hij wees er daarin op, hoe de vele +afschrikkende verhalen van ongelukken met doodelijken afloop een +verkeerd idee geven van de gevaarlijkheid dezer sport. Zij is inderdaad +niet gevaarlijker dan andere takken van sport en met sprekende cijfers +toont de schrijver dat aan, cijfers, die hij ontleent aan de bekende +Mittheilungen des deutschen und oesterreichischen Alpenvereins. +<span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103" name= +"pb103">103</a>]</span></p> +<p>Van de ongelukken in de Hoogalpen, die in 1908 een aantal van 72 +bedroegen, komen er 42 op rekening van hen, die de tochten zonder gids +ondernamen, 15 die niet alleen zonder gids, maar ook zonder +tochtgenooten er op uit trokken, terwijl de overige 14 zich bevonden +onder geleide van gidsen.</p> +<p>Wanneer men de oorzaken der ongelukken nagaat, dan komt men tot de +volgende conclusie: dat 40 personen den dood vonden in de rotsen, 8 +personen op sneeuw of ijs, 15 tengevolge van steenslag, 8 tengevolge +van het weer (d. i. door sneeuwstorm, onweer e.d.g.).</p> +<p>Meer dan de helft zijn dus omgekomen bij z.g. klautertoeren in de +rotsen, iets dat niet te verwonderen is, daar er veel meer tochten +ondernomen worden op z.g. rotsbergen, dan over gletschers. De +ongeoefende en lichtzinnige bergbestijger, die er zonder gids op +uittrekt, toont een heimelijken angst voor de uitgestrekte ijsvelden +met hun vele, vaak onzichtbare kloven en voelt zich meer aangetrokken +tot de rotswanden met hun schijnbare degelijke steunpunten voor handen +en voeten.</p> +<p>De ongelukken in het middelgebergte (Vogezen, Sächs-Schweiz +e.a.) nemen geregeld toe, wat een gevolg is van het feit, dat +tegenwoordig als het ware ieder rotspuntje als oefenterrein gebruikt +wordt.</p> +<p>1908 is voor den bergbestijger al bijzonder ongunstig geweest, +voornamelijk door het zeer slechte weer van dezen zomer. Verscheidene +ongevallen zijn b.v. een gevolg van de omstandigheid, dat de rotsen +veelal met een ijslaag waren overdekt.</p> +<p>De zoo juist genoemde cijfers hebben evenwel niet de minste waarde, +wanneer men ze niet beschouwt in verband met het aantal tochten dat er +in de Alpen wordt ondernomen. Dit met juistheid te noemen is vrijwel +onmogelijk, maar toch heeft men dit getal bij benadering kunnen +vaststellen door middel van de boeken, welke in iedere Alpenhut +aanwezig zijn en waarin het grootste gedeelte der toeristen hun naam +schrijven, met bijvoeging van de door hen ondernomen bestijging. In het +jaar 1901 bedroeg dit cijfer voor de Duitsche en Oostenrijksche Alpen +78.000, voor de Zwitsersche en Fransche Alpen 20.000, te zamen 100.000. +Wanneer men nu nagaat welk een uitbreiding het ski-loopen heeft +ondergaan en bovendien rekening houdt met het feit, dat het aantal +bergbestijgers de laatste jaren schrikbarend is toegenomen, dan is het +ongelukkenpercentage buitengewoon klein, zelfs kleiner dan bij het +voetbalspel, roeien, zwemmen enz. Ten slotte vergete men niet, dat de +meeste ongelukken vermeden hadden kunnen worden, wanneer de regels +waren opgevolgd, die ieder bergbestijger moest kennen.</p> +<div class="figure xd21e2464width"><img src="images/p1909-u103.png" +alt="De abdij van Egmond." width="350" height="289"> +<p class="figureHead">De abdij van Egmond.</p> +<p class="first">Uit <i>kronyck ende historie vanden huyse van +Egmondt</i>. Alkm. 1655.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a103" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Herbouw van de abdij van Egmond.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Te Egmond-Binnen is opgericht de +Sint-Adelbertstichting, die zich ten doel stelt, de oude abdij van +Egmond te doen herrijzen in haar vollen luister. Nederlandsche +priesters en monniken van den H. Benedictus zouden erin wonen, om aan +de nieuwe nederzetting een echt nederlandsch karakter te geven, en men +wil trachten, in en door de abdij kunst en wetenschap te beoefenen en +te bevorderen, zooals de kloosterlingen in de Middeleeuwen deden.</p> +<p>Tot de mogelijkheid van den herbouw droegen bij de Fransche +Benedictijnen, die in ons land gastvrijheid genieten en in Oosterhout +een klooster hebben gesticht, naast vele aanzienlijke nederlandsche +Katholieken. Ook Protestanten moeten stellig veel kunnen gevoelen voor +het plan, om op dezelfde plek in de onmiddellijke nabijheid van het +tegenwoordig kerkje te Egmond-Binnen, waar de beroemde Abdij van Egmond +stond, de abdij te herbouwen, waaraan voor onze geschiedenis en +beschaving zooveel herinneringen zijn verbonden.</p> +<p>Door de bemiddeling van den vroegeren eigenaar van den grond, waar +de abdij verrees, den nu reeds overleden heer B. J. M. de Bont, zijn er +reeds opgravingen gedaan, waardoor men tot de juiste kennis van de +grondslagen der stichting is gekomen en tevens gebeenten heeft +opgedolven van in de abdij vroeger begravenen. Eer tot den bouw op de +oude grondslagen wordt overgegaan, zal men stelselmatig het uitgraven +van de terreinen voortzetten. <span class="pagenum">[<a id="pb107" +href="#pb107" name="pb107">107</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a104" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Verschillend postvervoer.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een postautomobiel in Frankrijks hoofdstad is een +alledaagsche verschijning, zooals ze het ook al is in kleinere steden. +Hoe bruikbaar is dat snelle vervoermiddel gebleken voor al, wat aan de +post wordt toevertrouwd, brieven en briefkaarten, mooie en leelijke +prenten, circulaires, prijscouranten, reclame-aanbevelingen, +geboorteberichten, huwelijks- en verlovingsaankondigingen, +doodstijdingen, bestellingen en nieuwtjes, voor dat alles een snel, een +vliegend vervoermiddel, hoe kan het beter!</p> +<div class="figure xd21e2489width"><img src="images/p1909-u107-1.jpg" +alt="Parijsche post-automobiel." width="691" height="551"> +<p class="figureHead">Parijsche post-automobiel.</p> +</div> +<p>Puffend en blazend stormt het glanzige vehikel door het stof en vuil +der minder bedeelde parijsche straten, over het glimmend asfalt van +boulevards en avenues, beeld van het moderne leven, bewijs, dat ook de +staat een uitnemend gebruik maakt van de nieuwere uitvindingen en +ontdekkingen. De talrijke bussen, postbussen namelijk, uit de +voorsteden, ze worden in de postauto gelost, en haast je, rep je, gaat +het naar de stations; van de courantenbureaux komen de bestellingen +aangereden juist op tijd, dat de auto’s ze nog kunnen meevoeren +naar de plek, van waar ze hun nationale en internationale reizen zullen +aanvangen, en in de gejaagdheid van zijn snel bedrijf behoudt de +chauffeur zijn kalmte, ook al moet hij soms de uiterste kracht van zijn +motor vergen.</p> +<div class="figure xd21e2496width"><img src="images/p1909-u107-2.jpg" +alt="Marokkaansche postbode." width="692" height="552"> +<p class="figureHead"><span class="corr" id="xd21e2498" title= +"Bron: Marokaansche">Marokkaansche</span> postbode.</p> +</div> +<p>Hoe anders de bedachtzame langzaamheid van dat andere vervoermiddel +der post, waarvan de tweede afbeelding getuigt. Daar zit een +marokkaansche postbode op zijn kameel en heeft een langen, langen tocht +door de woestijn af te leggen, om naar de afgelegen oase ’t +nieuws te brengen uit de gansche wereld. Deze berekent zijn tijd niet +naar minuten en seconden, maar naar dagen. Hij en zijn trouw rijdier, +de geduldige kameel, volbrengen den grooten tocht in rustige kalmte +door den zonnebrand en den heeten middag, zoowel als door de koelte van +den bedauwden morgen. Mogelijk treft hen beiden een enkele maal de +pracht van den zonsondergang in het kleurenrijke bed, dat de +woestijnhorizon voor het oog van den dag spreidt, maar veelal heeft de +man het dan te druk met het spreiden van zijn nachtleger en het koken +van zijn sober avondmaal, en met de zorg voor zijn vermoeid dier. Treft +het, dat hij in een doear kan overnachten, zooals op veel routen van de +post mogelijk is, dan hebben ruiter en ros het beter dan wanneer ze op +den stralenden sterrenhemel van de woestijn zijn aangewezen. Daar in de +eenzaamheid van zand en rotsen, is het geladen geweer de volstrekt +noodige reisgezel, want in het achterland van Marokko mogen de wilde +dieren schaarsch zijn, de menschelijke roovers behooren er nog niet tot +de zeldzaamheden.</p> +</div> +</div> +<div id="a105" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Paard en auto.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">»Acht jaar geleden«, zoo vertelt Dr. J. +Hundhausen in de te Frankfort aan de Main verschijnende +»Umschau«, »vertelde mij een chauffeur, die mij door +Parijs reed, dat er in de stad al bijna zeshonderd auto’s in +gebruik waren, en ik was er verbaasd van. Toentertijd was Parijs de +eerste en haast de eenige stad voor automobielen. Sedert is de +automobielindustrie op verbazende manier toegenomen, en zij moet nog +enorm stijgen in het belang van ons allen. Want sedert ik het bestuur +van een landgoed heb op mij genomen, zie ik eerst, hoeveel grond aan de +opbrengst van menschelijk voedsel wordt onttrokken door de voeding van +onze huisdieren.</p> +<p>Men moet zelf de havervelden hebben in orde gemaakt, die noodig zijn +voor het onderhoud van de paarden, die het landbouwwerk doen, moet de +klavervelden en de weiden hebben laten bewerken, en dan daarmee +vergelijken, hoe klein de stukken zijn, die men voor de vruchten ter +voeding van den mensch noodig heeft, om zich ervan bewust te worden, +dat de afschaffing, de vervanging van de trekdieren door auto’s +de winst zou meebrengen van zeer groote stukken land voor menschelijke +voeding.</p> +<p>De mensch kan niet van benzine leven, maar benzine kan <span class= +"pagenum">[<a id="pb108" href="#pb108" name= +"pb108">108</a>]</span>hetzelfde doen als een paard en de mensch kan +wel van het voedsel van het paard of van den grond, waar het op +verbouwd wordt, leven. De paardemachine moet voortdurend worden +gestookt, ook als ze niet werkt; de auto alleen onder den arbeid.</p> +<p>Merkwaardig is het, dat bij de toeneming van het automobielverkeer +de paarden niet in prijs dalen, terwijl ze daarentegen in stijgende +mate worden geteeld. Paardetrams worden in electrische veranderd; +aanzienlijken schaffen paarden af en nemen auto’s, maar de +paardenteelt schijnt er niet onder te lijden. Amerika koopt jaarlijks +in Oldenburg meer dan duizend hengsten. Dat moet volgens de +paardenkoopers verklaard worden uit het toenemend gebruik van paarden +door groentehandelaars, slagers, fruitverkoopers en andere +neringdoenden en door de sterke vermeerdering der cavalerie. Een +noodzakelijk huisdier deelt buitendien in de toeneming van het +menschelijk geslacht.</p> +<p>Ergo, neemt ook het voeder voor de paarden steeds meer ruimte in. +Wij zoeken naar nieuwe terreinen voor den landbouw, trachten de +opbrengst van het akkerland te vermeerderen, maar laten tegelijk een +derde of een vierde van de beschikbare ruimte aan de dieren over. Dat +is niet bij te houden. En daarom moeten de mechanische vervoermiddelen +het levende dier in toenemende mate vervangen; dat moet overal en +altijd het streven wezen.«</p> +</div> +</div> +<div id="a106" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Taalgrenzen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De politieke grens tusschen twee landen vormt in den +regel geen scherpe grens, wat de taal betreft. Aan beide zijden wordt +gewoonlijk het verkeer levendig onderhouden, wanneer ten minste geen +pijnlijke politieke verschillen dat belemmeren. De omstandigheden, +waaronder de douane werkt zijn meestal zoo geregeld, dat er weinig +hinder door ontstaat en dat de grensbewoners kleine hoeveelheden vrij +kunnen wisselen. Brusse heeft er ons in zijn smokkelcauserie ook op +gewezen voor Twenthe.</p> +<p>Veelal beheerscht de <span class="corr" id="xd21e2527" title= +"Bron: g ensbewoner">grensbewoner</span> beide talen of ten minste kent +hij de noodigste woorden van de taal der buren en kan zich dus +verstaanbaar maken, te meer daar de ander hem halfweg tegemoet +komt.</p> +<p>Er zijn intusschen enkele plaatsen, waar taalgrens en politieke +grens opvallend scherp samenvallen. In Pontebba op de grens tusschen +Oostenrijk en Italië, in Karinthië, kan men dit duidelijk +waarnemen. Het oostenrijksche gedeelte van de plaats heet Pontafel en +wordt door het riviertje, de Pontebbana van het italiaansche gedeelte, +dat Pontebba heet, gescheiden.</p> +<p>Een brugje over dat grensriviertje voert van Karinthië naar +Boven-Italië. De plaats heeft twee stations, die zoo dicht bij +elkander liggen, dat de trein op den weg van het eene naar het andere +nauwelijks goed in beweging komt. Maar aan de stations moet men vaak +lang wachten, want het zijn belangrijke grensstations op de route van +en naar Italië.</p> +<p>Pontafel is geheel Duitsch; de uithangborden voor de herbergen +kunnen het u al leeren, en de menschen praten een echt duitsch dialect. +En loopt men nu over de brug der Pontebbana en is den douanebeambte +voorbij, dan bevindt men zich geheel in Italië; er is niets +duitsch meer. Naast de brug staat trouwens al een mooie +»albergo«, waar ge, om er welkom te wezen, niet alleen wat +geld in uw beurs moet hebben, maar waar ge ook een weinig Italiaansch +moet kunnen keuvelen, want de menschen verstaan er geen andere +taal.</p> +</div> +</div> +<div id="a107" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Noord-Atlantische Oceaan.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op het negende internationale congres van +aardrijkskundigen, dat verleden jaar te Genève is gehouden, +hield Dr. Schott uit Hamburg samen met Dr. Petterson uit Stockholm een +betoog voor de dringende noodzakelijkheid, spoedig met een onderzoek +van den Noord-Atlantischen Oceaan een begin te maken. Alle nieuwere +diepzee-expedities hebben zich van Europa uit naar het Zuiden gewend, +en zoo komt het, dat wij nog zoo weinig onderzoekingen hebben gedaan +aangaande het gedeelte van den Atlantischen Oceaan, dat het dichtst bij +is gelegen. Op de breedte van 40 tot 50 graden hebben enkel de +kabelleggingen licht verspreid over het bodemreliëf.</p> +<p>Er ontbreken nog geheel nauwkeurige opgaven omtrent de grootte en de +regelmatigheid van de wisselingen in kracht en warmte der atlantische +stroomingen in het genoemde gebied, die toch voor onze +klimaatstoestanden van zoo groot gewicht zijn. Daarmee in verband, +moesten de hoogere luchtlagen worden onderzocht, die deelen der +atmosfeer, die in de trekwegen van de groote, naar Europa op weg zijnde +barometrische minima liggen en allerlei ophelderingen beloven.</p> +<p>Sedert het vinden van de jeugdstadia van den aal ten westen van +Ierland in diepten van tot duizend meter heeft getoond, hoe ver nuttige +visschen onder bepaalde omstandigheden hun verbreidingsgebied zeewaarts +uitstrekken, zou een onderzoek van die omstandigheden en van het als +oervoedsel de verspreiding der zeevisschen beheerschende plankton van +wezenlijk belang zijn.</p> +<p>Bovendien behoort ook bij het internationale zee-onderzoek, dat +sinds 1902 bestaat en zich met de noordeuropeesche zeeën +bezighoudt, die toch slechts zijzeeën zijn van den +Noord-Atlantischen Oceaan en dus in allerlei opzichten van die zee +afhankelijk zijn, de studie, waar beide redenaars voor in de bres +sprongen. Zij wezen op het Congres de voor het doel meest geschikte +deelen aan van den Oceaan, deden voorstellen omtrent methode en +organisatie, noemden coöperatie der mogendheden daarvoor noodig en +zagen hun voorstellen door een resolutie van het Congres te +Genève aangenomen en dringend aanbevolen in de algemeene +belangstelling.</p> +</div> +</div> +<div id="a108" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kolonisatie van Europeanen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de Deutsche Kolonialzeitung behandelen Dr. Arning +en Ernst Vohsen in tegengestelden zin het belang van europeesche +kolonisatie der duitsche koloniën. De eerste brengt de licht-, de +tweede de schaduwzijden naar voren. Beide hebben materiaal ter +verdediging van hun wederzijdsch standpunt in brieven van kolonisten, +die meer of minder optimistisch zijn. Een argument, dat Vohsen bezigt, +om de kolonisten thuis te houden, is, dat de Duitschers, die over +landverhuizing denken, wel een geschikter plek kunnen kiezen dan de +verre koloniën in Afrika.</p> +<p>In de laatste jaren is de landverhuizing in Duitschland sterk +verminderd en is op het oogenblik bepaald onbeduidend. Bij het +landbouwbedrijf gaan tegenwoordig volgens den schrijver in veel jaren +van goede oogsten millioenen en millioenen verloren door gebrek aan +arbeidskrachten. Daarbij wordt Duitschland in bedenkelijk stijgende +mate toevluchtsland voor slavische en latijnsche landverhuizers. Er +zijn in het land dus bevolkingsproblemen op te lossen, die eerder om +oplossing roepen dan het koloniseeren in de koloniën.</p> +<p>Bovendien moeten ook de vurigste vrienden van Europeanen-kolonisatie +in tropische streken toegeven, dat daar groote bezwaren aan verbonden +zijn, dat het voor vestiging in aanmerking komende land niet uitgebreid +is, en dat Duitschland daarentegen in de koloniën een inlandsche +bevolking heeft, die in staat en bereid is, onder zijne bescherming en +leiding te werken en dus de schatten te ontginnen, die daar wachten. +Dit alles samengenomen, meent de schrijver, dat het verstandiger zal +zijn en uit economisch oogpunt beter, het zwaartepunt in de +ontwikkeling der koloniën van Duitschland te leggen bij de +inlandsche bevolking en niet teveel hoop te bouwen op de vestiging van +duitsche kolonisten.</p> +</div> +</div> +<div id="a109" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Onrust in Abessynië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Telkens gewagen de bladen van onrust in Abessynië +en de woelingen schijnen verband te houden met een minder gunstigen +gezondheidstoestand van den keizer, negus Menelik. Hij moet sterk +achteruitgaan en de vraag omtrent de opvolging houdt de stamhoofden, de +Rassen, in niet geringe mate bezig. Ze zijn te Debra Libanos reeds +samengekomen ter beraadslaging, ieder met een gewapend geleide. De +artillerie van den negus moet ook al eenige malen slaags geweest zijn +met de troepen van die rijksgrooten, van wie Ras Wolli, een broer van +de keizerin, en Ras Michael, de vader van den vermoedelijken +troonopvolger, slaags zijn geweest dichtbij Ankober.</p> +<p>Over Djibouti aan de Roode Zee komen de tijdingen uit Abessynië +naar de overige wereld, want naar andere zijden is de gemeenschap met +het eigenaardige land nog uiterst gebrekkig. De spoorweg +Djibouti-Harrar moet in veel voorzien! <span class="pagenum">[<a id= +"pb109" href="#pb109" name="pb109">109</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a110" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Op de grenzen van Montenegro.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De rotsachtige inhammen aan de kusten van +Dalmatië, de fjorden van het Zuiden, zijn gewoonlijk stil en +verlaten; maar in de laatste maanden heerscht er druk en opgewekt +leven. Men kan er alle talen en dialecten uit het groote Donaurijk te +hooren krijgen. Allen, die daar zijn, dragen echter het kleed van den +soldaat; allen zijn gewapend, gereed tot den krijg.</p> +<p>Dat moet wel, sedert October van het vorig jaar al is de spanning in +Montenegro aan het groeien. Toen reeds bleven de buren van Oostenrijk +uit de Zwarte Bergen, die anders Cattaro en de overige kuststeden van +groente en gevogelte en andere levensmiddelen voorzien, plotseling weg +van de markten. Alle Montenegrijnen, zelfs die in het verre Amerika +woonden, spoedden zich naar het vaderland, dat al zijn zonen tot de +tanden wapende. Oorlog! was de leus, en iederen dag verwachtte +Oostenrijk een aanval met bestorming van Cattaro of Spizza, misschien +wel met verovering van de Herzegowina.</p> +<div class="figure xd21e2572width"><img src="images/p1909-u109.jpg" +alt="Montenegrijnsche soldaten." width="578" height="413"> +<p class="figureHead">Montenegrijnsche soldaten.</p> +</div> +<p>In die omstandigheden moest de Donau-monarchie wel op haar hoede +zijn, en pas was dan ook de eerste sneeuw gevallen, of uit alle deelen +van Oostenrijk kwamen de treinen aanrollen met soldaten en kanonnen. +Indien ze gedacht hebben, dadelijk aan het vechten te kunnen gaan, dan +is dat anders afgeloopen tot nu toe; maar de dienst die de krijgers er +wachtte, was daarom nog niet een gemakkelijke. Men kon het meer of +minder goed treffen. Sommigen kwamen in Herzegowina of in +Krivoscië tusschen de ruwe Karstrotsen; anderen bleven beneden aan +de mooie, blauwe zee onder het gebladerte van laurieren en +citroenen.</p> +<p>De eersten waren tusschen de eenzame, verlaten rotsen niet te best +af. Met een luitenant voorop gaat het klauterend tegen de steile +bergpaden op, die in lange serpentines de helling bestijgen naar den +een of anderen eenzamen post. Achter hen twee muildieren, die het +proviand voor de eerstvolgende dagen meevoeren. De ijzeren deur van het +wachthuis knarst in haar hengsels, en de afgelosten gaan heen. De +nieuwelingen zitten er nu voor volle twee maanden, kunnen over de +grijze rotsen naar Montenegro kijken of, als de zon schijnt, naar het +Westen, waar een smal blauw streepje de zee aanwijst.</p> +<p>Loodrecht vallen de wanden neer van de rotskloof bij Milica, vele +honderden meters diep naar het smalle rijpad, dat naar Grahova voert, +het montenegrijnsche kamp. Prins Mirko heeft er nu en dan een revue +gehouden, maar met de geestdrift wil het niet te best. De winter is +koud; ijzig blaast de bora over de met sneeuw bedekte hoogten, en een +half kilo meel per dag en per man is weinig, zelfs voor den met weinig +tevreden Montenegrijn.</p> +<p>»Jullie hebt het beter,« plegen de montenegrijnsche +soldaten tot de Oostenrijkers en Hongaren te zeggen, »je hebt een +half kilo vleesch per dag en nog bovendien thee en wijn en warme +kleeding! We hebben hier wat tabak en eieren meegebracht; koopt ze van +ons, want onze vrouwen en kinderen zijn thuis koud en hongerig!« +Zoo spreken de brave, eerlijke zonen der Zwarte Bergen, die al zoo lang +op de voorposten hebben gestaan en waarvan nu velen naar huis zijn +gegaan, moe van het omhangen en verlangend naar het werk in hun +dorpen.</p> +<p>»Vrijwilligers op!« had het in October geklonken, en van +de toestroomenden waren de besten gekozen voor de corpsen langs de +grenzen. Tot hun grijze velduniform behooren ook de lichte sandalen, de +opanken, deel der nationale dracht, en de bergstok. Tusschen de grijze +rotsen zijn ze haast niet te herkennen. Al maanden staan de +oostenrijksch-hongaarsche en de montenegrijnsche soldaten daar nu zoo +vaderlandslievend tegenover elkander; ze hebben elkaar leeren kennen en +achten. Gelukkig, dat alles erop schijnt te wijzen, dat de vrede +bewaard zal blijven. Als Servië naar de vertoogen der mogendheden +luistert, blijft het ook in Montenegro rustig.</p> +</div> +</div> +<div id="a111" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Gelukkige ambitie van de Koninklijke +Paketvaartmaatschappij.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Als men nagaat, welke nieuwe stoomvaartdiensten de +Paketvaartmaatschappij weer in het leven heeft geroepen, moet men haar +prijzen om haar ijver, waardoor ze tracht, de afgelegen deelen van +onzen archipel te betrekken in het verkeer, en dus hen in de +mogelijkheid te stellen, den weg van den vooruitgang te betreden. Voor +het eerste halfjaar van 1909 vertoont de kaart der stoomvaartdiensten +de verbetering, dat er een lijn in het leven is geroepen van Serwaroe +ten oosten van Timor naar Port Darwin in het Noorden van Australië +of Nieuw-Holland, om dien ouderwetschen naam nog eens te gebruiken. +Verder een van Dobo naar Thursday-Island, en langs de oostkust van +Australië verder naar Townsville, Brisbane, Sydney en Melbourne. +Nieuw zijn voorts de Singapore-Anambaslijn, die tot de +Zuid-Natoena-eilanden loopt; de Singapore-Sambaslijn, waardoor nu drie +lijnen van Singapore naar het noordwesten van Borneo komen te loopen; +en de lijn van Soerabaja naar Balik Papan op de oostkust van +Borneo.</p> +<p>Celebes heeft verscheidene nieuwe verbindingen gekregen, o. a. een +van Palima naar Kolaka, dwars over de golf van Boni; een van Gorontalo +met den Bangaai-archipel en verder oostwaarts naar de Soela-eilanden. +In de Banda-Zee is Damar opgenomen in de lijn, die van Dobo komt; op de +noordkust van Nieuw-Guinea is een lijn ingelegd van <span class="corr" +id="xd21e2593" title="Bron: Monokwari">Manokwari</span> naar de +Mapia-eilanden, en de lijn Sorong-Manokwari doet thans ook Waigeoe aan. +In de Geelvinckbaai is Windessi een der stations geworden aan de +Noord-Nieuw-Guinea-lijn.</p> +</div> +</div> +<div id="a112" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Denen weer naar het Noorden.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het was te verwachten, dat Denemarken de groote +resultaten van de Denmark-expeditie, die echter ten deele door den dood +van den leider Mylius Erichsen verloren gegaan zijn, niet in den steek +zou laten, en nu worden er dan ook toebereidselen getroffen, om in den +zomer van 1909 een nieuwe expeditie uit te zenden, die een poging zal +wagen, om zoowel de lijken van Erichsen en zijn beide metgezellen +alsook de wetenschappelijke resultaten, dagboeken, opnemingen, +verzamelingen, kaarten, die aan den fjord achtergelaten moesten worden +bij de poging, over het inlandsche ijs naar de oostkust van Groenland +terug te keeren, te vinden en thuis te brengen. Een klein schip met een +bemanning van slechts acht personen zal de oostkust van Groenland, zoo +ver mogelijk naar het Noorden volgen, en na het weer verschijnen van de +zon boven den horizon zullen dan op sledetochten de noodige nasporingen +worden gedaan.</p> +</div> +</div> +<div id="a113" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Geen territoriën meer in de Vereenigde +Staten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nu Arizona en Nieuw-Mexico tot staten zijn verheven, +is het geheele continentale gebied der Vereenigde Staten ingedeeld in +<i>states</i>. Het continentale gebied, want Hawaï heeft nog +slechts de rechten van een territorium. En ja, dan is Aljaska ook nog +niet onder de staten opgenomen, terwijl het district Columbia in het +Oosten met de hoofdstad Washington natuurlijk zijn eigenaardige plaats +behoudt. <span class="pagenum">[<a id="pb113" href="#pb113" name= +"pb113">113</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u16" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a114" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De telegraaf in Atjeh.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Van Deli naar Atjeh te telegrafeeren gaat tegenwoordig +nog door middel van den kabel tusschen Oleh-leh en Belawan-Deli, maar +binnen afzienbaren tijd zal men over land van Deli naar Atjeh kunnen +seinen, en reeds heeft van ambtswege een overlandtocht naar Koeta-Radja +plaats gehad, om de mogelijkheid van den aanleg van zulk een lijn te +onderzoeken. Werd dan tevens de bestaande kustkabel verder van de kust +verwijderd, omdat de tegenwoordige ligging teveel storingen meebrengt, +zoodat er een volledige ceintuurverbinding ontstond tusschen Deli, +Sabang, Atjeh en Deli, waarin zeekabel en landlijn elkaar aanvulden, +dan zou dat voor Noord-Sumatra een verbetering van beteekenis wezen. +Zulke telegrafische ceintuurverbindingen voldoen ook elders goed, als +bijvoorbeeld de lijnen Java-Bali-Makasser-Balikpapan-Bandjermasin-Java +en Java-Lahat-Palembang-Banka-Biliton-Java. Wat Noord-Sumatra betreft, +kan men van die landlijn nu al telegrafeeren tot Pangkalan Brandan, +welke lijn dus over Langsar tot Koeta Radja zal moeten worden +doorgetrokken, en wel eerst naar Kwala Simpang, de hoofdplaats van +Tamiang, vandaar naar Langsar, het beginpunt van de Atjehtram, voorts +langs de geheele Atjehtramlijn via Segli en Telok Seumaweh naar +Koeta-Radja. Om technische redenen zou er in Langsar een +telegraafkantoor moeten komen, terwijl de gouverneur van Atjeh van +oordeel is, dat in ’t belang der bevolking op de plaatsen Segli +en Telok Seumaweh (op laatstgenoemde plaats is op ’t oogenblik +alleen een postkantoor gevestigd) post- en telegraafkantoren behooren +te <span class="corr" id="xd21e2618" title="Bron: wo den">worden</span> +opgericht.</p> +</div> +</div> +<div id="a115" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het rijstmesje der Maleiers.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De eigenaardige vorm van het rijstmesje, waarmee de +Maleiers de rijsthalmen één voor één +afsnijden, moet volgens een mededeeling in het Zeitschrift für +Ethnologie zijn verklaring vinden in een oud gebruik, dat primitieve +volken van schelpen hebben gemaakt. Zoo’n mesje bestaat uit een +segmentvormig plankje, ter lengte van 5 à 6 en ter breedte van +ongeveer 4 centimeter, waarin, aan den ronden kant, een ijzeren mesje +ingelaten is. Dwars door het plankje loopt een stukje bamboe van 6 tot +8 centimeter lengte. De maaier houdt het mesje in de rechterhand, vat +een rijsthalm met duim en wijsvinger aan, en drukt den halm met de +middel- en ringvingers tegen het mesje. De aren—men snijdt halm +voor halm—worden dus met dezelfde hand aangevat en gesneden, en +wat gesneden is neemt de linkerhand in bewaring.</p> +<p>Nu is het opmerkelijk, dat wanneer voorwerpen van schelp, been of +bamboe vervangen worden door gelijksoortige van andere, duurzamer +grondstof, van metaal bijv., de eigenaardige oorspronkelijke vorm, die +verband hield met de oorspronkelijke materie, dikwijls behouden blijft, +al zou ook de nieuwe materie een veel eenvoudiger of doelmatiger vorm +toelaten. Aan het werktuig, in ’t algemeen aan het voorwerp, een +nieuwen vorm geven, is weder een stap verder op den +ontwikkelingsweg.</p> +<p>De bijzondere vorm van het mesje zou dan te verklaren zijn, doordat +de platte schelp van weleer, die tot het snijden der halmen werd +gebruikt en waar een dwars erdoor gestoken houvast van hout of bamboe +in was bevestigd, vervangen was door het andere steviger materiaal, het +hout en het ijzer, maar dat men de oude grondstof nog kan herkennen in +den vorm van het tegenwoordige mesje.</p> +<p>Als bevestigende bijzonderheid vermeldt de schrijver, prof. +Moszkowski, nog, dat tot de plechtigheden, die op Malakka aan den +rijstoogst voorafgaan, ook behoort het bijeenbrengen van bepaalde +voorwerpen, bladeren van planten, die tooverkracht heeten te bezitten, +en dergelijke en dat tot de bedoelde voorwerpen ook een schelp behoort. +Wat die schelp erbij beteekende, zou dan ook zijn opgehelderd als een +hulde aan de grondstof, waar de rijstmesjes oorspronkelijk van werden +gemaakt.</p> +</div> +</div> +<div id="a116" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">In de buurt van den Triglau.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Tusschen de beide armen, waaruit de Save of Sau +ontstaat, ligt op de grenzen van Karinthië en Krain het bergland +van den Triglau, den hoogsten rug in de Trentagroep van de Julische +Alpen. Het is een kalkgebergte vol holen en spleten, waterarm en dor, +maar met enkele gletschers. De omgeving is rijk aan interessant +natuurschoon en wordt druk bezocht.</p> +<div class="figure xd21e2638width"><img src="images/p1909-u113-1.jpg" +alt="Het Wocheinermeer." width="455" height="337"> +<p class="figureHead">Het Wocheinermeer.</p> +</div> +<p>De diepe dalketel van de Wochein begrenst het Triglaubergland aan +den zuidkant, en waar het dal het nauwst is, ligt het bekken van het +Wocheinmeer, bewaakt door den imposanten top van den Triglau. Op den +voorgrond naast een houten brug, waaronder het teveel van het meer zich +een uitweg baant, staat de hooge, witte klokkentoren van het eenzaam +gelegen kerkje van Sankt Johann am See. Daarachter glinstert de +langgerekte spiegel van het meer, welks noordelijke oever steil +neerdaalt, terwijl de zuidelijke langzaam rijst onder een dichte +bedekking van bosch.</p> +<p>Na het verlaten van het Wocheindal doet men goed het Veldesmeer met +het heilige eiland Maria im See te gaan zien en als men het kan +treffen, er een bedevaart bij te wonen, krijgt men de bewoners van de +streek in hun kleurrijke kleeding onder de oogen. Bij het Veldesmeer +krijgt men niet den indruk van iets drukkends en ingeslotens, zooals +bij het Wocheinmeer. Naar de noordzijde ziet men de kerk en de huizen +van Veldes in het groen liggen, en de aangrenzende rij van hotels en +villa’s met bloemrijke tuinen en frissche grasperken.</p> +<div class="figure xd21e2647width"><img src="images/p1909-u113-2.jpg" +alt="Het Faakermeer met de Mittagskogel." width="458" height="637"> +<p class="figureHead">Het Faakermeer met de Mittagskogel.</p> +</div> +<p>Veldes krijgt als gezondheidsoord steeds meer naam, zoodat +<span class="pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114" name= +"pb114">114</a>]</span>het nu niet enkel bezocht wordt om de nabijheid +van de bedevaartplaats Maria im See.</p> +<div class="figure xd21e2656width"><img src="images/p1909-u114-1.jpg" +alt="Veldes in Krain." width="462" height="330"> +<p class="figureHead">Veldes in Krain.</p> +</div> +<p>De Würzener Save, die om den noordvoet van den Triglau stroomt +heeft aan zijn noordelijken oever den Mittagskogel en het Faakermeer, +een romantisch groepje, dat men met den spoortrein passeert, als men +van Villach komt, gelegen aan den voet van den geweldigen Dobratsch met +een der beroemdste uitzichtpunten in Karinthië. Ten oosten van de +stad ligt het meer van Wörth, het grootste uit Karinthië, wel +17 kilometer lang, omringd door zachte hellingen, waar dichte, donkere +boomen staan en waarop de groote uitschulpingen der Karawankenbergen +neerzien. De kerk van Maria Wörth is zeer oud en thans een sieraad +in het landschap, waarin ze effen wit tusschen het groen van een klein +schiereilandje te voorschijn komt.</p> +<div class="figure xd21e2663width"><img src="images/p1909-u114-2.jpg" +alt="Maria Wörth aan het Wörthermeer." width="464" height= +"634"> +<p class="figureHead">Maria Wörth aan het Wörthermeer.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a117" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hongersnood in Tunis.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het ziet er in Noord-Afrika in den laatsten tijd in +dit voorjaar van 1909 dan al ver van gunstig uit met de vooruitzichten +van den oogst. In de kolonie Algerië en in het protectoraat Tunis +wordt de toestand langzamerhand zorgelijk.</p> +<p>Een der redenen van de reis van den heer Alapetite naar Parijs is de +crisis in economisch opzicht, die men in Noord-Afrika doormaakt. Hij is +daarvan komen vertellen aan de regeering en vroeg haar goedkeuring van +de maatregelen, die moeten dienen, om de ellende van de inlandsche +bevolking te lenigen.</p> +<p>De oogst van verleden jaar is slecht geweest, en daarbij voegde zich +het gebrek aan regen in het begin van den winter. Er is een groote +sterfte ingetreden onder de kudden, die geen weideland konden vinden. +Sinds December heeft het in het Noorden veel geregend, maar het weer +was koud, het gras groeide niet, en de dieren leden gebrek en kwamen +van ontbering om. Daar in de kudden de eigenlijke rijkdom der stammen +bestaat, is het verlies enorm, nu in het Noorden de helft en in het +midden en Zuiden zelfs in de minst begunstigde streken vijf zesden der +dieren zijn bezweken.</p> +<p>De bladen in Tunis verhalen van menschen, die men aan den weg dood +of stervend aantreft, van honger omgekomen, en zeker is het, dat door +de schaarschte en de duurte der levensmiddelen de algemeene sterfte +sterk is toegenomen. Dat heeft men in de stad Tunis goed kunnen +vaststellen, want sedert korten tijd is de burgerlijke stand er voor de +inboorlingen ingesteld. Opmerkelijk is het, dat de dood veel heviger +onder de Mohammedanen woedt dan onder de joden, die flink gesteunde +liefdadigheidsgenootschappen hebben.</p> +<p>Er is een debat geweest over de vraag, of men het vleesch van de +uitgemergelde dieren nog wel voor consumptie geschikt mocht verklaren. +De regeering, die voor de verspreiding van ziekten vreesde, was +geneigd, het gebruik te verbieden. Maar het comité voor +tropische ziekten in Frankrijk heeft verklaard, dat al was de +voedingswaarde niet groot, men het vleesch zonder gevaar kon nuttigen, +en zoo is de consumptie geoorloofd verklaard.</p> +<p>Een paar maatregelen zijn genomen, om de bevolking in haar nood te +gemoet te komen. Zoo moet erop worden gewezen, dat het verbod van +visscherij aan de kust en dat van de inzameling van alfagras in het +binnenland zijn ingetrokken. Het bestuur van openbare werken, heeft de +opdracht gekregen, op de werven, waar men aan den arbeid is, ook +inlanders op gemakkelijke voorwaarden werkzaam te stellen. Om in den +onmiddellijken nood te voorzien, worden brooduitdeelingen op groote +schaal geregeld gehouden en naarmate men uit het binnenland berichten +omtrent den hongersnood van de kaïds ontvangt, wordt daarheen +maïs en gerst gezonden<span class="corr" id="xd21e2682" title= +"Niet in bron">.</span> Er zijn reeds honderden duizendtallen van +francs aldus uitgegeven, en het laat zich aanzien, dat er nog zeer veel +noodig zullen wezen.</p> +</div> +</div> +<div id="a118" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Morotaï of Moro.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Van dit noordelijke eiland der Molukkengroep is nog +maar een klein deel bekend. Men weet thans iets af van het zuidelijk +deel der westkust en een groot deel der oostkust; minder bekend zijn de +noord- en zuidkusten en onbekend is het binnenland. Die binnenlanden +moeten volgens den heer J. A. F. Schut, zendeling ter plaatse, rijk +zijn aan bosschen, welker boomen gomkopal leveren, en de sagoboomen +zijn er in overvloed aanwezig, terwijl de jacht op wilde varkens er +groot succes zou kunnen hebben. Een land dus binnen onze grenspalen in +Indië, dat, als het ware, roept om onze Nasamonianen, onze jonge, +stoutmoedige ontdekkers, die erop uitgaan in de wildernis als de +jongelingen, van wie Herodotus reeds verhaalt, die uit Noord-Afrika den +Niger opspoorden. Ze zullen dan ook de zekerheid brengen, die ten +aanzien van de zeekaart van het eiland tot nu toe ontbreekt.</p> +</div> +</div> +<div id="a119" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Aan Menelik’s Hof</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Menelik’s vroegere raadsman en vriend, de +Duitscher Ilg, schijnt een landgenoot tot opvolger te hebben gekregen, +want wij lezen in de bladen, dat de heer Zintgraff, die tolk was en +tevens sedert eenigen tijd te Addis Abeba den Duitschen gezant +vertegenwoordigde, als raadsman bij den keizer van Abessynië in +dienst is genomen. Ook dr. Pinna, een Duitscher, moet op weg zijn naar +het Afrikaansche Zwitserland, om er de keizerlijke prinsen in de +moderne wetenschap te onderwijzen.</p> +<p>Over Menelik’s gezondheid hoort men met zorg gewagen in de +pers, en veel regeeringszaken zou hij aan de keizerin Taïtoe, die +altijd reeds veel invloed had, overlaten. De vorsten hebben slechts +twee dochters, en troonopvolger is de kleinzoon, wiens vader Ras +Michael is. Die laatste, een der krachtigste rassen of hoofden, zou dan +regent worden voor zijn zoon. <span class="pagenum">[<a id="pb115" +href="#pb115" name="pb115">115</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a120" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Tot dicht bij de Zuidpool!</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Geen naam heeft sedert de laatste week van Maart +luider door de heele wereld geklonken dan die van den engelschen +officier E. H. Shackleton. Hij heeft in zake de poolvaart een bijzonder +knap stuk werk verricht, door in het Zuidpoolgebied ten zuiden van +Nieuw Zeeland veel verder door te dringen dan nog aan iemand +vóór hem was gelukt. Nieuwe landen en nieuwe zeeën +heeft hij dus aan onze kennis der aarde toegevoegd, en de gansche +wereld heeft, na van dat feit telegrafisch in kennis te zijn gesteld, +hem hartelijk toegejuicht. Een nieuw gebergte, dat hij ontdekte, +wenschte hij naar Engelands koningin het Alexandra-gebergte te noemen, +en koning Eduard, die te Biarritz vertoefde, heeft in een telegram, dat +in de engelsche bladen is gepubliceerd, den ontdekkingsreiziger de +gevraagde machtiging verleend. Echt aartsvaderlijk, zou men zoo zeggen, +moet het toegaan bij het echtpaar op den engelschen troon, als zijn +machtiging voor zoo iets gevraagd en ontvangen moet worden, en er +daarbij van de hare heelemaal geen sprake is.</p> +<div class="figure xd21e2704width"><img src="images/p1909-u115-1.jpg" +alt="Luitenant Shackleton." width="319" height="405"> +<p class="figureHead">Luitenant Shackleton.</p> +</div> +<p>Shackleton was in 1907 zijn tocht begonnen en is over Victorialand +doorgedrongen tot op 178 kilometers van de Zuidpool. Dat hij zulke +prachtige resultaten heeft bereikt, is best te begrijpen, nu hij het +goede uitgangspunt schijnt te hebben getroffen, om over het +zuidpoolvasteland met sleden en honden te vorderen. Een eerste stap in +die richting was al <span class="corr" id="xd21e2710" title= +"Bron: in in">in</span> 1902 gedaan door den engelschen kapitein Scott, +aan wiens expeditie toen luitenant Shackleton deelnam, zoodat hij nu +ten tweeden male den voet zette op de onmetelijke ijsvelden, die vlak +en effen zich vóór hem uitbreidden, tot den voet van +hooge bergen aan den horizon.</p> +<div class="figure xd21e2714width"><img src="images/p1909-u115-2.jpg" +alt="Kaartje van den tocht van luitenant Shackleton." width="519" +height="600"> +<p class="figureHead">Kaartje van den tocht van luitenant +Shackleton.</p> +</div> +<p>Het had Scott indertijd aan vervoermiddelen ontbroken, om verder te +kunnen gaan, aan honden, zoowel als aan sleden. Dezen keer kon +Shackleton een aanval wagen met overvloed van beide, maar tevens met +automobielsleden. Op zijn schip, de Nimrod, zette hij op 30 Juli 1907 +koers naar het Zuiden en in het begin van 1908 was hij op Victorialand, +in de haven, waar de Scott-expeditie had overwinterd van 1902 tot +1904.</p> +<p>Op 3 November, midden in den antarctischen zomer dus, ging de leider +zuidwaarts met drie metgezellen en levensmiddelen voor negentig dagen +op door poney’s getrokken sleden. Drie en twintig dagen na het +vertrek overschreden ze het punt, door Scott in 1902 bereikt. Verderop +was de weg uiterst moeilijk, bergketenen en spletenrijke gletschers +versperden den weg bij een kou van soms 40 graden onder nul. De +voorraad slonk en de dagporties moesten worden verminderd, maar de +onderzoekers hielden moed; eerst op 88 graden, 23 minuten Z.B. en 162 +graden O.L. gaven ze het op, nog maar 178 kilometers van de Zuidpool +verwijderd. Er is nog nooit een zoo groote triomf in de poolwereld +behaald, en het moet een indrukwekkend oogenblik zijn geweest, toen op +den 1<sup>sten</sup> Maart j.l. de mannen zich bij de anderen in het +winterkwartier voegden, teruggekeerd van den bezwaarlijken tocht. Vier +maanden had hun gletscherreis geduurd.</p> +<p>Nog een succes kan de expeditie boeken, want een afdeeling van het +gezelschap heeft naar het Noordwesten een merkwaardigen tocht volbracht +door het bereiken van de magnetische zuidpool op 72 graden, 25 minuten +Z.B. en 154 graden O. L. Aan mandsjoerijsche poney’s moet men op +de reis veel hebben gehad, vooral op den gletscher, waar de autosleden +het niet zoo goed konden bolwerken.</p> +<p>Toen de Nimrod in Nieuw Zeeland terug was, kon eerst van het +heugelijke nieuws iets in de beschaafde wereld bekend worden. De Mac +Murdobaai aan den voet van den Erebus is de overwinteringsplaats +geweest, waar de Nimrod de ontdekkers verliet, en van waar het schip +hen weer heeft afgehaald. De drie, die den luitenant vergezelden op den +verren tocht naar het Zuiden, waren de kartograaf Marshall, de +geoloog-meteoroloog Adams en Wild. Kritieke oogenblikken zijn door hen +allen doorleefd. Eere aan de moedige pioniers!</p> +</div> +</div> +<div id="a121" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hulp bij natuurstudie.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Men zendt ons een paar deeltjes van een uitgave, die +van den »Keplerbund« uitgaat, de vereeniging, die zich +verspreiding van natuurkundige kennis ten doel stelt. Het zijn deeltjes +van een serie »Naturstudien für Jedermann«. Het eerste +behandelt »Stoff und Kraft«, het tweede draagt tot titel +»Die Zelle ein Wunderwerk«. Beide zijn door geleerden van +naam geschreven, het eerste door Prof. Dr. P. Gruner, het andere door +Prof. Dr. E. Dennert. Bij de lectuur blijkt het, dat de samenstelling +van deze populaire boekjes in de rechte handen was, want ze zijn +bijzonder helder en duidelijk geschreven, en behandelen de moeilijke +onderwerpen op de meest aantrekkelijke manier, zoodat de werkjes +werkelijk tot verheldering der denkbeelden in ruime kringen kunnen +bijdragen.</p> +</div> +</div> +<div id="a122" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Minder tropische ziekten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Professor Boyce van Liverpool hield onlangs te +Manchester een rede, waaruit treffend blijkt, hoe groot de verbetering +is, die de nieuwe onderzoekingen en de daaruit voortgevloeide +maatregelen in den gezondheidstoestand in de tropen hebben gebracht. +Onder de troepen aan de Westkust van Afrika is het sterftecijfer met 75 +pct. verminderd; in de vlakte van Marathon, een broeinest van malaria, +bestonden de ziektegevallen in 1906 voor 9/10 uit malaria; in 1907 voor +47 pct.; te Ismalia kwamen in 1902 nog 1550 malaria-gevallen voor op +8000 inwoners. In de volgende jaren daalde dit cijfer achtereenvolgens +tot 214, 90 en 37. Ook bij de epidemieën van gele koorts is het +sterftecijfer letterlijk gedecimeerd. <span class="pagenum">[<a id= +"pb119" href="#pb119" name="pb119">119</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u17" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a123" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een vorstenhuwelijk op Java.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het was een aangename ontmoeting in de week van den +6den Maart in het bijblad van de Tour du Monde een beschrijving te +lezen van de bruiloft in de vorstenfamilie van <span class="corr" id= +"xd21e2748" title="Bron: Djokjokarta">Djokjakarta</span> en wel van de +hand van een Franschman, die blijkbaar aan het fransche consulaat +aldaar verbonden, de plechtigheid in het paleis had bijgewoond. Die +belangstelling van een buitenlandsch tijdschrift voor onze +koloniën aanvaarden we dankbaar, want de getuigenissen over +Nederlandsch-Indië zijn lang niet talrijk genoeg, de +interessantheid van het land in aanmerking genomen.</p> +<p>Toevallig verscheen ook in diezelfde week het tweede en laatste +gedeelte van een uitvoerig artikel, dat de heer W. H. R. van Manen in +het weekblad <i>Globus</i> deed verschijnen over het onderzoek van +Suriname gedurende de laatste tien jaren. Onze talrijke expedities naar +de West, die zoo duidelijk getuigen voor onze ontwakende belangstelling +voor het onderzoek der koloniën, en waarbij de regeering zich ook +niet onbetuigd houdt, passeeren daar de revue en maken dat koloniale +werk in de wijde kringen bekend, die in Duitschland in populair +wetenschappelijke lectuur op aardrijkskundig gebied belang stellen. Ook +wat er op geologisch gebied in Suriname is gewerkt in den laatsten tijd +en wat er door de reizen van het land en de bevolking is bekend +geworden kan men in het belangwekkende artikel van den heer Van Manen +lezen.</p> +<p>Maar nu wat de Franschman, Gaspard Long over de djokjasche bruiloft +vertelt. Wij geven hem het woord.</p> +<p>Ofschoon het eiland Java sedert eeuwen aan Holland behoort, hebben +de Javanen veel nationale gebruiken behouden. De huwelijksplechtigheid +bij voorbeeld heeft in de hoogere klassen der inboorlingen nog al de +staatsie van oude gebruiken. Het sultanaat Djokjakarta heeft tot sultan +Hamangkoe Boewono, d. i. de sultan, die de wereld in zich draagt. Hij +heeft onlangs zijn zoon uitgehuwelijkt, wiens voor ons hoogst +ingewikkelde naam beteekent »de jonge vorst, die de stad +omvat«, aan Hare Hoogheid, de edele Srikatinah.</p> +<p>De feesten duurden als in oude dagen een heelen tijd achtereen; maar +daar ik aan de lezers overlaat, zich te verbeelden het op zijn +Europeesch ingerichte bal en het vuurwerk aan het slot, wil ik iets +vertellen van den <span class="corr" id="xd21e2762" title= +"Bron: tr uwdag">trouwdag</span> zelven.</p> +<p>Op dien dag dan bevond ik mij met een honderdtal andere genoodigden +in de salons van den Resident, van waar we ons naar den Sultan zouden +begeven. Het voorschrift is, dat elk bezoek aan het paleis alleen +plaats hebbe door tusschenkomst van den Resident, zooals ook ieder +uitgang van den vorst plaats heeft met de toestemming van dien +ambtenaar. De eenige vertegenwoordiger van het corps diplomatique was +de consul-generaal van Frankrijk in Nederlandsch-Indië, de hoogste +in rang na den Resident. Naast hem stond een inlandsch vorst, twintig +jaar oud, die in Batavia en in Nederland heeft gestudeerd en die zoo +europeesch is, als het voor een Javaan ooit mogelijk is, het te worden. +Hij was voor de plechtigheid gekleed in de uniform van kolonel van het +nederlandsche leger.</p> +<p>We gingen op weg naar het paleis, de Resident in een rijtuig, door +heeren te paard omringd; prins Pakoe Alam in een coupé, met gele +zijde gecapitonneerd; de officieren en ambtenaren in auto’s en +rijtuigen. De stoet rijdt langzaam naar het hof, behalve over een groot +zandig plein, dat zich uitstrekt tusschen den buitenmuur en den +hoofdingang van het paleis, en waar een laan wordt gevormd door palen, +met hollandsche vlaggen versierd. Op het plein begroet ons een +javaansch orkest en de inlandsche troepen presenteeren het geweer.</p> +<p>De sultan, die den Resident ontvangt op de trappen van de +audiëntiezaal, draagt de nationale haardracht en een vlecht; hij +heeft niet als de hovelingen het bovenlijf ontbloot, maar draagt een +zijden buis met het lint van den commandeur van de orde van Oranje +Nassau en een prachtigen sarong, met goud doorweven. De vorst geeft den +Resident den arm. Ze nemen plaats in de leuningstoelen achter in de +zaal. Rondom groepeeren zich de burgerlijke ambtenaren, de +godsdienstige autoriteiten, de dominé en de pastoor, en de +genoodigden.</p> +<p>We zijn in de audiëntiezaal. Dat is een vierkante ruimte, met +marmeren vloer en een pyramidevormig dak, dat door enorme zuilen wordt +gedragen van gebeeldhouwd en verguld teakhout. Het plafond is een +aaneenschakeling van oploopend schilderwerk en gebeeldhouwde figuren, +waar ik eivormige sieraden, slangen en bladeren in onderscheid. Het +inlandsch orkest speelt een ouden marsch, terwijl de gongs een +welkomstklank aangeven.</p> +<div class="figure xd21e2774width"><img src="images/p1909-u119.jpg" +alt="De bruidegom aan den arm van den Resident." width="630" height= +"400"> +<p class="figureHead">De bruidegom aan den arm van den Resident.</p> +</div> +<p>De bruidegom komt over het marmer kruipen, maakt vóór +zijn vader de eerbiedsbeweging, die daarin bestaat, dat ze de gevouwen +handen boven het voorhoofd brengen, en neemt plaats op den voor hem +bestemden zetel. Het is een jonge man van vijf-en-twintig jaar van +arisch type; hij is in groot toilet, met naakt bovenlijf, het lichaam +ingesmeerd met geel blanketsel, het teeken van een hooge kaste op het +voorhoofd, de wenkbrauwen met chineeschen inkt geteekend. Hij draagt +een borstlap, die in den vorm van een halve maan uit drie afdeelingen +bestaat, en een keten van briljanten, van wel een meter lang.</p> +<p>De priester en de vader van de bruid treden naar voren onder het +maken van een reeks van buigingen en zetten zich naast den bruidegom. +Ze spreken zacht in het Arabisch een gebed. Hun zetels zijn in een +driehoek geplaatst, en niemand verstaat, wat ze zeggen. Als de vorst, +naar ik vermoed, gezegd heeft, dat hij de eer aanvaardt, de echtgenoot +te worden van de edele Srikatinah, roepen zijn volgers achter hem: +»Amin«, en het geheele publiek herhaalt: »Amin, +Amin«, onder begeleiding van het orkest en de salvo’s van +het geweervuur, dat de buiten in gelid staande troepen herhalen, om aan +de wereld kond te doen, dat de plechtigheid is voltrokken. De priesters +trekken zich terug, en de prins gaat de hand van den sultan kussen. Er +wordt thee gepresenteerd, en ieder keert naar huis terug.</p> +<p>In den namiddag heeft de ontmoeting der beide verloofden plaats. +Gewoonlijk begeeft de bruidegom zich naar zijn bruid en logeert er +veertien dagen, voordat ze naar de woning gaan, voor hen samen bestemd. +Maar hier, gezien de hooge geboorte van den bruidegom, was het de +bruid, die van haar ouders wegging, om naar het paleis te gaan, waar +haar de sultan en zijn hof wachtten en ook de Resident en de +ambtenaren.</p> +<p>De getrouwde prinsessen, die haar vergezellen, dragen blouses van +zwart of blauw satijn, gesloten met diamanten agrafes<span class="corr" +id="xd21e2787" title="Niet in bron">.</span> De andere prinsessen +hebben hals en schouders ontbloot, en om de borst een gestreepte stof, +die den lichtbruinen sarong ophoudt. Achter de stoelen der prinsessen +van den bloede zijn de eeredames gehurkt, die een beteldoos in de hand +houden.</p> +<p>De bruid komt langzaam nader in haar draagstoel van wit met goud, +omringd door haar dienstvrouwen, die verschillende attributen dragen en +kisten met kleederen. Bij den ingang van het paleis stapt ze uit en +treedt binnen onder de muziek van <span class="pagenum">[<a id="pb120" +href="#pb120" name="pb120">120</a>]</span>het orkest. Ze heeft bloote +armen en schouders, een takje jasmijn hangt in den nek, afvallend van +een diadeem, waar vijf briljanten zich op draden wiegen, zoodat ze bij +elke schrede heen en weer bewegen. Armbanden bedekken voor een deel +haar armen. Ze is groot en slank, liet gelaat min of meer fané. +Aan den voet van den troon gekomen, groet zij en hurkt neer. Er wordt +tusschen de beide verloofden een bakje met lauw water neergezet. Ze +staan op en werpen elkaar betelbladeren toe. De bruidegom knipt een +draad door, om de aanhechting aan zijn familie te symbolizeeren, en de +prinses wascht hem nederig de voeten ten teeken van onderwerping.</p> +<p>Daarna geven de echtgenooten elkander de hand en nemen plaats op een +paradebed, waar de officiëele personen hun hulde zullen komen +brengen.</p> +<p>De geschenken, bij gelegenheid van het huwelijk gegeven, roepen door +hun pracht de oostersche sprookjes in herinnering. Het rijkste was dat +van de planters uit de residentie, die in twee zilveren cassettes van +prachtige bewerking 125 duizend francs in goud gaven. Het is waar, dat +de gronden van hun concessies eigendom van den vorst zijn en dat ze dus +in zekeren zin onder zijn suzereiniteit staan.</p> +</div> +</div> +<div id="a124" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een bezwaar bij expedities naar de West.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij de achtereenvolgende expedities, die in de laatste +jaren naar het achterland van onze kolonie Suriname werden ondernomen, +de Nickerie, de Coppename-, de Saramacca-, de Gonini-, de Tapanahoni-, +de Turaak-Humak- en de Boven-Suriname-expedities, werden geregeld de +booten over de stroomversnellingen in de rivieren geholpen door de +boschnegers. Maar dat het niet altijd zonder protest geschiedde, was +daarbij een schaduwzijde. Men kon de bedoelde werkkrachten inderdaad +niet missen en zou om hun dikwijls voorkomende onwilligheid ze veel +liever niet noodig hebben.</p> +<p>Nu vinden die boschnegers, naar het schijnt, dat wij met onze +expedities in de West het wat al te druk maken, want in den laatsten +tijd wordt hun oppositie lastiger en brutaler. Zoo zou nu onlangs +luitenant W. J. Eilerts de Haan in opdracht van het gouvernement na +zijn tocht naar de Boven Suriname eenige astronomische plaatsbepalingen +doen aan de Marowijne, de grensrivier in het Westen.</p> +<p>Aan genoemde rivier zou worden bepaald de ligging van de monding der +Auca- of Joeka kreek, in welker stroomgebied onlangs gunstige +goudprospecties zijn verricht, en de monding der Grankreek.</p> +<p>Aan de laatste opdracht heeft de heer Eilerts kunnen voldoen. Door +het optreden der boschnegers heeft hij echter niet de monding der +Joekakreek kunnen vastleggen. De boschnegers van de streek, de +Aucaners, weigeren personen en goederen te vervoeren naar die kreek, +die in een soort reuk van heiligheid schijnt te staan. Door +Saramaccaner-boschnegers was de heer Eilerts opgebracht tot op korten +afstand van de monding der kreek. Doch zij weigerden—vermoedelijk +onder den invloed van bedreigingen der Aucaners—den heer Eilerts +over de laatste stroomversnelling te vervoeren, zoodat deze +onverrichterzake in de stad Paramaribo is teruggekeerd.</p> +</div> +</div> +<div id="a125" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Duitschers op Nieuw-Guinea aan het pionieren.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In Engelsch en Nederlandsch Nieuw-Guinea bleek de +onderzoekingsgeest in den laatsten tijd sterk en groot; maar van het +Duitsche deel van het groote eiland vernam men in dat opzicht weinig. +Na lange pauze is dan nu weer een aanzienlijk deel van het onbekende +Duitsch Nieuw-Guinea ontsloten geworden. Een opmetingsambtenaar, de +heer Fröhlich, heeft met den heer Dammköhler in December 1907 +en Januari 1908 een reis gedaan van de Huongolf naar de Astrolabebaai, +dus over den wortel van het schiereiland in het Noordoosten van +Nieuw-Guinea.</p> +<p>De weg voerde van de Huongolf eerst door de grasrijke vlakte aan de +Markhamrivier, die door het Finisterregebergte en het +Krätkegebergte wordt ingesloten. Toen werd de Ramoerivier bereikt +en het tot 1400 meter diepe dal tusschen het Finisterregebergte en het +Bismarckgebergte gevolgd tot het station Konstantinhaven. Verrassend +was in dit gebied de aanwezigheid van een 30 kilometer breede en 300 +kilometer lange, goed te bereizen, vruchtbare en dicht bevolkte vlakte +met veel kokospalmaanplantingen, terwijl men er tot nu toe een +ondoordringbaar gebergte had vermoed. Opvallend was ook, dat die vlakte +niet beboscht was, misschien een gevolg daarvan, dat de inboorlingen er +al sedert lang al het gras verbranden en den verderen plantengroei, om +aan hun zin voor de jacht op wilde zwijnen gemakkelijker te kunnen +voldoen.</p> +<p>De inboorlingen van het achterland waren door de menschen, die aan +de Huongolf woonden, afgeschilderd als roovers en moordenaars, die zeer +te vreezen waren. Eerst kwam de expeditie met die achterlanders niet in +aanraking; ze bleven schuw en verlieten hun dorpen; later namen ze een +dreigende houding aan, hielden de expeditie in het oog en waren door +vriendelijke tegemoetkoming niet tot toenadering te bewegen. (Aangezien +nog altijd buurmans leed troost, ligt hier mogelijk iets van dien +troost voor de ervaringen van onze landgenooten, waar zij in West- en +Zuid-Nieuw-Guinea werken en de afwijzende houding der inboorlingen +betreuren).</p> +<p>De bedoelde inboorlingen in Duitsch Nieuw-Guinea waren groote en +forsche menschen, de mannen naakt met halflang hoofdhaar, bij sommigen +voor de helft rood, voor de andere helft zwart geverfd. De wapens waren +een lange speer en een houten zwaard met groote, bijna het gansche +lichaam dekkende schilden. De cirkelvormige hutten hadden ongeveer drie +meter middellijn; het dak rustte op palen van een meter hoogte en +bestond uit een spits toeloopende grasbedekking.</p> +<p>Eénmaal moest de expeditie tweemaal schieten, om er den +schrik onder te brengen, toen men den weg wilde versperren; een aanval +waagden de inboorlingen niet. Later stiet men op vreedzamer menschen, +die volkomen kalm bleven. In een dorp werd een gedoode kip als teeken +van vrede gebracht, in een ander een doode witte kakatoe. De +dorpsoudsten plaatsten zich aan het hoofd van den troep en de +dorpelingen sprongen vroolijk om hen heen. Ook deze inboorlingen, wier +taal door niemand van de dragers en koelies werd verstaan, waren sterk +en groot, tot zes voet lang. Ook hier waren de mannen naakt, hadden +speren, houten zwaarden en schilden, halflang geschoren haar en +gladgeschoren gezichten. De vrouwen droegen rokjes van gras, de oudere +vrouwen de langste rokken.</p> +<p>De hutten waren wat hooger en ruimer dan bij de andere stammen. Op +de pleinen in de dorpen liepen tamme kakatoe’s rond; er schenen +geen varkens te worden gehouden. De menschen leven er nog volkomen in +het steentijdperk en zagen voor de eerste maal blanken. De steenen +bijlen waren knap afgewerkt, en kunstvaardig waren ook de tabakspijpen +van bamboes van aardige versieringen voorzien.</p> +</div> +</div> +<div id="a126" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van Togo.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De duitsche kolonie aan de kust van Opper-Guinea gaat +op een kalme en zekere manier tegenwoordig vooruit. Zij beslaat maar +een kuststrook van 45 kilometer, maar strekt zich 600 kilometer ver in +het binnenland uit. Het midden is bergachtig, maar de bergen zijn niet +hooger dan de duitsche middelgebergten. De zandige kust met de er +achter gelegen lagune vertoont geen havens, maar een flinke pier reikt +tot voorbij de branding en lichters vergemakkelijken het verkeer met de +stoombooten buiten.</p> +<p>Lome was voor twintig jaar nog een klein visschersdorp, maar nadat +het twaalf jaar geleden tot hoofdplaats is verheven, ging het plaatsje +sterk vooruit. Men zorgt er met het oog op de nabijheid der lagune +ijverig voor de openbare gezondheid, en duitsche orde en netheid +heerscht in de straten. Op de kantoren heeft men veel negers in dienst +en de zwarte klerken voldoen zeer goed.</p> +<p>Van ruilhandel hoort men weinig meer, en de omwonenden hebben zich +reeds aan den geldhandel gewend. Zelfs de kauri-schelpjes als pasmunt +verdwijnen langzamerhand.</p> +<p>Het station van den spoorweg ligt aan de landzijde der stad. +Dagelijks loopt er om negen uur ’s morgens de trein uit Anecho +binnen, de tweede kustplaats der kolonie, en gaat dan spoedig verder +naar Palime in het binnenland, waar hij om vier uur aankomt in den +namiddag. De trein in tegengestelde richting verlaat Palime om zeven +uur ’s morgens, bereikt Lome om twee uur en komt tegen vieren in +Anecho. Een nieuw lijntje is in aanbouw naar Atakpame van Lome uit en +men hoopt dat later naar het dichtbevolkte Noorden der kolonie voort te +zetten.</p> +<p>Op de kroesharige negerbollen werd vroeger alles getransporteerd, +maar nu maken de wegen wagenvervoer mogelijk. Doch, helaas, moeten de +wagens door zwarten worden getrokken of geduwd, want in Togo kan men om +de tsetsevlieg geen trekvee houden. Men begrijpt dus, van hoeveel +belang de spoorwegen zijn.</p> +<p>Treinen vol maïs en kokosnotenvleesch en palmolie in vaten +voeren die waren naar de kust; ook cacao, caoutchouc en ivoor worden +uitgevoerd, en de katoenopbrengst stijgt in den laatsten tijd in sterke +mate.</p> +<p>De Togoneger is al volkomen aan den spoorweg gewend, zooals hij de +telefoon ook <span class="corr" id="xd21e2841" title= +"Bron: he ft">heeft</span> leeren waardeeren. <span class= +"pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121" name="pb121">121</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a127" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een Grievencahier.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De oud-gewestelijke secretaris van de residentie +Timor, de heer H. D. Wiggers, heeft een boekje uitgegeven, ons ter +bespreking gezonden en getiteld »Aardrijkskundige Schets van het +eiland Rotti«, dat onder deze vlag van den titel een heel andere +lading dekt dan men zou verwachten.</p> +<p>De »schets« beslaat 24 bladzijden en daarvan geven +slechts 6¾ bladzijden een beschrijving van het eiland Rotti; al +het overige is aanklacht en beschuldiging van regeering en ambtenaren. +Vluchtig worden in die eerste regelen behandeld de eerste volkplanting +op het eiland, en de tweede, de godsdienst van de Rottineezen, +gebruiken en gewoonten bij geboorten, huwelijken, sterfgevallen, +begrafenissen enz., het dierenrijk, de natuurlijke voortbrengselen en +het plantenrijk, en dan begint de schrijver van leer te trekken.</p> +<p>Het is een wonderlijk grievencahier, dat hij open doet en wij kunnen +met den gegriefde zoo moeilijk medelijden krijgen, zoo lastig is het, +voor ons met hem mee te voelen, omdat hij nergens in zijn boekje ook +maar eenigszins preciseert, geen namen noemt of plaatsen, maar in het +wilde redeneert over al het onrecht, dat er in onze koloniën +geschiedt, en waar de regeering niet genoeg tegen waakt door afdoende +contrôle.</p> +<p>Misschien zou het nog gegaan zijn, om in de gevoelens van den +aanklager te komen, als hij zich verstaanbaar had uitgedrukt en niet in +een zoo verwarrenden, onduidelijken stijl, in zulke ellenlange zinnen, +dat men telkens den draad van zijn betoog verliest.</p> +<p>Zijn hoofdgrief is, naar wij meenen te begrijpen, dat er geen +toezicht genoeg wordt uitgeoefend op de lagere ambtenaren, dat hun +klachten en bezwaren, als die bij de regeering inkomen, worden ter +zijde gelegd en dat er een ongelukkige keuze plaats heeft van indische +bestuurshoofdambtenaren.</p> +<p>De schrijver wijst op de Oost-Indische Compagnie, die, als er +klachten inkwamen te Batavia, onmiddellijk een commissaris zond, om de +klachten te onderzoeken, te rapporteeren en naar bevind van zaken te +handelen. Die methode moet weer gevolgd, want, en hier beginnen wij te +citeeren en verzoeken de aandacht voor de taal van den auteur, +»het is onbetwistbaar een heilaanbrengende handeling en alzoo van +zeer veel nut, om in toepassing te brengen op eenige hoofden van +gewestelijk en plaatselijk bestuur op en buiten Java en Madoera, ten +opzichte hunner afkeurende handelingen in bestuurszaken, hunne +nalatigheid en plichtsverzaking in den dienst en hunne willekeurige en +berispelijke handelingen en het misbruik maken van hunne bevoegdheid, +hetzij als besturend ambtenaar, hetzij als politierechter; maar niet de +ter zake gemaakte waardige persbemerkingen, terechtwijzingen en +aansporingen met vrijwillig gegeven advies tot handeling ongemoeid ter +zijde te laten en zich volstrekt niet aan te trekken, wat er maar over +geattendeerd wordt en dit te beschouwen als noodelooze aantijging, +zoodat betrokken autoriteiten van de slapheid der regeering worden +overtuigd en daarvan misbruik maken, om hunne fouten en gebreken te +doen voortduren, zonder de minste stoornis voor een correctie of +anderszins«.</p> +<p>Zoo gaat het in dreunende onaangenaamheid door; men duizelt van den +woordenrompslomp, en zelfs als een zin klein is en flink op den man af +gaat, komt de schrijver er nog niet goed uit. Hij vindt de +bestuursambtenaren onbekwaam, en geeft nu dezen raad: »in verband +daarmede dient men der regeering en den <span class="corr" id= +"xd21e2862" title="Bron: Direc eur">Directeur</span> aan te prijzen, om +geen ambtenaren tot den voornamen werkkring van bestuurshoofd te roepen +of daarin te laten blijven, welke men onder de algemeene rubriek van +prullen kan brengen«, en »maar de regeering schijnt zich +hiermede niet te kunnen vereenigen, om in eene heilzame afdoening te +treden, en men moet erin berusten en die bestuurshoofden, +politierechters, in hunne dwaling, betweterigheid en bijna totale +onbekendheid met wetten en bepalingen en alzoo ongeschikt om als +rechter op te treden, ongestoord laten, ten nadeele voornamelijk van de +arme inlanders.«</p> +<p>Van preciseeren is nergens sprake, en zoo zullen door dit boekje des +schrijvers grieven zeker niet worden uit den weg geruimd, want wat kan +een regeering na zoo iets anders doen dan het geschrijf kalm naast zich +neer leggen en er zich verder niet om bekommeren? <span class= +"pagenum">[<a id="pb123" href="#pb123" name="pb123">123</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a128" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Mooi voorbeeld voor landheer en industriëel. +Huize de Duno cum annexis.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Als de wereld van de vele nieuwe vindingen en +uitvindingen het rechte genot en voordeel zal hebben, dan is het +noodig, dat ondernemende landgenooten helpen met raad en daad en +voorbeeld. De wetenschap alleen kan ons niet voldoende vooruithelpen; +de kracht van ondernemingsgeest en kapitaal is onmisbaar, om datgene, +wat in studiecel en laboratorium als wenschelijk en mogelijk is +aangewezen, ook werkelijk ingang te doen krijgen te midden van het +drukke, maatschappelijke leven.</p> +<p>Onlangs werd er in een artikel van den heer Dommerhold te Gendringen +in de »Amsterdammer« nog eens weer voor de zooveelste maal +gewezen op de gruwelijk erge kindersterfte en op den grooten invloed, +daarop uitgeoefend door melk, die door bacteriën is verontreinigd. +Als een roep om hulp voor de armen en misdeelden, wien het niet is +gegeven, de zooveel duurdere goede melk te krijgen, klonk de aanmaning, +om de huldeblijkgelden <span class="pagenum">[<a id="pb124" href= +"#pb124" name="pb124">124</a>]</span>van de koningin te bestemmen voor +het vormen van instellingen voor het verschaffen van goede melk aan +minderbedeelden. Er kan door een aseptische behandeling, door de +directe afkoeling der melk na het melken, zeer veel worden gedaan, om +hygiënisch goede melk te krijgen en daarmee wordt een belangrijke +schrede gezet op den weg, die naar vermindering der kindersterfte +leidt.</p> +<div class="figure xd21e2878width"><img src="images/p1909-u124.jpg" +alt="Gezicht op de Modelboerderij van uit het kantoor." width="695" +height="519"> +<p class="figureHead">Gezicht op de Modelboerderij van uit het +kantoor.</p> +</div> +<p>Groote belangen zijn in het algemeen met de menschelijke voeding +gemoeid, maar voor het zeer jonge kind, dat in de lagere volksklasse al +door zooveel onhygiënische invloeden wordt bedreigd, is de zorg +voor de voeding wel in de eerste plaats van uitnemend belang. De eenige +manier voor het verkrijgen van onberispelijke melk is dat zij op de +plaats van oorsprong zoo min mogelijk wordt verontreinigd door +bacteriën of door vuil. Men kan melk volkomen aseptisch +behandelen, dat leeren de modelinrichtingen, die een voorbeeld geven, +dat op groote schaal verdient te worden nagevolgd.</p> +<p>Wat de heeren J. W. F. Scheffer van huize »De Duno« en +zijn zoon de heer F. Scheffer daar even ten westen van Arnhem in het +leven hebben geroepen met hun modelboerderij »Het Huis Ter +Aa« is belangwekkend, omdat het voor de eigenaars van +landgoederen en voor onze industrie nieuwe uitzichten opent en daarbij +tevens van groot gewicht kan worden voor de algemeene hygiëne. Als +dezen zomer de duizenden weer zullen stroomen naar het mooie +Oosterbeek, naar Wolfheze, naar Westerbouwing en naar al die heerlijke +plekjes aan de heuvelachtige Rijnoevers, laten ze dan niet vergeten +eens een kijkje te gaan nemen op het landgoed en de modelboerderij, +waar men waarlijk belangstellenden zeker gaarne zal inlichten.</p> +<p>Verleden zomer waren de leden der Maatschappij voor Tuinbouw en +Plantkunde, te Arnhem vergaderd, in de gelegenheid de mooie inrichting +van het buitengoed te bewonderen en van de liefelijke omgeving te +genieten, maar toen was de groote toovenares, de electriciteit, die +daar haar schitterendste wonderen verricht, nog niet met haar werk +gereed. Thans is de installatie klaar en in werking, en men kan nu een +denkbeeld ervan krijgen, welke rol de machtige electriciteit er speelt +als bron voor verlichting en als drijfkracht.</p> +<p>In het huis zelf drijft de motor een naaimachine en verschillende +ventilatoren; er zijn op een zeer groot aantal plaatsen stopcontacten +aangebracht voor het aansluiten van een electrischen stofzuiger; er +zijn toestellen aanwezig voor strijken en koken; maar het meest wordt +men getroffen door de prachtige verlichting. Prismatische ballons met +gloeilampen op ijzeren masten met gebogen armen stralen over de wegen, +sommige met drie lampen, en kunnen door een eenvoudige beweging in +huis, in het wachthuisje voor den nacht, of in de centrale door den +machinist worden aangestoken of uitgeschakeld. <span class= +"pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125" name="pb125">125</a>]</span></p> +<p>De verlichting in het huis, in de verschillende gebouwen en +woningen, geschiedt eveneens door gloeilampen. Voor de veiligheid zijn +binnenshuis de leidingen overal in stalen buizen gelegd. Bij deuren en +op verschillende hoeken van gebouwen en woningen zijn buitenlichten +aangebracht, evenals inrichtingen, die het mogelijk maken, het licht in +te schakelen, alvorens men binnentreedt. Van een +belvédère kan een zoeklicht stralen over de bezittingen +van den eigenaar, waartoe ook, zooals onzen lezers bekend is, de +vervallen, maar in zijn verval nog interessante Doorwerth behoort.</p> +<div class="figure xd21e2894width"><img src="images/p1909-u125.jpg" +alt="Huize “De Duno” bij avond met de electrische verlichting gefotografeerd." +width="692" height="521"> +<p class="figureHead">Huize “De Duno” bij avond met de +electrische verlichting gefotografeerd.</p> +</div> +<p>In de stallen, voor honderden stuks vee ingericht, met witte tegels +bekleed, voorzien van cementen vloeren en alle mogelijke inrichtingen +ter bevordering der reinheid, werpen booglampen op hun omgeving een +licht, dat het daglicht, zooals het vaak in ons land zich voordoet, in +helderheid verre overtreft, en waarbij men dan ook uitstekend kan +photografeeren, zooals onze reproductie van een foto aantoont. De +rotterdamsche ingenieursfirma H. Doyer en Co. installeerde op het mooie +landgoed, waar praktijk en weelde zoo schitterend samengaan te midden +van een wonderheerlijk landschap, de godin met den tooverstaf, Vrouwe +Electriciteit. <span class="pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126" name= +"pb126">126</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a129" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Naar de Lutte!</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het vorige jaar reeds wijdden we een artikeltje aan +het liefelijke gehuchtje bij Oldenzaal, de Lutte, maar we gaven het +zonder afbeeldingen en willen thans nog eens op dat mooie plekje +terugkomen, nu we op een mooien Septemberdag van 1908 er +alleraangenaamste indrukken van de heerlijke natuur hebben opgedaan. +Het was bij een imitatie, zwakke navolging wel is waar, van de groote +excursie, die de Nederlandsche Heidemaatschappij op 18 en 19 September +bij gelegenheid van haar algemeene vergadering te Oldenzaal naar De +Lutte had ondernomen.</p> +<div class="figure xd21e2907width"><img src="images/p1909-u126.jpg" +alt="Bentheimerweg—Lutte bij Oldenzaal." width="668" height= +"405"> +<p class="figureHead">Bentheimerweg—Lutte bij Oldenzaal.</p> +</div> +<p>Ofschoon die rit dank zij der lokale kennis van een koetsier, die +ook de excursionisten had gereden, precies in de sporen ging van dien +anderen, ontbrak de voorlichting der deskundigen, maar hoezeer maakte +toch de aanblik van de ontginningen in het landschap, waar cultuur en +woeste natuur elkaar van zoo dichtbij naderen, een aantrekkelijken +indruk! De ontginners, die van de technische voorlichting der +Heidemaatschappij gebruik hebben gemaakt, doen voor hun landstreek een +niet te overschatten nuttig werk. Het is de verdienste van de twentsche +grootindustriëelen, dat ze hun kapitaal beleggen op een wijze, +waarbij niet de directe voordeelen op den voorgrond staan.</p> +<p>Bosschen, zooals daar in de buurt van Oldenzaal worden aangelegd, +kosten op het oogenblik van den aanleg veel geld, ze zullen lange jaren +geen rente afwerpen en eerst het nageslacht zal er geldelijk voordeel +van trekken. Kenmerkend is het, dat de ontginningen zich in hoofdzaak +bepalen tot bebosschingen en het aanleggen <span class= +"pagenum">[<a id="pb127" href="#pb127" name="pb127">127</a>]</span>van +graslanden, terwijl de grond voor het grootste gedeelte zich toch zeer +goed zou leenen voor bouwland en vruchtencultuur. Sommige van de nieuwe +bosschen zijn gevormd door het omzetten van eikenhakhout in opgaand +bosch; maar ook is er voor de grootste afwisseling in de boomsoorten +gezorgd; grove dennen wisselen af met lariksen en Douglassparren, +beuken, tamme kastanjes, zilversparren en eschdoorns<span class="corr" +id="xd21e2917" title="Niet in bron">.</span></p> +<div class="figure xd21e2921width"><img src="images/p1909-u127.jpg" +alt="De laan Kalheupink te Oldenzaal." width="691" height="347"> +<p class="figureHead">De laan Kalheupink te Oldenzaal.</p> +</div> +<p>Daarbij maakt de streek een echt landelijken indruk met de +bouwlanden bij de boerenhoeven, en zij is door de heuvelachtigheid van +het terrein, de groote boschcomplexen bij de buitens en landgoederen en +den sierlijken tuin- en parkaanleg van die goederen een uitgezocht oord +voor stadsmenschen, die met vacantie buiten willen wezen en het er +rustig willen hebben, zonder alle comfort van huis en haard te missen. +Want er is in de Lutte een vanouds bekend hotel, Het Zwaantje, dat +merkwaardig goed met zijn tijd is meegegaan, ja, thans in hotel-opzicht +zelfs zijn tijd vooruit is.</p> +<p>Uiterlijk en innerlijk voldoet het aan zeer hooge eischen. De tuin +is groot en vol schaduwrijke plekjes; het huis geriefelijk en geheel +modern ingericht, heerlijk frisch en ruim met badkamer en andere uit +hygiënisch oogpunt uitstekende dingen, met goede bediening en een +uitstekende tafel. De pensionsprijzen verschillen naar den tijd van het +jaar en den aard der kamers; de hoogste prijs is ƒ 4.50.</p> +<p>Wat de Lutte voor ouders met kinderen vooral aantrekkelijk maakt, is +de geheele afwezigheid van gevaar voor water of trams. Want zij weten +maar al te goed, dat een kind pas dàn ten volle geniet, als men +het bij het zoeken naar genot zijn volle vrijheid kan <span class= +"pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128" name= +"pb128">128</a>]</span>laten. Aan de streek zelve geeft het gemis van +dit gemakkelijke communicatiemiddel met zijn aanhoudend vervoer van +drommen menschen, een cachet van behagelijke rust, dat men voortdurend +des te meer zal beginnen op prijs te stellen, naarmate men behoefte +heeft de steeds toenemende haast en drukte van het stadsleven voor +korter of langer tijd te ontvlieden.</p> +<div class="figure xd21e2934width"><img src="images/p1909-u128.jpg" +alt="Het buitenverblijf Kalheupink bij Oldenzaal." width="664" height= +"403"> +<p class="figureHead">Het buitenverblijf Kalheupink bij Oldenzaal.</p> +</div> +<p>Er zijn verrukkelijk mooie punten, die op een wandeling van het +Zwaantje gemakkelijk te bereiken zijn.</p> +<p>Dat hoekje van Twenthe is werkelijk zeer ruim bedeeld met +afwisselende en boeiende natuurtooneelen; de verschillen in hoogte van +het terrein en de boschrijkheid van de streek, daarbij de zorg, die aan +paden en wegen wordt besteed, maken er het wandelen tot een groot +genot. Een der hoogste punten van Nederland, de Tankenberg, gemakkelijk +te bestijgen, want wie geen padvinder wil zijn, kan van een steenen +trap gebruik maken, biedt een wondermooi panorama, waarin Ootmarsum, +Nordhorn, Denekamp en Almelo o.a. een plaats vinden. Op den berg zelven +treft men een koepel aan, waar het goed rusten is.</p> +<p>De aardige punten in het land van velden en bosschen zijn vele en +velerlei. Natuurlijk is er een <span class="corr" id="xd21e2945" title= +"Bron: Belvedère">Belvédère</span>, die vanaf Het +Zwaantje spoedig te bereiken is en waarheen de wandeling over een der +erven loopt, die in deze buurt zulke aanlokkelijke wegjes en lanen +bieden. Zoo zijn er het erve Reuver, het erve Harbert, het erve +Rikkert, dan Koekoek, Kesselder, Schopman en andere, terwijl er op de +buitenplaatsen Koperboer en Kalheupink vrije wandeling is voor het +publiek.</p> +<p>Hoe mooi en afwisselend zijn ook de bosschen van Boerskotten, die +met zooveel zorg en kennis zijn aangelegd! En het Kruusselter bosch met +zijn indrukwekkende beuken, het lommerrijke Middelkamp, dan Hel en +Hemel, mooie punten, waarvan de eerste een verkorting schijnt te zijn +van »helling« en het tweede als tegenstelling den naam van +hemel heeft verkregen, beide mooie brokjes natuur.</p> +<p>Geheel natuur is ook het Lutterzand, een woest plekje in het gebied +van de rivier, de Dinkel. Het stroompje loopt daar met veel +kronkelingen, dan eens langs groene weilanden en beemden, dan eens +tusschen zandheuvels met dennen, waar de primitieve natuur nog is waar +te nemen. Vanaf den straatweg van Oldenzaal naar Bentheim op de hoogte +der duitsche grens is het gemakkelijk te bereiken. Voor den folklorist +en den belangstellenden waarnemer van huizen in ouden bouwtrant levert +de streek rondom Oldenzaal allerlei interessants. Zeer veel +boerenhuizen zijn nog niet in vertrekken verdeeld en lijken meer op een +lange schuur dan op een huis. <span class="pagenum">[<a id="pb129" +href="#pb129" name="pb129">129</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a130" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Centraal Bureau voor Vreemdelingenverkeer.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Sinds 15 Augustus 1908 hebben wij, te ’s +Gravenhage gevestigd, een Centraal Bureau voor Vreemdelingenverkeer, +directeur de heer J. J. A. Knoote. Er wordt gestreefd naar het +aanknoopen van betrekkingen met het buitenland, en reeds werd aan ruim +2000 bureau’s in Europa reclame materiaal over Nederland +verstrekt.</p> +<p>Tot het bureau zijn onze spoorwegmaatschappijen, verscheiden +stoomvaartlijnen, de Algemeene Nederlandsche Wielrijdersbond, enkele +exploitatie-maatschappijen, de Norddeutsche Lloyd, eenige +tramwegmaatschappijen enz. toegetreden. Van de 98 vereenigingen voor +vreemdelingenverkeer in Nederland zonden reeds 76 reclamemateriaal +in.</p> +<p>Aan het bureau zijn verbonden een jonge schilder, die als artistiek +leider vreemdelingen over de hollandsche schilderkunst inlicht en een +amerikaansche, in den Haag gevestigde dame, die vreemdelingen rondleidt +en door haar talenkennis zeer goed voor die taak is berekend.</p> +<p>Officieel orgaan van het bureau is het tijdschrift +»Holland-Express«. Voorzitter is baron F. W. C. H. baron +Van Tuyll van Serooskerken, secretaris Mr. J. F. Hijmans.</p> +</div> +</div> +<div id="a131" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Prakbosch.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Naar aanleiding van een ons gedane vraag naar de +beteekenis van het woord prakbosch kunnen wij mededeelen, dat men in +Santpoort en omstreken onder dat woord verstaat de stukken boschgrond, +waarvan de boomen zijn gekapt en waar de wortelstompen nog in den grond +zijn achtergebleven. Prakken nu is het ondiep omspitten van zulken +grond, meestal ten behoeve van den verbouw van aardappelen.</p> +<p>Wanneer een stuk boschgrond, met eiken beplant, bijvoorbeeld een +twintig jaar heeft gestaan, dan komen de hakkers en vellen het hout. In +het eerstvolgende voorjaar na den haktijd wordt de bodem, zooveel de +diepgewortelde eikenstronken het maar toelaten, bewerkt en voor +bebouwing geschikt gemaakt. Eén steek diep wordt de grond +opgewerkt. En in den losgemaakten grond, welke twintig jaren lang de +bladeren ontvangen heeft en alzoo teelaarde bezit, vinden de +aardappelen eene uitnemende plaats om te ontwikkelen en vruchten te +geven.</p> +<p>In verband met dit prakbosch kan nog de volgende bijzonderheid +vermeld worden. Bij enkele landeigenaars bestaat namelijk de +vriendelijke gewoonte, stellig afkomstig uit den ouden tijd, om een +stukje <span class="corr" id="xd21e2973" title= +"Bron: prakkosch">prakbosch</span> aan behoeftige lieden voor +aardappelteelt kosteloos af te staan. Vroeg in het voorjaar, soms al in +den winter, komen dezen zich bij den boschwachter aanmelden om zulk een +hoekje grond. Zoodra de <span class="corr" id="xd21e2976" title= +"Bron: houtveiling">houtvelling</span> voorbij is en de +weersgesteldheid het gedoogt, worden de arbeiders, die aangenomen +zijn—en bijna niemand wordt teruggewezen—toegelaten tot den +bouw. Zij prakken en poten, om later te oogsten.</p> +<p>Half Augustus begint men met het rooien van de aardappelen.</p> +</div> +</div> +<div id="a132" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Tusschen Amerika en Europa.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het haastige rennen van de stoombooten over den +Atlantischen Oceaan is de »Mauretania« van de +Cunard-stoomvaartmaatschappij op ’t oogenblik (eind Februari +1909) de baas. Zij stoomde den zuidelijksten weg, dien de stoomschepen +in den winter volgen en die 110 mijlen langer is dan de noordelijke of +zomerroute, in vier dagen plus een kwartier. <span class= +"pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133" name="pb133">133</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u18" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a133" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een vroolijk tooneeltje aan de Cropinakreek.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het aardige kiekje aan de Cropinakreek in de buurt van +Paramaribo geeft een beeld te zien van vroolijke negervrouwen, die aan +het wasschen zijn, en van blijde kinderen, die zich in het ondiepe +water vermaken. Een echt warmgetint tooneeltje met den mooien +tropischen plantengroei op den achtergond. De vlugge jongens schijnen +een wedstrijd te houden, wie het eerst het afgedreven vat en de andere +waschbenoodigdheden, door de vrouwen al babbelend uit het oog verloren, +weer zal inhalen. Met lachende gezichten zien de boschnegervrouwen naar +de inspanning der kinderen, een enkele van haar opkijkend van het stuk +waschgoed, dat ze bezig is te spoelen of in te zeepen.</p> +<div class="figure xd21e2996width"><img src="images/p1909-u133.jpg" +alt="De Cropinakreek bij Paramaribo." width="720" height="441"> +<p class="figureHead">De Cropinakreek bij Paramaribo.</p> +</div> +<p>Een blik op de afbeelding overtuigt den kijker al, dat het een +tooneel is in de buurt van de bewoonde wereld niet alleen, maar ook van +de wereld, waar men noties heeft van de beschavingseischen. Het toilet +van de dames op de foto is westindisch, maar van een echt +stadsstandpunt gezien. In zulke gestreepte katoentjes kan men op alle +westindische eilanden en in Suriname de negervrouwen en andere +inlandschen zien rondloopen, maar alleen daar, waar men met het leven +van een stad in eenig verband staat. Dat costuum dragen ze bij +marktbezoek en bij feestelijke gelegenheden, en ieder onzer kent deze +dames, al was het alleen van de afbeeldingen van de plechtigheid te +Paramaribo, als de koningin jarig is en de menigte op het plein van het +Gouvernementsgebouw den Granman en zijn gemalin hulde brengt.</p> +<p>Maar die lieflijke kreek kent ook andere tooneelen, is niet overal +zoo kalm en gemoedelijk als hier bij de badende kinderen. Onze vele +expedities naar de West hebben maar al te vaak te worstelen met de +hevige stroomingen van die kreken of zijtakjes van de talrijke +surinaamsche rivieren. Dan is het bijna onmogelijk, de booten er door +te vervoeren; de boschnegers moeten dan duwen of ook wel de booten uit +het water nemen en ze langs de oevers dragen, en als ze dan niet al te +gesticht zijn over de blanken, blijkt het, dat het met onwillige honden +slecht hazen vangen is.</p> +<p>Die beroemde kreken van Suriname zijn vaak niet anders dan sterk +kronkelende berceau’s, waarvan de bodem met water is bedekt. De +booten moeten dan om de vele bochten telkens korte draaien nemen en +zitten ieder oogenblik vast tusschen de boomen aan den oever. Er moeten +dan voortdurend takken worden afgehouwen van het geboomte, dat een dak +boven de hoofden vormt. De negers kunnen hun ranke korjalen, die smalle +bootjes met de lange parels of roeiriemen, wonderlijk handig door den +stroom doen schieten en als het moet, glijden ze rustig over een +ondergeloopen savannah, zelfs als ze er maar een slingerbocht van de +kreek mee kunnen uitwinnen.</p> +<p>Onder water dreigen in die kreken gevaren van boomstammen, die te +water zijn geraakt en voor het oog verborgen zijn, zoodat de booten er +licht op kunnen stooten en lek worden. Aan de Cropinakreek of de +Coropine, ligt hoogerop de Post Republiek, een heerlijk plekje te +midden van een uitgezocht mooie natuur. De naam dateert reeds uit den +tijd van onze Republiek, en in de dagen, dat er moeilijke oorlogen +moesten worden gevoerd met de boschnegers, was er een lange lijn van +militaire posten opgericht. Nu is van dat alles niets over dan een paar +groote, in den grond geplante kanonnen, die naast de aanlegplaats der +bootjes zijn opgesteld ter herinnering aan het oude militair karakter +der omgeving. In Para is tegenwoordig alles rustig; een politiepost van +een paar man kan er het werk best af.</p> +<p>Uitstapjes worden van Paramaribo uit soms ondernomen naar Post +Republiek en men logeert er dan in het primitieve logement, waar men +zelf voor alles moet zorgen, maar dan toch in een gouvernementshuis een +onderkomen heeft met slaapgelegenheid. Wie onze afbeelding aanziet, zal +begrijpen, dat het een heerlijk verblijf kan wezen voor stedelingen, +die er zich met visschen en zwemmen en bootjevaren kunnen vermaken en +zich verlustigen in de onvolprezen schoonheid van den verrukkelijken +tropischen plantengroei. <span class="pagenum">[<a id="pb134" href= +"#pb134" name="pb134">134</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a134" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Labrang Gomba, een klooster in Thibet.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dr. Albert Tafel, die al eenige reizen door Thibet +deed, heeft onlangs een en ander verhaald over een thibetaansch +klooster, gelegen op 35 graden N.B. en 102 O.L., daar, waar de +hoogvlakte naar het Noordoosten weer zooveel lager wordt, dat er in de +dalen een weinig gerst en tarwe kunnen verbouwd worden. Het is een der +grootste kloosters van het verboden Thibet. Er zijn nog slechts weinig +Europeanen, die Labrang Gomba hebben gezien, want het ligt niet aan een +der groote karavaanwegen, terwijl het bovendien berucht is om de weinig +vriendelijke gezindheid van de bewoners.</p> +<div class="figure xd21e3017width"><img src="images/p1909-u134.jpg" +alt="Het groote Lama-klooster Labrang Gomba in Oost-Thibet." width= +"720" height="309"> +<p class="figureHead">Het groote Lama-klooster Labrang Gomba in +Oost-Thibet.</p> +</div> +<p>Maar wel behoort het tot de belangrijkste kloosters uit Thibet, want +steunend op zijn groote rijkdommen en op de ongeveer 8000 tot 10.000 +monniken heeft het kloosterbestuur het zoo ver weten te brengen, dat +een zeer groot gebied van het klooster afhankelijk is, dat verscheiden +kleine vorsten aan de macht van de kloosterheeren gehoorzamen en hun +belasting betalen, en dat enkele groote stammen bestuurd worden door +lama’s, uitgezonden door het klooster.</p> +<p>»Ik heb«, verhaalt Dr. Tafel, »Labrang Gomba +bezocht in October 1907. Het complex van kloostergebouwen ziet er +indrukwekkend uit. Het zijn huizen van twee verdiepingen en veel +kleinere woningen, alle vroolijk wit, rood en zwart geschilderd en zeer +zindelijk onderhouden zijn. De grootste gebouwen worden bewoond door +levende Boeddha’s en heiligenincarnaties, want men kent in +Labrang als overal in Thibet veel levende goden; ook tempels en +bidhallen behooren tot de kloostergebouwen en enkele in chineeschen +stijl opgetrokken heiligdommen.</p> +<p>Bijna was Labrang Gomba een bijzonder heilig klooster geworden, want +sinds 1906 heeft het bestuur zich alle mogelijke moeite gegeven, om den +Dalai Lama binnen de muren van het klooster te mogen herbergen. De +monniken waren in 1907 zelfs begonnen, voor den Dalai Lama een +bijzonder paleis te bouwen, want ze meenden toen den tegenstand van den +slimmen en onberekenbaren heer te hebben overwonnen en hoopten ook bij +de chineesche regeering de toestemming te krijgen, dat de Dalai Lama +voortaan onder hen zou mogen resideeren. Maar de vrees van den Dalai +Lama won het pleit. En niet ten onrechte vreesde hij de broeders, want +bij de hoogere thibetaansche geestelijkheid heeft de Dalai Lama sinds +zijn vlucht naar Mongolië en zijn zonderling handelen tijdens de +engelsche expeditie alle populariteit verloren en hij zou er van zijn +leven niet zeker zijn geweest«.</p> +<p>De groote Fransche expeditie van kapitein d’Ollone in 1908 is +dichtbij het klooster Labrang Gomba door een <span class="corr" id= +"xd21e3029" title="Bron: thibetiaanschen">thibetaanschen</span> stam +aangevallen, waarbij twee fransche officieren gewond werden. Toen is +het klooster in de europeesche dagbladen genoemd. Men is er niet ver +van de chineesche grens, maar dat waarborgt volstrekt de veiligheid +niet. De Khamba’s, de bewoners van Oost-Thibet, zijn tot bij +Lhassa en in het overige West-Thibet gevreesd om hun roof- en +moordzucht. Het gaat er onder de stammen toe als in Europa in de +Middeleeuwen; het leenstelsel is er in zwang, en niemand bekommert zich +om de heeren in naam, de Chineezen. De keizer is al te ver! Het +roofridderwezen verheugt er zich in grooten bloei, zooals +goederenkaravanen maar al te vaak ondervinden. Ook Dr. Tafel deed +daarvan ervaringen op. Hij en luitenant Filchner werden in 1904 +aangevallen en de kleine karavaan van 1906 en 1907 verloor driemaal +door een rooversaanval expeditiemateriaal en deelen der verzamelingen. +Het is daar ook het gebied, waar Dutreuil de Rhins in 1894 werd +vermoord, en in 1900 hadden de Russen Kozlow en Kozlakow op hun +wetenschappelijke reis formeel slag te leveren, waarin hun 17 +Kozakkengeweren 32 Thibetanen deden sneuvelen. <span class= +"pagenum">[<a id="pb135" href="#pb135" name="pb135">135</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a135" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Koloniaal Museum bij Brussel.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In Tervueren op een paar uur afstands van Brussel is +een nieuw Koloniaal Museum gebouwd, een waar paleis, waarvan wij hier +een afbeelding geven, die de achterzijde vertoont. Het van grauwen +steen opgetrokken gebouw staat aan de grens van het park van Tervueren, +dat bijzonder mooie park met zijn oude boomen en schilderachtige +vijvers. In het volgend jaar zal het Museum tegelijk met de +tentoonstelling in April geopend worden. Het is een museum van de +koloniën, maar waar België zich in het houden van +koloniën in de beperking meester toont, zou men het ook +gevoegelijk een Congo-Museum kunnen noemen.</p> +<p>De verzameling, die naar het nieuwe gebouw zal worden overgebracht, +is nu geborgen in het oude Museumgebouw, dat in het park niet ver van +het nieuwe staat en sedert de tentoonstelling van 1897 tot Congo Museum +ingericht werd. Het voldoet als zoodanig lang niet aan de eischen, die +men thans mag stellen; te veel voorwerpen staan onbeschut, omdat de +kasten, waarin ze moesten zijn geborgen, ontbreken. Dat alles zal +verbeteren, en tegelijk met de verhuizing naar het nieuwe gebouw, +waartoe men thans maatregelen treft, wordt een nieuwe indeeling, een +andere rangschikking ingevoerd; men zal niet bijeenbrengen hier de +voorwerpen der Zappo Zap, verderop die der Majombe, elders weer het +huisraad en de wapens van andere stammen, die als geografische groepen +bijeenbehooren; maar men wil de voorwerpen van gelijke soort naast +elkander zetten, al het pottebakkerswerk van heel het Congo-bekken, al +de muziekinstrumenten, en van deze weder trommen bij trommen, harpen +bij harpen, en zoo voort. Het denkbeeld is niet nieuw; in meer dan een +museum zijn dergelijke groepen van gelijksoortige dingen aanwezig, +meestal echter samengesteld uit de dubbelen en naast de geografische +groepen.</p> +<div class="figure xd21e3041width"><img src="images/p1909-u135.jpg" +alt="Het Koloniaal Museum in het park van Tervueren bij Brussel." +width="680" height="413"> +<p class="figureHead">Het Koloniaal Museum in het park van Tervueren +bij Brussel.</p> +</div> +<p>Naast deze groepen van gelijksoortige voorwerpen zal men in het +nieuwe museum van Tervueren ook wel de geografisch bijeenbehoorende +voorwerpen kunnen zien, maar voornamelijk door afbeeldingen; hoofdzaak +blijft de hierboven beschreven indeeling.</p> +<p>Iets nieuws is, dat men in het museum van Tervueren ook de +ontwikkeling van het voorwerp zal laten zien. De heer Coart, de +conservator der ethnografische afdeeling, schrijver van uitvoerige en +rijk geïllustreerde verhandelingen over de pottebakkerskunst, de +muziekinstrumenten en de godsdiensten der Congoleezen, beschrijvingen, +die in de Annales du Musée verschenen zijn, de heer Coart, die +drie jaar aan den Congo doorgebracht heeft, stelt zich voor den +bezoekers eene merkwaardige evolutie onder de oogen te brengen; hun te +toonen hoe een voorwerp aan zijn vorm, aan zijn samenstel, aan zijn +versiering komt; dat een en ander maar niet toevallig is. Zoo maakt de +natuurmensch voor zijn kindje van een kalebas een rammelaar of mogelijk +heeft hij er zelf wel plezier in en maakt er muziek mee bij feestelijke +gelegenheden, en als men later van biezen zoo’n instrument gaat +vlechten, behoudt men den kalebasvorm. Op die wijze laten zich vormen +en versieringen van ethnografische voorwerpen dikwijls historisch +verklaren en waar op die ontwikkeling wordt gewezen, wint een +tentoonstelling in of buiten een museum natuurlijk niet weinig in +leerzaamheid en belangwekkendheid.</p> +<p>Wat het inwendige van het nieuwe gebouw betreft, de groote zaal van +130 meter lang en 40 breed, met haar vloer en muren verdwijnend achter +veelkleurig marmer van zeldzame schoonheid, is een prachtstuk, welks +rijke eenvoud stille bewondering wekt. Een lange rij hooge ramen geeft +uitzicht op breede grasperken met vijvers, waarachter het hooge +geboomte van het park afsluitend verrijst. Groote ijzeren traliedeuren, +met spiegelglas gevoerd, leiden naar den binnenhof, die door +zuilengangen omsloten is. Kleinere zalen met parketvloeren en +bovenlichten grenzen aan de marmeren zaal, en het is deze laatste die +voor ethnografisch museum bestemd werd.</p> +<p>Alles zal daar worden ondergebracht in kasten en vitrines van staal +en spiegelglas op mahoniehouten voet, terwijl in standaards met +draaibare vleugels kaarten, foto’s en andere afbeeldingen de +ophelderingen, die de etiketten geven, zullen aanvullen. Brussel is +zeker te feliciteeren met het nieuwe museum, dat voor de +volksontwikkeling van beteekenis kan worden.</p> +</div> +</div> +<div id="a136" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van Steinthorwall naar Rothenbaum-chaussee.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hamburg is aan ’t bouwen van een nieuw +Ethnografisch Museum. De collecties van voorhistorische oudheden en de +ethnografische verzameling gaan verhuizen van den Steinthorwall naar de +Rothenbaum-chaussee aan de westzijde van de Buiten-Alster. Het nieuwe +gebouw zal 1–1/2 millioen mark kosten en moet over drie jaar +klaar zijn. De zoölogie blijft in het oude gebouw.</p> +<p>Sedert lang was de toestand onvoldoende; het museum aan den +Steinthorwall, dicht bij het hoofdstation gelegen, bestaat eigenlijk +uit een ledige ruimte met daaromheen liggende galerijen, drie hoog, in +den bouwstijl dus van sommige warenhuizen, maar zonder de lift. Op den +beganen grond en op de eerste twee galerijen huizen de dierkundige +verzamelingen; op de derde galerij zijn de ethnografische collecties en +de voorhistorische oudheden tentoongesteld. Daar is dus een +onbelemmerde, uit de holle ruimte komende trekking van lucht, met +stoffen en geuren; des zomers, als ’t warm is, ruikt men boven +duidelijk het reusachtige walvischskelet, dat op den grond van den +koker, heel beneden, sluimert.</p> +<p>Nu is een deel van de galerijen afgesloten voor het publiek en tot +pakhuis ingericht; daar staat alles wat gereed gekomen is tot opneming +in het nieuwe gebouw. In het hamburgsche museum is de behandeling der +voorwerpen, vóór dat zij tentoongesteld worden, nogal +omslachtig; men reinigt daar alles gründlich. Iedere directie +heeft daaromtrent haar eigen meening en de meening van de hamburgsche +directie is, dat wasschen met zeep en soda aan ethnografica ten goede +komt. Het veelvuldig gebruik, het beduimelen, kan aan een voorwerp van +gesneden hout het uiterlijk van oud leder geven; de tijd brengt op +metalen de bekorende patina. Deze charmes duldt men er niet, en +vermoedelijk dáárom is men reeds begin Februari begonnen +met den uithaal, die aan de overbrenging naar het nieuwe museum moet +voorafgaan.</p> +</div> +</div> +<div id="a137" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Verre reizen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een te Rositten op de Koerische Nehrung in +Oost-Pruisen van de Vogelwarte, het observatorium voor den vogeltrek, +losgelaten ooievaar met een ring om den poot is in Wadaï, een in +Gross-Möllen in Pommeren weggevlogen en met den ring +»geteekenden« langbeen is bij Fort Jameson in Rhodesië +opgevangen, en uit Boedapesth, zoowel als uit Zevenburgen in +<span class="corr" id="xd21e3067" title= +"Bron: Hongarijë">Hongarije</span> zijn dezer dagen berichten +ontvangen, dat ooievaars, van daar met ringen om den hals vertrokken, +in Natal zijn opgevangen. Of vogels houden van verre reizen! +<span class="pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139" name= +"pb139">139</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u19" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a138" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De jachtluipaard als huisdier in tuinen en +parken.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In La Vie à la Campagne schetst een eigenaar +van een jachtluipaard of guepard, de heer H. Crépin, zijn +ervaringen met dat toch altijd verscheurende dier, dat feitelijk zoo +tam kan worden en van aard zoo goedig is als onze gewone huisdieren, +gevogelte en schapen niet uitgezonderd. Zooals herten en reeën +graag geziene gasten zijn in groote parken, zoo zou men daar ook zeer +goed den jachtluipaard, Cynailurus, kunnen houden.</p> +<p>De Cynailurus guttatus van den heer Crépin is uit Afrika +afkomstig; hij was bewoner van de woestijn ten zuiden van Algerië. +Andere soorten komen in West-Azië voor en zijn als tsjita’s +bekend, terwijl de Afrikaansche jachtluipaard ook fahhad wordt genoemd. +Het zijn dieren, die tusschen de katten en de honden in staan; het +latijnsche woord beteekent “hondskat”. De oranjegele huid +draagt zwarte vlekken, en de ronde kop en lange staart doen aan het +hondengeslacht denken, maar de allures, bewegingen en neigingen tot +spelen; het spinnen of snorren, dat het dier graag doet, is volkomen +katachtig.</p> +<p>Door de hoogte van de pooten staat hij dicht bij den hond, en ook de +nagels zijn maar weinig ingetrokken en dus stomp geworden en +onschadelijk als bij de honden; maar een enkele gekromde klauw aan den +binnenkant van elk der achterpooten is nog zeer scherp en raakt nooit +den grond.</p> +<p>Het exemplaar, waarvan de heer Crépin vertelt, is een wijfje +van twintig maanden, op den leeftijd van eenige weken gevangen en +grootgebracht in den Soedan. Sedert vier maanden had de eigenaar het nu +in Frankrijk en hij en de zijnen hebben al veel genoegen van het dier +beleefd, al blijft het een huisgenoot, waar eenige voorzichtigheid mee +moet worden betracht.</p> +<p>Het maakt volgens den schrijver een paar kenmerkende geluiden, +hoewel er gewoonlijk niets van hem is te hooren. Het eerste is een +scherp gekrijt, als hij zich verveelt, hoog en kort als van een vogel, +en als hij bang is, hoort men een licht gebrom.</p> +<div class="figure xd21e3088width"><img src="images/p1909-u139-2.jpg" +alt= +"De jachtluipaard gelijkt eenigszins op den panter, doch zijn pooten zijn hooger. De ooren zijn rond als die van den leeuw, de oogen zijn zacht als die van den hond." +width="524" height="330"> +<p class="figureHead">De jachtluipaard gelijkt eenigszins op den +panter, doch zijn pooten zijn hooger. De ooren zijn rond als die van +den leeuw, de oogen zijn zacht als die van den hond.</p> +</div> +<p>In wilden staat leeft de jachtluipaard van kleine herkauwende +dieren, die hij met verbazende slimheid besluipt en daarna omverwerpt, +om zich aan het bloed tegoed te doen. Den mensch zal hij niet +aanvallen, al wordt hij wel gevaarlijk, als hij vervolgd wordt of +gewond is. Die besliste jachttalenten hebben deze soort van luipaard al +vroeg doen africhten voor de jacht op de manier, waarop valken worden +gebezigd als hulp van den mensch bij de vogeljacht. In het heele Oosten +en in Britsch-Indië neemt de jager het dier, aan een dunne lijn +bevestigd, mee naar het jachtveld op een lichte, tweewielige kar, houdt +eerst den kop van het dier bedekt en tracht zoo dicht mogelijk bij het +jachtwild te komen, bij voorbeeld een kudde gazellen of antilopen. Dan +neemt de jager het dier den kap van het hoofd en maakt hem opmerkzaam +op het wild, waarop de oude hartstochtelijke jachtlust ontwaakt, en +list en geslepenheid te hulp komen. Met eenige sprongen is het dier bij +zijn prooi, die hij bij den hals grijpt en op den grond drukt. De jager +snelt toe, maakt de prooi af, geeft het roofdier van het bloed te +drinken en schuift ’t dan weer den kap over den kop.</p> +<div class="figure xd21e3095width"><img src="images/p1909-u139-1.jpg" +alt="Moustique toont zijn aanhankelijkheid." width="610" height="300"> +<p class="figureHead">Moustique toont zijn aanhankelijkheid.</p> +</div> +<p>Brehm, die door den franschen schrijver ook wordt aangehaald, zegt, +dat geen enkel lid der kattenfamilie beter in staat is, zich de +genegenheid van den mensch te verwerven dan de jachtluipaard, die goed +is van vertrouwen en zacht van aard als hij getemd is, en wiens +gemoedelijke, droomerige stemming alleen verstoord kan worden door de +nabijheid van andere roofdieren. Ook de huisdieren moeten voorzichtig +zijn met hem, en het heet, dat alleen het zien van een hond zijn woede +kan gaande maken. Maar de fransche schrijver laat het wijfje van +twintig maanden vrij rondloopen in een tuin in gezelschap met twee +wijfjeshonden, een grooten Deenschen hond en een kleinen +fox-terrier.</p> +<p>In het begin was de verhouding wel een beetje gespannen. Telkens +vloog de luipaard op den Deen toe, blijkbaar met het plan, om met hem +te spelen; maar de bruuskheid van zijn bewegingen werd verkeerd +uitgelegd door den grooten hond, die meende, dat een aanval bedoeld +was, en die met een knauw antwoordde, waaraan de luipaard zich met een +grooten sprong moest onttrekken. In die omstandigheden was hij zoo +onder den indruk gekomen van de tanden van den hond, dat hij den ander +langen tijd niet anders durfde naderen dan van achteren en, zachtjes +dichterbij komend, zóó, dat hij weg kon komen in minder +tijd, dan de tegenstander behoefde om zich om te keeren.</p> +<p>Langzamerhand leeren de dieren elkaar echter verstaan; de luipaard +blijft onstuimig, maar de hond is niet meer vijandig en ze zijn in de +beste verstandhouding, wandelen samen en slapen naast elkaar. Wordt de +luipaard wat al te ondernemend, dan is een gegrom van den hond, +onderstreept door een schuinen blik, voldoende om hem tot kalmte te +brengen. Mocht die waarschuwing niet door een onmiddellijk resultaat +worden gevolgd, dan behoeven de tanden zich maar even te vertoonen, en +de luipaard is tot rust gebracht. Ze vechten nooit meer, zelfs niet +<span class="pagenum">[<a id="pb140" href="#pb140" name= +"pb140">140</a>]</span>aan den gemeenschappelijken schotel, waaruit de +hond gulzig slobbert, terwijl de luipaard kleine likjes neemt, steunend +op de ellebogen op de manier van katten.</p> +<p>Met de fox-terrier is de verhouding niet zoo goed. Die kleine +vluggert wijst stelselmatig alle toenadering af van een gezel, die met +haar wil spelen als de kat met de muis. Ze bijt van zich af en houdt +den grooteren makker op een afstand. Het is een merkwaardig en min of +meer verontrustend schouwspel, als het roofdier, dat zooveel grooter +is, op den kleinen hond toespringt, hem omverwerpt en als een bal +tusschen de pooten omdraait. Het hondje, dat zoowat driemaal zoo groot +als een rat is, weet zich dan los te rukken, springt den tegenstander +naar den kop en brengt hem totaal in de war, zonder hem echter in het +minst te deren of zelf maar een schrammetje op te loopen.</p> +<div class="figure xd21e3111width"><img src="images/p1909-u140-1.jpg" +alt="Moustique in den familiekring." width="485" height="351"> +<p class="figureHead">Moustique in den familiekring.</p> +</div> +<p>Tegen de menschen is Moustique, zoo noemt men in het gezin den +luipaard, alleraardigst; hij zoekt menschelijke aanraking, gaat liggen +aan de voeten van zijn meester of meesteres, wrijft zich aan alle +beenen en schuift als een poes langs de rokken der dames, met hoogen +staart en krommen rug en onder een gezellig snorren of spinnen van +voldoening, en likt daarbij graag iemand de hand of het gezicht.</p> +<div class="figure xd21e3118width"><img src="images/p1909-u140-2.jpg" +alt="Moustique in den familiekring." width="508" height="351"> +<p class="figureHead">Moustique in den familiekring.</p> +</div> +<p>Met kinderen is hij het liefst en hij doet niets liever dan met hen +spelen, terwijl zijn onstuimigheid volkomen ongevaarlijk is, zelfs met +de allerkleinsten, op voorwaarde echter, dat hij geheel vrij wordt +gelaten in zijn bewegingen, zonder ketting of touw of halsband. Als men +hem vrijlaat in een park of een tuin, gaat het dier nooit ver van de +woning en komt er trouw terug op het uur der maaltijden. Hij maakt de +gasten vaak verschrikt door het open venster binnen te springen van de +eetzaal, als hij de tafel gedekt ziet; maar ieder wordt spoedig met hem +bevriend om zijn gezelligen, aanhankelijken aard.</p> +</div> +</div> +<div id="a139" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hoezee, hoezee! De tram rijdt op Flakkee.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wat is er op Prinsesjes geboortedag hartelijk feest +gevierd op Goeree en Overflakkee bij de opening van de nieuwe tramlijn, +een onderneming der Rotterdamsche Tramwegmaatschappij! Het is ook geen +kleinigheid, nu met dat geriefelijke vervoermiddel, de stoomtram, het +heele eiland in de lengte te kunnen doorreizen van Ouddorp in het +Westen naar Ooltgensplaat in het Oosten! Bij zulke overwinningen van +nijverheid en ondernemingsgeest is het heele volk gebaat; de +eilandbewoners worden erdoor uit hun isolement gehaald en er heeft als +een opleving plaats, die tot in verre verte haar invloed doet +gevoelen.</p> +<p>De nieuwe verbinding met den vasten wal, door de Rotterdamsche +Tramwegmaatschappij in het leven geroepen, is met den steun van rijk en +provincie tot stand gekomen. De aanleg van de op 30 April geopende +lijnen is in veertien maanden voltooid; de eene lijn gaat van de haven +van Middelharnis naar Ooltgensplaat, de andere gaat naar Ouddorp. Met +een veerdienst over de breede wateren van het Haringvliet sluit de +nieuwe tram aan bij den dienst Hellevoetsluis-Rotterdam.</p> +<p>Allerlei provinciale, gemeentelijke, polder- en waterschappelijke en +industriëele autoriteiten namen deel aan de feestelijke opening, +en met de versierde tram ging het na de toespraak van den heer Ulbo J. +Mijs, burgemeester van Middelharnis, naar het nieuwgebouwde station in +Middelharnis-Dorp. Dat stationsgebouw, waar alle treinen vertrekken en +aankomen, maakt een recht vriendelijken indruk en is een werkelijke +aanwinst voor de gemeente te noemen. Overal, waar de feesttram +passeerde, werd ze met vreugde door de gemeentenaren begroet, niet het +minst door de jeugd, die van school vrij af had. Een ieder in +Middelharnis, of hij moest door noodzaak daarin verhinderd zijn, wilde +getuige zijn van deze gewichtige gebeurtenis en zijn vreugde uiten over +de eindelijke verlossing van deze zoo welvarende streek uit haar +knellend isolement.</p> +<p>Bij het station Middelharnis-Dorp zongen de schoolkinderen een +welkomslied, »Hoezee, hoezee! De tram rijdt op Flakkee« +klonk den gasten jubelend tegemoet.</p> +<p>Na deze blijde begroeting door de bevolking van Middelharnis vertrok +de feesttram achtereenvolgens naar Nieuwe Tonge, Oude Tonge, den +Bommel, <span class="corr" id="xd21e3137" title= +"Niet in bron">en</span> Achthuizen naar het eindpunt Ooltgensplaat. In +de kom dezer aardig gebouwde gemeente werd langzaam gereden, zoodat oud +en jong daar overvloedig gelegenheid kregen, aan hun feestvreugde +uiting te geven. De tram eindigt te Ooltgensplaat aan den in bouw +zijnden aanlegsteiger aan het breede Volkerak, waar het gezelschap weer +een schoon watergezicht wachtte.</p> +<p>Te 12 uur 55 werd de terugreis ondernomen en begon, na +Middelharnis-Dorp weer voorbij gereden te zijn, de tocht naar westelijk +Flakkee. Achtereenvolgens passeerde nu de feesttram Sommelsdijk, +nagenoeg een copie van Middelharnis, het welvarende havendorp +Dirksland, waar de trein rijdt over het nieuw type rolbasculebrug, +Melissant, Stellendam, het fraaie Goeree, om dan eindelijk te bereiken +het eindpunt Ouddorp, waar de gasten gelegenheid vonden de eigenaardige +watervoorziening in oogenschouw te nemen, die door een +Herculeswindmolen geschiedt. Ook bij het passeeren van deze dorpen had +het gezelschap de gelegenheid te ervaren, hoe de bevolking doordrongen +is van het belangrijk feit van de opening dezer tramlijnen voor dit +eiland. Overal geestdrift. Ook hier de feesttram de boodschapster eener +blijde tijding!</p> +<p>De dag van 30 April is een gedenkwaardige voor Goeree en +Overflakkee, de brenger van nieuw leven, dat een schoone toekomst +tegengaat!</p> +</div> +</div> +<div id="a140" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hendrick Hudson in Hollands dienst.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Men verzoekt, ons onder toezending van het eerste vel +van het werk, dat bij de firma D. A. Daamen te ’s Gravenhage zal +verschijnen, een boek van mejuffrouw H. S. S. Kuyper, aan te kondigen +over het Hudson gedachtenisfeest, dat in de Vereenigde Staten in de +volgende Septembermaand zal worden gevierd. Na wat wij vroeger hier +schreven over haar boek »Een half jaar in Amerika«, zal +ieder begrijpen, dat wij de beste verwachtingen koesteren omtrent dit +nieuwe werk der begaafde schrijfster. Het proefvel doet aan die +hoopvolle meening geen afbreuk. <span class="pagenum">[<a id="pb141" +href="#pb141" name="pb141">141</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a141" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Karakoelschapen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Men gaat het in Duitsch Zuidwest-Afrika probeeren met +de teelt van een nieuw soort van schaap. Den 18den Januari j. l. werden +per Wöhrmannstoomboot 264 Karakoelschapen, en wel 22 bokken en 242 +ooien naar Swakopmund ingescheept.</p> +<p>Veertig van die dieren waren een geschenk van handelsraad Thorer te +Leipzig aan de kolonie; de overige werden voor rekening der regeering +uit Bokhara naar de kolonie gezonden.</p> +<p>De lammeren van deze schapen leveren de verkeerdelijk perzische +vellen genoemde huiden. Die naam zou den hoorder in de war kunnen +brengen, want die vellen komen niet uit <span class="corr" id= +"xd21e3159" title="Bron: Perziië">Perzië</span>, maar zijn +afkomstig van Bokhara. Om bruikbare vellen te leveren moeten de +lammeren tusschen den vijfden en den tienden dag van hun leven worden +geslacht, daar anders de krulligheid van het haar, die aan de huid haar +waarde geeft, verloren gaat. Zulk een huid heeft gemiddeld een waarde +van twaalf gulden. De vellen worden zorgvuldig gedroogd en verpakt en +komen ten slotte te Leipzig op de markt, de eenige stad, waar ze goed +geverfd kunnen worden. Er komen jaarlijks ongeveer een millioen vellen +uit Bokhara, die later van Leipzig uit naar alle werelddeelen verzonden +worden.</p> +<p>Een vel, dat nog kostbaarder is, komt als breedstaart in den handel +en is afkomstig van lammeren, die te vroeg worden geboren en weinige +uren na de geboorte sterven.</p> +<p>Daar de Karakoelschapen in Centraal-Azië in Maart of April +lammeren werpen en het weêr in de steppen dan nog vaak zeer ruw +is, worden veel moederschapen ziek en brengen misgeboorten voort. De +huid van het jonge dier heeft dan een moiréteekening, die zeer +gezocht is en de wol is zacht en glanzig, zoodat zulk een vel voor +achttien gulden aan de markt komt. Er zijn van die breedstaartvellen +jaarlijks ongeveer 50.000, een zeer klein getal, vergeleken bij dat der +andere.</p> +<p>De volwassen schapen hebben grove wol, die voor tapijten en voor de +viltbereiding wordt gebruikt. De schapen vormen dus voor de omgeving +van Bokhara een waardevol bezit, en er zijn al dikwijls <span class= +"corr" id="xd21e3168" title="Bron: pogi gen">pogingen</span> in het +werk gesteld, om de teelt ook naar andere streken over te brengen, maar +met niet veel succes, wat, mirabile dictu, wordt toegeschreven aan te +goed voeder en te zorgvuldige behandeling. Om goed te gedijen, moet het +schaap zijn voedsel met moeite en inspanning zelf zoeken op de steppe +en die droge, zouthoudende steppengrassen bekomen het dier het best. +Ook moeten de Karakoelschapen het geheele jaar buiten worden gehouden, +zoodat het klimaat voor hen noch te warm, noch te koud mag wezen. Die +voorwaarden nu worden vervuld in Duitsch Zuidwest-Afrika.</p> +<p>Sedert eenige jaren doet geheimraad Kühn in Halle op zijn goed +Lindchen kruisingsproeven met Karakoelschapen, en het blijkt, dat de +gewone inlandsche schapen het best voor die proeven kunnen worden +gebruikt, vooral de schapen van het Rhöngebergte en de +heideschapen. Maar er moet altijd weer met zuivere Karakoelbokken +worden gekruist; de bokken, uit de kruising ontstaan, zijn niet te +gebruiken. De resultaten zijn tot hier toe uitstekend, maar werkelijk +bruikbaar zullen eerst de huiden van de zesde of achtste generatie +zijn.</p> +<p>Veel bezitters van riddergoederen hebben proeven genomen met het +schaap uit Midden-Azië, wat voor de veeteelt goede gevolgen kan +hebben ter veredeling van het gewone schaap, en om van zeer slechten +grond nog voordeel te halen en dien grond bovendien door het weiden der +schapen te verbeteren.</p> +<p>De over te brengen schapen moesten meestal groote afstanden te voet +afleggen, eer ze het spoorwegstation bereikten en waren daarna zes +weken in de waggons onder het geleide van bokhara’sche herders, +tot ze de duitsche grens bereikten. Hier werd de zending door Dr. +Botha, assistent van geheimraad Kühn, die de proeven op het +landgoed Lindchen had geleid, met verscheiden schaapsknechten in +ontvangst genomen en naar Hamburg begeleid.</p> +<p>De heer Botha vergezelt nu ook het transport naar Zuidwest-Afrika. +Met hoeveel zorg de overbrenging is gebeurd, blijkt wel hieruit, dat op +de lange en moeilijke reis slechts een enkel dier is gestorven en +één werd gestolen.</p> +<p>In het begin zal het acclimatiseeren in Afrika nog wel lastig wezen +door de wisseling der jaargetijden, daar ten zuiden van den evenaar; +maar die bezwaren kunnen waarschijnlijk spoedig worden overwonnen. Het +zou een groot succes zijn, als door de samenwerking van regeering en +particulieren op deze wijze een waardevol huisdier in de kolonie werd +gebracht, dat een kostbaar en gemakkelijk te vervoeren product levert +voor den wereldhandel en dat tevreden is met de schrale gronden, waar +runderen niet en edele wolschapen moeilijk te gebruiken zijn.</p> +</div> +</div> +<div id="a142" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Primitieve, maar toch omslachtige versiering.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De ten zuidoosten van Kaboel wonende Afridi’s, +die als buren van het noordwesten van Britsch-Indië vaak lastig +zijn geweest voor Engeland, gebruiken voor hun kleedingstukken een +eigenaardige stof, die Afridi wax-cloth wordt genoemd. Zij beteekenen +hunne weefsels met figuren van dikke, kleverige saffloer-olie, gekleurd +met de kleur van saffloer, het geel van de plant Carthamus tinctorius, +en bestrooien die figuren met mika-poeder, dat erop blijft kleven na +het drogen van de olie. Ook in onze Oost blijkt dit +procédé toegepast te worden. Tot de verzameling +ethnografica uit Celebes, dat al meer en meer een merkwaardig eiland +wordt, door den luitenant ter zee Fock onlangs aan het Museum voor +land- en volkenkunde te Rotterdam geschonken, behoort een jakje van de +Toradja in Midden Celebes, waarop figuren van mika (batoe Banggai) met +een of ander plakmiddel aangebracht zijn. Het is van geklopte +boomschors gemaakt, geheel gevoerd met dezelfde stof, dus dubbel, en +alleen de buitenkant, die gezien wordt, is zwart geverfd; het overige +is bruin, waarschijnlijk de oorspronkelijke kleur van de boombast; op +dezen zwarten ondergrond liggen de dofzilverwitte figuren.</p> +<p>Dit is nu weer heel iets anders dan de mika-plaatjes die (op Sumatra +en elders) op het weefsel genaaid worden als tooi; ook weder iets +anders dan de versiering met bladgoud, dat door middel van eiwit op +staatsie-doeken van Bali en op de batiks van Java gedrukt wordt, en dat +de Balische doeken nog bonter maakt dan zij al zijn, maar op de batiks +inderdaad een vermooiing kan zijn, zooals voor beide gevallen stukken +in het Museum doen zien.</p> +<p>Tot dezelfde verzameling-Fock behooren twee strijdjakken van de +Orang Mengkoka, op het zuidoostelijk schiereiland van Celebes, +afkomstig van de kampong Batoenon aan de golf van Boni. Het zijn echte +maliënkolders, geknoopt van gedraaide vezels, stug als de +strijdjakken van de Gilbert eilanden en in uiterlijk aan deze gelijk; +’t moet een zware dracht zijn in een warm land, maar deugdelijk +beschermt deze met koorden toegeknoopte jas het bovenlijf; de rug is +van boven verlengd met een opstaand stuk van gelijk maaksel, dat een +nekslag ongevaarlijk maakt.</p> +</div> +</div> +<div id="a143" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Stroomop in den Amazonenstroom.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Engelsche pantserdekkruiser Pelorus heeft in het +begin van dit jaar een merkwaardige reis volbracht. Het schip is zeer +ver de Amazonenrivier opgestoomd, ruim 3600 kilometers. Den 19den +Januari voer het de Paramonding binnen en op 16 Februari was het +eindpunt bereikt, Iquitos, dat nog geen 800 kilometer van +Zuid-Amerika’s westkust is verwijderd. Niet dikwijls wordt de +groote rivier door het oerbosch van Brazilië door stoomschepen +bevaren; amerikaansche en italiaansche hebben het een enkele maal +gewaagd, maar het waren kleine schepen.</p> +<p>De tamelijk groote Pelorus maakte op de oeverbewoners grooten indruk +en vond op vele plaatsen een feestelijk onthaal. Aan den mond is de +rivier een anderhalven kilometer breed, bij Iquitos een 300 M. De vaart +moest met zorg geschieden, vooral omdat er geen goede kaart van het +vaarwater bestaat. Bij het vallen van den nacht werd dan ook het anker +uitgeworpen, en telkens werd er een nieuwe loods aan boord genomen. +Diep was het water, tot Iquitos toe, genoeg. Den 23sten Februari werd +de terugtocht aanvaard, en den 9den Maart was men weer te Para.</p> +<p>Op den 5den April was het schip te Plymouth terug.</p> +</div> +</div> +<div id="a144" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Saloeën.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De middenloop van de Saloeën, waar pas de +Engelschen Litton en George Forrest hebben gewerkt, is nu het doel van +een wetenschappelijke reis, waarvoor Dr. Brunhuber uit Berlijn in het +laatst van ’t vorige jaar naar het Oosten is vertrokken. +<span class="pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145" name= +"pb145">145</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u20" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a145" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kerbela, het tweede Mekka.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Den 3den van de maand Moharram, ongeveer gelijk met +onze maand Maart, gaat een groot deel van de mohammedaansche wereld uit +Perzië en den Kaukasus, uit het verre Indië en uit +Midden-Azië op ter bedevaart naar een plaats in Perzië, het +oude Kerbela, war ze hun godsdienstige plechtigheden vieren bij het +graf van Hussein, den kleinzoon van Mohammed. Het zijn de +Sjiïeten, die aan deze feesten deelnemen, zij, die zich als +afzonderlijke afdeeling in de muzelmansche wereld altijd hebben staande +gehouden tegenover de Sunnieten, de oudere richting.</p> +<p>Men neemt wel eens aan, dat de godsdienst van Mohammed zijn +aanhangers volkomen afkeerig maakt van al, wat naar liberalisme zweemt. +Toch ziet men zeer geloovige Mohammedanen in de beste verstandhouding +met ongeloovigen verkeeren, en de triomfen van het modernisme in +Konstantinopel en overal, waar Jong-Turken wonen, bewijzen wel, dat de +Islam geen beletsel is voor de nieuwere ideeën. Maar als men die +Mohammedanen ontmoet, die zoo liberaal zijn, dan is het honderd tegen +één, dat het Sunnieten zijn, wier ruimere opvatting, +inschikkelijkheid en beminnelijkheid, als men het zoo mag uitdrukken, +een scherpe tegenstelling vormen met het fanatisme der +Sjiïeten.</p> +<p>Hoe kon Hussein die secte stichten? Hij deed het door zijn dood bij +Kerbela, waaromheen de volksfantasie veel wonderen heeft gegroepeerd. +Mohammed, de Profeet, was op 8 Juni 632 gestorven, zonder rechtstreeks +een opvolger te hebben aangewezen. Zijn schoonvader en vriend Aboe Bekr +werd tot des profeten plaatsvervanger, tot khalief, gekozen, en Ali, +neef en schoonzoon van Mohammed, wiens dochter Fatima hij had getrouwd, +werd voorbijgegaan. Nog tweemaal moest deze voor anderen wijken; Omar +en Othman, beiden vrienden en medestanders van Mohammed, werden tot het +khalifaat verheven, vóór Ali tot khalief werd +uitgeroepen. Toen hief Moawiah, de stadhouder van Syrië uit het +geslacht der Omayaden, de vaan van den opstand omhoog; Ali werd +vermoord en Moawiah behield de alleenheerschappij.</p> +<p>Doch Ali had zonen nagelaten, en om hen schaarde zich de partij, die +al spoedig als de partij der Sjiïeten bekend en geducht werd. +Hassan, Ali’s oudste zoon, zag van zijn aanspraken af en vestigde +zich te Medina, waar hij aan vergif stierf; maar zijn ridderlijke +broeder Hussein weigerde na Moawiah’s dood diens zoon Jezid te +erkennen en waagde een poging, om met behulp van zijn aanhangers in het +Westen van Perzië, in de provincie Irak, den troon voor zijn +geslacht te herwinnen. De poging mislukte; de in stilte voorbereide +opstand werd verijdeld, en in Irak met zijn getrouwen aangekomen, werd +de edele Hussein door een overmacht omsingeld en viel in de vlakte van +Kerbela onder de pijlen der Moslims.</p> +<p>Een gansche sagenkring omgeeft de martelaren, die bij Kerbela +vielen. In Perzië vonden die Aliden van den beginne af hun +sterksten en trouwsten aanhang, en nog verfoeien de perzische +Sjiïeten Aboe Bekr en Omar en Othman en de Abassiden als +troonroovers en overweldigers; nog wordt jaarlijks het Moharramfeest +gevierd, het groote, nationale treurfeest ter herinnering aan den dood +van Ali’s zoon Hussein. Duizenden trekken ter bedevaart naar zijn +graf en laten zich, als hun tijd is gekomen, begraven in dien gewijden +grond, waar achttien leden uit de familie van den Profeet waren +gevallen en twee-en-zeventig discipelen. De moord dier martelaren heeft +van Kerbela het heiligdom van Sjiïsme gemaakt.</p> +<p>De stad ligt in de schaduw van palmen aan een zijtak van de +Euphraat; men ziet bij de nadering boven dadels, populieren en wilgen +de koepels der moskeeën en de spitse minarets uitsteken in een +glans van goud en edelgesteenten. Als de tijd der bedevaarten voorbij +is, sluimert Kerbela weer in met de nauwelijks 15000 inwoners.</p> +<div class="figure xd21e3225width"><img src="images/p1909-u145.jpg" +alt="De bloedige processie bij het Moharramfeest te Kerbela. (Naar een afbeelding uit de Illustration.)" +width="720" height="410"> +<p class="figureHead">De bloedige processie bij het Moharramfeest te +Kerbela. (Naar een afbeelding uit de <i>Illustration</i>.)</p> +</div> +<p>Maar wat een leven en beweging in den bedevaartstijd! Jammer, dat +die ontsierd wordt door de gruwelijke tooneelen van bijgeloovige +boetedoening, als de dweepzucht en de exaltatie der opgewonden menigte +ten top stijgen. De helden van het geloof laten zich een deel van het +hoofd kaal scheren, omhullen zich <span class="pagenum">[<a id="pb146" +href="#pb146" name="pb146">146</a>]</span>met het wijde, witte gewaad +en brengen zich dan met een sabel bloedige wonden toe. In den hof der +moskee is intusschen de menigte samengestroomd en ziet toe, hoe het +bloed stroomt langs de hoofden, hoe het de oogen verblindt, de +kleederen rood verft, terwijl maar altijd de opgeheven hand nieuwe +slagen toebrengt. Dat geschiedt onder gezang en gebed, en de +afgrijselijke marteling wordt volgehouden, zonder dat iemand van de +duizenden moeite doet, er een eind aan te maken. Er vallen sommigen bij +neer om niet weer op te staan, en dadelijk is er een doodkist bij de +hand voor het slachtoffer van geloofsijver, dat als een held zal worden +gevierd.</p> +<div class="figure xd21e3237width"><img src="images/p1909-u146.jpg" +alt="Een karavaan van lijken die in Kerbela in gewijden grond begraven worden." +width="720" height="542"> +<p class="figureHead">Een karavaan van lijken die in Kerbela in +gewijden grond begraven worden.</p> +</div> +<p>De Sjiïeten hebben niet altijd in Kerbela zoo vrij hun +kerkelijke plechtigheden kunnen vieren als tegenwoordig. De +abassidische khaliefen hebben al het mogelijke gedaan, om hen tegen te +werken, opdat niet naast Mekka een mededingster van die heilige plaats +zou opkomen. Maar niets kon den ijver der volgelingen van Hussein +fnuiken, en hun volharding boezemde zelfs hun tegenstanders eerbied in. +De vrijheid van de uitoefening van hun godsdienst is hun voortaan +gewaarborgd, ook die voor de gruwelijke uitspattingen, waartoe dat +geloof hen voert.</p> +</div> +</div> +<div id="a146" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Voor vreemdelingenverkeer op groote schaal aan het +werk.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onze indische vereeniging +»Toeristenverkeer« doet haar werk op groote schaal en heeft +het geluk, veel belangstelling te vinden in invloedrijke kringen en bij +invloedrijke personen. Zoo meldt het jaarverslag o.a. dat er een +vergadering werd gehouden in het gouvernements-hotel aan het +<span class="corr" id="xd21e3248" title= +"Bron: Konigsplein">Koningsplein</span>, waar de gouverneur-generaal +met het bestuur der vereeniging, tevens met den resident van Batavia en +den hoofdinspecteur der in- en uitvoerrechten en accijnzen, een +samenspreking hield over de richting, waarin de vereeniging moest +werkzaam wezen. Betreffende de geldmiddelen kon worden meegedeeld, dat +bij den aanvang van 1909 de vereeniging zich in ’t bezit vond van +nog ruim ƒ29,000, terwijl voor verschillende doeleinden reeds een +bedrag van ruim ƒ12,600 was uitgegeven. De inkomsten hadden +bestaan uit de door het gouvernement verleende subsidie van +ƒ25,000 en uit bijdragen van particulieren, beloopende +ƒ17,315. Het bestuur heeft zich per request gewend tot den +gouverneur-generaal, ten einde ook voor 1909 een regeeringssubsidie te +mogen ontvangen; zonder subsidie toch zou de vereeniging zich aan +’t eind van 1909 zonder geldmiddelen zien.</p> +<p>Betreurd wordt, dat mr. J. G. Pott, na zijn benoeming tot lid van +den Raad van Indië, werd ontheven van zijn functie van +gedelegeerde der vereeniging. De heer Pott heeft zoowel bij de +oprichting als gedurende den tijd dat <span class="abbr" title= +"Zijn Hoogedelgestrenge"><abbr title= +"Zijn Hoogedelgestrenge">Z.H.E.G.</abbr></span> als +regeeringsgedelegeerde was toegevoegd, een groot en werkzaam aandeel +gehad in den arbeid van Toeristenverkeer. De heer H. F. Stipriaan +Luiscius, hoofdinspecteur, chef van den dienst der staatsspoorwegen op +Java, neemt thans de plaats van den heer Pott in.</p> +<p>Er zal een groote reclameplaat in den handel worden gebracht en er +zal worden gewerkt met het aardige reclameboek, »Java, the +Wonderland,« en, wat nog meer beteekent, met den hoofdinspecteur +der in- en uitvoerrechten werd in overleg getreden omtrent het +gemakkelijk maken van de visitatie van passagiers, die te Tandjong +Priok debarkeeren, zoo ook van het medebrengen van auto’s +gedurende het bezoek op Java, alsmede verdere maatregelen, waardoor den +toeristen, die Java bezoeken, zoo weinig mogelijk overlast wordt +aangedaan. Voorts vestigde de vereeniging zoowel de aandacht van den +gouverneur generaal als van het hoofd van plaatselijk bestuur te +Batavia op de moeilijkheden, die zich voordeden voor de toeristen bij +het verkrijgen van toelatingskaarten. In afwachting van de geheele +intrekking van de hieromtrent bestaande bepalingen door de regeering, +werd aan de vereeniging welwillend toegestaan, deze toelatingskaarten +voor vreemdelingen in den vervolge òf door haar tusschenkomst, +òf door middel van de hotels, ter invulling te doen +aanbieden.</p> +<p>Te Djocjakarta werd krachtige medewerking toegezegd tot het +makkelijk maken van het bezoeken van den Boroboedoer. In den +pasangrahan aldaar zullen door de vereeniging behoorlijke toiletkamers +worden ingericht. Bovendien heeft de vereeniging een toezegging gedaan +van ƒ1000 voor een op te richten berghut of klein hotel, teneinde +het verblijf op het Idjen-plateau voor enkele dagen mogelijk te +maken.</p> +<p>Als de hotels nu maar voor voldoende ruimte zorgen, dat het verwende +toeristenpubliek, waar men de deuren wijd voor openzet, ook werkelijk +goed kan logeeren, kan het toeristenverkeer op Java inderdaad tot bloei +komen. Cook is er al herhaalde malen met zijn gezelschappen verschenen, +en als het waar is, wat het jaarverslag meedeelt, dat het bezoek aan +Egypte en Japan in den laatsten tijd minder wordt, zal Java zonder +twijfel meer en meer in trek komen.</p> +<p>Het is nu al vaak genoeg door de sporadische bezoeken van +vreemdelingen gebleken, hoe aantrekkelijk er het reizen is en hoe +onvergelijkelijk schoon de natuur er zich vertoont, dat men gerust kan +verwachten, dat Java als station der internationale, rijke +toeristenwereld nog een groote rol heeft te spelen. <span class= +"pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147" name="pb147">147</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a147" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Reclameboekje voor de Rotterdamsche +Tramwegmaatschappij.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure floatRight xd21e3269width"><img src= +"images/p1909-u147.png" alt="STADHUIS TE BROUWERSHAVEN" width="429" +height="664"> +<p class="figureHead">STADHUIS TE BROUWERSHAVEN</p> +<p class="first">(Illustratie uit de <i>Gids der Rotterdamsche +Tramwegmaatschappij</i>.)</p> +</div> +<p>De Rotterdamsche schilder en teekenaar J. B. Heukelom heeft een 25 +tal alleraardigste teekeningen gemaakt van tooneeltjes om er bij de +vele tramweglijnen, die de Rotterdamsche Tramwegmaatschappij heeft +aangelegd op de Zuidhollandsche en Zeeuwsche eilanden, op IJselmonde, +Hoeksche Waard, Voorne en Putten, Schouwen en Duiveland, +Sint-Philipsland en Tholen en nu het laatst op Goeree en Overflakkee, +waar den 30sten April, de tram is geopend, die het eiland in de lengte +doorsnijdt.</p> +<p>Het zijn aardige kijkjes van stads- en dorpsgezichten, landschapjes, +oude gebouwen, lanen, waar de tram door rijdt, en zoo meer, met talent +geteekend in een trant, die, ouderwetsch of nieuwerwetsch, dat kunnen +wij niet beoordeelen, uitstekend aan het doel beantwoordt. De +Tramwegmaatschappij liet de firma Brusse de uitgaaf bezorgen, die zich +met smaak van die opdracht heeft gekweten.</p> +</div> +</div> +<div id="a148" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Mikkelsen niet naar Nieuw-Guinea, maar naar de +Noordpool.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De deensche onderzoekingsreiziger Mikkelsen, die zoo +groote plannen had voor Nieuw-Guinea, die al in den Haag onze taal had +geleerd in het vorig najaar en het Sneeuwgebergte als ideaal voor oogen +had, waartoe hij zich voorstelde, zich bij de Lorentz-expeditie aan te +sluiten, schijnt wel beslist van dat plan terug te zijn gekomen, want +nu wordt bericht, dat Mikkelsen een poolexpeditie op het oog heeft en +dat hij hoopt mee te werken aan de ontdekking van de lijken van zijn +landgenooten Mylius Erichsen en luitenant Hagen, wier tochtgenooten +zonder hen moesten terugkeeren.</p> +<p>Het expeditieschip zal er een zijn, dat niet veel grooter is dan +Amundsen’s Gjöa. Het moet volgens Mikkelsen’s plan in +het begin van Juli bij de Faröer wezen, waar een schip uit +Groenland hem eskimo-honden komt brengen. Dan gaat het noordwaarts naar +de Groenlandsche kust, waar in de buurt van Kaap Bismarck een +overwinteringskwartier wordt gezocht en betrokken. Indien de +ijstoestanden het toelaten, wordt nog gepoogd om zoo ver noordwaarts +mogelijk een levensmiddelen-depôt aan te leggen. Dan wordt +overwinterd, en in het voorjaar wordt met den grooten sledetocht een +aanvang gemaakt, aan welken alle expeditieleden deelnemen.</p> +<p>Tot Lamberts Land (79½° N. Br.) wordt de kust gevolgd. +Daar gekomen, zullen Mikkelsen en twee makkers dwars over het +inland-ijs het binneneind van de Denemarken-fjord opzoeken en, langs de +noordkust daarvan gaande, kaap Rigsdagen opzoeken. Vermoedelijk bevindt +zich daar een levensmiddelen depôt van de Erichsen-expeditie. +Vandaar gaat het verder in westelijke richting, over het Peary-kanaal, +welk »kanaal« echter zeer goed kan blijken, een fjord te +wezen. Die quaestie op te lossen, is een gedeelte der taak, welker +oplossing Mikkelsen zich heeft gesteld. Zoodra de voorraad +levensmiddelen zoodanig is geslonken, dat terugkeer geboden schijnt, +gaan Mikkelsen c.s. terug. Inmiddels hebben dan de overige leden der +expeditie andere nasporingen gedaan, waarbij vooral het zoeken naar +sporen van de beide verongelukte landgenooten op den voorgrond zal +staan. Ook zal in zee worden geëxploreerd om na te gaan of de door +den hertog van Orleans op diens poolexpeditie geloode bank enkel een +ondiepte of wel de onderzeevoet van een eiland tusschen Spitsbergen en +Groenland is.</p> +</div> +</div> +<div id="a149" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Reizen per ballon.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De triomfen van graaf Zeppelin schijnen in Duitschland +tot flinke resultaten te zullen leiden. De vereenigingen voor +luchtvaart zetten echt vaart achter het werk. Ze meenen reeds ver +genoeg te zijn gevorderd, om geregelde luchtvaarten te organiseeren en +zoo wil men een luchtvaartlijn openen, die volgens berichten, bij de +Lokal-Anzeiger ontvangen, bij Luzern haar uitgangspunt zal hebben, van +daar het station Friedrichshafen aan het Bodenmeer zal bereiken, dan +noordwaarts zal loopen naar Straasburg, Frankfort en Keulen, om ten +slotte Hamburg te bereiken, De luchtschepen zullen worden gebouwd op de +luchtscheepstimmerwerf van de maatschappij, die Zeppelin’s naam +draagt en waar men hoopt, elk jaar tien luchtschepen te kunnen +afleveren. Ook tusschen Frankfurt en München zal een der eerste +luchtvaartverbindingen tot stand komen. <span class="pagenum">[<a id= +"pb151" href="#pb151" name="pb151">151</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u21" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a150" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Padvinder voor Roosevelt.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen het zeker was, dat de afgetreden president van de +Vereenigde Staten een reis naar Afrika zou maken, om op groot wild te +jagen, dat hij leeuwen, olifanten en neushoorns ging schieten, had het +amerikaansche blad, de Collier’s Weekly het idee, den beroemden +reiziger te doen vergezellen door een photograaf, die zich aan den +overkant van den Atlantischen Oceaan reeds vroeger naam had gemaakt +door zijn foto’s van wilde dieren in hun natuurstaat. Het was de +heer A. Radclyffe Dugmore, de schrijver van het bekend geworden boek +“Nature and Photography.” Terwijl Roosevelt zou hebben +gejaagd met het geweer in de hand, zou de heer Dugmore met zijn donkere +kamer mooie opnemingen hebben gedaan van de door hem behaalde triomfen. +Maar Roosevelt heeft niet de gewoonte, met anderen zijn triomfen te +deelen, en zijn zoon Kermit leek hem voldoende gezelschap als +photograaf. Men kon het niet eens worden.</p> +<p>Doch daarmee nam de eigenliefde van “Collier’s” +geen genoegen. De lezers hadden gehoopt op sensationeele foto’s; +het blad was hun die schuldig, en ze zouden ze hebben.</p> +<p>Dus werd besloten, dat de heer A. Radclyffe Dugmore toch zou +vertrekken, alleen of liever vergezeld door een goeden jager, die +ditmaal naar het tweede plan overgebracht, desnoods voor het schietwerk +den heer Roosevelt zou kunnen vervangen, terwijl de journalist Dugmore, +die even knap is als de photograaf van dien naam, voor tekst en +illustratie ging zorgen. Er bestond een geestig middel, om wraak te +nemen over wat men een onvriendschappelijke daad van +“Teddy” noemde, dat was, om door haast te maken, door op +zijn Amerikaansch met de toebereidselen voort te maken en ze in Amerika +tot het strikt noodige te beperken, den grooten concurrent, die zijn +copy aan een mededingenden uitgever ging geven, vóór te +zijn. En dat is gelukt.</p> +<p>Terwijl Roosevelt nog bezig was, met de prachtige uitrusting, kozen +de heer Dugmore en zijn reisgezel het ruime sop, zetten koers naar +Mombassa, de haven, die nu al arabisch, portugeesch en engelsch is +geweest en uitgangspunt is van den spoorweg van Oeganda, en vertrokken +van daar op 30 Januari per spoor naar Nairobi, waar ze uitrusting en +proviand hoopten aan te vullen. Inderdaad vonden ze in dit nog geheel +nieuwe stadje, nog tegen de aanvallen der wilde dieren beschermd door +heiningen van prikkeldraad, en van waar men de sneeuwtoppen bespeurt +van den Kenia en den Kilimandsjaro, tegen redelijke prijzen, niet veel +hooger dan die, welke ze bij hen thuis zouden hebben moeten geven, +alles, waar ze prijs op stelden.</p> +<p>De Illustration en de Graphic gingen met belangstelling de +toebereidselen na van deze interessante onderneming. Toen het geschikte +oogenblik daar was, verzekerden beide bladen zich het voorrecht, om +gelijktijdig met Collier’s Weekly de geïllustreerde +reisaanteekeningen te kunnen geven van den heer A. Radclyffe Dugmore, +en op 24 April gaven beide groote, europeesche bladen tekst en +afbeeldingen, werk van Roosevelt’s voorlooper. Teddy moet, dunkt +ons, wel een beetje sneu kijken, als hij over eenigen tijd de +tijdschriften ziet of, eerder, van deze handigheid bericht krijgt.</p> +<p>Dugmore had een paar maanden voorsprong op den ex-president en geeft +nu kijkjes uit die streken, waar precies de beroemde Amerikaan zou +jagen, en van het wild, dat Roosevelt onder schot zal nemen. Maar hij +wil zoo min mogelijk dooden, wil liever slechts observator en +photograaf van de wilde dieren wezen, niet hun vijand, en als hij een +uitstekenden schutter tot reisgezel heeft, dan is dat enkel, om +verdedigd te worden in oogenblikken van werkelijk gevaar. De ver +dragende geweren laat hij aan zijn lijfwacht over; hijzelf heeft alleen +de toestellen voor photografeeren, zijn beste camera en een +tele-objectief voor de gevallen, waarin het wild onmogelijk van +dichtbij te nemen is en uit de verte moet worden gekiekt.</p> +<div class="figure xd21e3316width"><img src="images/p1909-u151.jpg" +alt="De fotograaf in doodsgevaar. Rhinocerossen op het punt tot den aanval over te gaan." +width="720" height="436"> +<p class="figureHead">De fotograaf in doodsgevaar. Rhinocerossen op het +punt tot den aanval over te gaan.</p> +</div> +<p>Bovendien is er nog een afdoende reden, waarom Dugmore niet wil +dooden; hij heeft namelijk het voorrecht gekregen, te mogen werken in +een gebied, dat een reservation is, gelegen tusschen Tsavo en Nairobi, +waar de regeering der kolonie alle jacht heeft verboden. Dus moest hij +beloven, niet te schieten of te laten schieten, behalve wanneer hij +zich in gevaar bevond en dus in een staat van wettige +zelfverdediging.</p> +<p>Hoe weinig Nimrod hij ook was, kon de reiziger echter niet nalaten, +met bewondering te zien hoe langs den spoorweg van <span class= +"pagenum">[<a id="pb152" href="#pb152" name= +"pb152">152</a>]</span>Mombassa naar Nairobi een massa wilde dieren den +trein naderden en een verheugenden aanblik leverden voor de reizigers +in de sleeping car. Gazellen van verschillende soorten, zebra’s, +antilopen, struisvogels liepen aan beide zijden van den ijzeren weg in +ware troepen, nu eens vluchtend voor de locomotief, dan weer +wedijverend in snelheid met den trein. Er klinkt een kreet in den +waggon: “Een giraffe!” en men dringt naar de ramen, om te +zien. Geen honderd meter van den trein verwijderd staat stil een +prachtig dier met glanzige huid, geel en bruin gevlekt, “het +beeld der gratie,” zooals de schrijver zegt. Het was haast te +heerlijk, om waar te wezen, vervolgt hij. We reden als door een idealen +zoölogischen tuin, die honderden mijlen ver zich uitstrekte, en +waar de dieren in volkomen vrijheid konden ronddwalen.</p> +<div class="figure xd21e3327width"><img src="images/p1909-u152.jpg" +alt="Antilopen verschrikt door de tegenwoordigheid van de camera." +width="720" height="173"> +<p class="figureHead">Antilopen verschrikt door de tegenwoordigheid van +de camera.</p> +</div> +<p>Na de noodzakelijke voorbereidende maatregelen begon de tocht, +waarop de jager met de camera ontmoetingen had met velerlei specimina +uit dien tuin. Mooie foto’s kon hij nemen van gazellen en +antilopen, beelden, die gerust de vergelijking kunnen doorstaan met die +van G. C. Schillings, den duitschen Afrikajager op dit gebied. Soms was +de taak moeilijk, en twee- of driemaal moest het kruit meespreken, als +bijvoorbeeld toen een rhinoceros van al te dichtbij een aanval ging +wagen.</p> +<p>Roosevelt’s gezelschap heeft het plan, van Nairobi per spoor +naar Port Florence te gaan, het Victoria Nyanza over te steken naar +Entebbe, en dan per karavaan door Oeganda te trekken om in het begin +van het volgend jaar te Gondokoro te komen en langs den Nijl naar +Egypte en Kaïro te reizen.</p> +</div> +</div> +<div id="a151" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Centrale verkoeling.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">We hebben nu al veel huizen met centrale verwarming; +zoowel particuliere als openbare gebouwen worden verwarmd door +warmwaterbuizen, die overal in gangen en kamers een gelijkmatige +temperatuur handhaven, afkomstig van de stookplaats, die in de +benedenruimten het water verwarmt.</p> +<p>Maar centrale verkoeling!</p> +<p>Dat is iets, waar wij zoo oppervlakkig gezien, hier in ons land al +heel zelden behoefte aan zullen gevoelen, al komen er in Juli en +Augustus wel eens dagen voor, waarop de klank van dat woord iets +bekoorlijks heeft. Maar naast het gematigde Nederland is er ook een +»Tropisch Nederland«, en daar zal menigeen op het hooren +van den klank »centrale verkoeling« een woord van +opgewonden instemming niet kunnen onderdrukken. Het moet heerlijk zijn, +in Batavia en andere Javaansche steden, op Deli, in Menado de hitte te +kunnen verdrijven door een afkoeling van de lucht in het groot.</p> +<p>En waarom zouden we niet de kou even goed als het gas en het warme +of het koude water door buizen naar diegenen kunnen toe voeren, die er +behoefte aan hebben? Dat is dan ook al niet meer de droom van een +ingenieur; maar er zijn in Amerika reeds een aantal steden, waar men in +centrale werkplaatsen koude voortbrengt, die dan door een buizennet in +de huizen wordt geleid. Het tijdschrift La Nature noemt als zulke +plaatsen New York, Boston, St. Louis, Baltimore, Los Angeles, Norfolk, +Denver en Kansas City. De kou wordt voortgebracht door +ammoniakmachines.</p> +</div> +</div> +<div id="a152" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een oude badplaatsverordening.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dat in vroeger tijden de reglementen, die aan +badplaatsen golden, nog vrijwat strenger waren dan die, waaraan de +badgasten tegenwoordig moeten gehoorzamen, blijkt uit een verordening, +die op den eerwaardigen leeftijd van 360 jaren kan terugzien. Ze is +afkomstig uit het jaar 1548 en gold in het toen beroemde badplaatsje +Tobelbad bij Graz. Het Hertogdom Stiermarken, dat toenmaals in het +bezit van de plaats en de geneeskrachtige bronnen was, had de +verordening uitgevaardigd.</p> +<p>Er was een paragraaf in, die bepaalde, dat van de beide baden het +eene alleen door edelen, hoogwaardigheidsbekleeders en burgers mocht +worden gebruikt, terwijl het andere voor de armen was bestemd en voor +menschen met besmettelijke ziekten.</p> +<p>De baduren waren van des morgens vier uur tot negen en van twaalf +uur ’s middags tot vier uur; in den overigen tijd waren de baden +gesloten, opdat de “ketelknecht” het water kon laten +afloopen, de baden weer vullen en de kamertjes schoonmaken kon.</p> +<p>Schelden en vloeken waren streng verboden; wie het gebod overtrad, +werd vóór een rechtbank gedaagd van zes mannen, die uit +en door de badgasten gekozen werd. Als men weigerde te verschijnen, kon +men zelfs met zweepslagen ertoe gedwongen worden. Betaalde boeten +werden door een daarvoor aangestelden penningmeester in ontvangst +genomen en maandelijks onder behoeftige badgasten verdeeld.</p> +<p>Ook voor de zedelijkheid zorgde een der paragrafen. Men mocht in het +bad niet gaan zonder hemd, dat bovendien met een gordel om het lijf +moest worden vastgehouden. Wie tegen het voorschrift zondigde, kon door +het gerecht der zes mannen met boete of met lijfstraf worden +getuchtigd.</p> +</div> +</div> +<div id="a153" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Engeland en Duitschland in Duitsch +Zuidwest-Afrika.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het onderzoek van het diamantenopleverende achterland +bij de Lüderitzbaai en ’t plaatsje Lüderitzbucht in +Duitsch Zuidwest-Afrika dringt natuurlijk ook wat verder zuidelijk door +en stuit daarbij tegenover het kleine Pomona-eiland, dat in Engelands +bezit is, op moeilijkheden, in den vorm der concessie aan het engelsche +Pomona-syndicaat.</p> +<p>Die maatschappij heeft haar recht tot een guano-land- en +mijnontginning in 1863 van den Bethaniërhoofdman gekregen, met +wien twintig jaar later ook de Bremer koopman Lüderitz +onderhandelde, daardoor den grond leggend voor Duitschlands eerste +Afrika-kolonie. In 1886 bevestigde de duitsche regeering die concessie, +zoodat het syndicaat het uitsluitend eigendomsrecht verkreeg op de +Pomona-mijn met twee engelsche mijlen land er rond omheen.</p> +<p>Het samentreffen nu van aanspraken van Duitschers en Engelschen zal +waarschijnlijk naar de »Lüderitzbuchter Zeitung« +bericht, tot klachten leiden, die bij gebrek aan een hoogere instantie +vóór het »Obergericht« in Windhoek moeten +komen.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kennis.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Behalve voor den onderwijzersstand is er in het leven +niet veel parate kennis noodig, die trouwens ook maar al te vaak +parade-kennis is. Te weten, waar men de dingen vinden kan, is +voldoende. <span class="pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153" name= +"pb153">153</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a155" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nieuwe haven aan de Roode Zee.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"></p> +<div class="figure floatRight xd21e3379width"><img src= +"images/p1909-u153.png" alt="Kaartje van de Roode Zee." width="350" +height="502"></div> +<p>De nieuwe haven Port Soedan aan de Roode Zee, die vooral als +handelsentrepôt voor den Soedan van groote beteekenis kan worden, +werd op 1 April door den khedive geopend te midden eener schitterende +vergadering van egyptische en anglo-egyptische notabelen en +autoriteiten, onder wie de gouverneur-generaal lord Wingate. De nieuwe +haven, die boven Soeakin is verkozen, munt uit door uitstekende haven +en is door een spoorweg over Berber met Khartoem verbonden.</p> +<p>Charles Boissevain zegt in zijn pas verschenen »Tropisch +Nederland«: »Sinds de Berber-Soedanspoorweg gereed kwam, is +Khartoem niet alleen bereikbaar langs den Nijl, of—de Nijlbocht +afkortend,—door de woestijn van Wadi-Halfa, maar nog beter langs +den korten weg van Port Soedan dwars door de woestijn naar de rivier. +Dit is de handelsweg naar Soedan! Het ijzeren spoor is gelegd langs de +oude route der karavanen.<span class="corr" id="xd21e3387" title= +"Niet in bron">«</span></p> +</div> +</div> +<div id="a156" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het genot van den Javaan.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Ieder volk heeft zijn eigenaardige liefhebberijen, +waarin het zijn genoegen zoekt; men zou zelfs van een onbekend volk den +aard kunnen vaststellen naar de wijze, waarop het zich in zijn geheel +of individueel vermaakt. De bewegelijke westerling vliegt met zijn +rijwiel zelfs over onbegaanbare wegen, beklimt dikwijls voor de eer en +een enkele maal voor zijn genoegen de toppen der hoogste bergen; met +deze hoogten niet tevreden, stijgt hij met een luchtballon de lucht in +en laat er zich op voorstaan, de grens bereikt te hebben, waar alle +dierlijk leven ophoudt; ’t is hem een genot in de snelste +spoortreinen te zitten; de vlugste stoombooten brengen hem niet spoedig +genoeg om de aarde, vroeger onmetelijk groot, nu voor den waren +globetrotter gereduceerd tot een gemakkelijk te overzienen bol.</p> +<p>Vergelijk daarbij den kalmen oosterling, laat mij liever zeggen den +Javaan; hij moet wel met den stroom mee, maar stribbelt er toch zoo +lang mogelijk tegen; het liefst vermijdt hij alles, waaraan gevaar +verbonden is; een voetreis vindt hij het zekerste middel, om zich te +verplaatsen, vermoeienis kent hij niet, evenmin de waarde van den tijd; +wil hij zijn doel vlug bereiken, wel dan gaat hij boven op zijn paardje +zitten, en het beestje brengt hem in twee derde van den tijd over, dien +hij te voet zou noodig hebben; het non plus ultra van een genoegelijke +reis vindt hij de sapie- of karbouwenkar, langzaam maar zeker de +steilste helling op en even traag af. Bergen beklimmen? Onnoozele +gedachte! Moet hij ze op, om er zijn brood te verdienen, geen berg is +hem te hoog, geen pad te steil, maar voor je plezier te klauteren en de +kans te loopen, met gespleten schedel in een ravijn terecht te komen, +zie, dat is wel het dolste, waartoe een redelijk denkend mensch kan +komen.</p> +<p>Reizen, de zee oversteken, zijn leven toevertrouwen aan het broze +vaartuig op de onbetrouwbare zee, die, nu spiegelglad, straks bergen en +dalen vormt om ervan te rillen en, alsof het een bonbon geldt, een +schip met man en muis inslikt, neen, die liefhebberij laat hij liever +aan anderen over.</p> +<p>Na volbrachten arbeid kalm thuis zitten uitrusten, zijn karbouwen +bewonderen, naar zijn tortelduiven luisteren, als hij ze bezit, zich +door moeder de vrouw de stram gewerkte ledematen laten masseeren, mein +Liebchen, was willst du noch mehr? Kan men zich een aangenamer bestaan +denken, dan rustig buiten het wereldsch gewoel te blijven<span class= +"corr" id="xd21e3401" title="Bron: .">?</span></p> +<p class="xd21e3404">Uit G. Stoll’s ”<i>Kiekjes op +Java</i>”.</p> +</div> +</div> +<div id="a157" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Wat te doen, om de luiheid der Philippino’s +tegen te gaan?</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Amerikanen hebben het probleem op te lossen, dat +zich aan alle kolonizeerende naties voordoet, die bezittingen hebben in +de heete luchtstreek, namelijk hoe de inboorlingen ijverig en begeerig +naar arbeiden te maken. En onder alle vadzige stammen zijn de +Moro’s van de Philippijnen het allerluiste, en ook de andere +stammen zijn niet veel beter, zoodat alle pogingen, hen wakker te +schudden, mislukt zijn.</p> +<p>En toch hebben de Engelschen succes gehad in hun nabijliggende +maleische bezittingen op Malakka; daar heeft het engelsche gouvernement +bereikt, dat de inboorlingen smaak in werken hebben gekregen. De +Maleiers beschouwden eerst allen handenarbeid als alleen voor vrouwen +geschikt en voor slaven en zouden het een schande rekenen, als ze een +stuk gereedschap hanteerden. Tegenwoordig is er een merkwaardige +verandering in hun beschouwingen gekomen, en ze geven bij de +werkzaamheden in den landbouw, waartoe men ze heeft weten te brengen, +blijk van een handigheid, waartoe men hen niet in staat zou hebben +geacht.</p> +<p>Hoe hebben de Engelschen dat vraagstuk op zoo <span class="corr" id= +"xd21e3418" title="Bron: bevredigde">bevredigende</span> wijze +opgelost?</p> +<p>Eenvoudig door de invoering van chineesche werkkrachten. Honderden +en duizenden koelies, die als mijnwerkers, aardwerkers of als +<span class="corr" id="xd21e3423" title= +"Bron: plantage arbeiders">plantage-arbeiders</span> in dienst zijn +genomen, verdienen loonen, die, gelet op hun spaarzamen geest, hen in +staat stellen, binnen korten tijd voor hun doen rijk te worden. En de +Maleiers, die voor hun oogen zien, hoe de Chineezen, arm en ellendig +tot hen gekomen, snel bezitters worden, komen onder den indruk van dat +verschijnsel en worden door het voorbeeld gewonnen.</p> +<p>Willen de Amerikanen de natuurlijke hulpbronnen van hun grooten +Archipel ontginnen en op de rechte waarde leeren schatten, dan moeten +ze ook besluiten, Chineezen toe te laten, om daardoor tevens de zeer +wezenlijke intellectueele en corporeele gaven van de Philippino’s +tot hun recht te doen komen. Maar als ze het verbod van vestiging, dat +voor de Chineezen geldt, opheffen, en aan de gestaarten vergunnen, in +de kolonie bezit te verwerven, zullen de gele broeders dan niet te snel +veld winnen en zullen ze er zich wel toe bepalen, aan de +Philippino’s aanschouwingsonderwijs te geven?</p> +</div> +</div> +<div id="a158" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De scheepvaart tusschen het meer van Genève en +Lyon.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De aanstaande kanalisatie van de groote rivieren van +Zwitserland, waardoor men binnen enkele jaren per boot van Bazel naar +Genève zal kunnen varen, maakt de verwezenlijking van een ander +plan dringend noodig, namelijk van het plan, om Lyon te verbinden aan +het toekomstig waternet van meren en rivieren, die bevaarbaar zijn, +door de Rhône te kanaliseeren.</p> +<p>Te dien einde spreekt men van het in ’t leven roepen tusschen +Seyssel en Fort l’Ecluse van verschillende sluizen, waarvoor men +de opeenvolgende vallen in de rivier kan aanwenden; ieder van de +sluizen of dammen zou met behulp van een lift of een bijzondere sluis +door de schepen moeten worden gepasseerd.</p> +<p>Het verschil in niveau van 80 meter, dat bestaat op de Rhône +tusschen de beide genoemde plaatsen, zou overwonnen moeten worden in +verschillende instanties, door een reeks of ladder van sluizen, die aan +de schepen volkomen veiligheid verzekerde. Fort l’Ecluse ligt, +als bekend is, aan de grens, en Seyssel, of liever de beide stadjes +Seyssel, want er zijn er twee, één in het departement van +de Ain en één in Boven Savoye, liggen 25 of 30 kilometer +stroomaf.</p> +<p>Dit gemakkelijk te verwerkelijken plan, dat in het geheel niet +lastig zou wezen voor de industrieën, die langs de rivier +gevestigd zijn of er zouden ontstaan, wint gaandeweg aanhangers onder +de ingenieurs en wordt populair bij de aanwonende bevolking, die +natuurlijk groot belang heeft bij de vermeerdering en verbetering der +gemeenschapswegen tusschen Genève en Lyon. <span class= +"pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155" name="pb155">155</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a159" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">In en om Amersfoort.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Lezer, kent gij den naam Flehite? Mogelijk wel, als ge +namelijk uw vaderlandsche geschiedenis tot in kleine bijzonderheden +hebt bestudeerd, want het was de naam van een landstreek waar het +oostelijk deel der provincie Utrecht toe behoorde, en die al in het +jaar 777 door Karel den Groote aan de Sint-Maartenskerk te Utrecht werd +geschonken.</p> +<p>In Amerfoort worden de menschen telkens aan dien naam herinnerd door +hun Flehite-museum aan den Westsingel. Het mooie, in oudhollandschen +stijl opgetrokken gebouw dateert van 1878, toen de oudheidkundige +Vereeniging, die ook reeds den naam Flehite droeg, na een onderzoek van +grafheuvels op de heide in de omstreken der stad door het vinden van +urnen en andere voorwerpen, op de geschiedenis betrekking hebbende, +aanleiding vond tot het stichten van het Museum. Men begon op kleine +schaal in een kamer van het stadhuis, maar bracht de <span class= +"pagenum">[<a id="pb156" href="#pb156" name= +"pb156">156</a>]</span>verzameling in 1890 over naar een eigen gebouw, +dat in 1898 vernieuwd werd, zoodat in Mei 1899, dus juist tien jaren +geleden, het tegenwoordige gebouw kon worden geopend.</p> +<div class="figure xd21e3450width"><img src="images/p1909-u156.jpg" +alt="Ingang van het bosch van Birkhoven." width="542" height="391"> +<p class="figureHead">Ingang van het bosch van Birkhoven.</p> +</div> +<p>Het telt tien kamers, in een waarvan urnen, steenen en bronzen +voorwerpen, uit grafheuvels opgedolven, worden tentoongesteld; een +ander vertrek stelt een tot in kleinigheden trouw gevolgde +zeventiende-eeuwsche keuken voor, terwijl in een tweede gekluisd +vertrek grafzerken worden bewaard en oude steenen overblijfselen uit +Amersfoorts verleden. In de voor twintigste-eeuwsch gebruik bestemde +ruimten wordt, zooals bij voorbeeld in de bestuurskamer, het verleden +gehuldigd door oude schilderijen, regentenborden, stamboomen of platen, +op historische gebeurtenissen betrekking hebbend. Zoo ziet men in de +bibliotheekkamer alle prenten, op de inhaling van den Amersfoortschen +kei doelend, die in 1661 plaats had, tentoongesteld.</p> +<p>In andere zalen zijn antiquiteiten ondergebracht als glaswerk, +munten, penningen, zegels, wapens, sieraden, kinderspeelgoed en wat +niet al! Den grooten burger Johan van Oldenbarnevelt, die te Amersfoort +geboren werd, is eer bewezen door een vitrine, die geheel gevuld is met +souvenirs aan hem en zijn werk. Oude kleederdrachten, oude vrouwelijke +handwerken, oud smeedwerk, houtsnijwerk, dat alles krijgt de bezoeker +van het, dagelijks voor een dubbeltje geopende, museum te zien en te +bewonderen. Bezoekers der stad, ook zomergasten, zullen goed doen, zich +dit hoekje voor rustige en belangwekkende beschouwing te herinneren, +als de regendagen hen in huis houden of althans het langdurig verblijf +in de buitenlucht onmogelijk maken.</p> +<p>Met mooi weer hebben ze natuurlijk reeds dadelijk hun schreden +gericht naar Birkhoven, het groote, nieuwe sportterrein, dat de stad in +den laatsten tijd is rijker geworden en dat een zoo groote +aantrekkelijkheid voor Amersfoort belooft te worden. Het +gemeentebestuur heeft, met zijn tijd meegaande en gedachtig aan de +groote beteekenis, die het bezit van mooie plekjes natuur voor een stad +en haar bewoners heeft, verleden najaar aangekocht het landgoed +Birkhoven, dat door den dood van mevrouw de douairière Cock +Blomhoff ten verkoop werd aangeboden. De zeer uitgestrekte bezitting +ten westen van de stad in de richting van de Baarnsche en Soestdijker +bosschen zal later, voor wat het dichtst bij de stad gelegen gedeelte +betreft, uitstekend als bouwterrein dienst kunnen doen, maar voorloopig +heeft men er een andere bestemming aan gegeven. De gemeente heeft +namelijk een plek open grond van tien hectaren, geheel omgeven door +dicht en hoog opgaand geboomte, verhuurd aan een te Amersfoort +opgerichte Naamlooze Vennootschap, die er een sportterrein, aan alle +eischen des tijds voldoende, heeft ingericht.</p> +<p>Men stelt zich voor, er harddraverijen, wedrennen, sportfeesten van +allerlei aard, tentoonstellingen en alle openluchtspelen te doen +houden, waarvoor de heerlijke boschrijke omgeving wel moet uitlokken. +Reeds is er een begin gemaakt en enkele welgeslaagde feesten hebben den +roem van Birkhoven reeds heinde en ver verspreid. Het eerste optreden +naar buiten van de Naamlooze Vennootschap Maatschappij tot exploitatie +van feest-, sport- en tentoonstellingsterreinen +»Birkhoven«, gevestigd te Amersfoort, heeft plaats gehad op +Woensdag 28 April, waarbij het terrein feestelijk werd geopend.</p> +<p>Het was een concours hippique, waarmee de driedaagsche wedstrijden +der Militaire Sportvereeniging besloten werden en dat mede +uitgeschreven was door de Vereeniging tot bevordering der +Paardenfokkerij in Nederland. De groote tribune, <span class= +"pagenum">[<a id="pb157" href="#pb157" name="pb157">157</a>]</span>waar +men gezellig aan tafeltjes kan zitten, terwijl in het achterste +gedeelte banken zijn aangebracht, was dicht bezet, al was het weer niet +in alle opzichten, zooals men zich het bij zulk een feest zou wenschen, +want daarvoor waaide het te hard, zoo dat men de ervaring kon opdoen, +dat het niet kwaad zou wezen, als de tribune gedeeltelijk met glas kon +worden afgeschut. Op de breede, 800 meter lange baan werden +achtereenvolgens een hinderparcours afgelegd; een wedstrijd gehouden +van éénspannen, toebehoorende aan landbouwers, wier +uitsluitend bedrijf de landbouw is, welke paarden gespannen moesten +zijn vóór een tilbury of sjees; verder een kamp tusschen +rijpaarden, om er het bestgaande van te bekronen. Ze moesten +toebehooren aan en bereden worden door officieren of particulieren, +leden of donateurs der Militaire Sportvereeniging, of het moesten +paarden wezen van de troepen der cavalerie of artillerie; dan nog werd +er een concours d’adresse gehouden voor paarden, die nog nooit in +een spring- of jachtconcours een eersten prijs hadden gewonnen, en ten +slotte een springconcours om surprises voor juniores, niet ouder dan 17 +jaar. Daarvoor waren er zes deelnemers, die in den sprong de opgehangen +prijzen moesten grijpen. Wij herinneren even aan de namen der +prijswinners, den tweeden luitenant der huzaren J. Knel, den eersten +luitenant der veldartillerie J. J. van Santen en den heer D. van der +Grift, landbouwer te Baarn.</p> +<div class="figure xd21e3467width"><img src="images/p1909-u157.jpg" +alt="De japansche boschjes van Birkhoven bij Amersfoort." width="540" +height="391"> +<p class="figureHead">De japansche boschjes van Birkhoven bij +Amersfoort.</p> +</div> +<p>Het welgelukte sportfeest, reeds door andere gevolgd, is een goed +begin geweest, maar Birkhoven is niet alleen een aanwinst voor de +sportvrienden in Amersfoort en omstreken, neen, het is een uitgezocht +plekje voor zomergasten, voor toeristen, voor gewone wandelaars en +fietsers, voor allen, die het buitenleven liefhebben en in de mooie +natuur, vooral, waar ze nog niet al te druk door stedelingen wordt +opgezocht, zich graag vermeien.</p> +<p>De bosschen, gedeeltelijk gemengde, gedeeltelijk dennenbosschen, +beslaan een groote oppervlakte heuvelachtig terrein, zijn <span class= +"pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158" name="pb158">158</a>]</span>door +keurige wandelpaden doorsneden, hebben aardige rustieke banken, door +baas Jansen gemaakt, die vroeger bij den heer Otto Stork in Hengelo +heeft gewerkt, en zijn er te aantrekkelijker om, nu er een uitstekend +hotel en café-restaurant, dat ook den naam Birkhoven draagt, het +uitgangspunt kan zijn van wandelingen en fietstoeren, het centrum, waar +men rust en verkwikking kan vinden en een prettige gelegenheid om te +logeeren. Het modern ingerichte huis heeft negen ruime logeerkamers, +intercommunale telefoon, wordt met acetyleengas verlicht volgens een +nieuw geheel gevaarloos procédé en wordt door een ervaren +hôtelier, den heer S. K. Kielder, een Fries, met ambitie en ijver +bestuurd.</p> +<div class="figure xd21e3479width"><img src="images/p1909-u158.jpg" +alt="In den omtrek van Amersfoort." width="517" height="369"> +<p class="figureHead">In den omtrek van Amersfoort.</p> +</div> +<p>Om zijn belangstelling in de zaak te toonen, die het wezenlijk +belang van Amersfoort slechts ten goede kan komen, heeft het +gemeentebestuur een geheel nieuwen weg naar Birkhoven laten aanleggen. +Die weg loopt voor een groot deel door dennenbosch, is 17 meter breed, +waarvan 5 meter bestraat met klinkers en aan elken kant een fiets-, een +wandel- en een rijpad. Eerst volgt hij tot de halte Vlasakkers de lijn +van den Centraalspoorweg en komt dan in de bosschen van Birkhoven. Die +korte verbinding met de heerlijke wandelingen maakt het mogelijk den +minder mooien weg van Soest links of eigenlijk rechts te laten liggen. +De nieuwe weg begint aan het station, sluit aan het andere einde aan op +den weg Amersfoort-Baarn en is in het geheel 2400 meter lang.</p> +<p>De stad der keientrekkers gaat onder den tegenwoordigen burgemeester +krachtig vooruit. Hare nieuwe geschiedenis belooft niet minder +belangwekkend te worden dan haar oude het was. De naam +»keientrekkers«, aan de bewoners gegeven, herinnert aan een +gebeurtenis uit de zeventiende eeuw. In het jaar 1661 werd een +reuzenkeisteen of eigenlijk een brok graniet van ongeveer zes bij negen +voet en peervormig van gedaante, op de heide aan den weg naar Utrecht +op de hoogte van Soest gevonden. Onder leiding en op initiatief van +jonkheer Everhard Meyster, die het landgoed <span class= +"pagenum">[<a id="pb159" href="#pb159" name= +"pb159">159</a>]</span>Nimmerdor aan den Arnhemschen Weg bewoonde, werd +de steen op 7 Juni 1661 naar Amersfoort gesleept en op de Varkensmarkt +opgesteld. De slede, waarop de reusachtige steen stond, werd door een +paar honderd menschen getrokken. Vandaar de naam +»keientrekkers«, aan de Amersfoorters gegeven.</p> +<div class="figure xd21e3490width"><img src="images/p1909-u159.jpg" +alt="De Koppelpoort te Amersfoort." width="544" height="317"> +<p class="figureHead">De Koppelpoort te Amersfoort.</p> +</div> +<p>Met muziek en gejuich werd de kei plechtig ingehaald, en naar de +gewoonte dier dagen werden er penningen geslagen, om het heugelijk feit +te herdenken, en die penningen onder het volk uitgedeeld. Op een +schilderij in het museum Flehite is het feestelijk binnenhalen +afgebeeld. Maar de pret over het bezit van den met moeite verkregen +steen, duurde niet zoo heel lang; er kwam oppositie van verschillende +zijden en al in 1664 sloeg men spotpenningen op het feit van het +inhalen. Tien jaren later verdroot de toenmalige stadsregeering de +beweging, die om den steen was gemaakt, en ze liet het groote blok +graniet ter plaatse in den grond verdwijnen. De niet meer zichtbare +steen maakte echter ook later nog de belangstelling gaande; er werden +overdreven voorstellingen van gegeven en het was als een openbaring, +toen in 1856 bij het leggen van buizen voor de gasleiding men op den +steen stootte en dus de ware afmetingen leerde kennen. Er waren toen +enkelen, die voor opgraving pleitten; maar hun plan kwam niet tot +uitvoering.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e3497width"><img src= +"images/p1909-u160.jpg" alt="De O. L. Vrouwentoren te Amersfoort." +width="230" height="558"> +<p class="figureHead">De O. L. Vrouwentoren te Amersfoort.</p> +</div> +<p>Nog 47 jaren zou het blok blijven liggen in den grond, toen, in +1903, heeft men het weer voor den dag gehaald tusschen den +Wilhelminaboom en het toenmalige hotel Müller, en ongeveer op +dezelfde wijze als in 1661 heeft men den steen naar zijn tegenwoordige +standplaats, aan gene zijde van de brug nabij het politiebureau in het +Plantsoen, vervoerd. Heel Amersfoort vierde bij die gelegenheid feest, +en alle couranten vermeldden de keihistorie, een niet onaardige +aanleiding, om de gedachten der twintigste-eeuwers bij een betrekkelijk +nietig voorval uit het verleden te bepalen, en het schijnt voor de +verlevendiging van den historischen zin bij ons volk niet verkeerd, +zulk een aanleiding niet te laten voorbijgaan. <span class= +"pagenum">[<a id="pb160" href="#pb160" name="pb160">160</a>]</span></p> +<p>Er was toen een »Keicommissie«, die den 1sten Mei op de +Varkensmarkt aan het graven toog, maar eerst er niet in slaagde, den +steen te vinden. Men was al tweemaal 24 uur aan het werk, toen men nog +het spoor niet had. De oudjes, die zich iets van de ligging herinnerden +uit het jaar 1856, waren het niet eens over de plaats. Trouwens dat +jaar 1856 schijnt zelfs niet vast te staan, ten minste, hoewel het in +de »Wandelgids voor Amersfoort en omstreken« genoemd wordt +als het jaar, waarin de steen bij het leggen der gasbuizen werd gezien, +vermelden de dagbladen van het jaar 1903 daarvoor het jaartal 1859.</p> +<p>Men zette toen het zoeken voort den heelen nacht door en omstreeks +zes uur in den morgen van den 3den Mei werd op aanwijzing van den +oud-directeur der vroegere gasfabriek op een andere plaats gepeild dan +de vorige dagen, en de kei werd gevonden. De feestcommissie stelde den +28sten Mei vast als den dag, waarop ’s middags om twee uur onder +opperste leiding van jonkheer Everard Meyster zelf de »Plechtige +Keitrekking« zou plaats hebben. Men maakte er zoo een +historischen optocht van, die uitstekend is geslaagd. Herauten en +trompetters trokken des morgens om acht uur al door de stad, om de +blijde tijding te verkonden, dat de Amersfoorters hun kei weer zouden +kunnen zien, en welke feestelijkheden er bij de plaatsing in het +Plantsoen zouden plaats hebben. Op een eigenaardig driehoekig voetstuk +staat daar nu het groote granietblok, omgeven door met kettingen +verbonden zandsteenen palen.</p> +<p>Laat mij nog even de historische herinnering aanvullen met te +vertellen, dat die merkwaardige jonkheer Everard Meyster om drie +duizend guldens met zijn makkers gewed had, dat hij den steen alleen +met menschenhanden in de stad zou brengen. Als zonderling schijnt hij +bekend te zijn geweest, maar deze grap van bewoner van het buiten +Nimmerdor heeft per slot van rekening wel succes gehad. Volgens een oud +verhaal »solageerde een kar met bier en kraekelingen de manhafte +keytrekkers«. Een door Everard Meyster in 1669 gestichte Doolhof +op heuvelachtig terrein bij de stad is thans door den tegenwoordigen +eigenaar, den heer Tromp van Holst, als wandeling in den ouden vorm +hersteld.</p> +<p>Het later weer begraven van den steen moet vooral in verband hebben +gestaan met den spot van buitenlanders en wel met dien van de +Franschen, die in Amersfoort verblijf hielden van 8 Juni 1672 tot 13 +November 1673. Onder al de oorlogsrampen ook nog uitgelachen te worden +door de vroolijke Franschen, dat was te erg, en de steen des aanstoots +werd op bevel van den magistraat weggeruimd en, daar vervoer te +moeilijk was, liet men hem zinken.</p> +<p>Wie in Amersfoort vertoeft, gaat nu den herplaatsten steen +natuurlijk zien, en een paar andere merkwaardigheden, die hem niet +zullen ontgaan, zijn de Lieve-Vrouwentoren en de Koppelpoort, echte +oude monumenten van het verleden. De toren is 92½ meter hoog en +doet denken aan den dom van Utrecht, maar hij is sierlijker en maakt +meer den indruk van rankheid. Hij dateert uit de eerste helft der 15de +eeuw en heeft behoord bij een kapel, waarmee hij door middel van een +gemetselden boog over de straat was verbonden; maar die kerk, die de +gewone geschiedenis van zooveel kerkgebouwen in ons land had, van eerst +door de Katholieken, later door de Hervormden te zijn gebruikt, werd nu +juist een eeuw geleden gesloopt en de prachtige gothische toren +overleefde het gebouw, waarbij hij had behoord.</p> +<p>Niet minder oud en interessant is de Koppelpoort, de laatst +overgeblevene der eens zoo talrijke poorten, die de stad moesten +verdedigen. Langzamerhand was de eene poort na de andere onder de hand +van den slooper gevallen, en hetzelfde lot dreigde ook de <span class= +"corr" id="xd21e3517" title="Bron: Koppelooort">Koppelpoort</span>, +maar de herlevende liefde voor onze oude gebouwen, die zich in de +tweede helft <span class="pagenum">[<a id="pb161" href="#pb161" name= +"pb161">161</a>]</span>van de vorige eeuw deed gelden, strekte haar +beschermende hand over die mooie poort en haar omgeving uit; er werd +een kapitaal bijeengebracht voor de restauratie, en een van Amersfoorts +fraaiste merkwaardigheden is erdoor behouden gebleven.</p> +<p>Mooie oude gevels is de stad rijk in de Muurhuizen en een +overblijfsel van den ouden stadsmuur is bewaard gebleven in twee oude +torens, door een hooge steenen brug over het water verbonden, het +Monnikendam. Van die antieke waterpoort heeft men een mooi, ruim +uitzicht, maar voor bekoorlijke vergezichten moet men zijn op den +Amersfoortschen berg, waar bij voorbeeld bij het Paviljoen een +verrukkelijk panorama te bewonderen valt. Ook van het hotel De Berg +heeft men van de veranda bij de ruime bovenzaal een aardig kijkje, zoo +ruim, dat men bij gunstig weer de schepen op de Zuiderzee kan +onderscheiden. Schilderachtig kronkelt de Eem door de weilanden, en +duidelijk onderscheidt men de torens van Soest, Baarn, Hilversum en den +watertoren bij Laren.</p> +<p>Is dit reeksje van namen niet genoeg aanwijzing, in welk een schoone +omgeving Amersfoort is gelegen? Denkt men, dat de Vuursche en Soestdijk +en huis ter Heide alle in de buurt te vinden zijn, dat de Pyramide van +Austerlitz, het doel van zoo menig uitstapje, gemakkelijk te bereiken +is langs een grintweg door de hei, dat de buurtschap Oud-Leusden maar +een stapje is, waar groote landgoederen als de Treek, de Heiligenberg, +Lokhorst, Zwanenburg e.a. liggen met de heerlijke wandelingen, dan kan +ieder begrijpen, hoe bevoorrecht Amersfoort is uit het oogpunt van het +bezit van natuurschoon.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het bosch.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De vele boomen en de weinige menschen, die maken het +bosch zoo mooi. <span class="pagenum">[<a id="pb165" href="#pb165" +name="pb165">165</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u22" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a161" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Ezel in het Zuiden.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Als een ezel verstandig kon nadenken en er zoo iets +als een wereldbeschouwing op na hield, moest hij wel troosteloos +pessimistisch wezen en zich overtuigd voelen, dat er op aarde geen +recht is te krijgen, ten minste niet voor zijns gelijken. Niet genoeg, +dat de mensch hem kastijdt en ranselt en alles uit hem haalt wat hij +aan kracht kan leveren, zijn naam wordt bovendien zonder piëteit +als scheldnaam gebruikt.</p> +<p>Maar is de ezel werkelijk zoo’n ezel, of heeft de miskenning +van de natuur van den ezel zijn naam zulk een boozen klank gegeven? Die +vraag laat zich niet beantwoorden, zonder dat men eerst eens goed aan +het onderscheiden gaat. De europeesche ezel, zooals wij hem kennen, is, +als een ontaarde spruit van den wilden afrikaanschen en aziatischen +ezel, slechts een zwakke afstraling van het ezeldom. Hij is, al klinkt +dat niet vleiend voor de menschen, als menig ander huisdier in den +dienst van den mensch dommer geworden en al achterlijker, zwakker en +stompzinniger, naarmate hij meer naar het Noorden werd verplaatst.</p> +<p>Als echt dier van het Zuiden heeft hij voor zijn ontwikkeling, voor +de ontplooiing van zijn talenten, droogte en gelijkmatige warmte +noodig, en hoewel hij overigens nog wel de kunst verstaat, zich naar +ongunstige omstandigheden te schikken, heeft hij maar een gering +weerstandsvermogen tegen kou en vocht. De wilde ezel, dien men van +Syrië over Arabië en Perzië tot in Indië vindt, de +middelaziatische halfezel en de groote, schoone steppenezel van +Somaliland, ze zouden er vrijwat tegen hebben, ons grauwtje te erkennen +als huns gelijke in de familie Asinus, want zij bezitten vuur, snelheid +en slimheid, en laten niet op treurige manier den kop hangen als de +ezel in ons land.</p> +<div class="figure xd21e3547width"><img src="images/p1909-u165-2.jpg" +alt="Egyptische ezel." width="480" height="433"> +<p class="figureHead">Egyptische ezel.</p> +</div> +<p>Nog hooger op de ontwikkelingsladder staan de ezels, die bij de +bezoekers van Egypte zoo goed bekend zijn, de rijezel, waarvan de +mooiste en statigste exemplaren uit een kruising van den wilden ezel, +Onager, met tamme ezelinnen zijn voortgekomen en die vaak hooger in +prijs zijn dan een rijpaard van gemiddelde hoedanigheid. Egypte heeft +het ideale ezelklimaat en langoor ontwikkelt zich aan den Nijl dan ook +tot een elitedier, in welks schalksche oogen veel te lezen staat, en +welks temperament menigeen, die ook wel graag een ruiter wou wezen, +heel wat te stellen heeft gegeven. Men moet dien egyptischen ezel +liefkrijgen, want zijn gewilligheid wordt misschien alleen overtroffen +door zijn volharding en zijn bescheidenheid. De ezeljongen geeft hem +’s morgens voor het begin van den tocht zijn voer en dan eerst +weer des avonds, nadat het dier soms 30 tot 40 kilometer door het diepe +woestijnzand met een stevigen Germaan op zijn rug heeft afgelegd. Dan +is het toch geen wonder, als de dappere langoor op den terugweg enkele +teekenen van vermoeidheid niet kan verbergen, waaraan men dan den naam +van koppigheid geeft en die met slagen worden beantwoord.</p> +<div class="figure xd21e3554width"><img src="images/p1909-u165-1.jpg" +alt="Melkezelinnen in Madrid." width="720" height="413"> +<p class="figureHead">Melkezelinnen in Madrid.</p> +</div> +<p>Veel minder waard dan de egyptische ezels zijn de zuid-europeesche. +Reeds in Zuid-Frankrijk is de ezel maar in betrekkelijken zin een goed +lastdier. Toch wordt hij er nog al druk gebruikt, maar minder in +Italië, waar de huisdieren over het algemeen worden verwaarloosd +en met name de ezels bij de krachtiger muildieren achterstaan. Het +meest treft men hem nog aan in sommige provincies van Spanje en heel +veel in Spanje’s hoofdstad. Daar, in Madrid, neemt het dier aan +een heele reeks beroepen en bedrijven deel. Maar het grillige klimaat +van Madrid met de snijdend koude winden in den winter bekomt langoor +niet te best, en mooi zijn de spaansche ezels dan ook volstrekt niet, +al zijn ze erg bemind bij de menschen. De melkezelinnen zijn +karakteristieke verschijningen in de straten van Madrid in de vroege +morgenuren. Ezelinnenmelk wordt er op hoogen prijs gesteld, vooral als +geneesmiddel bij de in de stad zooveel verspreide borstziekten. Van +huis tot huis worden de ezelinnen gedreven en op de plaats zelve +gemolken.</p> +<p>Die ezelinnen hebben het goed evenals de deftige ezels in keurig +tuig, wier huid met de grootste zorgvuldigheid wordt behandeld. +Daarentegen is menig ezeltje van een arme waschvrouw er droevig aan toe +en voor de groentekarren is hun lot ook dikwijls weinig benijdbaar, zoo +min als wanneer hun rug onder bloemen schuilgaat, wanneer zij de +vrachten Florakinderen naar de bloemenmarkt brengen. +»Burro«, dat is de spaansche vertrouwelijke naam van den +ezel, heeft in het land der citroenen en amandels een druk en bedrijvig +bestaan, maar op een enkelen dag van het <span class="pagenum">[<a id= +"pb166" href="#pb166" name="pb166">166</a>]</span>jaar wordt hij +prachtig versierd en in optocht naar het klooster van den H. Antonius +gebracht, waar alle ezels dien dag den zegen ontvangen, een oase, die +17<sup>de</sup> Januari, in het leven van menig arm, zwoegend +ezeltje.</p> +<div class="figure xd21e3568width"><img src="images/p1909-u166.jpg" +alt="Een deftige ezel." width="563" height="435"> +<p class="figureHead">Een deftige ezel.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a162" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Invoering van bijen op het eiland Saipan.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De groep der Marianen, die in de Stille Zuidzee ten +oosten van de Philippijnen ligt, is een duitsche kolonie. In de +Deutsche Kolonialzeitung van 8 Mei vertelt Dr. Dwucet, die er verblijf +houdt, hoe hij er in geslaagd is, bijen in te voeren op Saipan, het +belangrijkste eiland van de groep.</p> +<p>Het tropische klimaat van den archipel, zoo vertelt hij, brengt veel +mildbloeiende gewassen voort. Maar desniettegenstaande zijn er op de +eilanden nooit bijen geweest, zooals de inboorlingen mij hebben +verzekerd, die onze nuttige honiggaarsters zelfs niet bij naam kenden. +In het jaar 1905 kwam ik voor onderwijsbelangen naar Saipan, en eenigen +tijd na mijn komst, toen ik het eiland eenigermate had leeren kennen en +mij met de verschillende bloeiende planten bekend had gemaakt, kreeg ik +de overtuiging, dat de bij op het eiland zeker zeer goed zou gedijen. +Ik besloot, er eens een proef mee te nemen<span class="corr" id= +"xd21e3579" title="Niet in bron">.</span></p> +<p>De overheid gaf mij in dezen volle vrijheid, en van een bevriend +scheepskapitein had ik vernomen, dat op de ten noorden van ons gelegen +japansche Bonin-eilanden zeer druk met bijen werd gewerkt. Ik verzocht +den kapitein, op zijn volgende reis van Japan uit de eilanden aan te +doen en voor ons eenige volken mee te brengen. Den 31<sup>sten</sup> +December bracht hij ons op zijn “Paula” vier volken mee in +japansche kasten. De japansche gouverneur der Bonin-eilanden had de +bijen aan ons bestuur ten geschenke gegeven.</p> +<p>Nadat de kasten op de ervoor in gereedheid gebrachte plaats waren +neergezet, onderzocht ik ze en vond, dat in iedere kast meer dan de +helft der bijen dood was; de lange zeereis van 16 dagen op een +zeilschip, opgesloten in de tropische hitte, heeft veel kwaad gedaan. +Tot mijn groote vreugde vond ik echter de koninginnen in goeden +toestand. De kasten werden dadelijk schoongemaakt en in orde gebracht. +Korten tijd achtereen voederde ik, ofschoon er juist veel bloeide, om +broedaanzet te krijgen, en ik zag er goede resultaten van. Den +2<sup>den</sup> Maart, dus na twee maanden, kwam al een eerste sterke +zwerm naar buiten, den 5<sup>den</sup> Maart een tweede, die even groot +was als de eerste; toen volgden nog verscheiden met vrij groote +regelmatigheid het heele jaar door; alleen in Augustus, September, +October en November was de zwermlust gering.</p> +<p>Daar het er mij vooreerst maar om te doen was, de vermeerdering der +volken zooveel mogelijk te bevorderen en minder op de opbrengst aan +honig te werken, heb ik het zwermen zijn gang laten gaan. Op die manier +heb ik in het eerste jaar 48 zwermen gekregen, waarvan echter eenige +naar de wildernis zijn ontkomen. In Augustus en September zijn zes +volken te gronde gegaan, zonder dat ik de oorzaak heb kunnen +nagaan.</p> +<p>De bijenstand bestond aan het eind van het eerste jaar, in Januari +1908, uit 37 volken in bijenkasten, ongeveer drie centenaars honig en +bijna 24 pond zuivere was.</p> +<p>Om bij de inboorlingen de belangstelling voor de bijenteelt te +wekken, heb ik de grootere schooljongens voor allerlei werk te hulp +geroepen en ik gaf hun op die manier practisch les in het bijenkweeken. +In den laatsten tijd hebben ze reeds al het werk in de imkerij +zelfstandig kunnen doen. Als prijzen voor knap werk met mooie +resultaten gaf ik aan de jongens telkens een zwerm cadeau. Enkele +inboorlingen hebben zich bijenkasten met bijen gekocht van onze +regeering, die een volk met kast voor zeven en een halven mark +verkocht. De prijs is zoo laag gesteld, om de zaak onder de +inboorlingen ingang te doen vinden.</p> +<p>De bij is op Saipan vlijtig en steekt zoo goed als niet. Deze +ingevoerde schijnt een product van de kruising der italiaansche met de +koreaansche bij. Ook bij het grondigste werk in de kast heb ik nooit +een sluier of handschoenen gebruikt, en ook de schooljongens deden het +er zonder. De bijen zijn zeer zwermlustig en, wat ik vaak heb +waargenomen, ook bij zeer regenachtig weer gaan ze uit, om honig en +stuifmeel te halen. Als vijanden der bij doen zich op Saipan voor de +hagedissen, de mieren en een soort van kevers, die hier kakkerlakken +worden genoemd.</p> +<p>De tijd der hoofddracht begint op Saipan al in December en duurt +bijna tot einde Mei. Al dien tijd doen de bijen zoo hard mogelijk haar +werk. Als ik toen veel kunstraat te mijner beschikking had gehad, zou +de honigvoorraad nog driemaal zoo groot zijn geweest.</p> +<p>Bijna alles wat op het eiland bloeit, wordt door de bijen bezocht, +de bananen, de kokospalmen, de gomboomen en duizend andere bloeiende +gewassen.</p> +<p>Om ook op het eiland Rota in onze buurt met bijen een proef te doen, +zond ik in April 1908 aan den daar gevestigden zendeling, pater +Corbinian, die zich voor de bijenteelt zeer interesseerde, twee van +mijn eigen kasten met bijen. Gedurende zijn slechts kort verblijf op +Saipan heeft hij aan alle werkzaamheden deelgenomen en zich het meest +wetenswaardige over de bijenhuishouding eigen gemaakt. Na een mij reeds +<span class="corr" id="xd21e3610" title="Niet in bron">bekend</span> +geworden bericht van Rota is het ook daar met de bijen uitstekend +gegaan en de honigoogst is overvloedig.</p> +<p>Even goed als Saipan zal ook het eilandje Tinian wel geschikt zijn +voor het bedrijf. Ik was juist voornemens daar een proef te wagen, toen +mijn vertrek de uitvoering van het plan verhinderde.</p> +<p>De Saipanhonig is van zeer goede hoedanigheid; aroma en smaak +verraden terstond de tropische herkomst, die het product zachter maakt +van smaak en geur. Het pond honig is op Saipan voor één +mark verkocht. Dadelijk in het eerste jaar bracht de imkerij 115 mark +voor honig en bijen op. Dat resultaat bewijst duidelijk, dat een +intensieve bijenteelt op Saipan mogelijk is; maar de omstandigheid, die +de zaak bezwaarlijk maakt, is de naar alle richtingen te groote afstand +van een afzetgebied voor honig en was.</p> +<p>En ten slotte vertelt de heer Dwucet, dat hij van huis uit geen +bijenkweeker is, dat hij al wat hij van de bijen en het bedrijf weet, +uit goede bijenboeken heeft geleerd en dat hij een paar malen een +practische imker bij zijn werk heeft bezig gezien. Maar de liefde tot +de zaak was groot bij hem en daardoor is het hem gelukt, de bijen in te +burgeren op de Marianen en de inboorlingen op te wekken tot +belangstelling in de bijenteelt.</p> +<p>In ons Indië houdt men, meenen wij, wel hier en daar bijen; +maar zonder twijfel zijn er honderden ambtenaren, die op hun +standplaatsen het voorbeeld van den Duitscher zouden kunnen navolgen, +en ook particulieren zouden, als ze in de zaak belangstelden, een +nuttig werk kunnen doen door invoering van de nijvere bijtjes in hun +omgeving.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kunst en publiek.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De kunst is er voor het publiek, niet voor de +kunstenaars; dus behoeft een kunstwerk zich niet te schamen, als het in +den smaak valt van het publiek. <span class="pagenum">[<a id="pb167" +href="#pb167" name="pb167">167</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a164" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een en ander over Shackleton’s expeditie.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Uit de berichten, die over de belangrijke +zuidpoolexpeditie van luitenant Shackleton nog in de bladen zijn +verschenen, zij nog meegedeeld, dat de bestijging van den Erebusvulkaan +den 5<sup>den</sup> Maart 1907 volbracht werd door luitenant Adams, Sir +Philip Brocklehurst, prof. Edgeworth David, A. Forbes Mackay, Eric +Marshall en Marson. Tot op een hoogte van 1650 meter konden ze met de +slede doordringen. Daarna droegen ze hun uitrusting en bereikten op den +avond van den 7<sup>den</sup> Maart 2850 meter hoogte. Hier werden ze +door een hevigen sneeuwstorm dertig uren opgehouden. Den +9<sup>den</sup> werd de tocht voortgezet en bereikten ze den ouden +krater ter hoogte van 3350 meter. Deze werd onderzocht en er werden +fumarolen ontdekt. De oude krater was met veldspaath, puimsteen en +zwavel gevuld. De 4000 meter hooge top, waar zich de nieuwe, werkzame +krater bevindt, die 8000 meter in middellijn wijd is en 240 meter diep, +werd den 10<sup>den</sup> bereikt. Denzelfden dag werd met de afdaling +begonnen en den 11<sup>den</sup> was men weer bij Kaap Royds.</p> +<p>Toen begonnen de stationswaarnemingen, die het geheele jaar 1908 +door werden volgehouden. Bij <span class="corr" id="xd21e3649" title= +"Bron: kaap">Kaap</span> Royds liggen eenige kleine zoetwatermeren, die +een rijk leven vertoonden aan <span class="corr" id="xd21e3652" title= +"Bron: miscrocopische">microscopische</span> dieren, als +infusoriën, raderdiertjes e.a. De raderdiertjes hebben een +bijzonder taai leven, daar ze verscheiden jaren in het ijs der meren +kunnen blijven leven. Ze kunnen niet alleen zeer lage en zeer hooge +temperaturen verdragen, maar ook zeer sterke zoutoplossingen.</p> +<p>Op den bodem der meren werden veel fungusachtige planten gevonden, +die door de raderdiertjes met graagte werden verslonden, zoodra de +laatste ontdooid waren. In Juni 1908 was de Erebus sterk werkzaam, en +den 14<sup>den</sup> Juni werden bij maanlicht verscheiden goede +photografieën der uitbarstingen genomen. Den geheelen winter zag +men veel mooie Zuiderlichten, die het meest aan den oostelijken hemel +voorkwamen, zelden in de richting van de magnetische pool.</p> +<p>De motorsleden bleken voor tochten over landijs en de oppervlakte +van het ijs van den Rossgletscher ongeschikt, en dus konden ze ook niet +worden gebruikt voor den grooten opstoot naar de pool. Voor het zee-ijs +daarentegen deed de Arrol-Johnstonmotor goede diensten, trots de lage +temperaturen. Er werden van het winterkwartier uit veel sledevaarten in +verschillende richtingen gedaan, de eerste in Augustus naar de +ijsbarriere, en de tijd van den 22<sup>sten</sup> September tot den +13<sup>den</sup> October 1908 werd gebruikt voor het aanleggen van een +depot ten behoeve van de ontworpen reis zuidwaarts op den +Rossgletscher. Het werd aangelegd op 79 graden, 36 minuten Z.B. en 168 +graden O.L.</p> +<p>De groote reis naar de Zuidpool, waaraan buiten Shackleton, Adams, +Marshall en Wild in het begin ook Brocklehurst, Joyce, Marson, Armytage +en Priestley deelnamen, werd op 29 October begonnen. Voor het trekken +der sleden werden vier pony’s meegenomen, nadat reeds in Maart +1908 vier van die belangrijke dieren gestorven waren, daar ze zand +hadden gegeten. Levensmiddelen werden voor 91 dagen meegenomen. Den +7<sup>den</sup> November keerden Brocklehurst, Joyce, Marson, Armytage +en Priestley om, en op den 13<sup>den</sup> November werd het genoemde +depot bereikt. De dagelijksche porties werden nu al verminderd.</p> +<p>De tocht was moeilijk door de zachte sneeuw, die afwisselde met de +“sastrugi” of sneeuwruggen. Op 81 graden en 4 seconden werd +een paard gedood en een depot van olie, beschuit en paardevleesch +achtergelaten. Den 28<sup>sten</sup> November werd het tweede paard +gedood en op 82 graden, 45 minuten Z.B. en 170 O.L. weer een depot +aangelegd. Den 30<sup>sten</sup> November moest ook het derde paard +zijn leven laten.</p> +<p>Den 2<sup>den</sup> December trof men het rotsgesteente; de +Rossgletscher liep ten einde en men zag het naar het Noordoosten +ombuigende randgebergte vóór zich. Over een gletscher van +dat gebergte ging het van af den 5<sup>den</sup> December verder. De +gletscher had gevaarlijke spleten, zoodat men den 6<sup>den</sup> +December maar 550 meter verder kwam. Den 7<sup>den</sup> verloor men +het laatste paard door een val in een gletscherspleet, en nu moest elk +lid van den tocht zelf een slede trekken. Den 8<sup>sten</sup> December +begon een nieuwe gletschertocht, die tot den 18<sup>den</sup> duurde, +en waarbij alleen door voortdurend met touwen verbonden te blijven de +deelnemers voor een val in een spleet werden behoed. De hier bereikte +hoogte bedroeg 2000 meter. Op 85.10 graden werd weer een depot +aangelegd en de laatste aanloop begon na nog een vermindering der +dagporties. Den 26<sup>sten</sup> December stond men na overwinning van +verscheiden ijsvallen op een plateau van 2700 meter hoogte, dat +trapsgewijze tot 3150 meter steeg. Die ketens hielden den volgenden dag +op, en Shackleton besloot, om de uitputting der medeleden door koude en +ijle lucht, nog een laatste depot aan te leggen.</p> +<p>Van den 7<sup>den</sup> tot den 9<sup>den</sup> Januari werd men +door sneeuwstormen in de tent en de slaapzakken vastgehouden, en den +9<sup>den</sup> werd ten slotte de hoogste breedte van 88.23 graden +bereikt. Een groote vlakte breidde zich naar het Zuiden uit.</p> +<p>Tot de geologische vondsten van deze reis behoort de ontdekking van +kolenlagen in het kalkgesteente en van sporen van groote vroegere +vergletschering. Het aantal der overschreden bergketenen is acht, +waarvan de toppen tot 3600 meter reiken. De Zuidpool zelf moet, naar +Shackleton vermoedt, op een 3000 tot 3500 meter hoog plateau +liggen.</p> +<p>De terugreis ging natuurlijk langs denzelfden weg. Gebrek aan +levensmiddelen en uitputting verzwakten de leden meer en meer. Gelukkig +werd men in het begin door de zuidenwinden wat geholpen, die men nu in +den rug had, zoodat soms tot 46 kilometer per dag werd afgelegd. Den +27<sup>sten</sup> was Marshall aan het eind van zijn krachten en moest +onder de hoede van Adams worden achtergelaten. Shackleton en Wild +spoedden zich naar het winterkwartier vooruit en troffen de intusschen +teruggekeerde “Nimrod”, van waar ze hulp voor hun kameraden +kregen.</p> +<p>De afdeeling, die naar de magnetische pool opbrak, bestond uit +David, Marson en Mackay. Zij bereikte de oostkust van Victorialand bij +Butter Point op 77.40 Z.B., trok over het zee-ijs noordwaarts tot 75 +graden en beklom het hoogland in het binnenland in de laagte tusschen +den Mount Nansen en den Mount Larsen. De magnetische zuidpool lag op +een hoogte van 2000 meter op 72.25 Z.B. en 154 O.L., terwijl de ligging +naar de berekeningen van de Discovery-expeditie 72.51 Z.B. en 156.25 +O.L. was aangegeven. Toen de afdeeling naar de kust was teruggekeerd, +zag ze zich doordat het zee-ijs van daar middelerwijl was weggedreven, +van de verbinding met kaap Royds afgesneden. Ze werd echter den +4<sup>den</sup> Februari 1909 door de “Nimrod” gevonden en +aan boord genomen.</p> +</div> +</div> +<div id="a165" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Erratum.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het onderschrift der illustratie op blz. 166 in dit +nummer is door den zetter verkeerdelijk onder de bovenste illustratie +van blz. 165 geplaatst en omgekeerd. De welwillende lezer gelieve deze +fout te verontschuldigen. <span class="pagenum">[<a id="pb171" href= +"#pb171" name="pb171">171</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a166" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Zigeuners in Zevenburgen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Zigeuners in Zevenburgen hebben in Europa het +zuiverst hun taal, zeden en gewoonten bewaard. In de taal zijn slechts +weinige romaansche en slavische woorden opgenomen, terwijl de +Zigeuners, uit bij voorbeeld de Hongaarsche laagvlakte, gekleed als de +paardenherders uit die streken, de tsjikoschen, een veel meer gemengde +taal spreken. In Zevenburgen dragen de Zigeunermannen het haar in +krullen, en de vrouwen hebben naar voren hangende vlechten, waar ze +zilverstukken in vlechten. Getrouwde en ongetrouwde zijn door de +haardracht te onderscheiden, want de eerste laten de vlechten loshangen +over de borst, en de laatste binden de uiteinden van achteren samen. +Het aantal eigenaardige gebruiken, dat in het Zigeunerleven een rol +speelt, is eindeloos, even talrijk als hun bezweringsformules bij +ziekte en ongeluk.</p> +<div class="figure floatLeft xd21e3744width"><img src= +"images/p1909-u171-1.jpg" alt="Zigeuner-type." width="283" height= +"403"> +<p class="figureHead">Zigeuner-type.</p> +</div> +<p>Deze Zigeuners hebben een rijke litteratuur van liederen, sprookjes +en sagen, waaruit opvallend blijkt, dat dit volk in den grond nobel van +karakter is, en inderdaad wie hen tot zijn vrienden weet te maken, +vindt in hen niet het leugenachtige bedelvolk, waar ze voor doorgaan, +maar een hartelijk en naïef menschenslag.</p> +<p>Ze leiden in Zevenburgen een zwervend leven; maar dikwijls laten ze +zich voor langeren tijd in een of ander dorp neer, zonder er echter +ooit huizen te bouwen. Ze werken er dan in daghuur, zijn kalk- en +kolenbranders, maar allereerst smeden, die het liefs ketels lappen. Ook +de vrouwen gaan werken op de velden, in de tuinen, aan het houtdragen, +en doen aan het waarzeggen in het dorp. In dat laatste zijn ze knap, en +het is bijna niet te gelooven, met hoeveel slimheid ze van de +roemeensche vrouwen geld of kleedingstukken loskrijgen.</p> +<p>Hier is een voorbeeld:</p> +<p>Een Zigeunervrouw komt in een huis. Ze vraagt, of ze der huisvrouw +de kaart mag leggen en voegt erbij, dat ze er niets voor begeert en het +enkel uit vriendschap voor de boerin wil doen. De vrouw stemt toe. Nu +leest de Zigeunervrouw met iets plechtigs in haar stem uit de kaarten, +dat de boerin veel vijandinnen heeft en dat die een groot ongeluk over +haar hoofd zullen brengen.</p> +<div class="figure xd21e3757width"><img src="images/p1909-u171-2.jpg" +alt="Ketellappers." width="532" height="691"> +<p class="figureHead">Ketellappers.</p> +</div> +<p>De Roemeensche is bang geworden. Ja, ze heeft vijandinnen, welke +roemeensche vrouw zou die niet hebben! Maar wat moet ze doen? Ze vraagt +de vreemde vrouw raad.</p> +<p>»We zullen het ongeluk afwenden,« zegt deze, +<span class="corr" id="xd21e3765" title= +"Niet in bron">»</span>maar moeilijk is het, want gij hebt te +veel vijandinnen, die machtig zijn. Ik wil echter beproeven, u te +helpen.«</p> +<div class="figure floatRight xd21e3769width"><img src= +"images/p1909-u171-3.jpg" alt="Zigeuner-type." width="286" height= +"374"> +<p class="figureHead">Zigeuner-type.</p> +</div> +<p>Ze verlangt een glas water, dat men haar brengt. Nu neemt ze drie +stukjes kool uit het haardvuur en werpt die in het water. Dan gaat ze +op den grond zitten, draait het glas onafgebroken in het rond en +mompelt in al grooter wordende opwinding: »<span lang="ro">Se +trese riului din capu lui, din casa lui, din totje!</span>« (Het +booze verdwijne van u, van uw hoofd, uw huis en allen!<span class= +"corr" id="xd21e3779" title="Niet in bron">)</span> Dan verlangt ze +aarde van alle vier hoeken van het huis, plaatst het glas erop, maakt +een kruis, en de boerin moet een zilverstuk in den mond nemen. En weer +mompelt ze bezweringen, en kijkt strak vóór zich, beeft +als in grooten angst, en ook de boerin heeft het angstzweet op het +gelaat. Nu vraagt ze een tweede geldstuk, legt dit in het water, en de +Roemeensche moet met den voet op negen penningen gaan staan. En weer +beginnen de bezweringen.</p> +<p>Eindelijk is de ceremonie ten einde. De Zigeunervrouw gaat opstaan +en verklaart, dat nu de booze geesten gevlucht zijn, maar dat ze nog +kunnen terugkeeren. Om dat te verhinderen en opdat de betoovering +langer zal werken, moeten de beide zilverstukken thans in een nieuw +kleedingstuk worden gebonden, dat voor een enkelen dag door de +waarzegster moet worden begraven. En daarna gaat de vrouw heen, en de +boerin ziet noch het geld, noch het kleedingstuk ooit terug.</p> +<p>Al gaan de Zigeuners in Zevenburgen wel aan het werk, al zijn ze +behalve smeden en ketellappers, ook wel kooplui in glaswerk en potten +en pannen of in houten lepels, zooals soms in dekens en tapijten, toch +blijven de arbeid en de handel altijd bittere noodzakelijkheid. Als het +niet volstrekt moet, voeren ze niets uit en loopen doelloos rond. De +welgestelden onder hen, die niet gering in aantal zijn, versmaden elk +werk en ook het bedelen. In hen woont nog iets van den trotschen geest +der oude Brahmanen, die zich de weelde veroorloofden, alles te +verachten, ook het leven en zichzelven.</p> +</div> +</div> +<div id="a167" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Dr. J. D. E. Schmeltz.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op den 70sten verjaardag van Dr. J. D. E. Schmeltz, +den directeur van het Ethnographisch Museum te Leiden, konden zijn +vrienden en de verdere belangstellenden constateeren, hoe flink en +opgewekt de jubilaris was, die een goede gezondheid genoot. Helaas, dat +hij slechts zoo kort dien feestdag mocht overleven! Op den Vrijdag, die +op den Maandag, den 17den Mei volgde, vatte Dr. Schmeltz koude, die tot +een ernstige longaandoening leidde en die hem op Woensdag den 26sten +Mei ten grave sleepte. <span class="pagenum">[<a id="pb172" href= +"#pb172" name="pb172">172</a>]</span></p> +<div class="figure floatRight xd21e3794width"><img src= +"images/p1909-u172.jpg" alt="Dr. J. D. E. Schmeltz." width="349" +height="464"> +<p class="figureHead">Dr. <span class="sc">J. D. E. +Schmeltz</span>.</p> +</div> +<p>Johannes Diedrick Eduard Schmeltz werd in Hamburg geboren en genoot +geen wetenschappelijke opleiding. Door toevallige omstandigheden kwam +hij in zijn vaderstad in aanraking met den heer Godeffroy, hoofd van +een aanzienlijk handelshuis, tevens beoefenaar der land- en +volkenkunde, die voor eigen rekening een ethnographisch museum +stichtte, aan het hoofd waarvan Schmeltz in 1863 werd geplaatst. +Hierdoor kwam hij in aanraking met wetenschappelijke mannen in +Duitschland, die in den ijverigen man grooten aanleg voor land- en +volkenkunde ontdekten. In 1882 werd het Museum Godeffroy opgeheven, +omdat de zaken van de firma minder gunstig liepen, doch Schmeltz zag +zich benoemd tot conservator van het Rijks Ethnographisch Museum te +Leiden.</p> +<p>Dr. Serrurier, destijds directeur van het Leidsche Museum, zag in +den heer Schmeltz een kracht voor die instelling, en hij heeft zich in +hem niet bedrogen gezien.</p> +<p>Toen dr. Serrurier in 1897 als directeur bedankte, werd de heer +Schmeltz eerst tijdelijk met de leiding belast en later als directeur +benoemd.</p> +<p>Intusschen had deze laatste inzonderheid door vele bijdragen op het +gebied der land- en volkenkunde naam gemaakt in de wetenschappelijke +wereld. Hij werd benoemd tot lid van verschillende geleerde +genootschappen, verwierf de gouden medaille van het Keizerlijk +Genootschap voor Ethnographie en Natuurlijke Historie te Moskou, en de +universiteit te Leipzig bevorderde hem in 1896 op grond zijner +geschriften tot doct. phil.</p> +<p>Niet het minst werd zijn naam gevestigd als redacteur van het +“Internationales Archiv für Ethnographie.”</p> +<p>Als directeur van het Museum was het zijn streven, deze instelling +tot haar recht te doen komen in binnen- en buitenland bij de mannen der +wetenschap en bij ontwikkelde leeken; maar de hoogst onvoldoende +lokaliteit waarin de verzamelingen geborgen waren, werkte hier +remmend.</p> +<p>Nu en dan organiseerde hij bijzondere tentoonstellingen en +museumwandelingen.</p> +<p>Dr. Schmeltz was ridder in de orde van den Nederlandschen Leeuw en +ridder in de orde van den Rooden Adelaar 4 klasse van Pruisen.</p> +<p>Van den catalogus, die Schmeltz met behulp van Juynboll, Marquart, +Fischer e. a. bezig was te maken, heeft hij geen enkel deel voltooid +zien verschijnen.</p> +</div> +</div> +<div id="a168" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Meer steenkolen in Nederland.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De opsporing van delfstoffen, die van rijkswege plaats +heeft, kan in de laatste weken op succes bogen in haar onderzoek bij +Winterswijk. Daar werd na talrijke mislukte pogingen op 623 meter +diepte ten slotte het steenkolengebergte bereikt en werd reeds een +weinig steenkool afgeboord, zeer gasrijke kool. De boring zal nu nog +aanmerkelijk dieper worden voortgezet, zoo mogelijk tot circa 1200 M., +de einddiepte die men voorloopig gemakkelijk met mijnbouw bereiken kan; +het doel is na te gaan op welke kolenlagen men tot op die diepte kan +rekenen. Op het oogenblik ondervindt, naar verluidt, de boring +moeielijkheden, daar men in een scheur in het gesteente geraakt is.</p> +<p>Wat te Winterswijk de vondst bijzonder belangrijk maakt, is ten +eerste de mogelijkheid om zeer goed zout èn steenkolen +tegelijkertijd uit één mijn te delven en verder dat +schachtaanleg hier zoo bij uitstek gemakkelijk zal zijn, daar dit wel +zoowat de eenige plek van ons land is, waar men direct in vasten +steengrond naar beneden kan gaan, zonder eerst eenige honderden meters +losse, vaak gevaarlijke gronden, vol water, met bevriesmethodes of +andere kostbare procedés te moeten doorgraven.</p> +<p>Het schijnt niet verwacht te worden, dat in dit gedeelte van +Nederland een uitgestrekt aaneengesloten kolenveld zal liggen, gelijk +b.v. in de Peel, waar nu reeds een even groote oppervlakte als de +Haarlemmermeer bekend geworden is. In het Oosten des lands verwacht men +slechts geïsoleerde velden, die alleen voor afzonderlijke mijnen +geschikt kunnen zijn. Dit is daardoor te verklaren, dat hier over het +algemeen de steenkolenvorming en ook het daarover liggend zout, dat in +de Peel niet voorkomt, zeer diep liggen, doch er komen hoogere plekken +voor, een soort van ondergrondsche bergplateau’s en slechts op +deze is mijnbouw mogelijk, terwijl daarnaast alles veel te diep ligt. +Het onderzoek door proefboringen heeft juist ten doel deze hoogere +punten op te sporen. Dit onderzoek wordt ijverig voortgezet. Men boort +thans in Zuid-Barge in Drenthe; of er nog verdere dergelijke plekken +zullen gevonden worden, blijft af te wachten. Naar verluidt zijn reeds +bij Haaksbergen vrij gunstige resultaten verkregen.</p> +</div> +</div> +<div id="a169" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Liever Pruis dan Oldenburger!</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dat is tegenwoordig de leus van een menigte inwoners +van het vorstendommetje Birkenfeld, dat, tusschen Trier en Coblentz +gelegen, geregeerd wordt door den hertog van Oldenburg naar de niet al +te wel doordachte bepaling, door het Weener Congres in 1815 gemaakt. +Die enclave op Pruisisch grondgebied telt 43000 inwoners, over een +oppervlakte van 502 kilometers verspreid.</p> +<p>In den loop van de jaren heeft men al dikwijls geklaagd over de +zonderlinge gril, die dit stukje gebied in het hart van Pruisen onder +het ver verwijderde oldenburgsche gezag bracht. Om aan de verlangens +van de bevolking tegemoet te komen, heeft men ten minste de drie +kantongerechten onder het Pruisische Landgericht te Saarbrücken, +en het Oberlandesgericht te Keulen geplaatst 27 Mei 1909.</p> +<p>Over de oldenburgsche regeering hebben de Birkenfelders trouwens +niet te klagen gehad, daar zij hun ook in andere opzichten ter wille +geweest is en met hun belangen rekening gehouden heeft. De groothertog +Peter kwam vroeger ook dikwijls onder zijne Birkenfelders vertoeven. +Maar met dit al is de strooming in Birkenfeld voor een aansluiting bij +de Pruisische Rijnprovincie aldoor sterker geworden. De Birkenfelders +stellen nu een ruiling van gebied tusschen Oldenburg en Pruisen voor, +waarbij Oldenburg, als schadeloosstelling voor Birkenfeld, een stuk aan +de pruisische grens zou krijgen. In dien geest heeft de afgevaardigde +voor Birkenfeld onlangs in den oldenburgschen Landdag gesproken.</p> +<p>Het is een steenachtig bergland, dat tot den Hunsrücke behoort +en waar de bovenloop der Nahe door loopt. De landbouw levert niet +genoeg op voor de behoeften der bevolking, al is het klimaat in de +dalen zacht genoeg, zoo zelfs dat er hier en daar nog aan wijnbouw kan +worden gedaan. Meer bekend dan de hoofdstad Birkenfeld is Oberstein, om +de agaatslijperijen, die er zijn. Het regeeringscollege, dat uit een +president en twee leden bestaat, zetelt te Birkenfeld en staat +onmiddellijk onder het ministerie van het groothertogdom Oldenburg.</p> +</div> +</div> +<div id="a170" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Wandelen om de wereld.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Van een Rotterdammer, den heer G. W. Kriesz, die een +reis om de wereld maakt met zijn vriend, den Skandinaviër Erik +Welen, heeft het Museum voor land- en volkenkunde te Rotterdam eenige +halssierraden ten geschenke gekregen, die uit vruchtenpitjes +vervaardigd zijn en gestuurd zijn uit Honoloeloe. De heeren doen den +grooten tocht op de meer en meer gebruikelijke manier per pedes +apostolorum, levend van de opbrengst, die ze halen uit den verkoop van +briefkaarten met hun portret. De wandeltocht heeft tot hier toe nog +niet zoo heel veel van dat, waar hij voor wil doorgaan, want ze zijn te +Denver in Colorado begonnen en al is het al een heele wandeling naar de +Stille Zuidzee, van daar naar de Hawai eilanden moest het wandelen +behalve op het dek van de stoomboot worden opgegeven, en hoe ze van de +Sandwich-archipel verder wandelen meldde de geschiedenis tot nog toe +niet. <span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173" name= +"pb173">173</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a171" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Georg von Neumayer overleden.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op 82-jarigen leeftijd is na korte ongesteldheid de +voormalige directeur van de groote Deutsche Seewarte in het laatst van +Mei overleden te Neustadt an der Haardt. Georg Neumayer is een man van +beteekenis geweest, de schepper van het veelomvattende observatorium +voor den zeedienst te Hamburg. Een geleerde was hij van wereldreputatie +en daarbij iemand, die de wetenschap geheel in den dienst stelde van +den maatschappelijken vooruitgang. De praktijk was voor hem de zaak, +waar het op aankwam, en in den loop van zijn lang leven is hij haar +altijd trouw gebleven. Zijn talrijke geschriften over zeevaartkunde, +over meteorologie, aardmagnetisme, weervoorspelling in het belang van +de zeevaart, leggen daarvan een sprekend getuigenis af. Aardig is in +dit opzicht ook zijn werk “Anleitung zu wissenschaftlichen +Beobachtungen auf Reisen”, dat eenige malen herdrukt is.</p> +<p>Hij was geboren te Kirchheim-Bolanden in de Palts op 21 Juni 1826, +had aan de Polytechnische school en aan de universiteit te München +gestudeerd, en toen hij in 1850 daarmee klaar was, ging hij in de +school des levens op 24 jarigen leeftijd nog eens op de leerbanken +zitten en verschafte zichzelven de gelegenheid tot de practische +beoefening der aardrijkskundige, meteorologische, en aardmagnetische +wetenschappen door als gewoon matroos groote zeereizen te maken. Vooral +de raad van Maury, den Amerikaanschen geleerde, had hem daartoe +gebracht. Het resultaat is dan ook geweest dat Neumayer als beoefenaar +der zeevaartkundige wetenschappen weinig meerderen heeft gehad, want +aan zijn oefening in en door praktijk waren degelijke wetenschappelijke +studiën, onder leiding van mannen als Reindl en Lamont te +München, voorafgegaan. Koning Max II van Beieren zond Neumayer in +1857 met een wetenschappelijk opdracht naar Australië, in welk +land hij vroeger reeds op zijn omzwervingen als matroos-vrijwilliger +was geweest. Den 1<sup>sten</sup> Jan. 1859 werd Neumayer benoemd tot +directeur van den magnetischen opnemingsdienst in Victoria +(Australië). Hij bleef dat tot 1864, ging toen naar Duitschland +terug en werd, na eenige jaren ambteloos te hebben doorgebracht, in +1872 te Berlijn benoemd als hydrograaf bij de marine. Al jaren lang was +hij toen bezig de stichting voor te bereiden van de Seewarte te +Hamburg, welk instituut in 1876 onder zijn leiding werd gesteld. In die +betrekking heeft hij de schitterendste blijken gegeven van zijn +organiseerend talent; hij heeft de Seewarte gemaakt tot een +wereldinstituut van den allereersten rang. Ook op zuiver +wetenschappelijk gebied, en als organisator van allerlei +wetenschappelijke expedities heeft hij onvermoeid gearbeid. De Duitsche +Zuidpoolexpeditie met de Gauss, onder leiding van Von Drygalski, is +vooral aan Neumayers krachtige opwekking te danken geweest. Zijn +voornaamste verdienste voor de wetenschap en de praktijk blijft echter +zijn werk als directeur van de Seewarte.</p> +<p>Op den langsten dag van dit jaar zou hij 83 jaar zijn geworden.</p> +<p>Zijn 80<sup>ste</sup> geboortedag is indertijd door vrienden en +vereerders tot een luisterrijken feestdag voor hem gemaakt.</p> +</div> +</div> +<div id="a172" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Mei 1909 en andere mooie maanden.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De heerlijke maand Mei, die wij dit jaar gehad hebben, +heeft een mooi record gemaakt; zij toch heeft, naar uit Engeland wordt +bericht, het grootste aantal uren zonneschijn gegeven, die in de +laatste vijftien jaar officiëel zijn opgeteekend, en wel 262 uren +tot en met den 28<sup>sten</sup>.</p> +<p>Tot nu toe was de beste maand Juli 1900 met 261.1 uur, dan volgen +Juni 1908 met 245.7, Augustus 1904 met 230.3, April 1909 met 219.7 en +September 1895 met 193.9 uur.</p> +<p>In een dagboek, dat niet in het bijzonder om het weêr wordt +gehouden, maar waarin er nu en dan opmerkingen over worden gemaakt, +lazen we eens na, of de bedoelde maanden ook tot bijzondere opmerkingen +hadden aanleiding gegeven, en of zij dus ook in ons land als zeer rijk +aan zonneschijn waren geboekt. Er is natuurlijk veel kans, dat het +weêr in Engeland en hier in hoofdtrekken overeenkomt, maar we +ervaren toch telkens, dat er groote verschillen kunnen bestaan ook.</p> +<p>Nu lezen wij juist voor Juli 1900: “Leelijk weêr +geweest, veel regen en geen zon van 19 Juni tot 11 Juli.” Maar +tegen het eind van de maand: »’t Is prachtig weêr +steeds, maar heel warm! Soms 88 Fahrenheit in de schaduw nog tusschen 5 +en 6 uur.” Dus schijnt hier het aanhoudend zonnige weêr +eerst den 11<sup>den</sup> in die gezegende Julimaand begonnen te zijn +en dat het toen zonder afwisseling gebleven is, blijkt uit wat er staat +bij 29 Juli: »Iets koeler; het onweert op ’t oogenblik en +’t is zoo donker, dat ik deze regels niet kan onderscheiden. +Sinds 11 Juli nu steeds echt zomerweêr gehad.« Met dat +bewuste onweêr, toen o.a. in Lochem een man, die voor het raam +zat in een arbeidershuisje door den bliksem gedood werd midden in de +stad, schijnt toen het mooie weêr afscheid te hebben genomen, +want op 2 Augustus lezen we: »Sinds Zondag 29 Juli is het +weêr veranderd; ’t is winderig en niet warm en veel +regen«, en nog weer den 16<sup>den</sup> Augustus: »Het is +altijd leelijk weêr geweest met regen, onweêr en kou tot 13 +Augustus.«</p> +<p>Over Juni 1908 heet het, dat het in de laatste dagen van Mei en de +eerste van Juni tot 4 Juni prachtig zomerweêr is geweest, heel +warm en heerlijk en dan verder nog: »Op den langsten dag was het +wondermooi weêr.«</p> +<p>Augustus 1904, ook al onder de in Engeland door zon bevoordeelde +maanden, schijnt hier ook bijzonder mooi te zijn geweest, ten minste er +staat bij het begin van September: »De zomer was blijkbaar te +heerlijk en te mooi om aan schrijven (in het dagboek) toe te komen. Het +was altijd prachtig weêr.«</p> +<p>De jongst verloopen April kon ook in ons land, wat de mooie dagen +betreft, schitterend meedoen, en ten slotte September 1895, nu al weer +veertien jaar geleden, daaromtrent komen in het dagboek herhaaldelijk +uitroepen van bewondering voor. Zoo den 5<sup>den</sup>: »Steeds +maar onvergelijkelijk mooie Septemberdagen, altijd buiten thee +drinken!«<span class="corr" id="xd21e3893" title= +"Niet in bron">,</span> den 9<sup>den</sup>: »Het is steeds mooi +weêr gebleven«, den 19<sup>den</sup>: »Altijd +sierlijk mooi weêr!«<span class="corr" id="xd21e3902" +title="Niet in bron">,</span> den 22<sup>sten</sup>: »Goddelijk +mooie herfstdag, verbazend hooge barometerstand,« den +23<sup>sten</sup>: »Zoo mogelijk noch prachtiger weêr dan +gisteren«, den 24<sup>sten</sup>: »Nog zoo onvergelijkelijk +mooi weêr,« den 27<sup>sten</sup>: »Nog dat +wonderschoone weêr en die hooge barometerstand,« en als om +die heerlijke maand September 1895 alle eer alleen te laten houden +begint het al op 1 October: »Voor het eerst na al die weken een +bedekte lucht en de barometer terug tot 755«.</p> +<p>Men mag hier dus wel uit besluiten, dat in hoofdzaak engelsch +weêr ook hollandsch weêr is. <span class="pagenum">[<a id= +"pb177" href="#pb177" name="pb177">177</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u23" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a173" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Parijsche Cabarets.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de jaren na 1880 waren de cabarets, waar de +kunstenaars samenkwamen, nog zoowat tot Parijs beperkt, en eerst in het +laatste tiental jaren heeft ook in de groote steden van andere landen +het cabaretwezen zich ontwikkeld en is er zeer bemind geworden. De +kunst is in alle kringen te huis, en daarom is het cabaret, trots de +democratie die er heerscht, in de gunst van het beste publiek.</p> +<p>De eigenlijke stoot voor de cabaretbeweging is van het Quartier +Latin uitgegaan. Een studentengrap dreef de overmoedige club van +Bohémiens, de »Hydropathie«, in het jaar 1881 naar +de streek der Apachen. Aan den boulevard Rochechouart begonnen de +clubbroeders onder het grappige presidentsschap van den nog al aan +lager wal geraakten beeldhouwer Salis hun zonderlinge bijeenkomsten. Ze +zongen en declameerden afwisselend hun eigen gedichten en composities. +Elke week kwamen ze tot groote vreugde van de bezoekers van het lokaal +samen en stelden zich tevreden met de bescheiden gaven, hun vrijwillig +geboden.</p> +<div class="figure xd21e3932width"><img src="images/p1909-u177-2.jpg" +alt="De Moulin de la Galette te Parijs." width="693" height="503"> +<p class="figureHead">De Moulin de la Galette te Parijs.</p> +</div> +<p>De kleine ruimte werd langzamerhand met kunstwerken van allerlei +soort gevuld door de kunstenaars, en toen de kleine kroeg al grooter +toeloop kreeg, en de naam van den beeldhouwer Salis door geheel Parijs +klonk, zagen de vrienden zich genoodzaakt, hun werkzaamheid naar een +eigen lokaal in de Rue Laval te verplaatsen. Hier bloeide de cabaret +onder den naam van Chat Noir bekend, en trok avond op avond de elegante +wereld naar Montmartre. De club was ook uitgebreid geworden; studenten +en kunstenaars, die schipbreuk hadden geleden of het met het nuchtere +gewone leven niet konden vinden, boden hun diensten aan en werden +zonder veel omslag aangenomen. Zoo kon men een aan afwisseling rijk +programma krijgen, dat naast origineele lyrische en epische gedichten +ook wel fijne satiren en gloedvolle hymnen ten beste gaf.</p> +<p>In aansluiting bij de voordrachten in de club gaf Salis samen met +Emile Goudeau een cabaretblad uit, de Chat Noir, waarin schetsen en +gedichten van bekende schrijvers verschenen. De illustraties van den +tekst werden door uitnemende kunstenaars geleverd, onder wie ook de +onlangs gestorven caricatuurteekenaar Caran d’Ache. In 1885 +verplaatste Salis de kunstzaal naar de straat Victor Massé, waar +de Chat Noir zijn grootste triomfen vierde.</p> +<p>Tegenwoordig is er nog slechts een flauwe naglans daarvan over. Met +den dood van Salis is zijn schepping in verval geraakt; iets ervan is +nog blijven bestaan in het achterafgelegen cabaret +»Quat-Z’Arts<span class="corr" id="xd21e3942" title= +"Niet in bron">«</span>, maar het is het rechte niet. Voor eenige +jaren is nu aan den boulevard de Clichy een nieuw cabaret onder den +naam Chat Noir ontstaan, uiterlijk op den grooten voorganger gelijkend, +maar in de degelijkheid der voorstellingen er ver vandaan blijvend. +Toch wordt het nog druk bezocht. Een smalle trap leidt van de straat +naar beneden in een als herberg ingerichte kelderruimte. Aan de muren +hangen groteske en onkiesche voorstellingen, en aan het eene eind is de +werkplaats voor de kunst, een klein podium en een zware piano, en +daarachter in het midden ter grootte van een gewoon keldervenster het +chineesche schimmentheater. Een goed glaasje bier kost in het +etablissement een franc, maar de entrée is er onder +begrepen.</p> +<p>De voorstellingen beginnen in den regel elk halfuur en duren ook +niet langer. De leider van de voorstelling verwelkomt ieder nieuw +aangekomene met een karakteristieke opmerking, die geregeld het publiek +aan het lachen maakt.</p> +<div class="figure xd21e3948width"><img src="images/p1909-u177-1.jpg" +alt="Het cabaret Le Ciel te Parijs." width="720" height="476"> +<p class="figureHead">Het cabaret Le Ciel te Parijs.</p> +</div> +<p>Een emancipatie van de school van Salis is het schuin tegenover de +Chat Noir gelegen cabaret »Le Ciel«, dat in het erbij +behoorende cabaret »L’Enfer« zijn completeering +vindt. De gasten zitten op kerkbanken met hooge leuningen, nemen aan +een lange rechthoekige <span class="pagenum">[<a id="pb178" href= +"#pb178" name="pb178">178</a>]</span>tafel plaats, worden door monniken +bediend, die ook een preek houden, en gaan ten slotte onder het geleide +van een Capucijner monnik verscheiden wenteltrappen op naar een +tooneeltje waar paradijsachtige schoonheden te bewonderen zijn en waar +door allerlei optisch bedrog den toeschouwers verrassingen worden +bereid.</p> +<p>De cabaretstemming wordt tegenwoordig naar de balzalen overgebracht. +Een der interessantste in dien zin is de Moulin de la Galette. Om die +bezienswaardigheid te bereiken, moet men van den boulevard de Clichy +een kleine bergtoer naar de Rue Tholozé ondernemen. Het gaat +bijna tien minuten bergop. Zelden is een koetsier bereid, er tegen op +te rijden; af en toe waagt nog eens een auto het, maar ook zij +vermijden liefst de beruchte streek der Apachen. De zaal met alle +moderne comfort heeft in haar midden een grooten molen, die lustig +draait en in rhythme blijft met de onzinnigste dansmelodieën. Bij +cotillons en dergelijke aanleidingen treedt de molen ook nog anders in +werking. Bij elke omdraaiing komen er dan nieuwe verrassingen voor de +uitgelaten dansers. Het danst er prettig, want de inrichting is bekend +voor de beste dansmuziek. Het is een zeer gemengd gezelschap, dat er +avond aan avond verschijnt.</p> +<p>Een door de druk uitgaande jongelui bevoorrecht lokaal is +»Elysée Montmartre«, een elegant danslokaal van +Montmartre, waar automobielen en eigen rijtuigen voor te wachten staan, +behoed door lakeien. Over breede marmeren trappen gaan de schoonen naar +de prachtige zaal. Poeder en blanketsel zijn er sterk vertegenwoordigd, +en men danst er tot tegen drie uur in den morgen, wanneer +»Elysée Montmartre« de deuren sluit, om ze overdag +voor bokserswedstrijden en andere sport te heropenen.</p> +<div class="figure xd21e3962width"><img src="images/p1909-u178.jpg" +alt="De Moulin Rouge te Parijs." width="695" height="526"> +<p class="figureHead">De Moulin Rouge te Parijs.</p> +</div> +<p>Meer cabaretkarakter droeg vroeger de »Moulin Rouge«, +die ook thans nog veel vreemdelingen trekt. Uit het beroemde ballokaal +is voor eenige jaren een elegant variété-theater +geworden, waar een stuk, dat trekt, eenige dozijnen malen wordt +gegeven. De groote »promenoir« blijft altijd een +aantrekkelijkheid der Moulin Rouge.</p> +</div> +</div> +<div id="a174" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Wonderlijke toestanden in Onzijdig Moresnet.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het pruisische Huis van Afgevaardigden is de vorige +maand nog eens gewezen op de wonderlijke en afkeurenswaardige +toestanden in het landje op de grenzen van Nederland, België en +Duitschland, dat bij het Weener Congres in 1815 bij de verdeeling van +Europa na de ontreddering door Napoleon erbij is ingeschoten. Men heeft +er blijkbaar allertreurigste toestanden.</p> +<p>Over het door ongeveer 3400 inwoners, meerendeels Duitschers, +bewoonde landje, regeert de burgemeester van de naburige gemeente +Pruisisch Moresnet, onder toezicht van den landraad van Eupen en den +Belgischen prefect van Verviers. In het civiele recht geldt de Code +Napoléon, volgens den tekst van 1814, strafrechtelijk de Code +pénal van 1810. Wegens zijne draconische bepalingen wordt die +laatste code echter meestal niet toegepast. Wanneer inwoners onder +elkaar geschillen hebben, kunnen zij in België of in Pruisen recht +zoeken. Daar zijn ongewenschte toestanden het gevolg van.</p> +<p>Onzijdig Moresnet geniet volkomen vrijdom van invoerrechten, zoodat +de menschen van rechts en van links kunnen invoeren, wat zij willen. +Alle neringen en bedrijven zijn er vrij. Geen wonder, dat het +kroegwezen er meer ontwikkeld is dan ergens anders ter wereld. Slimme +lieden hebben een aantal branderijen opgericht en smokkelen jenever in +België binnen, waar zij goede prijzen maken. Het moet voorgekomen +zijn, dat in België jenever is ingevoerd in +mineraalwaterflesschen, met het opschrift: Altenberger Mineralwasser. +De pogingen om een speelbank op te richten, zijn mislukt. Toch blijft +Onzijdig Moresnet het beloofde land voor een aantal menschen van +verdacht allooi: landloopers, kwakzalvers, speculanten en allerlei +andere rondtrekkende lieden. Het treurigst is de toestand van de +scholen. Er is geen leerplicht. Er zijn 5 veel te volle klassen, in 4 +ervan zitten meer dan 110 jongens en meisjes. In de eenige meisjesklas +zitten meer dan 200 kinderen. In de schoollokalen zijn geene banken, +ten minste geen banken met een tafel eraan. De kinderen zitten in alle +hoeken neergehurkt en kunnen alleen schrijven, door hun lei in den +linker arm te nemen. De luchtverversching, of liever het luchtbederf, +is van dien aard, dat onderwijzers, onderwijzeressen en kinderen +herhaaldelijk dientengevolge ziek worden.</p> +<p>De bevolking zelve is verbitterd, de burgemeester van Pruisisch +Moresnet houdt haar aan het lijntje, door altijd weer opnieuw te +herinneren aan de sedert tien jaren hangende onderhandelingen.</p> +<p>De afgevaardigde Hackenberg, een nationaal-liberaal, werd door den +heer Frantzius, directeur aan het ministerie van Buitenlandsche Zaken, +vriendelijk te woord gestaan; de regeering moest de gewraakte +toestanden erkennen, maar men moest wachten, tot een uitvoerige +overeenkomst, die de pruisische aan de belgische regeering had +overgelegd, door België zou zijn beantwoord.</p> +</div> +</div> +<div id="a175" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Echte Panama’s, door Nederlanders +gevlochten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op de Middenstandstentoonstelling, die deze maand te +Amsterdam wordt gehouden, kan men echte Panamahoeden zien vlechten door +vrouwen uit Willemstad en omstreken, die ervoor van <span class="corr" +id="xd21e3986" title="Bron: Curacao">Curaçao</span> zijn +overgekomen. De gouverneur van het eiland schreef aan het uitvoerend +comité der tentoonstelling, dat de regeering van Curaçao +het aanbod van genoemd comité aanvaardt en gaarne van de ter +tentoonstelling aangeboden ruimte gebruik zal maken voor de inrichting +eener expositie van <span class="corr" id="xd21e3989" title= +"Bron: Curacao’sche">Curaçao’sche</span> stroohoeden +of Panama’s, waar een werkplaats voor de vervaardiging van de +hoeden aan verbonden zal zijn.</p> +<p>Een viertal dames heeft de zorg op zich genomen, om aan het +Nederlandsche publiek te vertoonen, hoe onze mede-Nederlanders, de +vrouwen van Curaçao, dat werk verrichten. Gelukkig, dat de vrede +met Venezuela is hersteld, want vandaar moet het beste stroo voor het +maken der Panama’s komen; in den tijd, toen het met de +gemeenschap met Venezuela verleden jaar zoo slecht geschapen stond, zat +men op Curaçao met de handen in het haar, want het stroo, +waarover men te beschikken had, voldeed niet en gaf aan de hoeden niet +die soepelheid en veerkracht, die ze zoo gunstig onderscheidt. +<span class="pagenum">[<a id="pb179" href="#pb179" name= +"pb179">179</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a176" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Rotterdams Museum voor land- en volkenkunde.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er zijn groote en degelijke veranderingen op til met +het Museum te Rotterdam, dat een flinke uitbreiding ondergaat, zoodat +de verzamelingen tot hun recht zullen komen en zullen kunnen worden +vertoond op een wijze, die overeenkomt met den stand van het +tegenwoordige museumwezen en die beantwoordt aan de hooge eischen, door +den directeur gesteld, waar het hem vooral te doen is, om het ten toon +gestelde voor het publiek duidelijk en helder te doen spreken. Hij +meent, dat er van zoo’n collectie veel goeds kan uitgaan voor de +volksontwikkeling, voor de belangstelling in onze koloniën en +misschien ook voor onze nijverheid, maar daarvoor moet het +geëxposeerde gemakkelijk toegankelijk wezen en zóó +zijn uitgestald, dat herkomst en bijzonderheden goed herkenbaar +zijn.</p> +<p>Daartoe was in het Museum gebrek aan de noodige ruimte en aan de +juiste bergplaatsen, vandaar de noodzakelijkheid der verbouwing, +omtrent welker voorbereiding het dezer dagen verschenen Verslag, +uitgebracht door de Commissie van toezicht op het Museum, over het jaar +1908 een uitvoerige uiteenzetting geeft. Dat jaar is er een van onrust +geweest en het publiek heeft de voordeelen, aan het bezit van het +Museum verbonden, een groot deel van den tijd moeten missen, want reeds +op 1 Juli werd begonnen met het inpakken der voorwerpen, en den 15den +van die maand werd het Museum voor het publiek gesloten, aan welk feit +bekendheid werd gegeven door middel van aanplakborden in de stad en +door advertenties in de dagbladen.</p> +<p>Maar daarom is 1908 niet onvruchtbaar geweest voor de instelling. +»Verblijdende winste« valt er volgens het verslag te +constateeren. Er is veel nieuws bij gekomen, en met bijna 3000 nummers +is de inventaris in het afgeloopen jaar vermeerderd. Herinnerd wordt +aan de belangrijke en uitgebreide verzamelingen van den heer Hondius +van Herwerden, van Mevrouw A. Sturms-Scheuer, de heeren Mr. J. H. van +Hasselt, W. R. Vroon, Te Wechel; aan de collecties van de heeren +L’Honoré Naber, Van Hille, Barends en Müller; aan de +enkele stukken van groote waarde door de heeren Jonker, Bosman, Van +Oosterzee en den Resident der Lampongsche distrikten geschonken, +bewijzende dat het belang eener ethnografische collectie niet altijd +afhankelijk is van haren omvang. Van de aangekochte verzamelingen mogen +in ’t bijzonder die van Madagascar en van de Bataklanden genoemd +worden, van Madagascar vooral, dat thans, door de medewerking van den +heer E. H. Bolten, bijzonder goed vertegenwoordigd is.</p> +<p>Het gehalte der verzamelingen, die ten behoeve van het Museum +bijeengebracht werden, verbetert aanzienlijk; een collectie als die van +den heer Hondius van Herwerden mag gerust een model-collectie genoemd +worden; van elk voorwerp zijn de inlandsche naam en de plaats van +herkomst aangegeven en het gebruik ervan wordt uitvoerig omschreven. +Met zorg bewerkt zijn in dit opzicht ook de verzameling van de heeren +Mr. van Hasselt en Bolten; bij eerstgenoemde gaf de schenker +daarenboven de prijzen aan van het speelgoed, dat hij op den pasar +kocht.</p> +<p>Het verslag geeft een lijst van de voorwerpen, ten geschenke of in +bruikleen ontvangen of door ruiling of aankoop verkregen, en bevat +tevens een prettig geschreven overzicht der tijdelijke +tentoonstellingen, gehouden in het eerste halve jaar van 1908, waarbij +de secretaris gelegenheid vond, een belangwekkende uiteenzetting van +het ikat-procédé ter verving van weefsel in zijn verslag +in te lasschen.</p> +</div> +</div> +<div id="a177" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Duitscher, onder boeten gebukt gaande.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Ieder jaar steekt Duitschland millioenen marken in den +zak, wegens overtredingen van politieverordeningen. Let bij voorbeeld +eens op een dag in het leven van een duitschen koopman. Al vroeg opent +hij zijn vensters; de wind doet een luik kraken en werpt een bloempot +omver en in de straat: twee mark boete.</p> +<p>Hij schrijft aan de politie, dat hij een meid heeft gehuurd. Die +mededeeling is te laat ingekomen: vijf mark boete.</p> +<p>Uitgaande voor een zaak, die haast heeft, springt hij op een tram, +die in beweging is: vijf mark.</p> +<p>Hij heeft in zijn winkelkast een curiositeit, die een oploop +veroorzaakt: tien mark.</p> +<p>Zijn schilder heeft op het uithangbord bloemversieringen +aangebracht, die den voornaam van den winkelier onzichtbaar maken: vijf +mark.</p> +<p>Om twaalf uur neemt den eeuwig beboete den metro, om thuis te gaan +ontbijten. Hij heeft zijn abonnementskaart vergeten: zes mark.</p> +<p>De controleur voor de nationale verzekeringen wekt hem uit een +dutje, om hem de ziektekaart te presenteeren voor zijn dienstbode. Die +kaart is gefrankeerd met de noodige zegels, maar men heeft vergeten, ze +af te stempelen: tien mark.</p> +<p>Die controleur wordt door een anderen gevolgd; de winkelier had zijn +zoontje den 2<sup>den</sup> Januari laten inenten, dat was twee dagen +na den wettelijken termijn: twintig mark.</p> +<p>Om naar zijn winkel terug te gaan, bestijgt de trouwe onderdaan van +Z. M. Wilhelm II zijn rijwiel, maar laat zijn wielrijderskaart thuis +bij ongeluk. Een agent houdt hem staande: drie mark. Om den verloren +tijd in te halen trapt hij woest voort; te groote snelheid: drie mark. +Hij rijdt door een straat, waar de passage voor wielrijders verboden +is: drie mark. In den snellen gang is zijn bel los geraakt: een agent +beboet hem, omdat de bel geen helder geluid geeft: drie mark. Die +boeten, die hem ophouden, houden hem op straat tot het donker wordt. +Hij heeft geen lantaarn: drie mark. Na het eten vergeet hij te gaan +naar de oefening van de brandweer: tien mark.</p> +<p>Hij vergeet bij het naar bed gaan, de gordijnen te sluiten: een week +gevangenis wegens aanslag op de zedelijkheid.</p> +<p>Wat een veelgeplaagd wezen is de Duitsche burger! <span class= +"pagenum">[<a id="pb181" href="#pb181" name="pb181">181</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a178" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Bottelpoort te Nijmegen weer aan de orde.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Burgemeester en Wethouders van Nijmegen houden maar +vol en hebben den aanval op de Bottelpoort, die ze willen sloopen, +hernieuwd, nadat ze acht-en-een-half jaar geleden een dergelijk +voorstel bij den gemeenteraad hadden ingediend, dat echter met 15 +stemmen van de 19 in de vergadering van 3 November 1900 verworpen +werd.</p> +<p>Die ruïne van de voormalige Bottelpoort op het Waalplein staat +daar als een brok geschiedenis en waar er in ons land uiterst weinig +poortgebouwen uit vroegeren tijd bewaard zijn gebleven, zou het zonde +en jammer zijn, zulk een bouwkundig overblijfsel met den grond gelijk +te maken. Daarbij heeft de poort een eigenaardige beteekenis uit +constructief en architectonisch oogpunt, is geen beletsel voor het +verkeer, en het behoud zou geen aanleiding geven tot het brengen van +eenig belangrijk geldelijk offer. <span class="pagenum">[<a id="pb182" +href="#pb182" name="pb182">182</a>]</span></p> +<p>Alleen is er in 1900, toen de voorstanders van het behoud +getriomfeerd hebben, wat wij hopen, dat ze nu weer zullen doen, +voorgesteld, dat de stad de poort beter tot haar recht zou doen komen, +door er omheen een aardig plekje in het leven te roepen, dat met groen +en bloemen het nieuwe leven rondom de ruïne zou vertoonen. Dan zou +de Bottelpoort hebben kunnen strekken tot verfraaiing van het +stadsgedeelte, waar ze zich bevindt; maar dat heeft men verzuimd. Als +de naaste omgeving van de ruïne volgens een zachte glooiing was +afgegraven, en men daar plantsoen had aangebracht, zou de aloude poort +een schilderachtig effect hebben kunnen maken.</p> +<div class="figure xd21e4049width"><img src="images/p1909-u182.jpg" +alt="De Bottelpoort te Nijmegen. (Phot. G. Korfmacher.)" width="560" +height="664"> +<p class="figureHead">De Bottelpoort te Nijmegen. (Phot. G. +Korfmacher.)</p> +</div> +<p>Gelukkig is het daarvoor nog niet te laat, en het gemeentebestuur of +liever, de raad van Nijmegen zal thans waarschijnlijk, als zij het +voorstel tot slooping verwerpt, tevens een som uittrekken voor den +aanleg van het “Bottelplantsoen.”</p> +<p>Het behoud van het historisch monument heeft toentertijd velen in +beweging gebracht als advocaten, die er krachtig voor pleitten. Daar +was vooreerst de minister van Binnenlandsche Zaken, Mr. Sam. van +Houten, die tot het gemeentebestuur een schrijven richtte; daar was de +Vereeniging “Gelre,” die zich de beoefening ten doel stelt +van geldersche geschiedenis, oudheidkunde en rechtswezen, die +herhaaldelijk adressen inzond; daar was de heer Huf van Buren, die in +de Nieuwe Rotterdamsche Courant en daar was Jhr. Victor de Stuers, die +in Eigen Haard argumenten voor het behoud aanvoerde; daar was Dr. +Cuypers, de architect der Rijksmuseumgebouwen, die zijn gewicht ervoor +in de schaal legde; daar waren andere autoriteiten in zake bouwkunst, +die hetzelfde deden, en aan hen allen is het gelukt, de stemming in den +raad in gunstigen zin te doen afloopen.</p> +<p>Het had anders gespannen, want in de vergadering van 6 October 1900 +was het voorstel van Dr. F. Banning, om het sloopingsbesluit voorloopig +niet uit te voeren, met tien tegen acht stemmen verworpen. In de +tusschenliggende vier weken, die toen tot 3 November verliepen, zijn +alle zeilen bijgezet op het scheepje van niet-slooping, en het is de +behouden haven ingeloopen.</p> +<p>Zal dat nu ook weer gelukken? Men doet opnieuw met frisschen moed +zijn best. Onze rijksadviseur in zaken van kunst, Jhr. Victor de +Stuers, hoeft reeds weer zijn stem doen hooren in een nota, aan den +gemeenteraad van Nijmegen gericht, en ook Dr. P. J. H. Cuypers heeft +den raad verzocht, niet te besluiten tot de slooping der voormalige +Bottelpoort.</p> +<p>De Bottelpoort werd in 1538–1540 gebouwd, toen de ingezetenen +van Nijmegen zich hadden verzet tegen Karel van Egmond en de oorlog +over diens successie tusschen keizer Karel V en Willem van Cleef ging +ontbranden. De gemeente-archivaris van Schevichaven heeft uit de +rekeningen der stad de bijzonderheden van den bouw opgespoord en aan +het licht gebracht. De poort, welke toegang gaf tot de haven, was uit +een strategisch oogpunt gewichtig. Dit blijkt hieruit, dat men haar in +Maart 1574 voorzag van een bolwerk, toen de incursies van Willem van +Oranje in de Bommelerwaard en <span class="pagenum">[<a id="pb183" +href="#pb183" name="pb183">183</a>]</span>van Lodewijk van Nassau bij +Maastricht ongerustheid gewekt hadden; andermaal werd zulk een +tijdelijk bolwerk opgeworpen, toen in 1587 engelsche en staatsche +troepen het tegenoverliggend fort Knodsenburg bezet hadden. Uit +datzelfde fort werd de poort met zwaar geschut geteisterd door Prins +Maurits en graaf Willem Lodewijk, die in 1591 de stad belegerden. +Hetzelfde geschiedde tijdens het beleg van Nijmegen door de Franschen +onder Turenne in 1672 en Pichegru in 1794. Dit gebouw is derhalve een +geschiedkundig monument, want het is de stille getuige geweest van +geweldige gebeurtenissen, voor de stad en voor geheel het land +gewichtig. Het leert ons ook, hoe in de middeleeuwen de verdediging was +ingericht; het gebouw is een vierkante toren, zoodanig in den walmuur +geplaatst, dat de schutters den wal bestreken; een nog aanwezig +schietgat laat zien, dat men zich van vuurroeren bediende; langs een +steenen wenteltrap bereikte men de bovenverdieping om uit de tinnen op +den vijand te schieten of hem met steenen en kokend water of olie te +bombardeeren en te begieten. Ook opmerkingswaardig is het, dat men +destijds bij een gebouw, met zuiver prozaïsche bedoelingen +opgetrokken, kunstzin aan den dag wist te leggen; niet alleen is alles +doelmatig, eenvoudig en verstandig geconstrueerd, maar waar het pas +geeft, heeft de bouwmeester smaakvol gewerkt, zooals blijkt uit de +fraaie profileering van den poortboog, uit de vormen van het basement, +uit het kunstig bogenfries, uit de figuren met verglaasde tegels in het +metselwerk aangebracht.</p> +<p>Uit geschiedkundig en oudheidkundig oogpunt dus moet de poort worden +beschouwd, en dan zal ieder toegeven, dat ze waard is, behouden te +blijven, want in dat “zwartgrauwe steengevaarte” klinkt een +stem, die tot jong en oud spreekt van oude tijden, toen de poort aan +een der uiteinden van de stad stond en ’s avonds werd gesloten, +om de burgers tegen overvallen of plundering, die van de rivierzijde +altijd konden dreigen, te beschermen. Zij heeft deelgenomen aan den +strijd voor vrijheid en recht, door de voorouders gevoerd, en zij kan +aan dit geslacht leeren, hoe het vroegere heeft geleefd en gewerkt, +opgesloten tusschen hooge muren en wallen, en hoeveel het waard is, dat +het toeval dit brokje verleden, dit restje geschiedenis heeft +gespaard.</p> +<p>Het toeval, ja, want bij het sloopen van de vestingwerken had de +Bottelpoort haar behoud te danken aan de omstandigheid, dat ze in 1800 +aan een particulier werd verkocht en later in een fabrieksgebouw is +opgenomen. De stad kocht in nog lateren tijd het terrein, amoveerde de +oude fabriek, verlaagde den opgehoogden grond en liet de ruïne te +voorschijn komen.</p> +<p>En nu zou ze die voor goed willen opruimen?</p> +<p>Hoe jammer zou dat wezen, ook voor onze vrienden, die immers ook die +van het gemeentebestuur zijn, de talrijke toeristen en zomergasten, die +Nijmegen liefhebben en er graag hun anker uitwerpen.</p> +<p>Den 14<sup>den</sup> Juni heeft de Raad het voorstel tot wegruiming +zonder beraadslaging of tegenkanting aangenomen. Zal het ditmaal +definitief zijn?</p> +<p>De eischen der praktijk hebben zich doen gelden, want de directeur +der electriciteitswerken heeft het terrein noodig voor den bouw van +remises en wat er bij behoort ten behoeve van de aan te leggen +electrische tram.</p> +</div> +</div> +<div id="a179" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het neusje van den Gooischen zalm.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hilversum is een merkwaardig voorbeeld van een +fabrieksplaats, die tevens het centrum is van natuurschoon. Maar het +heeft lang geduurd, eer de laatstgenoemde qualiteit door de wereld op +den rechten prijs werd gesteld; daarvoor moest de negentiende eeuw de +geesten wakker roepen tot de waardeering <span class="pagenum">[<a id= +"pb184" href="#pb184" name="pb184">184</a>]</span>van de schoonheid der +ongerepte natuur en daarvoor moest in de laatste helft dier eeuw +meehelpen het vervoermiddel, dat zooveel steden en dorpen tot +levenwekker heeft gediend, de spoorweg. Voor het Gooi was dat de +Oosterspoorweg, geopend in 1874.</p> +<div class="figure xd21e4089width"><img src="images/p1909-u184.jpg" +alt="Groest te Hilversum." width="555" height="419"> +<p class="figureHead">Groest te Hilversum.</p> +</div> +<p>Het oude Hilversum was in de 15<sup>de</sup> eeuw fabrieksplaats; +toen reeds werden de volders, de laken- en fluweelwevers met privileges +begunstigd en hoe ook soms ten gevolge van de troebelen der +oorlogstijden de industrie tijdelijk kwijnde, tot op onzen tijd is ze +in stand gebleven en thans is ze nog zeer belangrijk. Karpetten, +tapijten, molton, baai enz. worden er nog veel gemaakt, zooals trouwens +ook Laren en Blaricum hun fabrieken hebben.</p> +<p>Maar wat tegenwoordig de voornaamste factor voor den bloei van het +Gooi en Baarn is, het natuurschoon, dat wordt pas in de laatste eeuw +recht gewaardeerd, nu men oog heeft gekregen voor het bekoorlijke van +het landschap, dat uit heuvels en heiden, uit bosschen en venen bestaat +en nog niet door den mensch voor nuttig gebruik in beslag is genomen. +Nu zijn niet enkel de groote-stadsbewoners er komen opdagen op hun +vrije dagen, op de Zondagen en de uitgaansmomenten, maar nu hebben ze +hun huisgoden naar de gooische dorpen overgebracht, en ze onderhouden +de gemeenschap met hun werk en met het volle, rijke leven der groote +centra door dagelijks heen en weer te reizen.</p> +<p>Wat is veel in de laatste jaren in en om Hilversum veranderd! Tot +een reusachtig villapark is het geworden en waar voor enkele jaren nog +bosch was, is de golvende bodem nu bedekt met een net van breede, +gladde wegen, waartusschen de villa’s, in de meest verschillende +stijlen gebouwd, als verstrooid liggen te midden van bloemen en +heesterpartijen of van vijvers en tennisvelden en oude, hooge boomen. +Met de komst der gegoede familiën zijn de scholen verbeterd, is er +een <span class="pagenum">[<a id="pb185" href="#pb185" name= +"pb185">185</a>]</span>hoogere burgerschool verrezen, met vijfjarigen +cursus, heeft men er zelfs een manege opgericht en zijn de winkels en +magazijnen zóó geworden, dat ze aan de hoogste eischen +kunnen beantwoorden.</p> +<div class="figure xd21e4105width"><img src="images/p1909-u185.jpg" +alt="Gooische Vaart bij Hilversum." width="551" height="442"> +<p class="figureHead">Gooische Vaart bij Hilversum.</p> +</div> +<p>Daarbij blijft men er zich, hoewel buiten wonend, als men dat +wenscht, stadsmensch voelen, want met Amsterdam en Utrecht is de +relatie al heel innig gebleven; niet minder dan 23 maal per dag kan men +van Hilversum naar Amsterdam en even vaak in omgekeerde richting gaan; +19 maal is er gelegenheid, op één dag naar Utrecht en +terug te gaan; 23 maal kan men voor Amersfoort instappen; dan is er in +de plaats, die nu al 30.000 inwoners telt, gas, waterleiding en +electrisch licht, en in den winter wordt er aan amusementen aangeboden, +wat met zulk een zielental te verwachten is.</p> +<p>Overal breidt de plaats zich uit, de stad, mag men nu gerust zeggen, +want een gemeente van die grootte heeft op dien naam vrijwat meer +aanspraak dan menige stad, die den naam nog draagt als herinnering aan +het verleden met zijn onderscheid tusschen steden, vlekken, dorpen en +gehuchten. Enorme oppervlakten worden telkens bijgekocht, om als steeds +maar meer parken de tuinenstad te sieren. Van die parken is het +Susannapark een der oudste, dan zijn er het Diergaardepark, het +Nimrodpark, het Ministerpark en buiten de parken staan al even trotsche +landhuizen in prachtige lanen, te midden van hun tuinen.</p> +<p>Een kiekje van het oude Hilversum kan men nemen in de Kampstraat bij +voorbeeld, die naar het oude Schapenkamp leidt, dat eertijds een hofje +was en waar bij ieder huisje boven in het raam een schaapje met een bel +is te zien. De schapewol speelde in het nijvere Hilversum natuurlijk +een groote rol, en Gerrit Veen, die het Schapenkamp stichtte, moet de +eerste tapijtfabrikant zijn geweest, die zijn fabrikaat naar het +buitenland verzond.</p> +<p>Dien tijd hebben zeker de zware boomen aan de Groest wel beleefd, +die boomen, die nu nog neerzien op het drukke <span class= +"pagenum">[<a id="pb186" href="#pb186" name= +"pb186">186</a>]</span>marktgewoel op Woensdag, als het heele Gooi zich +rendez-vous schijnt te hebben gegeven op de markt aan de Groest en een +student van nationale kleederdrachten er zijn hart kan ophalen. Dat is +buiten de eigenlijke villastad, en er zijn meer van die oude plekjes, +slopjes en inhammetjes, die echt nog het aanzien van een boerendorp in +eere houden.</p> +<p>De lanen, waaronder de ’s-Gravelandsche Weg de kroon der +schoonheid spant, voeren ten slotte naar de bosschen en de heiden, naar +de mooie natuuromgeving van Hilversum, waarvoor menigeen een villapark +zou willen missen. Verrukkelijk zijn de wegen over de heide, zijn de +boschwandelingen en zijn ook de zoo gemakkelijk te bereiken hooge +punten, van waar men de heerlijkste uitzichten kan genieten.</p> +<p>Wilt ge een paar namen van bekende buitens? Daar is Gooilust, en +Wisseloord, en Quatre-Bras, dan Spanderswoud en Jachtlust, Corvin en +die op den Trompenberg met het wonderschoone panorama. Voorwaar, wie in +Hilversum zijn zomertenten opslaat, behoeft niet te vreezen, dat hij +vooreerst gebrek aan gelegenheid voor fiets- en wandeltochten zal +krijgen.</p> +</div> +</div> +<div id="a180" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Ter herinnering aan Antony van Leeuwenhoek.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onze groote natuuronderzoeker uit de 17<sup>de</sup> +eeuw Antony van Leeuwenhoek heeft in Delft op de plek, waar zijn +woonhuis heeft gestaan, een bescheiden gedenkteeken gekregen. Het +initiatief daartoe nam de Verfraaiingsvereeniging Delfia, die het +ontwerp aanvaardde, door den beeldhouwer J. C. Schultsz gemaakt.</p> +<div class="figure xd21e4133width"><img src="images/p1909-u186.jpg" +alt="Het gedenkteeken ter herinnering aan Antony van Leeuwenhoek." +width="419" height="444"></div> +<p>Het bronzen monument vertoont de reliëfbuste van Antony van +Leeuwenhoek, met de aanduiding er onder, dat hij ter plaatse woonde en +werkte, alles in een sierlijke cartouche. Op den hoek van het Oude +Delft en de Boterbrug, waar thans de tuin is van het Meisjeshuis, stond +eenmaal Van Leeuwenhoek’s woning, die woning, waar heen uit alle +deelen van Europa de geleerden en belangstellenden in de +natuurwetenschap stroomden, om het voorrecht te genieten, Antony van +Leeuwenhoek te spreken over zijn ontdekkingen en eens te mogen kijken +door de microscopen, die hijzelf had vervaardigd en waarmee hij een +wereld van onbekende wezens had te voorschijn getooverd voor het +menschelijk oog.</p> +<p>Aan het prachtig gesmeed ijzeren hek, dat den tuin omgeeft, is het +brons aangebracht, dat in de tweede week van Juni zonder veel praal en +staatsie is onthuld en dat door Delfia’s bestuur in de +regentenkamer van het Meisjeshuis aan regenten werd overgedragen. Die +hulde aan den grooten man was zeker welverdiend, want groote diensten +heeft hij aan de wetenschap bewezen, hij de nederige kamerbewaker, die +jaren lang voor zes gulden in de week de raadszaal schoon hield en de +kachel van den burgemeester stookte! Door zijn ontdekkingen heeft hij +op de studie van de natuur een grooten invloed uitgeoefend. Dat had +niemand vermoed, toen de knaap in Amsterdam in de leer werd gedaan bij +een Amsterdamschen lakenhandelaar, maar niemand wist toen ook, dat daar +aan de Buitenkant der groote stad een apotheker woonde, die Swammerdam +heette en die in zijn apotheek, De Star, voor de ramen een eenvoudigen +grooten waterbak zou neerzetten met watergedierte uit een hollandschen +sloot. Wat mocht de jonge Antony daar graag staan kijken en wat werd +zijn weetgierige geest daar bestormd door een massa vragen!</p> +<p>Op de meeste van die vragen gaf hij later zelf antwoord door het +gebruik, dat hij maakte van het door Zacharias Jansen in 1590 +uitgevonden microscoop. Hij ontdekte daarmee het leven in een +waterdroppel, vond er de afgietsel- of infusiediertjes, deed +onderzoekingen omtrent de bloedlichaampjes, en had ofschoon hij geen +latijn noch eenige andere vreemde taal had geleerd, grooten invloed op +de microscopische anatomie. Later stelde zijn vermogen hem in staat, +zich aan de liefhebberij der natuurwetenschap te wijden.</p> +<p>Onder de bezoekers, die hem in zijn nederig gebleven woning +bezochten, was ook Peter de Groote, die per trekschuit naar Delft kwam +uit Amsterdam en aandachtig luisterde en keek naar het wetenswaardige, +dat Leeuwenhoek hem had te vertellen en te vertoonen. <span class= +"pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187" name="pb187">187</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a181" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Automobielthee.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Sedert de italiaansche automobilist prins Scipio +Borghese twee jaar geleden op de reis van Peking naar Parijs door +Centraal-Azië is gereden, zijn de chineesche en russische +kooplieden, aangemoedigd door dit succes van de auto, op de gedachte +gekomen, het transport der fijnste en duurste chineesche theesoorten +door de woestijn Gobi te doen plaats hebben met automobielen. De +exquise theeën, welker gewicht de fijnproevers uit Europa, en +daaronder vooral de Russen, bijna met goud betalen, verliezen, naar men +weet, door het vervoer over zee vrijwat aan geur en smaak, zelfs als +men ze verzendt in luchtdicht gesloten bussen. Sedert jaren wordt +daarom de duurste chineesche thee door Centraal-Azië vervoerd door +karavanen, en dientengevolge heeft ze den naam karavaanthee gekregen. +Thans is de tuftuf in de plaats van den kameel gekomen, en de reis door +de woestijn Gobi wordt daardoor met niet minder dan veertien dagen +verkort. De theehandelaars uit Kiachta zijn tegenwoordig bezig een +geregelden autodienst in te richten, om onafhankelijk te worden van de +kameelkaravanen. Weldra zal dus de karavaanthee zich zien verdrongen +door de automobielthee. <span class="pagenum">[<a id="pb191" href= +"#pb191" name="pb191">191</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a182" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De kleeding der Maori.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Geruimen tijd geleden werd mij een groot aantal +fotographische portretten in visite-formaat van Maori van Nieuw-Zeeland +getoond; tien van de mooiste—in den zin van belangrijkste en +tevens voor reproductie het best geschikt—heb ik eruit gezocht en +welwillend stond de eigenares mij toe deze in <i>De Aarde</i> te doen +afdrukken.</p> +<div class="figure xd21e4161width"><img src="images/p1909-u191-1-5.jpg" +alt="Maori van Nieuw-Zeeland, mannen." width="720" height="200"> +<p class="figureHead">Maori van Nieuw-Zeeland, mannen.</p> +</div> +<p>Het zijn mannen en vrouwen van verschillenden leeftijd, in +uiteenloopende kleeding. De heer H. W. Fischer, conservator aan +’s Rijks Ethnographisch Museum te Leiden, maakte mij opmerkzaam +op een deugdelijke beschrijving der oorspronkelijke Maori-kleeding in +E. Fregear, <i>Maori-race</i> (1904). Zij luidt aldus:</p> +<p>»Over den gordel wordt een voorschoot (Rapaki) of heupmat +gedragen. Deze bestaat gewoonlijk uit eene verzameling vlasreepen aan +een gordel van hetzelfde materiaal opgehangen. De groene reepen werden +afgeschrapt maar op afstanden van een duim onaangeroerd gelaten; zij +werden ook aan de randen afgeschrapt, zoodat zij er na droging als riet +uitzagen; die losse reepen hingen af tot op de knie en ruischten +harmonisch als de drager zich bewoog. Deze soort matten verborg de +ledematen voldoende en gaf volledige vrijheid van beweging. Een heupmat +was van gelijke lengte, maar opgemaakt vlas, dat niet ruischte.</p> +<p>Het voornaamste kleedingstuk voor beide seksen onder de Maori was +een mantel, om de schouders gehangen; somtijds waren deze zeer groot, +tot tien voet lang bij eene breedte van zeven; deze mantels waren +verdeeld in twee soorten: de fijne, geweven die eigenlijke +»kleeding« (kakahu) genoemd werden en de grove inferieure +(mai), die niet als »kleeding« werden beschouwd. De fijnere +soorten hadden elk een eigen naam.</p> +<p>De <span class="ex">Korowai</span> was een fijne mantel, door +vrouwen en meisjes gedragen en uit geklopt vlas bestaande; de witte +grond was dik bedekt met rijen gedraaide zwarte nestels van vlas; die +<span class="corr" id="xd21e4179" title="Bron: nesstels">nestels</span> +waren op verschillende wijzen gegroepeerd, waardoor het kleed +verschillende namen kreeg.</p> +<p>De <span class="ex">Korirangi</span> was een groote mat met zwart en +gele draden bedekt, de laatste vervaardigd van gekruld en geschrapt +vlas, zoodanig bewerkt dat de tallooze harde buisjes vroolijk +ratelden.</p> +<p>De <span class="ex">Kaitaka</span> was een fraaie witte mantel +zonder nestels maar met breede, in zwart, wit en bruin geweven randen, +aan onder-, soms ook aan bovenrand en een smalleren aan de kanten. +Alleen hoofden van eenigen rang waren gewoon deze soort te dragen.</p> +<p>Vedermantels (<span class="ex">Kakahu-kura</span> of <span class= +"ex">huruhuru</span>) werden van vlas op dezelfde wijze geweven, maar +tijdens het weven werden vederen in de inslagdraden bevestigd. Een van +de meest fraaie werd gemaakt met de roode vederen die onder de vleugels +van sommige papagaaien gevonden worden, andere met halsveeren van den +woudduif, vaak met een smallen rand in rood en wit. Op hoogen prijs +stelden de Maori ook een mantel waarin de op haar gelijke vederen van +de <span class="ex">Kiwi</span> (Apteryx) waren gewerkt; deze soort +vederen waren de eenige waarvan de punten naar boven werden gericht, +zoodat de mantel op bont geleek.</p> +<p>De duurste mantels van alle waren die met bekleeding van +hondenvellen, in ’t bijzonder die waarbij de staarten van witte +honden zoo aaneengesloten waren aangebracht, dat de geweven grond +geheel onzichtbaar was. Hierin waren dan nog verschillende variaties +met eigen namen. Voor oorlogsgebruik maakte men mantels geheel van +hondenvellen zonder een onderlaag van vlasweefsel. Zeer zeldzaam zijn +mantels van zeehondenvel.</p> +<p>De mindere soorten mantels, eigenlijk »cape’s« +werden bij warm of slecht weer om de schouders gebonden, waren slechts +drie bij vier voet groot en bestonden uit losgeweven ruw vlas, waarin +afhangende reepen waren tusschengestoken op de wijze van de haren van +een borstel, terwijl de losse einden over elkaar hingen. Van deze soort +bestonden ook weder talrijke variaties; een er van werd ook in +oorlogstijd gedragen, nadat de vezels door verzadiging met water +opgezwollen waren, waardoor zij min of meer tegen een lansstoot of +pijlschot beschermden; men droeg dan meerdere mantels boven elkaar. +Tegen speerworpen beveiligde men zich ook wel door een zes duim breeden +gevlochten band van vlas, die door zijne groote lengte—tot 10 +vadem—meermalen om het lichaam gewonden kon worden.</p> +<p>In vroegere tijden schijnt men ook in Nieuw Zeeland papierboomen +(Broussonnetia) te hebben gekend, doch alleen in de overlevering wordt +gewag gemaakt van het gebruik van geklopte boomschors voor +kleeding.</p> +<div class="figure xd21e4211width"><img src= +"images/p1909-u191-6-10.jpg" alt="Maori van Nieuw-Zeeland, vrouwen." +width="720" height="203"> +<p class="figureHead">Maori van Nieuw-Zeeland, vrouwen.</p> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="pb192" href="#pb192" name= +"pb192">192</a>]</span></p> +<p>Voor het aan elkaar naaien der kleedingstukken diende een +penneschacht of een geslepen stuk been van een gevallen vijand als +naald, en de mantels werden met een naald van beren of van walvischtand +of van been of groenen steen op den rechter schouder +bevestigd.”</p> +<div class="figure xd21e4219width"><img src="images/p1909-u192-1.jpg" +alt="Mantel der Maori van Nieuw-Zeeland." width="661" height="514"> +<p class="figureHead">Mantel der Maori van Nieuw-Zeeland.</p> +</div> +<p>In de groote verzameling voorwerpen, die de heer G. Verschuur een +paar jaren geleden aan het Rotterdamsche Museum voor land- en +volkenkunde vermaakte, bevinden zich twee Maori-mantels, waarvan de +afbeeldingen (op een tiende der ware grootte) aan deze regels zijn +toegevoegd. Verschuur bracht de mantels mede van Nieuw Zeeland en +schrijft over de Maori in zijn aardig boek <i lang="fr">Aux +Antipodes</i> (Parijs, 1891) op bladz. 214v.</p> +<div class="figure xd21e4229width"><img src="images/p1909-u192-2.jpg" +alt="Mantel der Maori van Nieuw-Zeeland." width="697" height="439"> +<p class="figureHead">Mantel der Maori van Nieuw-Zeeland.</p> +</div> +<p>Het zal den lezer niet ontgaan zijn, dat Fregear in het hierboven +gedrukte citaat den verleden tijd gebruikt. De meeste Maori, zegt de +schrijver der “Brieven uit Nieuw Zeeland” in de <i>Nieuwe +Courant</i>, met uitzondering van de bewoners van King’s Country, +hebben de Europeesche kleeding overgenomen. Toen wij in Wellington +landden en den volgenden dag op verkenning uitgingen, zag ik +verscheidene Maori, oude en jonge, maar allen in Europeesche +kleederdracht.</p> +<p>In den vijfden brief, opgenomen in de courant van 23 Mei, geeft de +schrijver de indrukken die hij te midden van Maori opdeed als volgt +terug:</p> +<p>“De hedendaagsche Maori is—voor het oog +tenminste—min of meer en soms geheel en al beschaafd. +Varkensvleesch, waarvan het gebruik werd ingevoerd door de eerste +blanken, heeft de plaats van menschenvleesch ingenomen. Openlijk hoort +men nooit meer van hun vreeselijke feestmalen, maar op het Noordelijke +Eiland, een gedeelte van het oude mooie land, King’s Country +(Koningsland) genaamd, mogen blanken zich niet vestigen en niemand kan +precies zeggen wat daar gebeurt.</p> +<p>De Maori zijn meestal forsch gebouwd en niet heel lang. Hun huid is +donker-olijfkleurig. Zij hebben, mijns inziens, niets van het +antipathieke der negers, en hoewel sommigen, vooral de oudere vrouwen, +bepaald leelijk zijn, heb ik onder hen aantrekkelijke gezichten +opgemerkt, met intelligente klassieke, haast Grieksche lijnen, +prachtige donkere oogen en meestal fijne edele gelaatstrekken. Hun +huizen zijn goed en naar een vast model gebouwd. Zij zijn laag en lang, +met buitengewoon breede daken. Het huis, of liever het “frame +work” (latwerk) is van torara (inlandsch hout), van binnen en van +buiten behangen met droog riet. Aan den zonkant is een soort veranda, +waarin de eenige deur en het raam, beide laag en smal, uitkomen. De +vloer is gewoonlijk uit den grond gehold; schoorsteenen zijn onbekend. +De rieten behangsels zijn met gekleurde teekeningen aan den binnenkant +versierd en aan den buitenkant met vederen overdekt. Het houtsnijwerk +van deur en veranda is hoogst merkwaardig en geeft blijk van een waar +kunstenaarsoog en -hand. Toen ik in Wellington het Maori-museum bezocht +en niet alleen het houtsnijwerk der hutten, maar ook de kunstige +kano’s zag, was ik een en al bewondering en verbazing, want +nergens heb ik zulk kunstwerk aanschouwd.«</p> +<p>Ook over het <span class="corr" id="xd21e4247" title= +"Bron: tatoeëren">tatoeëeren</span> spreekt deze +briefschrijver. Op de afbeeldingen is alleen aan het middelste +vrouwen-portret de getatoeëerde kin te zien. +»Tatoeëeren is een zeer tijdroovend en langzaam werk. Eerst +worden de lijnen met houtskool geteekend, dan centimeter voor +centimeter uitgesneden of geprikt, en, nadat het bloed gestelpt is, de +narahu (blauwe verf) er in gegoten. Tatoeëeren is nog steeds in +zwang<a class="noteref" id="xd21e4250src" href="#xd21e4250" name= +"xd21e4250src">1</a>. Opperhoofden en hun kinderen zijn allen te +herkennen aan hun moko. Een prinses die ik ontmoette was aan kin en lip +getatoeëerd. In de dagen toen lezen en schrijven in Maoriland +geheel onbekend waren, werden de door de Engelschen opgestelde +belangrijke stukken door de opperhoofden onderteekend met een ruwe +kopie van hunne speciale moko.«</p> +<p>Ten slotte nog de volgende regels uit bovengenoemden brief:</p> +<p>»In de nabijheid der steden zijn de Maori beschaafd en hun +kinderen bezoeken de scholen, hoewel zij zich geheel van de Engelschen +afscheiden en een volbloed Maori nooit voor een blanke werken zal. De +Maori—hier kom ik aan een moeilijk punt—hebben hun land +voor het grootste gedeelte aan de Engelschen afgestaan. Oogenschijnlijk +<span class="pagenum">[<a id="pb193" href="#pb193" name= +"pb193">193</a>]</span>bestaat er volkomen vrede tusschen inboorlingen +en vreemdelingen, maar een zendeling, die al jarenlang onder de Maori +werkzaam was, vertelde mij dat, wanneer de gebeden uit het +»Commonbook of Prayer” der Engelsche Kerk opgezegd worden, +de Maori met de grootste aandacht en ernst de woorden aanhooren en +nazeggen—maar als de onervaren zendeling het gebed voor het +behoud van den koning van Engeland uitspreekt, verlaten alle aanwezigen +de kerk, of verhinderen hem voort te gaan. Zij erkennen maar +één koning: hun eigen Maori-koning.</p> +<p>Sommige Maori nemen een groot aandeel in de politiek van het land, +en een der grootste redenaars in het parlement van Nieuw-Zeeland is een +Maori. Dokters, advocaten, schoolmeesters en vooral zendelingen hebben +de Maori opgeleverd. Hun intellectueele gaven zijn volstrekt niet +gering. De zendelingen zijn haast overal doorgedrongen en geheele +dorpen zijn tot het christendom bekeerd. Toch is nog een groot gedeelte +van de Maori-bevolking heidensch en barbaarsch. Ik heb King’s +Country op het Noordelijk Eiland reeds genoemd, en niet alleen +dáár, maar in menig eenzaam fjord of ingesloten vallei, +vindt men nog ware Maori-Pa’s (dorpen) waar vuile, half-wilde +menschen in matten gehuld, op den grond zitten, de pijp steeds in den +mond, en..... ja, wie zal hun gedachten kennen?«</p> +<p>Het is te hopen, dat men deze Maori-Pa’s voorloopig late +zooals ze zijn. Zoolang de beschaving aan deze barbaren niets beters +kan brengen dan zij gewoonlijk aan zulke menschen geeft, moet zij zich +maar achterbaks houden.</p> +<p class="signed"><span class="sc">Joh. F. Snelleman.</span></p> +<p class="signed">Oostvoorne, 8–VI–’09.</p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd21e4250" href="#xd21e4250src" name="xd21e4250">1</a></span> Ook bij +ons. Te Rotterdam is zelfs een “Electrische +Tatoueerinrichting” (St. Laurensstraat 89). Achter het venster +hangt een groot papier, waarop een aantal moko’s zijn afgebeeld: +zeemeermin, vogels, hondenkop, balletdanseres, zeeman aan een grafzerk +waarop R. I. P., spreuken, als True love, e. d., doorboord hart, +schepen, ineengelegde handen, en velerlei andere voorstellingen.</p> +<p class="footnote"><span class="sc">Sn.</span></p> +</div> +</div> +<div id="a183" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Feest aan de Dedemsvaart.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op 9 Juli zal men het honderdjarig bestaan van de +Dedemsvaart herdenken, of ten minste den hondersten verjaardag van het +oogenblik, dat de eerste spade in den grond werd gestoken. Dat was toen +een groote triomf voor Mr. Willem Jan, baron van Dedem, naar wien het +kanaal zijn naam draagt, en die eigenlijk zijn gansche leven en zijn +fortuin aan de verwezenlijking heeft gewijd van het grootsche plan, +door zijn schoonvader, Gerrit Willem van Marle, ontworpen en op touw +gezet.</p> +<p>Van Marle had groote bezittingen in de Avereester venen, waar de +woeste, ongerepte veengronden zich uren ver ook buiten zijn eigendom +uitstrekten en waar de uiterst armoedige streek tot welvaart en +ontwikkeling zou kunnen komen, als men de schatten van den bodem maar +zou kunnen ontginnen. Maar daartoe was het volstrekt noodig, dat er een +afvoerkanaal kwam, waarlangs men de turf kon verschepen, een kanaal, +dat in verbinding stond met een bevaarbaar water. Van Marle nu hield +zich in de tweede helft der 18<sup>de</sup> eeuw ernstig met dat +vraagstuk bezig. Hem zweefde als ideaal voor een vaarwater, dat ten +oosten van Hasselt de uitgestrekte venen in zou gaan en tot aan de +Vecht zou worden voortgezet.</p> +<p>In 1791 had hij een plan gereed, maar het vond geen genade bij de +autoriteiten in de provinciale hoofdstad, die voor den transitohandel +van hun stad nadeel vreesden van het geprojecteerde kanaal en die, +inziende wat er goeds was in het idee, om aldus een groot deel van +Overijsel uit zijn isolement op te heffen, met een ander ontwerp +kwamen, dat van Zwolle uit met een groote bocht naar Hardenberg liep. +Kampen en Deventer steunden zusterlijk dit veel kostbaarder plan. In +1799 stierf Van Marle, zonder dat men iets verder was gekomen.</p> +<p>Zijn oudste dochter trouwde in 1802 met Mr. Willem Jan, baron van +Dedem, die toen hij met de plannen van zijn overleden schoonvader +kennis had gemaakt en zich erin had gewerkt, vol ambitie er propaganda +voor ging maken en met de door Van Marle verzamelde bouwstoffen de +verwezenlijking zich ten taak stelde. Daarvoor ontzag hij geen moeite; +hij bezocht de reeds bestaande veenkoloniën in Groningen, +Friesland en Drente, liet zich te Annerveen voorlichten door den +kundigen Grevelink, studeerde de landmeet- en waterpaskunde, +onderhandelde met de eigenaren over afstand van grond en had eindelijk +een ontwerp klaar van een breed scheepvaartkanaal, dat van Hasselt uit +in vrijwel vlak oostelijke richting naar Ane aan de Vecht zou +loopen.</p> +<p>De tegenstand van de Overijselsche steden werd nu ondervangen door +een beslissing, die aan koning Lodewijk Napoleon was ontlokt ter +gelegenheid van een bezoek, dat de koning in het voorjaar van 1809 aan +de noordelijke provincies bracht. Het Zwolsche plan kwam den koning te +omslachtig voor, de rechte lijn naar Ane aan de Vecht trok hem aan, en +Van Dedem, handelende voor de erven Van Marle, verkreeg bij Koninklijk +besluit van 22 Maart 1809 concessie tot kanalisatie. Den +9<sup>den</sup> Juli daaraanvolgende werd de eerste spade in den grond +gestoken.</p> +<p>Het begin was er toen wel, maar daarmee was men nog niet over de +moeilijkheden heen. Integendeel. Eerst ging alles goed, want reeds in +1811 was het eerste gedeelte van Hasselt tot Oosterhuizerveld onder +Avereest voltooid, waar men met de eigenlijke vervening kon aanvangen. +Men legde ook zijkanalen en wijken of wieken aan en zelfs was de +hoofdvaart in 1825 al tot de marke Lutten doorgetrokken; maar +intusschen waren de financiëele moeilijkheden voortdurend grooter +geworden en na verscheiden leeningen, die de onderneming op de been +hielden, was men genoodzaakt de vaart aan het Rijk over te doen voor +een som van bijna viermaal honderdduizend gulden. Dat was in 1826.</p> +<p>Twee jaar later kocht Van Dedem, weer met vreemd kapitaal gesteund, +de vaart met al haar objecten terug, om door den aanleg van nieuwe +werken en de voortzetting van het hoofdkanaal in oostelijke richting +opnieuw de geldelijke moeilijkheden op zich te zien aanstormen en +eindelijk in 1845 de geheele Dedemsvaart met zijkanalen en +aanhoorigheden voor bijna 4½ ton over te dragen aan de provincie +Overijsel. Die is nog eigenares; zij heeft de vaart tot aan de Vecht +doorgetrokken, voltooide de doortrekking van het zijkanaal naar Ommen, +van de Lutterhoofdwijk naar Coevorden en van het Lichtmiskanaal, dat de +Dedemsvaart met den benedenloop van de Vecht verbindt. In 1867 was +alles klaar.</p> +<p>In 1859 heeft men op het marktplein te Avereest een eenvoudig +monument voor Van Dedem onthuld. Het dorp Dedemsvaart met zijn ongeveer +vijf duizend inwoners aan de vaart van denzelfden naam en aan de +spoorlijn Meppel–Zwolle is ook zelf reeds een monument voor +ontwerper en uitvoerder van het ontginningsplan, voor Van Marle en Van +Dedem!</p> +</div> +</div> +<div id="a184" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Engeland versus Duitschland.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Graphic zei op 19 Juni: »Het duitsche +Ministerie van Buitenlandsche Zaken is niet altijd vijandig tegen ons; +er gaan wel eens welwillende uitlatingen door de pers over +Groot-Brittannië en zijn bedoelingen. Dat is de waarheid; maar het +gebeurt om licht begrijpelijke redenen. Vooreerst omdat er een conflict +bestaat tusschen de heerschende zienswijzen en dan omdat het vaste plan +bestaat, de britsche publieke opinie in slaap te sussen.</p> +<p>Wat het eerste punt aangaat, is het opmerkelijk, dat terwijl de +permanente staf van het duitsche Ministerie van Buitenlandsche Zaken +bijna tot den laatsten man Engeland vijandig gezind is, er onder de +administratieve hiërarchie nu en dan vriendelijker gevoelens +worden gekoesterd. Wij kennen daarvan voorbeelden, en die voorbeelden +zijn er niet al te best bij gevaren à propos van hun eigen +vooruitzichten.</p> +<p>Aan den anderen kant draagt Buitenlandsche Zaken er angstvallig zorg +voor, dat er nu eens naar een berlijnsche, dan naar een keulsche, dan +weer naar een leipziger courant artikelen gaan met pro-britsche +gevoelens, die, naar men mag hopen, zullen werken als een nationaal +kalmeeringsmiddel en door de tegenstelling nog meer kracht zullen +verleenen aan de ernstige beschuldigingen, die het ministerie zelf +heeft uitgelokt. Diegenen dan, die de welwillende paragraaf lezen, +geïsoleerd, als ze daar staat, moeten bedenken, dat toch den +geheelen tijd door de stille veldtocht aan den gang blijft over andere +lijnen.</p> +<p>Denkelijk weet het engelsche Ministerie van Buitenlandsche Zaken dat +wel, en dat kan verklaren, waarom ministers zulk een ernstigen toon +aanslaan in hun redevoeringen. Het geeft ook de verklaring van het +feit, dat er vermeerdering moet komen op ons programma van scheepsbouw. +Laat niemand vergeten, dat de duitsche pers, die niet enkel in +Duitschland werkt, de gevoelens van Middel-Europa te onzen opzichte +heeft gericht tegen ons, en het zal niet lang duren, of we zullen onze +krachten kunnen meten, als het engelsch-russisch<span class="corr" id= +"xd21e4310" title="Bron: ¼">-</span>fransch verbond een meer +definitieven vorm aanneemt, gevolg van meer daadwerkelijke sympathie en +meer gemeenschappelijkheid van belangen.»</p> +<p>Dit was in de week van ’s Keizers bezoek aan den Czar in de +finsche scheren! Dat was ook een leelijk prikkelende ervaring voor de +engelsche conservatieven en imperialisten! <span class= +"pagenum">[<a id="pb197" href="#pb197" name="pb197">197</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u24" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a185" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">IJsbergen<span class="corr" id="xd21e4322" title= +"Niet in bron">.</span></h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er is niets gezonders en bekoorlijkers dan een +oceaanreis van New-York naar Europa in den zomer, vooral als men een +boot treft, die niet al te veel haast maakt, zoodat de longen van +stadsmenschen de volkomen stofvrije, geurige zeelucht lang kunnen +genieten, en de al evenzeer mishandelde zenuwen van de stedelingen +kalmer, al kalmer kunnen worden. De lucht, de eenzaamheid en de stilte +op zee, de vroolijke gezichten der medereizigers werken als krachtige +geneesmiddelen. Het is merkwaardig, hoe snel men indommelt, als men +languit in zijn dekstoel ligt, in gesprek met den buurman of de +buurvrouw, of in gezelschap van een boek uit de scheepsbibliotheek of +enkel kijkend naar de bewegelijkheid der zee, die bij mooi weer zoo +glad en stil is als een dorpsvijver. Daarbij het gedempte, uit de +diepte omhoog klinkende, doffe, gelijkmatige stampen der geweldige +machines, rom di bom; rom di bom; rom di bom. Eer men het merkt, is men +ingeslapen.</p> +<p>Veel menschen, de geblaseerden, vinden dat schrikkelijk vervelend; +vooral de nerveuse Yankee komt in opstand tegen dit idyllische leven +aan boord, dat hem dwingt, zijn geliefden galop door het leven een +oogenblik te staken en daarvoor in de plaats rustig op het promenadedek +heen en weer te loopen of zelfs wel stil te zitten. Hij kan met den +besten wil niet tot draven komen; hoogstens kan hij shuttle-board op +het dek spelen, een soort van kegelen met vlakke houten schijven, die +de speler met lange stangen schuift in een met krijt op het dek +geteekend vierkant, dat in kleine, van getallen voorziene velden is +ingedeeld. Elken morgen teekent met jobsgeduld de scheepsjongen dat +vierkant op het dek. Of de reiziger kan touwen ringen op een houten +spies werpen, of kaart spelen in den rooksalon, of dam en domino, of +brieven schrijven of pianospelen in de eetzaal. Meer kan hij echter met +den besten wil niet doen.</p> +<p>De mensch met nog niet geheel zieke zenuwen krijgt door die +eentonigheid juist den indruk van de bekoorlijkheid der vaart. Alleen +het marconitoestel boven op het bootendek, gewoonlijk in de buurt van +het officiershuisje, levert een klein beetje zenuwprikkeling voor een +wereldstedeling. Daarom krabbelt hij ook al gauw tegen de steile +scheepstrappen op, om zich door een beambte in de geheimen van het +Marconisysteem te laten inwijden. Veel beteekent het nieuws meestal +niet; het is dan bij voorbeeld, zooals een schrijver in de Gartenlaube +dezer dagen schreef; »Wij staan in verbinding met de Lusitania +van de Cunardlijn!” of: »De Keizer Wilhelm is binnen bereik +op de vaart naar New-York. Aan boord alles wel. Van avond om zeven uur +komt het schip voorbij, waarschijnlijk zeer dichtbij aan +bakboord!” of: »De Baltic van de White Starlijn raadt +voorzichtigheid aan, want een groote ijsberg drijft naar het Zuiden, +van New-Foundland komend!”</p> +<p>Sapperloot, dat is nog eens iets; God zij dank, daarover kan men nog +eens in opgewondenheid geraken! Vooral als de reiziger nog nooit zulk +een monsterding heeft gezien. Maar of de ijsberg wel echt zal komen? +Den volgenden morgen loopt de reiziger zenuwachtig aan bakboord rond en +wacht op den ijsberg. Met den kijker zoekt hij geduldig aan den +horizon. Maar hij ziet niets. Den tweeden officier houdt hij vast en +zou van hem willen weten, of hij den ijsberg nog niet heeft gezien.</p> +<div class="figure xd21e4333width"><img src="images/p1909-u197.jpg" +alt="IJsberg, op een pantserschip gelijkend." width="720" height="400"> +<p class="figureHead">IJsberg, op een pantserschip gelijkend.</p> +</div> +<p>»Zeker, daarginds is hij immers!” Maar de stedeling met +de zwakke stadsoogen kan hem niet vinden. Eindelijk heeft hij hem met +de hulp van den officier gesnapt, juist toen het concert van de +muziekvrienden op het dek begint. Anders is dat een genoegen voor hem, +maar thans heeft hij enkel oog en zin voor den ijsberg. Snel komt het +gevaarte naderbij. Vooreerst is de ijsberg niets bijzonders, eenvoudig +iets wits, op een wolk gelijkend<span class="corr" id="xd21e4339" +title="Niet in bron">.</span> Maar dan wordt het duidelijker, en na een +geruimen tijd is hij dichtbij, een echte, drijvende berg van ijs. Hij +verheft zich in stralende kleuren, helder wit of heldergroen in de zon, +zachtblauw in de schaduw, op het groenachtig blauwe water, afstekend +tegen den blauwen hemel, en hij fonkelt en glinstert in het licht, +alsof hij met diamanten bezet was. Als een machtige koning van de zee +ziet hij eruit, gehuld in met edelsteenen bezetten grootschen +hermelijnen mantel. En vol majesteit als een koning beweegt hij +zich.</p> +<p>Alle passagiers genieten van het heerlijke schouwspel onder +uitroepen van bewondering. Mooi en vreedzaam tegelijk doet hij zich +voor, en de gedachte heeft bijna iets melancholieks, dat zijn rijk zoo +vergankelijk is. Spoedig zal hij op zijn tocht naar het Zuiden in den +warmen Golfstroom aanlanden, en daar zal hij smelten en zich in water +oplossen. Men kan zich daar eigenlijk niet over bedroeven, want zoo +heel ongevaarlijk is hij niet. In donker of in den nevel kan hij +gruwelijke onheilen aanrichten, als hij niet tijdig wordt bemerkt en +met een stoomboot in botsing <span class="pagenum">[<a id="pb198" href= +"#pb198" name="pb198">198</a>]</span>komt. Verscheiden van de groote +transatlantische stoomers zijn aan zulke botsingen ternauwernood +ontkomen. Het monster zou het grootste schip als een noot kraken. Wie +weet, hoeveel rampen ter zee, die nooit opgelost werden, aan ijsbergen +moeten worden toegeschreven!</p> +<p>En het gevaar is niet alleen bij botsingen te zoeken. De kapiteins +weten zeer nauwkeurig, dat maar ongeveer een negende van een ijsberg +boven water uitsteekt. Het andere deel strekt zich ver onder water uit, +vaak vrij vlak als een ijsveld. Dan kan het de stoomboot overkomen, dat +ze op dit onzichtbare veld vast komt te zitten, of zich een gat in den +romp boort. Zelfs bij helder weer en op klaarlichten dag maakt een +voorzichtige kapitein een grooten boog om den ijsberg heen, al ziet die +er ook nog zoo onschuldig uit. Hij weet buitendien, dat er in den berg, +vooral onder water, voortdurend veranderingen plaats hebben, en dat de +gevaarten ook de neiging hebben, plotseling om te wippen en om zoo te +zeggen, op hun hoofd te gaan staan, als het onderstel te licht is +geworden.</p> +<p>Waar komen de ijsbergen vandaan? Natuurlijk uit de streken van het +eeuwige ijs, van Groenland en de Noordpool. Het zijn immers niet anders +dan geweldige brokken, die van een arctischen gletscher zijn +afgebroken. Het moet een prachtig en indrukwekkend schouwspel zijn, als +zulk een reuzenkind van ijs zich losscheurt van de gletschermoeder. +Gewoonlijk drijven de ijsbergen in een zeer bepaalde richting met +vasten koers; eerst gaan ze met den Labradorstroom langs de kust en +langs New-Foundland, om dan verder zuidwaarts te gaan. Dikwijls +stranden ze als schepen in de buurt van St.-John op New-Foundland; dat +kost dan aan duizenden visschen het leven, die verpletterd worden door +de massa onder water en later naar de oppervlakte drijven. Vaak ook +blokkeeren de ijsbergen de haven van St.-John of komen er binnen.</p> +<p>Omvang en vorm van de ijsbergen zijn zeer verschillend; er zijn er, +die aan kerken, andere die aan oorlogsschepen herinneren of aan heusche +gebergten. Die, welke een reiziger in den Atlantischen Oceaan kans +heeft, tegen te komen, zijn meestal tafelvormig met vrij rechte wanden, +ongeveer als reuzenblokken marmer. Van gestrande ijsbergen heeft men +wel eens den inhoud berekend, en komt dan tot cijfers van millioenen +tonnen.</p> +</div> +</div> +<div id="a186" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Tropisch Nederland.</h2> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Tropisch Nederland. Indrukken eener reis door +<span class="corr" id="xd21e4358" title= +"Bron: Nederlandsch-Indie">Nederlandsch-Indië</span> door +<span class="sc">Charles Boissevain</span>. Haarlem, <span class= +"sc">H. D. Tjeenk Willink & Zoon</span>, 1909.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zeg niet, dat ge al zooveel reisbeschrijvingen over +ons Indië hebt gelezen en dat ge wel kunt gissen, wat ge hier +onder de oogen zult krijgen, want dit boek over het toch nooit genoeg +gekende onderwerp staat werkelijk op zichzelf als stellig het +opgewektste prettigste boek, dat over onze kolonie in ons land is +geschreven. Het is een boek, om in eigendom te hebben voor ieder, die +in Indië belangstelt en voor allen, die dat zouden moeten doen, +een boek, om dikwijls op te slaan, als pessimisten u weer met hun +Schwarzseherei hebben gehinderd.</p> +<p>Want hier is een optimist aan het woord, maar een, die voor zijn +geloof aan de toekomst redenen weet aan te geven en die u weet mee te +sleepen tot dat vertrouwen, dat de noodzakelijke voorwaarde is voor wat +er in Indië nog moet worden ondernomen, als wij aan onze hooge +roeping daar zullen beantwoorden. De in Indië geboren +dagbladartikelen heeft de schrijver wat verzorgd en aangekleed, en zelf +zegt hij, slechts indrukken te geven, geen vruchten van studie en +onderzoek.</p> +<p>Maar hoe verfrisschend is de geest, die u uit het boek tegenkomt; +wie zonder vooroordeel zich daaraan overgeeft, dien moet het blij te +moede worden en hij moet zich voelen komen onder een invloed, die niet +anders dan prikkelend kan werken op zijn levensmoed en zijn werklust. +Al dadelijk de inleiding is treffend; hoe gelukkig zou het wezen, zoo +er velen waren, wien zij als uit het hart is geschreven.</p> +<p>Laat mij enkele aanhalingen geven.</p> +<p>»Een gevoel, dat de jeugd kenschetst, verheugde mij telkens op +Java en Sumatra. Daar was het mij weer mogelijk te ontwaken met het +besef, dat de dag wellicht iets zeer nieuws en schitterends brengen +zou. Zulk een gevoel licht den last der jaren van de schouders en +verjongt ons. Elke reis is een avontuur en men moet soms op avontuur de +wereld in, zoolang de krachten reiken.</p> +<p>En niet om te hervormen, om te gispen en te veroordeelen keek ik, +die geen der indische talen spreken kon, gedurende die enkele weken om +in de zonnige wereld van zomerland. Het eenige wat ik mij voorstelde te +doen was te vertellen, hoe ons Indië een Nederlander trof, die na +veel in de wereld gezien te hebben, op zijn 66ste jaar het voor het +eerst bezocht. Daarom trachtte ik Indië zachtjes op mij te laten +inwerken.</p> +<p>Na elke reis beseft men weer levendiger, dat niets de plaats kan +innemen van het rechtstreeks en persoonlijk zien van datgene, waarin +men belang stelt.</p> +<p>Telkens hoort men menschen van jaren spreken van »rust«. +van »onwankelbare instellingen«, maar voor mij is de groote +betoovering van het leven juist dat het van wieg tot graf een +voortdurende crisis is. Wij hebben geen vaste woonplaats op aarde... +wij zijn op reis, op ontdekking van onszelven uit. Wij zijn avonturiers +en zoeken en speuren«.</p> +<p>En dan dat wondermooie eerste hoofdstuk, dat heet: »Een +Verjongingskuur«.</p> +<p>»Ik ben op weg naar Java! Toen ik jonger was, kon ik niet zoo +lang weg. En nu is het juist tijd, om het te doen, terwijl ik nog +betrekkelijk jong ben. Want wie langs de zonnige zijde van zeventig +door het leven gaat, is nog niet oud.</p> +<p>Wat ben ik gewaarschuwd tegen lange reis en fel klimaat, toen men +hoorde, dat ik naar Indië wilde gaan. Iemand van bijna 66 kon niet +voor ’t eerst van zijn leven naar Indië trekken... dit was +roekeloos en onverantwoordelijk.</p> +<p>Maar ouderdom is geen zaak van chronologie. Het innerlijk daarop +komt het alleen aan, en zoo voor man als vrouw geldt: ze zijn zoo jong, +als ze zich gevoelen. In Engeland biologeert men zichzelf niet, door +zich ontijdig—onwijs op een geboortebewijs afgaande—oud te +noemen. Men suggereert oud worden noch aan zichzelf, noch aan zijn +vrienden. Men blijft levenslustig... men blijft werken... in de open +lucht wandelen... zijn kamers ventileeren... ’s winters in open +rijtuig rijden... en geen land dan ook, waar zooveel frissche en +krachtige menschen van omstreeks de tachtig leven als in ’t +Britsche Rijk.</p> +<p>Zeker, er komt een tijd in ’t leven, wanneer men lichamelijk +eenige verzwakking ondervindt. Maar dan is het juist ook de tijd om te +reageeren en niet toe te geven aan het waanwijze suggereeren van +ouderdom bij voorbeeld door een steile trap. Want als men die suggestie +gehoorzaamt, dan gevoelt men zachte indolentie stillekens en onhoorbaar +ons naderen... men glijdt in gemakkelijke stoelen en loopt weinig. Men +rijdt niet meer te paard of op een tweewieler, men geeft toe aan de +vadsigheid, welke ieder mensch is aangeboren.</p> +<p>Neen, dat is zich oud maken met voorbedachten rade! Men moet in +beweging blijven, levenslust moet ons drijven naar buiten, naar zee, +naar de bergen, naar den tuin... men moet bezig zijn, arbeiden, +arbeiden, arbeiden, lezen, denken... men moet het een vernedering +vinden ontijdig onder de oude mannen en vrouwen plaats te nemen in +’t zonnetje of bij de kachel.</p> +<p>Oud worden is het eenige middel, dat tot nu toe ontdekt is, om lang +te leven, en daarom is het de moeite waard, soms na te gaan, hoe men +zich traineeren kan, om gelukkig te zijn, al wordt men oud, om +levenslustig, moedig en jong te blijven.«</p> +<p>Gij allen, lezers, ik raad u met Boissevain mee te gaan op zijn +reis, om van zijn gezonde levensblijheid te leeren. Hij doet Batavia en +Soerabaja, Tosari, den Bromo en het Tengger-gebergte aan; bezoekt +suikerlanden en koffietuinen, ziet Midden-Java en den Borobodoer, komt +in de Preanger en verblijft in Buitenzorg en den Plantentuin; doet de +westkust van Sumatra aan en Padang, zoowel als de Padangsche landen na +den overdreven voorgestelden opstand<span class="corr" id="xd21e4400" +title="Niet in bron">.</span> En hij schrijft, schrijft altijd maar +door, tot onder het stampen en rollen van het schip, als alles glijdt +en het potlood dansen uitvoert op het dek; hij schrijft en ik kan er +alles voor voelen, als hij dat sport noemt, echte sport, zoo te moeten +denken, zijn gedachten te formuleeren en neer te schrijven, terwijl men +zoo gekarnd, geschud en gebonsd wordt en men je soms een voet of wat +omlaag laat plompen, terwijl het schip wegzinkt van onder je stoel.</p> +<p>Het is de zegepraal over moeielijkheden, die dat gevoel geeft, de +triomf over bezwaren, die voor ieder, wiens kracht in en door het leven +niet werd gebroken, zoo groote bekoring heeft.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Geluk en ongeluk.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het eenige ongeluk van veel menschen is, dat ze niet +weten hoe gelukkig ze zijn. <span class="pagenum">[<a id="pb199" href= +"#pb199" name="pb199">199</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a188" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Moois van Stockholm.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In een mooi begin van een artikeltje over Stockholm +schrijft de Duitsche schrijver A. Trinius in de laatste +»Weltcourier«: »Als men dagen lang door het grootsche +zwijgen van het Noorden van Zweden heeft gereden, die onuitsprekelijk +eenzame woud- en rotswildernis, langs bruisende rivieren en stille, +wijde meren, tusschen met <span class="corr" id="xd21e4416" title= +"Bron: sneeuwbedekte">sneeuw bedekte</span> bergen en spookachtig +moerasland, en nu op eens in de vroolijke, kleurige drukte van +Stockholm komt, wordt het iemand plotseling te moede, alsof er een +feestelijke stemming over hem kwam. Men wordt eerst haast verblind. +Daarginds nog bijna ongerepte natuur in al haar ruwheid en +ontzagwekkendheid, en hier juichende blijheid, een verbazende +ontplooiing van alle krachten, een grootsche openbaring van kunst en +natuur, een historie, die ons door monumenten en trotsche gebouwen +nadrukkelijk predikt, dat wij voor het verleden eerbied moeten hebben. +En daartusschen, ons met duizend oogen groetend, de blauwe zee, de +schommelende brug tusschen alle werelddeelen en volken.”</p> +<div class="figure xd21e4420width"><img src="images/p1909-u199.jpg" +alt="Stockholm, van Saltsjön gezien." width="720" height="533"> +<p class="figureHead">Stockholm, van Saltsjön gezien.</p> +</div> +<p>En dan vertelt hij verder van al de muziek, die er te hooren was, +van de golvende menschenmenigten, die op den warmen zomeravond daar +gingen, terwijl lachen en glazengeklink uit de tuinen opsteeg, alles +overgoten door een lichtzee, die van de markt en de straten, van de +kaden en havens met millioenen sterren glansde en zich in de echte zee +weerspiegelde. Daarboven dan de andere sterrenhemel! Koepels en torens, +paleizen en bruggen rijzen op en imponeerend op het eiland Staden het +Koninklijk Slot.</p> +<p>Stockholm heeft iets zeer eigenaardigs, doordat het water de +grondtoon uitmaakt in het accoord. Die onmetelijke massa meren, +kanalen, stroomen, baaien, eilanden, tuinen en rotsen, het is iets +volkomen ongewoons, dat iederen vreemde verbluffend schijnt. Het +Mälarmeer en de Oostzee of Saltsjön reiken van het Westen en +het Oosten diep binnen tot in het hart van Stockholm. In het +Mälarmeer alleen drijven bijna 1200 eilanden en deze vertoonen op +groenen grond meer dan 200 paleizen en schilderachtige landhuizen. En +het eilandencomplex van de Oostzee geeft een dergelijk beeld.</p> +<p>Een andere bekoring van Stockholm ligt in de zonderlinge +tegenstelling, die maakt, dat bij voorbeeld midden tusschen +schitterende gebouwen plotseling een starre, donkere, met gras en +heesters begroeide granietklip oprijst, die er ons aan herinnert, dat +we ons bevinden in het land, dat eens in den ijstijd of in een der +ijstijden geheel Midden- en West-Europa met steenen overstrooide. +Geheel Zweden heeft ze nog in overvloed, die groote losse blokken, en +vaak moet de ploeg omwegen maken, om er voor uit den weg te gaan. De +heerlijkste tuinen vol rozen hebben vlak naast zich steenklippen, met +mos en heide begroeid; de hoogste cultuur en de onbeheerschte natuur +reiken er elkaar de hand.</p> +<p>De omgeving is eenvoudig heerlijk. Bijna ieder stapt aan de +Ritterholmskade op een der vele stoombooten en laat zich over een deel +van het Mälarmeer varen, om te genieten van het liefelijk +schouwspel, dat de oevers bieden. Het slot Drottningholm op het eiland +Lofö is een der aantrekkingspunten van Stockholm. Een klein uur +glijdt de stoomboot tusschen de eilanden van het Mälarmeer door, +tot bij een buiging van den oever plotseling het slot te voorschijn +komt onder reuzenboomen. Groote grasvelden strekken zich op den +voorgrond uit. Het zomerverblijf van de koninklijke familie ligt er +frisch en heerlijk en een weinig afgelegen.</p> +<p>En dan verzuimt ook niemand een vaart naar de elegante +uitspanningsplaats Saltsjöbaden, tevens een veelbezochte +zeebadplaats. Het ligt zeer schilderachtig op een schiereiland van den +Baggensfjord tusschen rotsen, zee en woud. Het eene landgoed sluit zich +bij het andere aan, en er achter verrijst het donkere, met graniet +dooraderde woud. Een brug verbindt de plaats met een eilandje, dat op +een hooggelegen punt een hotel heeft, waar de groote wereld van +Stockholm veel samenkomt en waar vreemdelingen gewone verschijningen +zijn.</p> +<p>Stockholm is een prachtige stad en voor den bewonderaar van kunst +heeft het in zijn musea schatten van groote waarde, terwijl de +natuurwetenschap en de land- en volkenkunde hun eigen heiligdommen +hebben. De historicus voelt er zich thuis, want de Gustaafs en de +Karels hebben Stockholm sterk met hun daden en ervaringen doordrongen; +overal dringen geschiedkundige herinneringen zich op, en standbeelden +en monumenten huldigen de grooten uit het verleden.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het waardevolle en het waardelooze.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Welk verschil bestaat er tusschen het voortreffelijke +en het waardelooze?</p> +<p>“In het geheel geen,” zegt de reclame. <span class= +"pagenum">[<a id="pb203" href="#pb203" name="pb203">203</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u25" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<h2 class="main">Verbeterd sneltreinverkeer.</h2> +<p class="first">De duitsche uitgever, de heer August Scherl, heeft een +omvangrijk geschrift het licht doen zien, waarin hij pleit voor een +verandering in ons verkeerswezen. Hij noemt zijn boek »Ein neues +Schnellbahnsystem, Vorschläge zur Verbesserung des +Personenverkehrs” en begint met erop te wijzen, dat het hoog tijd +wordt, ons verkeerswezen op een andere leest te schoeien en er een +hervorming op toe te passen, die een eind zal maken aan de gewoonte, om +het goederen- en het personenverkeer over dezelfde lijnen te laten +loopen. Er ligt een verspilling in van allerlei kracht, dat over +dezelfde rails, waar zoo juist een sneltrein met een vaart van 90 +kilometers in het uur is overheen gebruist, dadelijk een zware, +langzame goederentrein volgt.</p> +<p>Het snelle personenverkeer wordt daardoor opgehouden en verhinderd, +en dat men daaraan reeds op een enkele plaats een eind heeft gemaakt, +blijkt uit wat in Chicago is gebeurd, waar een stelsel van +onderaardsche spoorlijnen voor het geheele goederenverkeer zorgt. In +Europa loopen de sneltreinen lang niet zoo hard, als ze het kunnen +doen, eensdeels omdat de lijnen te zeer voor het goederenvervoer in +beslag genomen zijn, anderdeels omdat de stations te gauw op elkaar +volgen.</p> +<div class="figure xd21e4454width"><img src="images/p1909-u203.jpg" +alt="De baan van den nieuwen sneltrein." width="720" height="345"> +<p class="figureHead">De baan van den nieuwen sneltrein.</p> +</div> +<p>De schrijver, nu van het schitterend uitgevoerde boek met veel +illustraties, plannen en tabellen, die al vaker de aandacht heeft weten +te vestigen op nieuwe ideeën en plannen, wil de tegenwoordige +spoorlijnen voor het vervolg geheel beschikbaar stellen voor het +vervoer van goederen, en voor het personenverkeer nieuwe lijnen +aanleggen. Uit economisch oogpunt is tegen het eerste deel van het +voorstel daarom niets in te brengen, omdat, zooals uit het budget +blijkt, de overschotten der spoorwegen afkomstig zijn van het +goederenvervoer, terwijl het personenverkeer daartoe niets of zoo goed +als niets bijdraagt. Een kleinere rente-opbrengst van de in spoorwegen +belegde kapitalen zal dus niet het gevolg zijn, als het personenverkeer +zich terugtrekt.</p> +<p>Toen aan het eind van het eerste vierde deel van de vorige eeuw de +eerste spoorwegen werden aangelegd, had men nog zeer bekrompen +inzichten in den aard van het verkeer. Van eenig groot gezichtspunt was +nog geen sprake. Men had geen flauwe voorstelling van de eischen, die +mochten worden gesteld met het oog op de toekomst, en de berlijnsche +postmeester-generaal van toen moet zelfs gezegd hebben, niet te +begrijpen, waarom een spoorweg tusschen Berlijn en Potsdam noodig zou +wezen, daar de postwagen nog niet eens altijd vol was. Zoo ontstonden +de spoorlijnen op een peuterige schaal met inachtneming van allerlei +kleine en persoonlijke belangen. Tengevolge daarvan is de spoorwijdte +nog altijd gelijk aan die van de oude engelsche postwagens en moeten de +groote internationale sneltreinen, die het Noorden van Europa met het +Zuiden verbinden, vaak op kleine nesten van plaatsjes stoppen, omdat +overoude overeenkomsten met kleine staten bestaan, die het tot +voorwaarde hebben gesteld.</p> +<p>Met de vraag, hoe daarin grondige verbetering te brengen, hebben +zich al dikwijls de verkeerstechnici en financiëele specialiteiten +bezig gehouden, maar een oplossing, die allen bevredigde, is tot nu toe +niet gevonden. Maar dit nieuwe ontwerp van August Scherl boeit de +aandacht door veel goeds en bruikbaars, dat het schijnt te bevatten en +door een interessant principe, waarop het berust.</p> +<p>Voor het personenverkeer wil hij een geheel nieuw net aangelegd +hebben, en al lijkt dat eerst verbluffend, men bedenke, dat +bijvoorbeeld de berlijnsche Stadtbahn doet zien, hoe het economisch +voordeeliger kan wezen, tot een volkomen nieuwen aanleg over te gaan en +niet aan bestaande lijnen te peuteren, terwijl ook verder de +berlijnsche bovengrondsche spoorweg en verscheiden trams aantoonen, dat +ook verkeersondernemingen, die enkel voor het personenvervoer bestemd +zijn, uitstekend kunnen rendeeren.</p> +<p>Op nieuwe lijnen nu, waar nog geen oude vormen hinderend werken, zal +het personenverkeer ook nieuwe technische vormen moeten vinden, die +inderdaad in staat zijn, aan alle eischen van het moderne leven te +voldoen. De eerste eisch van het op de hoogte van den tijd gebracht +verkeer is die der verhoogde snelheid. Men moet op de hoofdlijnen een +snelheid verlangen van 200 kilometer in het uur. Maar dan weigert de +stoomlocomotief, want zelfs de oude vrienden van dit verkeersmiddel +geven toe, dat de economische grenzen van deze machine liggen bij 100 +kilometer in het uur en dat alles wat daarboven ligt, zuivere sport +moet heeten. Natuurlijk zal dus het nieuwe stelsel een geheel +electrisch bedrijf moeten hebben.</p> +<p>Maar verder moet ook de inrichting van de rails in den grond +veranderd worden. De onderhoudskosten van een spoor met twee rails +groeien bij 200 kilometers in het uur zoodanig, dat men niet uitkomt, +in de verste verte niet.</p> +<p>Dus zal in het nieuwe systeem moeten opgenomen worden de +éénsporige lijn. De wagens zullen over een enkele rail +zich moeten bewegen en zullen dan moeten worden gestabiliseerd door +aparte toestellen, die het evenwicht bewaren, gyrostatische apparaten, +die eigenlijk niets anders zijn dan door electriciteit gedreven snel +loopende tollen. Het probleem, vaartuigen door toestellen, die +rondtollen, vastheid te geven houdt de technici in Engeland en +Duitschland al geruimen tijd bezig, en de uitgever van het bedoelde +werk heeft in eigen werkplaatsen reeds verscheiden jaren proeven laten +nemen en laten werken met toestellen, op het tolprincipe berustend, en +hij komt nu pas openlijk met zijn voorstellen voor den dag, nu hij +meent het vraagstuk van het evenwicht voor den wagen op +één rail te hebben gevonden.</p> +<p>Wie den voortgang der moderne techniek opmerkzaam heeft gevolgd, zal +hebben bespeurd, dat een lang bekend instrument, namelijk de tol, in +een aantal nieuwe machines, toestellen en inrichtingen tegenwoordig +wordt toegepast. Men is er zich van bewust geworden, dat in een +draaienden tol eigenschappen en krachten liggen besloten, die hem op +zeldzame wijze geschikt maken, een rol te spelen in het machinebedrijf. +Maar de geheele op aanwending van den tol berustende ontwikkeling staat +nog maar aan haar begin en het laat zich nog niet bepalen, wat er uit +de thans gedane pogingen zal worden.</p> +<p>Als men een kinderspeeltol onopgewonden op de tafel plaatst, zal hij +dadelijk omvallen. Windt men hem echter op, zoodat hij lustig snort en +zet men hem nu op de tafel, dan valt hij niet alleen niet om, maar men +kan er ook de wonderlijkste standen en richtingen aan geven, zonder dat +hij zijn gewicht verliest. Men kan hem op den rand der tafel wel zoo +laten draaien, dat <span class="pagenum">[<a id="pb204" href="#pb204" +name="pb204">204</a>]</span>de as zich vrij in de lucht beweegt, zonder +dat hij op den grond valt. Die as heeft, als de tol is opgewonden, een +verbazingwekkend volhardingsvermogen. Ze laat zich moeilijk uit haar +richting brengen en blijft daaraan zoo getrouw, dat niet eens de +zwaartekracht in staat is, den tol te doen omvallen. Dat +volhardingsvermogen van de as van een draaienden tol heeft men, hoewel +soms onbewust, al aangewend bij den tweewieler, die daardoor op zijn +twee smalle gummibanden kan blijven draaien, en de automobilist kan +zijn wagen alleen dan om bochten heen krijgen, als hij langzamer rijdt, +want bij grooter snelheid werken de voorwielen als sneldraaiende +tollen, wier assen maar moeilijk uit hun richting zijn te krijgen, +zoodat de bestuurbaarheid bij stijgende snelheid al kleiner wordt.</p> +<p>Opzettelijk heeft men het beginsel toegepast bij schepen. Er is +groote aandacht geschonken aan de proeven van den Directeur der +Germaansche Lloyd te Bremen, consul Schlick. Hij liet in een schip een +tol aanbrengen, die door een turbine in snelle draaiing werd gebracht. +De as van dien tol behield onveranderd haar stand, en als dus maar het +schip met den tol vast werd verbonden, kreeg ook dat een groote +stabiliteit. Dientengevolge hebben de golven weinig vat op het schip, +en de scheepstol van Schlick moet niet enkel een voorbehoedmiddel tegen +zeeziekte zijn, maar ook bij de oorlogsmarine het mogelijk maken bij +hooge zee met het scheepsgeschut vast en met zekerheid te vuren.</p> +<div class="figure xd21e4482width"><img src="images/p1909-u204.jpg" +alt="Een Centraalstation." width="720" height="451"> +<p class="figureHead">Een Centraalstation.</p> +</div> +<p>De engelsche ingenieur Louis Brennen heeft er reeds op gewezen, hoe +men voor het spoorwegwezen voordeel zou kunnen trekken van het +»tolstelsel«. De tegenwoordige spoorwagens moesten over +twee rails loopen, daar de geringste veranderingen in de ligging van +het zwaartepunt bij een enkele rail schommelingen in den wagenstand +zouden teweegbrengen, die de vaart onmogelijk zouden maken. Brennen wil +den spoorweg met één rail door gelijktijdige aanwending +van den draaienden tol mogelijk maken. Hij bouwt, juist als consul +Schlick in de schepen, in de spoorwagens, een tol vast, die door een +motor in zeer snelle draaiing wordt gebracht. De as van den tol is vast +met den wagen verbonden en deze krijgt daardoor een groote stabiliteit. +Hij kan door evenwichtsveranderingen niet of zeer moeilijk uit zijn +stand worden gebracht. Bij de ontwerpen van den engelschen ingenieur +draait de tol in een luchtledige ruimte, wat ten doel heeft, de aan te +wenden kracht zoo gering mogelijk te maken en den weerstand der lucht +buiten werking te stellen. Dus is al een zeer zwakke motor voldoende, +om den tol in razend snelle beweging te brengen. Zoodra hij aan het +draaien is, worden de wagens zoozeer ongevoelig voor alle uitwendige +omstandigheden, dat ze geheel zonder gevaar over een enkele rail kunnen +loopen.</p> +<p>Een groot voordeel is daarbij gelegen in het gemakkelijk maken der +bochten, die geen verlangzaming der vaart noodig maken, en een ander, +van niet minder groot gewicht, is gelegen in de geringere kosten, die +de aanleg van den weg meebrengt. Verder kan het rijden plaats hebben +zonder eenig schokken of schudden en het tracé van de spoorlijn +kan gemakkelijk aan alle terreinen worden aangepast, daar het mogelijk +is, scherpe bochten te maken met onverminderde snelheid en zonder +gevaar.</p> +<p>Op dezelfde wijze wil nu ook August Scherl het vraagstuk van het +evenwicht voor den wagen op één rail oplossen. De nieuwe +éénsporige lijnen zullen bereden worden door treinen, die +in den regel uit drie aaneengesloten wagens bestaan, die op de +hoofdlijnen met een snelheid van 200 kilometer in het uur zullen rijden +en die elkander snel zullen opvolgen, misschien om het halve uur, +zoodat een spoorboekje niet meer noodig is, en men op elken tijd van +den nacht en den dag juist zoo met een spoortrein kan wegrijden als nu +met de electrische tram. De wagens zijn veel breeder dan de +tegenwoordige en voorzien van alle comfort. De treinen hebben naar +amerikaansch voorbeeld het karakter van hotels; er is een buffet, een +gezelschapszaal, een hall of groote vestibule, een eetzaal met +muziekkapel, een lees- en schrijfkamer, een bad- en kleedkamer.</p> +<p>Zoowel op het platteland als in de stad rijden die spoorwegen hoog +boven den beganen grond, waarbij ze in de stad op betonpilaren rusten, +die door de huizen loopen en misschien daar tevens als liften zouden +kunnen worden gebruikt, of als trappenhuizen. En naast de snelheid zal +men volgens Scherl’s plan het voordeel van de goede aansluitingen +hebben, want de snelheid zou waardeloos worden, als men bij den +overgang van de eene lijn op de andere zou hebben te rekenen met uren +van wachten. Het ideale verkeer der toekomst zal er dus voor zorgen, +dat men werkelijk vlug van de eene plaats naar de andere wordt +vervoerd, en daarom is een organisatieplan gegeven voor Duitschland, +waarbij een net van lijnen is ontworpen, van hoofd- en nevenlijnen, die +in kringen om groote centrale kruispunten zich bewegen met stralen in +alle richtingen. Er zullen op de verschillende kruispunten van ring- en +straallijnen geen uren, hoogstens minuten worden verdaan met wachten, +en alle aansluitingen zullen kloppen.</p> +<p>In de groote steden gaan de stralen uit van een reusachtig +centraalstation, van waar de luchtlijnen over de daken der huizen heen +loopen. Tot in kleine bijzonderheden heeft de schrijver zich in alles +ingedacht en de technische mogelijkheid wordt door technici niet +geloochend. Zal de verwezenlijking van het plan nog lang op zich laten +wachten? De kosten, waaraan de schrijver niet veel aandacht schenkt, +zullen bij die vraag op den voorgrond treden, en daarover en in zake de +levering van de reuzenhoeveelheid electriciteit, die men noodig zal +hebben, rijzen ook nog vele vragen, die aan de machthebbers, de +technici, de financiers en de vertegenwoordigers van het volk niet +weinig hoofdbreken zullen kosten.</p> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bescheidenheid van de waarheid.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dagelijks kan men het waarnemen, dat de waarheid +nergens schuchterder optreedt dan tegenover menschen, die geld en +invloed hebben.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Geborneerd.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hoe geborneerd zijn diegenen, die alles begrijpen! +<span class="pagenum">[<a id="pb205" href="#pb205" name= +"pb205">205</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a192" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een mooi land in onze buurt.</h2> +<div class="argument"> +<p class="first">Met de stoomvaartmaatschappij “Zeeland” +(Vlissingen-Queenborough route) naar Oost-Kent. Amsterdam, J. H. de +Bussy. 1909.</p> +</div> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op keurige manier heeft de firma de Bussy voldaan aan +de opdracht van de stoomvaartmaatschappij “Zeeland”, om +voor haar een gidsje uit te geven met beschrijving van een reisje door +Oost-Kent, dat aansluit aan de route Vlissingen-Queenborough en +waarvoor de maatschappij rondreisbiljetten uitgeeft, die u voor een +geringe som in staat stellen in het mooie land veel te genieten. Een +retour kost dertig gulden eerste, twintig gulden tweede klasse en is +vooral aanbevelenswaardig, als men van plan is, langer dan acht dagen +uit te blijven; wil men het in minder tijd afdoen, dan is het +voordeeliger een gewoon goedkoop achtdaagsch retourbiljet naar Londen +te nemen.</p> +<div class="figure xd21e4517width"><img src="images/p1909-u205-1.jpg" +alt="Kerk te Folkstone." width="463" height="308"> +<p class="figureHead">Kerk te Folkstone.</p> +</div> +<p>Intusschen is er in Oost-Kent meer dan genoeg gelegenheid, om een +veertiendaagsch verblijf er heerlijk en afwisselend te maken. Wat een +verscheidenheid van indrukken krijgt men op den tocht, die bij Margate +te beginnen, waarvoor de coupon Queenborough-London in +Queenborough-Margate wordt veranderd, ons naar de badplaatsen aan de +oost-, noord- en zuidkust brengt, en in het binnenland het zoo +interessante Canterbury, dan Sittingbourne en Maidstone te zien +geeft.</p> +<div class="figure xd21e4524width"><img src="images/p1909-u205-2.jpg" +alt="Ramsgate in vogelvlucht." width="463" height="340"> +<p class="figureHead">Ramsgate in vogelvlucht.</p> +</div> +<p>Op deze reis kan men beter dan waar ook het genieten van mooie +natuur vereenigen met het zien van merkwaardige proeven van +menschenwerk uit oude tijden en van het heden. Het bedoelde boekje met +de prettig geschreven beschrijving der reis geeft alle mogelijke +inlichtingen, voegt enkele, niet te veel, maar dan ook zeer welkome +historische bijzonderheden tusschen den tekst en laat geen vragen +onbeantwoord binnen zijn 106 bladzijden, die besloten zijn in het +smaakvolle omslagje van kastanjebladeren en kastanjebloei op gouden +grond.</p> +</div> +</div> +<div id="a193" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nederlandsche Oudheidkundige Bond.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In Alkmaar, waar de algemeene vergadering van den Bond +het tienjarig bestaan der vereeniging herdacht, op 9 en 10 Juli, konden +de leden de oude belangwekkende Groote of Sint-Laurenskerk bezichtigen, +daar het bekende orgel hooren bespelen en er bewonderen het fraaie +houtsnijwerk uit het midden der zeventiende eeuw, het schilderstuk +voorstellende Zeven werken van barmhartigheid uit 1504, het kleine +orgel van 1511 en het groote orgel van Jacob van Campen alsmede de +koperen zerk van Pelinck en Foreest en de graftombe van graaf Floris. +Verder het stadhuis, dat grootendeels uit het begin der 16de eeuw +dateert, het museum der gemeente met de oude schutterstukken, het +Waaggebouw, dat het verbouwde koor is van de voormalige Heilige +Geestkerk. In 1758 werd hier 2.950.000 K.G. kaas gewogen, in 1907 +7.550.000 K.G. Het diaconiehuis of oude mannen- en vrouwenhuis, op de +Lange Nieuwesloot diende vroeger als klooster en daarna als woning van +den gouverneur van Noord-Holland Diederik Sonoy. Het huis heeft een +eigenaardig torentje en een mooie poort.</p> +<p>In het provenhuis van Nordingen viel de aandacht op een +schoorsteenstuk van D. Metius en een fraai gebeeldhouwde eikenhouten +tafel. Ook enkele der overige provenhuizen werden bezichtigd en de +meeste der bezienswaardige gevels, waaronder er zijn, die geheel +afgebroken en daarna in hun ouden vorm opnieuw opgetrokken werden, +zooals o.a. het huis met de Schopjes.</p> +<p>Bij de herdenking van de voorbijgegane tien jaren wees de +voorzitter, Jhr. van Riemsdijk op de verdiensten van den oprichter van +den Bond, Mr. Dr. J. C. van Overvoorde, archivaris van Leiden, die +secretaris is der Vereeniging. Onder de verheugende feiten, welke +konden worden gememoreerd in het jaarverslag, was de oprichting van een +gemeentelijk museum te Naaldwijk, van de oudheidkamer te Rhenen en het +museum voor tijdmeetkunde in het Stedelijk Museum te Amsterdam, en niet +minder verblijdend was het behoud van het kasteel Moermond bij Renesse, +dat van de accijnshuisjes te Leiden en van de Mariakerk te +Nijmegen.</p> +<p>Het zwaard van Damocles hangt nog boven de Paradijskerk te +Rotterdam, boven de raadszaal te Zwolle en het kasteel Doorwerth in +Oosterbeek, zooals misschien nog boven vele andere monumenten van het +verleden, die op het oogenblik niet onder de aandacht vallen. Gelukkig, +dat er nu een Commissie voor de Monumenten vanwege het Rijk is +opgericht, die een oog in het zeil zal houden en steeds op haar qui +vive wil wezen, en waarvan de heer De Stuers voorzitter is, terwijl +actieve mannen als de heeren F. A. Hoefer en J. Kalff er leden van +zijn. Van de oprichting der Vereeniging »Doorwerth« en de +daardoor verhoogde kans op restauratie van het kasteel kon op deze +bijeenkomst nog geen melding worden gemaakt.</p> +<p>De Nederlandsche Oudheidkundige Bond werd den 17den Januari 1899 +gesticht, nadat op 15 October van het vorige jaar negentien +belangstellenden bijeen waren gekomen naar aanleiding van een +circulaire van de vereeniging Oud-Dordrecht. Het aantal toegetreden +vereenigingen is sinds de oprichting verdubbeld, immers van 17 tot 33 +gestegen.</p> +</div> +</div> +<div id="a194" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het Reisboek in kleiner formaat.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Voor het jaar 1909 is het Reisboek, dat de firma Morks +en Geuze te Dordrecht uitgeeft en dat nu voor de tweede maal +verschijnt, verkleind van formaat en dus beter bruikbaar geworden voor +het naslaandoel, waarvoor het bestemd is. Verleden jaar hebben wij er +met ingenomenheid melding van gemaakt en dat kunnen we nu weer doen. +Dezen keer volgen we de verschillende spoorlijnen en van de +achtereenvolgens gepasseerde plaatsen wordt dan het wetenswaardigste +verteld, worden hotels en pensions opgegeven met de gevraagde prijzen +en wordt ten slotte vermeld, welke lectuur er reeds over de stad of het +dorp is verschenen, voor zoover toeristen, reizigers en tijdelijk er +vertoevenden daar iets aan kunnen hebben. De gegevens zijn veelal +verstrekt door de secretarissen der Vereenigingen tot bevordering van +het Vreemdelingenverkeer. Een paar goed geschreven artikelen over het +Koninklijk Park te Apeldoorn en over Vlissingen leiden het werkje +in.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Leven.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Gelukkig hij, die den tijd heeft, om te leven! +<span class="pagenum">[<a id="pb209" href="#pb209" name= +"pb209">209</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u26" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a196" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Straatleven in het Oosten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Spoorloos glijden de eeuwen en de duizendtallen van +jaren aan het Oosten voorbij. Zooals de Heilige Schrift het doen en +laten van de bevolking van Palestina, en zooals de <span class="corr" +id="xd21e4562" title= +"Bron: Duizenden-en-één">Duizend-en-één</span> +nacht de verhoudingen en omstandigheden in Klein-Azië en +Noord-Amerika schilderen, zoo ziet het er daar in veel opzichten nog +heden uit. Misschien zijn de openbare gebouwen en de paleizen der +grooten van aanzien veranderd, maar de leemen huizen, waar het volk in +woont, zijn dezelfde gebleven als in den grijzen voortijd. Ook de +kleeding van de lagere volksklasse in de steden en die van het landvolk +is weinig gewijzigd, en het beeld, dat de straten opleveren, waar thans +de reiziger belangstelling voor toont, verschilt, in het groot +beschouwd, niet van dat uit verafgelegen eeuwen. Dezelfde godsdienstige +stelregels en vooroordeelen, dezelfde rechtspraak en staatsinrichting +vinden wij nog thans terug, en het klimaat met zijn gelijkmatige hitte +heeft zeker niet weinig tot het te voorschijn roepen van het +verschijnsel meegewerkt.</p> +<div class="figure xd21e4566width"><img src="images/p1909-u209-1.jpg" +alt="Een fellahkhind op een ezel." width="485" height="482"> +<p class="figureHead">Een fellahkhind op een ezel.</p> +</div> +<p>Als het nieuwe doordringt, omdat de eischen van het verkeer en den +vooruitgang het vorderen, gaat het schoorvoetend, en de bouw van +spoorwegen en tramwegen en stoombooten, de invoering van gas- en +electrisch licht hebben zoo min als die van moderne rijtuigen en +automobielen of de aanleg van telefonen en waterleidingen het aanzien +der oostersche steden wezenlijk veranderd. Slechts enkele straten +hebben in den regel een europeesch karakter aangenomen. Daarnaast +heerscht als te voren het oude, bonte volksleven. In Konstantinopel, in +de klein-aziatische steden, in Egypte, overal merkt de toerist dat +op.</p> +<p>Het is onbegrijpelijk, hoe rijk aan afwisseling het straatleven in +een oostersche stad is, waar in de nauwe straatjes zich alles bont +opeenhoopt. De ventende kooplieden laten ieder hun eigen kreet en roep +hooren, en elk biedt zijn waren te koop aan op eigenaardig gevormde +bladen of in manden van een apart, eigen soort; in de verte al hoort +men de limonade- en ijsverkoopers met hun metalen bekers klepperen, om +de aandacht te trekken; lekkernijen en voedingsmiddelen zijn in +verschillende tijden van het jaar verschillend; maar een vast +bestanddeel van het beeld der straten vormen ze zonder mankeeren.</p> +<p>Waar veel vreemdelingen komen, speelt ook de handel in +prentbriefkaarten, vliegenwaaiers, wandelstokken een hoofdrol. Niet +minder in het oog vallen de talrijke bedelaars. Behalve de in vuile +lompen gehulde en soms aan afzichtelijke ziekten lijdende volwassenen +zijn er de vele kinderen, die om bakschisch roepen en overal om de +vreemden heen zwermen. De werkende inboorlingen dragen bijna alle een +lang kleed, den vaak kleurigen kaftan, wijde, beneden gesloten broeken +en den schilderachtigen tulband. De ambtenaren en de in moderne +denkbeelden opgevoede jongelui zijn europeesch gekleed, maar dragen op +het hoofd de roode fez, de tarboesj, zooals men in Egypte zegt. Die +heeft langzamerhand de hoogte van den europeeschen hoed bereikt en +wordt bij de vele hoedenmakers zorgvuldig telkens weer in den vorm +geperst en opgestreken.</p> +<p>De vrouwen, die men op straat ontmoet, zijn in ruime, alles +bedekkende gewaden gehuld en hebben meestal een kap over het hoofd. Het +benedengedeelte van het gezicht is buitendien door een sluier +verborgen, die des te dunner is, naarmate de rang der dame hooger is. +In Egypte hangt de sluier aan een band van riet, die boven den neus is +aangebracht. Alleen jodinnen, christelijke vrouwen en vrouwen van het +land gaan met onbedekt gezicht rond.</p> +<p>Boeren drijven door de steden hun beladen kameelen en ezels in lange +rijen, soms hun kudden geiten, die onderweg aan de huizen worden +gemolken, op hoeken van straten en op pleinen vertoonen +slangenbezweerders en goochelaars hun kunsten, of vertellers en +straatmuzikanten houden er de menigte bezig. In de hoofdstraten zitten, +waar hun maar plaats wordt gegund, de geldwisselaars aan hun met +muntstukken beladen tafeltjes, welk geld in glazen kastjes is geborgen. +Hier en daar ziet men een tafeltje, waar een schrijver zit te pennen, +wat men hem dicteert ten gerieve van wie niet met pen of potlood kan +omgaan. Tusschen alles door rijden dan de electrische trams of mooie, +fraai bespannen rijtuigen, of een troep modern gekleede soldaten trekt +met militaire muziek voorbij.</p> +<div class="figure xd21e4581width"><img src="images/p1909-u209-2.jpg" +alt="Straatmuzikant in Alexandrië." width="485" height="484"> +<p class="figureHead">Straatmuzikant in Alexandrië.</p> +</div> +<p>In Konstantinopel en Klein-Azië houdt bij zonsondergang het +leven van de straat op, en zoodra de muezzin vanaf den toren der +moskeeën de geloovigen tot het avondgebed heeft opgeroepen, +verdwijnt bij het vallen van den nacht alles in de huizen. Daar deze +naar den straatkant veelal geen vensters hebben of dicht getraliede, en +daar de straatverlichting meestal zeer gebrekkig is, doet alles zich +als uitgestorven voor. Maar in Egypte is dat anders. Hier wordt in de +avonduren het beeld, zoo mogelijk, nog levendiger. De talrijke +café’s, barbierswinkels, vruchtenwinkels en +banketbakkerijen, ontsteken tallooze groote lantarens, en lokken de +menigte, die er plaats neemt en koffie drinkt uit de kleine kopjes +zonder oor, terwijl het aantal der gevraagde waterpijpen vaak den +voorraad overtreft. In de vastenmaand Ramadan, als de Mohammedaan +overdag geen voedsel tot zich neemt, duurt de straatdrukte vaak tot de +morgenuren. <span class="pagenum">[<a id="pb210" href="#pb210" name= +"pb210">210</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a197" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Waarde, die tot haar recht komt.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is al vele jaren geleden, dat men voor het eerst +begon te spreken over het water van de vele vallen in Zwitserland als +op groote schaal aan te wenden beweegkracht. Langer dan een kwarteeuw +is al de uitdrukking van »witte steenkool« oud, waarmee dan +het schuim der cascaden werd aangeduid, dat fabrieken en machines aan +drijfkracht zou kunnen helpen. Hoewel het door water bewogen molenrad, +dat het werk verrichtte in houtzagerijen en meelmolens reeds heel oud +is, eerst de laatste tijden hebben <span class="corr" id="xd21e4593" +title="Niet in bron">we</span> de waterkracht leeren exploiteeren in +den dienst der electriciteit.</p> +<p>Deze groote macht laat op treffend doelmatige manier het +snelstroomend water voor zich werken en in vele berglanden van Europa +worden haar turbines reeds in beweging gebracht door stroomend water. +Het allergrootste krachtstation van den jongsten tijd zal dit jaar nog +gereed komen in zuidelijk Zweden bij den beroemden <span class="corr" +id="xd21e4598" title= +"Bron: Trolhätta-waterval">Trollhätta-waterval</span>. Daar +komen tachtig duizend paardekrachten door omzetting van de levende +kracht der watermassa’s in electrische energie, beschikbaar voor +spoorweg-, gemeente-, industriëele en andere +doeleinden<span class="corr" id="xd21e4601" title= +"Niet in bron">.</span> De werken aan den Trollhätta-waterval +worden door den zweedschen staat uitgevoerd, welke behalve dezen nog +een reeks andere watervallen in zijn bezit heeft gebracht en daartoe +een afzonderlijke waterval-administratie opgericht heeft. Bij de plaats +Trollhättair stort de Götaelf over een afstand van ongeveer +1000 meter geleidelijk naar beneden, op deze wijze een twaalftal +verschillende watervallen vormende. De storting begint bij het eiland +Gullön en de laatste vallen liggen bij het Olideloch. Tusschen het +laatste en Gullön heeft men een kanaal aangelegd, dat de razende +watermassa’s bij Gullön opvangen en naar het bij het +Olideloch te bouwen krachtstation leiden zal. Het 1400 meter lange +kanaal, uit de rotsmassa’s door dynamietontploffingen gevormd, +zal 252 M<sup>3</sup> water in de seconde voortleiden, waarbij men een +snelheid van de watermassa’s van 2 meter in de seconde berekent. +Aan het eindpunt ligt een verzamelbekken, van waar het water in acht +loodrechte, bijna 32 M. diep in de rotsen uitgehouwen turbinenkamers +stort. Deze laatste monden uit in het aan den voet van den berg +liggende krachtstation, waarin acht turbines van elk 10.000 +paardekrachten opgesteld worden. Van het krachtstation wordt de +electrische kracht naar een groot aantal steden en dorpen geleid.</p> +<p>Met behulp van een voorloopig krachtstation wordt thans reeds +electriciteit naar verschillende steden gevoerd. Met den dag der +inwerkingstelling van het reuzenkrachtstation zal bij de +Trollhätta-watervallen een volledige verandering van het +natuurtafereel plaats hebben.</p> +<p>Terwijl thans nog 562 M<sup>3</sup> water in de seconde over de +glooiingen stort, zal de toekomstige watermassa nog slechts 50 +M<sup>3</sup> bedragen en in plaats van de wild voortbruisende +watermassa’s, die de bewondering van de toeristen opwekken, +zullen dan de bezoekers de droge, gladgeslepen rotsblokken van het +stroombed mogen beschouwen, als zij niet liever elders het altijd nog +rijk vertegenwoordigde natuurschoon willen gaan genieten. Ook in +noordelijk Zweden zal de staat een groot krachtstation oprichten, om +verschillende steden van electrische kracht te voorzien.</p> +<p>Wanneer men bedenkt, dat Zweden jaarlijks voor 60 millioen kronen +aan engelsche steenkolen betrekt, die het noodig heeft voor de +industrie en het spoorwegbedrijf, is het verklaarbaar dat men +overgegaan is tot het partij trekken van de watervallen. Alleen de +watervallen, die in zuidelijk Zweden tot ongeveer ter hoogte van Gefle +liggen, bevatten een onuitputtelijken, steeds zich hernieuwenden en +aanvullenden voorraad levende waterkracht. Dit zijn de +»sluimerende millioenen« van Zweden, niet minder belangrijk +dan de ertsen en wouden van het land. Nog vormen zij in hun +ongebreidelde watermassa’s grootsche natuurwonderen, die ook +toeristen van heinde en ver aantrekken, doch met den tijd zal zich de +techniek in steeds grootere mate van de watervallen meester maken, om +zelfs voor de meest afgelegen deelen van het land de veroveringen van +de moderne ingenieurskunst toegankelijk te maken.</p> +</div> +</div> +<div id="a198" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Plaatselijk verzet op Ceram.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hoe eigenaardig plaatselijk in ons Indië het +verzet tegen het nederlandsch bestuur kan zijn, blijkt duidelijk op +Ceram, waar het landschap of liever het kampongcomplex Ahiolo telkens +last geeft. Aanleiding is natuurlijk de tegenzin tegen het opbrengen +van belasting of het presteeren van heerendiensten. Maar de oorzaak +moet ongetwijfeld gelegen zijn in den instinctieven tegenzin bij deze +lieden des wouds tegen den voortdringenden invloed van het geregeld +gezag.</p> +<p>Maar hoe is het dan dat Ahiolo een uitzondering vormt tusschen de +andere deelen van Ceram?</p> +<p>Ceram is een eiland van een zeer geaccidenteerde vorming; wellicht +heeft deze omstandigheid, evenals op andere eilanden van +gelijksoortigen bouw, bijgedragen tot het ontstaan van tal van +complexen van dorpen, met scherp afgebakend gebied, die geheel +onafhankelijk van elkaar zijn.</p> +<p>Op Ceram kan er opstand zijn in Ahiolo, zooals men b.v. in Europa +opstand zou kunnen hebben in Frankrijk, zonder dat de andere staten er +in gemoeid zouden behoeven te zijn.</p> +<p>Zoo scherp wordt door de lieden van Ahiolo het beginsel van het +eigen territoir in acht genomen, dat het verzet zich, hoe fel het ook +wezen moge, steeds tot binnen de grenzen beperkt. Troepen-afdeelingen +kunnen zich zonder gevaar voor een overval tot vlak bij de grens +bewegen. Is deze echter eenmaal overschreden, dan heeft men op zijn +hoede te zijn. Ter kenschetsing der zeer eigenaardige toestanden, zij +aangehaald, dat lieden van Ahiolo er zich b.v. wel toe leenen willen de +goederen van colonnes, die zich van de kust naar dat gebied begeven, te +helpen dragen. Zij doen het trouw totdat zij aan de grens gekomen zijn. +Maar met geen geld of geen geweld zouden zij er toe te krijgen zijn die +goederen verder te helpen brengen. Zij zetten de pakken neer en +verdwijnen desnoods in het bosch, om, wanneer de colonne verder mocht +trekken, aan de andere zijde der grens op haar te gaan schieten.</p> +<p>Uit de maandelijksche verslagen zoowel als uit de +regeeringstelegrammen, die ons nu en dan bereiken, valt op te maken +hoeveel moeite dat kleine Ahiolo, waarvan de weerbare bevolking slechts +uit enkele honderden mannen bestaat, aan het gezag geeft. Met hand en +tand weert het zich tegen den vreemden invloed. Veel vooruitgang is er +niet te bespeuren. “Of de schuld daarvan ligt aan onvoldoende of +slecht geleide militaire actie? Dit zouden wij niet weten te +beoordeelen,” zegt de Java-Bode en gaat dan voort:</p> +<p>“Wel achten wij het van groot belang, dat krachtige +maatregelen zouden genomen worden om zoo spoedig mogelijk aan dezen +treurigen toestand een einde te maken. Daargelaten het betrekkelijk +groot verlies aan menschenlevens—althans onzerzijds, de lieden +van Ahiolo weten zich goed te dekken en zijn moeilijk te +raken!—kan ons gesukkel niet strekken om ons prestige in die +streken te verhoogen.</p> +<p>Gelukkig, dat elders in het Oosten van den Archipel gezondere +toestanden bestaan, en dat, al moge er nu en dan nog wel eens een op +zichzelf staande daad van weerspannigheid tot gewapend optreden op +kleine schaal nopen—wat meestal slachtoffers eischt—het er +daar steeds rustiger en normaler begint uit te zien.”</p> +</div> +</div> +<div id="a199" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Over den Roewenzori.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De hooge top in Midden-Afrika, waarheen de hertog der +Abruzzen in 1906 een expeditie heeft ondernomen en die ook wel +Roenssoro wordt genoemd, is pas in 1888 door Stanley ontdekt. In +verschillende talen is het reisverhaal van den hertog reeds verschenen, +zooals het uit aanteekeningen van den hertog en van zijn tochtgenooten +is opgesteld door zijn italiaanschen vriend en vroegeren reisgenoot, F. +de Filippi.</p> +<p>Men krijgt eerst een overzicht over de geschiedenis der ontdekking +van den Roewenzori, die bezocht is geworden door zeer veel reizigers en +wetenschappelijk gevormde Alpinisten, helaas, met het gevolg, dat de +meeningen over de geleding van het gebergte en de identiteit der +afzonderlijke toppen er al verwarder door werden. Ook over de hoogten +van de toppen liepen de opgaven sterk uiteen.</p> +<p>Aan die verwarring heeft de reis van den hertog der Abruzzen, +Amadeus van Savoye, een eind gemaakt. Hij en zijn medearbeiders hebben +door hun wetenschappelijken tocht een verdienstelijk werk gedaan.</p> +<p>Uit het eigenlijke bericht der expeditie ziet men, dat ze Port +Fortal den eersten Juni verlieten en dat midden Juli al het op het +programma staande werk verricht was, dank zij den ijverig volgehouden +arbeid. In het aanhangsel worden de astronomische, topografische, +meteorologische en magnetische waarnemingen en de +natuurwetenschappelijke verzamelingen besproken.</p> +<p>Wij geven in ons hoofdblad binnenkort het reisverhaal in extenso, +waarbij onze lezers den opgewekten, prettigen verhaaltrant zullen +kunnen waardeeren. <span class="pagenum">[<a id="pb211" href="#pb211" +name="pb211">211</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a200" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Mosselteelt.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De mossel wordt ook in ons land met smaak verorberd, +maar niet in zoo grooten getale als in Frankrijk, waar men in sommige +streken aan mosselteelt doet, zooals bij ons aan oesterteelt. De +voortplanting van de mossel is voor een deel nog onopgehelderd; maar de +vruchtbaarheid is zeer groot, dat is van algemeene bekendheid. Een +groot deel van het broedsel gaat natuurlijk verloren, wordt door den +zeewind mee voortgesleurd of komt in het oeverslijk terecht en sterft +er. Maar er blijft nog altijd een aanzienlijke rest over, die zich +vasthecht aan het rotsgesteente. De ontwikkeling der mossel heeft dan +betrekkelijk vlug plaats; na afloop van twee tot drie maanden heeft de +jonge mossel een middellijn van eenige millimeters bereikt.</p> +<p>Dan komen de telers en maken de jonge mosseltjes los, die altijd bij +verscheiden duizenden als een tros aan elkander hangen, om ze over te +storten in zakken van fijn netwerk, die ongeveer twee liter kunnen +bevatten. Die zakken zijn gemaakt van stukken van oude, zeer fijne +netten, die meestal vroeger voor de sardinenvangst hebben gediend. De +met jongen <span class="corr" id="xd21e4659" title= +"Bron: gevuldenet ten">gevulde netten</span> worden vervolgens op +eigenaardige wijze behandeld. Diep in het water gedreven palen, die +ongeveer anderhalven meter boven het water uitsteken, worden door +stevig samengevlochten takken van kastanjeboomen met elkaar verbonden. +De terreinen voor de teelt moeten steeds zóó zijn +gelegen, dat ze gedurende de helft van den tijd der eb volkomen droog +liggen.</p> +<p>Op dien tijd van den laagsten waterstand worden de zakken met +mossels, altijd op afstanden van een halven meter, midden tusschen de +in elkaar gevlochten takken bevestigd. De rustelooze golven der zee +omspoelen het fijne netwerk en de jonge mossels groeien en doen dan de +murw en slap geworden omhulling van de zakjes bersten. Maar dat is geen +bezwaar, want de mossels hebben dan hun eigen veerkrachtigen draad, den +byssus, verkregen, met welks hulp ze zich in het takwerk stevig hebben +vastgezet.</p> +<div class="figure xd21e4665width"><img src="images/p1909-u211.jpg" +alt="Een goede vangst." width="720" height="455"> +<p class="figureHead">Een goede vangst.</p> +</div> +<p>Na achttien maanden ongeveer hebben de mossels hun volkomen +ontwikkeling bereikt en zijn geschikt voor den verkoop. De telers maken +in den tijd van den laagsten waterstand de takken van de palen los. Die +zijn dan geheel door mossels overdekt, en men kan de schelpen plukken +als de vruchten van een boom.</p> +<p>Behalve op die manier wordt ook nog wel een andere methode +toegepast. Daarbij worden boomtakken, meestal tamarindetakken, maar ook +andere, loodrecht in den weeken grond gestoken, zoodat ze een boschje +vormen, waarvan de golvende punten boven de zee heen en weer wuiven. De +jonge mossels worden op dezelfde wijze, als te voren beschreven, in +fijne netten gedaan en in de takken vastgemaakt, en het dichte +takkenwirwar kan zeer veel netten bergen. De oogst heeft eveneens +ongeveer na achttien maanden plaats. De op die manier geoogste mossels +noemt de Franschman tamarinières.</p> +<p>De opbrengst is ook dan zeer groot, maar het is een verbazend +moeilijk werk, de schaaldieren uit het dichte gewemel van takken uit te +plukken. En dan heeft men bij deze methode nog het bezwaar, dat zich +veel slijk heeft vastgezet in de massa, terwijl bij de andere manier +het water ongehinderd onder de drijvende wanden van takken kan +doorstroomen. Men teelt de mossels graag aan de mondingen van rivieren, +omdat het sterk bewogen water uitstekend voor de voeding der dieren +zorgt en hun groei bevordert. Daarbij moeten de mossels een voorliefde +hebben voor de plaatsen, waar zout en zoet water samenkomen.</p> +</div> +</div> +<div id="a201" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een nieuw modern dorp.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Sint-Petersburg, Karlsruhe en nog meer andere steden +zijn verrezen op wensch of bevel van een bepaald persoon, in beide +gevallen een regeerend vorst, maar nu krijgen we in een uithoekje van +ons eigen land een dergelijk voorbeeld van een nieuw te stichten modern +dorp.</p> +<p>Er is namelijk in het jaar 1847 in Zeeuwsch-Vlaanderen een gedeelte +ingepolderd van het Verdronken Land van Saeftingen, waarna er een zeer +vruchtbare polder ontstond, gedeeltelijk gelegen in de nederlandsche +gemeente Clinge en 544 H.A. groot. Voor een kleiner deel ligt de polder +in de belgische gemeente Kieldrecht.</p> +<p>In die Prosperpolder hebben zich verscheiden boeren gevestigd en ze +hebben er prachtige hofsteden doen verrijzen. Door de vestiging van +landbouwers zijn er natuurlijk nijveren heengelokt, smeden, bakkers, +schoen- en kleermakers, timmerlieden, winkeliers en herbergiers. De +erfgenamen van den Prins van Aremberg nu hebben in deze streek +belangrijke eigendommen liggen, en thans zijn zij voornemens, daar een +nieuwerwetsch dorp te stichten.</p> +<p>Er wordt een straat aangelegd van circa 12 Meter breedte. In het +midden komt een steenweg voor de voertuigen, daarnaast klinkerpaden van +2 Meter breedte voor de voetgangers, verder een pad voor wielrijders en +twee rijen boomen. In de volgende maand begint men met het bouwen der +woningen, die alle volgens den laatsten trant zullen worden ingericht +en alle gemakken zullen bevatten.</p> +<p>Er zijn reeds meer dan 100 aanvragen ingekomen, om huizen te mogen +bouwen in het nieuwe dorp.</p> +<p>In het midden van de straat komt een prachtige kerk met pastorie, +die reeds aanbesteed is. <span class="pagenum">[<a id="pb213" href= +"#pb213" name="pb213">213</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a202" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Plasmolen’s schoon.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Lang is het reeds geleden, maar nog kan ik doen leven, +al de beelden en gewaarwordingen, die me bestormden en overweldigden, +toen ik voor het eerst door het bosch van den Jansberg ging, komende +van Groesbeek in de maand Augustus, om een colléga, wonende aan +den Plasmolen, te bezoeken, en wanneer ik thans een opgetogen vriend +toonen kan al ’t mooi van wat ik langzaam aan heb liefgekregen, +voel ik al de blijheid weer van toen. Zijn verwondering en vreugd over +al dat nergens nog geziene, maakt alles weer voor je nieuw, doet je +goed en streelt, als vleitaal de jonge moeder over haar kind.</p> +<p>’t Mooie Hôtel “De Plasmolen”, dat in zijn +blankheid oprijst aan het water, staat daar als blijk van erkenning van +’t schoon der natuur, doet soms denken aan een tempel waar +’s zomers komen om te rusten, vermoeiden van het leven, ter +aanbidding van de godheid, die een oord zegent met zooveel schoon. Want +zeker <span class="pagenum">[<a id="pb214" href="#pb214" name= +"pb214">214</a>]</span>zeg ik niet te veel, als ik beweer dat ’t +schoon van de streek oorzaak is van den meer dan buitengewonen groei +van ’t Hôtel natuurlijk niet gerekend buiten de krachtige +leiding der heeren van der Grinten en Cremer, de pachters van ’t +Hôtel, die mede hun aandeel hebben aan de ontwikkeling van +’t kleine primitieve Hôtel de Plasmolen tot het modern +ingerichte Hôtel van nu, dat iedere toets doorstaat.</p> +<p>Nergens vond ik een natuur die nog zoo onbedorven is gebleven van de +steeds voorwaarts dringende cultuur, die helaas, zooveel van ’t +echte zuivere schoon bederft; geen vereeniging ter bevordering van +’t vreemdelingenverkeer drukte op deze streek haar stempel; nog +kwam geen bouw van villa’s dissonanten brengen in de harmonie van +’t geheel; nog ongeschonden of verminkt, leeft daar een leven als +niet van onze eeuw, droomt nog een poëzie, vreemd aan onze dagen, +ontroerend soms en angstig, voor hen die uit den gang van ’t +jachtende leven komen. In ’t bosch fluisteren nog stemmen uit +lang vervlogen dagen; de weelderige groei van boomen en planten draagt +nog een oerkarakter, zooals men nergens anders vindt.</p> +<div class="figure xd21e4703width"><img src="images/p1909-u214.jpg" +alt="Boschpartij in den omtrek van den Plasmolen." width="440" height= +"665"> +<p class="figureHead">Boschpartij in den omtrek van den Plasmolen.</p> +</div> +<p>Trotsche eiken met hun grilligen groei, soms zwaar getooid en +bekropen door klimop en kamperfoelie, verrijzen naast beuken en berken, +terwijl varens en paardenstaart, die een hoogte van twee meter hier +bereiken, braamstruik en woudroos, een wildernis formeeren, die soms +denken doet aan verhalen van Aimard, en verwonderd zou men bijna niet +zijn, een Indiaan te zien, jagend op het een of ander wild. ’t +Sterk heuvelachtig terrein biedt soms panorama’s van uren +uitgestrektheid, waarin ’t bewegen van de menschen, ons eerst de +kleinheid daarvan voelen doet, voert dan weer in valleien van een +plechtig somber schoon. Veelal zijn de heuvelen begroeid met dichte +rijzende stammen van dennen, waaronder een klaar zilverachtig licht. +Het schijnen soms sprookjes-paleizen in roerende rust, tempels van +eenvoud, tempels van God met gewijde harmonieën, als ruischend de +wind speelt met de toppen der boomen. Dan weer is ’t een meer, +geheimzinnig zich verliezend in ’t dichte geboomte, als wilde +’t zich verbergen voor onbeschaamden blik, gevoed door kabbelende +beekjes, zoo helder als kristal, zacht zingend voorwaarts huppelend als +spelende knapen. Hier spreekt eerst de stem van de stilte; het schijnt +alles overtogen met een waas van mystiek. Geen geluiden van ’t +groote leven dringen tot hier door; ’t al ademt een geest die tot +mijmeren ons noopt, opvoert tot een hooger schoon, door zoo plechtige +stilte en roerende rust, voorwaar dus een oord voor hem, die te rusten +begeert van ’t nerveus bewegen eener groote stad, kalmte zoekt +voor zijn geest.</p> +<p>En hoezeer is deze streek veelzijdig en afwisselend! De historische +Mookerhei, die zich uitstrekt achter het hotel, roept de herinnering +aan Mauve in ons op en is schilderachtig en rijk. Hier stijgt zingend +de leeuwerik omhoog, vliegt krijschend de kievit boven het hoofd van +den wandelaar, genieten de schonkige koeien een ongekende ruimte. Hier +teekent zich de zandweg tegen ’t donkere groen van een +dennengroep; hier is de rust van een ander karakter, zingt de fee van +het natuurschoon een anderen zang. Ginds staan de huizen van ’t +landvolk te droomen als neergesmeten langs de wegen, die zwaar zijn +doorploegd van ’t spoor van de karren, en stil rijst boven de +daken, schitterend in ’t blauw van de lucht, lieflijk de kerk van +het dorp; ’t is of de hand van een kunstenaar, bedreven en los, +hier alles plaats gaf.</p> +<p>Onder aan den boschrand, waarvan de lijnen muziek zijn, zich +<span class="pagenum">[<a id="pb215" href="#pb215" name= +"pb215">215</a>]</span>verliezend in blauwende verten, zich oplossend +in het Reichswald, strekken zich de vennen uit.</p> +<p>Groote plassen, waarin de trotsche woudreus, als bewust van zijn +pracht, zijn eigen schoonheid te bewonderen staat, geheel zijn rijkdom +van takken en blad bevende teekent, tegen een schitterende lucht, +kunnen, als de regen neerdrupt uit zwaar zwarte wolken, stemmen tot den +plechtigsten ernst.</p> +<div class="figure xd21e4718width"><img src="images/p1909-u215.jpg" +alt="Het hotel de Plasmolen." width="691" height="446"> +<p class="figureHead">Het hotel de Plasmolen.</p> +</div> +<p>’t Is bijna met vrees, dat ik gewaag van ’t hier levende +schoon, angstig als ik ben, dat het niet veilig meer zal zijn, en dat +het gemeengoed worden gaat, zoodat de hand van profanen die heiligheid +schendt.</p> +<p>Maar wie in de goede gezindheid tot dit mooie oord nadert, die zal +zich niet bedrogen zien en hij kan vertrouwen, in het gastvrije hotel +»De Plasmolen« zich thuis te zullen voelen.</p> +<p class="signed"><span class="sc">Leo Niehorster.</span></p> +</div> +</div> +<div id="a203" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Noordhollandsch Watertochtje.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is een aardig denkbeeld van de Leidsche +Stoombootmaatschappij »De Volharding«, om een rondreis te +water te organiseeren van uit Haarlem langs Spaarne, Noordzeekanaal, +Kanaal van Nauerna over Knollendam, de Zaan en Zaandam en door +Noordzeekanaal en Spaarne terug naar Haarlem. Hoe verbazend jammer was +het voor de onderneming, dat in de maand Juli het aantal mooie +zomerdagen zoo gering is geweest, want juist die warme dagen met zon +zijn uiterst geschikt voor het genot van bootjevaren.</p> +<p>Vreemdelingen en toeristen, die altijd zoo verrukt zijn over de +»wazige« luchten van Holland, hebben hun hart aan de +wazigheid kunnen ophalen, <span class="pagenum">[<a id="pb216" href= +"#pb216" name="pb216">216</a>]</span>en zeker is het, dat ook bij +donker weer het polderland niet alle bekoring mist, maar hoeveel +vriendelijker doet alles zich voor in den zonneschijn! Mocht Augustus +nu nog maar goed maken, wat Juli is te kort gekomen en mocht het aantal +passagiers, die dagelijks met de nieuw gebouwde stoomboot +»Volharding VII« meegaan van harte kunnen genieten van het +afwisselende landschap, waarvan wij enkele kijkjes hier +reproduceeren.</p> +<div class="figure xd21e4741width"><img src="images/p1909-u216.jpg" +alt="Kerk te Spaarndam." width="308" height="317"> +<p class="figureHead">Kerk te Spaarndam.</p> +</div> +<p>Want er is heel wat te zien op het tochtje, dat, om half elf +’s morgens beginnend, de deelnemers om vijf uur weer aan het +Noorder Spaarne aan wal zet. Eén ding is voor deze pleiziervaart +een stellig vereischte, namelijk stiptheid, wat den tijd betreft, want +er zijn sluizen en spoorbruggen in de route, die op een bepaalden tijd +geopend worden, en die de grootste preciesheid verlangen van de +vervoermiddelen te water op poene van soms een langen wachttijd.</p> +<p>In het aardige boekje, dat de reisbeschrijver bij uitnemendheid, de +heer J. Craandijk, voor de stoombootmaatschappij samenstelde en waaraan +wij hier het een en ander ontleenen, wordt opgegeven, hoe de reizigers +van verschillende kanten, van Bloemendaal, van Alkmaar, van Amsterdam, +van Aerdenhout en Zandvoort, het moeten aanleggen, om langs den +kortsten weg naar het Noorder Buitenspaarne te komen. Alle <span class= +"corr" id="xd21e4749" title="Bron: eenigszings">eenigszins</span> +belangrijke punten van den watertocht passeeren de revue, terwijl in de +beschrijving enkele historische bijzonderheden zijn ingevlochten en +niemand onbevredigd blijft, die graag zou willen weten, welk torentje +daar uit het groen verrijst, wat voor oud huis ginds te zien is, in +welk water men bij het omslaan van deze bocht is binnengevaren, hoe dit +vriendelijk dorpje heet en wat de naam is van dien in groene frischheid +en frissche groenheid van vruchtbaarheid getuigenden polder.</p> +<p>Laat ons even vertellen, dat men eerst door het Spaarne vaart in +noordoostelijke richting, langs den Houtrakpolder, om dan een scherpe +bocht rechts te maken en in het Noordzeekanaal te komen, dat slechts +gevolgd wordt op den heenweg tot waar men links afslaand het +Nauernakanaal binnenvaart of de Nauerna’sche vaart, een ouden +waterloop, die indertijd uitgediept en bedijkt werd voor de droogmaking +van den Schermerpolder. Dat was nog in onze groote zeventiende eeuw, +die wij wat onze waterbouwwerken betreft, in den tegenwoordigen tijd +gerust onder de oogen kunnen komen.</p> +<p>Kalm glijdt de boot er door het vlakke weiland, met slooten +doorsneden, waar watermolentjes wat afwisseling brengen, en de +huizenstrook van Assendelft met de beide kerktorens en al eerder het +langgerekte Westzaan aantoonen, dat men nog niet heelemaal buiten de +bewoonde wereld is geraakt. Noordwaarts op gaat het tot aan de +spoorbrug niet ver van het station Krommenie-Assendelft en verder +noordelijk achterlangs Krommenie <span class="pagenum">[<a id="pb217" +href="#pb217" name="pb217">217</a>]</span>tot bij het punt, waar de +Nauernavaart zich afbuigt van de ringvaart van den Starmeerpolder.</p> +<div class="figure xd21e4759width"><img src="images/p1909-u217.jpg" +alt="Kerk te Westzaan." width="720" height="417"> +<p class="figureHead">Kerk te Westzaan.</p> +</div> +<p>Bij Knollendam wendt de stoomboot zich dan naar het Zuiden en vaart +de Zaan in. Het riviertje de Zaan, zoo bescheiden in haar oorsprong als +afvloeiing van vroegere meren, die in polders zijn veranderd en die de +voeding van de Zaan aan de ringvaarten hebben overgedragen, heeft +liefelijke oevers, en schilderachtige tooneelen krijgt men vanaf de +boot te zien. Men passeert Oost- en West-Knollendam, Wormerveer, +typisch omdat het nu eens niet echt zaansch is en wel zijn beste +beentje voorzet naar den kant van de Zaan; dan de lange reeks van +dorpsachterhuizen en tuinen, die Zaandijk en Koog aan <span class= +"pagenum">[<a id="pb218" href="#pb218" name="pb218">218</a>]</span>de +Zaan vormen en aan de westzijde der rivier een aardig karakter geven, +rijk aan afwisseling.</p> +<p>Bij Zaandam zijn beide oevers bebouwd, en de passagiers, die hun +lunch aan boord hebben gebruikt, waarvoor de haarlemsche restaurateur, +J. A. Mulder heeft te zorgen, kunnen van de eenigszins verlengde +wachtperiode bij de sluis profiteeren, om iets van de stad te zien en +misschien het Czar-Peterhuisje in oogenschouw te nemen. Maar veel tijd +is er niet, en al spoedig ligt Zaandam achter de »Volharding +VII«, die rechts zwenkend het Noordzeekanaal invaart en de +Hembrug vóór zich ziet liggen. In westelijke richting +gaat het weer door het breede Kanaal tot waar het zijkanaal C. wordt +gevolgd, een der vaarten, die door den uitgestrekten IJpolder loopen. +Bij Spaarndam herhaalt zich het openen van de sluis, dat alleen op het +volle uur gebeurt, het belangstellend kijken naar het niet onaardig +buurtje met de typische huizen, winkels en werkplaatsen en het zoeken +naar het wat verborgen kerkje, waar men de grafstede kan vinden van +schout Nicolaas Cruqius, die er in 1754 is overleden en naar wien, ook +om hem te eeren als Opziener van Rijnland, een der groote stoomgemalen +van den Haarlemmermeerpolder is genoemd, zoodat de naam vaak wordt +gehoord.</p> +<p>Zoo gaat het dan weer op Haarlem aan door het Spaarne, nu met de +uitgestrekte weilanden aan onze linkerhand, langs het in 1842 +aangelegde jaagpad van Haarlem naar Spaarndam en den ouden, grooten +heirweg van Kennemerland naar Alkmaar. Die naam Kennemerland herinnert +aan het vele schoon in de omstreken van de grijze Spaarnestad, het +mooie, dat overal in ons land en daarbuiten wordt gewaardeerd. De +nieuwe boottochtjes hebben nu daarnaast meer waardeering gebracht voor +het schilderachtige polderland, door zijn kalme wateren doorsneden.</p> +</div> +</div> +<div id="a204" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een internationaal Noordzeebad.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De roem van de Noordzee-badplaats Zandvoort is reeds +lang ver buiten het grensgebied van ons kleine landje doorgedrongen. +Een mooi breed strand, rondom heerlijke duinruggen, een krachtige +golfslag van de Noordzee, de gunstige ligging in de nabijheid der +steden Amsterdam en Haarlem hebben Zandvoort tot een der meest +bezochte, zoo niet tot de drukst bezochte badplaats ten onzent +gemaakt.</p> +<p>De genoemde voordeelen worden op de gelukkigste wijze vereenigd en +voltooid door uitstekende treinverbindingen, die het voor het +binnenlandsch en buitenlandsch publiek gemakkelijk maken, Zandvoort te +bereiken. Zoo rijdt men bij voorbeeld des avonds om tien minuten over +zes uit Keulen en komt zonder overstappen om elf uur in den avond te +Zandvoort. En ook op andere tijden van den dag rijden doorgaande +treinen over de grenzen van en naar Zandvoort. Voor het verkeer met de +naaste omgeving speelt de regelmatige en drukke verbinding tusschen +Amsterdam en Zandvoort met tusschenpoozen van ongeveer een half uur een +gewichtige rol. Er loopen in het algemeen dagelijks zoowat 38 treinen +en als er extra drukte is, worden nog treinen ingelegd.</p> +<p>Nu het nieuwe station te Haarlem gereed is, is ook de verbinding met +Den Haag en Rotterdam vergemakkelijkt, zoodat men thans in +één uur van Zandvoort uit Den Haag kan bereiken. Naar +Amsterdam en Haarlem kan de badgast zich ook door de electrische tram +laten brengen, die in den zomer op werkdagen alle tien minuten en op +bijzondere dagen alle vijf minuten rijdt. De treinen zijn zeer +geriefelijk ingericht en ze leggen den afstand tusschen Zandvoort en +Amsterdam in een uur af, terwijl de reis naar Haarlem in een kwartier +wordt volbracht.</p> +<p>De huizen van het oude Zandvoort, dat oorspronkelijk een +visschersdorp was, liggen nog al ver uit elkander als in zooveel aan +zee gelegen plaatsen, maar er zijn een paar hoofdverkeerswegen, waarvan +de Kerkstraat en de Hoogeweg de voornaamste zijn. Een protestantsche en +een roomsch-katholieke kerk houden geregeld hun godsdienstoefeningen. +De onderwijzers van twee zeer goede scholen zijn bereid, aan de +kinderen van de badgasten privaatonderwijs te geven. Voor buitenlanders +wordt Zandvoort meer en meer aanlokkelijk gemaakt. Het vaste circus, +dat ruim vier jaar geleden werd aangelegd, heeft al voor allerlei +vermakelijkheden gediend.</p> +<p>Zandvoort heeft zich sterk uitgebreid, vooral naar den kant der zee. +Vanaf de groote hotels en de rijke pensions kan men de meest +verscheiden wandelingen maken in allerlei richtingen. Wie naar het +Noorden den Boulevard volgt, komt aan een voor wandelaars in de duinen +aangelegden weg. Daar valt er te genieten van een heerlijke wilde +duinflora. Bij helder weer heeft men van het hooger gelegen Duinhuis +naar alle zijden het mooiste uitzicht. Vijf minuten van het Grand Hotel +heeft men in de duinen drie tennisvelden, die zeer diep zijn +ingegraven, zoodat het voor de badgasten mogelijk is, ook bij vrij +krachtigen wind te spelen. In de buurt van het terrein is een paviljoen +met ververschingen beschikbaar.</p> +<p>Verder naar het Noorden vindt men in de duinen een kiosk Bernadotte, +die ook geschikt is om er na een lange duinwandeling uit te rusten en +zich te verkwikken. Men heeft er tevens een heerlijk uitzicht op het +strand en de duinen. Daar ziet men de gewone stranddrukte, die zeer +levendig is, want het bezoek aan Zandvoort wordt jaarlijks op 7000 tot +8000 personen geschat. Het seizoen begint den eersten Mei voor +badgasten, die <span class="pagenum">[<a id="pb219" href="#pb219" name= +"pb219">219</a>]</span>enkel voor het genieten van de zeelucht komen; +het bad wordt den eersten Juni geopend. Ook in de maanden September en +October worden nog baden genomen, vooral door zenuwlijders, die van den +dan zeer krachtigen golfslag nut moeten trekken.</p> +</div> +</div> +<div id="a205" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 lang="fr" class="main">Ligue internationale des Associations +Touristes.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De ijverige bestuursleden van den Algemeenen +Nederlandschen Wielrijdersbond, de heeren G. A. Pos en D. Fockema, +hebben te Londen Nederland vertegenwoordigd op het Congres van +bovengenoemde Ligue, die de belangen der toeristen, in het bijzonder +die van wielrijders en motoristen in Europa en de Vereenigde Staten, +tracht te bevorderen.</p> +<p>Op voorstel van den Deenschen Toeristenbond, die daarbij door den +Zweedschen werd gesteund, zal er een Permanent Bureel voor de Ligue +worden ingesteld, want het aantal toegetreden Vereenigingen is zoo +groot geworden, dat zoo’n instelling niet langer kan worden +gemist. Over de plaats, waar het bestendige kantoor zal worden +gevestigd, in België, Nederland of Zwitserland, die alle drie in +aanmerking kwamen, is nog geen beslissing genomen. <span class= +"pagenum">[<a id="pb223" href="#pb223" name="pb223">223</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u27" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a206" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Zeer hooge gasten op Middachten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zooals het kasteel Middachten zich nu voordoet, werd +het in 1697 gebouwd door Godard van Reede, graaf van Athlone, den +trouwen vriend en den kloeken veldheer van den stadhouder-koning Willem +III. In diezelfde zeventiende eeuw was het aan de Van Reedes gekomen, +van wie het door huwelijk aan het geslacht Bentinck kwam, dat er thans +nog troont.</p> +<div class="figure xd21e4806width"><img src="images/p1909-u223.jpg" +alt="Het kasteel Middachten." width="720" height="522"> +<p class="figureHead">Het kasteel Middachten.</p> +</div> +<p>Vóór de zeventiende eeuw had het huis al een heele +geschiedenis. Het wordt in 1190 genoemd, toen Jacobus de Michdat een +oorkonde van graaf Otto van Gelder mede bezegelde, en in 1315 volgt +Everard van Middach het voorbeeld van zooveel landheeren-tijdgenooten +en maakt zijn huis en voorburcht ten »Zutfenschen Rechte tot +leen<span class="corr" id="xd21e4812" title= +"Bron: »">«</span>. In 1340 werd Hendrik van Middach +overste-wildforster op de Veluwe. Na het uitsterven van het oude +geslacht kwam Middachten in 1623 aan de Raisfelts, die er door de Van +Reedes werden opgevolgd.</p> +<p>De tegenwoordige bewoner, die de eer zal genieten, een +vriendschapsbezoek van den duitschen keizer te ontvangen, graaf Willem +Carel Philip Otto van Aldenburg-Bentinck en Waldeck-Limpurg, is lid van +den hoogen duitschen adel, erfelijk lid van het wurtembergsche +Heerenhuis en commandeur van de Duitsche Orde. Een tijd lang was hij +secretaris van de britsche legatie te Berlijn. Zijn vrouw is Maria +Cornelia, barones van Heeckeren van Wassenaer, en van de vier kinderen +is een dochter met een duitschen erfgraaf getrouwd, een zoon is +luitenant in het regiment Pruisische gardes du corps te Potsdam; en een +andere <span class="corr" id="xd21e4817" title="Bron: zo n">zoon</span> +heeft ook reeds zijn entrée in dat regiment gedaan.</p> +<p>Als keizer en keizerin incognito van Kleef komen op Maandag +aanstaande zal de extra-trein alleen aan het station Nijmegen even van +machine verwisselen, om daarna met tien rijtuigen rechtstreeks naar de +Steeg door te rijden, waar graaf en gravin Bentinck hun hooge gasten +zullen ontvangen. In open rijtuigen wordt door het dorp gereden en door +de beroemde beukenlaan langs de zijlaan naar het kasteel.</p> +<p>In de hooge, ruime zalen en kamers, regelmatig om de vestibule en +den koepel gebouwd, en langs de groote trap met het prachtige snijwerk +aan de leuningen zal het hooge gezelschap, dat op Middachten blijft +logeeren, zich bewegen en de heerlijke uitzichten genieten op het park +en de weiden en lanen eromheen. Des keizers zin voor historie zal +kunnen worden gestreeld, want talrijk zijn de oude portretten van +historische beteekenis, die op Middachten worden bewaard. De eigenaar +van Middachten, wiens moeder een gravin van Waldeck Pyrmont was, stamt +af van den tweeden zoon van dien bekenden en terecht beroemden en +geëerden eersten graaf van Portland, Hans Willem Bentinck, den +gunsteling en, wat meer zegt, den trouwen, tot het laatst hem innig +toegewijden vriend van Willem III.</p> +<p>De titel, graaf van Aldenburg, kregen de Bentincks van Middachten +bij den dood van Eugenius van Savoye, den laatsten graaf van Aldenburg, +in 1736.</p> +</div> +</div> +<div id="a207" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Herdenking van wat Nederland en de Vereenigde Staten +verbindt.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dat moet een aangename reis zijn geweest voor den +professor van de universiteit Rutgers College in Ithaca in den Staat +New-York, den heer William Elliot Griffis, die tocht naar Nederland met +opdrachten van genootschappen en vereenigingen in Amerika, om in ons +land door zichtbare blijken vast te leggen de herinnering aan de +banden, die in de historie gelegd zijn tusschen de republiek der +Vereenigde Nederlanden en het land, dat eerst Nederlandsche kolonie, +toen Engelsche kolonie en eindelijk ook republiek was geworden.</p> +<p>Het aanwakkeren van de piëteit voor het verleden is iets nobels +en goeds, en waar door de gedenkplaten, die de amerikaansche geleerde +in ons land kwam plaatsen en onthullen, iets voor ons land zoo eervols +werd herdacht als het aandeel, dat Nederland had aan de schepping van +de republiek Amerika, daar mogen wij allen wel hartelijk deelen in de +herinneringsplechtigheden.</p> +<p>Belangrijk waren vooral die in de Engelsch Hervormde kerk op het +Bagijnhof te Amsterdam en die te Leeuwarden in de Statenzaal. Ook +Utrecht en Nijkerk kregen gedenkplaten.</p> +<p>Driehonderd jaren is het geleden, dat een groep personen, die om des +geloofswille uit Engeland moesten wijken, gastvrij in ons land; en wel +het eerst in Amsterdam, werden opgenomen. Als pelgrims kwamen ze naar +het lage land en als pelgrims hebben ze er geen blijvende plaats +gevonden, maar zijn, na ook in Leiden en in Delfshaven te hebben +gewoond, overgestoken naar het toen nog zooveel verder dan nu +verwijderde land aan de overzij van den Atlantischen Oceaan. Op de +gedenkplaat, die in de Bagijnhofkerk is onthuld, staan vijf namen +vermeld van die Pilgrim Fathers, die zich in Pennsylvanië +vestigden. Het zijn Ainsworth, Johnson, Robinson, Brewster en Bradford, +aristocratische namen in Amerika, waar de herinnering aan die pelgrims +zeer levendig wordt gehouden.</p> +<p>Het was een plechtige dienst, die op Zondag 11 Juli werd gehouden in +de overvolle kerk. In de hooge bank tegenover den preekstoel had de +burgemeester van Amsterdam, Mr. W. F. van Leeuwen, plaats genomen met +den engelschen consul, Mr. Churchill, en den vice-consul, Mr. Nabarre. +Aan den voet van het gestoelte zaten verschillende afgevaardigden van +andere kerkgenootschappen, als de Ned. Herv. Kerk, de Evangelisch +Luthersche, de Hersteld Evangelisch Luthersche en Doopsgezinde +Gemeente, Ds. Overman, predikant van de Engelsche kerk te <span class= +"pagenum">[<a id="pb224" href="#pb224" name= +"pb224">224</a>]</span>Vlissingen, vertegenwoordigers van de Schotsche +kerk te Rotterdam en veel autoriteiten uit Amerika.</p> +<p>De predikant van de engelsche kerk, Rev. William Thomson, opende de +bijeenkomst met gebed, waarna de gemeente uit den schotschen +liederenbundel de toepasselijke verzen zong:</p> +<div lang="en" class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">“<span class="corr" id="xd21e4847" title= +"Bron: Trough">Through</span> the night of doubt and sorrow</p> +<p class="line">Onward goes the pilgrim-band,</p> +<p class="line">Singing songs of expectation,</p> +<p class="line">Marching to the Promised land<span class="corr" id= +"xd21e4856" title="Niet in bron">.</span>”</p> +</div> +<div lang="en" class="lg"> +<p class="line">Clear before us through the darkness</p> +<p class="line">Gleams and burns the gliding light;</p> +<p class="line">Brother clasps the hand of brother,</p> +<p class="line">Stepping fearless through the night.</p> +</div> +</div> +<p class="first">Daarna kreeg de Reverend Elliot Griffis het woord, de +man, die al bekendheid heeft gekregen in ons land door zijn geschriften +over de historische betrekkingen tusschen Nederland en Amerika, als +“<span lang="en">The Pilgrims in their three homes</span>”, +“<span lang="en">Brave little Holland</span>” en +“<span lang="en">The story of New-Netherland</span>”. De +spreker droeg een professorale toga, omzoomd met roode en witte +strooken als doctor in de rechten en in de godgeleerdheid, op den rug +belegd met een zwart zijden vierkant als een embleem van Rutgers +College.</p> +<p>In de rede werd hoog opgegeven van de geestelijke schatten, die wij +in onze roemrijke geschiedenis en in onze oude kunst bezitten, werd +natuurlijk de geschiedenis van de in 1609 uitgewekenen herdacht en +tevens verteld, hoe verschillende stichtingen en particulieren, onder +leiding van de Congregational Club als voornaamste geefster, de +gedenkplaat hadden doen vervaardigen, die aan den wand van de kerk ter +zijde van het preekgestoelte voor aller oogen zichtbaar werd; toen de +hoogleeraar G. L. Raymund uit Washington, getrouwd met een +afstammelinge van een der Pilgrim Fathers, haar onthulde.</p> +<p>Koorgezang had te voren de mooie woorden begeleid van het lied, door +den heer Griffis geschreven, waarin de woorden voorkomen:</p> +<div lang="en" class="lgouter"> +<div class="lg"> +<p class="line">»Forth from their mother-land outcast</p> +<p class="line">Our fathers fled to find a home:</p> +<p class="line">Long dwelt they guests, in conscience free</p> +<p class="line">Within a State without a throne<span class="corr" id= +"xd21e4894" title="Bron: ”">.</span></p> +</div> +<div lang="en" class="lg"> +<p class="line">Within these cities, rich and fair,</p> +<p class="line">They found full welcome and a home;</p> +<p class="line">In sweet comment then worshipped God,</p> +<p class="line">Nor wished again to farther roam.<span class="corr" id= +"xd21e4905" title="Niet in bron">”</span></p> +</div> +</div> +<p class="first">Bedoelde professor Raymund is president van de +Mayflower Society, zoo genoemd naar het schip, waarmee de pelgrims +overstaken naar Amerika en wel naar Plymouth in Pennsylvanië, waar +ze een overwegenden en blijvenden invloed hadden op de wording der +Hervormde Kerk en op den gang van zaken in de kolonie.</p> +<p>De onthulde plaat is van koper, bevestigd op eikenhout, en draagt +het volgende inschrift:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first xd21e4912">One in Christ.</p> +<p class="xd21e4912">1609. From Scrooby to Amsterdam. 1909<span class= +"corr" id="xd21e4916" title="Niet in bron">.</span></p> +<p class="xd21e4912">Ainsworth, Johnson, Robinson, Brewster<span class= +"corr" id="xd21e4921" title="Bron: .">,</span> Bradford. By joint +consent they resolved to go into the low Countries where they heard was +freedom of religion for all men, and lived at Amsterdam.</p> +<p class="xd21e4912">(Governor William Bradford: History of Plymouth +Plantation).</p> +<p class="xd21e4912">In grateful remembrance and in Christian +brotherhood, the Chicago Congregational Club reared this memorial.</p> +<p class="xd21e4912">A. D. 1909.</p> +</div> +<p>Bij monde van den Rev. William E. Barton uit Chicago had den 18den +de eigenlijke aanbieding plaats.</p> +<p>Nog sprak bij de onthulling een eerbiedwaardige grijsaard, de heer +George Bishop, een vertegenwoordiger van de oude kerk der +knickerbockers, een afstammeling der eerste kolonisten, en ook de +kanselier van de universiteit te New York, Dr. Henry Mitchell Mac +Cracker, die over de in September aanstaande Hudson Fultonviering vol +geestdrift uitweidde en alle Nederlanders, die over zouden komen al bij +voorbaat hartelijk welkom heette. Men weet, dat onze oud-minister, de +heer J. T. Cremer op 11 September erheen vertrekt als vertegenwoordiger +van Nederland.</p> +<p>De plechtigheid in de Statenzaal te Leeuwarden was voorbereid door +een tentoonstelling, in het prentenkabinet van het friesch Museum +ingericht ter herinnering aan het feit, dat de Staten van Friesland, +het eerst van alle geüniëerde provinciën, bij besluit +van 26 Februari 1782, aandrongen op de erkenning van John Adams als +gezant van Amerika, iets wat gelijk stond met de erkenning der +onafhankelijkheid van den Noord-Amerikaanschen Staat.</p> +<p>Behalve portretten van bekende voorstanders van de Amerikaansche +onafhankelijkheid, als Johan Derck van der Capellen, den Amerikaanschen +burgemeester Hooft e. a., bestaat de expositie in hoofdzaak uit +documenten die een levendigen kijk geven op hetgeen er in 1782 omging +in Friesland’s hoofdstad en te Franeker, zetel der voormalige +friesche hoogeschool.</p> +<p>De Leeuwarder »Burger Sociëteit door Vrijheid en +IJver« was zóó getroffen door het volwijze besluit +der Staten van Friesland, dat zij besloot op hare kosten een zilveren +medaille te laten slaan door B. C. van Calker te Amsterdam, naar nog +voorhanden schetsen van J. Buys. Na veel wikken en wegen kwam men tot +de volgende symboliek op de voorzijde der medaille, die volgens de +gedrukte verklaring als volgt moet worden opgevat:</p> +<p>De voorzijde vertoont een Fries, gekleed naar den ouden en +caracteristicquen trant der Friezen tusschen Flie en Lauwers; ’t +welk te kennen geeft »dat deeze Vrije Natie in haar +oorspronkelijk caracter, en zugt voor de Vrijheid, onverandert en nog +dezelfde is«. Deze Fries, met moeite ontdekt op een populair +schilderij: »de Friesche maaltijd«, thans in het friesch +Museum geeft de rechterhand aan eene Indiaansche maagd, +representeerende de Vereenigde Staten van N. A. Deze »als noch +niet in de stille en vreedige bezitting der vrijheid en +onafhankelijkheid, vestigt hare oogen op een nederdalende Engel, die +haar den hoed der vrijheid als een bizonder geschenk uit den hemel +brengt«.</p> +<p>Met de linkerhand wijst de Fries den vredespalm af, hem aangeboden +door de Britsche maagd, bemerkt hebbende de adder in het gras liggende. +De luipaart daarnaast, het gewone zinnebeeld van Engeland.</p> +<p>Het afwijzen van den vrede sloeg op een tweede Statenbesluit, van +April 1782, waarbij Friesland voorging in het weigeren om een +afzonderlijken vrede met Engeland te sluiten. Talrijke brieven van +voorname landgenooten en buitenlanders, een collectie, die een +liefhebber van handteekeningen en zegels moet doen watertanden, brengen +aan de ijverige societeit den dank voor een toegezonden medaille. Men +vindt er bij van John Adams, zijn zaakgelastigde Dumas, den franschen +ambassadeur Hertog de la Vauguyon, Hendrik Hooft, C. L. van Beyma, den +graaf van Wassenaer, van der Cappellen tot den Pol en vele andere. Ook +de medaille, die in totaal ƒ2074 aan kosten meebracht, is in +meerdere exemplaren vertegenwoordigd.</p> +<p>Franeker gaf 17 Juni 1782 op kosten der hoogleeraren, studenten en +burgers ter eere der erkenning van Amerika een schitterend vuurwerk, +later in twee gedichten bezongen. De eereboog had in ’t latijn +tot opschrift:</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">Eén dag van vrijheid wordt van hooger prijs +geacht</p> +<p class="line">Dan eeuwen onder ’t juk eens Dwingelands +doorgebracht.</p> +</div> +<p class="first">Op Donderdag 15 Juli had daarna de aanbieding der +gedenkplaat door den heer Elliot Griffis plaats. Bij die bijeenkomst +waren ook het gemeentebestuur vertegenwoordigd en het bestuur van +Vreemdelingenverkeer, voorts de heeren Bloembergen en Sickenga, leden +der Eerste Kamer, verschillende leden van rechterlijke colleges en ook +dames. Na het woord van welkom door Th. M. Th. van Welderen baron +Rengers hield diens vader, voorzitter van het Friesch Genootschap, een +toespraak, waarin hij herinnert aan de aanleiding tot de plechtigheid, +de erkenning door de Friesche Staten van de onafhankelijkheid der +Amerikaansche republiek, wier bloei en grootheid thans bewondering +afdwingt.</p> +<p>Daarop las de griffier der Provinciale Staten, mr. C. B. Menalda, de +acte van 1782 der erkenning van Adams voor, waarna de heer Griffis een +toespraak hield gevolgd door het aanbieden der gedenkplaat. Na die +aanbieding volgde een toespraak van den heer Th. M. Th. van Welderen +baron Rengers en werden drie brieven gelezen, waarna de burgemeester +van Leeuwarden, de heer A. E. Zimmerman nog kort het woord voerde.</p> +<p>De bedoelde brieven waren een van den gewezen amerikaanschen gezant +in Duitschland en voorzitter der amerikaansche delegatie ter eerste +Vredesconferentie, Andrew D. White, met een gelukwensch aan het Friesch +Genootschap voor wat dit deed voor het onderzoek der middeleeuwsche en +nieuwe geschiedenis. De tweede was van Charles E. Hughes, naar men +weet, gouverneur van den staat New-York, en gericht aan den heer +Griffis, uitdrukkende de blijdschap van den schrijver, dat de heer +Griffis belast is met de aanbieding der plaat, en hartelijke +<span class="pagenum">[<a id="pb225" href="#pb225" name= +"pb225">225</a>]</span>groeten aan wie ze ontvangen. Het derde +schrijven was van den heer Randolph Horton, burgemeester van Ithaca, +gericht tot den burgemeester van Leeuwarden, met een uiteenzetting der +beweegredenen van de aanbieding der gedenkplaat en groeten van vele +amerikaansche burgers, daarbij de beste wenschen uitsprekende voor de +eer en de welvaart van de stad, waar de eerste officiëele stem +opging voor de erkenning der onafhankelijkheid van de Vereenigde +Staten.</p> +<p>De bronzen gedenkplaat, gevat in massief houten raam bevat het +volgende opschrift:</p> +<div lang="en" class="blockquote"> +<p class="first xd21e4912"><span class="ex">Memorial of +gratitude.</span><br> +At Leeuwarden in the states of Friesland<br> +February 1782</p> +<p class="xd21e4912">the first vote was taken <span class="corr" id= +"xd21e4975" title="Bron: wich">which</span> led to the recognition of +the independence of the United States of America by the Republic of the +United Netherlands.</p> +<p class="xd21e4912">Erected by the De Witt Historical Society<br> +of Tompkins county<br> +at Ithaca N. Y.<br> +<span class="corr" id="xd21e4986" title="Bron: A D">A. D.</span> +1909.</p> +</div> +<p>Het opschrift der gedenkplaat is omgeven door de wapens van +Nederland, de Vereenigde Staten, Friesland, den staat New-York, +Leeuwarden en Ithaca.</p> +<p>Daarmee was de plechtigheid afgeloopen. Alle toespraken werden in +het Engelsch gehouden. De heer Griffis was vergezeld van een zoon en +een dochter.</p> +<p>Hij komt na zijn kort verblijf hier te lande weer terug in September +voor de plaatsing in een gebouw te Leiden, van een gedenkplaat ter +herinnering aan prof. Jean Luzac, voor wat deze als redacteur van de +Leidsche Courant heeft gedaan in het belang van de erkenning van de +Vereenigde Staten door de Republiek.</p> +</div> +</div> +<div id="a208" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hohenfinow en de Von Bethmann-Hollwegs.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de mark Brandenburg niet ver van Potsdam ligt het +landgoed van den nieuwen rijkskanselier, Theobald von <span class= +"corr" id="xd21e5001" title="Bron: Bethman">Bethmann</span>-Hollweg. +Daar is het kasteel Hohenfinow, dat voor den hoogen ambtenaar is wat +Varzin en Friedrichsruhe waren voor den eersten en wat Klein Flottbeck +was voor den vierden kanselier, de plaats, waar ze hun staatszorgen +kunnen vergeten. Evenals Bismarck en Bülow heeft ook Von +Bethmann-Hollweg een echtgenoote naast zich, die de plichten van +gastvrijheid en aangename huiselijkheid weet te vereenigen. Mevrouw de +rijkskanselier, geboren Von Pfuel, zal daarin niet bij Bismarck’s +Johanna, noch bij de vriendelijke mevrouw van Bülow achterstaan. +Het mooie huis Hohenfinow met de ruime, statige vertrekken, de stallen +en de renbaan is aan de Bethmanns gekomen, toen zijn vader, Felix van +Bethmann-Hollweg in het huwelijk trad met Isabella von Rougemont, de +eigenares van het landgoed.</p> +<div class="figure xd21e5005width"><img src="images/p1909-u225.jpg" +alt="Het kasteel Hohenfinow." width="720" height="474"> +<p class="figureHead">Het kasteel Hohenfinow.</p> +</div> +<p>De oudere zoon van den grootvader van den kanselier, Theodor, was +heer van Runowo en trouwde gravin Freda von Arnim-Boitzenburg. Maar oom +en vader hebben niet de hooge plaats ingenomen, die den grootvader te +beurt viel, die minister was, de koninklijk pruisische cultusminister, +Moritz August von Bethmann-Hollweg. Hij is de eerste, die aan den naam +Bethmann dien van Hollweg toevoegt. Hij heette eigenlijk August +Hollweg, en zijn vader was een zwager van den keizerlijken staatsraad +Simon Moritz von Bethmann, die hem na den dood van zijn vader opvoedde, +in Göttingen liet studeeren en voor den begaafden jongen man het +pad naar de hooge staatsambten effende.</p> +<p>Die keizerlijke staatsraad Simon Moritz was in zijn tijd een man van +groote beteekenis. Hij stond in vriendschappelijke betrekking tot +Alexander von Humboldt en Madame de Staël; het is bekend, dat +vorst Metternich hem schreef als »Mon cher Bethmann« en de +beroemde Ariadne van Dannecker werd zijn eigendom. Die ietwat +ongelijksoortige bewijzen van aanzien stonden in verband met den +invloed van het bekende bankiershuis der gebroeders Bethmann, dat in de +achttiende eeuw een wereldberoemdheid genoot.</p> +<p>In 1416 wordt er al een Bethmann in Goslar genoemd, en in de +zestiende eeuw komen er raadsheeren en kooplieden in de familie voor. +Over het geheel is de familiegeschiedenis een interessant voorbeeld van +een geslacht, waarin adel en burgerij, grondbezit, handel en +kapitaalbezit als het ware hebben samengewerkt tot het vormen van +hoogstaande en hoogontwikkelde menschen, die telkens weer hun eigen +tijd eer aandoen.</p> +</div> +</div> +<div id="a209" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De beide talen in den Elzas.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De afgevaardigden Kübler en Back hebben onlangs +in den Duitschen Rijksdag een paar moties ingediend, betrekking hebbend +op het onderwijs in het Fransch op de lagere scholen in den Elzas. Die +moties hebben den staatssecretaris Zorn von Bulach aanleiding gegeven +tot de volgende verklaring van de zijde der regeering: Ten eerste: De +regeering wil in geenen deel het onderwijs in de fransche taal +tegengaan.</p> +<p>Ten tweede: De fransche taal moet beoefend worden in de lagere +scholen van de grensplaatsen, waar de bewoners onmiddellijk in +aanraking komen met hun fransche buren. De regeering heeft dit beginsel +tot nu toe hooggehouden, door aan het onderwijs in het Fransch op de +lagere scholen van die plaatsen den rang te gunnen, die door de +plaatselijke behoeften vereischt werd. Daarom wordt het Fransch +onderwezen op 470 lagere scholen van het tweetalige gebied.</p> +<p>Ten derde: De regeering zou het verkeerd achten, het geheele land +als grensland te beschouwen in zake het onderwijs van het Fransch op de +lagere scholen; daarom kan ze de behoefte niet inzien aan dat onderwijs +buiten de grensstreek. Dat onderwijs zou niet anders dan kwaad kunnen +doen aan het algemeene onderwijs, door aan de leerlingen een te zware +taak op te leggen. Een kleine minderheid van de bevolking heeft later +het Fransch noodig in het practische leven, maar de plicht, de belangen +van die minderheid te behartigen, moet niet aan de lagere school worden +opgelegd, maar aan andere scholen. Daarom weigert de regeering de hand +te leenen tot de invoering van het Fransch op de lagere scholen.</p> +<p>Ten vierde: De regeering erkent de noodzakelijkheid, aan meer +gevorderde leerlingen de gelegenheid te verschaffen, Fransch te leeren +op de openbare scholen, maar het moet worden gegeven op de middelbare +scholen en op de cursussen voor volwassenen, waaraan de regeering haar +steun blijft verleenen. <span class="pagenum">[<a id="pb229" href= +"#pb229" name="pb229">229</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u28" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a210" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Pforta of Schulpforta.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De nieuwe rijkskanselier, Theobald von +Bethmann-Hollweg, werd reeds als leerling te Pforta op het gymnasium +beschouwd als iemand van wien men veel mocht verwachten. Hij was onder +de jongens zeer gezien en niet alleen om zijn succes in de school, maar +ook om zijn karakter, hetgeen veel zegt in een inrichting als die te +Pforta, waar de leerlingen intern waren en dus altijd samen bleven. +Algemeen was hij intusschen ook bekend als een ijverig lezer, en de +jongens hadden daar veel tijd voor, want iedere week hadden ze een +heelen dag vrij van school, afwisselend Maandag, Dinsdag, Donderdag en +Vrijdag, vooral met de bedoeling, dat ze veel voor zichzelf zouden +lezen, de klassieken natuurlijk, want op de drie oude bekende +»vorstenscholen«, Pforta dichtbij Merseburg aan de Saale, +Meissen in Saksen, en Grimma, ook in Saksen ten zuidoosten van Leipzig, +waren de ouden schering en inslag.</p> +<p>Zijn philosophische aanleg en zijn talent van spreken kwamen in den +schooltijd reeds nu en dan duidelijk aan den dag, en in den herfst van +1875 verliet hij Pforta als primus omnium. Op een dispuutcollege, dat +in het Duitsch in de Unterprima, de op één na hoogste +klasse, werd gehouden, had hij een wondergroot succes met een onderwerp +van wijde strekking, als jongelui bij dergelijke gelegenheden steeds +kiezen, namelijk over de vraag, of de historieschrijver objectief of +subjectief te werk moet gaan.</p> +<p>De drie genoemde »vorstenscholen« werden in het midden +van de zestiende eeuw door den toenmaligen hertog van Saksen, den +lateren keurvorst Moritz van Saksen, gesticht op de plaats van +opgeheven kloosters en werden in het bezit gesteld van geestelijke +goederen. Meissen en Schulpforta of Pforta werden in 1543, Grimma in +1550 gesticht. Alle drie hebben zich in den loop der eeuwen gehandhaafd +als instellingen, waar het onderwijs zeer goed is en bijzonder grondig +in de klassieke talen. Door den staat, door enkele steden, door +adellijke geslachten en door sommige instellingen zijn er beurzen +beschikbaar gesteld voor interne leerlingen, terwijl de buiten de +hoofdgebouwen wonende leeraren extranei in den kost hebben.</p> +<p>De vorstenscholen hebben maar de zes hoogste klassen van de +tegenwoordige duitsche gymnasia, waar, zooals men weet, de jongens al +op hun negende jaar komen; ze bestaan uit de klassen Untertertia tot +Oberprima. Wat de inrichting betreft, zijn de drie scholen met den tijd +meegegaan: gebouwen en hulpmiddelen beantwoorden aan alle eischen, die +de moderne tijd stelt. Pforta heeft voor het eerst de enge, +ouderwetsche ruimten voor statige gebouwen verwisseld, namelijk al in +1843, terwijl in Meissen in 1879 en in Grimma in 1891 de prachtige +schoolgebouwen werden voltooid. In 1883 kreeg Pforta nog een nieuwen +vleugel met ruime aula.</p> +<p>Aan de bibliotheek van Pforta wordt groote zorg besteed. Zij dateert +al van 1573, toen ze door keurvorst August van Saksen werd gesticht en +bevat nu 26000 deelen, waaronder 259 incunabelen. In de eerste tijden +van het bestaan der school was het aantal leerlingen beperkt tot +honderd, keurvorst August breidde dat aantal tot 150 uit en liet in +1568 de school vergrooten. Klassieke philologie is steeds het hoofdvak +gebleven. Belangrijke verbeteringen werden ingevoerd onder rektor +Geisler tusschen de jaren 1779 en 1787, en een geheele modernizeering +volgde, toen de school in 1815 aan Pruisen kwam. Beroemde leerlingen +van Pforta zijn Fichte, Klopstock en Leopold von Ranke, waarbij men nu +Von Bethmann-Hollweg noemen mag.</p> +<p>Van de vorstenschool te Meissen is Gellert gekomen, die er van 1729 +tot 1734 studeerde en Lessing, wiens gymnasiale jaren er tusschen 1741 +en 1746 vielen.</p> +</div> +</div> +<div id="a211" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De nieuwe Tauernspoorweg.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Door de voltooiing van den grooten tunnel bij het +dorpje Böckstein kon op den 5<sup>den</sup> Juli geopend worden +het zuidelijk deel van de spoorlijn, die Salzburg in korte verbinding +met Triëst moet brengen, namelijk de sectie Gastein-Spittal aan +het Millstädtermeer. De pers kreeg natuurlijk een voorproefje van +al de schoonheid, die de nieuwe lijn, die slechts 51 kilometer lang is, +te genieten geeft aan de toeristen, en ook een eerste kijkje op de ware +kunstwerken aan ingenieursarbeid, die er te zien waren.</p> +<div class="figure xd21e5054width"><img src="images/p1909-u229.jpg" +alt="Bad Gastein, uitgangspunt van den nieuwen Tauernspoorweg." width= +"559" height="720"> +<p class="figureHead">Bad Gastein, uitgangspunt van den nieuwen +Tauernspoorweg.</p> +</div> +<p>Triëst hoopt door dezen nieuwen spoorweg zijn handelsinvloed +over het achterland uit te breiden en krachtiger te worden tegenover de +concurreerende havens Hamburg en Genua. Vooral tegenover Hamburg, dat +niet alleen de haven is voor Zuid-Duitschland, maar, wat erger is, ook +voor Bohemen, Moravië, Silezië en zelfs voor Weenen. Daaraan +zooveel mogelijk een einde te maken is het doel van den Tauernspoorweg +en daarvoor is in Triëst een nieuwe haven gebouwd, die ’t +volgende jaar klaar zal zijn. Door de nieuwe lijn wordt de afstand +tusschen München en Triëst met 180 tariefkilometers verkort. +Ulm, Regensburg, Neurenberg komen thans dichter bij Triëst dan bij +Hamburg. Het is vooral Beieren, dat van die nieuwe verbinding hoopt te +profiteeren; vandaar dat een beiersch minister officiëel deel nam +aan de plechtige inwijding.</p> +<p>Of al de verwachtingen zich zullen verwezenlijken, zal de tijd +moeten leeren. Veel hangt daarbij af van de tarieven; Triëst hoopt +door die lijn het vervoer terug te krijgen, dat het had in de tijden, +toen er nog geen spoorwegen waren en toen de handel zich nog over de +verschillende Alpenpassen bewoog; maar zeker is het, dat de pas +geopende sectie, die den geheelen Tauernspoorweg nu voltooit, voor de +toeristen in de Oost-Alpen een verrukkelijk spoorreisje meebrengt.</p> +<p>Zoowel dit slotstuk als de andere gedeelten der lijn, de Pyhrnspoor, +de Karawankenlijn, de Wocheinerspoorweg en het eerste deel van den +Tauernspoorweg van Schwarzach-St. Veit naar de <span class= +"pagenum">[<a id="pb230" href="#pb230" name= +"pb230">230</a>]</span>badplaats Gastein, voeren door streken, die +overrijk zijn aan natuurschoon. Daar ze buitendien uit technisch +oogpunt bezienswaardigheden zijn van den eersten rang, waarbij voor het +pas geopende deel vooral de tunnel tusschen Böckstein en Mallnitz +in aanmerking komt, kan het niet uitblijven, of ze zullen een groote +aantrekkingskracht uitoefenen op de Alpenreizigers.</p> +<p>Bij het station Böckstein is men aan het begin van den grooten +tunnel gekomen, die 8550 meter lang is, dus de langste tunnel is uit +Oostenrijk buiten den Vorarlbergtunnel, die 10147 meter is. Na de lange +reis in donker komt men in het wondermooie Seebachdal en met welbehagen +rust het oog op het heerlijke land, waarop de met sneeuw en gletschers +bedekte toppen, de Ankogel, de Felsseekopf en de Gamskartop +neerzien.</p> +<div class="figure xd21e5069width"><img src="images/p1909-u230.jpg" +alt="Mallnitz aan den zuidelijken uitgang van den Tauerntunnel." width= +"720" height="437"> +<p class="figureHead">Mallnitz aan den zuidelijken uitgang van den +Tauerntunnel.</p> +</div> +<p>Mallnitz, het volgende station, is een bekoorlijk dorp, een echt +Alpendorp, dat binnenkort een waar toeristencentrum zal worden. +Allerlei afwisseling biedt het vervolg der reis. Bij het einde van de +Mallnitzkloof heeft men op een steile rots het schilderachtige slot +Groppenstein; in het Mölldal ligt het station Obervellach 360 +meter boven het vriendelijke plaatsje van dien naam, en van hier tot +Penk heeft men een opeenvolging van wonderwerken van techniek. Tunnels +en viaducten wisselen elkaar af en galerijen dragen den hoogen +verkeersweg door het prachtige bergland, waarvan menige wand doorboord +is ten behoeve van het zegevierend verkeer. De ruïnen +Oberfalkenstein en Unterfalkstein, de laatste naar het oude model +gerestaureerd, brengen verrassingen voor de reizigers. Het laatste stuk +van de nieuwe lijn loopt evenwijdig met den spoorweg door het Pusterdal +en bij het eindstation Spittal aan het bekoorlijke Millstädtermeer +sluit de nieuwe Tauernspoorweg aan bij het groote spoorwegnet.</p> +</div> +</div> +<div id="a212" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het engelsche landschap.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een Duitscher, die verrukt is over het engelsche +landschap, de heer Karl von Dahlen, schrijft in Ueber Land und Meer, +dat zijn landgenooten Engeland vaak miskennen en dat de traditioneele +nevel, die altijd naar de meening van veel Duitschers over Engeland +hangt, volkomen optrekt, wanneer men bij voorbeeld op een zonnigen +voorjaarsmorgen bij Dover, Hastings of Beachy Head landt en de +krijtkusten als een fata morgana uit de zee heeft zien opduiken. Als +dan het oog voor de eerste maal glijdt over het sappige groen van het +gelukkige eilandenrijk, zal de Duitscher voor menig vooroordeel om +vergeving smeeken, al is het maar in de stilte van eigen gemoed.</p> +<p>Nergens treft men zulk frisch groen, zulke prachtige boomreuzen, +alleenstaand in zelfbewuste, trotsche individualiteit of tot bevallige +groepen vereenigd. Zwak golvend heuvelterrein begrenst den horizon; +vroolijke beekjes ruischen door idyllische dalen; onder olmen +verborgen, liggen kasteelen en oude abdijen, en over alles strijkt de +frissche, opwekkende adem van de nabijgelegen zee. Wel vindt men +slechts in enkele deelen van het land groote, samenhangende +woudcomplexen; maar aan mooie boomen is geen gebrek, en wat er aan het +aantal ontbreekt, wordt door den majestueuzen groei en de pracht van +hun verschijning vergoed.</p> +<p>Als een tuin doet zich aan den vreemdeling het gansche land voor, en +slechts hier en daar ontdekt hij akkers en korenvelden. De natuur +schijnt onafgebroken Zondagsrust te houden, en gul breidt ze al haar +schatten uit; bij elken tred komen uit struiken en heesters en van +tusschen bloemen prachtige kasteelen te voorschijn of aardige +landhuizen, door klimop en rozen dicht omsponnen. De vredige +feestdagstemming van het landschap wordt erdoor verhoogd. In de +reuzensteden woedt de strijd om het bestaan; in de natuur dringt +slechts zelden het rumoer van het alledaagsche door.</p> +<p>In alle landen der aarde jaagt de Brit naar de schatten dezer aarde; +vreemde rassen heeft hij aan zich onderworpen of schatplichtig gemaakt, +en wat in Afrika, Indië, Australië gewonnen werd, dat komt +het vaderland ten goede. Wel is Engeland het land der groote steden, +maar de Engelschman woont het liefst buiten, en als zijn middelen het +hem maar even veroorloven, stelt hij zich in innige gemeenschap met de +natuur. Om te werken gaat hij naar de stad; verkwikking en uitspanning +vindt hij buiten aan den oever der rivieren met den hengelstok in de +hand, of in de boot, met krachtigen roeislag zich voorwaarts bewegend, +met het geweer speurend naar het wild, of bij spel en sport.</p> +<p>Overal is prachtig gezorgd voor lichaamsoefeningen en spel; zachte +grastapijten noodigen uit tot golf en tennis, en over hekken en slooten +gaat de opgewonden jachtpartij. De straatweg is levendig door fietsers, +heeren en dames; in de rivier ligt de huisboot voor anker, en als +nieuwste verkeersmiddel sukkelt misschien wel de kermiswagen van rijke +menschen langzaam over den weg. Eén groot park, +één groot speelterrein is geheel Zuid-Engeland, en als +men bedenkt, dat de gunst van den Golfstroom er een klimaat heeft in +het leven geroepen, hetwelk men bijna subtropisch kan noemen, dat de +vochtigheid der lucht het gras het heele jaar door groen houdt, dan zal +men de innige liefde van den Engelschman voor de natuur van zijn +vaderland begrijpen.</p> +<p>Er is mogelijk meer verscheidenheid in de landschapsbeelden van +andere landen; bergen en dalen scheppen meer afwisseling; maar geen +land noodigt zoo vriendelijk tot langer verwijlen, tot rustig +levensgenot als Engeland. Vandaar dat over het gansche land verspreid +de villa’s en landhuizen liggen, gebouwd in een stijl, die aan +andere landen tot voorbeeld heeft gediend; een langer verblijf in zulk +een landhuis, waar comfort en gezelligheid het leven veraangenamen, kan +ons leeren, dat de Engelschman in kracht en zelfbewustheid half de +wereld beheerschend, in zijn vaderland op de prettigste wijze weet uit +te rusten van zijn inspanning. <span class="pagenum">[<a id="pb231" +href="#pb231" name="pb231">231</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a213" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een Haagsche vliegtocht van Lefèbvre.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Augustus is gunstig en vriendelijk geweest voor de +vliegtochten van Lefèbvre in ons land. De beide laatste +Julidagen hadden het verbruid, hem geen of bijna geen gelegenheid +gegeven, op te stijgen op de velden van Groot-Persijn bij Wassenaar; +maar daar komt Augustus en vergunt hem reeds op den eersten harer dagen +een mooie vlucht te doen, die later op den 4<sup>den</sup> en den +5<sup>den</sup> nog schitterend werd overtroefd door een mooier en +wijder en statiger vlucht.</p> +<p>In het Weekblad »De Amsterdammer« van 8 Augustus geeft +J. K. Rensburg een schetsje van zijn ervaringen op dien Zondag, den +eersten van Augustus, en wij ontleenen er bij de afbeelding van +Lefèbvre’s toestel, het tweede vliegtoestel, dat in +Nederland is opgestegen, secundus na den primus van Graaf de Lambert te +Leur, het volgende aan.</p> +<p>De stoomtram, van Den Haag komend, stopt even voorbij een brug over +den Leidschen Weg en dan een houten trap af, »een pad +langs,« zegt de schrijver, »volg ik onder een witten boog +door, de groepen nieuwsgierigen, die ietwat ongemakkelijk langs de +greppels van den weg moeten manoeuvreeren om telkens fietsen, +auto’s en rijtuigen te ontwijken. Tegenover een steenen, rooden +koepel staat aan een boom een reclamebord, waarop: Aeroplane Wright. De +rest lees ik niet eens. Om een hoek tusschen de stammen is een loket. +Weer verder langs een smallen weg, langs een paar boerderijen. Over een +staldeur keek een paard. Het beest leek door de vliegmachine opeens +werkeloos geworden en het was of het wou vragen: Hebben jullie me nou +voor goed hier opgeborgen? Nog een hoek om en daar liggen ver uit de +velden met een buffet en een tribune en in de loods onder die laatste +zie ik voor het eerst twee witte drijfvlakken met witgeschilderde +staken, die ze tot een biplane verbinden en daarachter twee paar +schoepen, zoowat 1½ cM. breed, de uiteinden wit, bij de assen +oranjekleurig.... de vliegmachine. Men kijkt naar den eigenaar, den +ingenieur Lefèbvre, die op het terrein heen en weer loopt onder +een hoed met neergeslagen rand, in een grijs pak, en gele +chauffeurs-laarzen. In het Zuiden achter de lijn naar Scheveningen +spitsen de torens van den Haag op, in het Oosten wordt de kim begrensd +door den Hollandschen spoorweg en door bosschen, in het Westen ligt de +Leidsche weg, waaraan een wit landhuis hoog opgaat, in het Noorden een +boerderij en bosch en wei. Voor die hoeve zit een heele familie met +onverstoorbaar geduld uit te kijken gelijk de paar honderd +toeschouwers, die het ruime terrein op verre na niet vulden; +waarschijnlijk was de entrée ƒ 2,50 en ƒ 1 veel te +hoog. Als het ƒ 0,50 en ƒ 0,25 was geweest, zou het er wel +anders hebben uitgezien. Een jongen verkocht er ansichten van de +vliegmachine en een alleraardigst gelegenheids-blaadje met portretten +van luchtschippers en modellen van luchtschepen enz. Het heette: De +Aeroplane. Als modern mensch zou ik mij geschaamd hebben dit niet te +lezen.</p> +<div class="figure xd21e5107width"><img src="images/p1909-u231.jpg" +alt="Het vliegtoestel van Lefèbvre." width="695" height="466"> +<p class="figureHead">Het vliegtoestel van Lefèbvre.</p> +</div> +<p>Maar toen begon het wachten van drie uur tot ’s avonds half +acht. Een fijne motregen deed geniepig zijn tegenwoordigheid voelen en +de lucht helderde soms wel wat op, maar telkens kwamen er nieuwe +vlagen. Nu was voor kort de Lambert, toen hij op de heide te Leur +opsteeg bij regen, bevreesd voor kortsluiting, wat het gevaar +veroorzaakt in de lucht met het toestel en al in brand te... vliegen! +Het zag er dus al treurig uit, maar wat er gebeurt, gebeurt: ik blijf, +dacht ik. Gelukkig kon ik het nog al uithouden, want ik voelde weinig +van honger of vermoeidheid. Maar men werd nu gekweld door een +treiterenden angst bij de gedachte doornat naar huis te moeten gaan, +niet in een warme verheven atmosferische, maar in een zeer kille, +aan-den-grond-kleverige, hydrosferische stemming, dank zij een +mogelijke teleurstelling en een terugtocht met soppen door de modder in +het half donker.</p> +<p>Waarachtig... neen, heusch... daar kwam beweging in de loods... +ja... de valschermen schoven vooruit, vooruit... de witte vlakken van +het verticale roer sloegen om... de vliegmachine schoof naar buiten. Nu +kon iedereen haar goed zien. Statig als een draak in een chineesche +optocht omstuwd door de menigte, wordt het monster naar den rail +gedragen, waarover het als een reusachtige schaats zal worden +voortgedreven om gang te maken. Lefèbvre heeft zich in een +blauwe werkkiel gestoken en stapt in. Een paar helpers zwaaien een paar +keer de schoepen om. Ze willen zien of ze glad draaien om de +trekriemen, die naar den motor loopen. Opeens begint de machine te +snorren. De schoepen bewegen 1700 maal per minuut. Men ziet niets meer +dan een geel geflits en een grijs geschemer in twee cirkels... Ineens +houdt het op. Stil staan de schoepen zooals ze het al uren hadden +gedaan. Bah! Zou hij nu opgaan? Tien minuten pauze.... Weer gesnor, +weer geschemer van grijze kringen en weer... halt! Duivels! De spanning +neemt elke minuut toe. Daar begint hij weer en toch nog onverwacht +duwen twee man de machine over den rail vooruit, vooruit. Daar +gaat-ie... Nu, eindelijk, eindelijk... nu gaat het gebeuren!..... +Of?... Maar ze loopen door, de schoepen zwaaien, de motor snort. Hoera! +Hoera!... De witte vlakken drijven vrij, vrij, spottend met den +eeuwenouden, onzichtbaren keten, die ons geboeid hield aan de Aarde, +drie meter hoog vooruit, vooruit over de wei naar het noorden. Een +paard, koeien vluchten weg.</p> +<p>De toeschouwers vliegen de machine na, die met de snelheid van een +electrische tram ze reeds allen vooruit stijgt vijf, acht meter en +laveert langs een groepje boomen midden in de velden. Het geluid van +den motor wordt al wat zachter, wild flitst het geel van de schoepen in +de grijze schemerkringen; de bestuurder zit gebogen over zijn handle, +het werktuig, breed en statig de drijfvlakken gespreid, worstelt zich +op tegen den grijzen hemel en blijft voort ijlen naar het groen aan de +kim. Hoera! Hoera! Maar daar neemt de ingenieur een keer. De aeroplane +zwaait langzaam om en giert in de rondte met een hoek van twintig, +dertig graden schuin staande op de lucht. Als zij eens kantelde!... +Opeens is die verdwenen achter het bosch in het Oosten. Zou hij over de +Hollandsche lijn gaan? Nog hoort men het snorren van de vliegmachine. +Dan wordt het opeens stil. Het gevaarte moet ergens gevallen zijn. Als +de bestuurder maar heelhuids beneden is gekomen? Dat was gelukkig het +geval. De triomfator van de lucht heeft na dien al weer prachtige +proeven afgelegd. Hij behoort in de schitterende rij van Blériot +en Farman en Latham en Delagrange en de Wrights en al die andere +menschvogels, wier wieken den dampkring hebben doorkliefd.<span class= +"corr" id="xd21e5117" title="Niet in bron">«</span> <span class= +"pagenum">[<a id="pb235" href="#pb235" name="pb235">235</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u29" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a214" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">In het Ertsgebergte.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het vroeger vergeten Ertsgebergte heeft tegenwoordig +onder de toeristen een groote massa vrienden, die allen worden +getroffen door het in het oog springende verschil tusschen den +saksischen en den boheemschen kant. De kam van het gebergte, die 135 +kilometer lang is, vormt een gelijkmatige scheiding tusschen de +geleidelijke helling naar het Noorden en den steilen zuidkant. Juist +die eigenaardigheid van de hellingen geeft aan het Ertsgebergte een +eigen bekoring.</p> +<div class="figure xd21e5130width"><img src="images/p1909-u235-1.jpg" +alt="Oude molen in het Ertsgebergte." width="664" height="483"> +<p class="figureHead">Oude molen in het Ertsgebergte.</p> +</div> +<p>Het is een genot, met den wandelstok in de hand een der noordelijke +dalen omhoog te gaan naar de in blauwe verte wenkende hooge bergtoppen. +In het Oosten noodt het om zijn rotspartij belangwekkende +Müglitzdal, dan verder het dal der Weiszeritz met het romantische +gedeelte van den Rabenauergrund; vervolgens het Flöhadal, dat rijk +is aan afwisseling en het Zschopaudal, waar we alles vinden, dat men +maar begeeren kan, heerlijke wegen, die nu eens door weiden, dan door +bosch voeren; op de hoogten oude kasteelen en in de laagten vlijtige +dorpen. Meer naar het Zuidoosten kronkelt het Schwarzwasserdal, waar de +wilde Pockau door een woest rotsgebied stroomt, maar in hoofdzaak zijn +de wegen aan den noordkant zeer gemakkelijk en langzaam stijgend, +zoodat men bijna spelend en zonder inspanning naar de hoogste hoogten +van het gebergte stijgen kan.</p> +<p>Geheel anders is dat natuurlijk op de zuidhelling. Hier zijn de +dalen kort en diep ingesneden en de paden doen aan Alpenpaden denken. +Overal in het Ertsgebergte bestaan goede gelegenheden voor logies, wat +wel daarmee samenhangt, dat het Ertsgebergte het dichtst bevolkte +bergland van Duitschland is. Tot op de hoogte van de kammen heeft de +bloeitijd van den bergbouw, die nu al lang achter ons ligt, bewoners +gelokt. Zoo heeft de saksische zijde van het Ertsgebergte in +Oberwiesental, op 918 meter gelegen, de hoogste stad van het duitsche +rijk, terwijl niet ver daar vandaan aan den voet van den Keilberg +Gottesgab ligt, de hoogst gelegen stad van Boheme ter hoogte van 1017 +meter. Afzonderlijke vestigingen halen nog grooter hoogten; zoo in +Saksen het Neue Haus op 1084 meter en in Oostenrijk de +Sonnenwirbelhuizen op 1154 meter.</p> +<p>De winter in het Ertsgebergte is volstrekt niet zoo streng, als men +hem vroeger heeft afgeschilderd. Hij lijkt op dien van de Beiersche +Hoogvlakte en de oostelijke provinciën van Pruisen. Wie ooit een +echten winter in het Ertsgebergte met zijn vroolijke sledevaarten en de +flinke bergtochten heeft meegemaakt, die vindt het volkomen +begrijpelijk, dat de toeristen niet alleen in den zomer de boschrijke +hoogten bestijgen, maar nu ook meer en meer in den winter de schoonheid +van de streek zoeken.</p> +<p>Zoo dicht bevolkt, als het Ertsgebergte thans is, zoo arm aan +bevolking was het in den tijd van Karel den Groote. Eerst in het laatst +van de 12<sup>de</sup> eeuw begint langzamerhand de roep van den +zilverrijkdom zich te verspreiden en de kolonisten stroomen toe. Tot op +het eind van de 15<sup>de</sup> eeuw houdt die zilverkoorts aan, die de +Duitschers vooral uit Frankenland eerst trekt naar Freiberg en dan +hoogerop naar Ehrenfriedersdorf, Schneeberg, Annaberg en Buchholz. Toen +de zilverbergbouw zijn beteekenis verloor, trokken veel menschen uit +het Ertsgebergte naar den Harz, om den daar oplevenden bergbouw te +beoefenen, en in de buurt van Andreasberg, Clausthal en Altenau komen +nog op dit oogenblik interessante taaleilandjes voor, waar het dialect +van het Ertsgebergte wordt gesproken.</p> +<div class="figure xd21e5149width"><img src="images/p1909-u235-2.jpg" +alt="Kantwerkster uit het Ertsgebergte." width="492" height="701"> +<p class="figureHead">Kantwerkster uit het Ertsgebergte.</p> +<p class="first">De omlijsting dezer afbeelding is van kant uit het +dorp Eibenstock.</p> +</div> +<p>Langer dan zilver bleef men er ijzer, tin en kobalt winnen, en in de +16<sup>de</sup> en 17<sup>de</sup> eeuw bloeiden in het Ertsgebergte +veel ijzersmelterijen, maar tegenwoordig is het met den bergbouw +gedaan, of zoo goed als gedaan; alleen in de omstreken van Freiberg, +Schneeberg, Altenberg en Johanngeorgenstadt wordt nog ijzererts +gewonnen. Ook een ander bedrijf, de kolenbranderij, is zoo goed als +verdwenen. Vroeger was de behoefte aan houtskool in de ijzersmelterijen +zeer groot. Door den nood gedrongen, hebben de bewoners zich op andere +bedrijven toegelegd en het kantwerken heeft er veel ingang gevonden, +zooveel ingang, dat het niet alleen de handen van talrijke vrouwen, +maar zelfs de schijnbaar onhandige vingers van werkelooze bergwerkers +en <span class="pagenum">[<a id="pb236" href="#pb236" name= +"pb236">236</a>]</span>smeden bezighield en hun een tijdelijke +verdienste bezorgde. Thans gaat de kunst, door den vluchtigen dans der +vingers bloemen te slingeren door een fijn weefsel, meer en meer +achteruit. De uitbreiding van de industrie legt op alle krachten +beslag, en daarom zijn het meest oude menschen, die men in hun +kamertjes voor het venster ziet zitten aan het kantkussen of die in den +zomer buiten zitten te kantborduren. Het middelpunt van die industrie +is de kantwerkschool te Schneeberg. Om de kunst niet te laten +uitsterven, ondersteunt de staat tegenwoordig een dertigtal +kantwerkscholen, waar over de 1400 kinderen onderricht ontvangen. Wat +met het werk wordt verdiend, is intusschen maar een bitter klein +beetje.</p> +<p>Een zeer bescheiden bedrijf, maar dat toch veel geld inbracht, was +dat van marskramer. Als trekvogels vlogen de bewoners van allerlei +bergdorpen naar heinde en ver, om de in den winter vervaardigde waren +aan den man te brengen, soms tot in Zweden en Turkije. Maar ook daaraan +heeft de opbloeiende industrie een eind gemaakt; er was bij de +ontwikkeling van het fabriekswezen plaats voor allen en nog voor velen, +die nu van den vreemde naar het Ertsgebergte togen.</p> +<p>Dat men in de dorpen van oudsher veel zin voor schoonheid had, toont +de bouwtrant van veel huizen met kunstig uitgevoerd vakwerk, zooals aan +den molen van onze afbeelding te zien is. Ook voor muziek en gezang +voelen de bewoners veel, en in den laatsten tijd vertoonen ze ongewone +talenten, om toeristen te herbergen en hun het leven aangenaam te +maken. Wat in die richting meewerkt, is het dichte net van spoorwegen +en voortreffelijke wegen, dat het gebergte doorsnijdt, zoodat weinig +berglanden zoo goed toegankelijk zijn tot op de hoogste bergen.</p> +</div> +</div> +<div id="a215" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Houtbewerking.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toen ik er indertijd van hoorde vond ik het denkbeeld +aardig en nu het tot iets tastbaars geworden is, lijkt ’t mij een +bijzonder gelukkige vondst.</p> +<p>Daar is de firma Wijnmalen & Hausmann, die een prijscourant of +catalogus uitgeeft van machines voor houtbewerking, en bedacht heeft +aan dat boek te doen voorafgaan een voorrede over de werktuigen +waarmede de mensch, van den vroegst bekenden tijd af, het hout bewerkt +heeft. Nu de catalogus met zijn voorrede verschenen is, zegt menigeen: +die twee zijn één, ze behooren bij elkaar, zooals het +verleden en het heden ineen vloeien. Zeker—vaak treft men bij +industrieelen den zin aan voor wetenschappelijk onderzoek; maar zelden +ontmoet men prijscouranten met een wetenschappelijke voorrede. Voor +zoover mij bekend is moet de geschiedenis der houtbewerking nog +geschreven worden. Wat de Rotterdamsche firma hier geeft zijn eenige +grepen in den voorraad; het is het begin waarop voortgewerkt kan +worden. Zij heeft veel hulp gevonden o.a. in het Ethnografisch Museum +te Leiden en in het Landesmuseum te Zürich, en zij toont zich op +de hoogte van de dingen die de Sarasin’s gevonden hebben op +Ceylon. Toen de heer J. H. Jurriaanse, het hoofd der firma, in het +Rotterdamsche museum wenschte te zoeken naar voorwerpen die hij voor +zijn beschrijving noodig had, waren de zalen uit hoofde van de +verbouwing, gesloten. Dit speet hem en niet minder mij, want ik had hem +aan veel kunnen helpen. Aan een heen- en terugdraaiende houtdraaibank +o.a. waarmede de negers van Mopea aan de Zambesi werken, en aan al de +beitels die zij daarbij gebruiken.</p> +<p>Het opstel beschrijft steenen messen, bijlen, beitels, hamers en +zagen uit den oertijd; gereedschap van schelp gemaakt; koperen en +bronzen werktuigen en eindelijk de ijzeren. Vele afbeeldingen zijn in +den tekst geplaatst. Er blijkt uit hoe weinig de vorm van het meeste +gereedschap in den loop der eeuwen gewijzigd is. De mensch hakt altijd +nog met hetzelfde bijltje waarmede de oer-mensch hakte. De wijze waarop +de Kajan van Borneo zijn blaasroer uitboort is dezelfde als de manier +die de pompmaker volgt bij het uitboren van zijn houten +scheepspomp.</p> +<p>Dit maakt het onderwerp—de schrijver wijst erop—zoo +aantrekkelijk; we staan er veraf en toch, in velerlei opzicht, zoo +dichtbij. Al zoekende zal hij nog veel meer merkwaardige overeenkomsten +vinden.</p> +<p class="signed"><span class="sc">Joh. F. Snelleman.</span></p> +<p class="signed">R’dam, 17–VIII–’09.</p> +</div> +</div> +<div id="a216" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nieuwe Alpenweg in Frankrijk.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In Frankrijk is men van plan een Alpenweg dwars door +de vier departementen van de Zuidoostgrens, Haute Savoie, Savoie, +Hautes Alpes en Basses Alpes, aan te leggen. Deze uit een nationaal +oogpunt zeer belangrijke weg, welke het meer van Genève met Nice +zal verbinden, kan met betrekkelijk geringe kosten aangelegd worden, +daar het grootste gedeelte ervan reeds bestaat en slechts op vele +plaatsen breeder gemaakt en verbeterd moet worden. De nieuwe weg gaat +over een hoogte van 2770 meter. De tot nu toe hoogste weg van Frankrijk +gaat over den 2650 meter hoogen Col du Parpaillon, en de hoogste +alpenweg van Europa over het Stilfser Joch (Stelvio-pas) klimt tot 2759 +meter. De nieuwste alpenweg over den Col d’Iseran zal dus de +hoogste alpenweg van Europa worden. De weg leidt door vele prachtige +alpendalen. Hij begint op een hoogte van 360 meter boven den +waterspiegel om over het hoogste punt van 2770 meter geheel tot aan de +zee af te dalen. Hij zal ongetwijfeld een der schoonste automobielwegen +van Europa worden. De uitvoering van den weg is verzekerd. De +»Touring Club de France<span class="corr" id="xd21e5191" title= +"Bron: ”">«</span> zal een groot gedeelte in de op 4 +millioen francs geschatte kosten bijdragen.</p> +</div> +</div> +<div id="a217" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Rustige Hotels.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er bestaat een duitsche vereeniging tot wering van +lawaai, en in het orgaan van dien Deutschen Lärmschutzbund wordt +meegedeeld, dat het verbond bordjes en andere kenteekens zal laten +aanbrengen aan hotels en logementen, die het doel van het verbond +willen bevorderen, door zorg te dragen, dat het personeel en de gasten +zich zoo stil mogelijk houden.</p> +<p>Van welken aard zulk een hotel moet zijn, om in de »blauwe +lijst<span class="corr" id="xd21e5201" title= +"Bron: »">«</span> van de »rusthotels<span class= +"corr" id="xd21e5204" title="Bron: »">«</span> opgenomen te +worden, verneemt men uit zes eischen, die de zenuwarts dr. S. Auerbach, +voorzitter van de afdeeling Frankfort, heeft gesteld:</p> +<p>1<sup>o</sup>. Er moet gelegenheid zijn, om de kamers volkomen +donker te maken, het best door middel van donkergroene of bruine +luiken, die echter zoo moeten ingericht zijn, dat er ook ’s +morgens door eenige kieren licht in de kamer kan komen. De +gebruikelijke lichte gordijnen zijn volmaakt nutteloos, zij dienen +enkel tot versiering.</p> +<p>2<sup>o</sup>. In elk hotel, dat op den naam van eersterangs-hotel +aanspraak wil maken, moet een gemeenschappelijke, zij het ook niet zeer +groote ruimte zijn, waarin alle gesprekken ten strengste verboden zijn. +Zij moet zoo ver mogelijk verwijderd zijn van lokaliteiten, waar muziek +wordt gemaakt. De muziek- of concertzaal moet van het overige hotel +»geluid-dicht« afgesloten zijn.</p> +<p>3<sup>o</sup>. Men moet middelen beramen, om het dichtslaan van +deuren met zoo min mogelijk gedruisch te laten geschieden.</p> +<p>4<sup>o</sup>. Gasten, die bijzonder luid optreden, met name door +verstoring van de nachtrust, en die op beleefd verzoek hun wijze van +doen niet veranderen, moet veel vaker het verdere verblijf opgezegd +worden, dan totnutoe gebeurt. De goede hotels moeten een zwarte lijst +van deze rustverstoorders bijhouden en haar geregeld laten circuleeren. +Ik geloof, dat menige zondaar opgevoed kan worden, wanneer hij ziet dat +verschillende hotels hem niet opnemen.</p> +<p>5<sup>o</sup>. Gedurende het eerste uur na het middagmaal moet in +het belang van menschen, die willen of moeten slapen, stilte heerschen. +Het kleedjes kloppen, wegruimen van sneeuw enz. moet in dien tijd +achterwege blijven. Ook moet zooveel mogelijk gezorgd worden, dat er +dan geen honden blaffen.</p> +<p>6<sup>o</sup>. Het kloppen in de vroegte moet zoo gebeuren, dat de +buren er geen last van hebben. Het best misschien door verplaatsbare, +van de loge van den portier uit te bedienen, electrische schellen met +gedempten toon. Het geklop en gepor aan de deuren van degenen, die +gewekt moeten worden, is volkomen ongeoorloofd.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Dansen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De dans mag men noemen het verlangen van den mensch, +om door rhythmische bewegingen van het lichaam onder begeleiding van +muziek een goede partij te doen. <span class="pagenum">[<a id="pb237" +href="#pb237" name="pb237">237</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a219" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nevelzeeën.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het hooggebergte ontstaat in den herfst soms een +geweldige nevelzee, die ver in het rond alle laagten vult, van hoogten +gezien, den aanblik geeft van een machtigen oceaan en iemand allerlei +verrassingen kan bezorgen. Des avonds laat of vroeg in den morgen +worden de meren, dalen en heuvellandschappen door een dicht, donker +neveldek overtrokken, waardoor geen zonnestraal kan heen dringen, alsof +de weldoende zon zich geheel van de aarde had afgewend. Alles is grijs +op grijs, en een leger koude luchtgeesten dringt zoo snel op de arme +menschenkinderen toe, dat ze tot in hun binnenste rillen.</p> +<p>“Het is boven helder!” zoo klinkt van boven het blijde +bericht, en wie maar kan, snelt naar de veelbelovende toppen. Een +bergspoorweg, bij voorbeeld die van den Rigi, den Pilatus of den +Stanserhorn brengt ons vlug naar de hoogten, en spoedig dringen we diep +door in de grijze nevelmassa’s, die het uitzicht tot een zeer +kleinen kring beperken. Het lijkt een oogenblik, of we niet van de +plaats komen in een verlaten en geluidlooze natuur, en al sterker wordt +ons verlangen naar de begeerde hoogten.</p> +<p>Daar wordt het op eenmaal om ons lichter; wondervol hemelsblauw +verschijnt door den grijzen sluier van mist; door de zon beschenen +boomtoppen en rotsen duiken op, en plotseling zijn we in een stroom van +gouden licht, dat ons zoozeer met welbehagen vervult, dat we zijn als +blinden, wien het licht der oogen teruggegeven is. Woud en weide doen +zich voor als in de voorjaarszon; wij ademen licht als in de lente, en +azuurblauw welft zich de hemelkoepel over de bergen.</p> +<p>En dan het hooge genot op de vrije hoogte! Wij staan op den Rigi. +Onafzienbaar wijd breidt zich de nevelzee als een geweldige oceaan uit +van den Feldberg en den Jura tot de Alpen. Hier en daar steekt een +bergtop er uit op, nu eens als een groen eiland, dan als een steile, +kale klip, en aan onze voeten schijnen door den storm gegeeselde golven +in schuim uiteen te spatten. Om de Alpen gaan ook de golven hoog, maar +zij tronen erboven in grootsche majesteit. Geen wolkje rust er op den +muur van gletschers en rotsen; wonderbaar scherp komen de spitsen en +toppen en kammen in al hun omtrekken voor den dag, en duidelijk is +iedere bergplooi, iedere rotsspleet met het bloote oog te +onderscheiden.</p> +<p>Intusschen scheurt hier of daar het neveldek, dan aanschouwt het oog +in verrukking als in een tooverrijk den bodem der zee, of geleidelijk +lost de nevel zich op onder den invloed der warme zonnestralen, en een +onvergetelijke aanblik van het heele panorama kan worden verkregen.</p> +<div class="figure xd21e5257width"><img src="images/p1909-u237.jpg" +alt="Nevelzee van den Rigi gezien." width="634" height="392"> +<p class="figureHead">Nevelzee van den Rigi gezien.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a220" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Ouderdom van badplaatsen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het klinkt haast ongeloofelijk en het is toch een +feit, dat de eerste duitsche zeebadplaatsen nog niet veel ouder dan +honderd jaar zijn. De grootsche badinrichtingen der Romeinen, die +elders op het openbare leven der Germanen zulk een grooten invloed +oefenden, hadden in het duitsche Noorden geen navolging gevonden, +terwijl de zonen van Albion al lang de geneeskrachtige en gezonde +werking van de zeebaden hadden ingezien. Eerst tegen het eind der 18de +eeuw richtte men ten gevolge van een artikel van Lichtenberg zijn +aandacht op de Oost- en Noordzee, en niemand minder dan Wilhelm +Hufeland, de beroemde lijfarts van koningin Louise en schrijver van het +wereldberoemde boek »Makrobiotik of de kunst, het leven te +verlengen«, trok zich de uit economisch en hygiënisch +oogpunt zoo belangrijke zaak aan.</p> +<p>In het jaar 1794 werd toen door den groothertog Friedrich Franz van +Mecklenburg de eerste duitsche Oostzeebadplaats Heiligendamm bij +Doberan gesticht, waarop in 1800 Travemünde volgde. Drie jaren te +voren was de eerste Noordzeebadplaats op Norderney voor het algemeen +verkeer geopend. Maar zeer oud zijn de badplaatsen in het binnenland, +en we weten, dat reeds Karel de Groote met zijn gevolg in Aken de baden +gebruikte. Kissingen, Pyrmont en Pfäffers waren beroemde baden, +waar oudtijds een internationale wereld samenkwam, en Theophrastus +Paracelsus, die in 1541 in Salzburg stierf, maakt al gewag van elf +minerale baden, waaronder Karlsbad, Teplitz en Gastein.</p> +<p>Nog vroeger wordt in oude oorkonden het oude Wildbad Tobelbad in +Stiermarken genoemd, dat eerst door de heeren van Graz werd bestuurd, +en in de 16de eeuw door een giftbrief van keizer Ferdinand aan het +landschap Stiermarken overging. Reizen naar badplaatsen behoorden in +vorige eeuwen ook reeds tot den goeden toon, en men vindt vermeld, dat +een bruid uit welgestelde familie bij de huwelijksvoorwaarden zich +uitdrukkelijk een jaarlijksche badreis bedong.</p> +</div> +</div> +<div id="a221" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een volkstelling in China.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Men zal nu in China tot een volkstelling overgaan. Om +te begrijpen, wat dat wil zeggen, moet men allereerst bedenken, dat +China de volkrijkste staat der aarde is en verder, dat er tot nu toe +niet anders dan schattingen van het aantal der bevolking bekend zijn +met schommelingen in de cijfers van honderd en tweehonderd millioen. In +het algemeen heet het nog altijd, dat China 400 tot 450 millioen +menschen bergt, maar dat aantal wordt door menig kundig geograaf voor +overdreven gehouden, zoodat men in verscheiden werken opgaven vindt van +300 tot 350 millioen.</p> +<p>Het is duidelijk, dat alle vermoedens omtrent het gele gevaar in +sterke mate samenhangen met een vaste berekening van het aantal +Chineezen. Nu zijn er ook in vroeger eeuwen wel soms vanwege de +chineesche regeering volkstellingen gehouden, doch daaruit leerde men +enkel het aantal gezinnen kennen, terwijl de resultaten daardoor +onbetrouwbaar waren, dat de gouvernementen der verschillende +provinciën de opgaven vervalschten, al naar gelang de telling ten +behoeve van een militaire opkomst of voor een nieuwe belasting plaats +had.</p> +<p>Thans zal werkelijk de reuzenonderneming van een echte volkstelling +in het geheele chineesche rijk worden uitgevoerd en wel in den dubbelen +vorm van een gezins- en een hoofdelijke telling. De eerste zal in het +jaar 1910, de tweede in 1912 voltooid wezen. Bij de reusachtige +uitgestrektheid van het Chineesche Rijk kan men den omvang van een +dergelijken arbeid moeilijk overschatten. De uitstekende organisatie +van het regeeringsstelsel zal aan het werk ten goede komen, maar +daarbij moet men niet over het hoofd zien, dat de bevolking in sommige +deelen van het land nog in groote onafhankelijkheid leeft en tegenstand +tegen de telling kan uitoefenen of haar geheel onmogelijk maken voor +haar deel. Maar ook als men dergelijke onzekerheden in aanmerking +neemt, zou de beteekenis van een nauwkeurige volkstelling in China van +groote waarde zijn.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Winst en roof.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er is dikwijls scherpzinnigheid voor noodig, om winst +van roof te onderscheiden. <span class="pagenum">[<a id="pb249" href= +"#pb249" name="pb249">249</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u30" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a223" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Boë-top, een “gemakkelijke” +Dolomiettop.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Dolomieten in Zuid-Tirol hebben ten gevolge van de +sterke verweering van hun gesteente allerlei uitersten aan te wijzen; +de grilligste vormen, rotstorens met loodrechte wanden, met ijs gevulde +kloven, het eldorado voor de bestormers der gevaarlijkste toppen, en +tusschen de afzonderlijke groepen gemakkelijk begaanbare, met gras +begroeide overgangen met gelegenheden om te rusten, zooals de niet +oversterke en voorzichtige toerist ze wenscht. Maar in deze zoo rijke +bergwereld kunnen ook die bergstijgers behagen vinden, die niet graag +in de nauwe holten schoorsteenvegerskunsten vertoonen of tegen steilten +opkrabbelen, waar de mensch met de gemzen moet wedijveren; maar die +zich aan den anderen kant stevig en flink genoeg voelen, om in de +verheven eenzaamheid van het hooggebergte door te dringen en ook te +strijden voor het winnen van een mooi uitzicht.</p> +<p>Aan dezulken kan een bestijging warm worden aanbevolen, die ze +zonder gids en zonder speciale uitrusting naar de hoogste tinnen van +een grootsche Dolomietgroep brengt. In het Oosten van het veelbezochte +Grödnerdal verheft zich een geweldige rotsburcht van meer dan +zestig kilometer in omtrek, de Sella, die op mooie avonden prachtig +door het zonlicht wordt bestraald en na regendagen met versche sneeuw +besuikerd is. Hoe dichter men erbij komt, des te ontoegankelijker lijkt +dit hooge plateau met de steile hellingen en de reusachtige rotszuilen. +En toch is juist de hoogste top van die natuurlijke vesting, de +Boë-top, 3152 meter, de gemakkelijkste top in de geheele groep, +sedert ongeveer vijftien jaren geleden de sectie Bamberg van de +Duitsche en Oostenrijksche Alpenvereeniging er haar arbeidsveld heeft +opgeslagen en voor de ontsluiting is bezig geweest.</p> +<p>Van de hoofdpaden, die op het met sneeuw bedekte plateau voeren, is +het gemakkelijkste ook het meest voldoening gevend, namelijk dat door +het Mittagsdal, Val de Mesdi. Van Colfosco uit kan men den weg best +zonder gids vinden, want daartegenover opent zich de ingang naar de +spleet, die de grens is tusschen de oostelijke en de westelijke helft +van den Sella. Over de door dauw vochtige mooie weiden en een licht +woud van lariksen gaat men langs de Sorabeek en volgt dan den +trappenaanleg, die matig stijgend, meest over sneeuw van lawinenresten, +die den heelen zomer nu en dan over den weg en het beekje vallen, voert +door een der indrukwekkendste kloven, dreigender dan de Langkofelkar, +de Grasleitenkessel in de Rosengartengroep.</p> +<p>Geen spoor van dier- en plantenleven brengt afwisseling in de +rotswildernis. Een blik achterwaarts vertoont als een laatste groet uit +een verlaten wereld, de door de zon beschenen weiden van Colfosco, maar +spoedig verdwijnen ze en alleen de roode rotswanden blijven.</p> +<div class="figure xd21e5300width"><img src="images/p1909-u249.jpg" +alt="De Bamberger hut op den weg naar den Boë-top." width="488" +height="714"> +<p class="figureHead">De Bamberger hut op den weg naar den +Boë-top.</p> +</div> +<p>Na een uur ongeveer splitst zich de weg, en een blauwe markeering +wijst door een rotsspleet op het Pisciadu-plateau, waar de sectie +Bamberg een nieuwe hut als tusschenstation tusschen het dal en het +bovenste terras heeft gebouwd. Dan plotseling staat men op het +Sella-plateau met de wapperende vlag in de beiersche kleuren. Een +grootsch natuurtooneel hebben we dan voor oogen; uren ver weidt de blik +over schitterende sneeuwvelden ver naar het Zuiden en Westen, en alleen +de reuzentoppen aan weerszijden van het Mittagsdal zijn hooger dan ons +standpunt. En links staat de Boë, waarvan men te voren nog niets +heeft gezien. Die hoogste verheffing van het gebergte is als een +reuzendriehoek van louter duidelijk begrensde horizontale lagen, +herinnerend aan de oud-egyptische architectuur.</p> +<p>Sinds 1902 is de toerist er vrij van, zelf voor koken en ander +huishoudelijk werk te zorgen, want het drukke bezoek heeft de +aanstelling van een verzorger mogelijk gemaakt. Het hoogste onderscheid +tusschen de hut en den top bedraagt nog geen 300 meter. De top is +hoefijzervormig als de heele Sella, waarin als in de geheele +Dolomietengroep de geologen groote koraalriffen willen zien uit een +vroegere periode van het bestaan der wereld. De hoogste verheffing ligt +niet aan de schilderachtige westzijde, de Cresta Strenta, maar aan den +zuidoostkant, en is gemakkelijk te bereiken. Zelfs als de stijging nog +door sneeuw is bedekt, doen zich geen moeilijkheden voor. Nergens +behoeft men de handen bij het klimmen te hulp te roepen, en weldra is +het beschermende dak zichtbaar, dat het hoogste punt aanduidt.</p> +<p>Van hieruit doet zich een panorama voor, dat haast de geheele +bergwereld van Tirol omvat. De meest nabijzijnde groepen zijn de +Marmolata, de Fassolanergroep, de Enneberger, Grödener en +Ampezzaner Dolomieten. En zonder vreemde hulp heeft men een hoogte van +3000 meter bereikt, wat ook geen geringe voldoening is!</p> +</div> +</div> +<div id="a224" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Caoutchouccrisis in Fransch West-Afrika.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Als in zooveel streken van Afrika is ook voor Fransch +West-Afrika de caoutchouc een der voornaamste producten. Er wordt nog +niet langer dan twintig jaar daar caoutchouc gewonnen, en reeds is een +derde van de uitvoercijfers op rekening te stellen van dat +product<span class="corr" id="xd21e5315" title="Niet in bron">.</span> +Maar sedert 1907 is er vermindering in den uitvoer te bespeuren. Zou +het mogelijk wezen, dat er reeds een eind moest komen aan de winning +van caoutchouc? Die vraag heeft ook de regeering zich gesteld en nevens +andere onderzoekingen heeft ze aan de expeditie Chevalier, die dit +voorjaar de woudstreken van West-Afrika onderzocht en nog ter plaatse +is, opgedragen te onderzoeken, aan welke oorzaken de crisis moet worden +toegeschreven. De jonge geleerde heeft nu een eerste rapport omtrent de +quaestie ingediend en de “Temps” geeft er in een brief uit +Dakar een résumé van.</p> +<p>Zeer algemeen verspreid is de meening, dat de negers +caoutchoucplanten op ruwe wijze exploiteeren en dat de opbrengst +daardoor vermindert, en men neemt dan aan, dat de wilde caoutchouc +onfeilbaar moet verdwijnen, om later te worden vervangen door de +gekweekte planten. Het is mogelijk, zegt de briefschrijver, dat dit +juist is voor de landen, waar de caoutchoucplanten boomen zijn, omdat +het lang duurt, eer een boom zich heeft hersteld van te ruw aftappen, +maar het geldt niet voor Soedan, waar de caoutchouc geleverd wordt door +planten, die slingerplanten zijn, of struiken. De negers hebben twee +manieren om er de stof uit op te zamelen; in het woud kappen ze de +lianen en in het struikgewas maken ze insnijdingen in de stammen. +<span class="pagenum">[<a id="pb250" href="#pb250" name= +"pb250">250</a>]</span>Geen dezer handelwijzen vernietigt de planten. +Uit de wortels van de afgehouwen lianen komen spoedig weer loten, die +zelf al gauw exploiteerbaar zijn en de ingesneden struiken laten ook +steeds weer gauw nieuwe takken opschieten. Nergens in de +ontginningsgebieden, die hij bezocht, heeft de heer Chevalier +opgemerkt, dat de caoutchoucplanten neiging zouden hebben te verdwijnen +ten gevolge van de bewerking door de negers. Het is een dwaling, dat te +denken.</p> +<p>Toch hoe geruststellend het moge klinken, blijft het feit bestaan, +dat er tegenwoordig een toenemende vermindering valt te constateeren +van de lianen, die caoutchouc leveren, maar door een oorzaak, die +geheel vreemd is aan de wijze van inzameling, namelijk door de +toeneming der boschbranden.</p> +<p>Het zijn eigenlijk de branden, die de inboorlingen aansteken na hun +oogst, om het onkruid te vernietigen. Die manier van doen is niet zoo +erg te veroordeelen. In Europa ploegt men veel onkruiden onder en +gebruikt die en ook andere planten als groene mest; in Afrika, waar men +niet zoo goed is ingespannen met landbouwgereedschappen, kan men zulk +een mest alleen gebruiken in den vorm van asch. Bovendien vernietigen +die groote branden veel kruipend gedierte en veel insecten, die in de +afrikaansche zon maar al te goed gedijen. Maar als men het te veel +doet, ontstaan er nadeelen.</p> +<p>Voordat de Franschen het land hadden bezet, hoopte de bevolking zich +op over kleine uitgestrektheden, om zich gemakkelijker te kunnen +verdedigen. Thans is de veiligheid algemeen, en bij gevolg verspreidt +de bevolking zich overal en brengt ook overal heen de gewoonte van de +branden. Geen boom of struik biedt weerstand aan die elk jaar herhaalde +vuren, zoodat als men het laat begaan, men gerust kan voorspellen, dat +er in West-Soedan geen boom en geen liaan zal overblijven.</p> +<p>Bij die hoofdoorzaak kwam voor 1907 zich de daling der prijzen +voegen, die toevallig was, maar zoo hevig, dat plotseling het kilo meer +dan een derde in waarde achteruitging. De negers, die niets weten van +de wet van vraag en aanbod, hebben gedacht aan een list van de +europeesche handelaars; ze zijn boos geworden en weigerden te leveren; +ze staakten. Ook moet men wel bedenken, dat naarmate welvaart en +ontwikkeling onder de negers worden verspreid, de ijver voor het +inzamelen er wel wat afgaat. Uit je dorp gaan en in het woud de +ontberingen van de inzamelaars deelen, te zoeken naar de +caoutchoucplanten bij slechte voeding laat zich doen, als er een goede +winst tegenover staat, maar als de winst vermindert, gaan ze naar +andere bestaansmiddelen zoeken.</p> +<p>De regeering is vrijwel machteloos tegen de schommelingen in de +prijzen. De heer Chevalier meent echter, dat er wel iets te doen ware +tegen de boschbranden en dat men de caoutchoucleverende planten zou +kunnen beschermen. Er moeten woudcomplexen volgens hem worden +gereserveerd, zoodat het land verdeeld werd in twee soorten van +gebieden; complexen van bouwland, die kaal zijn en waar de branden +geoorloofd zouden wezen, en met bosch bezette terreinen, waar branden +volstrekt verboden zouden zijn. Die gereserveerde terreinen zouden +onder de bescherming moeten worden gesteld van de rivierdorpen tegen +enkele voordeelen, zooals bij voorbeeld het recht, er caoutchouc in te +zamelen en andere boschproducten. Later als de kolonie het kon lijden, +zou men een afzonderlijken dienst van het boschwezen kunnen +instellen.</p> +<p>Wat in dit plan vooral aantrekt, is, dat het zonder veel kosten zou +zijn uit te voeren. En de zaak is noodig, vooral omdat de heer +Chevalier meedeelt, dat alle pogingen, om in West-Afrika caoutchouc aan +te planten, tot nu toe schipbreuk hebben geleden. Men zal zich nog lang +met de wilde planten moeten behelpen. Er is een tijd van opgewektheid +geweest, waarin men bijna bij ieder dorpshoofd erop aandrong, +caoutchouc te laten planten bij de woningen, en op veel plaatsen is +daar gevolg aan gegeven. Maar daarvan is op het oogenblik letterlijk +niets meer over.</p> +<p>Het is een illusie gebleken, dat de lianen, als ze eenmaal geworteld +waren, zich verder wel zelf zouden redden. Ze zijn overal door het +onkruid verstikt. Alleen enkele aanplantingen van Europeanen, die goed +werden onderhouden en verzorgd, hebben het uitgehouden, en de +resultaten, daar verkregen, zijn niet ontmoedigend. Men kan in den tuin +van Cancayenne bij Konakry lianen zien, die twaalf jaren oud zijn, maar +die leveren toch nog maar een zeer kleine hoeveelheid caoutchouc.</p> +<p>De heer Chevalier komt ten slotte er toe, op te merken, dat de +Landolphia’s, die de meeste wilde caoutchouc in Soedan leveren, +niet voor de cultuur zijn aan te bevelen. De Hevea’s, die moet +men hebben, maar of men ze daar zal kunnen inburgeren en werkelijk +acclimatiseeren, blijft voor den schrijver twijfelachtig, zoodat hij in +ieder geval bescherming pleit voor de natuurlijke, wilde +caoutchoucleverende planten door een beperking der boschbranden.</p> +</div> +</div> +<div id="a225" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Van Haïti.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De haïtiaansche regeeringsingenieur Gentil +Tippenhauer geeft in Petermann’s Mittheilungen een bijdrage tot +de kennis van Haïti. Hij heeft er herhaaldelijk gereisd, het +laatst in 1908. De streek ten noordoosten van Port au Prince tot in het +tot nu toe zoo goed als onbekende middelgedeelte van het eiland aan de +grens van San Domingo was het doel van zijn reizen. Uit de +topographisch-geologische kaart, die de ingenieur geeft, blijkt, hoe +gebrekkig de tegenwoordige kaarten van Haïti zijn.</p> +<p>Voor eenige jaren bereisde een negerattaché uit Washington de +republiek, om voor de amerikaansche regeering een kaart op te nemen. +Maar daar hij, om bij de bevolking geen ergernis te wekken, zonder +theodoliet, barometer, meetband en kompas reisde, kwam er niets +bruikbaars voor den dag. Tegenwoordig werkt een amerikaansche +opmetingsstoomboot aan een opneming van de kusten.</p> +<p>In September 1898 ontdekte Tippenhauer op de savanne Madame Michel, +ongeveer 25 kilometer van de hoofdstad, een ouden vulkaan, die het +eerste onmiskenbare bewijs leverde, dat op de Groote Antillen nog tot +in den jongsten tijd vulkanische werkzaamheid viel te constateeren. De +laatste reis van 1908 deed de onderzoeker in gezelschap van veel +Noord-Amerikanen, die de savannen van het binnenland van Haïti +wilden bekijken uit het oogpunt van hun geschiktheid voor veeteelt. +Naar hun oordeel is het eiland uitnemend voor dat bedrijf geschikt, +vooral voor de teelt van schapen, muilezels, paarden en rundvee. Het +land is nog weinig bevolkt, en enkel een paar alluviale dalen verbouwen +suikerriet en zijn dicht bevolkt, terwijl de negers daar vlijtig +werken.</p> +<p>Er is in het land wel een intellectueele en maatschappelijke +vooruitgang te merken, maar het gaat zoo langzaam, dat men niet in den +pas kan blijven met de naburige landen, die snel vooruitgaan, zoodat +het experiment met de negerrepubliek een mislukking dreigt te worden, +tenzij er een groot burger mocht opstaan, die als een Porfirio Diaz in +Mexico het land zou kunnen opheffen en tot welvaart brengen.</p> +</div> +</div> +<div id="a226" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nieuwe aanlegplaats voor transatlantische booten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Voor de lading van reizigers en post zal in het begin +van September de Cunardlijn haar booten uit New York Fishguard laten +aandoen op de zuidwestelijke kust van Wales. De booten zijn dan op weg +naar Liverpool. Voor de engelsche spoorwegmaatschappij, de Great +Western, is het weer een overwinning, nu ze haar nieuwen weg over +Fishguard naar Ierland had aangelegd.</p> +<p>Deze plaats in Wales is zelfs nog dichter bij New York en dus +begeerder in den snelheidswedstrijd dan Holyhead, waar de White +Starlijn passagiers en post ontscheept op de uit- zoowel als op de +thuisreis. De Cunard gebruikt Fishguard enkel op de reis van New York +naar de Oude Wereld; op de heenreis van Europa blijven de booten +Queenstown aandoen bij Cork in Ierland. De afstand tusschen Fishguard +en New York is veertig engelsche mijlen korter dan tusschen New York en +Holyhead en 110 engelsche mijlen korter dan tusschen New York en +Liverpool.</p> +<p>Doch behalve in den afstand ter zee biedt Fishguard nog eenige +andere voordeelen. De nieuwe kunsthaven daar met enorme kosten en vele +jaren vergenden arbeid aangelegd en in 1906 voltooid, beslaat een +oppervlakte van een 175 H.A. De schepen liggen er beschut door een +machtigen zeedam, ter lengte van ruim 800 M., terwijl schepen met den +grootsten diepgang en de grootste lengte veilig er kunnen +aanleggen.</p> +<p>Dan heeft Fishguard een uitstekende spoorwegverbinding met Londen. +De afstand (262 E. mijlen) tusschen die haven en Paddington, wordt door +de mailtreinen binnen de 5 uren afgelegd. Zoowel voor de reizigers uit +het Zuiden van Engeland als die van het vasteland komen geeft de weg +over Fishguard, bij dien over Liverpool vergeleken, ettelijke uren +besparing. <span class="pagenum">[<a id="pb239" href="#pb239" name= +"pb239">239</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a227" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Mooi plekje aan den Veluwezoom.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De elementen hebben het bezoek van den keizer van +Duitschland aan ons land niet begunstigd. In de weinige uren van zijn +verblijf op nederlandschen bodem zijn bliksem en donder, hagelslag en +hevige regens aan het woord geweest, en onder dreigend zwarte en +geelgrijze luchten werden de wegen van het mooie landgoed en zijn +omgeving onbegaanbaar, terwijl het hemelvuur links en rechts neersloeg, +niet zonder doel te treffen, boerderijen in de asch leggend en zich +zelfs vergrijpend aan dingen van zoo erkend symbolische beteekenis als +vlaggen, die als welkomstgroet moesten dienen.</p> +<p>En het wil wat zeggen, wanneer daar aan den Veluwezoom tusschen +Brummen en Arnhem de buien losbarsten en het hemelwater in massa wordt +uitgegoten! Dan wordt het een onhollandsche manier van regenen, waaraan +men in berglanden gewend moge zijn, maar die bij ons tot de +zeldzaamheden behoort. Want van de hoogten ten westen van den straatweg +gudst dan het water neer, sleurt het zand van de talrijke boschwegen +mee naar beneden, <span class="pagenum">[<a id="pb240" href="#pb240" +name="pb240">240</a>]</span>rukt het onderhout uit en voert zegevierend +takken en bladeren van boven naar de diepte, waar het zijn +vernielingswerk nog vaak voortzet.</p> +<p>Er zijn daar in de buurt onweersbuien bekend, die een historische +beteekenis hebben gekregen om de groote schade, die ze aanrichtten. Zoo +heeft Dieren nu bijna een eeuw geleden, in 1818 kunnen ervaren, hoe +verwoestend het water op den golvenden bodem werkte, toen na een zwaar +onweer de watervloed de landerijen met zand overdekte, zware steenen +wegsleurde, met gevelde eiken woest omging, als waren ze stukken +kinderspeelgoed en huizen en schuren deed instorten. In de gemeente +Rheden tusschen Dieren en De Steeg waren de wegen wekenlang +onbruikbaar.</p> +<p>En nog vroeger hebben de elementen er vaak woest huisgehouden met +het menschenwerk. Wat nu het Hof te Dieren heet, het kasteel in +eigendom toebehoorend aan en bewoond door Dr. R. F. baron van Heeckeren +van Wassenaer, dat men van Dieren komend en de heerlijke Ellecomsche +laan in wandelend, aan zijn linkerhand heeft, was midden in de +zeventiende eeuw een jachtslot van onzen stadhouder prins Willem II. De +jeugdige prins had namelijk in 1647 <span class="corr" id="xd21e5374" +title="Bron: vo r">voor</span> de som van 147.000 gulden de goederen +gekocht van de kommanderij van Dieren met aangrenzende goederen van +bijzondere personen.</p> +<div class="figure xd21e5378width"><img src="images/p1909-u240.jpg" +alt="De Middachter Allee bij Dieren." width="550" height="720"> +<p class="figureHead">De Middachter Allee bij Dieren.</p> +</div> +<p>Hij liet er het volgend jaar een wildbaan aanleggen, een groot +boschcomplex, dat hij liet insluiten door een palissadeering, hooger +dan manslengte van meer dan vier uren in omtrek. De weg van Arnhem naar +Zutfen liep door de wildbaan heen en was aan beide zijden door een +poort afgesloten, terwijl binnen de mijlenlange schutting de gebouwen +lagen van het Hof, het jachthuis, de kaatsbaan en al de bosschen, waar +het wild binnen en de stroopers buiten moesten worden gehouden. Edoch +de door het landvolk als soort van chineesche muur beschouwde hooge +schutting kon het niet uithouden tegen de ondermijnende werking van het +water, dat na iedere stortbui van de omliggende heuvels afstroomde, de +kostbare omheining vernielde en de wildbaan open liet liggen. Twaalf +jaren bleef de omheining in wezen, hield ten minste, zoo goed en zoo +kwaad, als het ging, stand, maar moest toen voor afbraak worden +verkocht.</p> +<p>Het Huis te Dieren met de mooie boschomgeving bleef voor vier +geslachten van onze stadhouders uit het Huis van Oranje een geliefd +geldersch lustoord. Willem II had de bezitting gekocht van de Orde der +Duitsche Ridders, die haar in 1219 ontvangen hadden van graaf Adolf van +den Berg, wiens vader, graaf Engelbert van ’s-Heerenberg het goed +in 1168 van keizer Frederik Barbarossa had gekregen. De orde bleef er +gevestigd tot 1647, het jaar, waarin de koop met Willem II werd +gesloten, ressorteerde eerst onder de Balije van Coblentz, later onder +<span class="pagenum">[<a id="pb241" href="#pb241" name= +"pb241">241</a>]</span>die van Utrecht en deed, door vrome schenkingen +uitgebreid, zoodat allengs de heele omtrek haar behoorde, veel voor de +verbetering der wegen.</p> +<p>Willem II besteedde vrijwat kosten aan zijn nieuwe bezitting; hij +liet o.a. wilde zwijnen naar zijn nieuwe wildbaan overbrengen met het +gevolg, dat de evers er wel eens zoo talrijk waren, dat de geldersche +boeren er schade van hadden, doordat het wroetende en smullende goed de +knollenvelden als voor hen aangerechte tafel beschouwde en de +boekweitakkers bij hun nachtelijke bezoeken vertrapte en omwoelde.</p> +<div class="figure xd21e5391width"><img src="images/p1909-u241.jpg" +alt="Op den Carolinenberg." width="688" height="501"> +<p class="figureHead">Op den Carolinenberg.</p> +</div> +<p>In Augustus 1850 was de stadhouder weer naar zijn bezitting te +Dieren ter jacht gegaan, om tevens in zijn hoedanigheid van stadhouder +van Gelderland de statenvergadering te Zutfen bij te wonen, en in het +begin van October was hij er reeds weer en hield zich een drietal weken +met het geliefde jachtvermaak bezig, toen hij den 27<sup>sten</sup> +October de koorts kreeg als voorbode van de kinderpokken. Het +eenvoudige jachthuis was geen geschikt verblijf voor een ernstig zieke, +en in zijn vorstelijk jacht werd de stadhouder over IJsel, Rijn, Lek en +Maas naar Rotterdam vervoerd en van daar naar<a id="xd21e5400" name= +"xd21e5400"></a> Den Haag. Ofschoon nog geen 25 jaar, overleed de +prins, die reeds herstellende was, den 6<sup>den</sup> November na een +onverwachte instorting, zonder dat zijn jonge vrouw, die de geboorte +van haar eerste kind verwachtte, bij hem was toegelaten, om alle gevaar +voor besmetting te ontgaan.</p> +<p>De na den dood des vaders geboren prins, onze latere +stadhouder-koning Willem III, was een Nimrod’s <span class= +"pagenum">[<a id="pb242" href="#pb242" name= +"pb242">242</a>]</span>vriend van belang. De jacht was een hartstocht +bij hem en zoowel Dieren als Het Loo met de gansche Veluwe stelden hem +in staat, eraan te voldoen. Hij liet het huis te Dieren vergrooten en +verfraaien. Het had veel geleden door het vandalenwerk, dat de soldaten +van Lodewijk XIV er in 1672 hadden bedreven, maar na de verbouwing en +opknapping kon het een talrijken jachtstoet bergen, en de inwendige +inrichting was zelfs zoo goed, dat het huis waard was, er kunstschatten +heen over te brengen, waaraan Willem en zijn gemalin Maria van Engeland +zoo groote waarde hechtten.</p> +<div class="figure xd21e5411width"><img src="images/p1909-u242.jpg" +alt="Het tegenwoordige Huis te Dieren van den straatweg gezien." width= +"456" height="295"> +<p class="figureHead">Het tegenwoordige Huis te Dieren van den +straatweg gezien.</p> +</div> +<p>Ook de omgeving werd verfraaid; de prins liet in het omringend park +bloemtuinen aanleggen en naar de mode dier dagen, die bezig is te +herleven, ook loofgangen of berceaux, fonteinen, grotten en natuurlijk +koepels en vijvers. Ook nieuwe wegen werden aangelegd; de Koningsweg +dagteekent uit dien tijd, die mooie landweg, die nog tegenwoordig aan +de wandelaars genot verschaft, als ze zich over de hoogten van de +Dierensche en Onzalige bosschen bewegen. Toen Willem in 1688 koning van +Engeland was geworden, vergat hij de lievelingsplekjes niet uit den +vroegeren tijd; het huis te Dieren zag hem herhaaldelijk binnen zijn +muren. En koningin Maria hield ook van de landelijke afzondering in de +heerlijke boschrijke streek; in het huisarchief van het geslacht van +Heeckeren van Wassenaer, waarvan een afstammeling thans het hof te +Dieren bewoont, zijn nog brieven en gedenkschriften van haar bewaard +gebleven, waaruit die voorliefde duidelijk blijkt.</p> +<p>Met Willem II en Willem III had het huis te Dieren zijn besten tijd +gehad, al vertoefde Willem IV er menigmaal en al deed hij het zijne tot +verfraaiing van den omtrek. Naar zijn zoon is de bekende +Prins-Willemsberg genoemd, die begroeide hoogte, op welker top acht +lanen komen, en de wat dichter bij Dieren gelegen Carolinenberg, doel +van een wandeling voor ieder, die er in de buurt logeert, heet zoo naar +de dochter van den stadhouder, Caroline, die met een lutherschen prins +van Nassau Weilburg trouwde, wel een weinig tot ergernis van +familieleden en landgenooten van echt gereformeerde religie. Vroeger +heette de veelbezochte berg de Steenenberg en nu wordt hij vaak +aangeduid als de Veertien Wegen. Op de bank rondom een linde laat het +dichte gebladerte niet veel uitzicht meer toe, maar gelukkig kan men +zich overtuigen, hoe goed de <span class="pagenum">[<a id="pb243" href= +"#pb243" name="pb243">243</a>]</span>oorspronkelijke keuze van dit punt +is geweest, als men een der wegen volgt niet verder dan een vijftigtal +schreden, waar hij begint te dalen. Daar is het vergezicht wondermooi; +de hoogten en laagten met de bosschen bedekt, maken er den indruk van +een statig bergland.</p> +<div class="figure xd21e5422width"><img src="images/p1909-u243.jpg" +alt="De Ellecomsche laan bij Dieren." width="694" height="504"> +<p class="figureHead">De Ellecomsche laan bij Dieren.</p> +</div> +<p>Bij den dood van Willem IV kwam de heerlijkheid aan zijn +minderjarigen zoon, en de latere Willem V was de laatste prins van +Oranje, die zich op het huis te Dieren vertoonde. Hij was geen +liefhebber van de jacht, kwam er zelden en toen zijn zon in de +republiek was onder gegaan werd in den winter van 1794 op 1795 het huis +door de Franschen bezet; magazijn, kazerne, gelagkamer, dat waren de +rollen, aan de vertrekken toebedeeld en ten slotte maakte een brand +korte <span class="corr" id="xd21e5428" title= +"Bron: wetten">metten</span> met de woning en wat er nog aan +schilderijen en kunstschatten was overgebleven.</p> +<p>Toen na de omwenteling de bezittingen van het Oranjehuis tot +nationaal eigendom waren verklaard en als zoodanig verkocht werden, +kwam een groot gedeelte aan gravin M. C. van Wassenaer Twickel, die +zich in 1824, zoo goed als op de plek, waar het jachthuis der Oranjes +had gestaan, maar iets verder naar den dierenschen kant, een +buitenverblijf liet bouwen, het tegenwoordige Hof te Dieren. Na haar +huwelijk met baron van Heeckeren van Twickel en hun verhuizing naar +Twickel bij <span class="pagenum">[<a id="pb244" href="#pb244" name= +"pb244">244</a>]</span>Delden kwam het goed aan den tegenwoordigen +bezitter.</p> +<p>Het oude is er sedert het midden der vorige eeuw voorbijgegaan, en +wat de moderne kweekkunst aan heerlijk plantenmateriaal te voorschijn +weet te tooveren, dat kan men in de tuinen en het park er vinden. Een +deel van het terrein achter het huis is in den oudfranschen stijl +aangelegd, herinnering aan het belangwekkend verleden, maar tevens +nieuwerwetsch, nu de mode weer aan strenge lijnen in den aanleg de +voorkeur schijnt te gaan geven.</p> +</div> +</div> +<div id="a228" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Vereeniging “Doorwerth”.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een hartelijk welkom mag wel worden toegeroepen aan de +nieuwe Vereeniging, die zich ten doel stelt, het slot Doorwerth bij +Oosterbeek, of liever wat er van over is, te koopen van den eigenaar, +de heer Scheffer van de »Duno«, en het door doelmatige +restauratie te behouden als interessant monument uit het verleden. Den +8<sup>sten</sup> Juli is de vereeniging te Arnhem geconstitueerd onder +presidium van den burgemeester van Arnhem, Jhr. Mr. A. Röell. In +de bijeenkomst, waartoe een commissie de belangstellenden had +opgeroepen, voerde de heer F. A. Hoefer uit Hattem, lid van de +»Monumentencommissie«, het woord en wees op de +noodzakelijkheid van ingrijpen, nu wat er van het kasteel over is, snel +een ruïne dreigt te worden. Hij schetste de historie van het +kasteel in korte trekken, die de belangrijkheid aantoonden.</p> +<p>Het slot is inderdaad te belangrijk uit historisch, architectonisch +en aesthetisch oogpunt, dan dat het zou mogen verloren gaan. De +tegenwoordige eigenaar is bereid, het slot binnen de grachten voor tien +duizend gulden af te staan, een niet groote som, die door +contributiën en giften bijeen zal moeten worden gebracht. De +restauratie zal naar alle waarschijnlijkheid met rijkssteun tot stand +kunnen komen. Het blijkt de Commissie tot behoud der monumenten, dat om +het gebouw te restaureeren en het te brengen in den staat van het einde +der zeventiende eeuw, een som van zestig duizend gulden noodig zou +wezen, terwijl men, zich tevreden stellend met een herstelling tot den +toestand van een halve eeuw geleden, met veertig duizend gulden zou +kunnen volstaan.</p> +<p>Wat zal men doen met Doorwerth, als het in beteren staat is +gebracht? De bestemming zou kunnen zijn de vestiging van een Geldersch +museum om de herinnering aan de roemrijke Geldersche geschiedenis te +verlevendigen. Misschien ware ook de gelegenheid gunstig voor een +openlucht-museum, zooals Kopenhagen bezit.</p> +<p>In het voorloopig bestuur der Vereeniging werden gekozen de heeren, +die de oproeping voor de bijeenkomst hadden geteekend. Als de statuten +zijn goedgekeurd en rechtspersoonlijkheid is aangevraagd, zal men dan +met den heer Scheffer over den koop kunnen onderhandelen.</p> +<p>Aan de discussies namen deel baron Mackay, Mr. E. G. C. Scheidius en +Jhr. Mr. D. B. R. baron van Lynden van Sandenburg. De oproep ging uit +van de heeren graaf Bentinck, Dr. P. J. H. Cuypers, F. A. Hoefer, J. +Kalff, Mr. S. Muller Fzn., Jhr. Mr. A. Röell, Jhr. Nedermeyer +ridder van Rosenthal, baron Schimmelpenninck, Mr. J. J. S. baron Sloet, +Jhr. Mr. G. Wttewaall van Stoetwegen, Jhr. Mr. Victor de Stuers en Dr. +J. S. van Veen.</p> +<p>“Ons eigen Land”, dat mooie werk van den A. N. W. B., +vertelt van Doorwerth, dat het een der weinige middeleeuwsche burchten +in ons land is, die nog het oorspronkelijke karakter bewaarden. Met +zijn driedubbele grachten, ophaalbruggen, wachttoren, poorten, muren +met schietgaten, voorplein, binnenplein, gevangenis, wapenzaal, kapel, +slotbewaarderswoning, stallen en andere bijgebouwen, zijn torentransen +en trapgevels, is het als ’t ware een stuk vaderlandsche +geschiedenis. Over de eerste ophaalbrug komt men op een smal voorplein; +hier verrijst tegenover de tweede ophaalbrug een wachttoren, van uit +welker raampjes men den toegangsweg overziet. Over de brug is een zwaar +poortgewelf, waarboven de geslachtwapens van de familie Van Voorst +rechts, van de familie Schellard van Obbendorf links, zijn aangebracht. +Door deze poort komt men op het ruime binnenplein, waarop oude +acacia’s, waarvan, naar het heet, een is geplant in 1579, ter +herinnering aan de Unie van Utrecht. ’t Zijn de oudste boomen van +dat soort, welke men in ons land vindt. Een derde ophaalbrug voert naar +het eigenlijke slot, dat sinds lang niet meer bewoond is.</p> +<p>De heerlijkheid Doorwerth is een der oudste van Gelderland en moet +ongeveer uit de tiende eeuw dagteekenen. Omstreeks 1500 ging zij door +huwelijk over aan de familie Wisch en van deze aan die van Homoet. In +1558 kwam zij aan het bovengenoemde huis Schellard. Een eeuw later ging +zij over aan den graaf van Aldenburgh, wiens kleindochter haar den +graaf Bentinck mee ten huwelijk bracht. Tot 1840 bleef Doorwerth in het +bezit der Bentinck’s waarna baron Van Brakell van Wadenooien de +heerlijkheid door aankoop verwierf. Na den dood van de +douairière Van Brakell Doorwerth, ongeveer 1878, viel het +kasteel met zijn omgeving ten deel aan jhr. mr. J. G. Ridder van +Rappard. Sinds eenige jaren behoort het aan den heer Scheffer, tevens +eigenaar van het aangrenzende landgoed Duno. <span class= +"pagenum">[<a id="pb245" href="#pb245" name="pb245">245</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a229" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Wat Jonge Verkenners of Boy-scouts moeten weten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het corps jongens, door generaal Baden Powell van het +engelsche leger opgericht, om als ze hun diploma hebben als verkenners +in oorlogstijd dienst te doen, moet aan heel wat eischen voldoen.</p> +<p>Vóór zoo’n jongen tot verkenner 1e klas wordt +bevorderd moet hij heel wat in zijn mars voeren. Hij moet vier soorten +knoopen kunnen leggen; met de Morse-telegraaf of de semafoor zestien +letters in de minuut seinen; na een minuut in een winkelraam te hebben +gekeken vertellen wat er ongeveer uitgestald is; zonder zich te haasten +een mijl (1609 M.) in twaalf minuten afleggen; een vuurtje aanleggen en +aansteken met niet meer dan twee lucifers; een jachtschotel koken; de +zestien streken van het kompas opnoemen; een kleine 50 M. zwemmen; zich +begeven naar een punt op 7 mijl afstands en daarvan een verslag +opmaken; vertellen hoe in twee gevallen van een ongeluk iemand gered +moet worden; een behoorlijke schetskaart teekenen; een bijl weten te +gebruiken; afstand, grootte en getallen schatten, met niet meer dan 25 +pct. vergissing; en een beginner aanbrengen dien hij heeft geoefend. +<span class="pagenum">[<a id="pb251" href="#pb251" name= +"pb251">251</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a230" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nog eens naar Klondike.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Twaalf jaren zijn voorbijgegaan, sedert het nieuws +door de wereld ging, dat er goud in onmetelijke hoeveelheden gevonden +was te midden van de sneeuw en het ijs van het Yukon-territorium in het +afgelegen Aljaska. Avontuurlijke geesten haastten zich uit allerlei +hoeken van den aardbol naar het doodsche, ongastvrije land, waarvan de +naam tot dien tijd voor de meerderheid der menschen een onbekende klank +was geweest.</p> +<p>Er was daar in vroegere jaren ook wel eens goud aangetroffen, maar +de phenomenale rijkdom van de Bonanzakreek werd eerst onthuld in 1896 +en niet voor den zomer van 1897, toen een stoombootvol gelukkige +delvers, die een fortuin in stofgoud en grootere klompen bij zich +hadden, naar Seattle kwamen, werd de wereld zich bewust van het feit, +dat er weer een nieuw groot goudveld was ontdekt, wedijverend met die +van Californië en Australië.</p> +<p>Klondike, Yukon, Bonanza, Eldorado, die magische namen waren op +aller lippen in de laatste jaren der 19<sup>de</sup> eeuw, en hoe +buitensporig de rapporten ook mochten wezen, die over de woeste en +moeilijke paden kwamen aanzetten vanaf de bevroren wildernissen van +Klondike naar de beschaafde wereld, de werkelijkheid overtrof ver de +wildste schattingen van de eerste prospectors, en al gauw was het +bekend, dat het nieuwe goudveld het rijkste was in de geschiedenis van +de goudvondsten.</p> +<p>En dit was geen nieuwe Randmijn, waar zonder dure machinerieën +en massa’s kapitaal de grond niet bereid was, een onsje goud af +te staan. Neen, dit was een goudveld voor den armen man, die niet +anders noodig had dan een houweel, een schop en een goudpan, om op den +weg naar rijkdom te komen. De eenige moeilijkheid was gelegen in de +reis, waarbij men had te kiezen tusschen de lange dure reis langs den +mond van de Yukon stroomop, of waarbij men te Juneau of Dyea moest +landen, over den gevaarlijken Chilkootpas of over den bezwaarlijken +White Pass moest trekken en dan te reizen had over de reeks meren in de +Boven-Yukon stroomaf naar het nieuw gestichte Dawson, al spoedig een +bloeiende stad van verscheiden duizenden inwoners. Thans is Dyea aan de +fjordenkust verlaten, en een spoorweg van Skagway naar White Horse +helpt den reiziger over het moeilijkste deel der reis heen.</p> +<div class="figure xd21e5481width"><img src="images/p1909-u251.jpg" +alt="De poort van Aljaska, de top van den Chilkoot." width="419" +height="720"> +<p class="figureHead">De poort van Aljaska, de top van den +Chilkoot.</p> +</div> +<p>Schatten en schatten wachtten diegenen, die zich tot Klondike +doorwerkten. In het eerste seizoen haalden de weinige pioniers +driehonderd duizend ponden sterling alleen uit de Eldoradokreek, en +claims werden verkocht voor honderd duizend pond. Een enkele goudpan +met aarde, niet meer dan twee schoppen vol, gaf soms honderd pond en +pannen van dertig en veertig pond werden in menigte gewasschen. De +menschen konden aan loonen drie en vier pond sterling per dag +verdienen, en toch waren de arbeidskrachten moeilijk te krijgen, en een +poging, om de loonen neer te drukken tot twee pond per dag werd gevolgd +door een werkstaking. In het laatste jaar der eeuw was de bevolking van +het Yukongebied tot dertig duizend inwoners aangegroeid en de +jaarlijksche opbrengst aan goud tot vier millioen pond sterling, +ofschoon de inzameling van het kostbare metaal onder bijzonder +moeilijke omstandigheden plaats had. Daar de grond hard bevroren was +voor verreweg het grootste deel van het jaar, moest hij eerst worden +ontdooid met groote vuren, eer men de aarde kon opscheppen, en dat was +het eenige werk, dat er te doen viel in den langen en strengen winter. +Het eigenlijke winnen van het goud door het wasschen van den grond was +alleen mogelijk in den korten zomer, als men over water beschikte.</p> +<p>Sedert 1900 is de opbrengst langzamerhand afgenomen, toen de ruwe +werkmethode van den enkelen delver geen effect meer opleverde in de +rijkste terreinen van de Bonanza- en Eldoradokreken. In 1907 was de +opbrengst gedaald tot zes honderd duizend pond sterling, en het volgend +jaar werd ze nog kleiner, maar dit beteekende niet, dat het goudveld +uitgeput was. Het kwam enkel, doordat het werken aan de oppervlakte in +zoogenaamde placers plaats moest maken voor het werk op grooter schaal +met hydraulische machines en boorwerktuigen, die in handen waren van +maatschappijen.</p> +<p>De groote uitgestrektheden lands, door hen verkregen, bleven +improductief voor den korten tijd van de installatie der moderne +werktuigen. Op het oogenblik is het werk er weer in vollen gang en +iedere decimeter gronds in de goudhoudende streken gaat nu door de +stampende machines en wordt daarna uitgewasschen op machinale manier, +om het goud eruit te halen. De machines trekken van het eene eind van +het dal naar het andere, en nu de wetenschap de romantische manier van +het goudwinnen door den enkeling op zij heeft geschoven, treedt het +Yukongebied, dat deel uitmaakt van Canada, een nieuwe periode van bloei +in, die niet behoeft onder te doen voor den glorietijd van het nog +betrekkelijk zoo jonge verleden. <span class="pagenum">[<a id="pb255" +href="#pb255" name="pb255">255</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u31" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a231" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Amerikaan Cook aan de Noordpool!</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wat een glorie voor 1909! Niet genoeg, dat de triomf +der vliegmachines dat jaar met roem overlaadt; daar komt luitenant +Shackleton tot zeer dicht bij de Zuidpool en daar brengt de eerste dag +van September het opzienbarend bericht, dat Dr. Frederick Albert Cook +werkelijk en waarlijk de Noordpool heeft bereikt!</p> +<p>Dat moet al op 21 April van het vorige jaar zijn gebeurd. Wat heeft +die terugreis dus lang geduurd en hoe graag zal de ontdekker die hebben +willen bespoedigen! Maar er moest nog een overwintering worden +doorgemaakt, eer de wereld van de groote zege kon hooren en dat het in +1909 September moest worden, voor de mare bekend werd, mag ook wel +jammer worden genoemd. Hoeveel tijdingen komen in korter tijd uit het +hooge Noorden tot ons!</p> +<div class="figure floatLeft xd21e5503width"><img src= +"images/p1909-u255-1.jpg" alt="Peary." width="346" height="720"> +<p class="figureHead">Peary.</p> +</div> +<p>Maar hoe dan ook, het is zeker een heugelijk iets, dat de lang +nagestreefde Noordpool eindelijk is bereikt; ontdekt kan men eigenlijk +niet zeggen, want men wist immers precies waar men haar zoeken moest. +Maar hoevelen hebben reeds in den loop der eeuwen lijf en goed gewaagd, +om het einddoel van de reizen naar het Noorden te halen, om den voet te +mogen zetten op het snijpunt van de meridianen. Dat is nu niet alleen +aan Cook, maar ook aan Peary gelukt. Maandag nog schreven wij: +»Geen wonder, dat men in Amerika uitbundig verheugd is over dat +succes van een landgenoot. Peary’s geduldig streven zinkt nu op +eens in het niet bij dezen gelukten tocht van den amerikaanschen +dokter, wiens levenswerk zoo schoone bekroning vindt.«</p> +<p>En juist op dien 6<sup>den</sup> September telegrafeerde Peary uit +Indian Harbour op Labrador, dat hij de Pool had bereikt op 6 April +1909. Dus ook zijn jarenlang betoonde energie met succes <span class= +"corr" id="xd21e5514" title="Bron: gekrooond">gekroond</span>!</p> +<div class="figure floatRight xd21e5518width"><img src= +"images/p1909-u255-2.jpg" alt="Dr. Frederick Albert Cook." width="300" +height="417"> +<p class="figureHead">Dr. Frederick Albert Cook.</p> +</div> +<p>Dr. Frederick Albert Cook werd in 1865 geboren in Sullivan County in +den staat New York. Hij studeerde in Brooklyn en promoveerde aan de +universiteit in New York. Reeds in den winter van 1891 op 1892 nam hij +als geneesheer deel aan een der Noordpoolexpedities van Peary, en zes +jaren later was hij medelid van de belgische Zuidpoolexpeditie van De +Gerlache met de Belgica. In de jaren 1903 tot 1906 deed hij bergtochten +in het bergland van den Mount Mac Kinley, en breidde zoo de kennis der +aarde voor het menschdom uit, welke verdienste erkend werd door +onderscheidingen van vorsten en geleerde genootschappen. Ook schreef +hij onder andere reiswerken »<span lang="en">Through the first +antarctic night</span>« en »<span lang="en">The Top of a +continent</span>.«</p> +<p>Hij was op deze Poolreis reeds in 1907 uitgegaan, en men had zich +ernstig ongerust gemaakt over het uitblijven van berichten. In ons +nommer van 6 Maart j.l. schreven wij over hem en deelden mee, hoe hij +zich bij Etah aan de Smithsont had laten afzetten door een +walvischvaarder met het doel, langs de kust van Ellesmereland naar het +Noorden te gaan, daar te overwinteren en dan in Februari 1908 een +sledetocht in de richting der Noordpool te doen.</p> +<p>Dat is dus volkomen gelukt, en naar de berichten over zijn +moeilijken en gevaarvollen tocht, die in de parijsche editie van de +<i lang="en">New York Herald</i> hebben gestaan, en die hij reeds in +een rede, te Kopenhagen gehouden, heeft beschreven, te oordeelen, is de +mooie zegepraal na harden strijd bevochten. Hij zelf heeft die +berichten aan bedoeld blad gezonden van de <i>Hans Egede</i>, het +groenlandsche bestuursvaartuig, dat hem naar Europa heeft +overgebracht.</p> +<p>Nu zal de wereld alles te weten komen van die gewichtige dagen na +den 3<sup>den</sup> Maart 1908 en de verdere lotgevallen. Want tot aan +dien datum wist men over zijn expeditie, wat een tochtgenoot, die hem +tot dien dag had vergezeld, meedeelde. Dat was de heer R. Francke, die +in September van het vorige jaar met de <i>Eric</i> van de Smithsont +naar Europa is teruggekeerd, nadat die amerikaansche stoomboot Peary +naar die sont had gebracht.</p> +<p>Die tochtgenoot van Cook vertelde, dat Cook den winter van 1907/1908 +had doorgebracht dertig kilometer ten noorden van Etah in Annortok aan +den oostelijken oever van den Smithsont en daarna den 26<sup>sten</sup> +Februari met Francke en eenige Eskimo’s naar Ellesmereland was +gegaan. Nadat den 3<sup>den</sup> Maart de Flaglerbaai, een der +fjorden, die tusschen 79 en 80 graden N. B. van het Oosten in +Ellesmereland binnendringen, bereikt was, keerde Francke om en ontving +later in Etah een bericht van Cook, meldende, dat hij den +17<sup>den</sup> Maart bij kaap Hubbard was aangekomen en nu +noordwaarts op weg ging.</p> +<p>Met hoeveel succes die noordwaartsche tocht, waarop alleen +Eskimo’s den ontdekkingsreiziger vergezelden, volbracht is, +daarvan weerklinkt thans de heele wereld. De Noordpool bereikt! Eere +aan Dr. Cook, die na het voetspoor van zijn voorgangers zoo ver +mogelijk te hebben gevolgd, ook de laatste en moeilijkste stappen deed, +die aan zijn volharding en zijn weerstandsvermogen zware eischen +stelden en waarop nog niemand hem was voorgegaan.</p> +<p><span class="corr" id="xd21e5563" title= +"Bron: Amerka">Amerika</span> juicht om zijn beide landgenooten, en +vooral Peary’s succes windt de Amerikanen op, die zoo lang en zoo +trouw hem telkens weer tot nieuwe reizen in staat hebben gesteld. Maar +hij heeft dan toch een jaar later dan Cook den voet op het gewichtige +punt gezet.</p> +</div> +</div> +<div id="a232" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Records van poolreizigers.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Cook zou dan nu het Poolrecord hebben gebracht op 90 +graden N.B. Te verbeteren valt dat niet meer. Peary moet ook reeds +houder ervan zijn. Die had den 21<sup>sten</sup> April 1906 een breedte +bereikt van 87 graden 6 minuten, nu op 21 April 1908 verbeterd door +Cook en op 2 April 1909 door Peary zelven.</p> +<p>Cagni, de metgezel van den hertog der Abruzzen, bereikte, uitgaande +van Rudolph Eiland (Frans Jozefs Archipel) den 14<sup>en</sup> April +1900 een breedte van 86° 33′. <span class="pagenum">[<a id= +"pb256" href="#pb256" name="pb256">256</a>]</span></p> +<p>Vóór Cagni was Nansen de houder van het +Noordpool-record met een breedte van 86° 4′, 8 April +1895.</p> +<p>Al dezen zijn dus op hun beurt houder van het Noordpool-record +geweest.</p> +<p>Nog vroeger beginnende, en in chronologische orde zijn houders van +dat record geweest:</p> +<p>Willem Barents 77° 20′ (1594), Rijp en Heemskerk 79° +49′ (1596), Hudson 80° 23′ (1607), J. C. <span class= +"corr" id="xd21e5588" title="Bron: Phipp">Phipps</span>, 80° +48′ (1773), William Scoresby 81° 30′ (1806), Parry +82° 45′ (1827), Nares 82° 48′ (1875), Nares 83° +20′ (1876), Greely 83° 24′ (1882). Dan komen Nansen, +Cagni, Peary en nu Cook en Peary.</p> +<p>Ook van de verbetering van het Zuidpool-record kan een lijstje +worden gegeven, n.l. het onderstaande:</p> +<p>Cook 71° 10′ Z.B. (<span class="corr" id="xd21e5595" +title="Bron: 1747">1774</span>), Weddell 74° 15′ (1823), Ross +78° 9′ (1842), Borchgrevink 78° 50′ (1900), Scott +82° 17′ (1902), Shackleton 88° 23′ (1909).</p> +</div> +</div> +<div id="a233" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Spitsbergen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Engelsche bladen hebben gemeld, dat de bezwaren, +geopperd door Rusland en Zweden, een verhindering zijn voor het tot +stand komen van een conferentie der mogendheden, om vooral op verzoek +van Noorwegen, beslissingen te nemen in zake Spitsbergen, dat aan geen +enkele mogendheid nog toebehoort en waarvoor een internationale +regeling dringend wordt vereischt. Het schijnt echter, dat Zweden er +bijzondere rechten meent te hebben, omdat zijn onderdanen op de +eilandengroep talrijke exploratietochten hebben gedaan; maar +daarentegen zou aan Noorwegen de opperhoogheid over den +Spitsbergenarchipel wellicht eerder toekomen, omdat wat er aan +industriëele ondernemingen, aan jacht, vischvangst en bergbouw +wordt gedaan, grootendeels in handen is van Noren.</p> +<p>Bovendien werkt dezen zomer een groote wetenschappelijke expeditie +op Spitsbergen, uitgaande van het jonge koninkrijk Noorwegen. Gunnar +Isachsen, die indertijd deelnam aan de expeditie van Sverdrup naar +Groenland met de Fram en die eveneens, deelnemer was aan de +onderzoekingen van den vorst van Monaco in het Noordwesten van +Spitsbergen in den winter van 1906 en 1907, is daarvan de leider. Men +zal de zeekaarten van de eilandengroep trachten te verbeteren en aan +topografisch en geologisch onderzoek van het binnenland beginnen.</p> +<p>De pleiziervaarten naar Spitsbergen van de Hamburg-Amerikalijn +brengen er tegenwoordig veel bezoekers; maar zij blijven meestal +kort.</p> +<p>Voor twaalf jaren werd een klein hôtel gebouwd met een dozijn +vertrekjes, elk met twee boven elkaâr gelegen bedden. Het bezoek +was echter te gering en het houten huis heeft van wind en weêr +zooveel geleden, dat er eigenlijk slechts wat balken en planken van +over zijn. Het logies aan boord, dat zooveel geriefelijker is, wordt +algemeen verkozen.</p> +<p>Het binnenvaren in de IJsfjord is prachtig en het gezicht op de +pyramidevormige sneeuwbergen vormt een grootsch panorama. Aan den wal +wandelt men over gras en mos en de toeristen voegen meestal een nieuwe +gedenkplaat bij de vele, die aan bezoeken van toeristenschepen +herinneren met dag en datum der bezoeken en den naam van het schip.</p> +</div> +</div> +<div id="a234" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Feest in de Stille Zuidzee.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op het eiland Tahiti in den Grooten Oceaan houdt men +van feestvieren, van het houden dier groote en langdurige feesten, die +dagen en nachten aaneen duren in het wonderschoone kader van dit +oceanische paradijs. Dit jaar zijn in de hoofdstad Papeete de feesten +ter eere van den 14<sup>den</sup> Juli wel een week lang voortgezet. Er +was daar een levendige en schilderachtige menigte bijeengekomen van +inboorlingen uit de verste hoekjes van het eiland en zelfs van de +naburige eilanden. Allen hadden zich uitgedost in hun beste gewaden en +dat daarbij werkelijk veel pracht werd ten toon gespreid, bewezen dames +van de Marquesaseilanden, die de zwierigheid van haar inlandsche +costumes, getooid met fraaie vogelveêren en sieraden van edel +metaal, hadden verhoogd door Parijsche toevoegselen in kant en lint en +kleurige parasols.</p> +<p>De feestdag van het uitroepen der eerste republiek in Frankrijk had +dit jaar een bijzondere beteekenis door de inwijding van een buste van +een grooten Franschman, den zeevaarder Bougainville, die +honderd-veertig jaren geleden op zijn reis om de wereld met het fregat +»La Boudeuse» het eiland aandeed. Het Aardrijkskundig +Genootschap te Parijs vatte het eerst het plan op, om op Tahiti een +gedenkteeken op te richten ter herinnering aan den beroemden +zeevaarder. Een lid van het Genootschap, de heer Salles, inspecteur der +koloniën, had op een reis door de Fransche nederzettingen in de +Stille Zuidzee met verrassing gezien, dat het engelsche Aardrijkskundig +Genootschap een monument voor Cook had doen verrijzen, en zich te +binnen brengend, dat vóór Cook Bougainville het eiland +had aangedaan, bracht hij een comité tot stand, om op Tahiti den +grooten zeevaarder te huldigen. De regeering verstrekte haren steun en +aan den beeldhouwer Péchiné werd de vervaardiging van een +borstbeeld opgedragen.</p> +<p>Zes dagen heeft men feest gevierd te Papeete, toen de buste werd +onthuld, waarbij de Fransche regeering door twee oorlogsschepen was +vertegenwoordigd. Ook de engelsche admiraliteit had uit beleefdheid +twee kruisers gezonden naar de mooie haven van Papeete, waar zich +buitendien verscheiden schepen bevonden van de <span class="corr" id= +"xd21e5623" title="Bron: hadelsmarine">handelsmarine</span> der +Vereenigde Staten.</p> +<p>Bij de plechtigheid der onthulling, waar naast den maire van Tahiti +ook de afstammelingen van den laatsten koning Pomaré een +eereplaats hadden ingenomen, hield de gouverneur van het eiland, de +heer Joseph François, een rede, waarin hij op welsprekende wijze +het leven van Bougainville schetste. Vervolgens begonnen de +feestelijkheden, die veel locale kleur hadden en door bekoorlijke +originaliteit uitmuntten. Er waren wedstrijden met kano’s, door +inlandsche kunst prachtig versierd; tahitiaansche dansen werden +uitgevoerd; er was concours in het zingen van inlandsche liederen, +wedrennen, bloemenfeesten, venetiaansche nachten met +geïllumineerde inlandsche prauwen, die onder het stralende +electrische licht van de oorlogsschepen allerlei bewegingen uitvoerden, +en over al die vermaken zweefde de natuurlijke gratie van dit +Zuidzee-volk, dat door de zachtheid van zijn zeden uitmunt.</p> +<p>In een groot gebouw en op een ruim plein werd een +landbouwtentoonstelling gehouden, waar de grootste verscheidenheid van +inlandsche producten uit de kolonie te zien was. Zoowel de bewoners van +Papeete en het verdere eiland als de Nieuw-Zeelanders en de uit Amerika +gekomen vreemdelingen toonden zich hoogelijk ingenomen met het +feest.</p> +</div> +</div> +<div id="a235" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Weer een taalquaestie op een grensgebied.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Eenige weken geleden werd door de Italiaansche +regeering in het uiterste Noordwesten van het rijk een circulaire +verspreid, waarin de autoriteiten van de Val d’Aoste er +opmerkzaam op werden gemaakt, dat ze voortaan de civiele acten, in het +dal van Aosta opgemaakt, niet meer in het Fransch, maar in het +Italiaansch hadden te stellen. Nu is Fransch daar de landstaal, al +behoort de streek aan Italië. Ook werd door de regeering het +verzoek gedaan, de administratieve registers aan een herziening te +onderwerpen en overal de italiaansche uitdrukkingen en formules in de +plaats te stellen van de fransche.</p> +<p>Uit Genève wordt nu geschreven, dat die beslissing van de +regeering een zekere ontstemming heeft gewekt bij de vreedzame +bevolking, die sinds onheugelijke tijden gewend is Fransch te schrijven +en te spreken. Dat dal van Aosta is het noordwestelijke hoekje van +Piémont, dat tot de provincie Turijn behoort en tusschen Wallis +en Lombardije is gelegen, begrensd door het bergland van den Grand +Paradis en de fransche departementen van Savoye.</p> +<p>De bevolking is nog geen honderdduizend zielen talrijk, en het lager +onderwijs van de kinderen, dat verplicht is, wordt geregeld in het +Fransch gegeven. Maar natuurlijk wordt de italiaansche taal door een +groot aantal menschen gesproken en begrepen, vooral daar ze die noodig +hebben voor hun zaken. Het feit zelf, dat de bevolking over het geheel +in het minst niet vijandig staat tegenover het Italiaansch, verhoogt de +verbazing van de inwoners en de verontwaardiging der plaatselijke pers, +die in de daad der regeering een aanval ziet op de vrijheid van de +dalbewoners, om hun moedertaal te spreken.</p> +<p>Van hoogerhand heeft men echter eenvoudig eenheid van taal +wenschelijk geacht voor documenten, die soms veel zorg vereischen bij +de vertaling en oorzaak kunnen worden van vergissingen en +conflicten.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kritiek.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op merkwaardige manier maakt een criticus soms een +schrijver onmogelijk, namelijk door hem te prijzen en te citeeren. +<span class="pagenum">[<a id="pb257" href="#pb257" name= +"pb257">257</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a237" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Vliegtoestellen niet langer duur.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De verbazend hooge prijzen van de eerste +vliegtoestellen werkten uit den aard der zaak afschrikkend en waren een +belemmering voor de verdere ontwikkeling dezer nieuwe menschelijke +vinding. Maar dat zal niet zoo behoeven te blijven. Want de uiterst +lichte motor, dien men bij vliegproeven meende noodig te hebben, blijkt +ten slotte geen vereischte te zijn. Henri Meijer zegt het nog eens +duidelijk in de <i>Kampioen</i>, dat nu door eenige treffende +voorbeelden uit de praktijk gebleken is, dat men, om te kunnen vliegen +met een toestel, zwaarder dan de lucht, geen uiterst lichten +<span class="corr" id="xd21e5655" title="Bron: moter">motor</span> van +gewaagde constructie noodig heeft, maar volstaan kan met een gewonen, +deugdelijken automobielmotor, de vliegsport onder het bereik is gekomen +van den eersten den besten constructeur, die de handigheid bezit, om +een zweeftoestel in elkander te zetten en er een motor in te +plaatsen.</p> +<p>En nu zal dan ook de tijd van de afschrikwekkend hooge prijzen der +tegenwoordige vliegtoestellen wel heel spoedig achter ons liggen. Want +nu er eenmaal gegevens bestaan met hoeveel paardekracht, met hoeveel +meter draagvlak, met hoeveel omwentelingen van een schroef van bekend +model en bepaalde afmetingen men positief met een totaalgewicht van +zooveel kilogram in een bepaalde snelheid tegen een luchthelling omhoog +kan zweven en precies zoolang als de benzinevoorraad en de +weersgesteldheid het gedoogen, kan rondvliegen; nu eenmaal al deze +gegevens bijna gemeengoed geworden zijn, is het voor een ’n +beetje handig technicus absoluut niet moeilijk meer, zelf een +vliegtoestel te vervaardigen, dat beslist moet kùnnen +vliegen.</p> +<p>De vervaardiging van zoo’n eigengemaakt vliegtoestel zal +slechts een bescheiden gedeelte vergen van den enormen prijs dien men +bij aankoop van een vliegmachine te betalen heeft. Want buitengewoon +»dure« dingen behooren niet meer tot den vasten inventaris +van een vliegtoestel, nu men juist op tijd den onzinnig duren, +specialen vliegmotor heeft uitgeschakeld.</p> +<p>De kostbaarste stukken zijn nog slechts de motor en de schroef. De +rest is zeildoek of ballonstof, en een geraamte van hout en staaldraad, +rijwielbuis of aluminiumribben.</p> +<p>Een vliegmachine van 25 à 30 P.K. kan dus uit den aard der +zaak veel goedkooper zijn dan een automobiel van vijftien paardekracht, +met een heel gewone open carrosserie.</p> +<p>Maar daarmee zijn natuurlijk niet die andere bezwaren overwonnen, +die aan den tijd ter oplossing nog zijn voorgelegd. Zelfs afgezien van +weer en wind, is de vliegmensch nu nog ongeloofelijk afhankelijk van +zijn helpers, die uit geschoold en geoefend personeel moeten bestaan. +Het draaien van de schroeven vóór de opstijging ten einde +den motor op gang te brengen en den zuiger over de compressie heen te +helpen, is niet ieders werk, die niet verlangt onthoofd of gekorven te +worden. Bovendien is de aëronaut in de vlucht al even afhankelijk. +Hij kan onmogelijk, als er stagnatie is, zelf en alleen zijn motor weer +op gang brengen.</p> +<p>Eer de massa met vertrouwen haar geld aan de vliegkunst waagt, +zullen nieuwe vindingen die euvelen moeten hebben verholpen.</p> +</div> +</div> +<div id="a238" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een Engelsche van de Kaap naar Kaïro.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Alleen, dat wil zeggen onvergezeld door blanken, is +miss Charlotte Mansfield dit jaar in snelle dagreizen door Afrika van +<span class="corr" id="xd21e5675" title="Bron: Noord naar Zuid">Zuid +naar Noord</span> gereisd. Ze vertrok 9 Januari 1909 uit Londen en kwam +er 14 Augustus terug. In de <i lang="en">Daily Chronicle</i> heeft een +verslaggever verteld van het interview, dat hij met haar had. Charlotte +Mansfield had voor haar veiligheid een geweer en een revolver bij zich +om zich te verdedigen in geval van nood en om te jagen voor haar maal. +Maar de inboorlingen—zij is geweest in oorden, waar geen blanke +voor haar een voet had gezet—deden haar nergens kwaad.</p> +<p>Juffrouw Mansfield is vol bewondering voor de inboorlingen, nl. +voorzoover zij niet door teveel beschaving besmet waren. “Wat me +het meest aanstond”, zei ze, “was dat, schoon ik geheel +alleen was bij al die mannen—groote, sterke, gezonde, gelukkige +wilden, die lezen noch schrijven konden en niets van misdaad +afwisten—zij mij met verwonderlijke ridderlijkheid behandelden. +Ik vind het heel jammer, dat men hun godsdienst en zeden wil +veranderen; men moest ze met rust laten, en niet raken aan hun oude +gebruiken.”</p> +<p>Met het Christelijk zendingswerk had juffr. Mansfield dan ook weinig +op. “Het is mooi en wel”, zei ze, “die inboorlingen +te leeren, dat zij zindelijk en vlijtig moeten wezen, maar velen hunner +worden, zoo gauw ze het Christendom hebben aangenomen, huichelaars. Zij +vereenzelvigen het Christendom met dophoeden en europeesche kleeren. +Het is voor hen geheel een kwestie van kleeding. Ik behoor tot geen +bepaalde kerk, maar ik moet zeggen, dat de Katholieken de inboorlingen +op hun plaats houden en dat zij daarom geëerbiedigd worden. Het +kwaad is, dat zooveel zendelingen de jongens bederven. Het is +bespottelijk den inboorling te behandelen als een “zwarten +broeder”. Zij verliezen alle achting voor u. De goede manier om +ze te behandelen is billijk en rechtvaardig, maar tevens streng voor ze +te wezen.”</p> +<p>Juffr. Mansfield is verrukt over Rhodesië. Daar zou ze willen +boeren. Wat ze er nu van den oogst heeft gezien leidt er haar toe, te +zeggen, dat Canada nog eens in Rhodesië een zwaren mededinger zal +krijgen. Het is een prachtig land voor landverhuizing, volgens haar. +Zij weet van iemand, die in Canada niet slagen kon, en het in +Rhodesië heeft beproefd. Zeven jaar geleden begon hij er met +£ 50 en huurde 100 stuks vee van de regeering. Nu heeft hij 750 +runderen en alles wat een boer kan wenschen.</p> +<p>De reis van juffr. Mansfield duurde 218 dagen, waarin zij 27,000 K. +M. aflegde. Gedeeltelijk reisde zij per boot en spoor, gedeeltelijk +ging zij te voet en voor een ander deel droegen haar inboorlingen in +een soort hangmat. Waar zij in het binnenland kwam, wist men al van +»de witte donna<span class="corr" id="xd21e5689" title= +"Bron: »">«</span> die alleen door de woeste wereld trok. +Den 9en Januari vertrok zij uit Londen, den 8en Februari uit Kaapstad, +den 26en Juli kwam zij te Kaïro aan en Zaterdag 14 Aug. was zij +weer te Londen.</p> +<p>Juffr. Mansfield gaat een boek over haar reis schrijven en er +lezingen over houden. Zij zal ook werken voor landverhuizing naar +Rhodesië.</p> +</div> +</div> +<div id="a239" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Koning Eduards historische boot.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij het streven van veel europeesche vorsten, om de +snelste, met de beste nieuwe vindingen der techniek uitgeruste jachten +te bezitten, is het een eigenaardig verschijnsel, dat koning Eduard van +Engeland nog vaak een boot gebruikt, die op een tijdvak van meer dan +tweehonderd jaren kan terugzien. Die koningsbark werd in het jaar 1685 +voor Willem III gebouwd en is tot heden in wezen gebleven. Het is een +boot van eikenhout uit de britsche wouden en ze is rijk versierd met +wapens en emblemen van de engelsche koningen. Willem III, die met +voorliefde in Hampton Court verblijf hield, maakte er een druk gebruik +van, om over de Theems naar Londen en Windsor te varen. Koning Eduard +stelde reeds als prins van Wales veel belang in het ouderwetsche +vaartuig, dat hij zorgvuldig in stand liet houden. En tegenwoordig +wordt de boot weer gebezigd voor de vaarten van den koning op de +Theems. Ook bij de kroningsplechtigheden van den koning heeft de bark +een rol gespeeld, door den vorst naar Eton te brengen, dat in de eerste +regeeringsdagen werd bezocht. De boot wordt door acht mannen geroeid, +terwijl de kapitein voor het roer moet zorgen. <span class= +"pagenum">[<a id="pb261" href="#pb261" name="pb261">261</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u32" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<h2 class="main">Maskers van de Mahakam.</h2> +<p class="first">De kaart van Borneo vóór zich leggende, +vindt men op de westkust Pontianak en, ongeveer terzelfder breedte, op +de oostkust Samarinda. Van het gebergte ongeveer in het midden des +eilands stroomt naar Pontianak de Kapoeas, naar Samarinda de Mahakam; +zij is de grootste rivier die aan de oostkust in zee valt. De maskers +bij dit artikel afgebeeld zijn afkomstig van Long Iram, een plaats aan +de Mahakam, die langs een rechte lijn ongeveer 100 kilometers van +Samarinda verwijderd ligt, maar feitelijk misschien wel 200, door de +sterke kronkelingen van de rivier.</p> +<p>De maskers kwamen in het bezit van het Rotterdamsche Museum voor +land- en volkenkunde door de goede zorg des heeren H. Gramberg, +militair- en civiel gezaghebber van de Boven-Mahakam, en vormen een +deel eener uitgebreide en belangrijke verzameling die deze ambtenaar +voor het Museum bijeenbracht.</p> +<p>De Boven-Mahakam, het gebied waar de heer Gramberg gezag uitoefent, +is, volgens prof. Nieuwenhuis, bedekt met bosch, en van een bergtop +gezien, zijn ’t alleen de steile wanden der kalkbergen die het +oog treffen als lichte plekken op het donkergroene kleed. Waar de +bevolking hare droge rijstvelden aanlegt ligt de grond bloot gedurende +den tijd dat hij voor den rijstbouw dient; maar al gauw neemt +struikgewas en later jong bosch dit terrein weer in. Gras is er, naar +de bewoners zeggen, eerst de laatste 20 jaar aan de Boven-Mahakam +verschenen; en het hooge gras dat alang-alang en ilalang heet kent men +er niet.</p> +<p>De bevolking aan de Mahakam boven de watervallen is niet talrijk; +oorspronkelijk bestaat zij uit Bahau-stammen, die in de laatste twee +eeuwen uit het hoog gelegen bergland Apo Kajan hierheen getrokken zijn. +In het brongebied van de Mahatam, tot aan den val die Kiham Matandow +heet, ligt nog ongerept oerwoud, en daarin zwerven kleine groepen van +de Boekats, die telkens van woonplaats veranderen. Vóór +den krijgstocht van de Dajaks uit Serawak in 1885 was het stroomgebied +der Mahakam, van bovengenoemden val <span class="corr" id="xd21e5713" +title="Bron: Kikam">Kiham</span> Matandow tot aan de Soemwé +bewoond door verscheidene nederzettingen van Pnihing-stammen; deze +nederzettingen werden toen verwoest en de bewoners trokken langs de +hoofd-rivier naar beneden. De stam der Sepoetans woont in het gebied +van de Kaso, ten deele hoog de rivier op, voor een ander deel aan de +Penaneh. Volgt men de rivier verder benedenwaarts, dan komt men in het +gebied der Kajans, die zich de Mahakam toerekenen van de Soemwé +tot aan de Dini. Ten oosten aan deze laatstgenoemde rivier begint het +gebied van de Long-Glats en aan de Merasè wonen de +Ma-Soelings.</p> +<p>Wie, na deze vluchtige voorstelling, zich geroepen voelt tot nadere +kennismaking, zal vinden wat hij verlangt in het werk van dr. A. W. +Nieuwenhuis <i>In Centraal Borneo</i>, of in zijn boek <i lang= +"de">Quer durch Borneo</i>, beide boeiende reisverhalen, met een +overvloed van platen. Aan de berichten van dezen schrijver zijn de +volgende mededeelingen over het maskerspel ontleend waarbij maskers als +de hier afgebeelde gebruikt worden.</p> +<p>De zaaitijd van de rijst is bij de Kajans van de Boven-Mahakam +verdeeld in drie perioden van negen dagen, en het maskerspel dat een +deel is van het religieuse zaaifeest, valt op den eersten dag van de +tweede en derde periode. De eeredienst van de Kajans, die uitsluitend +landbouwers zijn, staat in nauw verband met den rijstbouw en de groote +godsdienstige feesten van het jaar vallen op het begin der +verschillende werkzaamheden. Deze worden onderscheiden in nebas +(houtkappen), noetoeng (branden), noegal (zaaien), nawo (wieden), +ngeleno (oogsten), newoeko (einde van den oogst) en nangei (het vieren +van een nieuw jaar en begin van een nieuwen rijstbouw). De feesten bij +noegal en nangei zijn de voornaamste.</p> +<p>Wat heeft nu het optreden van gemaskerden te maken met het zaaien +van rijst? In de overtuiging dat de geesten machtiger zijn dan de +menschen, gelooven de Kajans, dat zij, als geesten vermomd en doende +als geesten, ook meer vermogen dan menschen vermogen. Evenals de +geesten de zielen der menschen kunnen terugbrengen, gelooven zij, dat +zij ook de zwervende ziel van de rijst tot zich kunnen lokken. Daartoe +dient een lange, houten haak die de hoofdman der gemaskerden in de hand +houdt, en waarmede hij de beweging maakt van iets naar zich toe te +halen.</p> +<div class="figure xd21e5729width"><img src="images/p1909-u261.jpg" +alt="Als geesten gemaskerde Kajan’s, die ter gelegenheid van het zaaifeest de rijstziel terughalen." +width="720" height="565"> +<p class="figureHead">Als geesten gemaskerde Kajan’s, die ter +gelegenheid van het zaaifeest de rijstziel terughalen.</p> +<p class="first">Afgestaan door prof. dr. A. W. Nieuwenhuis.</p> +</div> +<p>Geesten behooren er schrikwekkend uit te zien en daarom hullen zich +de Kajans die sterk behaarde geesten voorstellen in uitgerafelde +pisangbladeren, die zij met de hoofdnerf om het geheele lichaam winden, +dat zoodoende een vormlooze groene massa wordt. Op de afbeelding is een +groep gemaskerde Kajans van de Boven-Mahakam voorgesteld. Het masker is +van licht hout gesneden, heeft evenals de wolf in Roodkapje groote +oogen, groote ooren en groote tanden. Boven in de ooren zijn van hout +nagemaakte pantertanden gestoken<a class="noteref" id="xd21e5737src" +href="#xd21e5737" name="xd21e5737src">1</a> en de banden aan den +onderkant der ooren verbeelden de uitgerekte oorlellen, <span class= +"pagenum">[<a id="pb262" href="#pb262" name= +"pb262">262</a>]</span>waarin oorsieraden hangen. De symmetrische +lijnen op het masker zijn met vaste hand getrokken en doen de oogen +scherp uitkomen; de kleuren zijn wit, zwart en steenrood. Het masker +wordt gedekt door een strijdmuts van gevlochten rotan, versierd met de +witte, met zwarte dwarsbanden belegde, staartvederen van een +neushoornvogel.</p> +<p>Deze geesten nu zijn ’t die de rijstziel moeten lokken en aan +de Kajans een goeden oogst bezorgen. Zij mogen niet spreken want een +geest spreekt niet en wie dit verbod vergeet loopt kans dood neer te +vallen. Op een open plek tusschen de huizen vormen de zonderlinge +wezens een kring en op de maat van den gongslag maken zij allerlei +passen, bewegen de armen en schudden en draaien het hoofd. Dit duurt +een half uur en dan plaatsen de geesten zich achter elkander, doende +alsof zij de broewa parei, de rijstziel, uit verre oorden tot zich +halen; want soms verdwaalt deze tot aan de Kapoeas en de Barito.</p> +<div class="figure xd21e5746width"><img src="images/p1909-u262-1.jpg" +alt= +"Masker (hoedo) van de Boven-Mahakam, bijna 1/5 ware grootte; coll. H. Gramberg; foto C. E. Mögle." +width="440" height="720"> +<p class="figureHead">Masker (hoedo) van de Boven-Mahakam, bijna 1/5 +ware grootte; coll. H. Gramberg; foto C. E. Mögle.</p> +</div> +<p>Het andere masker, dat men hier afgebeeld vindt, is een +varkensmasker, ook van de Boven-Mahakam. Dr. Nieuwenhuis maakt gewag +van een maskerspel gedurende het zaaifeest aan de Mendalam, een rivier, +die dicht bij het scheidingsgebergte in de westwaarts stroomende +Kapoeas valt, welk spel een zwijnenjacht voorstelde. Ontleden doet hij +deze ceremonie niet. De man met het varkensmasker stelde het zwijn voor +en hij maakte de bewegingen en geluiden van dit dier goed na. Eenige +jonge Kajans verbeeldden de honden die het varken aanblaften en te lijf +wilden. De toeschouwers waren er heelemaal in, en de gewoonlijk zeer +kalme Kajans raakten uit hun plooi; vooral als het dier een zijsprong +maakte naar den kant waar de meisjes zaten was ’t een leven van +geweld. Maar van angst of schrik was zelfs bij de eenjarige toekijkers +geen sprake; men hoorde overal luid en hartelijk lachen. Of het +varkensmasker van de Mahakam voor een dergelijk spel, als hier van de +Mendalam beschreven is, gebezigd wordt, mag waarschijnlijk maar niet +zeker heeten.</p> +<div class="figure xd21e5753width"><img src="images/p1909-u262-2.jpg" +alt= +"Varkensmasker (hoedo ba kap) van de Boven-Mahakam, bijna 1/5 ware grootte; coll. H. Gramberg; foto C. E. Mögle." +width="395" height="720"> +<p class="figureHead">Varkensmasker (hoedo ba kap) van de +Boven-Mahakam, bijna 1/5 ware grootte; coll. H. Gramberg; foto C. E. +Mögle.</p> +</div> +<p>Hoe dit varkensmasker met figuren beschilderd is blijkt voldoende +uit de afbeelding; de kleuren zijn dezelfde als van het andere masker. +Beide worden door koorden van gespleten rotan voor het aangezicht +vastgemaakt, en beide hebben ter hoogte van den mond des dragers een +dwarshoutje, dat blijkbaar met de tanden door hem omklemd wordt om het +masker op zijn plaats te houden. Alleen van het varkensmasker is de +onderkaak bewegelijk; loodrecht op het zooeven genoemde dwarshout is +een stokje vastgemaakt dat naar het vooreind van de onderkaak loopt, +een eenvoudig mekaniek, dat den drager van het masker in staat stelt +met zijn tanden de onderkaak tegen de bovenkaak te doen klepperen.</p> +<p class="signed"><i>Rotterdam</i>, 31/VIII ’09. <span class= +"sc">Joh. F. Snelleman.</span></p> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd21e5737" href="#xd21e5737src" name="xd21e5737">1</a></span> Tanden +in het bovendeel van de oorschelp dragen stammen van de z.g. Zee-Dajaks +van Serawak.</p> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Menschen en natuur.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er zijn menschen, die ons met het leelijkste nest +verzoenen, en anderen, die de heerlijkste streek voor ons kunnen +bederven. <span class="pagenum">[<a id="pb263" href="#pb263" name= +"pb263">263</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a241" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Admiraal Melville’s oordeel van beteekenis.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De triomf van de beide poolhelden, wier portretten wij +in ons vorig nommer gaven, is niet onaangevochten gebleven. In de +wetenschappelijke wereld doet zich een sterke strooming van twijfel +gelden, zoowel wat het slagen van Cook als dat van Peary betreft.</p> +<p>Bij beiden stemt vooral de snelheid, waarmee ze de laatste +breedtegraden in de nabijheid van de Noordpool zouden moeten hebben +bereikt, als hun mededeelingen volkomen geloofwaardig waren tot een +zeker voorbehoud. Het is eenvoudig tooverij, dat Peary zoo gauw van +kaap Columbia aan de noordpunt van Grantland zou gereisd hebben, als +hij opgeeft en Cook is omtrent die hoogste breedten zoo onnauwkeurig en +onvolledig, ook in de toespraak, die hij in Kopenhagen heeft gehouden +voor een tot oordeelen bevoegd publiek, dat teleurstelling en +onvoldaanheid zich in de plaats van de geestdrift hebben gesteld.</p> +<p>Wie van het eerste oogenblik af aan den twijfel in zijn gemoed niet +den toegang heeft geweigerd, wie dadelijk moedig voor die overtuiging +van de tegenspraak in de gegeven berichten is uitgekomen, dat was de +oude admiraal Melville, de Engelschman, die zelf mooie sporen heeft +verdiend in het Noordpoolonderzoek, althans in poolreizen, met groote +gevaren verbonden.</p> +<p>Hij hoort tot die groep van poolreizigers, die voor het bekend +worden van de eilanden in den Siberischen Oceaan ten noorden van +Azië veel heeft bijgedragen. Meer in het bijzonder de +Nieuw-Siberische eilanden ten noordoosten van de Lena-delta. Sedert in +1770 een russisch koopman Liakhof een der eilanden ontdekte, toen hij +een rendierkudde met sleden over het ijs volgde, had de russische +regeering in het begin der 19<sup>de</sup> eeuw vooral terwille van de +vondsten van mammoethsbeenderen het onderzoek zooveel mogelijk +aangemoedigd.</p> +<p>Bij die tochten maakte zich o.a. luitenant F. von Wrangell bekend, +en het naar hem genoemde Wrangell-land bleef tot in de jaren tusschen +1880 en 1890 de menschen intrigeeren door de onzekerheid, waarin men +verkeerde, om te weten of het een eiland was of een vasteland. Aan de +expeditie nu, die dat probleem heeft opgelost, nam Melville als +hoofdmachinist van de Jeannette deel.</p> +<p>De eer van ontdekt te hebben, dat Wrangell-land geen continent was, +komt toe aan commandant G. W. de Long van de marine der Vereenigde +Staten, die in 1879 op een ontdekkingsreis uitging door de Beringstraat +met de Jeannette. De Long dacht, dat Wrangell-land een continent was en +drong stoutmoedig door in het pakijs bij het Heraldeiland op 71 graden +35 minuten N.B. en 175 W.L. in de meening Wrangell-land te zullen +bereiken en daar te kunnen overwinteren. Tot De Long’s +teleurstelling kwam het schip maar niet buiten het pakijs en dreef +gestadig aan naar het Westen, tot het tegenover en ten noorden van +Wrangell-land was gekomen, waardoor bewezen was, dat dit wel verre van +een continent te zijn, slechts een betrekkelijk klein eiland was. Het +schip had veel van het ijs te lijden, en alleen de bekwaamheid en de +moed van den hoofdmachinist G. W. Melville behoedde schip en bemanning +dien eersten winter voor ondergang. Na een tweede overwintering werd de +Jeannette op 12 Juni 1881 door het ijs ingedrukt, waardoor de bemanning +onbeschut achterbleef op de ijsschotsen midden in de IJszee.</p> +<p>Op een ellendige reis van de ergste ontberingen en ziekte, die +maakte, dat men haast niet voort kon, toonde Melville zijn geestkracht +en vindingrijkheid. Telkens dreef een noordelijke strooming hen terug +van de kust van Azië, die ze trachtten te bereiken. Bij een +poging, om de Lena-delta te bereiken, verongelukte de boot van +luitenant Chipp in een storm met een bemanning van acht personen op 12 +September, en bij die gelegenheid werden ook commandant <span class= +"corr" id="xd21e5792" title="Bron: de">De</span> Long en Melville +gescheiden. De laatste bereikte met negen man op 26 September een +russisch dorp langs een der oostelijke monden van de Lena.</p> +<p>De Long met Dr. Ambler en twaalf man moesten op 17 September aan +land gaan en de boot achterlaten, daar de zee te ondiep was. Met hun +wapens en hun voedsel en de rapporten en berichten en benoodigdheden +beladen, volgden zij de kale, verlaten oevers der Lena zuidwaarts, +haast niet vorderend door sneeuw, nieuw ijs en ziekte. Telkens moest +men wachten, tot het ijs vastheid had gegeven aan de oppervlakte van +ondoorwaadbare zijtakken en wild en voedsel ontbraken reeds op 9 +October, toen een man gestorven was en de anderen hulpeloos waren. +Trouw blijvend bij de zieken en de stervenden, zonden <span class= +"corr" id="xd21e5797" title="Niet in bron">De</span> Long en Ambler +twee zeelieden uit, om hooger op de Lena hulp te halen.</p> +<p>De Long en al de zijnen op drie na kwamen er van gebrek om +vóór den 1<sup>sten</sup> November, terwijl de beide +matrozen Bulun op 29 October bereikten, nadat ze bijna niet verder +konden. Zoodra hij kon, nam Melville maatregelen om te hulp te komen, +en op 14 November 1881 vond hij reeds de scheepsboeken, toen een hevige +storm hem belette verder te gaan. In het eerste begin van de lente ging +de onvermoeide Melville er weer op uit, en 23 Maart 1882 vond hij de +lijken der ongelukkige schepelingen.</p> +<p>Behalve door belangrijke natuurwetenschappelijke waarnemingen in een +onbekende streek was deze expeditie gewichtig om de aardrijkskundige +ontdekkingen. Er werd een gebied van wel vijftig duizend vierkanten +mijlen in de IJszee bevaren.</p> +<p>Melville’s verdiensten zijn erkend door zijn promotie in de +marine en doordat naar hem zijn genoemd een baai aan de westkust van +Groenland, een schiereiland van het amerikaansche vasteland, dat door +de Heclastraat van Baffinseiland is gescheiden en een meer aan de +noordoostkust van Labrador. Geen wonder, dat ook nu nog het woord van +admiraal Melville gehoor vindt.</p> +</div> +</div> +<div id="a242" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Reval eerste oorlogshaven.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De russische regeering heeft besloten, van Reval de +eerste oorlogshaven van het rijk te maken ter vervanging van Kroonstad, +dat door zijn ligging in de diepte van de Finsche Golf te dicht bij de +hoofdstad is en daarom in geval van oorlog veel kwade kansen biedt. +Reval zou feitelijk den ingang van de Finsche Golf bewaken; het zou het +eindpunt zijn van een reeks van versterkingen, beginnende bij Wilna en +zich voortzettende over Dwinsk, Grodno, Brest-Litowsk, Konel en Rovno, +waaraan tegenwoordig gewerkt wordt, om ze in den besten staat te +brengen. <span class="pagenum">[<a id="pb267" href="#pb267" name= +"pb267">267</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u33" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a243" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bergtochten in Saksisch Zwitserland.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er is geen tweede van de Duitsche Middelgebergten, dat +zoo geschikt is, om aankomende Alpinisten te maken tot flinke +bergbestijgers als Saksisch Zwitserland, de parel van het koninkrijk +Saksen, een Alpenwereld in het klein. Te zamen gedrongen op een +betrekkelijk kleine ruimte, zijn in dit gebergte met zijn geweldige +rotswanden en reuzenpyramiden, zijn romantische kloven, verbrokkelde +muren en zijn rotslabyrinthen de gelegenheden voor uitstapjes, die +zoowel geschikt zijn voor den weeldetoerist, gebruik makend van +allerlei vervoermiddelen, als voor den geharden bergklauteraar.</p> +<p>Jaarlijks vloeit een reusachtige toeristenstroom door het +Elbezandsteengebergte. Wie ooit vroeg op een Zondagmorgen in den zomer +op het Dresdener spoorwegstation vertoefde en er de duizenden +treklustigen en natuurvrienden aantrof, die naar hun geliefd +»Zwitserland« willen, die krijgt een flauw vermoeden van +het aantal bezoekers. Niet gering is onder hen het getal Berlijners, +profiteerend van het feit, dat de hoofdstad maar drie sneltreinuren van +Dresden verwijderd is.</p> +<p>Wat een bergtoeristen ziet men er! De gemoedelijke Sakser in linnen +schoenen en met de omvangrijke, breede handtasch; de nog altijd niet +uitgestorven salontiroler met kniekousen, eleganten rugzak en een +glaasje in het oog; dan de leden der Alpenvereeniging en van de +Oostenrijksche Toeristenclub in een onvervalscht, praktisch +bergkostuum, alles te zamen een stationstooneel, als München in +het groot aanbiedt. Slechts een klein deel van die bergtoeristen doen +nog iets meer dan de gewone bergtoeren, om door te dringen in het +intieme schoon van het Elbelandschap.</p> +<div class="figure xd21e5830width"><img src="images/p1909-u267.jpg" +alt="Bastei, van de Elbe gezien." width="720" height="552"> +<p class="figureHead">Bastei, van de Elbe gezien.</p> +</div> +<p>Voor klauterpartijen in de Dolomieten kan men zich uitstekend +voorbereiden in Saksisch Zwitserland. Men begint dan met het meest +bezochte punt van het Elbezandsteengebergte, de Bastei, met haar +hemelbestormende rotswanden en vooruitspringende rotsterrassen. Voor +klimmers geldt de leus, dat ze de Bastei in rechte lijn moeten nemen en +de Schrammsteine moeten bezoeken. Ze gaan dan bij het station Rathen +over de snelstroomende en door vlotten en bootjes verlevendigde Elbe +naar Ober-Rathen en na een wandeling over den Amselgrund bestijgen ze +den Gänsefelsen. De stoutmoedigsten gaan daar naar boven door een +zoogenaamden schoorsteen, den Gühnekamin, waarin men met handen en +knieën werkend, zich strekkend en draaiend met slakkensnelheid +vooruitkomt. Vijf kwartier van zulk klauteren leidt naar het +rotsplateau.</p> +<p>Een tweede werkje is over de Basteirotsen rechtstreeks naar de +Basteibrug te klimmen, die daar boven de indrukwekkende diepte van klip +tot klip overspant. Er is een veel gemakkelijker weg omhoog, maar de +bergtoerist verkiest den zwaarsten. Eerst door een sparrenbosch, dan +door een wirwar van kloven en spleten gaat het met moeilijke bochten om +rotspyramiden heen naar een klein plateau en dan naar den top van een +rotszuil in de onmiddellijke nabijheid van de Basteibrug, een flink +stuk werk. Van de brug wordt den klimmers dan meestal een touw +toegeworpen en met een stoutmoedigen sprong zijn ze op de brug.</p> +<p>Er is verbazend veel verscheidenheid in de toeren en de kijkjes in +Saksisch Zwitserland. Hoeveel verschillen het panorama van den +Lilienstein en dat van den Winterberg, beide om strijd geroemd! De +Lilienstein is een rotsmassief, dat koen <span class="pagenum">[<a id= +"pb268" href="#pb268" name="pb268">268</a>]</span>en steil uit het +nauwe Elbedal omhoog rijst en welks groot plateau men langs een groot +aantal trappen beklimt. Daar tegenover is de vesting Königstein, +die nu haar strategische waarde heeft verloren door de moderne +oorlogstechniek en kalme diensten bewijst als bewaarplaats voor +staatsarchieven en andere schatten.</p> +<div class="figure xd21e5843width"><img src="images/p1909-u268.jpg" +alt="De Elbe bij den Winterberg." width="492" height="351"> +<p class="figureHead">De Elbe bij den Winterberg.</p> +</div> +<p>De wildernis der Schrammsteine is het meest geliefde sportterrein +der leden van de Alpenvereeniging, die er een zeer veel op de +Dolomieten gelijkend arbeidsveld vinden. De Falkenstein geeft de +gelegenheid zijn rotspyramide door twee lange, schuine schoorsteenen te +beweldigen; een moeilijk werkje, maar dat voldoening geeft, als men het +achter den rug heeft en met een paar wonden aan handen en kleêren +boven is gekomen. In het gebied der Schrammsteine is het berghuis van +den Winterberg bekend als een welkome rustplaats, en de Winterberg zelf +is een bazalttop te midden van de zandsteenformatie, tevens de hoogste +top van de bergen aan den rechteroever van de Elbe.</p> +<p>Aan den boheemschen kant lokt de Prebischtor alle bezoekers van het +gebergte, en geen wonder, want op die plek krijgt men den stoutsten en +imposantsten rotsbouw van Duitschland en Oostenrijk te zien. Men ziet +de reuzenrotsen van boven een brug vormen, waaronderdoor een statige +poort wordt gevormd; daarnaast dalen aan weerszijden diepe kloven naar +beneden, terwijl boven de donkere bosschen der omgeving de rotswanden +kaal omhoog rijzen. Langs den Gabrielensteig begeven zich de toeristen +vervolgens naar den Edmundsklamm, het mooiste bergdal van Boheemsch +Zwitserland. Het dal, dat eerst breed is, vernauwt zich meer en meer, +en de weg is moeten worden aangelegd met behulp van tunnels en +berggalerijen. Er volgt aan het eind een passage, die men enkel per +boot kan afleggen over het riviertje de Kamnitz, dat er kunstmatig in +een smal en diep meertje is veranderd. De vaart over het donkere +bergwater is een der groote bekoorlijkheden van den tocht door de +kloof.</p> +</div> +</div> +<div id="a244" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het reizen van een aziatische ziekte.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Tot in het jaar 1817 was in Europa nog geen geval van +cholera voorgekomen. Ook toen nog waren het enkele sporadische +gevallen, die uit Voor-Indië en Egypte waren overgebracht. In 1823 +was deze epidemie geëindigd. Spoedig echter, reeds in 1826, werd +zij door een tweede gevolgd, die elf jaar geduurd heeft en zich over de +geheele wereld heeft verspreid. Uitgangspunt was ook ditmaal weer +Engelsch-Indië. Pelgrims brachten later van uit Mekka de ziekte +naar Turkije en Rusland over (1830). Eén jaar later werd ook +Duitschland en het volgend jaar werd Nederland bezocht (1832). In +hetzelfde jaar reeds kwamen gevallen voor in N. Amerika. Tot 1837 bleef +de ziekte in Europa woeden; overal vielen de slachtoffers in grooten +getale. De derde wereldepidemie begon in 1846, bereikte Rusland in 1847 +en verspreidde zich in 1848 over geheel Europa, waar zij, vooral in +1848, ook in ons land zeer sterk woedde. Deze epidemie heeft, nu eens +veel minder wordend, dan plotseling weer opflikkerend, tot 1860 gewoed. +Toen kwam er een kleine pauze, die slechts enkele jaren duurde. Want in +1864 was er een nieuwe epidemie uitgebroken, gaande van Indië naar +China en Japan. Dank zij de moderne vervoermiddelen en het meer +intensieve verkeer, dat zich ontwikkeld had, kon de cholera sneller +reizen en zij had slechts één jaar noodig om vanuit +Indië naar Egypte en Algiers te komen, vanwaar zij de +Middellandsche Zee overstak en <span class="corr" id="xd21e5856" title= +"Bron: binnnen">binnen</span> enkele weken geheel Zuid-Europa +aantastte. Van hieruit werd ook Rusland, waartoe de cholera zich +klaarblijkelijk bijzonder voelt aangetrokken, bezocht. Ons land werd +evenmin gespaard en in 1866 begaf de cholera zich via Rotterdam naar +Engeland. In 1870 scheen de epidemie tot bedaren te komen. Maar men had +buiten Rusland gerekend, dat zoo langzamerhand als cholera-broednest +met Engelsch-Indië gaat wedijveren. Vanuit het Czarenrijk begon de +gevreesde ziekte een tocht door Europa en bleef daar nog drie jaar +woeden.</p> +<p>Tot 1884 werd Europa met rust gelaten. In dat jaar kwamen gevallen +voor in Zuid-Europa. Aanvankelijk scheen het alsof deze epidemie, die +ook weer van Indië afkomstig was en zich in Azië sterk +uitbreidde (Japan, China, Ned.-Indië enz.) tot Zuid-Europa beperkt +zou blijven. In 1889 kwamen dan ook geen gevallen meer in Europa voor; +in 1890 weer verscheidene in Spanje, in 1891 echter bleef Europa vrij. +Maar ook ditmaal, zou de verrassing uit Rusland komen. De cholera, die +snel langs de groote verkeerswegen Zuid-Europa had bereikt, maar daar +niet verder kon, had nog een ouden beproefden weg om het beschaafde +werelddeel te bereiken. Via Perzië naar Rusland gekomen, deed dit +land opnieuw als verspreider dienst. Zwaar heeft Rusland onder deze +epidemie geleden. Men schat het aantal cholera-dooden in dat land +gedurende 1892–1894 op 800,000. Bekend is, hoe van uit Rusland +vooral Hamburg door deze epidemie is aangetast; ook in ons land kwamen +enkele gevallen voor.</p> +<p>Thans kan de geschiedschrijver beginnen met den zesden +cholera-tocht. In Europa gekomen in 1907, sterk gewoed in Rusland, +vooral in Petersburg in 1908 en 1909. In Augustus en September van uit +Rotterdam ook in Nederland verspreid, maar gelukkig slechts met zeer +enkele gevallen.</p> +</div> +</div> +<div id="a245" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Seismologisch internationaal Congres.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In Zermatt vergaderde in het begin van September het +internationale congres van de leden der Internationale Vereeniging voor +aardbeefkunde. Professor August Forel, die de heeren namens de +zwitsersche regeering welkom heette, vertelde, hoe de vereeniging was +tot stand gekomen.</p> +<p>Het was in 1901, dat professor Gerland, van de universiteit in +Straatsburg, de eerste uitnoodigingen richtte aan verschillende mannen, +die op het gebied der aardbeefkunde een wetenschappelijken naam hebben. +Doel van deze uitnoodiging was, te komen tot een internationale +samenwerking der geleerden, de eenige weg om tot een stelselmatige en +volledige studie van deze natuurverschijnselen te geraken.</p> +<p>De plannen van den Straatsburger nestor vonden algemeenen bijval. +Twee jaren later kwam men met definitieve voorstellen terug. En weer +twee jaren daarna werd in Berlijn de internationale vereeniging voor +seismologie opgericht. Nagenoeg alle staten, China, Turkije, +Perzië en Brazilië uitgezonderd, zijn in dit genootschap +officiëel vertegenwoordigd.</p> +<p>Doel der vereeniging is te centraliseeren de waarnemingen in de +observatoria, en de resultaten verkregen door de studiecommissies, die +in verschillende landen speciaal voor dit doel zijn opgericht. Deze +centraliseerende arbeid geschiedt grootendeels in het technisch bureau +te Straatsburg, en onder toezicht van professor Gerland. Het zijn +vooral de verschillende statistieken, die daar worden vergeleken en +geanalyseerd; ook publiceert het bureau de algemeene en bijzondere +studies, die over dit vak van wetenschap verschijnen, en organiseert +het een systematische bestudeering der verschillende hulpmiddelen.</p> +<p>Elke vier jaar komen de seismologen van alle landen bijeen om de +genoteerde verschijnselen, de opgestelde hypothesen, de ontworpen +theorieën en de gemaakte ervaringen te bespreken. De eerste dezer +vierjaarlijksche samenkomsten vond plaats in 1907 te +’s-Gravenhage.</p> +<p>Elke twee jaren vergadert de permanente commissie, bestaande uit de +officiëele gedelegeerden der verschillende staten. Haar taak is +meer van administratieven en organiseerenden dan van wetenschappelijken +aard. Zij heeft alle loopende kwesties af te doen, en te zorgen, dat +het wijd-vertakte studie-werk goed gedijt, alle hindernissen zoo +mogelijk uit den weg geruimd worden, en een breede samenwerking +verkregen wordt.</p> +<p>Het is deze permanente commissie, die in Zermatt vergaderde. De +zwitsersche regeering droeg de organisatie der conferentie op aan de +zwitsersche vereeniging voor natuurwetenschappen, welker voorzitter de +in Nederland en Nederlandsch-Indië bekende dr. Fritz Sarasin is. +<span class="pagenum">[<a id="pb269" href="#pb269" name= +"pb269">269</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a246" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Struisvogelteelt in Noord-Duitschland.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Tot voor korten tijd bestonden er struisvogelfarms +alleen in Californië, op de engelsche eilanden van +West-Indië, in Engelsch en Duitsch Zuidwest-Afrika, Algerië +en Kaïro. De eerste poging, om zulk een instelling te vestigen +onder den noordelijken hemel, werd voor eenigen tijd gedaan te +Stellingen bij Hamburg door Carl Hagenbeck. Er was in Europa trouwens +reeds een struisenhoeve en wel bij Nice. Men had te Stellingen al jaren +lang acclimatisatieproeven met struisvogels genomen.</p> +<div class="figure xd21e5887width"><img src="images/p1909-u269-1.jpg" +alt= +"Kunstmatige struisvogel-broedinrichting met een juist geboren kuiken." +width="501" height="273"> +<p class="figureHead">Kunstmatige struisvogel-broedinrichting met een +juist geboren kuiken.</p> +</div> +<p>Onder de struisen, die in de inrichting worden geteeld, zijn vier +aardrijkskundige variëteiten, Somalistruisvogels, +oostafrikaansche, Kaapstruisen en vogels van de Abubaama, een zijtak +van den Blauwen Nijl. De broedtijd van de vogels duurt zes weken. Als +de jonge dieren zes maanden oud zijn, leveren ze reeds de eerste +opbrengst aan veêren; dan worden hun in het vervolg met +tusschenpoozen van telkens negen maanden de bruikbare vederen zoodanig +afgesneden, dat ongeveer vijf centimeter van de spoelen overblijven. +Die worden eerst na drie maanden volledig uitgetrokken.</p> +<div class="figure xd21e5894width"><img src="images/p1909-u269-2.jpg" +alt="De Struisvogel door een kopkapje weerloos gemaakt." width="280" +height="409"> +<p class="figureHead">De Struisvogel door een kopkapje weerloos +gemaakt.</p> +</div> +<p>Om de veeren te krijgen, trekt men den struisvogel een soort van kap +over den kop; daarna wordt het dier door een kastje van planken +omsloten, waar de vleugels en de staart doorheen kunnen steken en op +die manier van zijn prachtkleed beroofd. Vooral de staarten en de +vleugelveêren leveren het kostbare handelsartikel, dat dan naar +Londen, de hoofdmarkt voor struisvogelveeren, wordt verzonden.</p> +</div> +</div> +<div id="a247" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Zionistische plannen op hef Cyrenaïsch +schiereiland.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Nadat de pogingen van de zionistische Jewish +Territorial Organisation, aan welker hoofd Zangwill staat, om in +Oeganda, Argentinië, Mesopotamië of Palestina land te krijgen +voor de vestiging van een joodschen staat, schipbreuk hadden geleden, +zond het genootschap in 1907 een commissie naar het Cyrenaïsch +schiereiland in Noord-Afrika, om de mogelijkheid te bestudeeren van een +joodsche kolonie. Gouverneur van Tripolitanië was toen de +liberale, hervormingsgezinde, intusschen als turksch minister van +oorlog gestorven maarschalk Redjab Pacha, die wel geneigd was, een +joodsche kolonisatie te steunen. Hij beloofde indertijd aan Zangwill +voor de naar Tripolitanië komende Israëlieten volledige +godsdienstige vrijheid en ontheffing van belasting onder de voorwaarde, +dat ze voor hen allen te zamen een cijns betaalden. Ook voor een zekere +autonomie voelde hij veel, en hij droomde zelfs van een in het leven te +roepen haven en van een joodsche handelsmarine.</p> +<p>De regeering was niet zoo hoopvol, maar ook zij was het plan niet +ongenegen. Daarvan kon zich ook professor Gregory overtuigen, de +geoloog van Glasgow, die onlangs ter wille van de studie van den grond +door de Jewish Territorial Organisation naar het Cyrenaïsch +schiereiland was gezonden. Maar Gregory vond er de vruchtbaarheid en +den aard van den bodem lang niet zoo gunstig, als verondersteld werd. +Het schiereiland bestaat voor een groot deel uit plateau’s van +kalkgesteente, dat het water doorlaat en is daardoor beter geschikt +voor veeteelt dan voor landbouw. Gregory meent intusschen, dat men het +met kleine joodsche koloniën kan probeeren.</p> +<p>Zangwill heeft nu zijn hoop weer op Mesopotamië gericht, en hij +wil in joodsche kringen geld trachten bijeen te krijgen voor de +herstelling van de oude besproeiingskanalen, die in vroeger tijden die +streken zoo vruchtbaar maakten.</p> +</div> +</div> +<div id="a248" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Toegankelijkheid van de ruïnen van Angkor.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Angkor met de beroemde ruïnen niet ver van de +monding der Mekong in het Zuiden van Achter-Indië zal een nog meer +gezochte plaats voor toeristen worden, nu de Messageries fluviales van +Indo-China hun dienst zóó hebben ingericht, als blijkt +uit een brochure, in het Engelsch en Fransch verschenen, en waarin die +groote stoombootmaatschappij belooft, de toeristen op Donderdag in +Singapore aan boord te nemen en ze den volgenden Donderdag weer in die +haven aan wal te zetten, nadat ze anderhalven dag bij de ruïnen +van Angkor hebben kunnen vertoeven. Neemt men acht dagen meer, dan kan +men een heele week in het prachtige woud van Angkor blijven, waar de +oude bouwwerken zoo talrijk zijn en waar de sportvrienden opgewacht +worden door heerlijke verrassingen op het stuk van jacht en +vischvangst.</p> +<p>De maanden November en December zijn het gunstigst voor dit +uitstapje, maar men kan het ook nog best in Januari en Februari doen. +<span class="pagenum">[<a id="pb273" href="#pb273" name= +"pb273">273</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u34" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a249" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Rit over de Duitsche Wadden.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onze Wadden en Waddeneilanden in de Noordzee zetten +zich naar het Oosten voort ten noorden van Duitschland en vertoonen +daar precies dezelfde eigenaardigheden als bij ons. Zoo ligt er +tusschen de monden van de Elbe en die der Wezer een echt Waddengebied, +dat dus binnen het etmaal tweemaal van aanzien verandert. Bij vloed is +het zee en vormt een enkele oppervlakte met de Noordzee, terwijl het +ten tijde van de eb, als het ware, uit zee opstijgt en een vlakte +vormt, waar menschen en vee kunnen loopen en waar zelfs zwaar beladen +wagens kunnen rijden. Slechts enkele niet diepe plassen of tillen +breken de vlakte af, zoodat men zoo goed als droogvoets, aan beide +zijden door de woelige zee omringd, van de eene kust naar de andere kan +komen.</p> +<p>Dit is het belangwekkende terrein, waar voor meer dan twee duizend +jaren bloeiende velden moeten hebben gelegen, waar de kustbewoners hun +kudden weidden, als nu nog meer landwaarts in, terwijl Helgoland zoo +dicht bij het vasteland lag, dat de herders aan beide zijden van de +straat zich elkander door teekens verstaanbaar konden maken. Maar +hevige stormvloeden hebben er land weggeslagen en de bekende Kimbrische +vloed moet in deze streken hebben plaats gehad en moet de kustbevolking +landwaarts in hebben gedrongen, waar ze weldra hun invallen waagden in +verschillende deelen van het Romeinsche Rijk.</p> +<div class="figure xd21e5928width"><img src="images/p1909-u273-1.jpg" +alt="Visschen op het ijs." width="372" height="449"> +<p class="figureHead">Visschen op het ijs.</p> +</div> +<p>Thans zijn de Wadden verlaten; een enkele visschersboot waagt er +zich, en driemaal in de week hobbelt de Waddenpost bij ebbe van het +hamburgsche stranddorp Duhnen naar het eiland Neuwerk, dat het +bescheiden overblijfsel is van een eenmaal bloeiend dorp, de eenige +oase in de woestenij van zout water, zand en slik. Een zonderling +voertuig, die Waddenpost! Daarvóór rijdt op een dik +boerenpaard de Waddenloods, gewoonlijk een kranige figuur, wien de +zuidwester goed staat bij het gebruinde gelaat en de lichtblauwe +Friezenoogen. Dan volgt de boerenwagen, die met geen veêren heeft +kennis gemaakt en de inzittenden flink dooreen schudt.</p> +<div class="figure xd21e5935width"><img src="images/p1909-u273-3.jpg" +alt="Op de krabbenvangst." width="498" height="430"> +<p class="figureHead">Op de krabbenvangst.</p> +</div> +<p>Bij afloopend water verlaat de post het strand; de raderen boren +zich diep in het hier nog weeke veen, dat nog niet door het zand is +bedekt; maar al gauw wordt de bodem vaster en het hotsen begint; de +vooruit rijdende loods volgt nauwkeurig den door struikjes aangegeven +weg door de Wadden en trouw rijdt de voerman in zijn spoor, want hij +weet, dat de minste afwijking groot gevaar meebrengt. Het drijfzand +ligt vaak vlak haast het stevige zand, en als een wagen daarin verzeild +raakt, zit hij vast en alle pogingen om eruit te komen, doen het +voertuig maar dieper zinken. Voorzichtigheid is dus de boodschap, en de +leiders zorgen dan ook goed; ook de paarden kennen de gevaarlijke +plekken, daar ze al vaak de Wadden in alle richtingen hebben afgereden. +Men kan zich daarom gerust aan de bekoring van den rit overgeven en +genieten van het prachtige rustige gezicht, dat de wijde, schitterende +vlakte oplevert. Achteruitziend bemerkt men het oude stranddorp met +zijn strooien daken en den lagen met strandhaver begroeiden dijk; +vóór sluit de vuurtoren van Neuwerk het panorama af.</p> +<div class="figure xd21e5942width"><img src="images/p1909-u273-2.jpg" +alt="Vischvangst in den winter." width="690" height="437"> +<p class="figureHead">Vischvangst in den winter<span class="corr" id= +"xd21e5945" title="Niet in bron">.</span></p> +</div> +<p>De paarden stappen nu en dan bij een til door het zoute water, dat +het schuim den passagiers om de ooren spuit en de voeten worden nat +door het in den wagen stroomende water. Op den vasten grond ontmoet men +dan krabbenvisschers, mannen en vrouwen, beide geslachten in wijde +broeken, die tegen den vloed opwerken en de smakelijke Noordzeekrabben +inzamelen. Telkens werpen ze een net vol van hun glibberige, glanzige +springende en huppelende waar in de mand, die ze aan den arm +dragen.</p> +<p>Eindelijk is Neuwerk bereikt! Het volledig ingedijkte, 330 H.A. +groote eiland heeft een overouden <span class="corr" id="xd21e5952" +title="Bron: -"></span>vuurtoren, waar de reizigers vroeger gastvrij +konden worden opgenomen; maar tegenwoordig ontvangt de wachter de +vreemden op de hoofdplaats. De oudste gedeelten van den zwaren toren +dateeren al uit de 13de eeuw; de latere gedeelten zijn uit de 14de +eeuw; de muren zijn zoo dik, dat in de vensternissen drie personen +<span class="pagenum">[<a id="pb274" href="#pb274" name= +"pb274">274</a>]</span>naast elkaar kunnen zitten. Een wenteltrap voert +naar het lichthuis omhoog, waar men een heerlijk uitzicht geniet over +land en zee. Men kan er al de zandbanken zien liggen, die het +binnenvaren van de Elbe zoo gevaarlijk maken en bij helder weder kan +men Helgoland onderscheiden.</p> +<p>Een geliefde wandeling over de Wadden is naar de baak, die de Noord- +of Verdonkeringsbaak heet, een zeventien meter hoog getimmerte, dat +midden in het water staat, maar ten tijde van de eb in tien minuten +droogvoets kan worden bereikt. Oude menschen vertellen u, dat vroeger +die plek aan den wal vastzat en dat het land in nauwelijks twee +menschenleeftijden is afgebrokkeld, een landverlies, dat in de laatste +jaren wordt tegengehouden of althans verlangzaamd door doelmatige +kustversterkingen, door den Hamburgschen staat met groote kosten +aangebracht.</p> +<p>Een tweede baak is de groote Scharhörn, die men eerst na +anderhalf uur rijdens bereikt. Het is een huisje, waartoe een uit zwart +geteerde eiken balken getimmerde trap toegang geeft, ver boven +vloedpeil gelegen en dus voor schipbreukelingen een veilige +schuilplaats. Een bundel stroo, wat scheepsbeschuit en eenige flesschen +wijn vinden ze daar steeds voorhanden. Dat huisje op het zand, rustend +op geweldige rotsblokken, is het overblijfsel van het eens zich ver in +zee uitstrekkend schiereiland, een brokje, dat de geweldige reus heeft +laten staan, toen het hem behaagde, dorpen en landerijen en weiden te +herscheppen in grijze, vlakke zandwoestijnen, waar geen leven meer uit +is te wekken.</p> +</div> +</div> +<div id="a250" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Aanwinsten in zake de ethnografie van Flores en +omgeving.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De officier van gezondheid G. A. J. van der Sande +heeft van zijn opnemingsreis aan boord van de »Soembawa« +een en ander meegebracht voor het rotterdamsch Museum voor land- en +volkenkunde. Daaromtrent lezen wij in de Nieuwe Rotterdamsche Courant, +dat er ongeveer honderd voorwerpen zijn, voor ’t meerendeel +afkomstig van de eilandgroep ten zuiden van Celebes, in de Flores- en +Savoe-zeeën. Van het eiland Flores zelf is de grootste helft, en +deze aanwinst is bijzonder welkom, omdat het zoo lang geduurd heeft +vóór het Museum iets van dit interessante eiland machtig +werd. Max Weber, Wichmann, Ten Kate, Van den Broek, Vermast, +Christoffel, Fokkens en nog anderen misschien, hebben er gereisd en +verzameld, maar alleen laatstgenoemde, van Rotterdam geboortig, bedacht +het Museum met drie slendangs, eenig fraai vlechtwerk en een klewang +van Flores.</p> +<p>Voorts bevat de verzameling een aantal voorwerpen van het kleine +eilandje Paloeweh, dat men ongeveer halfweg de noordkust van Flores +vindt; ook van Solor en van Adonare, beide ten oosten van Flores; mede, +aan den anderen kant, van Soemba en Soembawa; enkele voorwerpen van +Timor en van Borneo; en weder een tiental van de Toradja van +midden-Celebes.</p> +<p>Enkele stukken verdienen een afzonderlijke vermelding. Zoo de +vlieger om mede te visschen, afkomstig van Woerè op Adonare; de +vischlijn gaat uit ’s visschers hand door een oog boven in den +mast van zijn schuitje, naar den vlieger, die een heel eind achter het +vaartuig hoog in de lucht staat en daalt vandaar naar de oppervlakte +van het water; aan dit eind is het aas bevestigd, dat huppelend over +het watervlak de visschen lokken moet. De vlieger draagt een langen +staart, is van palmblad gemaakt en heeft den vorm van een omgekeerd +gothisch boograam. Het prauwtje is door twee personen bemand, de een +houdt de lijn, de ander roeit en manoeuvreert.</p> +<p>Verder de vuurzaag en de vuurboor, die den strijd met de lucifers +niet opgegeven hebben; de eerste is afkomstig van de westelijke helling +van den berg Himandiri op oost-Flores en bestaat uit twee stukken droge +bamboe, die men dwars over elkander zaagt, totdat de fijne +bamboekrullen, die men in de nabijheid legt, ontbranden; in 20 +seconden, schrijft de heer Van der Sande, die zich al deze dingen laat +vóórdoen, was het bamboeschrapsel ontstoken. De vuurboor +is van Soemba en bestaat uit twee stukjes, waarvan het eene ligt, en +het andere loodrecht daarop staat en tusschen de handen gedraaid wordt. +Na een paar minuten is het houtpoeder, dat bij de wrijvingsvlakken ligt +ontvlamd, en in dien tijd is de man, die draait, door een ander +afgelost en heeft hij dezen weer afgelost.</p> +<p>Vervolgens rood en zwart aardewerk als uit het landschap Rioeng, van +Donda en van Mausambi op de noordkust van Flores, eetschaaltjes en ook +waterkannetjes van afwijkend model; een kompleet weefgetouw met +gedeeltelijk voltooid smal doek van roode, witte en zwarte draden, +afkomstig van Lewalobo in Oost-Flores.</p> +<p>Dan oude geweren, vuursteen- en percussie-geweren, zooals zij tot +1908 bij de bergbevolking op de zuidkust van Oost-Flores in gebruik +waren; evenals een oud ruiterpistool zijn deze geweren van europeesch +maaksel, gevaarlijker voor den schutter dan voor het doel, verfraaid +met ingelegde koperen chineesche duiten en blauwe kralen; weefsels, +bijzondere oorsieraden, kralen (moeti tanah) van verschillende +kostbaarheid en een fraaie sirih-tasch van geïkat doek met koperen +montuur.</p> +<p>Te Makassar kwam de heer Van der Sande in het bezit van de broek +eens mannelijken Toradja’s van Celebes, een door de vrouwen van +dit volk geweven kleedingstuk. De man vertoefde onder geleide van den +civiel-gezaghebber te Makassar, om aan den gouverneur te worden +voorgesteld; vermoedelijk is eerst na die voorstelling de broek van +eigenaar veranderd. Eveneens van de Toradja’s zijn eenige +voorwerpen, die de heer Van der Sande ten geschenke kreeg van den +civiel gezaghebber van Larantoeka, den 1<sup>sten</sup> luitenant O. I. +L. J. van Bossche, o.a. geklopte boomschors en kleedingstukken, van +deze stof vervaardigd, en een klopper, waarmede zij soepel geslagen +wordt.</p> +</div> +</div> +<div id="a251" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een monoliet gered als natuurhistorisch monument.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het centrale comité van het Helvetisch +Genootschap voor natuurwetenschap heeft op zijn adressen aan de +gemeentelijke autoriteiten van Monthey, een stadje in het Zuiden van +het kanton Wallis, succes gehad, en voor den prijs van dertig duizend +francs is de vereeniging in het bezit gekomen van een groot rotsblok, +een monoliet, welks volume op 1800 kubieke meters wordt geschat, den +Pierre de Marmettes.</p> +<p>Het is een zwerfblok dat deel uitmaakte van een morene, gevormd door +een gletscher van den Mont Blanc, die dwars neergleed naar den +Rhônegletscher in den tijd toen deze nog geheel Wallis overdekte. +Door den ijsstroom tot in de buurt van Monthey vervoerd niet ver van de +Rhône, bleef die morene liggen op een hoogte van ongeveer honderd +meter boven het dal. Ze vormde daar oorspronkelijk een reuzenrij van +granietblokken van meer dan drie kilometer lengte.</p> +<p>Tegenwoordig zijn verscheiden honderden van deze getuigen van het +ijstijdperk gevallen onder de slagen van steenhouwers, want het graniet +van den Mont Blanc, waaruit ze bestaan, wordt al meer gezocht voor +bouwwerken. Opdat onze nakomelingen kennis zouden kunnen nemen van de +grootsche natuurverschijnselen uit een ver verleden, zou het jammer +zijn zoo er nog meer verloren gingen van die steenkolossen. Er zijn +reeds een groot aantal blokken van meer dan duizend kubieke meters +vernield geworden. Onlangs werd ook de Pierre de Marmettes bedreigd, +doordat de eigenaar van een steengroeve hem kocht ter exploitatie. Het +bericht van dien koop lokte in geheel Zwitserland protesten uit en riep +een beweging in het leven tot behoud van den grooten monoliet. Vandaar +het optreden van de mannen der wetenschap en de aankoop door het +genootschap.</p> +</div> +</div> +<div id="a252" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Namib.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze voor velen zeker onbekende naam komt toe aan een +strook gronds in Duitsch Zuidwest-Afrika, waar de vondst van diamanten +leven en beweging heeft gebracht. Het is een ongeveer honderd kilometer +breede, bijna waterlooze gordel tusschen de Oranjerivier en de Kunene, +onmiddellijk achter de kust. Die onvruchtbare steppe schijnt de +menschen te willen afschrikken van het binnenland. Maar tegenwoordig +lokken de glinsterende steentjes in het losse zand velen naar de +wildernis, waar vroeger alleen de schuwe Bosjesman zich soms +ophield.</p> +<p>De Namib heeft haar afschrikkende eigenaardigheden. Hier en daar kan +men in het geheel geen overzicht van de streek krijgen, want de eene +rots schuift zich vóór de andere, en de kloven en +hellingen zijn bedekt met zandduinen, waartusschen zich de +gebruikelijke ossenwagen met ongelooflijke moeite een weg baant. Een +niet eens bijzonder zwaar geladen wagen moet in het achterland van de +Lüderitzbaai soms met 42 ossen worden bespannen, om hem op sommige +plaatsen vooruit te krijgen.</p> +<p>De Namib is een toevluchtsoord voor een zeer groote hoeveelheid wild +in groote kudden. De dichtste massa antilopen kruist dikwijls opeens +den weg van den reiziger; jakhalzen vertoonen zich niet zelden, en op +de rotsen wonen menigten bavianen, die als magere dorpshonden blaffen. +<span class="pagenum">[<a id="pb275" href="#pb275" name= +"pb275">275</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a253" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Shackletontentoonstelling.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De held van de Zuidpool, luitenant Shackleton, wiens +reisverhaal, door hemzelven verteld, wij vandaag in ons hoofdblad +beginnen, heeft in Londen een zeer belangwekkende tentoonstelling +georganiseerd van zijn poolschip met wat daarin en daarop herinnert aan +den grooten Zuidpooltocht van 1907 tot 1909. Het trouwe schip de +»Nimrod« ligt op dit oogenblik voor anker nabij de +Waterloobrug op de Theems, en de Zuidpoolexpositie, die aan boord te +zien zou zijn, heeft zoo’n groote uitbreiding gekregen, dat het +schip alleen niet volstaat, om al het bezienswaardige te toonen. Daarom +is er een zaal aan den vasten wal gehuurd voor het overige in het +gebouw der Royal Colleges of Physicians and Surgeons. De entreegelden +der dubbele tentoonstelling worden voor liefdadige doeleinden +aangewend.</p> +<p>Er zijn te zien veel huishoudelijke voorwerpen, welke een rol +gespeeld hebben tijdens Shackleton’s jongsten Zuidpooltocht, +nevens allerlei waardevolle geologische en zoölogische +merkwaardigheden, en verschillende uitrustingsartikelen, gelijk sleden, +kleedingen, en zoo al meer. Een waar Zuidpool-museum.</p> +<p>Een der meest belangwekkende uitstallingen is de pers met +toebehooren, vormen, waarop de Aurora Australis, het orgaan van +Shackleton’s expeditie, gedrukt werd. Er zijn exemplaren van dat +orgaan daar te zien, waartoe de voornaamste deelnemers aan +Shackleton’s Zuidpooltocht bijdragen leverden.</p> +<p>Vlaggen, kaarten en fotografieën van Zuidpoollandschappen +sieren de wanden der tentoonstellingszalen. De fotografieën hebben +al dienst gedaan voor een bioskoop in het Alhambra, waar ze<a id= +"xd21e6012" name="xd21e6012"></a> avond aan avond vertoond werden en +veel belangstelling wekten.</p> +</div> +</div> +<div id="a254" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Maatschappij van Weldadigheid.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze Maatschappij vierde in het midden van de vorige +maand een belangrijken gedenkdag. Het was namelijk op 15 September +juist vijftig jaar geleden, dat de betrekkingen tusschen de +maatschappij en de regeering, sedert 1822 bestaande, tot een einde +werden gebracht, en de maatschappij weer als vóór 1822 +geheel vrij en zelfstandig kwam te staan. De regeering nam de +bedelaarskoloniën Veenhuizen en Ommerschans als rijks straf- en +bedelaarsgestichten in eigen beheer over, terwijl de maatschappij de +vrije stichtingen Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord en +Boschoord onder zich behield. Tegelijkertijd onderging de maatschappij +een algeheele reorganisatie. De oude commissarissen traden af, en +werden door andere vervangen; een directeur, verplicht te Frederiksoord +te wonen, kwam aan het hoofd. Inwendig werkte deze hervorming in de +maatschappij goed. Doch ook buiten haar kring won zij erdoor aan +sympathie. Het beroep, een vijftal jaren later op den weldadigheidszin +der burgers gedaan, wees uit hoezeer de maatschappij in aanzien +gestegen was. De vorstelijke giften van Prinses Marianne mogen hierbij +nog wel eens in herinnering worden gebracht.</p> +<p>Na de »echtscheiding« tusschen maatschappij en staat tot +stand gebracht, heeft de maatschappij vijf directeuren gehad. Als +eerste directeur trad op de heer C. J. M. Jongkindt Coninck +(1859–1876); daarna de heeren F. B. Löhnis +(1876–1892), H. A. Hanken (1892–1894), Job van den Have +(1894–1905) en sedert 1905 de heer G. van Leusen. Dank zij hun +beheer is de maatschappij sinds 1859 weer zeer in bloei toegenomen.</p> +</div> +</div> +<div id="a255" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nieuwe hut op den Dent Blanche.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Professor van Leersum heeft in het midden van de +vorige maand onze Nederlandsche Alpenvereeniging vertegenwoordigd bij +een plechtigheid in het Zuiden van Wallis, waar een nieuwe hut werd +ingewijd, die den bestijgers van den prachtigen, maar moeilijken Dent +Blanche in den nacht kan herbergen. De 4300 M. hooge top vergt veel van +de Alpinisten en de Schweizer Alpenclub heeft zich door den bouw der +fraaie en geriefelijke hut nieuwe lauweren verworven. De nederlandsche +afgevaardigde schrijft aan de N. R. C. over de feestelijkheid van +Zondag 12 September: »Reeds Zaterdagavond hadden de deelnemers +gelegenheid gehad om met elkaar kennis te maken in de groote zaal van +hotel Mont-Cervin. Aanwezig waren een 20tal leden van de sectie +Monte-Rosa; 2 leden van het hoofdbestuur van de Schweizer Alpenclub, en +de heer Finch als afgevaardigde van de Academ. Alpenclub Zürich. +De Engelsche Alpine Club werd door niemand minder dan Whymper +vertegenwoordigd. Toen de beroemde eerste bestijger van den Matterhorn +de zaal binnentrad heerschte er plotseling een doodsche stilte, want +hier in Zermatt, waar zich alles om den Matterhorn beweegt, waar men +bijna over niet anders spreekt, dan over dezen geweldigen berg, over +haar bestijging en over het ontzettende ongeluk, dat daarbij heeft +plaats gevonden, is Whymper de groote man. Whymper wordt overal +nagekeken met bewonderenden blik, Whymper wordt overal gefotografeerd, +Whymper’s boeken worden gekocht en gelezen... en hijzelf een +70<span class="corr" id="xd21e6026" title="Niet in bron">-</span>jarige +energiek uitziende man blijft onder dit alles onverstoorbaar.</p> +<p>Zondagmorgen om 7 uur werd de tocht naar de Elberfelder <span class= +"corr" id="xd21e6031" title="Bron: hütte">Hütte</span> door +een dertigtal personen aanvaard. De wandeling van 3½ uur langs +Staffelalp en den grooten Z’Mutt-gletscher, aan den voet van den +geweldigen Matterhorn gelegen, was een waar genot. Hoe hooger wij +klommen, des te grootscher werd de omgeving. Monte Rosa, Lyskamm, +Rimpfischhorn en Breithorn vertoonden meer en meer hun met ijs en +sneeuw bedekte wanden, maar toch was het steeds weer de Matterhorn, die +het oog tot zich trok. En aan zijn voet wandelde met langzamen +veerkrachtigen pas de 70-jarige Whymper omhoog, zoo nu en dan opkijkend +naar den reus, dien hij thans 44 jaren geleden voor het eerst besteeg +na acht vruchtelooze pogingen. Vlak bij de hut hield hij mij staande en +wees naar boven, naar een kleinen zwarten rotsband, vlak onder den top +gelegen: »Daar«, zeide hij, »daar gleed Hadow’s +voet uit en vlogen mijn tochtgenooten omlaag naar den gletscher, die +daar vlak voor ons ligt. Een val van 4000 voet!« Toen zette hij +zwijgend den tocht voort en bereikte om half elf de nieuwe hut.</p> +<p>Dr. Seiler, de bekende hôtel-eigenaar, had een zijner koks +naar dit hooggelegen punt gezonden, waar deze een waarlijk uitstekend +diner had samengesteld. De hut is geheel van hout opgetrokken en bezit +geen enkele uitstekende punt, waar de felle stormwind weerstand zou +kunnen vinden. Zelfs de hoeken zijn alle rond gemaakt.</p> +<p>Dr. Seiler nam tegen het einde van den maaltijd het woord en +begroette allereerst de officiëele gasten, om daarna in welgekozen +bewoordingen dank te zeggen aan de heeren Reimann en Gebhard, die de +aanzienlijke som geld geschonken hadden, welke voor den bouw van deze +hut noodig was. Daarna werd het woord gevoerd door den heer De Weck, +lid van het Comité-Central v. d. S. A. C., die in het bijzonder +den heer Whymper herdacht, terwijl hij zéér waardeerende +woorden sprak tegenover de N. A. V., die zich had laten +vertegenwoordigen. Hij eindigde met een dronk op de S. A. C. en de +sectie Monte Rosa.</p> +<p>Dr. Seiler, de president van de »Section Monte Rosa«, +was zoo welwillend mij in de gelegenheid te stellen namens de N. A. V., +oprechten dank te betuigen voor de waarlijk meer dan hoffelijke +ontvangst, die mij ten deel was gevallen.</p> +<p>Ten slotte sprak prof. Gérard, hoofdbestuurslid v. d. S. A. +C., een schitterende rede uit. Ook hij sprak over Whymper, vertelde hoe +het de Engelschen waren geweest, die dat land als het ware veroverd +hadden, en hoe thans uit alle landen de vreemdelingen toestroomen, om +verpoozing en herstel van gezondheid te zoeken in de heerlijke +berglucht. De S. A. C., zoo sprak hij, stelde het op hoogen prijs, dat +ook het lage land aan de zee hier vertegenwoordigd was; een zeldzaam en +daarom des te meer te waardeeren feit.</p> +<p>Daarna besprak hij de geschiedenis van Nederland; hoe het ontstaan +was, hoe de inwoners het als het ware aan de zee hadden onttrokken, de +oorlogen van Holland ter zee en te land, Holland als koloniale +mogendheid en ten slotte, hoe ook bij dat volk de liefde voor de +bergen, de liefde voor het Alpinisme is ontstaan, het Alpinisme, dat +méér is dan een sport. En zoo gebeurde het, dat Zondag te +midden van het hooggebergte luide bijval werd betoond met de woorden, +door dezen eminenten geleerde gesproken, dat een hoera weerklonk op het +Alpinisme, op de Engelsche pioniers van het hooggebergte, op... de lage +landen aan de zee.</p> +<p>De Nederlandsche Alpen-vereeniging was tot heden nog nimmer bij een +dergelijk feest vertegenwoordigd geweest en men heeft dan ook op +ondubbelzinnige wijze blijk gegeven, dat men dit feit heeft +gewaardeerd, te meer nog daar het zelden voorkomt, dat buitenlandsche +Alpen-vereenigingen een afgevaardigde zenden.</p> +<p>’s Avonds schonk de heer Whymper mij een afbeelding van den +Matterhorn, waarop hij schreef: Edward Whymper, 14 July +1865–Sept. 1909, en beloofde mij zijn portret ten behoeve van de +»Mededeelingen N. A. V.«<span class="corr" id="xd21e6048" +title="Niet in bron">«</span> <span class="pagenum">[<a id= +"pb279" href="#pb279" name="pb279">279</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u35" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a256" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Peary’s gezellinnen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er zullen weinig poolreizigers zijn, die zich zoozeer +in de arctische wereld thuis gevoelen als kapitein Robert E. Peary. +Zijn zesde poolreis heeft hem vier jaren lang in de wereld van sneeuw +en ijs en stormen en ontberingen vastgehouden; hij had op een groot +deel van dien tocht vrouw en dochter bij zich. Mary Peary is in het +hooge Noorden op een vroegere reis van haren vader geboren in +Noord-Groenland, misschien het eenige menschelijke wezen, dat op zoo +hooge breedte ter wereld kwam. Op zijn zesde Poolreis had Peary +87.6° N.B. bereikt. Zijn rustelooze energie bewerkte, dat de Peary +Arctic Club in New-York hem opnieuw de middelen verstrekte voor een +expeditie en het schip »Roosevelt« te zijner beschikking +stelde, waarmee hij 6 Juli 1908 New-York verliet. Bij Etah voegden zich +bij de bemanning van 15 koppen, die zijn schip had, 25 Eskimo’s +en 250 honden voor de tochten, te ondernemen, als het schip zou moeten +worden verlaten.</p> +<div class="figure xd21e6061width"><img src="images/p1909-u279-1.jpg" +alt="Mary Peary, in den Poolcirkel geboren." width="410" height="652"> +<p class="figureHead">Mary Peary, in den Poolcirkel geboren.</p> +</div> +<div class="figure xd21e6066width"><img src="images/p1909-u279-2.jpg" +alt="Mevrouw Peary." width="437" height="637"> +<p class="figureHead">Mevrouw Peary.</p> +</div> +<p>Den 18<sup>den</sup> Augustus 1908 verliet Peary Etah, waar hij +bepaald had, dat indien in den zomer van 1909 niets van hem was +vernomen, een reddingsexpeditie met levensmiddelen hem zou worden +nagezonden. Dat is gebeurd. De »Jeannie«, een +Noordpoolvaarder uit Newfoundland, is hem gaan zoeken en trof den held +van de ontdekte Noordpool in Etah. Den 7<sup>den</sup> Sept. +telegrafeerde Peary uit St. Johns op Newfoundland, dat hij op 6 April +de Noordpool had bereikt. Die triomf is in twijfel getrokken, zooals +onze lezers weten. Mevrouw Peary woont in Maine op het buitengoed, +waarheen nu Peary zich ook heeft begeven. Zij is 21 jaar getrouwd en +heeft slechts weinige zomers met haar man te zamen doorleefd.</p> +</div> +</div> +<div id="a257" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Zijdeteelt en rijstbouw op Madagascar.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er worden op Madagascar intelligente pogingen in het +werk gesteld, om het groote eiland aan uitvoerartikelen te helpen, die +er welvaart kunnen brengen aan kolonisten en inlanders. Tot nu toe +heeft de buitenlandsche handel zich hoofdzakelijk beziggehouden met de +natuurlijke producten goud, caoutchouc en raphia. Maar al is het +gelukkig, dat de kolonisten dergelijke voortbrengselen vinden ter +exploitatie, de meeste hebben geen bestendig karakter, en de toekomst +van een land kan niet zijn gegrondvest en verzekerd dan door producten, +die telkens weer door arbeid zijn te vermeerderen, dat is in de eerste +plaats door den landbouw. Aan landbouwproducten, die kunnen worden +uitgevoerd, denkt dus de Koloniale Dienst in de voornaamste plaats, als +hij Madagascars belang op het oog heeft.</p> +<p>Er is goede moed voor Madagascar bij het ministerie in Frankrijk. +Men weet, hoe ontmoedigend de indruk is, dien de kale, roode grond in +veel districten maakt, waar slechts mager en hard gras groeit en waar +voor het kweeken van voedingsmiddelen geen plaats schijnt te zijn. Maar +een ambtenaar van het boschwezen, de heer Perrier de la Bathie zegt, +dat zijn tienjarig onderzoek hem tot het besluit heeft gebracht, dat +het midden van het eiland oorspronkelijk met bosschen bedekt is geweest +en dat de boschbranden, die zooveel nadeel hebben gedaan in +West-Afrika, ook hier de schuldigen zijn, zoodat de grond niet uit zijn +aard steriel is, zooals velen meenen, maar bij doelmatige behandeling +productief kan worden gemaakt.</p> +<p>Het woud van Analamahitso, dat thans nog twintig duizend hectaren +groot is, moet een rest zijn uit het woudrijk verleden, en door zijn +bestaan alleen toont het aan, dat er uitstekend boomen kunnen groeien +op gronden, in alles gelijkend op die van Imerina. Er zijn ook elders +nog bosschen, die men kon bewaren en waar het branden kon worden +verboden, zoodat belangrijke hoeveelheden caoutchoucleverende lianen +gespaard konden worden. Als men wilde, zegt de heer de la Bathie, +zouden allerlei goede houtsoorten voor herbossching kunnen worden +gebezigd en de mensch zou kunnen herstellen, wat hij door +onvoorzichtigheid heeft bedorven. <span class="pagenum">[<a id="pb280" +href="#pb280" name="pb280">280</a>]</span></p> +<p>De gouverneur generaal heeft aan de verschillende administrateurs +orders in dezen geest gegeven. Ze moeten naar middelen zoeken, om de +cultuur van rijst op natte rijstvelden aan te moedigen en die van +bergrijst tegen te gaan, want voor die laatste worden de bosschen +gerooid. Ook de boschbranden moeten krachtig worden bestreden en de +dienst van het boschwezen is daarvoor in verschillende districten +versterkt.</p> +<p>Als dan het midden van het eiland zich zou willen toeleggen op +zijdeteelt, op rijstcultuur en veeteelt, zou het blijken, dat hiermee +winstgevende takken van bedrijf ter hand waren genomen. Het Bulletin +Economique van Madagascar over de eerste helft van 1909 wijst op die +bronnen van welvaart. Het doet, wat de veeteelt betreft, een beroep op +de ondernemingsgeest van het volk, opdat dit evenals La Plata en +Australië hebben gedaan, zich wende tot den grooten +vleeschconsument van de aarde, Europa. Daar kan men altijd op afzet van +de goede producten rekenen, als handel en vervoer energiek ter hand +worden genomen, wat best aan particulieren kan worden overgelaten.</p> +<p>Met de zijdeteelt is het iets anders; de regeering reikt de helpende +hand, waar moerbeiboomen voor dat doel worden aangeplant en heeft een +station voor de zijdecultuur opgericht, waar uitgezocht zaad te krijgen +is. Dat station van Nanisana zal binnen een paar jaren een millioen +pakjes zaad jaarlijks kunnen leveren van de beste moerbeiboomen. Het +district Ambohidratrimo wordt in het Bulletin genoemd als dat, waar de +moerbeiteelt het meest ontwikkeld is. De teelt der zijdewormen gaat +daar steeds vooruit.</p> +<p>Wat den rijstbouw aangaat, die oude inlandsche cultuur moet worden +opgeheven en verbeterd. En men is daar met succes aan bezig. Het +eiland, dat vroeger rijst invoerde, begint er thans reeds uit te +voeren. In 1908 is er voor 817.000 francs uitgevoerd, een begin nog +maar, doch de opbrengst, zelfs op zoo arme gronden als van Imerina, +doet het beste hopen voor de toekomst. De inboorlingen zijn geneigd, +hun rijstbouw uit te breiden, wat ze overal doen, waar afzet mogelijk +is. De regeering tracht voor de malgassische rijst een plaats te +veroveren op de markten van den Indischen Oceaan. Maar daarvoor moet er +geregelde aanvoer zijn en van rijst van goede qualiteit. Daarom steunt +het bestuur den aanleg van besproeiingswerken, die den oogst minder +afhankelijk moeten maken van atmosferische toestanden en daarom ook +heeft de Koloniale Dienst uit de tweehonderd variëteiten van +rijst, die op Madagascar groeien, de vier beste laten uitzoeken en +beijvert zich, om die algemeen te doen aankweeken.</p> +<p>Een ander middel, om den rijstbouw tegemoet te komen, is de +verbetering van de verkeersmiddelen; rijst is een zwaar handelsartikel, +en in de opbrengst speelt de prijs van het vervoer een groote rol. De +opening van de spoorlijn heeft te dien opzichte haar invloed voelbaar +gemaakt. Al in het eerste jaar waren de met rijst bebouwde velden +rondom Tananarive met duizend hectaren uitgebreid, maar, helaas, +bereikt de spoorweg nog niet de haven Tamatave, en door het overladen +worden de kosten met niet minder dan 15 francs per ton verhoogd. Men +hoopt op Madagascar, dat het ministerie van koloniën spoedig de +voorstellen van den gouverneur generaal ter voltooiing van den spoorweg +tot uitvoering zal doen komen.</p> +</div> +</div> +<div id="a258" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De nieuwe Canadaspoorweg en de stad Prince +Rupert.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In Canada is men bezig aan het bouwen van de +spoorlijn, die in Winnipeg een zijtak vormt van het oost-canadeesche +spoorwegnet. Het is de Grand Trunk Pacific Railway, die later de +snelste verbinding tusschen het Oosten van Noord-Amerika en +Oost-Azië zal zijn. De lengte van de lijn van Winnipeg tot de +Stille Zuidzee zal 2800 kilometer bedragen; voorloopig is de lijn al +gereed en in functie van Winnipeg tot Wainwright in Alberta, dat is +over een lengte van 1070 kilometer. Den Oceaan hoopt men te bereiken in +1911, en wel bij de Chathamsont, twintig kilometer ten noorden van +Skeena. Hier heeft nu de regeering van Britsch Columbië reeds +alles voorbereid voor de stichting van een havenstad, die den naam van +Prince Rupert zal dragen. Het stedelijk gebied omvat 1080 hectaren, +maar vooreerst zullen slechts 90 hectaren voor bebouwing worden +opengesteld. Het plan voor den aanleg der straten is reeds aangenomen, +en met de schoonheid is rekening gehouden, want boulevards zullen op de +hellingen der bergen, die de stad omsluiten, worden aangelegd, van waar +men het uitzicht heeft op het eilandenrijke, ingesneden kustland. De +haven is door bergen en eilanden goed beschut, zeer diep en vrij van +riffen; de toegang is op de smalste plaats ongeveer 700 meter breed en +bij ebbe elf meter diep.</p> +<p>Met den aanleg van de groote kaden is men reeds een heel eind +gevorderd, en men belooft aan de nieuwe stad een groote toekomst. Zij +zal met succes een concurrente van San Francisco worden en stellig in +niets behoeven onder te doen voor Seattle, Victoria, Vancouver en +andere pacifische havens. Voor haar ontwikkeling komen verder in +aanmerking de zalmvangst in de Skeenarivier, de walvischvangst, +houtindustrie en bergbouw, die een groote uitbreiding kunnen +erlangen.</p> +</div> +</div> +<div id="a259" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Japanners op Hawaï.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het geboortecijfer van de Amerikanen op Hawaï is +klein; daarentegen dat der Japanners zeer groot, een feit, dat aan de +regeering te Washington zorgen baart. Aan de 4593 geboorten van het +jaar Juni 1907 tot Juni 1908 hadden de inlandsche Kanaken deel voor +674, de Amerikanen voor een aantal van 126 nieuwe medeburgers, en de +Japanners leverden 2445, terwijl dan nog de Chineezen met 388 geboorten +vertegenwoordigd waren.</p> +<p>Nog in 1905 bedroeg het aantal Japanners 61000, maar door de snelle +stijging in de laatste jaren wordt het nu reeds op honderd duizend +geschat. Nu zijn wel de op de Hawaï-eilanden geboren Japanners +volgens de wet amerikaansche burgers, maar dat is meer een voordeel +voor hen dan voor de republiek Amerika.</p> +<p>Aan Japan schrijft men, naar bekend is, plannen toe voor de +verovering van de amerikaansche bezittingen in den Stillen Oceaan, van +de Philippijnen en Hawaï, en men meent, dat bij een oorlog +tusschen de Vereenigde Staten en Japan die beide eilandengroepen voor +een zegevierend Japan de prijs zouden zijn. Als de zaken +zóó staan, vormen de vele Japanners op Hawaï een +gevaar voor de Unie. De gele rassen assimileeren zich weinig, en de +Japanners van thans met hun sterk nationaliteitsgevoel doen dat wel het +allerminst. Ook de op Hawaï geboren Japanners, ofschoon uiterlijk +tot Amerikanen gestempeld, zullen dat gevoel toonen te kennen, dat op +een kritiek oogenblik waarschijnlijk hun handelingen zal besturen.</p> +</div> +</div> +<div id="a260" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Palmenstad.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Sir Harry Johnston, de reislustige Engelschman, +ontdekker van den okapi in Midden-Afrika, een tijdlang gouverneur van +Britsch Oost-Afrika, groot jager en natuurvriend, heeft dezer dagen een +rede gehouden in een vergadering van de Royal Geographical Society, +waarin hij het had over de schilderachtigste stad, die hij ter wereld +kende. Dat was Havana, de hoofdstad van Cuba.</p> +<p>Reeds het binnenvaren in de nauwe haven met de forten aan +weerszijden werkt imponeerend en het heele voorkomen der stad is +grootsch en mooi. Het karakter wordt vooral uitgedrukt door de vele +palmen van allerlei soort, waaronder de koningspalm, Oreodoxa Regia, +vooraan staat. Elke stad op het mooie eiland Cuba bezit een palmenlaan, +en heele wouden van slanke waaierpalmen verfraaien het landschap van +Cuba.</p> +<p>De berghellingen dragen prachtige tropische wouden, waar waardevol +hout groeit, o.a. de cubasche mahoniehoutboom. Ook de cactussen in +hooge, rijke vormen kenmerken hier en daar het land. De Engelschman +noemt Cuba wonderlijk schoon, als het leven er maar niet zoo +afgrijselijk duur was!</p> +<p>Haïti, waar de reiziger zich later heen begaf en dat eveneens +veel natuurschoon heeft van een liefelijk karakter, was +onvergelijkelijk veel goedkooper dan Cuba. Sir Johnston wees erop, dat +dit eiland, waar de beide republieken Haïti en San Domingo op +liggen, nog altijd geen eigen naam heeft, voor beide republieken +geldend. Hij doet het voorstel, daar Hispaniola voor te kiezen, een +naam, dien reeds Columbus aan het eiland had gegeven.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Volwassenen en kinderen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is inderdaad verrassend te bedenken, welk een +trapsgewijze ontwikkeling kinderen jaren lang moeten doorloopen, om +eindelijk die domheden te kunnen begaan, die alleen een volwassene kan +uithalen. <span class="pagenum">[<a id="pb281" href="#pb281" name= +"pb281">281</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a262" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Veertien dagen te Berlijn.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij de uitgevers W. L. en J. Brusse verschijnen in den +laatsten tijd kleine reisgidsjes van vijftig centen, die den toerist +aardig op weg kunnen helpen en in hun prettig, klein formaat en den +opgewekten stijl, waarin ze zijn geschreven, tot koopen en lezen +uitlokken.</p> +<p>No. 1 van de serie is van de hand van den heer G. van Lissa, die de +fictie heeft te hulp geroepen van een oom en tante, die met zoon en +dochter een paar weken te Berlijn willen doorbrengen en van zijn +bekendheid met de hoofdstad van het Duitsche rijk gebruik maken, om hun +neef als goeden en aangenamen gids uit te noodigen, hen te vergezellen. +De manier van vertellen is door die voorstelling ongedwongen en los en +blijft dat ook, al glimlacht men soms even, zooals toen al op een der +eerste avonden tante en nichtje wel dadelijk naar de Friedrichsen +Leipzigerstrasse wilden gaan naar het drukke avondgewoel, maar oom en +neef thuis wilden blijven in het hotel.</p> +<div class="figure xd21e6139width"><img src="images/p1909-u281-1.jpg" +alt="Ulmen-allee in Westend bij rijp." width="693" height="413"> +<p class="figureHead">Ulmen-allee in Westend bij rijp.</p> +</div> +<p>»Ik zou dan nog wat kunnen vertellen van de geschiedenis van +Berlijn, eigenaardigheden der Berlijners, kortom zoo’n beetje +college geven in de noodige voorbereidingswetenschap. Aldus werd +besloten en na het avondeten tegen negen uur begon ik mijn kennis te +luchten. Berlijn, met de voorsteden bijna drie millioen zielen +tellende, zonder de voorsteden rond twee millioen, ligt in het dal van +de Spree, noordelijk en zuidelijk begrensd door kleine heuvels. De +Spree, die zich in het midden van de stad in twee armen splitst, +stroomt van het zuidoosten naar het noordwesten. Door de uitstekende +bevaarbaarheid.... enz., enz.”</p> +<p>Dit nu lijkt niet de rechte manier voor een gidsje, dat nog iets +anders wil zijn dan een Baedeker, maar deze manier komt ook maar +sporadisch in het boekje voor, dat alleraardigst vertelt van Unter den +Linden en van het Waarenhaus van Wertheim, ook van wat de Berlijners +spottend en typisch noemen “Fress-Wertheim”, de grootste +eetinrichting van Berlijn en waarschijnlijk van de wereld, +“Rheingold”, met zijn negen of tien zalen, waar voor 4000 +menschen plaats moet wezen.</p> +<div class="figure xd21e6148width"><img src="images/p1909-u281-2.jpg" +alt="Dönhoff-platz." width="690" height="464"> +<p class="figureHead">Dönhoff-platz.</p> +</div> +<p>Van de musea vallen alleen die voor kunst onder de aandacht van den +geleider; de verzamelingen op historisch, ethnologisch, oudheidkundig +en natuurwetenschappelijk gebied zullen denkelijk oom en tante niet +interesseeren, maar neef en nicht, die toch mogelijk een +burgerschoolopleiding hebben gehad of genoeg kinderen van hun tijd +zijn, om het napraten over kunst verouderd te noemen en er +liefhebberijen op na te houden, die hun kijkjes gunnen in hoekjes van +geschiedenis of natuurwetenschap, hadden het misschien wel wat anders +gewenscht.</p> +<p>Gezellig vertelt de auteur over het uitgaande leven der Berlijners, +hoe het altijd zoo laat wordt ook voor den eerzamen burger, die er met +vrouw en dochters op uit trekt, maar hoe de goede trein-, tram- en +omnibusverbindingen voor een gemakkelijke thuisreis zorgen tot in het +holle van den nacht.</p> +<p>»Gaat de Berlijner naar opera, komedie, café-chantant, +dan brengt de indeeling van zijn maaltijden mee, dat hij na afloop in +een restaurant het avondeten neemt, zoo tegen elf uur dus. Daarvan kan +een vreemdeling zich overtuigen, die om dien tijd een bezoek brengt aan +de bekende wijnrestaurants Traube, Kempinsky, Kaiser-Keller, of in +Rheingold, het allernieuwste, een inrichting, overdonderend door licht +en grootte. En waar het nu eenmaal gezellig is, prettig druk, het eten +en de wijn goed zijn, het strijkje, dat bij Rheingold uit veertig +personen bestaat<span class="corr" id="xd21e6158" title= +"Niet in bron">,</span> maar even<a id="xd21e6161" name= +"xd21e6161"></a> opgewekte wijzen speelt, de laatste tram nog lang niet +gaat.... daar is het in een ommezien twee uur. En wordt het voor een +enkelen keer nog later.... de portier wenkt den koetsier of den +chauffeur op den hoek, en men komt toch gemakkelijk thuis. Zoo is het +in de familierestauraties, waar een dochter haar moeder kan +binnenleiden.”</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Talenkennis.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Als iemand zich in veel talen geborneerd kan +uitdrukken, dan wordt hij tot de zeer beschaafden gerekend.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Gevraagd en aangeboden werk.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Als men u vraagt om uw werk, dan is het goed, ook als +het slecht is; biedt ge het echter aan, dan is het slecht, ook al is +het goed. <span class="pagenum">[<a id="pb285" href="#pb285" name= +"pb285">285</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u36" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a265" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een halve eeuw na Karl Ritter’s dood.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In Mei 1859 was Alexander von Humboldt gestorven, en +er was nog geen half jaar na zijn dood verstreken, of het duitsche volk +betreurde weer een zijner zonen, werkend in von Humboldt’s +richting; het stond aan de baar van Karl Ritter. Op den +28<sup>sten</sup> September was de geniale stichter van de +wetenschappelijke aardrijkskunde na een lijden van vele weken in zijn +tachtigste jaar gestorven. Bij zijn dood was Ritter al een +wereldberoemd man; maar ook nog thans, na een halve eeuw, wordt hij +algemeen gewaardeerd en wat hij voor de wetenschap der aardrijkskunde +heeft gedaan, is waarlijk niet vergeten.</p> +<div class="figure xd21e6186width"><img src="images/p1909-u285.jpg" +alt="Karl Ritter." width="432" height="567"> +<p class="figureHead">Karl Ritter.</p> +</div> +<p>Met hem begint een nieuwe aera van beoefening der wetenschappelijke +aardrijkskunde. Toen hij in 1804 uitgaf zijn groot werk +»Europa« bleek reeds duidelijk, dat hij gebroken had met de +meening, dat er geen andere aardrijkskunde bestond dan de staatkundige, +en in de voorrede tot het veelgelezen werk zegt hij, dat het zijn doel +was, den lezer een voorstelling te geven van het gansche land, van de +natuur- en de kunstproducten en van het leven, dat de menschen er +leiden en bij ieder land dat zoo te doen, dat er een samenhangend +geheel voor den lezer verrijst.</p> +<p>Hij wou geschiedenis en aardrijkskunde tot onafscheidelijke +gezellinnen maken, en aantoonen, hoe de aarde en haar bewoners tot +elkander in het nauwste verband staan. Het kwam hem voor, dat men tot +dien tijd den gewichtigen invloed van de natuurlijke gesteldheid van +een land had onderschat. Zooals de chronologie de grondslag der +geschiedenis is, zonder welke alle feiten verward zijn, zoo was voor +<span class="corr" id="xd21e6194" title="Bron: hen">hem</span> de +physische gesteldheid de basis der geografie, het skelet, door al het +andere als door vet en spieren omgeven.</p> +<p>Natuurlijk vond de door hem ingevoerde nieuwigheid aanvankelijk veel +tegenstand, vooral van de zijde der erkende geografen in Weimar, die +leden waren van het Geografisches Institut. Maar Ritter bleef zijn +richting propageeren, en in 1817 verscheen zijn standaardwerk +»<span lang="de">Die Erdkunde <span class="corr" id="xd21e6201" +title="Bron: imm">im</span> <span class="corr" id="xd21e6204" title= +"Bron: verhältniss">Verhältniss</span> zur Natur und zur +Geschichte des Menschen, oder allgemeine vergleichende Geographie als +sichere Grundlage des Studiums und Unterrichts in physikalischen und +historischen Wissenschaften</span>«. In dat boek heeft Ritter +zijn hervormingswerk tot volle ontplooiing gebracht. De geweldige stof +heeft hij vermeesterd en tot een levend geheel gemaakt, dat zich zijn +plaats waardig toonde onder de andere wetenschappen en meer dan de +meeste andere van beteekenis was voor het practische leven.</p> +<p>Er zijn in het geheel negentien deelen van het werk verschenen, maar +het is toch onvoltooid gebleven, zoo als bij den grootschen opzet wel +te verwachten was. De kleinere geschriften van Ritter, van groote +scherpzinnigheid en geleerdheid getuigend, en de na zijn dood +uitgegeven redevoeringen hebben zijn roem niet weinig vergroot. Het was +geen veelbewogen leven, dat hij in 1859 afsloot. Geboren in 1779 als +zoon van een dokter in Quedlinburg, werd hij al op zesjarigen leeftijd +geplaatst op de opvoedingsinrichting Schnepfenthal, de beroemde +instelling, die in dit jaar haar 125 jarig bestaan heeft gevierd. Een +natuurlijke levenswijze en verruiming van den geest in de richting, als +door Rousseau in zijn »Emile« was gepredikt, lagen ten +<span class="corr" id="xd21e6210" title= +"Bron: gronslag">grondslag</span> aan het in Schnepfenthal gegeven +onderwijs en de opvoeding, die men er voorstond.</p> +<p>In de school was aardrijkskunde al gauw zijn lievelingsvak, en toen +hij later naar de academie te Halle ging, interesseerden hem naast +paedagogische onderwerpen en de statistiek niets zoozeer dan wat met +aardrijkskunde in verband stond. Hij nam zich toen reeds voor, van dat +vak zijn levensdoel te maken. Van Halle ging hij naar Frankfort aan de +Main, waar hij een reeks van jaren gouverneur was in een voornaam +gezin, en daarna werkte hij in Göttingen, waar hij de schatten der +daar aanwezige bibliotheek voor zijn aardrijkskundig werk +exploreerde.</p> +<p>In 1819 kreeg hij een betrekking als buitengewoon hoogleeraar in +geschiedenis en aardrijkskunde aan het gymnasium in Weimar, om vrij +spoedig de promotie te maken tot een professoraat aan de Berlijnsche +universiteit. Daar heeft hij bijna veertig jaren gewerkt, en in zijn +voordrachten gaf hij nieuwe vormen aan de geografische wetenschap. +Duizenden hebben als toehoorders en leerlingen hem gevolgd en kwamen +onder den indruk, welk een uitstekend redenaar en leeraar hij was.</p> +<p>Op het kerkhof bij de Mariakerk aan de Prenzlauer Allee te Berlijn +werd hij naast zijn hem voorafgegane vrouw begraven. Zijn aandenken is +hoog in eere gehouden. De Aardrijkskundige Genootschappen in Berlijn en +Leipzig stichtten Karl-Ritterbeurzen met het doel, de aardrijkskunde te +bevorderen door ondersteuning van reizen en van wetenschappelijk werk. +Buitendien richtte zijn geboortestad Quedlinburg voor haar grooten zoon +een gedenkteeken op in 1865; maar het beste gedenkteeken heeft hij +zichzelven gesticht in zijn richting, die vooruitstuwend heeft gewerkt +op een wetenschap, waarvan de evolutie nog in lange jaren niet zal zijn +voltooid.</p> +</div> +</div> +<div id="a266" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De wandaden der tijgers in Hindostan.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Gedurende de eerste vier jaren van de twintigste eeuw +hebben de tijgers in Voor-Indië niet minder dan vier duizend +menschelijke wezens verslonden. Men vraagt zich af, hoe Engeland, dat +er zich op verhoovaardigt, aan de andere volken het voorbeeld te geven +in zake den vooruitgang, dat elk jaar weer nieuwe verbeteringen invoert +in de wapens, waarvan de jagers op groot wild gebruik maken, dat bij +uitnemendheid het land is van de sportmenschen, hoe Engeland er niet in +is geslaagd, om zijn onderdanen in Voor-Indië te bevrijden van een +verscheurend dier, dat Hindostan ieder jaar een schatting oplegt van +duizend menschenlevens en van twintig duizend stuks vee.</p> +<p>De »Modern Review« van Calcutta zegt, dat het tijd +wordt, om voor geen middel terug te deinzen, ten einde een roofdier uit +te roeien, dat zooveel schade aanricht. Nooit was een oorlog op leven +en dood tegen een diersoort gewettigder dan deze, als de tijger maar +niet zoo sterk was en zoo slim, zoodat hij in den levensstrijd goed +gewapend is.</p> +<p>In het Zuiden van Indië zijn tijgers van vier meter lengte geen +zeldzaamheid en geloofwaardige getuigen verhalen, dat zoo’n dier +met een vrij zware prooi in den bek met gemak over een twee meter hooge +haag springt. En als zijn kracht en vlugheid hem nog niet genoeg +beschermden, zou het dier in de jungles, het dichte struikgewas van +Bengalen, overal een schuilplaats vinden. Ook in de provinciën van +het midden zijn gedeelten, waar de stoutmoedigste jager niet kan +doordringen. Op meer dan één plek van het schiereiland, +zou men, wilde men de wilde dieren uitroeien, eerst het land moeten +zuiveren van allen plantengroei. Maar het ontginnen van die +reuzenterreinen, waarvan de verscheurende dieren bezit hebben genomen, +zou nog niet voldoende wezen, om den tijger het lot te doen ondergaan, +dat de wolf heeft ondergaan bij voorbeeld in Engeland.</p> +<p>Een uitroeiingsarbeid, die met een goeden uitslag is verricht in een +matig uitgestrekt land, waar alle inwoners eenstemmig waren in den +wensch het gevaarlijke dier te vervolgen, ontmoet bijna onoverkomelijke +bezwaren over een onmetelijk terrein, <span class="pagenum">[<a id= +"pb286" href="#pb286" name="pb286">286</a>]</span>waar de veroordeelde +ook nog hier en daar kan rekenen op de onuitgesproken sympathie der +bevolking. En dat is het geval met de tijgers uit Indië. De +bengaalsche boer is er niet rouwig om, dat het groote roofdier een +onweersprekelijken dienst bewijst aan den landbouw door het uitroeien +van wilde zwijnen en herten. Het is waar, dat de helper zich soms +verschrikkelijk duur voor zijn goede diensten laat betalen, want vroeg +of spa komt er een tijd, dat de tijger in plaats van zich uitsluitend +met groot wild te voeden, dat den oogst vernielt, jacht gaat maken op +den mensch. Als hij eenmaal menschenvleesch heeft geproefd, schijnt hij +er zeer verlekkerd op te wezen. Het calcutta’sche blad weet te +vertellen van een tijger, die in Zuid-Indië tweehonderd menschen +had verslonden en van een anderen in den Himalaya, die het er +driehonderd had gedaan.</p> +<p>Hoe die smaak in menschenvleesch ontstaat, wordt door sommigen +verklaard uit de omstandigheid, dat het dier, als het ouder wordt, +minder vlug is en de herten niet meer kan snappen, terwijl anderen +beweren, dat in tijden van buitengewone droogte de tijger, genoodzaakt, +om al meer de vlakte te naderen, waar de menschen wonen, om er water te +zoeken, gevaarlijker wordt, ook doordat hij uitgehongerd is. Maar hoe +het ook zij, tegenover de vaststaande feiten, dat het aantal menschen, +hetwelk hem ten offer valt, toenemende is, mag zeker de engelsche +regeering wel al het mogelijke doen, om de bevolking in <span class= +"corr" id="xd21e6234" title="Bron: haarstrijd">haar strijd</span> tegen +het gevaarlijke roofdier te helpen.</p> +</div> +</div> +<div id="a267" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Brazilië, een land der toekomst.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onder dezen titel geeft de firma J. H. de Bussy, te +Amsterdam een werk uit van de hand van den vice-consul van +Brazilië, den heer N. R. de Leeuw. Het is een lijvig boekdeel van +392 bladzijden op stevig papier gedrukt met afbeeldingen tusschen den +tekst en eenige kaarten. Het werk schetst ons het gebied van de groote +republiek, zooals het thans is en geeft in een eerste hoofdstuk een +kort zakelijk overzicht van Brazilië’s geschiedenis tot en +met de regeeringsperiode van President Dr. Affonso Penna, van wiens +ministers korte biografieën worden gegeven. In een naschrift moest +de schrijver gewagen van den dood van den in het land algemeen +gewaardeerden President, en van Dr. Nilo Peçanha, die in zijn +hoedanigheid van vice-president diens opvolger is tot aan de nieuwe +verkiezingen van 1910.</p> +<div class="figure xd21e6243width"><img src="images/p1909-u286-1.jpg" +alt="Het ziekenhuis “Misericordia” te Rio de Janeiro." +width="402" height="298"> +<p class="figureHead">Het ziekenhuis “Misericordia” te Rio +de Janeiro.</p> +</div> +<p>In achtereenvolgende hoofdstukken wordt daarna een aardrijkskundig +overzicht gegeven, een beschouwing over het klimaat en de bevolking, en +een overzicht van den economischen toestand van het land door korte +paragrafen over de plantaardige producten en die uit het dieren- en +delfstoffenrijk. Daarna wordt de nijverheid besproken in meer dan +twintig kleine hoofdstukjes, ieder gewijd aan een bepaald product, +hoeden, hangmatten, lucifers, buskruit enz. enz. Het budget en de +invoerrechten, het verkeerswezen, kolonisatie, immigratie en eindelijk +de bondshoofdstad, het sterk vooruitgaande Rio de Janeiro, zijn de +onderwerpen van de laatste kapittels.</p> +<div class="figure xd21e6250width"><img src="images/p1909-u286-2.jpg" +alt="Een winkelstraat te São Paulo." width="404" height="325"> +<p class="figureHead">Een winkelstraat te São Paulo.</p> +</div> +<p>Voor de verspreiding van kennis over de grootste republiek van +Latijnsch Amerika zal dit blijkbaar met zorg samengestelde boek zeer +veel goed kunnen doen, wat wel zeer gewenscht is, want het wordt tijd, +dat de Nederlanders weten, dat, zegt de schrijver, »Brazilië +meer en beter is dan een half geciviliseerde exotische staat van +pronunciamento’s en dictators, die naar Europa geen andere +producten exporteert dan af en toe een afgedankt staatshoofd, wat +koffie en wat beesten voor de diergaarden.« Nu, dat leeren wij op +de helderste manier door dit boek, dat naar wij hopen, veler +belangstelling zal wekken en onze kooplieden en industriëelen zal +prikkelen tot het aanknoopen van betrekkingen met een natie, die hen +zal in staat stellen, hun afzetgebied uit te breiden en tot dusver +onbekende kanalen voor hen zal openen. Brazilië bleef te lang +buiten onze aandacht, »en«, zoo besluit de schrijver zijn +voorwoord, »wanneer mijn boek, voor zoo ver dit Nederland +betreft, hieraan een einde maakt, dan acht ik mij in alle opzichten +gekweten (te hebben) van de taak, die ik mij met deze uitgave voor +oogen stelde.«</p> +<div class="figure xd21e6257width"><img src="images/p1909-u286-3.jpg" +alt="Praça da Republica te São Paulo." width="406" +height="296"> +<p class="figureHead">Praça da Republica te São +Paulo.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a268" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De hoofdstad van Australië.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zooals we ongeveer een jaar geleden konden meedeelen, +had toen het Parlement van het Vereenigde Australië besloten, dat +de hoofdstad zou komen te liggen in het district Yass-Canberra. Zij +moest in den staat Nieuw-Zuid-Wales en op niet minder dan 100 mijl (160 +K.M.) afstands van Sydney liggen, in een stuk land van ten minste 100 +vierkante mijl, dat grondgebied van het Gemeenebest zou worden. Het +district Yass-Canberra nu ligt nagenoeg 200 mijl ten Zuidwesten van +Sydney. Yass is een stad van een 3000 inwoners, ligt aan de rivier Yass +en is met Sydney verbonden door een spoorweg. Canberra is een dorp, +niet ver van Yass gelegen.</p> +<p>Nu heeft de Wetgevende Vergadering van Nieuw-Zuid-Wales besloten, +het Gemeenebest in het district Yass-Canberra een stuk land van 800 +vierkante mijl aan te bieden; verder zal het ook buiten dat gebied over +water uit de rivieren kunnen beschikken, krijgt het twee vierkante mijl +grond aan de Jervisbaai en het recht om daarheen een spoorweg aan te +leggen en dezen te verbinden aan den staatsspoorweg +Goulbourn–Cooma.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Vrijheid en ketenen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Men houdt menigeen voor getemd, omdat hij geketend is. +<span class="pagenum">[<a id="pb287" href="#pb287" name= +"pb287">287</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a270" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hoogterecord van den hertog der Abruzzen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De hertog der Abruzzen, die al met succes den Mount +Elias beklom en wiens verrichtingen in het gebied van den Roewenzori de +lezers van ons hoofdblad hebben kunnen volgen, is op de Himalayareis, +die hem op het oogenblik bezighoudt, gekomen op den Bride’s Peak +ter hoogte van 7600 meter. Dat is het hoogterecord voor +bergstijgingen.</p> +<p>Toen Humboldt op den 23<sup>sten</sup> Januari 1802 den Chimborazzo +tot 6000 meter hoogte besteeg, had hij een ondragelijk lijden te +verduren; zijn lippen en zijn tandvleesch bloedden o.a. onophoudelijk. +De groote geleerde bleef sterk onder den indruk van het toen +doorgestane leed en het verhaal van zijn daden en ontberingen wekte de +bewondering van de heele wereld.</p> +<p>De moderne bergstijgers, die aan dergelijke ervaringen meer gewend +zijn en die al heel duidelijk weten, wat de bergen van de menschen +eischen, zijn beter voorbereid op de verrassingen, door het klimaat +bereid, en hebben in dit opzicht den beroemden von Humboldt dan ook al +ver achter zich gelaten.</p> +<p>Den 19<sup>den</sup> Augustus 1855 waren de gebroeders Schlagintweit +in den Himalaya op den Ibi Gamin tot een hoogte van 6900 meter +gestegen; toen vertelden ze van hun uitputting: »Het was om twee +uur onmogelijk verder te gaan; twee mannen van ons gevolg bleven +achter, omdat hun hart den dienst weigerde, en allen voelden we ons +buitengewoon vermoeid, eigenlijk zoo uitgeput, als we in ons geheele +leven nog nooit waren geweest«<span class="corr" id="xd21e6291" +title="Niet in bron">.</span></p> +<p>Sedert dien tijd, maar lang erna, is de gang naar de voor +menschelijke spieren en longen ontoegankelijk geachte hoogten weer +opgenomen door behendige en geoefende klimmers, die van geen vrees en +geen wijken wisten.</p> +<p>Sir Martin Conway plantte in 1892 zijn houweel op den <span class= +"corr" id="xd21e6298" title="Bron: Pionneer">Pioneer</span> Peak in den +Karakoroem ter hoogte van 7130 meter. In Sikkim in den Himalaya kwam +Douglas Freshfield slechts tot 6800 meter; in 1903 bereikte Dr. Hunter +Workman 7200 meter op den Pyramid Peak, terwijl zijn vrouw Fanny +Bullock Workman 250 meter lager achterbleef; hun tent op den +Longmangletscher stond op 6000 meter hoogte. In 1907 liet Dr. Longstaff +zijn voorgangers ver achter zich door de verovering van den Trisoel in +den Himalaya ter hoogte van 7300 meter.</p> +<p>En nu is dan de italiaansche hertog, de neef van den koning, winnaar +van den Bride’s Peak van 7600 meter. Eere aan zijn moed en +volharding en een gelukwensen met het ontsnappen aan de onberekenbare +gevaren, die bij zulke tochten dreigen.</p> +</div> +</div> +<div id="a271" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Utrechtsche Zendingsvereeniging.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze nuttige instelling vierde in het begin van +October haar jubileum van een halve eeuw op feestelijke wijze o.a. met +een tentoonstelling van dingen, die op haar werk in onzen Indischen +Archipel betrekking hebben. Het was voor den aardrijkskundige en +ethnograaf een leerzame collectie, die er bijeen was gebracht in de +groote zaal van Tivoli te Utrecht. Te midden van de in de zaal +aangebrachte versiering van groen en bloemen stond een eenigszins +verkleinde Alfoersche woning, zooals Christeninlanders ze tegenwoordig +bouwen en aan de wanden hingen schilderijen, door de kweekelingen van +de nederlandsche Zendingsschool vervaardigd, tafereelen voorstellend +uit het leven daarginds.</p> +<p>Een afdeeling in de zaal is geheel gewijd aan Nieuw-Guinea. Een +groot aantal voorwerpen van dagelijksch gebruik voor de inlanders of +door hen in den krijg gebezigd, zijn hier tentoongesteld. Een model van +een papoesche woning, zooals deze vroeger bewoond was door een 80-tal +menschen, en een huis, zooals het thans bewoond wordt door +één Christengezin, gaf een aardig verschil te zien. +Vrouwensieraden, manden, waarvan enkele vrij kunstig bewerkt, +kleedingstukken van geklopte boomschors, heupsieraden, schilden, +waaronder een van Biak geheel uit één stuk hout +vervaardigd, versieringen van oorlogsprauwen, waarvan enkele zeer fraai +bewerkt, een steenen bijl uit de Humboldtbaai, koppensnellersmessen en +steenen, welke als afgoden vereerd werden.</p> +<p>Een tweede afdeeling was gewijd aan Halmaheira. Een model van een +kerkje, waarvan de bouw door de bevolking zelf bekostigd wordt, trok +hier allereerst de aandacht. Een geestenhuis, door een inlander zelf +vervaardigd, met doodkist en wapens van den overledene; fijn bewerkte +slaapmatjes, zooals ze door de vrouwen ten huwelijk worden +medegebracht; verschillende mandjes om rijst te koken; een met +paarlmoer ingelegd schild bij den krijgsdans in gebruik; een paar +voetzolen, vervaardigd van den bast van den sagoweerpalm, op Dodinga in +gebruik wegens den steenachtigen bodem; van boomschors vervaardigde met +fraaie teekening voorziene heupbedekking voor mannen; verschillend mooi +vlechtwerk en nog vele andere voorwerpen gaven een en ander te zien van +het leven op Halmaheira.</p> +<p>De afdeeling Boeroe omvatte niet zooveel voorwerpen; hier zijn +voornamelijk te zien allerlei soort speren, lansen en pijlen, schilden, +mand- en snijwerk.</p> +<p>Verder waren beneden nog te koop boekwerken, foto’s en +prentbriefkaarten, op het werk der zending betrekking hebbende; mooi +batik-werk, fraai Indisch koperwerk en andere voorwerpen van Indische +kunstnijverheid, w. o. aardig bewerkte mandjes en papieren +wajangpoppen.</p> +<p>Op de gaanderij waren uit particuliere verzamelingen verschillende +ethnografica tentoongesteld. Hier zag men van Zuid-Nieuw-Guinea o.a. +houtsnijwerk, een dolk van casuaris-been, schortjes en tasschen van +vezelstof; een bijl van steen; verder van de Key-eilanden een telplank, +waarop de dagen aangeteekend worden, gedurende welke de zeevarenden +niet thuis zijn; een harnas van karbouwenhuid, een voetbal; van het +eiland Flores aardig vlechtwerk in hoeden en manden, een +ketoen-ketoen<a id="xd21e6318" name="xd21e6318"></a> (een soort +tokkelinstrument); van Midden-Celebes kleeden van geklopte boomschors; +van Borneo <span class="corr" id="xd21e6320" title= +"Bron: koppensnellermessen">koppensnellersmessen</span> met scheeden, +gewatteerde vechtjassen, vlechtwerk, roeispanen, en een schild met +menschenhaar; van Lombok zwaarden en vlechtwerk en van Madoera +landbouwgereedschappen. <span class="pagenum">[<a id="pb291" href= +"#pb291" name="pb291">291</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u37" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a272" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Ook een manier van doodenvereering.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op de utrechtsche zendingstentoonstelling, waar +zooveel interessants te zien was, werden veel korwars vertoond, zooals +onze lezers weten, houten beeldjes, die vereering genieten op Nieuw +Guinea vooral, omdat de zielen van afgestorvenen erin heeten te wonen. +Maar daaronder waren enkele, die bijzonder de aandacht trokken of +verdienden te trekken, namelijk beeldjes met een extra groot hoofd, zoo +groot, dat een echte menschenschedel erin bewaard kon worden. De +piëteit tegenover den doode strekt zich daar dus uit tot het +behouden en bewaren van een stuk van het duurzaamste gedeelte van zijn +stoffelijk hulsel.</p> +<p>Daarin gaat men nu soms nog verder op Nieuw Guinea en bewaart niet +alleen den schedel, maar vult dien weer aan met een stof, die de +vergane vleeschdeelen moet voorstellen, zoodat een hoofd wordt +verkregen en in eere gehouden. Er was op de tentoonstelling zulk een +zeer bijzonder voorwerp, de reconstructie van een menschenhoofd, en het +was voor de eerste maal, dat men deze wijze van schedelvereering of +doodenvereering leerde kennen als op het groote oostelijkste eiland van +onze bezittingen bestaande.</p> +<p>De schedel was afzonderlijk op een voetstuk gezet en men had er den +vorm van een menschenhoofd aan hergeven, door de vleeschdeelen te +vervangen door klei en door een houten neus in de neusholte te zetten. +Volgens een medewerker van de Nieuwe Rotterdamsche Courant komt die +manier van aanvulling voor op verschillende plekken van de aarde, waar +schedelvereering bestaat. Er is iets niet onaantrekkelijks in deze +wijze van instandhouding van het minst vergankelijke deel van des +menschen stoffelijk wezen, het geraamte, en dan van het geraamte juist +die beenderen, waarin bij het leven het edelste deel van den mensch is +geborgen, dat wat hem eigenlijk tot mensch maakt en hem in staat stelt +tot het in gemeenschap treden met zijn medeschepselen, en met al die +verschijnselen, die zich om hem heen openbaren.</p> +</div> +</div> +<div id="a273" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Naar Dauphiné!</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het eerste nommer van de »Mededeelingen der +Nederlandsche Alpenvereeniging« voor den zesden jaargang, het +jaar 1909, is een Dauphiné-nommer, een boek van 240 bladzijden, +zoo goed als uitsluitend gewijd aan bergtochten in het land ten zuiden +van Grenoble in zuidoostelijk Frankrijk. Het Fransche Alpengebied van +Dauphiné is een wonderschoon land en het is nog weinig bereisd. +Nu laat dat zich wel verklaren, want het reizen is er buitengewoon +duur, en de wintersport heeft er zich nog niet ingeburgerd; hoogstens +maken de fransche militairen er van de sneeuwschaatsen gebruik.</p> +<p>Het bestuur en de leden van onze Nederlandsche Alpenvereeniging zijn +zich intusschen sterk voor dit fransche Alpenland gaan interesseeren, +en in dit nu verschenen nommer van de Mededeelingen geven de heeren Ph. +C. Visser, Gerhard J. Lugard, Dr. H. H. Juynboll en Mr. H. J. +Knottenbelt hun ervaringen op tochten in het belangwekkende +Alpengebied. Het was voor den heer Knottenbelt, die er in 1908 al op 18 +Juni op stap ging, een echte exploratiereis, in zoo ver hij als eenige +toerist er het seizoen opende, daar het voor de streek nog te vroeg in +den tijd was.</p> +<p>Ook de andere clubgenooten moesten in het bergland over menig +bezwaar heenstappen in den letterlijken en den figuurlijken zin van het +woord, zoodat wij alleen aan onze lezers, zoo zij geoefende +bergbestijgers zijn, wier longen en wier beurs zich in uitstekenden +staat bevinden, kunnen aanraden over Parijs en Lyon naar Grenoble te +sporen en dan van La Bérarde uit de reuzen uit de bergwereld +onder handen te nemen.</p> +<div class="figure xd21e6346width"><img src="images/p1909-u291.jpg" +alt="Over den Lautaret in den winter." width="720" height="411"> +<p class="figureHead">Over den Lautaret in den winter.</p> +<p class="first">(Illustratie uit de “Mededeelingen der N. A. +V.”)</p> +<p>(Uit: <i>La Montagne</i>, 1905.)</p> +</div> +<p>Het Dauphiné-nommer is intusschen belangwekkende lectuur. Aan +de leden van de Vereeniging wordt in overweging gegeven, in hun +opstellen, toerberichten enz. voor de navolgende vreemde woorden de +daarachter geplaatste nederlandsche te gebruiken. Wij nemen het geheele +lijstje met instemming over. Zou couloir, dat nog al eens voorkomt, ook +in dit nommer, er ook geen plaats op verdienen? <span class= +"pagenum">[<a id="pb292" href="#pb292" name="pb292">292</a>]</span></p> +<div class="table"> +<table> +<tr> +<td class="cellLeft cellTop">Pickel</td> +<td class="cellRight cellTop">= ijsbijl of ijshouweel.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Rucksack</td> +<td class="cellRight">= rugzak.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Ski</td> +<td class="cellRight">= sneeuwschaats.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Kletteren</td> +<td class="cellRight">= klauteren.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Griff</td> +<td class="cellRight">= steunpunt (voor hand of voet).</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Grat</td> +<td class="cellRight">= kam.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Spalte</td> +<td class="cellRight">= kloof, spleet.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Sérac</td> +<td class="cellRight">= ijsnaald of ijstoren.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Wächte</td> +<td class="cellRight">= overhangende sneeuw.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Neuschnee</td> +<td class="cellRight">= versche sneeuw.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Aper</td> +<td class="cellRight">= sneeuwvrij of blank.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Kamin</td> +<td class="cellRight">= schoorsteen.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Exponiert</td> +<td class="cellRight">= blootgesteld.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Geröll</td> +<td class="cellRight">= rotspuin.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft">Gendarm</td> +<td class="cellRight">= rotstoren.</td> +</tr> +<tr> +<td class="cellLeft cellBottom">Rutschen</td> +<td class="cellRight cellBottom">= glijden.</td> +</tr> +</table> +</div> +<div class="figure xd21e6445width"><img src="images/p1909-u292.jpg" +alt="Noordwand van den Meije (van af den Glacier de la Meije)." width= +"720" height="585"> +<p class="figureHead">Noordwand van den Meije (van af den Glacier de la +Meije).</p> +<p class="first">(Illustratie uit de “Mededeelingen der N. A. +V.”)</p> +<p>(Uit <i lang="de">Zeitschrift des D. u. Ö. A. V.</i>, +1903.)</p> +</div> +<p>Een woord van speciale bewondering mag wel worden uitgesproken voor +de foto’s, waarmee de tekst wordt opgeluisterd; die zijn +eenvoudig prachtig.</p> +</div> +</div> +<div id="a274" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Franz Wilhelm Junghuhn.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Brockhaus geeft als Junghuhn’s geboortedatum 26 +October 1812, niet 1809, wat later gebleken is het juiste jaar te zijn. +Dat het jaar der geboorte van dezen natuuronderzoeker, geograaf en +schrijver lang onzeker is gebleven, staat in verband met het duel, dat +Junghuhn als jongeling op een gevangenisstraf van twintig jaren kwam te +staan en waarbij zijn geboortejaar verkeerd werd opgegeven.</p> +<p>Voor ons Nederlanders is Junghuhn een man van beteekenis geweest, +een dergenen, die Indië voor ons hebben gewonnen en niet ten +onrechte heeft zich onder eerevoorzitterschap van den +oud-gouverneur-generaal Jhr. C. H. A. van der Wijck een commissie +gevormd, om zijn nagedachtenis te eeren. Men zal op 26 Oct. den man +huldigen, die sedert hij op 25-jarigen leeftijd in +nederlandsch-indischen staatsdienst trad als officier van gezondheid, +zijn leven heeft gewijd aan het onderzoek, de beschrijving en de +afbeelding der natuur van Java en Sumatra en wiens werken getuigen van +zijn hoogen wetenschappelijken zin, zoowel als van zijne weldadige +geestdrift en zijn meesterschap over den vorm, waardoor vooral zijn +»Java«, in het Nederlandsch door hem geschreven, door +Hasskarl in het Duitsch vertaald, tot de klassieken der +landbeschrijving behoort.</p> +<p>De commissie wil een Junghuhnfonds vormen, bestemd voor +natuurwetenschappelijk onderzoek van den Oost-Indischen Archipel, in +het bijzonder in de richting waarin Junghuhn’s voorbeeld nog het +minst is nagevolgd: de studie van de vormen der aardoppervlakte, van +hun ontstaan en van hunne betrekking tot klimaat, plantengroei en +dierlijk leven.</p> +<p>Ten tweede ligt het in het plan der commissie een Gedenkboek uit te +geven, dat zal trachten een beeld te geven van Junghuhn’s leven +en arbeid. Een lid zijner familie, prof. dr. Max Schmidt te Berlijn, +die de uitgave eener uitvoerige biografie voorbereidt, zal in het +Gedenkboek een overzicht geven van Junghuhn’s lotgevallen. +Bijdragen, in verband met zijn wetenschappelijken arbeid, zullen worden +gegeven door dr. R. D. M. Verbeek, dr. J. P. van der Stok, prof. Dr. A. +W. Nieuwenhuis, prof. dr. J. J. A. Muller, dr. S. H. Koorders, P. van +Leersum, prof. dr. W. Volz, den heer J. van Baren, prof. J. F. +Niermeyer en waarschijnlijk nog door andere—in Indië +verblijf houdende—onderzoekers. Ook de heeren A. S. Carpentier +Alting en G. P. Rouffaer hebben bijdragen toegezegd, betrekking +hebbende op Junghuhn’s persoonlijkheid, terwijl de heer W. C. +Muller zich bereid heeft verklaard een Junghuhn-bibliographie samen te +stellen.</p> +<p>Het boek zal versierd worden met reproducties naar +photographieën, door Junghuhn zelven genomen van Javaansche +landschappen. Een belangrijke verzameling daarvan, nauwkeurig door hem +gerangschikt, is in het bezit van zijne weduwe, mevrouw Junghuhn-Koch +te ’s Gravenhage, en door haar ten gebruike afgestaan.</p> +<p>In 1835 kwam Junghuhn op Java aan, werd in 1840 naar Padang +verplaatst, kreeg in 1842 een opdracht voor geologisch onderzoek van +Java, was van 1849–1855 met verlof om gezondheidsredenen in +Europa en keerde in 1855 als directeur voor de kinacultuur er heen +terug. Op 20 April 1864 stierf hij te Lembang in de Preanger +Regentschappen. »De Dageraad« van Augustus 1864 gaf een +levensschets.</p> +</div> +</div> +<div id="a275" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Twee nieuwe expedities naar de Noordpool.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het comité van de expeditie georganiseerd door +Graaf Zeppelin om de poolstreken per luchtschip te onderzoeken heeft +onlangs te Friedrichshafen vergaderd.</p> +<p>Men besloot a.s. zomer een voorloopige expeditie naar Spitsbergen te +zenden, om den toestand van het ijs te onderzoeken en de +ondervindingen, reeds bij de luchtvaart in die streken opgedaan, te +bestudeeren. Het comité stond er in het bijzonder op een +bestuurbaar luchtschip van groote afmetingen te construeeren, in staat +om een lange reis te volbrengen en ingericht voor wetenschappelijke +expeditie. Het plan voor het bestuurbaar luchtschip wordt ontworpen, en +men denkt het gereed te hebben in 1911.</p> +<p>Van een anderen kant geeft Evelyn Baldwin, die de Poolexpeditie van +1901–1902 leidde, zijn plan te kennen om de pool te bereiken door +gebruik te maken van de ijsverschuivingen, en daarbij een weg te volgen +ongeveer gelijk aan dien van de Fram. Hij berekent dat zijn reis vier +jaar zal duren. <span class="pagenum">[<a id="pb293" href="#pb293" +name="pb293">293</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a276" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Zuidhollandsche Eilanden en Schouwen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een alleraardigst gidsje voor uitstapjes in ons land +is het boekje van Henri Dekking »Van de Rotte tot de +Schelde«, bij de uitgevers W. L. en J. Brusse uitgegeven in hun +serie Reisgidsen, waarin reeds een gidsje voor Berlijn en een voor den +Harz het licht zagen. Het is wel waar, wat de schrijver zegt, dat de +Rotterdamsche Tramwegmaatschappij die streken, als het ware, voor het +verkeer heeft geopend en ze uit hun isolement heeft opgeroepen. Wanneer +nu iemand daarvan vertelt, die er van zijn jeugd af heeft gewandeld, +die dikwijls boottochten deed het breede water over en dan voetreisjes +maakte over de eilanden van het eene dorp naar het andere door velden +en langs de boomrijke wegen, dan is er veel kans, dat men iets te +hooren krijgt, dat de moeite waard is, te meer wanneer de verteller met +knappe zeggingskracht zich weet uit te drukken en zijn bewondering of +belangstelling zijn lezers weet te doen navoelen.</p> +<div class="figure xd21e6489width"><img src="images/p1909-u293-1.png" +alt="Stadhuis te Oud-Beijerland" width="428" height="658"> +<p class="figureHead">Stadhuis te Oud-Beijerland</p> +</div> +<p>Dat is met Henri Dekking het geval; hij zegt zelf, dat hij het +vluchtig zal doen, niet als een reisgids, die met getallen en namen +smijt en onleesbaar wordt van degelijkheid, maar als een, die in eigen +bewondering reden vond, om anderen tot het genieten van merkwaardigs op +te wekken. Werkelijk is voor allen, die van onbedorven natuurmooi +genieten kunnen en de pittoreske lijnen en de kleurenweelde van oude +stadjes kunnen bewonderen, volgens hem deze goede reisgelegenheid een +voorrecht.</p> +<p>De zes hoofdstukken van het boekje, dragen de volgende namen: Het +eiland IJselmonde rond, Hier en daar in de Hoeksche Waard, In ’t +land van de Geuzen, Van <span class="corr" id="xd21e6497" title= +"Bron: Oudorp">Ouddorp</span> tot Ooltgensplaat, ’t Romantische +land van Schouwen en Uitstapjes tusschen Rotte en Schelde. Het laatste +geeft maar enkele aanwijzingen van afstanden, de schrijver zal moeten +bekennen, dat het getallen en namen zijn, wat heel natuurlijk is, want +die kunnen nu eenmaal in een reisgids niet ontbreken, en zoo’n +boekje wordt daarom niet onleesbaar van degelijkheid.</p> +<p>Trouwens dit gidsje is met bijzonder veel zorg geschreven; er zijn +mooie bladzijden in, die allerlei interessante bijzonderheden geven +over dat Zuidwesten van ons land, waarvan eigenlijk alleen Oostvoorne +tot nu toe ook bewoners van verafgelegen deelen van ons land wist aan +te lokken. Lezend over Ouddorp en zijn hotelier, die den schrijver +rondleidde en rondreed door de mooie omgeving, krijgt men lust er +zóó heen te trekken. En dan Schouwen, het romantische +land van Schouwen! Hoe aardig vertelt Dekking ervan, hoe imponeert hem +de kracht van ons volk, dat in vroeger eeuwen zooveel land op de zee +verwon! Hoe goed schetst hij ons Zierikzee, dat geen doode stad is en +dat in zijn zomerdorp in de buurt, het liefelijke Schuddebeurs, een +zeeuwsch »Velp« zich heeft veroverd! Waarlijk de schrijver +heeft gelijk, als hij tot zijn landgenooten zegt als in een plechtige +toespraak: »Mijn landgenooten, verhoovaardigt u niet op +reisherinneringen uit modelustig zomergejaag door verre landen, als gij +de pracht van uw land tusschen Rotte en Schelde niet kent«.</p> +<div class="figure xd21e6503width"><img src="images/p1909-u293-2.png" +alt="Dreischor bij Zierikzee" width="428" height="648"> +<p class="figureHead">Dreischor bij Zierikzee</p> +</div> +<p>De illustraties van dit gidsje zijn teekeningen van J. B. Heukelom, +keurig uitgevoerde schetsen van het kasteel te Rhoon, de kerk te +Poortugaal, riviergezichten bij Zwijndrecht, Puttershoek, +Oud-Beijerland, Numansdorp, Zwartewaal, stads- en dorpskijkjes van +Brielle, Spijkenisse, Middelharnis, Sommelsdijk, Goeree, Nieuwe en Oude +Tonge, Dreischor, Zierikzee en Brouwershaven.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Kleeding en gezondheid.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het denkbeeld, zich werkelijk smaakvol en +hygiënisch te kleeden, maakt maar langzaam vorderingen—reeds +daaraan kan men zien, hoe verstandig het is!</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Grond onder de voeten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Met de meeste beslistheid wandelen sommige wijsgeeren +daar, waar ze geen grond onder de voeten hebben. <span class= +"pagenum">[<a id="pb297" href="#pb297" name="pb297">297</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u38" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a281" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een bestijging van den Popocatepetl.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In iederen natuurvriend, die zich in de stad Mexico +ophoudt, zullen de uit trotsche hoogte neerblikkende besneeuwde toppen +van den Popocatepetl en den Ixtaccihuatl den wensch wakker roepen, den +voet nog eens op hun toppen te mogen zetten en van daar een uitzicht te +erlangen over het zonnige land.</p> +<p>Leden van de vreemdelingenkolonie vergunnen zich soms die weelde en +in April, als het droge seizoen goed is doorgekomen, is daarvoor de +meest geschikte tijd aangebroken. Onlangs deed weer een gezelschap den +tocht naar den 5240 meter hoogen top van den vulkaan. Met den trein +ging het van de stad naar het 58 kilometer verwijderde Amecameca. Men +rijdt dan eerst langs het Texcocomeer; daarna door weiden en +graanvelden. Bij Ajolta komt men voorbij een aankweeking van oude +olijfboomen, waarna zich aan den linkerkant de voorgebergten beginnen +te vertoonen van de beide vulkanen, gesierd met kleine dorpjes en +bouwland op de lage hellingen. De spoorweg stijgt aanmerkelijk, en het +landschap wordt steeds grootscher. Met pijnboomen bedekte toppen +omsluiten het vruchtbare dal en daarachter steken kale rotsen hun +massa’s omhoog.</p> +<p>De stad Amecameca wordt in hoofdzaak door Indianen en mestiezen +bewoond, telt ongeveer 8000 inwoners en biedt met haar eenvoudige +leemen huizen weinig belangrijks. In het Westen ligt de zoowat honderd +meter hooge Sacro Monte als een rotseiland in een zee van weelderigen +plantengroei, waarop een kerk staat. Hier heeft men een ruim uitzicht, +dat vooral mooi is, als ’s avonds de zon de toppen der bergen +verlicht en verguldt en het oog van den sneeuwgordel afdalend de +verschillende plantengordels kan volgen, om in het rijk bebouwde dal +rust te vinden. In Amecameca worden dan veelal de gidsen, rijpaarden, +draagpaarden en bedienden gehuurd.</p> +<p>De bergtocht gaat nog eerst tusschen maïs- en korenvelden door, +ingesloten door donkergroene agavenheggen; maar spoedig wordt een kloof +bereikt, waar men om den smallen, stoffigen en zeer slechten weg achter +elkander moet rijden. Het zandachtige stof lag meer dan tien centimeter +hoog en de stappen van de paarden deden het zoozeer omhoog dwarrelen, +dat men er geheel door omhuld was en doeken voor neus en mond moest +binden. Al stijgend ziet men het karakter van de plantenwereld +veranderen. Men ontmoet slanke naaldboomen, dennen en sparren, en in de +diepe stilte doet het schreeuwen van een vogel in die omgeving aan +noordelijke bosschen denken, zooals op de weiden de bloempjes aan +noordelijke weiden doen denken; men zag er boterbloemen, +potentilla’s en viooltjes, terwijl iets verder gentianen en +aardbeien uit het gras opkeken.</p> +<div class="figure xd21e6535width"><img src="images/p1909-u297-1.jpg" +alt="Aan den rand van den krater." width="720" height="498"> +<p class="figureHead">Aan den rand van den krater.</p> +</div> +<p>Na een rit van drie uren zag het gezelschap den top van den berg, en +als een groet van de hoogte ging hen een ijzigkoude wind voorbij. Het +pad werd al ruwer, en veel door den storm gevelde boomen lagen er dwars +overheen. Herhaaldelijk waren er plekken, waar boschbranden hadden +gewoed en waar verkoolde boomstammen op den grond lagen. Het werd laat +en kort nadat de zon den horizon was genaderd, werd het ook reeds +donker, want op Mexico’s aardrijkskundige breedte duurt de +schemering niet lang. Gelukkig, dat daar in het bergland nog een rancho +te vinden was. De rancho Tlamacas ligt 3800 meter boven den zeespiegel. +Het is een blokhuis van planken, waar men den nacht kan doorbrengen, om +althans onderdak te zijn, al is het noodig, zelf voor alle comfort te +zorgen.</p> +<div class="figure xd21e6542width"><img src="images/p1909-u297-2.jpg" +alt="De afdaling." width="720" height="405"> +<p class="figureHead">De afdaling.</p> +</div> +<p>In vroeger tijd werd er zwavel uit den krater van den Popocatepetl +gesmolten en de oven is er nog aanwezig, door de Spanjaarden gebruikt, +als ze de zwavel wonnen voor de bereiding van buskruit; maar sinds +lange jaren rust de zwavelwinning uit den krater. De bedienden maakten +ons een maaltijd gereed en op den grond legde men zich voor een paar +uren neer, maar het was volle maan en reeds om halfdrie ging de tocht +verder. Na een rit door een naaldbosch en door een diepe kloof werd een +vulkanisch <span class="pagenum">[<a id="pb298" href="#pb298" name= +"pb298">298</a>]</span>asch- en zandveld bereikt, waar de paardenvoeten +15 en meer centimeter in wegzakten. Alle plantengroei was verdwenen en +de steilte was zoo groot, dat ze zigzagsgewijze moesten rijden.</p> +<p>Bij een rotspunt, waarop een kruis is geplaatst, welk punt La Cruz +is gedoopt, laten de reizigers gewoonlijk de paarden achter en +vervolgen te voet den weg omhoog. Het vulkanische donkergekleurde zand +maakt het loopen moeilijk en telkens glijdt men terug, en men heeft +<span class="corr" id="xd21e6552" title= +"Bron: twee-en-en-een-half">twee-en-een-half</span> uur noodig, om +eindelijk de sneeuw te bereiken. In April ligt er weinig versche sneeuw +op den Popocatepetl; de oude sneeuw is tot firn en dus hard als ijs +geworden, waar de smeltwateren veel geulen in hebben uitgeslepen. +Ofschoon het stijgen daar bezwaarlijk is, komt men er toch gauwer +vooruit, en bij het opgaan der zon waren de toeristen tot op 4800 meter +hoogte gestegen. Weer een lastige tocht en om half negen wordt de rand +van den krater bereikt.</p> +<p>De middellijn van den krater is 800 meter en de diepte 400 meter; de +steile wanden zien er bont gekleurd uit en uit den bodem stijgen onder +een onheilspellend bruisen drie loodrecht opstijgende dampzuilen +omhoog. Men stond aan de noordzijde van de opening en aan beide zijden +torenden verglaasde rotsen op, met spleten, scheuren en holten, waar +zwaveldampen uit opstegen. In het Oosten is de krater het steilst; daar +staat de wand loodrecht en hij is bedekt met hooggele zwavelkristallen, +terwijl op een paar vooruitspringende lijsten sneeuw ligt. De menschen, +die in de buurt nog aan het zwavelinzamelen hebben meegedaan, beweren, +dat dagelijks 450 kilogram zwavel door de dampzuilen wordt afgezet.</p> +<p>Die aanblik is imposant in de hoogste mate en als men om zich heen +ziet en in de diepte en verte het oog laat rondgaan, krijgt men de +donkere bosschen aan de kust te zien, de lichtere vlekken der savannen, +de ernstige golflijnen van het beboschte berg- en heuvelland en bij +helder weer ver naar het Oosten en Westen de zee. Hier en daar zijn +kerken, dorpjes, steden en bouwland te onderscheiden. Op den berg +wijzen diepe schaduwen de ligging der kloven aan en de gordel der +naaldbosschen, zoowel als de grens van den boomgroei is duidelijk waar +te nemen.</p> +<p>Het grootsche panorama houdt de reizigers gewoonlijk lang vast, en +als de daling aanvangt, zijn diegenen, die den tocht in den regentijd +doen, er het best aan toe, want dan is de sneeuw zacht en ze kunnen +zich laten glijden, maar wie niet tusschen Juni en October er een +bezoek brengt, doch in April, heeft tot La Cruz te voet te gaan.</p> +<p>Op denzelfden dag, waarop men den top van den vulkaan heeft +betreden, kan de hoofdstad Mexico weer worden bereikt, zoodat het niet +te verwonderen is, dat de bergbestijgers, die een nacht in het bergland +niet vreezen, zich tot deze expeditie aangetrokken voelen.</p> +</div> +</div> +<div id="a282" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Over den jongsten opstand op Samoa.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dit voorjaar is het weer ongunstig geweest op Samoa, +en Dr. Solf, de duitsche gouverneur, moest in Februari dringend +verzoeken om oorlogsschepen er heen te zenden, die mee moesten helpen, +om de rust te herstellen. De leider van den opstand was een aanzienlijk +hoofd, Lauati, die met zijn echtgenoote in plaats van in de stilte van +zijn afgelegen dorp zijn kawa te drinken, liever in de hoofdstad Apia +als politiek persoon redevoeringen hield en als koningsmaker hoopte op +te treden, als de oude, zieke Mataafa tot zijn vaderen werd +verzameld.</p> +<p>Lauati bedacht het plan, krachtig voor den troonpretendent Malietoa +Tanoe te werken, die als werktuig van Lauati naar diens wenschen zou +regeeren. Mataafa heeft een anderen erfgenaam aangewezen voor zijn +troon. De afwezigheid van Dr. Solf, den gouverneur, begunstigde de +intriges, en een kleine, den met verlof zijnden ambtenaar ongunstig +gezinde partij trachtte reeds het vorig jaar het volk tot een opstand +te bewegen met beloften en geschenken. Op den dag van den terugkeer van +den gouverneur zou een demonstratie plaats hebben, als teeken van het +begin van het openlijk verzet.</p> +<p>Maar de plaatsvervangende gouverneur, Dr. Schultz, kreeg nog +bijtijds bericht van de aangelegenheid en verbood aan de lieden van het +eiland het bezoek aan de hoofdstad. Toch was bij den terugkeer van Dr. +Solf de toestand op Sawaï nog kritiek genoeg, en het bedoelde +verbod zou, naar het scheen, enkel een uitstel wezen van +verwezenlijking der plannen van Lauati. De verschillende hoofden +stelden aan het bestuur eenige eischen, die op voorzichtige wijze +moesten behandeld, wilde men de gemoederen niet nog meer prikkelen.</p> +<p>Kort na zijn aankomst reisde de gouverneur in persoon naar Lauati, +dien hij trof, omgeven door een groot aantal hoofden. Een +gevangenneming van Lauati scheen uitgesloten, te meer daar de +gouverneur geen andere troepen bij zich had dan de lijfwacht, bestaande +uit de zoons van aanzienlijke hoofden, de Fita-Fita. Dus verklaarde de +gouverneur de eischen der hoofden, die voor het meerendeel betrekking +hadden op het gebruik, dat van enkele openbare gelden werd gemaakt, te +zullen ter sprake brengen op de in Januari te Moelinoe te houden +vergadering van hoofden.</p> +<p>Intusschen bleef Lauati stoken en voor den gouverneur viel er aan +machtsvertoon bij gebrek aan soldaten niet te denken. Door redeneering +werden een paar hoofden voor de duitsche regeering gewonnen, en Lauati +werd tegen den 16<sup>den</sup> Januari van dit jaar naar Moelinoe +opgeroepen. Tegen het bevel van den gouverneur verscheen hij niet +alleen, maar met een aantal aanhangers. Toen hem verzocht werd die weg +te zenden, beloofde hij het eerst, maar deed het niet en ging met de +zijnen heen, den gouverneur een in minachtende woorden gestelde +oorlogsverklaring zendend.</p> +<p>Daar meldde een bericht, dat de aanhangers van Lauati op marsch +waren naar Apia met vijandige bedoelingen. Toen ondernam de goeverneur +een waagstuk. Hij ging met den ouden Mataafa, luitenant Hecker en den +tolk Schneider in een rijtuig de opmarscheerenden tegemoet naar +Vaïoesoe. In plaats van een strijd met de wapenen had er een +woordenwisseling plaats, eerst tusschen Mataafa en Lauati, die elkander +wederkeerig van woordbreuk beschuldigden. De kritieke dag eindigde met +een verzoening tusschen Lauati en Mataafa; de gouverneur verscheurde +den brutalen brief van Lauati, nadat Lauati om vergiffenis had gesmeekt +en straffeloosheid had weten te bedingen.</p> +<p>Maar de vonk smeulde voort, en er begon gevaar te ontstaan voor de +blanken. Want het geval deed zich voor, dat de bevolking van plaatsen, +die aan de regeering trouw waren, de wapens verlangden van de blanken, +om ze tegen de aanhangers der oproerlingen te gebruiken. Lauati’s +welbespraaktheid scheen de troepen tegen de Duitschers te zullen +vereenigen. Daarom zond de gouverneur den 5<sup>den</sup> Februari een +telegram naar Berlijn, waarin hij drie oorlogsschepen vroeg, om de +eigendommen der blanken te beschermen. Samoa zelf heeft geen telegraaf; +de telegrammen worden per schip naar de Fidsji-eilanden gebracht en +gaan eerst van daar langs electrischen weg verder. Vijf lange weken +hadden de Duitschers op Samoa te wachten, eer het bericht kwam, dat +half Maart de oorlogsschepen zouden komen en spoedig volgden dan ook al +de “Leipzig”, de “Arcona”, de +“Jagoear” en de “Titania”. Het was noodig tijd. +De grootste moeilijkheid was er nu in gelegen, het niet tot een oorlog +te laten komen, die dadelijk een rassenoorlog zou zijn geworden en veel +duitsche troepen zou hebben gevorderd, en toch den opstand te dempen en +de leiders van den opstand in handen te krijgen. Doch ook die +moeilijkheid werd overwonnen.</p> +<p>Een oproeping om zich rustig te houden van den gouverneur, de wenk, +den vrede te bewaren, van Mataafa, en de kalme hulp van de zendelingen, +leidden er toe dat de aanvoerders zich zelf kwamen melden. Den +1<sup>sten</sup> April kon de commandant der “Leipzig” vice +admiraal Coester, den zich op de “Titania” bevindenden +gouverneur melden, dat ook Lauati zich had overgegeven en dat alles +zonder bloedvergieten was afgeloopen. Lauati en negen aanvoerders +werden naar Saipan, een der Carolinen, verbannen.</p> +<p>Het verloop van den opstand wijst er wel op, hoe verantwoordelijk de +post van gouverneur van Samoa tegenwoordig is, en hoe dringend Samoa +telegrafische aansluiting noodig heeft.</p> +</div> +</div> +<div id="a283" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een nationaal park in Zwitserland.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er is sprake van in Zwitserland een nationaal park te +stichten, waar fauna en flora beschermd zouden zijn voor de gevaren der +beschaving.</p> +<p>Een Zwitsersch dagblad stelt voor, hiervoor te bestemmen het dal van +de Scarl, eene vallei in Laag-Engadien, hoog 1175 à 2600 meter. +Het dal van de Scarl is door tal van vertakkingen en verscheidene +passen met het Munsterdal, met Tarasp, Tauffers en Schuls verbonden. +Het is zeer woest met zijn watervallen van de Clemgia, zijn rotsen, +zijn plateaus en zijn bergen.</p> +<p>De fauna bevat alle dieren uit de alpenwereld. Men vindt er larixen +en alle soorten van pijnboomen. Wat de flora betreft, deze is rijk aan +zeldzame planten die beschermd dienen te worden. <span class= +"pagenum">[<a id="pb299" href="#pb299" name="pb299">299</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a284" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een Nederlandsch volksvertegenwoordiger aan den dood +ontsnapt.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De heer Colijn, voor Sneek ter Tweede Kamer +afgevaardigd, is nog altijd in Indië, maar denkt in ’t begin +van November te repatriëeren, na een diensttijd van zeventien +jaren onafgebroken in Indië te hebben doorgebracht. Hoeveel succes +hij daar had in den krijg, hoe hem belangrijke regeeringsopdrachten +werden gegeven, die hij steeds met goed gevolg ten uitvoer bracht, hoe +tactvol hij onder de inboorlingen werkte, is algemeen bekend.</p> +<p>Zijn benoeming tot adviseur voor de Buitenbezittingen verruimde zijn +werkkring. Een ervaring, die hij opdeed op een dienstreis naar de +Kleine Soenda-eilanden, wordt in de <i>Java-Bode</i> als volgt +weergegeven. De gouvernementsstoomboot »De Snip«, die den +heer Colijn aan boord had, vertrok den 26<sup>sten</sup> Augustus j.l. +van Waingapoe aan de noordkust van Soemba naar Laboean-hadji, aan de +Oostkust van het eiland Lombok, om van die plaats een dienstreis te +beginnen over het gewest Bali-Lombok.</p> +<p>De reis begon voorspoedig, maar tegen middernacht, toen de Snip ter +hoogte van Midden-Soembawa was, vielen er stortregens, gepaard met +hevige winden, die voortdurend in kracht toenamen; de regens +belemmerden het gezicht aan alle kanten. Omdat de genomen koers aangaf, +dat het schip in volle zee was, bleef men doorstoomen, toen plotseling +’s nachts bij vieren het schip op een rif werd gezet en daarop +muurvast bleef liggen.</p> +<p>Toen het schip op het rif vastzat, stortte zich de deining uit het +zuiden met volle kracht op het schip en deed het 90° draaien, +zoodat dus de steven naar den wal gekeerd was. De hevige +stortzeeën, die met iedere minuut in kracht toenamen, beukten +onafgebroken op het achterste deel van het schip, zoodat ’t van +het rif werd opgelicht en den wal werd opgejaagd; de noordelijke rand +van het rif was naar berekening 300 meter van den wal verwijderd.</p> +<p>Het schip kwam toen in de hevige branding vlak bij den wal te liggen +op een scheepslengte afstands van een rotswand, 30 meter hoog, +<span class="corr" id="xd21e6623" title="Bron: stel">steil</span> uit +het water oprijzend. Toen de dag begon aan te breken, kon men de +vernieling overzien, door den storm aan het schip toegebracht. Alle +sloepen waren in dien vreeselijken nacht tot splinters geslagen; een +eenigszins zeewaardige vlet, die overbleef, zou niet bestand zijn om +tegen de krachtige branding op te werken; inmiddels bleef het +voortdurend stortregenen.</p> +<p>Door den derden stuurman Pieterse werd een moedige doch vruchtelooze +poging gedaan, om met den wal verbinding te krijgen, door, met een aan +het schip verbonden lijn om het middel, al zwemmende den wal te +bereiken; telkens werd hij door de hoog oploopende zeeën +teruggeslagen. Tegen half zes in den vroegen morgen werd hetzelfde +beproefd door den savoeneeschen matroos Riwoe Ngoeroe, die gelukkig den +vasten wal wist te bereiken. In allerijl werd aan de lijn een sterke +kabel verbonden en door Riwoe Ngoeroe kustwaarts getrokken en het eind +stevig aan een vooruitstekende rotspunt bevestigd. Met handen en voeten +hangende aan den kabel, boven de woest rollende golven, ging de geheele +bemanning, groot 42 personen, aan wal. Ook de heer Colijn kroop, op die +wijze hangende, naar de kust; wijselijk had hij den voorzorgsmaatregel +genomen een lijn om zijn lijf te binden en verder met een lus aan den +kabel, want midden onder de hang-manoeuvre, werd hij door een meters +hooge aanrollende golf van den kabel weggeblazen, maar bleef gelukkig +aan de lijn hangen, waarna hij zich weer naar boven heesch, en korten +tijd daarna den vasten wal betrad; de wd. gezaghebber was de laatste, +die het ontredderde schip verliet. Niemand nam iets mee dan het +nachtgewaad, dat men aanhad, toen de eerste schok bij het vallen van +het schip op het rif zich gevoelen deed. Boven de rotsen werd de kust +geheel onbewoond bevonden; het was, voor zoover het oog reikte, +bergachtig terrein, dicht bezet met bosch.</p> +<p>Het eerste werk was toen verbinding met de bevolking te zoeken, iets +meer landwaarts in. De heer Colijn met een 6-tal inlandsche matrozen +trok landwaarts, terwijl de rest met den wd. gezaghebber langzaam +volgde. Twaalf uur ’s middags werd de kampong Garantah ontdekt, +waarvan de bevolking bleek vriendschappelijk gezind te zijn. Dit +laatste is opmerkelijk, in aanmerking genomen dat, nog geen jaar +geleden, in West-Soembawa, waar Garantah ligt, onze troepen +herhaaldelijk in gevecht geraakten met de half woeste bevolking.</p> +<p>Op dien dag werd rust gehouden na de doorgestane ontberingen.</p> +<p>Den volgenden dag, 28 Augustus, werden door den wd. gezaghebber +(eersten stuurman) den maatregelen genomen om den 29<sup>sten</sup> +Augustus naar het gestrande schip terug te keeren, om te zien of, met +behulp van de inlandsche bevolking, iets gedaan kon worden om het schip +nog te redden. De heer Colijn vertrok den 28<sup>sten</sup> Augustus +met een gedeelte van de bevolking, om het omliggende terrein op te +nemen, en zoo mogelijk met de buitenwereld buiten Garantah, verbinding +te krijgen. Zonder ophouden bleef het regenen, allen waren ongewapend; +niemand had iets anders aan dan de nachtkleeren die door het gaan door +bamboebosschen en langs doornstruiken, spoedig in gehavenden toestand +verkeerden. Het troepje kon niet verder, omdat het aan alle kanten +ingesloten werd door sterk bandjirrende rivieren.</p> +<p>Den 29<sup>sten</sup> Augustus werden de pogingen hernieuwd, maar +men was niet gelukkiger, zoodat besloten werd naar Garantah terug te +keeren, waar men ’s middags aankwam, maar de overigen niet meer +terugvond, die, zooals boven gezegd, naar het strand waren +getrokken.</p> +<p>Den 30<sup>sten</sup> Augustus werd door den heer Colijn met een +4-tal inlandsche matrozen de poging herhaald. Langs een anderen weg +maar altijd nog onder stortbuien, langs bergruggen van pl.m. 5000 voet +hoogte en altijd door op bloote voeten, want men had letterlijk alles +op het schip moeten achterlaten, werd in den namiddag van den +2<sup>den</sup> September de kampong Taliwang bereikt, waar de civiele +gezaghebber van Midden-Soembawa met een detachement militairen is +gevestigd.</p> +<p>Te Taliwang werd juist de Van Oudshoorn verwacht, die op denzelfden +dag ook aankwam, maar met geene mogelijkheid assistentie kon verleenen, +vooreerst door het stormweer, maar ook omdat de boot een deklading had +van 500 stuks vee; buitendien zou hulp toch niet meer gebaat hebben +omdat de Snip in den nacht van den 1<sup>sten</sup> op den +2<sup>den</sup> September gedurende springtij tegen de hooge rotsen van +de kust zoo goed als geheel vernietigd werd. De Oudshoorn vertrok naar +Laboean-hadji om telegrammen van den heer Colijn te bezorgen en +assistentie te verzoeken.</p> +<p>Intusschen is de wd. gezaghebber den 29<sup>sten</sup> Augustus met +zijn bemanning van Garantah naar de kust getrokken, waar hij den +volgenden dag verbinding kreeg met het gestrande schip. Daar vond hij +alles weggespoeld; niets was meer op zijn plaats; alle mondvoorraad +door zeewater bedorven of verloren. Gelukkig werden de postzakken, in +een stevig dekhuis bewaard, nog intact bevonden en aan wal +gebracht.</p> +<p>Dienststukken en het reisarchief van den regeeringsadviseur Colijn +werden over het geheele schip verspoeld gevonden; later bleek, bij het +nazien, dat geen stuk was zoek geraakt<span class="corr" id="xd21e6669" +title="Bron: , gelukkig">. Gelukkig</span> ook, want dan waren de +resultaten van eenige maanden arbeids verloren gegaan.</p> +<p>Toen de poststukken en de paperassen aan wal waren gebracht, kon men +nadien met het schip geen verbinding meer onderhouden; zooals hierboven +gezegd, werd het fraaie vaartuig bij springtij tegen de rotsen stuk +gerammeid.</p> +<p>Inmiddels werden de regens minder; op verzoek van den heer Colijn +werd den 3<sup>den</sup> September een detachement militairen van het +garnizoen te Taliwang met proviand en lijfgoederen, naar de +achtergebleven schipbreukelingen te Garantah gezonden, waar het den +6<sup>den</sup> September in den middag aankwam.</p> +<p>Het flottieljevaartuig Koetei werd naar Taliwang gezonden om den +heer Colijn af te halen en deze werd den 7<sup>den</sup> September naar +Laboean-hadji gebracht, waar hij na ruim een uur stoomens aankwam. +Direct daarop werd de Koetei teruggezonden om de andere +schipbreukelingen naar veiliger oord over te brengen.</p> +<p>Den 9<sup>den</sup> September vertrok de regeeringsadviseur Colijn +met het st. Duymaer van Twist van Laboean-hadji over Boeleléng, +hoofdplaats van het gewest Bali, naar Soerabaja, waar ZHEGestr. in den +vroegen ochtend van den 11<sup>den</sup> aankwam.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bescheidenheid en aanmatiging.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De mensch vertoont vaak een eigenaardige mengeling van +bescheidenheid en aanmatiging; aanmatigend is hij in zijn houding, +bescheiden in zijn prestaties. <span class="pagenum">[<a id="pb303" +href="#pb303" name="pb303">303</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u39" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a286" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bij ’t plaatje van den Poolwedloop.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Daar staan ze de poolhelden met de vlaggen van hun +naties!</p> +<p>Cook en Peary houden er op 90 graden N.B. de sterren- en strepenvlag +van de republiek Noord-Amerika. De een zegt in April 1908 en de ander +in April 1909 aan de Noordpool te zijn geweest en beiden zullen voor +een twijfelzuchtige wereld nog met de bewijzen moeten komen, die de +wetenschap zal hebben te sanctionneeren.</p> +<p>Achter hen beiden staat weer een figuurtje, dat commandant Peary +voorstelt, immers was hij de houder van het Poolrecord in 1906, toen +hij tot 87 graden 6 minuten N.B. was doorgedrongen.</p> +<p>Dan verder achterwaarts ziet men een italiaansche vlag in +Cagni’s handen, den metgezel van den luitenant der Abruzzen, die +op zijn pooltocht van 1900 niet zelf de hoogste breedte bereikte, maar +door ziekte gedwongen achter moest blijven, toen de moedige Cagni den +stouten tocht noordwaarts volbracht ten noorden van Groenland, en 86.31 +bereikte.</p> +<div class="figure xd21e6716width"><img src="images/p1909-u303.jpg" +alt="De wedloop naar de Pool." width="720" height="408"> +<p class="figureHead">De wedloop naar de Pool.</p> +</div> +<p>Nog geen halven graad van hem verwijderd omvat Frithiof Nansen, de +beroemde Noor, zijn vlag als houder van het poolrecord gedurende de +vijf jaren van 1895 tot 1900. Hij was, ten noorden van Azië +beginnend, na een zwaren tocht door nacht en ijs tot 86.13 +gevorderd.</p> +<p>Teruggaande in den tijd en den afstand van de Pool, volgt dan in +1882 de amerikaansche officier J. B. Lockwood, die aan de +Greely-expeditie deelnam, en de sterren en strepen kon planten op 83.24 +graden.</p> +<p>Achter hem staat eindelijk ook de engelsche Union Jack in de hand +van commandant A. H. Markham, deelnemer aan de expeditie van Nares naar +de Smithsont. Hij bracht het tot 83.20.</p> +<p>Toen de engelsche regeering in 1875 aan commandant Nares dien tocht +naar het hooge Noorden opdroeg, is dat het sein geweest voor de +herleving van de ambitie voor het bereiken van hooge breedten en voor +het IJszee-onderzoek in het algemeen, een ambitie, waarin ook wij +hebben gedeeld met onze Willem Barents, die zeven tochten naar het +Noorden in achtereenvolgende jaren heeft volbracht van 1878 tot +1884.</p> +<p>Maar vóór 1875 sliep de belangstelling al vele +tientallen van jaren. Op het kaartje is na Markham Parry de voorste met +82.47, in 1827 bereikt. Hij houdt weer de engelsche vlag, zooals het +heele groepje in zijn buurt. Hij ging den weg zoeken langs Spitsbergen, +de route, die men eeuwen lang voor de beste naar de pool hield.</p> +<p>Vóór hem had o.a. de Engelschman Scoresby dien gevolgd +en was er in het jaar 1806 al tot 81 graden en 30 minuten +doorgedrongen.</p> +<p>Dat was weer na een periode van rust in het arctische onderzoek, +want teruggaande komen we eerst in 1773 bij den grooten Noordpooltocht +van kapitein Phipps, den lateren lord Mulgrave, op wiens schip Nelson +als vijftienjarig koksmaat diende. Hij bracht het langs Spitsbergens +westkust tot 80.48, waar hij op het plaatje staat met de engelsche +vlag.</p> +<p>Als laatste zien we er Henry Hudson, laatste, maar dan toch altijd +over den 80<sup>sten</sup> parallel, de lijn, waarbinnen de groep van +koene ontdekkers is geplaatst. De reis, die de door de feesten in +New-York weer in zooveel wijder kring bekend geworden Hudson in 1607 +deed, had Japan en China ten doel en wou en passant de Noordpool +aandoen. Het zware ijs hield den stoutmoedigen Engelschman tegen en in +de Spitsbergenzee, niet ver van Groenlands oostkust, was het verste +punt, waar Hudson de engelsche vlag kon planten, 80 graden en 25 +minuten. Op den terugweg heeft hij de westkust van Spitsbergen +aangedaan en er goede beschrijvingen van gegeven, terwijl zijn +berichten over robben en walvisschen de later zoo belangrijke +walvischvangst in het leven hebben geroepen.</p> +</div> +</div> +<div id="a287" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Hoogterecords in den Himalaya.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Met de bergen is het gesteld als met de Noordpool. De +strijd om de grootste hoogte op een berg te hebben bereikt, gelijkt den +strijd om de grootste poolshoogte, en veel moed en geestkracht moet er +worden aan den dag gelegd, veel ontberingen en gevaren moeten worden +verduurd, wil men bij beide iets bereiken.</p> +<p>Half September is de hertog der Abruzzen uit den Noordwestelijken +Himalaya naar Italië teruggekeerd. Hij heeft op den Tsjogolisa of +Bride Peak de grootste hoogte bereikt, tot waar een mensch nog is +doorgedrongen, namelijk die van 7500 meter. De hoogste top der aarde, +de Gaurisanker of Mount Everest is nog onbedwongen.</p> +<p>Al vroeg heeft men in den Himalaya aanzienlijke hoogten bereikt. Zoo +bestegen in 1855 Adolf en Robert Schlagintweit den Ibi Gamin, een top +op de indisch-thibetaansche grens, op den 31<sup>sten</sup> graad N. B. +tot een hoogte van 6788 meter. Tien jaren later moet een topograaf van +de indische landmeting, <span class="pagenum">[<a id="pb304" href= +"#pb304" name="pb304">304</a>]</span>W. H. Johnson, op den als E. 61 op +indische kaarten aangeduiden top in Kwenlun een hoogte van niet minder +dan 7285 meter hebben bereikt. Wel wordt dat in twijfel getrokken +evenals er wordt afgedongen op de hoogten van W. N. Graham in den +Himalaya.</p> +<p>Graham begon in 1883 met zijn bergbestijgingen. Nadat hij in Gharwal +tweemaal tot boven 6850 meter was gekomen, ondernam hij zijn beroemden +aanval op den 7325 meter hoogen Kabroe, den westelijken buur van den +Kantsjinsjanga. Naar hij zegt, is hij op den top geweest, maar daaraan +is getwijfeld, omdat hij niets over de bergziekte schrijft. De +meeningen over dit record, dat nu pas door den hertog der Abruzzen is +verbeterd, wijken nog van elkander af; maar de jongste ervaringen +schijnen vóór Graham te pleiten.</p> +<p>In het jaar 1892 ondernam Sir Martin Conway een expeditie in het +rijk der groote gletschers van den Karakoroem en sleet twaalf weken te +midden van sneeuw en ijs. Hij besteeg o.a. den 7015 meter hoogen +Pionierpiek.</p> +<p>Het jaar 1895 zag de beide alpinisten A. F. Mummery en professor J. +N. Collie in Kaschmir den Nanga Parbat bestijgen. Munnery kwam slechts +tot 6100 meter. In 1898 begon het echtpaar Bullock Workman uit +Worcester in Massachusetts hoogtoeren in den Himalaya, die ze +voortzetten in 1899, 1902, 1903, 1906 en 1908, waarbij mevrouw Workman +o.a. den 7100 meter hoogen Pinnaclepiek in de Nunkunketen in Kaschmir +besteeg<span class="corr" id="xd21e6760" title="Bron: ,">.</span> +Verscheiden zeer hooge passen zijn nog door hen bedwongen, en hun +studie van de hooge gletschers voerde hen op groote hoogten.</p> +<p>Het jaar 1907 bracht de bestijging van den 7135 meter hoogen +Trisoelpiek door Dr. T. G. Longstaff en die van den 7325 meter hoogen +Kabroe in Sikkim door de beide Noren C. W. Rubenson en Monrad-Aas. Hun +hoogste kamp lag ter hoogte van 6890 meter, het hoogste punt, waar +menschen ooit overnachtten. Ook in dit opzicht heeft dus nu de hertog +der Abruzzen het record verbeterd met zijn kamp op 7100 meter op den +Bride Peak.</p> +</div> +</div> +<div id="a288" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De hertog der Abruzzen terug.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op zijn Roewenzoribestijging heeft de hertog der +Abruzzen die van een paar Himalayatoppen laten volgen. Sedert half +September is hij in Italië terug, dat hij voor deze laatste reis +tegen het eind van Maart had vaarwel gezegd. Zijn doel was het gebied +om den Godwin Austen, den top, die ook wel als K.2 wordt aangeduid, en +een bestijging van dien berg. Het is dezelfde, die vroeger den naam van +Dapsang droeg en die op de kaarten met een hoogte van 8620 meter stond +aangegeven. Dan zou hij dus de hoogste top der aarde zijn na den Mount +Everest of Gaurisankar, maar het is waarschijnlijk, dat die tweede +plaats aan den Kantsjinsjanga toekomt. De berg ligt in een weinig +bekend en zeer afgelegen gebied, zoodat het reeds heel wat moeite kost, +zijn voet te bereiken.</p> +<p>In 1902 hadden Guillarmod en Wessely den berg tot een hoogte van +6700 meter beklommen. De hertog begaf zich van Srinagar over Skardo +naar Askole, waar hij den 14den Mei aankwam. Van daar ging het naar den +voet van den Baltorogletscher en verder naar den voet van den Godwin +Austen. De omstandigheden leken niet zeer gunstig voor een bestijging, +want het gesteente was overal brokkelig, en er dreigde gevaar van +lawinen. De hertog ondernam intusschen met twee leden der expeditie een +voorbereidenden tocht van vier dagen, besteeg twee toppen van ongeveer +6500 meter en bezocht den door Guillarmod beschreven Oostgletscher +evenals den nog nooit betreden Westgletscher van den Godwin Austen. Hij +kreeg op dien tocht de zekerheid, dat de berg van alle kanten +onbestijgbaar was. De maand Juni verliep met topografisch werk in die +streek, en daarna beproefde de hertog de bestijging van den Tsjogolisa +of Bride Peak. Ter hoogte van 6600 meter werd een kamp opgeslagen, waar +men door slecht weer dagenlang was opgesloten.</p> +<p>Het volgende kamp lag ter hoogte van 7100 meter; men bleef daar +vier-en-twintig uren. Den volgenden dag, den 17den Juli, werd om elf +uur in den voormiddag een hoogte van 7500 meter gehaald door den hertog +en de berggidsen Petigax en de gebroeders Brocherel. De nevel +verhinderde het verder gaan; men wachtte nog vier uren, maar hij werd +dichter en dichter; men kon geen paar pas voor zich uitzien. Toen +besloot de hertog tot den terugkeer en zag af van verdere pogingen. De +terugweg werd weer over Askole naar Srinagar volbracht.</p> +</div> +</div> +<div id="a289" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nog maar eens de Doorwerth.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">We hebben hier al dikwijls over dat oude Geldersche +kasteel aan den Rijn »De Doorwerth« gesproken en het +betreurd, dat het, vooral tijdens het beheer van den vorigen eigenaar, +hoe langer hoe meer verviel. De commissie, die voor een restaureering +van het gebouw ijvert, heeft reeds vrijwat ingezameld van de groote +sommen, die zij behoeft. Mocht zij spoedig volkomen slagen!</p> +<p>Het zij ons vergund, hier een gedeelte over te nemen van het +artikel, dat Mr. S. Muller Fzn. in het weekblad »Buiten« +heeft doen verschijnen. Ook de heer F. A. Hoefer heeft in dat blad nog +eens een woordje van opwekking tot steun geschreven.</p> +<p>De heer Muller schrijft o.a.:</p> +<p>»Kent gij Gustave Doré’s afbeelding van het +paleis der Schoone Slaapster? Een oud kasteel, verloren in +eeuwenheugend groen, dat de oude muren en transen heeft overwoekerd met +eene weelderige lijkwade, stil en verloren, terwijl daarbinnen alles +slaapt den slaap der eeuwen. Een tafereel, dat het oog verrukt en de +verbeelding machtig aangrijpt.</p> +<p>Zóó is de Doorwerth, heerlijk in zijn jammerlijk +verval. In een woud van donkere oude boomen, waarop de zon soms +liefelijke glansen toovert, ligt in zijne breede grachten de oude +burcht; met stomme smart heft hij zijne hooge vervallen daken en zijne +spitse torens naar den blauwen hemel. Stil is het op het voorplein; de +muren zijn gebarsten en dreigen te storten in het spiegelende water; +gebroken zijn de vensters, ledig en verlaten de holle zalen. Het oude +kasteel ligt aan den voet van de ruige Veluwsche hoogten; de wandelaar, +die het Rijnbootje heeft verlaten en de breede weiden doorwandelt, waar +het vee rustig ligt te herkauwen in de zon, staat verrast, wanneer hij +aan het einde van zijn tocht, den ouden burcht, sterk en waardig, ziet +verrijzen uit den krans van welig geboomte tegen den achtergrond der +zacht rijzende groene heuvels. Het tooverachtig schoone plekje, dat hem +wonderbaar boeit, voert zijne gedachten verre terug naar oude +tijden.</p> +<p>Thans rijst het wonderfraaie slot, als eene kostbare reliek, op in +eene moderne omgeving, in het Rijn-landschap, dat het terrein is der +pleizierreizigers. Maar eenmaal was dit anders. Langen tijd was de +Doorwerth het middelpunt van een uitgestrekt gebied. Op den burcht +troonde de heer, die heerschappij voerde over de uitgestrekte wouden en +landerijen der omgeving. Al in de 13de eeuw wordt het kasteel, toen aan +den Rijn liggend, vermeld. Maar dat oude primitieve kasteel is geheel +verdwenen; het gebouwencomplex, dat ons thans zoo aantrekt, is wel oud, +maar het dagteekent toch eerst uit veel latere eeuwen. Het hoekgebouw +aan de landzijde, met zijne drie aardige hoektorentjes om het hooge +dak, is het oudste gedeelte: het heeft de geheele 15de eeuw nog zien +voorbijgaan. De twee groote gebouwen, die den hoek naar de rivier toe +vullen met hunne wat barokke trapgeveltjes, zijn in het laatst der 16de +eeuw aan deze oude kern toegevoegd, zeker wel ter vervanging van veel +oudere hallen. En de hooge toren met zijne elegante spits naast de +voorpoort, waarin zich de slotkapel verbergt, is eerst in het begin der +17de eeuw opgetrokken midden in de slotgracht. Een geheel dus, +dagteekenend uit zéér verschillende perioden. De 17de +eeuw heeft ook de beide poortgebouwen van het slotplein en den +voorburcht zien verrijzen, met de weidsche stallingen en koetshuizen, +die den voorhof omgeven, opvolgers van de »bouwinghe«, de +boerderij voor het kasteel, die in 1280 vermeld wordt. Daarbuiten, nog +verderaf, liggen buitenhof en moestuin, in den met hooge boomen +beplanten singel, die het Rijnwater keeren moet.</p> +</div> +</div> +<div id="a290" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Duitsch-Oostenrijksche Alpenvereeniging.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het alpinisme heeft toch maar sedert het midden der +19<sup>de</sup> eeuw onophoudelijk aan terrein gewonnen, en het aantal +bergbestijgers uit liefhebberij neemt met verbazende snelheid toe. De +vereeniging, wier naam hierboven staat, telt niet minder dan 83000 +leden, over 353 secties verdeeld.</p> +<p>In Weenen werd in de eerste helft van September de algemeene +vergadering gehouden met een congres, waaraan 2000 leden deelnamen. Er +waren feestelijkheden en gastmalen ter ontvangst van de gasten, en met +gerechtvaardigde voldoening mocht het bestuur in zijn verslagen +mededeelen, dat de jaarlijksche inkomsten 600.000 mark bedroegen en dat +in de periode van veertig jaren, waarin de vereeniging reeds werkt, 13 +millioen mark werd uitgegeven voor wegen, gidsen, schuilhutten, +kaarten, reisgidsen en voor de ondersteuning van wetenschappelijke +onderzoekers en hun uitgaven. <span class="pagenum">[<a id="pb305" +href="#pb305" name="pb305">305</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a291" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Een Harzreis.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de serie van Brusse’s reisgidsen, door de +heeren W. L. en J. Brusse te Rotterdam uitgegeven, neemt »Een +Harzreis« door M. J. Brusse de tweede plaats in. Het is een +boekje, dat de menschen in den zak kunnen steken en dat telkens +gemakkelijk even geraadpleegd kan worden, om te weten, wat wel het +merkwaardigst is in dit romantische bergengebied. In acht brieven, door +den schrijver gericht aan zijn uitgevers, vertelt hij hun des avonds +wat hij in den loop van den dag heeft gedaan, waar hij heeft vertoefd +en wat hij heeft genoten aan natuurschoon en aan indrukken van kunst of +belangwekkende bouwkunde uit het verleden, of wat ook.</p> +<div class="figure xd21e6806width"><img src="images/p1909-u305-1.jpg" +alt="Steinerne Renne." width="407" height="502"> +<p class="figureHead">Steinerne Renne.</p> +</div> +<p>Hij doet de groote tochten meestal te voet, wandelt zes, zeven, acht +of negen uur en is dan na den tocht frisch genoeg, om een fleurig en +opgewekt verhaal te geven, dat voor een wijderen kring van lezers is +bestemd en hun een aantrekkelijk beeld geeft van het drukbezochte +bergland. Brusse zag den Harz voor de eerste maal, en om toch een goede +keuze te kunnen doen tusschen de verschillende uitstapjes, die hem een +vrij volledig overzicht van den Harz zouden geven, wendde hij zich tot +den secretaris van den »Harzer Verkehrsverein«, bestuurder +ook van de Harzclub, den heer Rudolf Stolle. Naar diens adviezen heeft +hij zijn tochten ingericht en zijn eigen raadgevingen samengesteld voor +de hollandsche lezers, die zijn boekje als gids willen meenemen.</p> +<p>Allerkeurigst is de uitgave door de rotterdamsche gebroeders de +wijde wereld ingestuurd, en de afbeeldingen van de mooiste punten +zullen ieder, die daar was, weer levendig het genotene in de +herinnering teruggeroepen, terwijl ze, naar wij hopen, veel +nieuwelingen zullen doen opgaan naar het liefelijke bergland, dat +betrekkelijk zoo dichtbij ons is en zoo gemakkelijk is te bereiken.</p> +</div> +</div> +<div id="a292" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Door de lucht naar den Gemmitop.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wallis schijnt voor de ingenieurs een heerlijk +terrein, om hun stoutmoedige plannen uit te voeren. Thans weer zal +dichtbij Leukerbad de steile rotsmuur van den Gemmi overwonnen worden, +en de reizigers zullen naar het hotel op den top worden vervoerd door +middel van een luchtspoorweg, als reeds bij den Wetterhorn in gebruik +is.</p> +<p>Het was, nu een smalsporig lijntje weldra Leukerbad met het +Rhônedal zal verbinden, reeds veel gemakkelijker den Gemmi te +bereiken, en daardoor is men op het denkbeeld gekomen, die lijn te +vervolgen op een andere manier. Er is over een tunnel gedacht, als bij +den Jungfrauspoorweg zoo talrijk zijn, maar voor de reizigers schijnt +het nieuwe plan aantrekkelijker, terwijl de kosten van den tunnel ook +veel hooger zouden wezen.</p> +<p>De heer Alfred Hurter, ingenieur en alpinist, is de ontwerper van +een luchtspoorweg volgens het systeem, dat bij den Wetterhorn goede +resultaten heeft opgeleverd. Maar het ontwerp voor den Gemmi is nog +stouter. Eerst zal een kort lijntje van het eindstation van +<span class="corr" id="xd21e6823" title="Bron: de">het</span> +electrische spoor van Leukerbad naar het eind van het dal moeten worden +gelegd, waar het pad op den Gemmi begint te stijgen. Van daar ter +hoogte van ongeveer 1433 meter boven de zee zullen vier stalen kabels +rechtstreeks gespannen worden naar het op den top gebouwde hotel. Elk +paar kabels zal een kleine waggon dragen, waarin gemakkelijk twaalf +personen kunnen plaats nemen, die binnen weinige minuten door de lucht +den afstand zullen afleggen, die hun tegenwoordig twee-en-een half uur +van moeilijk stijgen kost.</p> +<p>De horizontale afstand, dien de kabels doorloopen, is 1580 meter, +het verschil in hoogte 890 meter. Het spreekt, dat alle mogelijke +voorzorgen worden genomen tegen elk gevaar. De <span class="corr" id= +"xd21e6828" title="Bron: voltooiïng">voltooiing</span> van het +nieuwe plan zal 400.000 francs kosten en een aantrekkelijkheid te meer +zal het kanton Wallis er door krijgen.</p> +<div class="figure xd21e6832width"><img src="images/p1909-u305-2.jpg" +alt="In het Ilse-dal." width="408" height="497"> +<p class="figureHead">In het Ilse-dal.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="a293" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Geluk of ongeluk door tweelingen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In een groot deel van Afrika, vooral aan de kust van +Guinea, heerscht de barbaarsche zede, dat bij de geboorte van +tweelingen een der kinderen of ook wel beide gedood worden, omdat men +gelooft, dat ze door den booze zijn voortgebracht. Daarmee vormt een +sterke tegenstelling, wat Roscoe van den Bantoestam der Bakena in +Britsch Oost-Afrika vertelt. Die stam woont aan de rivier Mpologoma en +het meer Palisa. Roscoe nu vertelt in het weekblad »Man« +van Augustus 1909, dat als er tweelingen worden geboren onder de +Bakena’s, er een algemeen vreugdefeest wordt gevierd met muziek +en dans. De gelukkige ouders dragen kauri’s als sieraad, en de +vader zamelt giften in, voornamelijk levensmiddelen, die hij aan zijn +vrouw brengt. Zij moet er van eten, anders sterven de jonggeborenen. +Dat zou echter een groot ongeluk wezen, want het zou ellende brengen +over den geheelen stam, daar tweelingen een gave Gods zijn, en hun dood +op ongenade van de hoogste machten wijzen zou. Als dan de toovenaar den +dag der naamsgeving heeft vastgesteld in overleg met de ouders, wordt +er weer een groot feest gegeven, waaraan de geheele stam deelneemt. +<span class="pagenum">[<a id="pb309" href="#pb309" name= +"pb309">309</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a294" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bestijging van den Brocken in den winter.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hoe boeiend en interessant het zijn kan, in den winter +door den Harz te reizen, vertelt een Duitscher, die een wintertocht op +den Brocken heeft gedaan en daarvan het volgende meedeelt. Wij hadden, +mijn vriend en ik, in den westelijken Harz gelogeerd, en wilden nu, eer +we het gebergte vaarwel zeiden, een skitoer maken naar den Brocken van +Andreasberg uit. Rekenend op den maneschijn, hadden we besloten, de +toer ’s avonds te beginnen en zoo mogelijk, in den nacht nog den +Brocken te bereiken, ofschoon wij eerst laat op den namiddag in +Andreasberg konden aankomen.</p> +<p>In den trein kon nog niemand ons plan aan ons zien; maar in den +bagagewagen werd voor ieder van ons een paar sneeuwschoenen meegenomen, +en in het bagagenet van den waggon lag een handkoffer, die een menigte +dingen voor de uitrusting bevatte. In Scharzfeld, waar we een poos +oponthoud hadden, gingen we met den koffer naar de tegenover het +station gelegen herberg, om ons te verkleeden.</p> +<p>In sportkleedij zetten we toen onze reis voort met den trein, die +het bergland inreed en eerst toen het al donker was, Andreasberg +bereikte. Koffer en mantels werden in het station in bewaring gegeven; +onze sneeuwschoenen namen we in ontvangst en met een bekende, dien we +hier ontmoetten, gingen we op weg naar de een goed half uur verder +gelegen stad. Op de hoogte gekomen van een heuvel rechts van de +spoorlijn, zagen we de stad beneden ons liggen, stralend in licht. Snel +stapten we in de sneeuwschoenen, die we eerst achter ons aan hadden +getrokken, en suizend gleden we een straat in van kleine, +onaanzienlijke huizen.</p> +<p>Een zachte, vochtige sneeuwlucht woei ons tegemoet en de wolken, die +kwamen opzetten, kondigden sneeuw aan. Dat ontmoedigde ons niet, en in +een winkel zorgden we voor de laatste deelen van onze uitrusting. De +veldflesschen lieten we met brandewijn vullen, en een flinke bergstok +werd aangeschaft. Nadat hier ook de breede wollen doek bij wijze van +een hoofddoek der vrouwen was omgeslagen, zorgvuldig onder de kin met +veiligheidsspelden vastgestoken, trokken wij onze sneeuwschoenen weder +aan, en de vaart kon beginnen.</p> +<div class="figure xd21e6854width"><img src="images/p1909-u309-1.jpg" +alt="Op marsch." width="293" height="526"> +<p class="figureHead">Op marsch.</p> +</div> +<p>Na weinige minuten stonden we op den weg naar het Sonnenberger Huis. +Met volle kracht blies er de wind over de sneeuwvelden en drong in +steeds dikker massa’s op ons in, tot we ons in een echten +sneeuwstorm bevonden. Het was een razen om ons heen, als waren de +geesten der hel losgebroken, en de lucht drukte zoo heftig bij den +hevigen wind, dat het was, alsof er muren tegen ons aan werden +geschoven. En daarbij stoven ons, die nauwelijks konden ademhalen, +scherpe sneeuw- en ijsdeeltjes in het gezicht, dat geprikt werd als +door duizend naalden.</p> +<p>Alles scheen er zich tegen te verzetten, dat wij in deze eenzaamheid +ons dieper waagden, en meer dan eens weifelden we, of we verder zouden +gaan; maar telkens besloten we, het nog wat verder uit te houden. Dat +bleek goed te zijn, want na een half uur van kamp met het weêr +kwamen wij in het bosch, waar de kracht van den storm minder werd +gevoeld. Met nieuwen moed ging het voort, een eind nog langs den +hoofdweg, dan langs den Rehberger weg, die naar het Oderdal voert. +Suizend gleden de sneeuwschoenen over het vrij breede pad; af en toe +werd een slok uit de veldflesch genomen en ook werden reeds de +boterhammen aangesproken.</p> +<p>De wind bleef, ofschoon we nu weer in het opene waren, kalm, en het +oproer in de elementen scheen over, zoodat ook weer sterren zich +begonnen te vertoonen. Nog iets verder, en een geelachtig schijnsel +drong door de boomen. De maan kwam op.</p> +<p>Vroolijk ging een krachtige jodler van mijn vriend de lucht in.</p> +<p>En toen hadden we een doorkijkje door de sparren, dat prachtig was; +op den stompen kegel van de Achtermannshöhe scheen de maan, +terwijl een krans van teêre, van glans doorgloeide nevels om den +top hing. Het dal werd nauwer en op den hooggelegen plas, het Odermeer, +dat we passeerden, lag de sneeuw als een damasten kleed, omzoomd door +den donkeren rand van de schaduwen der boomen aan den eenen kant. In +het Noorden schitterde de Groote Beer.</p> +<p>We hadden nu het Brockenfeld bereikt, en wel op de laagste plaats, +die 724 meter boven de Noordzee is gelegen, die eigenaardige hoogvlakte +van venen en bosschen, die zich ten westen van den Brocken uren ver +uitstrekt en waar buiten het Torfhaus en het Forsthaus Oderbrück +geen menschelijke woningen zijn te vinden. Het begon zwaarder werk te +worden, want er lag nu veel meer sneeuw; op den postweg +Harzburg-Braunlager, dien wij na een kwartier door het bosch te hebben +geloopen, bereikten, had de sneeuwploeg veel te doen gehad, om de +sledebreedte voor de post vrij te houden. De telegraafpalen waren sterk +beijzeld.</p> +<div class="figure xd21e6872width"><img src="images/p1909-u309-2.jpg" +alt="Het Forsthaus Oderbrück." width="660" height="517"> +<p class="figureHead">Het Forsthaus Oderbrück.</p> +</div> +<p>Verandering in het weêr, waardoor het duister werd en er +sneeuw dreigde, deed ons besluiten, het aanvankelijk plan, om nog in +den nacht de bestijging van den Brocken te doen, te laten varen en in +het Boschwachtershuis Oderbrück te blijven. Dat was het laatste +station voor voetgangers vóór den Brocken; we volgden nu +den postweg in noordelijke richting langs wouden, diep onder de sneeuw +en vlakten vol sneeuw zonder boomen, en hoe verder we kwamen, des te +sterker werd het gevoel van eenzaamheid om ons heen, tot er op een +grooten afstand over de sneeuw een licht blonk, het schijnsel van een +lamp in het Forsthaus, waar we voor den nacht een onderkomen +vonden.</p> +<p>Het was nog donker, toen we den volgenden morgen werden gewekt, ons +bij flikkerend kaarslicht aankleedden en naar buiten keken, waar de +sterren begonnen te verbleeken. Beneden gekomen, gingen we dadelijk +naar de sneeuwschoenen kijken en brachten ze in het warme +achterkamertje in de nabijheid van <span class="pagenum">[<a id="pb310" +href="#pb310" name="pb310">310</a>]</span>de kachel, om de nog aan de +riemen hechtende ijsdeeltjes te doen ontdooien. De dienstboden zaten er +aan hun morgensoep, en waren innerlijk zeker blij, dat ze in kou en +eenzaamheid niet naar buiten behoefden te gaan. Ook de Förster, +die al weer in de groote kamer op zijn troon zat, dacht misschien net +zoo, maar onder de ruige wenkbrauwen straalden zijn oogen ons bijval +toe en goedkeuring over ons voornemen.</p> +<p>Toen we na een flink ontbijt met koffie naar buiten gingen, stond de +maan aan den westelijken hemel laag in een zachtrooden glans, uit het +Oosten weerkaatst, die hooger zich in een teer blauw oploste, en de +sneeuw op de sparren en de velden scheen overtogen met een groenachtig +waas. Een paar stooten met de sneeuwschoenen, en het tooneel lag achter +ons. We trokken oostwaarts naar het morgenlicht door bosch, dat met +open plekken afwisselde, en over den harden grond knarsten de +sneeuwschoenen snel vooruit.</p> +<p>Daar stuurde de zon over de besneeuwde velden haar eersten groet en +strooide weldra millioenen van kristallen over de koude pracht; de +sparren wierpen er blauwe schaduwen overheen. Doch niet lang zou de zon +baas blijven; bruinachtige nevelsluiers schoven over de boomkruinen, +door een oostenwind voortgedreven, die steeds in kracht toenam. Wij +trokken onze hoofddoeken dichter om ons heen, blij, toen we zoo ver +gevorderd waren, dat het groote Brockenveen bereikt was; daarna +bereikten we den voet van den Königsberg en stapten vrij steil +omhoog tusschen de boomen.</p> +<div class="figure xd21e6887width"><img src="images/p1909-u310.jpg" +alt="Brockenfeld met den Brocken." width="720" height="422"> +<p class="figureHead">Brockenfeld met den Brocken.</p> +</div> +<p>Langs den in den winter niet gebruikten spoorweg gingen wij door den +pas tusschen Brocken en Königsberg en begonnen den top te +bestijgen, eerst nog langs de lijn, die in groote bochten om den berg +loopt, daarna in een rechte lijn bergopwaarts tusschen kromme en +verweerde boomen met losse sneeuw ertusschen. Reeds bleven de sparren +achter ons, en de sneeuw werd hard als ijs. Op den afgeronden top +konden wij, daar de nevels waren weggetrokken, uitzien over bosschen en +vlakten. De top was bezaaid met brokken graniet, en het Brockenhaus lag +vóór ons, met sneeuw eromheen opgehoogd tot de vensters. +De toegang tot de deur was tusschen sneeuwmuren opengehouden.</p> +<p>Op ons kloppen deed de voor den winter er gestationneerde kellner +open. Het hotel, dat in andere seizoenen op een enkelen dag vaak bij de +duizend menschen binnen zijn muren ziet, nam ons als eenige gasten op. +Een gevoel van verlatenheid kwam ons tegen van de wanden in de hal, met +de groote plakkaten over table d’hôte, aansluitingen van +spoorwegen, telegraaftijden, enz. We kwamen in een verwarmd vertrek en +in een hoek stond op dien dag in het laatst van 1901 een versierde +Kerstboom!</p> +<p>Wij bleven er tot twee uur en togen toen weer op weg. Toen wij van +het Brockenhaus hadden »afgestooten«, begonnen de +sneeuwschoenen als vanzelf voort te hollen; het ging vliegensvlug over +den harden grond, zoodat de been- en voetspieren groote moeite hadden, +om de beenen evenwijdig te houden. Het tempo nam maar steeds in +snelheid toe. Het was onmogelijk, te letten op het uitzicht, want de +bergen werden bij die vaart tot iets onduidelijks; alleen enkele +markante konden we onderscheiden, als Achtermannshöhe en Wurmberg. +Scherp remmend suisden we naar beneden; het schemerde ons voor de +oogen, en we waren in het gebied der sparren. Daar kwam een scherpe +bocht van het pad, waarop wij tusschen de boomen naar omlaag vlogen, +een snelle poging, om de bocht te nemen, en beiden lieten we ons +achterover in de mulle sneeuw vallen, om niet in volle vaart in het +struikgewas terecht te komen. Het liep best af, en spoedig was de +daling volbracht.</p> +<p>Urenlang ging het nog door het bosch in de richting van Andreasberg +en daarna over het vrije veld met de bergen van het Oderdal achter ons. +Met lange schreden vorderden we over de harde sneeuw, waar reeds +avondstemming begon te heerschen. Bloedrood werd het aan den horizon, +en boven zweefden wolken, die met purper doortrokken schenen. In dat +mooie licht verscheen het boeiende panorama van Andreasberg; we gleden +in volle vaart de helling af en zelfs door de stille straten naar het +station, waar we nog vroeg genoeg aankwamen, om ons te verkleeden. In +de coupé rustten we uit en ongemerkt bracht ons de trein uit het +stille bergland naar het woelige, drukke menschengedoe terug.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De zoekende mensch.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De mensch bereidt zich voor op den tijd, dat hij +gelukkig wezen zal. Daarmee is zijn leven geheel gevuld; voor iets +anders blijft ruimte noch tijd. <span class="pagenum">[<a id="pb311" +href="#pb311" name="pb311">311</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a296" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Dame-bergbestijgster in Noord-Peru.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Miss Annie Peck, een Amerikaansche, heeft een +kloekmoedige bergbestijging ondernomen van een vulkaan in Noord-Peru, +den Huascaran, en in het Juninummer van het bulletin der American +Geographical Society geeft ze daarvan bericht. Zij had zich, naar ze +meedeelt, reeds eerder met dien top van de Andesketen bezig gehouden, +namelijk in 1904 en 1906, maar zonder succes. In die jaren werd ze +alleen door inboorlingen vergezeld; maar toen ze in 1908 de poging tot +bestijging van den berg herhaalde, had ze twee Zwitsersche gidsen bij +zich, Gabriel en Rudolf Taugwalder uit Zermatt.</p> +<p>De eerste tocht tegen den noordelijken top omhoog mislukte, daar een +der beide gidsen door de bergziekte werd overvallen en moest omkeeren. +Daarentegen was de volgende bestijging met de gidsen gelukkiger; op den +avond van den tweeden dag bereikte het gezelschap na een uiterst +steilen ijswand te hebben bedwongen, het verbindend zadel tusschen de +twee toppen van den berg, waarvan de hoogte op 5980 meter werd +vastgesteld.</p> +<p>Den derden dag werd dan trots kou en vermoeienis de hoogste top +bereikt. Daar de boven heerschende hevige wind het ontsteken van vuur +onmogelijk maakte en ook het aansteken van licht verijdelde, kon geen +hoogtemeting worden uitgevoerd. Miss Peck houdt echter vast aan haar +schatting van 7320 meter of 24000 voet. Als dat juist is, zou de +Huascaran dus den Aconcagua in hoogte overtreffen. Het schijnt evenwel +niet noodig, zegt »Globus«, die het bericht uit het +amerikaansche Bulletin overneemt, »deze schatting voor +betrouwbaarder te houden dan de oudere, die den Huascaran een hoogte +van 6700 meter toewijzen.«</p> +</div> +</div> +<div id="a297" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">R. Parkinson gestorven.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Aan »Globus« schrijft mevrouw Helene +Diercke uit Herbertshöhe op Nieuw-Pommeren in den Bismarckarchipel +het treurige bericht, dat haar vader, de onderzoeker R. Parkinson, die +zich voor de exploratie van de Stille Zuidzee, wat de duitsche +bezittingen daar betreft, zoo verdienstelijk heeft gemaakt, den +24<sup>sten</sup> Juli gestorven is na een langdurige ziekte. Hij heeft +dus het verschijnen van zijn werk »Dreissig Jahre in der +Südsee«, dat de resultaten van zijn onderzoek samenvatte, +niet lang overleefd.</p> +<p>Het weekblad geeft dan uit het leven van den overledene enkele data. +Parkinson was in 1844 in Augustenburg in Sleeswijk-Holstein geboren en +kwam als beambte van het handelshuis Godeffroy al in 1876 op Samoa. +Zijn belangstelling in de volkenkunde richtte zich daar dadelijk op de +uit verschillende deelen der Stille Zuidzee aangeworven arbeiders op de +plantages der firma, die meestal Polynesiërs en Melanesiërs +waren. In 1882 verhuisde Parkinson naar het eiland, dat thans +Nieuw-Pommeren heet, en stichtte er aan de noordkust van het +Gazelle-schiereiland zijn plantage Ralum. De bewoners van dat eiland en +van de meeste andere, groote en kleine, eilanden van den +Bismarckarchipel leverden hem studiemateriaal. Hij was het, die ons +door zijn talrijke reizen in den archipel de eerste vertrouwbare +berichten over veel stammen heeft doen toekomen.</p> +<p>Dikwijls heeft hij den gouverneur op zijne reizen vergezeld en door +zijn publicaties heeft hij dan niet alleen de wetenschap gediend, maar +ook de belangstelling in die verre streken en in wijder kringen wakker +geschud. In 1887 trok hij de aandacht door het kleine, degelijke boek +»Im Bismarckarchipel«. Later verscheen in twee deelen +»Album von Papuatypen«, met A. B. Meijer uitgegeven in 1894 +en 1900. Zijn reeds genoemd werk »Dreissig Jahre in der +Südsee« is iets van blijvende waarde, een studieboek voor +allen, die wat van Melanesië willen weten. Het verscheen in 1907 +en daarna schijnt Parkinson door ziekte belemmerd te zijn geworden in +de voortzetting zijner studiën.</p> +<p>»Globus« maakt naar aanleiding van dezen doode de +opmerking, dat men er zich over verbazen moet, dat geen der groote +encyclopedieën iets over Parkinson heeft mee te deelen, ofschoon +zooveel minder belangrijke »wereldreizigers« daarin wat +over zichzelven mogen vertellen. Toch mag het volkenkundig onderzoek +van de Stille Zuidzee, dat nu aan het detailonderzoek toe is, nooit +vergeten, hoeveel het aan het voorbereidende werk van Parkinson heeft +te danken.</p> +</div> +</div> +<div id="a298" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Weer een Engelsche Zuidpoolexpeditie.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het was te verwachten, dat de expeditie van Shackleton +zeer spoedig door een nieuwe engelsche Zuidpoolexpeditie zou worden +gevolgd. Dank zij Shackleton’s onderneming is tegenwoordig in +Engeland weer zeer veel belangstelling te vinden voor het +Zuidpoolonderzoek, en de regeering heeft de openbare meening zeer goed +begrepen, toen ze de kosten van Shackleton’s tocht, voor zoo ver +ze nog niet waren gedekt, dus voor eenige honderd duizenden guldens, +voor hare rekening heeft genomen.</p> +<p>Thans is kapitein R. F. Scott, de leider van de groote +Discovery-expeditie van 1903, die voor Shackleton, om zoo te zeggen, +den weg naar het succes heeft gebaand, in Engeland met een oproeping +naar voren getreden voor een inzameling ten behoeve van een door +hemzelven te leiden Zuidpoolexpeditie, en hij schijnt een goede +ontvangst voor zijn plan te ontmoeten.</p> +<p>De kosten zijn op 480.000 gulden geschat. Het doel der onderneming +is naast het bereiken van de Zuidpool het onderzoek van Edward +VII-land, waar Shackleton ondanks zijn pogingen niet heeft kunnen +landen. Het vertrek zal het volgend jaar plaats hebben. Waarschijnlijk +zal Scott van een overwintering met het schip afzien, maar net als +Borchgrevink en Shackleton vóór hem, wil hij met zijn +staf op een geschikt punt zich laten afzetten en zich den volgenden +zomer weer van daar laten afhalen.</p> +<p>Het is mogelijk, dat in het volgend jaar ook de schotsche +Zuidpoolexpeditie van luitenant Bruce vertrekt, wat in het belang van +gelijktijdige onderzoekingen op verschillende plaatsen der Antarctis +natuurlijk zeer gewenscht zou wezen.</p> +</div> +</div> +<div id="a299" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Edam, Volendam, Marken.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het verdriet ons wel eens, dat in den vreemde ons land +zoo vaak wordt voorgesteld, alsof er niets anders bestond dan dat +typische land ten noorden van de hoofdstad, dat lage land van Zaandam +en omstreken en van de Zuiderzeekust. Maar het moet toch wel +toegegeven, dat er daar veel belangwekkends en eigenaardigs voor +vreemdelingen te zien is en dat het zich laat verklaren, hoe de +buitenlandsche toeristen er zoo geregeld hun schreden heen richten.</p> +<p>Die voorkeur is ons nog eens weer duidelijker geworden door het +lezen van het in het Fransch geschreven gidsje voor bovengenoemde +plaatsen, dat tot titel draagt »Visions de Hollande, Edam, +Volendam, Marken”, samengesteld werd door den heer Anselme +Changeur en uitgegeven is te Parijs in de Librairie Léon Vanier +A. Messein, Successeur, terwijl voor ons land de boekhandel van W. J. +Sipkema te Edam zich met de verspreiding belast. De prijs van het +keurig uitgegeven boekje is 75 cents.</p> +<p>Iets zeer ongewoons voor den tegenwoordigen tijd is, dat er geen +afbeeldingen in zijn opgenomen, wat het werkje zeker voor de +buitenlandsche toeristen, die moeten worden aangelokt, veel minder +aantrekkelijk maakt. Maar wij, die met eigen oogen dat interessante +plekje van ons land hebben gezien of er door afbeeldingen een goede +voorstelling van hebben gekregen, wij kunnen de aardige beschrijving +lezen, zonder een gemis te voelen, want de tekst is zoo vlot en prettig +geschreven en is een zoo gemakkelijk leesbaar en huiselijk, ouderwetsch +Fransch, dat we na de lezing het geschrift met voldoening uit de hand +leggen.</p> +<p>Het zou inderdaad niet ongeschikt wezen voor <i>lecture en +classe</i>; als leesboek voor de middelklassen en de hoogere klassen +van onze onderwijsinrichtingen voor twaalf- tot achttienjarigen kan men +het gerust aanbevelen.</p> +</div> +</div> +<div id="a300" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Schedelvereering.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Naar aanleiding van het stukje over schedelkorwars in +De Aarde en haar Volken van 23 September: In het zeer belangrijke maar +slecht behuisde Museum für Volkstrachten te Berlijn +(Klosterstrasse) vindt men kinderschedels; zulke schedels worden in +Neder-Beieren, nadat de weeke deelen vergaan zijn, door verwanten +opgegraven, schoongemaakt, beschilderd en in huis bewaard. Ziedaar een +schedelvereering, niet van kannibalen ver buitenaf, maar van menschen +die centraal-Europa bewonen.</p> +<p class="signed">R. 3–XI–’09.</p> +<p class="signed"><span class="sc">Sn.</span> <span class= +"pagenum">[<a id="pb315" href="#pb315" name="pb315">315</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u40" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a301" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Gedenkteeken J. E. Tehupeiory.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Met een mooie rede heeft Mr. C. Th. van Deventer op +Zaterdag 23 October op de begraafplaats te Utrecht een eenvoudig +gedenkteeken onthuld op het graf van den jongen indischen arts, wiens +dood in de laatste dagen van het vorig jaar zooveel deelneming heeft +gewekt en aan wien wij in ons nommer van 9 Januari een woordje wijdden. +De plechtigheid van thans verlevendigt nog eens de groote +teleurstelling over zijn dood, want er viel van den pas in ons land tot +arts bevorderde zooveel te verwachten. Hij had een tweede Junghuhn +kunnen worden voor onze kennis van Indië, en in dezelfde +betrekking, waarin Junghuhn in Indië zooveel waardevol werkt heeft +verricht, namelijk als officier van gezondheid, al was het dan evenmin +als bij Junghuhn op medisch terrein.</p> +<p>Hij zou ook in zijn later leven een voorbeeld hebben kunnen blijven +van wat er aan geestelijke krachten en gaven schuilt in onze bruine +broeders in de Oost en hij zou een voortdurende opwekking zijn geweest +voor onze regeering en wie op haar invloed hebben, om alles in het werk +te stellen, ten einde den weg te effenen, waarlangs de inlandsche +bevolking van ons Indië kan komen tot verheffing en +ontwikkeling.</p> +<div class="figure xd21e6977width"><img src="images/p1909-u315.jpg" +alt="Het gedenkteeken op het graf van J. E. Tehupeiory. (Atelier Holm, Utrecht, phot.)" +width="518" height="720"> +<p class="figureHead">Het gedenkteeken op het graf van J. E. +Tehupeiory. (Atelier Holm, Utrecht, phot.)</p> +</div> +<p>Het is een eenvoudige gedenksteen, die zijn herinnering zal levendig +houden, met de woorden:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">“Ter herinnering aan Johannes Everhardus +Tehupeiory, inlandsch en nederlandsch arts, geb. 25 Juni 1882 te Ema, +eiland Ambon, overleden 22 December 1908 te Utrecht.</p> +<p>Zijn nagedachtenis blijft in eere bij allen, die gelooven in +Insulinde’s toekomst”.</p> +</div> +<p>De gedenksteen is gebeeldhouwd door Thérèse van Hall, +de kunstenares, die getoond heeft, hoe goed ze haar taak heeft opgevat. +In ernst en eenvoud gaf zij een zinnebeeld, een knaap in oosterschen +trant nedergezeten en gebogen over een boek vol wijsheid; het teere +figuurtje overhuifd door gebladerte, dat herinnering aan Ambon’s +sagopalmen wekt; op den achtergrond stralen van de rijzende zon; het +geheel voltooid door een voor zichzelf sprekend opschrift en door twee +aan weerszijden op den bovenrand geplaatste slangenbeeldjes, symbolen +der medische wetenschap.</p> +<p>De secretaris van de vereeniging van indische studenten, de heer R. +Soemitro, onthulde den steen, en de voorzitter, de heer Soetan +Casajangan, aanvaardde in naam van de leden der Indische Vereeniging +het gedenkteeken, dat aan de zorg dier vereeniging blijft opgedragen en +dankte de nederlandsche vrienden voor hun daadwerkelijke belangstelling +in het werken en streven van de vooruitwillenden in de indische +maatschappij.</p> +<p>Ook Mr. J. H. Abendanon, oud-directeur van onderwijs in Indië, +sprak een woord van hoop voor Indië’s toekomst.</p> +</div> +</div> +<div id="a302" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Het Rif en de Rifioten.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Rifstammen vechten nog maar door, zoo luiden de +berichten uit de allerlaatste dagen van October en ook in de eerste +dagen van November klinken er nog geen vredelievender tonen. Als de +Spanjaarden hebben gedacht, dat ze met een eenvoudige +tuchtigingsexpeditie zouden kunnen volstaan als antwoord op de +aanvallen van Juli, hebben ze zich vergist, zooals in de geschiedenis +zoovelen zich vergisten ten opzichte van de marokkaansche zeeroovers. +Spanje heeft een volledigen oorlog te voeren in Noord-Afrika, en naar +Melilla moeten steeds maar weer nieuwe troepen worden gezonden, die +onder generaal Marina’s bevel er groote moeilijkheden hebben te +overwinnen.</p> +<p>Wat is eigenlijk het Rif? Het woord, dat Arabisch is, beteekent +»rand«. Het wijst den omtrek van een kamp aan bij voorbeeld +of een strook grond langs een dal, een vlakte of de zee. Het nu +bedoelde Rif is de streek aan de Middellandsche Zee tusschen Melilla en +Tetoean. Het is een massief bergland, dat zich van de Moeloeya +uitstrekt naar de zee en bestaat uit een reeks aan de kust evenwijdige +ketenen, doorsneden door passen en gescheiden door lengtedalen. Die +ketenen, die ongeveer een hoogte van 2000 meters bereiken, maken een +indruk van woeste verlatenheid. Het heerlijke klimaat van de landen om +de Middellandsche Zee zoekt men er te vergeefs en de westenwinden uit +de straat van Gibraltar kunnen er zeer koud wezen.</p> +<p>Toch zijn de hellingen der bergen bedekt met goede weiden en later +vertoont zich op de niet volkomen rotsachtige gedeelten een dichte +plantengroei van eiken en dennen, ceders en thuya’s, notenboomen +en wilde olijven; in de dalen, door tal van beken besproeid, groeien +oranjes en vijgen, wijn en granaatappelen en allerlei graansoorten.</p> +<p>Maar de kust is al bijzonder ongastvrij; het is een groote +<span class="pagenum">[<a id="pb316" href="#pb316" name= +"pb316">316</a>]</span>halve kring van rotsen, wel 300 kilometer lang, +waarvan de <span class="corr" id="xd21e7008" title= +"Bron: steille">steile</span> hellingen enkel hier en daar nauwe +doorgangen laten naar het binnenland. Buitendien is die kust, door de +natuur reeds zoo weinig toegankelijk gemaakt en waar een heftige +noordenwind blaast, altijd nog uiterst gevaarlijk voor de schepen door +de vijandelijkheid der bewoners. De instructies voor de zeevaart +waarschuwen steeds voor de gevaren, want als een uit den koers geraakte +stoomboot of een zeilschip, dat door windstilte tot stilliggen is +gedwongen, binnen het bereik der Rifpiraten komt, aarzelen ze geen +oogenblik, maar zenden hun gewapende booten uit, om het ongelukkige +vaartuig te plunderen.</p> +<div class="figure xd21e7012width"><a href= +"images/p1909-u316h.png"><img src="images/p1909-u316.png" alt="Melilla" +width="468" height="720"></a> +<p class="figureHead">Melilla</p> +</div> +<p>De bewoners van deze ongastvrije kust zijn Berbers, verdeeld in een +dertigtal stammen; stoutmoedige bergbewoners, die geen andere +oppermacht kennen dan die van hun eigen stamhoofden, zoodat de sultans +van hun eigen ras geen gezag in hun gebied uitoefenen. De stammen zijn +onafhankelijk van elkander, en hun politieke eenheid blijkt uit niets +anders dan uit hun strijd tegen het Maghzen, dat is de regeering van +Marokko en tegen de Christenen. Elke stam is verdeeld in een zeker +aantal afdeelingen of clans, waarin alle mannelijke meerderjarigen +toegelaten worden tot het bespreken van de aangelegenheden van de +afdeeling en het bestuur der clan zelf kiezen.</p> +<p>Die clanhoofden, tot een raad vereenigd, benoemen den kaïd, den +eersten magistraatspersoon en het militaire hoofd van den stam, die +echter geen enkel besluit kan nemen zonder de toestemming van den Raad +der Ouden. Die Raad beslist alle vraagstukken van oorlog, belastingen, +etcetera, en zijn besluiten hebben kracht van wet. De algemeene +vergadering van alle mannen van den stam wordt opgeroepen tot het +kennis nemen van de benoeming van den kaïd en van de andere +besluiten, genomen door de Ouden.</p> +<p>De leden van den stam bewonen de ksoer of dorpen, enkelvoud ksar, +gewoonlijk op moeilijk toegankelijke hoogten gelegen, samengesteld uit +steenen hutten en omringd door cactus- en agavehagen, die er echte +vestingen van maken. De kaïd bewoont een kasba, een soort van +kasteel, dat tegelijk tot arsenaal dient, tot schatkamer en tot +gevangenis, en waarvan het garnizoen bij beurten wordt gekozen uit de +verschillende afdeelingen van den stam.</p> +<p>De meeste Rifbewoners zijn gewapend met een geweer van modern +maaksel, en wie zich dat niet heeft weten te <span class="corr" id= +"xd21e7024" title="Bron: verschafffen">verschaffen</span>, gebruikt +geweren van inlandsch maaksel, waarvoor het nooit aan munitie +ontbreekt, die de Rifioten zelf vervaardigen. De bewapening omvat ook +nog een rechten dolk, die zeer spits toeloopt, of wel een krommen dolk, +zooals algemeen is in de atlantische kuststreken van Marokko. In zake +artillerie hebben ze niet anders dan eenige oude stukken, die van voren +worden geladen, kanonnen, die nog gediend hebben om Alhacemas en Penon +de Velez te beschieten.</p> +<p>Meesters zijn de Rifioten in den guerilla-oorlog. Ze zijn groot en +sterk, listig en onverschrokken en van een matigheid en een +uithoudingsvermogen, die merkwaardig zijn. Gekleed in een korte, +bruinwollen tunica, met om het geschoren hoofd alleen een touwtje van +geitehaar of het roode lakensche zakje van hun geweer bij wijze van +tulband, weten ze van de gesteldheid van het terrein uitstekend te +profiteeren om zich te verbergen en hun vijanden te verrassen. En de +landstreek om Melilla, de kloven van de Goeroegoe en de diepe, nauwe +dalen, die van daar naar zee loopen, leenen zich uitstekend voor hun +tactiek.</p> +<p>Voor den aanval kiezen ze bij voorkeur het uur vóór +zonsopgang, het oogenblik, waarop ze vermoeden, dat de tegenstanders +gerustgesteld zijn door een ongestoorden nacht en vermoeid van het +langdurige waken. Zonder eenig geraas te maken, sluipen zij achter de +terreinoneffenheden en rotsen en hagen langs naar hun doel. Dan, als ze +op den gewenschten afstand zijn gekomen, staan ze plotseling op, +ontladen hun geweren, om schrik te verspreiden in de gelederen van den +vijand en gaan tot den aanval over met geschreeuw en woeste +verwenschingen. De vrouwen achter de gevechtslinie brengen +krijgsvoorraad aan en emmers vol water, om de strijdenden te +verkwikken; ze moedigen de mannen aan door scherpe kreten en smalen op +wie zich laf toont.</p> +<p>Voorwaar, geen vijanden, om licht over te denken, noch voor Spanje, +noch voor hun altijddurenden vijand, den sultan van Marokko!</p> +</div> +</div> +<div id="a303" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Nova Zembla een drievoud.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Wie weet, wat voor verrassingen de Poolstreken nog +voor ons in petto hebben! Daar blijkt het, dat een russische, door +gouverneur Sosnowsky uit Archangel naar Nova Zembla gezonden expeditie, +teruggekeerd is met het bericht, dat zij een gemakkelijke, slechts +dertig werst lange doorvaart heeft ontdekt tusschen de Kruisbaai van de +Barentszee en de Karazee aan Nova Zembla’s Oostkust. Aan de +Kruisbaai zou men bovendien steenkolenbeddingen hebben waargenomen.</p> +<p>Ook zonder die laatste is het bericht al belangwekkend genoeg en +beschamend leerzaam voor de poolreizigers, die daar zoo druk hebben +gewerkt, en voor ons, die meenden, dat de Westkust van Nova Zembla +haast geen geheimen meer verborgen hield.</p> +<p>Die Kruisbaai of Lommenbaai ligt op 74 N. B. dus even ten noorden +van de Matotsjkinsjar, de straat, die ook dwars door het land gaat van +West naar Oost.</p> +<p>De nieuwe doortocht maakt dus van het smalle maar lange landcomplex +Nova Zembla, dat tot dusver als uit twee eilanden bestaande werd +beschouwd, een complex van drie eilanden. Wie weet, wat verdere +verrassingen het voortgezet onderzoek nog zal brengen. De door de +Russen gemelde ontdekking is er wel het bewijs van, hoe weinig +definitief alle geografische exploratie in de poolstreken is. De +westkust van Nova Zembla toch behoort tot de best verkende en +betrekkelijk meestbevaren arctische kusten. Aan de exploratie dier kust +hebben Hollandsche bezoekers een groot aandeel genomen. Niet enkel in +den tijd van Barents en Heemskerk, maar ook in de tweede helft der +vorige eeuw. Op de zeven wetenschappelijke zomervaarten, in +1878-’84 met het scheepje de <i>Willem Barents</i> ondernomen, +zijn onze landgenooten herhaaldelijk aan die Westkust van Nova Zembla +geweest voor verkenning en inkaartbrenging der kust.</p> +<p>En in den nazomer van 1880 hebben de opvarenden van de <i>Willem +Barents</i> juist deze Kruisbaai nog eens bezocht en verkend. Het geluk +is hun niet gunstig geweest; en de ontdekking, nu door de Russen +gedaan, is onzen landgenooten onthouden gebleven.</p> +<p>Trouwens Russen en Noren hebben in de laatste kwart-eeuw Nova Zembla +met ijver in studie genomen. Helaas, dat ons werk van de <i>Willem +Barents</i>, het negentiende-eeuwsche schip, dat, zooals gezegd, zeven +reizen naar Nova Zembla ondernam in de zomers van 1878 tot 1884, ten +einde een gedenksteen voor Barents en zijn tochtgenooten aan de +IJshaven te plaatsen, het nooit tot aan die haven heeft gebracht! +<span class="pagenum">[<a id="pb317" href="#pb317" name= +"pb317">317</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a304" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De Hohnsteinrotsen.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Van de watervallen der algemeen bekende en door +niemand, die den Harz bezoekt, verwaarloosde Steinerne Renne buigt zich +een mooi boschpad af, dat door een hoog opgaand sparrenwoud, waar +granietklippen en tallooze steenen in verspreid zijn, voert naar een +groep rotsen, de Hohnsteinrotsen. Dat zijn zonderlinge rotsvormingen, +die hier in het woud verscholen zijn. Men ziet er vooruitspringende +klippen en afgebrokkelde rotsen, woest dooreen gestapeld of als door +een reuzenhand kunstig opgetorend tot rotskasteelen.</p> +<p>De geweldigste rotsburcht is de 584 Meter hooge Ottofels, die in het +jaar 1893 toegankelijk is gemaakt door steile, ijzeren ladders en +onvoorwaardelijk de aandacht verdient, die er aan wordt geschonken. Het +uitzicht boven behoort al tot de mooiste onder de vele mooie, door den +Harz geboden. Terwijl reeds het benedenste plateau van de rots een +heerlijk panorama ontvouwt, heeft men van de hoogste spits een +overweldigend, zeer uitgestrekt uitzicht.</p> +<p>In het Westen verheffen zich in de onmiddellijke nabijheid uit een +donker sparrenbosch de woeste Hohneklippen; verder noordelijk de +Renneckenberg en de dreigende Zeterklippen; daarboven wenkt de +Brockentop. Naar het Noorden verrijzen de witte gesteenten van de +Weissen Steine en de Wolfsklippen; in het Oosten aanschouwt men over +donkere wouden aan den voet der bergen de stad Wernigerode en de +voorsteden. Helder schittert daarboven het statige Stolberger +vorstelijk slot met zijn torens en tinnen. Het trotsche gebouw komt +heerlijk uit tegen het groen van het loofhout der omringende bergen. +Over het slot heen verliest zich de blik in de wijde vlakte, waaruit +tallooze dorpjes en steden met roode daken en kerktorens oplichten. +Halberstadt vooral springt duidelijk in het oog.</p> +<div class="figure xd21e7069width"><img src="images/p1909-u317.jpg" +alt="De Ottofels in den Harz." width="487" height="720"> +<p class="figureHead">De Ottofels in den Harz.</p> +</div> +<p>Bij een gelukkigen samenloop van omstandigheden, dat is van lucht en +licht en bewolking, kan men van hier den dom van Maagdeburg als klein +puntje in de blauwe verte onderscheiden. In het Zuidoosten en Zuiden +wordt het panorama afgesloten door de donkerblauwe bergen van den +Beneden- en den Zuidharz, en men kan als schitterende punten het hotel +waarnemen van den Hexentanzplatz en den toren van de Rosstrappe; dan de +witgrijze kalkbergen van Rübeland en Elbingerode, de dorpen +Hüttenrode en Friedrichsbrunn en als hoogste punt den Auerberg met +de Josephshöhe bij Stolberg.</p> +<p>Het kleine boschpad voert verder naar het boschhuisje, het +Karlshaus, van waar men nog een verrassend kijkje krijgt op het slot +Wernigerode. Wie naar Wernigerode wil terugkeeren, kiest het +schaduwrijke Thumkuhlendal als weg en heeft dan nog gelegenheid, het +Lossengedenkteeken te kunnen bekijken, waarin alle in den Harz +voorkomende gesteenten te vinden zijn.</p> +</div> +</div> +<div id="a305" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Spitsbergen-expedities weer thuis.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De noorsche Spitsbergen-expeditie van den ritmeester +Isachsen is den 10<sup>den</sup> September met de bekende Fram naar +Tromsö teruggekeerd. Haar taak, die uit aardrijkskundig en +natuurwetenschappelijk werk bestond, en die zij vooral in het +binnenland van noordwestelijk Spitsbergen heeft volbracht, was +afgeloopen. Zij heeft met succes gewerkt, ofschoon de afgeloopen zomer +zoo laat is begonnen en de onderneming buitendien op veel bezwaren +stuitte. Bijzonder rijk moeten de geologische verzamelingen zijn en in +het doorvorschte gebied, dat voor een groot deel totaal onbekend was, +zijn veel bergtoppen bestegen. De leden der expeditie werkten in +groepen, die zelfstandig uitstapjes ondernamen.</p> +<p>Belangrijk is het bericht, dat Prins Karels Voorland door een lid +der expeditie voor Noorwegen in bezit is genomen. Noorwegen meent +inderdaad rechten op Spitsbergen te hebben. De te verwachten +Spitsbergenconferentie zal daaromtrent uitspraak hebben te doen. +Isachsen wil in den zomer van 1910 zijn onderzoek voortzetten.</p> +<p>Half September is ook Bruce’s expeditie naar Prins Karels +Voorland met het schip »Conqueror« teruggekeerd. Dit was al +de derde Spitsbergenexpeditie van Dr. William S. Bruce van het +Oceanographisch Laboratorium te Edinburgh, altijd naar Prins Karels +Voorland, het langgerekte eiland vóór Spitsbergens +westkust. Een zeer talrijke staf van wetenschappelijke mannen gingen +dit jaar mee aan boord van de Conqueror, om topografisch, geologisch en +dier- en plantkundig werk te doen.</p> +</div> +</div> +<div id="a306" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Landbouwtentoonstelling te Buenos Aires.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De Argentijnsche Republiek herdenkt in het volgend +jaar het honderdjarig bestaan harer onafhankelijkheid. Als spaansche +kolonie behoorden de La Platalanden, en dus ook Argentinië, tot +1776 bij het onderkoningschap Peru, maar in dat jaar werd het land tot +een afzonderlijk onderkoningschap verheven met de hoofdstad Buenos +Aires. Toen Spanje zich in de napoleontische oorlogen met Frankrijk had +verbonden, namen de Engelschen in 1806 Buenos Aires in, maar moesten al +spoedig weer het veld ruimen. In 1810 was intusschen Frankrijk met +Spanje zelf in oorlog geraakt en tijdens dien strijd zetten de +kolonisten den onderkoning af en benoemden een provisorische Junta, +echter nog in naam van koning Ferdinand VII. Dat was op 22 Mei +1810.</p> +<p>Cordova, Paraguay en Uruguay erkenden die regeering echter niet en +na veel burgertwisten riep eerst een congres te Tucuman in 1816 de +republiek uit, het verklaarde de onafhankelijkheid van de Vereenigde +Staten van Rio de la Plata.</p> +<p>Het gebeurde van 1810 zal men nu herdenken in de thans bloeiende +republiek, ook met een groote landbouwtentoonstelling, die blijkens de +verspreide circulaires tevens een van veeteelt zal zijn en waar de +nijverheid eveneens zal vertegenwoordigd wezen, terwijl er voor de +verschillende hulpwetenschappen plaats zal worden ingeruimd. De +argentijnsche consul Gustav Niederlein te Berlijn geeft +inlichtingen.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Boeken en lezers.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In menig boek legt de lezer meer in dan de schrijver. +<span class="pagenum">[<a id="pb321" href="#pb321" name= +"pb321">321</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div id="u51" class="div0 issue"> +<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt= +"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div> +<div id="a308" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bij een paar Spreewaldkiekjes.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Ten zuidoosten van Berlijn in het gebied van den +bovenloop der Spree ligt dat bekende Spreewald, de streek met zooveel +eigenaardigs in de gewoonten en de kleederdrachten der bewoners. Bij +het dorp Burg begint het al. Daar toch verdeelt zich de Spree in +tallooze armen en armpjes, die het land als liefkoozend omvatten. Nu +eens door vlakke weiden, dan door hoog opgaand bosch stroomend, bieden +die waterloopen de grootste afwisseling van uitzichten over het wijde +land of op nauw ingesloten oeverlandschappen. Ten noorden van Cottbus +worden de korenvelden en graslanden aangetroffen, waar de maaiers in +schilderachtige middagrust bijeen zijn, en de witte hoofddoeken der +vrouwen en meisjes lichte plekken vormen. Aan spijs en drank laaft men +zich, terwijl de kinderen, die den versterkenden kost brachten, mee +mogen eten, want buiten in het veld smaakt het veel lekkerder dan +tehuis!</p> +<p>De booten van het Spreewald zijn een kenmerkende factor in de +streek. Het zijn als onze giethoornsche punters de voornaamste +vervoermiddelen van het land; reeds de jeugd leert er mee omgaan, daar +het gaan naar school en kerk, naar de markt en het dorp, naar het +spoorwegstation en naar visites bij buren, alles met de boot gebeurt. +Ook de meisjes leeren boomen en sturen door het warnet van takken en +takjes van de Spree. Het land is maar weinig bevolkt; hier en daar is +een boerenhoeve te zien, en men kan bezwaarlijk naar den weg vragen. +Dan gaat het nog beter te informeeren aan iemand, dien men in een +andere boot tegenkomt.</p> +<p>De houten huizen met vakwerk en strooien daken staan soms in +groepjes en keeren den bezoeker dan meestal den rug toe op de manier +als bij ons in de Zaanstreek, maar zooals daar Wormerveer beleefder is +en naar de rivier den voorkant van zijn huizen keert, zoo doen in het +Spreewald Lehde en Leipe dat ook. Tusschen de gehuchten worden de +waterloopen omsloten door elzen en eiken, esschen, iepen en beuken. Het +dorp Lehde heeft men wel het Venetië van het Spreewald genoemd, en +jaar op jaar komt een kunstenaarskolonie er schilderen. Inderdaad is +het natuurschoon er wel een bezoek waard. Een tochtje van Burg naar +Lübbenau bijvoorbeeld is een genot voor den natuurvriend.</p> +<div class="figure xd21e7117width"><img src="images/p1909-u321-1.jpg" +alt="Meisjes uit het Spreewald." width="330" height="437"> +<p class="figureHead">Meisjes uit het Spreewald.</p> +</div> +<p>Daarbij boeien de menschen, die men ziet. Het is een slavische +bevolking, de Sorben, die in twee groepen zich laten verdeelen met een +uiteenloopende taal, de Oppersorben en de Nedersorben. De eersten wonen +in het koninkrijk Saksen en het aangrenzend deel van Silezië; de +Nedersorben in de streek ten noorden van Cottbus, hebben nog het +trouwst aan hun oude kleederdrachten vastgehouden. Dat zal voor een +groot deel ook wel samenhangen met de ontsluiting van het Spreewald +voor de toeristen, die graag de vreemde kleederdracht zien, de kleurige +kleeding, die de bewoners dan met trots vertoonen. Men kan immers +daarbij vooral op de groote feesten, Paschen en Pinksteren, zijn +rijkdom toonen in de kostbare stukken der kleeding en in de sierlijke +hoofddoeken. De dracht der mannen is zoo goed als vergeten. Zelden ziet +men de lange, grijze jas en de muts met kwast, door enkele oude heeren +nog gedragen. Die ouden behooren tot een verdwijnenden tijd.</p> +<p>Maar heel anders is het met de kleeding der vrouwen. De kleinste +meisjes dragen den hoofddoek en gaan daarmee naar school. De +onderwijzers hebben wel eens om hygiënische reden getracht, die +gewoonte tegen te gaan, maar de ouders verzetten zich, en de regeering +heeft op goede gronden verordend, dat men de dracht niet moet +tegengaan, daar het volk er te zeer aan is gehecht. Die hoofddoek is +onafscheidelijk van de vrouwen en meisjes, en het is een aardig +gezicht, als zoo’n boot vol kerkgangers voorbijgaat en men de +stijve vijfhoeken daarin op rijen ziet geschaard. De maagd en de vrouw, +de bruid en de grijze dragen ze, maar niet allen op dezelfde manier. +Elk dorp heeft zijn eigen vouwen en kleuren, verschillend weer naar +gelang van omstandigheden, van doop of bruiloft, aanneming of +avondmaal, danspartij of werkplaats.</p> +<div class="figure xd21e7126width"><img src="images/p1909-u321-2.jpg" +alt="Middagrust bij het hooien." width="646" height="432"> +<p class="figureHead">Middagrust bij het hooien.</p> +</div> +<p>Er behooren dan bij het witte bovenhemd zonder mouwen, de kleurige +borstdoek, de groote boezelaar en de vele wijd uitstaande rokken. In +hoofddoeken, schorten en bovenrokken kan een weelde worden ten toon +gespreid, die opvallend afsteekt tegen de gewone zuinigheid der +bewoners. In het eigenaardige land passen de eigenaardige +kleederdrachten, en samen maken ze het verklaarbaar, dat tegenwoordig +de uitstapjes naar het Spreewald zeer in de mode zijn.</p> +</div> +</div> +<div id="a309" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">De telegrafen der natuurvolken.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In haar voorbeeldelooze ontwikkeling is de telegrafie +een kind gebleven van de electrische vonk, en daardoor is het te +verklaren, dat wij haar altijd met de electriciteit in verband brengen. +Dat behoeft echter niet. Zoo behooren ook tot het gebied der telegrafie +de vele kunstige inrichtingen van optiek en acoustiek, waardoor al voor +duizenden jaren de volkenreeksen hun gedachten hebben gereproduceerd en +berichten hebben gewisseld over groote afstanden.</p> +<p>De vuurtorens van Grieken en Romeinen waren de voorloopers van de +pruisische en fransche houttelegrafen, vóór zestig jaar +in gebruik. De kunst van het geven van optische signalen stond in de +oudheid op groote hoogte, zoo zelfs dat men tot de 18<sup>de</sup> eeuw +niet van eigenlijken vooruitgang kan spreken.</p> +<p>Intusschen stonden die ouden, Perzen, Grieken, Romeinen, ook +werkelijk op hoog standpunt in menig ander opzicht; maar vooral is het +belangwekkend, dat wilden, natuurvolken, stammen uit Amerika, Afrika en +Australië, de electriciteit niet hebben afgewacht, om over verre +afstanden met elkaar in gemeenschap <span class="pagenum">[<a id= +"pb322" href="#pb322" name="pb322">322</a>]</span>te treden en dat ze +er al vroolijk op los telegrafeerden en telefoneerden, voordat de +verstandige Europeanen hun weg kruisten. Die kunst hebben de wilde +zonen van de steppen en de oerwouden uit zichzelf ontwikkeld en met de +eenvoudigste hulpmiddelen hebben ze haar tot een hoogte gebracht, die +voor hun omstandigheden voldoende was.</p> +<p>Wat de wilden elkaar te seinen hebben, zijn geen met cijfers +doorspekte beurs- en handelsberichten, waarin een enkel verkeerd cijfer +heel wat ongeluk kan veroorzaken. Maar voor wat volstrekt noodig is, om +in de uitgestrekte wildernissen, met elkaar in verbinding te blijven en +elkaar te helpen of te bestrijden, hebben ze doelmatige seinen +uitgevonden. In Kongo en Kameroen gebruiken de inboorlingen voor +berichten naar de verte trommels, zooals, naar onze lezers weten, J. J. +Moret al eens naar de N. R. C. schreef. Het zijn stukken uitgeholden +boomstam, aan weerszijden met antilopenvel overtrokken. Men heeft ze in +soorten. Er zijn groote, dofklinkende trommels voor oorlogsberichten en +kleinere spreektrommels, die enkel in vredestijd worden gebezigd. Met +een bijzondere soort van trommel wordt de geboorte van een mensch +aangekondigd en met weer een andere soort geeft men een sterfgeval aan. +Uit den uit de verte aanklinkenden toon van een trommel kunnen dus de +inboorlingen nauwkeurig onderscheiden, welk bericht onder weg is.</p> +<p>En de negers hebben de trommeltaal nog fijner ontwikkeld. Zeer +bijzonder ontwikkelde trommelslagers verstaan de kunst, woorden te +vormen, waardoor het mogelijk wordt, allerlei berichten over groote +afstanden over te brengen. Zij komen uit de onderscheiden dorpen af en +toe te zamen, om zich te oefenen en hun voorraad signalen te vergrooten +en te vergelijken. Aan de Kongowatervallen verstaan de negers het, met +de trommels onder elkander gesprekken te voeren als in de gewone taal, +waarbij hun zeer fijn gehoor hun goed te pas komt. De hoofden kunnen, +zonder van hun rustbank op te staan, met behulp van deze +trommeltelefonie met hun buren zoo gemakkelijk onderhandelen, dat ze +voortdurend op het nauwkeurigste van wat er in vrij wijden omtrek +voorvalt, op de hoogte zijn.</p> +<p>Niet zelden komen ook de blanken in de noodzakelijkheid, zich te +bedienen van de vèrspreekkunst van de negers. Zoo vertelt pater +Von der Deken, hoe de inspecteur der Kongomaatschappij, als hij op een +inspectiereis zich verlaatte, aan een trommelslager de opdracht gaf, de +menschen op het station Basoko te vertellen, dat er vertraging was en +hun te zeggen, den maaltijd te bewaren. De mededeeling werd dan van +dorp tot dorp getrommeld en de inspecteur miste zijn maal niet.</p> +<p>Over een dergelijke werking van de spreektrommel bericht gouverneur +Von Bennigsen uit de Stille Zuidzee, waar de trommeltaal eveneens in +gebruik is. Op een dag kwam de tijding, dat op een eiland door een +hoofd gewelddaden waren bedreven. Hij ging terstond aan boord van een +regeeringsstoomboot, om recht te doen en nam een zwarten trommelslager +mee. Terwijl het hoofd zich verscholen hield in het dichte struikgewas, +lag de strafexpeditie vanwege de branding ongeveer vier kilometer van +het strand verwijderd. Toen zond de trommelslager een vraag in de +trommeltaal naar de jungle over, en dadelijk kwam er antwoord. Er +volgde een levendig gesprek, waarvan het gevolg was de onderwerping van +het hoofd en de betaling van een boete.</p> +<p>Nog eigenaardiger is de inrichting van de acoustische telegraaf, +waarvan de argentijnsche reiziger Dr. José Bach op een +onderzoekingstocht in het Amazonengebied verhaalt. Hij stiet daar op +een Indianenstam, de Catoequinaroe’s, die op vier verschillende +nederzettingen woonden. Elke van die 1.6 kilometer van elkander +verwijderde nederzettingen bezat een inrichting, waardoor ze +voortdurend in gemeenschap kon blijven met de andere. Het was ook een +trommeltelegraaf, maar op andere physische grondslagen ingericht dan de +afrikaansche. In den grond was een 1.1 meter diepe, cylindervormige +kloof van 1.2 meter middellijn gegraven en tot op de helft met +vastaangestampt, grof zand gevuld. Op de zandlaag stond in het midden +een bijna een meter hooge, 40 centimeter dikke palmstam, die aan beide +einden een 30 en 20 centimeters wijde holte had, onderling verbonden +door een slechts 12 centimeter wijd kanaaltje. De onderste holte +bevatte in vier lagen fijn zand, houtspaanders, beendersplinters en +gestampt glimmer; de bovenste in drie lagen leder, hout en caoutchouc, +terwijl de middelste nauwe opening ledig was.</p> +<p>Om den stam heen had men de kloof of sloot met stukken hout, +ongelooid leer en verschillende soorten hars gevuld en ze ter hoogte +van de oppervlakte van den bodem met een caoutchoucplaat afgedekt. Dit +toestel, dat een soort van trommel voorstelde en dat door de Indianen +cambarysoe werd genoemd, diende zoowel tot het geven als tot het +ontvangen van signalen. Als men met den trommelstok, waarvan de knop +met caoutchouc en leer was overtrokken, op den cambarysoe sloeg, +plantte zich het geluid door den grond naar het gelijkvormige toestel +van de volgende nederzetting voort en kon daar duidelijk worden +waargenomen. Op zijn dringend verzoek kreeg de vreemdeling een proef te +hooren van de werking. Het hoofd riep het volgende station door +tweemaal kloppen aan, waarop als antwoord een dof geluid werd vernomen, +afkomstig van een slag op het toestel aan het geroepen station. Daarop +ontspon zich met behulp van afgesproken seinen een lang gesprek, +waarvan de inhoud den vreemde onbekend bleef.</p> +<p>Het wonderlijke bij deze ontdekking is niet zoozeer, dat de van de +beschaving zoo ver af staande wilden met de wetten der voortplanting +van het geluid door den grond bekend waren, als wel dat de Indianen ook +in staat waren, de technische middelen te vinden, om dit +procédé in de praktijk voor hun doel te gebruiken. +Intusschen is het ook niet volkomen onmogelijk, dat de cambarysoe een +eeuwen lang geheim gehouden instrument is uit de tijden van het tot een +zekere beschaving gekomen rijk der Inca’s in Peru.</p> +<p>Het geheim der trommelteekens wordt door de natuurvolken streng +bewaard. In Kameroen is het den duitschen onderwijzer Betz na +langdurige studie gelukt, erachter te komen. Daar de wanden van de daar +gebruikte trommels verschillend van dikte zijn, krijgt men door het +slaan tegen de kanten verschillende tonen. Betz heeft ongeveer 300 met +de trommel weergegeven zinnen verklaard, en hij geeft toe, dat men door +de trommeltaal kilometers ver over alle mogelijke dingen kan praten; er +kunnen verhaaltjes worden verteld, nieuwtjes worden overgebracht en er +wordt geroepen en gescholden in de boschwildernis, alles “op +noten”.</p> +<p>Een optische vèrspreektaal heeft onder de wilden in +Australië rooksignalen in haar dienst. Het gebruik van vuur- en +rooksignalen is zeer oud, maar de rooktelegrafie van de Austraalnegers +is zoo eigenaardig, dat ze afzonderlijk vermelding verdient. Het geheim +dier taal wordt streng bewaard, en de ouden van den stam, de +priesterlijke wachters van de stamgeheimen, zwijgen zelfs tegenover +jongere leden van den stam over de beteekenis der afzonderlijke +teekens. Maar in den laatsten tijd heeft men zooveel waarnemingen er +over gedaan, dat het stelsel in hoofdzaak bekend is geworden.</p> +<p>De verschillende beteekenis der signalen wordt uitgedrukt door den +vorm en de kleur der rookzuilen. De middelen, om die te voorschijn te +roepen heeft de Australiër in de hem omringende plantenwereld. Een +dikke zwarte rookzuil ontstaat, als een hoop brandhout bedekt wordt met +groene bladeren of gras, en kan dienst doen als signaal voor verre +afstanden. Bij windstilte kan de rook tot duizend meter hoog stijgen en +wordt dan tot op 80 kilometers afstands gezien. De beteekenis is bij +verschillende stammen verschillend, bijvoorbeeld: “een menigte +gewapenden is in aantocht, om een man te dooden”, of “hier +is veel water en wild; wij gaan een dansfeest geven”.</p> +<p>Is de rookzuil groot en bleek van kleur, waarvoor droog hout wordt +gebruikt, dan kan het een doodstijding zijn of bij andere stammen een +aankondiging van bezoek wezen. De inboorlingen verstaan het, aan de +rookzuilen door kunstgrepen allerlei vormen te geven en hebben daardoor +den woordenschat der rooktelegrafie sterk uitgebreid. Spiraalvormige +teekens worden verkregen door de brandstof in een kring om een rechtop +staanden stam op te stapelen of ook wel doordat twee mannen een vel in +een bepaalde helling boven het vuur cirkelvormig laten draaien. +Rookballen krijgt men door den opstijgenden rook op te vangen in zakken +en dan van tijd tot tijd den zak van boven te openen, terwijl een +tweede inboorling den zak een opwaartsche beweging geeft, zoodat de +rook in den vorm van een bal ontwijkt.</p> +<p>De Australiërs hebben een heel woordenboek van rooksignalen, er +zijn onafgebroken rookzuilen, rookguirlandes, evenwijdige zuilen van +rook van verschillende kleuren, en daardoor en in verbinding met +bepaalde herhalingen en schikkingen ontstaat een woordenrijke +teekentaal.</p> +<p>De behoefte aan onderling verkeer is zoo oud als de wereld, en +menschenvernuft heeft overal middelen en wegen gevonden, om er aan +tegemoet te komen. Waar onze beschaving nog niet is doorgedrongen, daar +vlammen de vuren op, in geheimzinnige taal van berg tot berg berichten +overbrengend; hoornsignalen klinken door woestijnen en oerwouden; maar +nergens zijn die middelen van onderling verkeer zoozeer tot de hoogte +der kunst gestegen als in de trommeltaal en de optische taal met +rooksignalen. <span class="pagenum">[<a id="pb323" href="#pb323" name= +"pb323">323</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="a310" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Herleving van de markt te Nischni Nowgorod.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De groote markt te Nischni Nowgorod heeft dit jaar +veel meer succes gehad dan in de laatste jaren het geval was. Het +vooruitzicht van beter zaken te doen in Midden- en Zuid-Rusland +verklaart maar voor een deel het toenemen van den handel. Maar er is +een andere oorzaak, namelijk, dat dit jaar weer enkele groote +kooplieden en fabrikanten, die gedurende een zeker aantal jaren de +markt vermeden, er zijn teruggekeerd. Als gevolg van den aanleg van +spoorwegen en andere nieuwe gemeenschapswegen, die de industriëele +middelpunten in rechtstreeksche gemeenschap stelden met alle deelen van +het rijk in Europa en Azië, was de markt te Nischni Nowgorod +achteruitgegaan.</p> +<p>De groote russische industriëelen en kooplieden hadden +geleidelijk Nischni verlaten in de meening, dat hun klanten hen zouden +volgen naar de middelpunten van voortbrenging. Die hoop werd mogelijk +in den aanvang vervuld, maar niet op den duur, want sinds eenige jaren +ging de markt achteruit. Tegenover dat verontrustende feit hebben een +groot aantal producenten besloten den ouden weg weer in te slaan. Niet +dat ze denken, de schitterende zaken terug te vinden van vroeger; ze +weten, dat niet daar de belangrijkste koopen worden gesloten, maar +misschien zullen ze een deel terugwinnen door zich in de herinnering +van hun oude klanten terug te roepen en de aandacht van andere te +vragen.</p> +<div class="figure xd21e7182width"><img src="images/p1909-u323.jpg" +alt="Op de markt te Nischni." width="691" height="348"> +<p class="figureHead">Op de markt te Nischni.</p> +</div> +<p>En dit jaar zijn voor het eerst in langen tijd de reusachtige +tenten, die het veld van de markt bedekken, voor een groot deel bezet +geweest; de 4000 winkels aan de zestien straten van elk een goeden +kilometer lang, die elkander rechthoekig snijden, hebben onder hun +veranda’s de opgehoopte goederen ten toon gesteld. Sedert lang +had men zooveel goederen niet gezien in de straten van de bontwerkers, +goudsmeden, reukwerkfabrikanten, meubelmakers, zijdewevers en +kleermakers van allerlei aard.</p> +<p>Een nieuw gebouw, dat er sierlijk uitziet, is de Glavni Dom, een +huis van 20 meter lang en 50 meter breed. De bovenverdiepingen zijn +ingenomen door de officiëele diensten, administratie, politie, +post enz., terwijl de eerste verdieping door een ruime hall wordt +ingenomen, waarop winkeltjes uitkomen van kostbare dingen, juweelen, +zilverwerk en goud, parelen, tapijten en zijden stoffen, waarvoor +koopers en verkoopers de dure plaats van deze soort van tentoonstelling +niet schromen. Want ieder van deze winkels betaalt duizend roebels +huur, twaalfhonderd met wat erbij komt. Er zijn tweehonderd winkels van +dien aard in den Glavni Dom, wat een huur maakt van 240.000 roebels. +Daarbij komt de huur van de andere vier duizend winkels, die elk +honderd tot honderd vijftig roebels huur doen, zoodat men komt tot een +cijfer van een millioen roebels, een wel groot, maar niet buitensporig +cijfer, als men bedenkt, dat verleden jaar, toen men met een gemiddeld +jaar te doen had, er te Nischni voor twaalfhonderd millioen francs +zaken zijn gedaan.</p> +</div> +</div> +<div id="a311" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Opkomst van een stad in Schotland.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De eischen van de industrie doen wel eens aan de +schoonheden der natuur een felle concurrentie aan. Overal waar zich +bergen verheffen, beijveren zich de ingenieurs concessies te erlangen +voor het exploiteeren van watervallen, en Schotland ziet dan ook reeds +de liefhebbers der witte steenkool zijn hooggebergte beklimmen en er +zich vestigen.</p> +<p>Tot den herfst 1905 was het gebied van Loch Leven, verloren in het +bergland van oostelijk Schotland, alleen bekend bij de jagers en bij +enkele kunstenaars, die de woeste schoonheid van het land bewonderden +en met hun penseel trachtten weer te geven het indrukwekkend schouwspel +der watervallen. Maar in het najaar van 1905 reisde een engelsch +industriëel als eenvoudig toerist in die streek, en zijn +speculatiegeest ontwaakte bij het zien van de hydraulische krachten, +die er te gebruiken vielen bij Loch Leven.</p> +<p>De toerist, die de ontdekking deed, was een der directeuren van de +British Aluminium Company, een machtige maatschappij, die haar verkoop +steeds ziet toenemen met het veelzijdig gebruik, dat van het door haar +geproduceerde metaal wordt gemaakt. Toen de maatschappij de waarde der +terreinen om Loch Leven had ingezien, besloot ze er een reuzenfabriek +te zetten; ze verkreeg er de noodige rechten voor en ging terstond aan +het werk ondanks bezwaren van allerlei aard. Er zijn daar drie meren op +verschillende hoogte en verbonden door een rivier. De ingenieurs hebben +het plan opgevat een reusachtigen dijk aan te leggen, die hoog genoeg +zal zijn, om in een enkel verzamelbekken de wateren der drie meren te +bevatten. Dat réservoir zal het grootste van Europa worden en +misschien van de wereld; het zal een kilometer breed en veertien +kilometer lang zijn. Het zal ongeveer een milliard hectoliter +bevatten.</p> +<p>Om de watermassa te bewaren, is de stuwdam 803 meter lang, heeft een +dikte van 18 meter aan zijn voet en van 4.5 meter aan de oppervlakte +van het water. De grootste hoogte zal 24 meter bedragen. Het water van +het reuzenbekken wordt aangevoerd door een kanaal van gewapend beton +van een afstand van 6.5 kilometer naar een verdeelingsbekken, van waar +zes reusachtige stalen buizen uitgaan, die het water naar twaalf +turbines voeren.</p> +<p>Die buizen worden door een duitsche firma geleverd en in Hamburg +direct ingescheept naar de kleine havenplaats Kinlochaven. Nu is er te +Loch Leven te midden der woeste rotswereld een heele stad ontstaan van +werklieden en hun gezinnen. Men vindt er aardige huisjes van twee +verdiepingen met een tuin, naar een weloverlegd plan geplaatst. De stad +heeft overvloedig drinkwater en electrisch licht; aan alle eischen van +hygiëne is voldaan; electrische trams brengen de werklui naar het +werk; er is een presbyteriaansche kerk en er zijn scholen voor de +kinderen. Het is een nieuw verrezen stad, als in Amerika zoovele +plotseling zijn ontstaan.</p> +<p>Loch Leven is een rotsachtig plateau, dat bijna ontoegankelijk is. +Er gingen enkel slechte muilpaden heen. Dat moest anders worden. De +British Aluminium Company richtte boven de dalen en afgronden een heel +net van luchtspoorwegen in. Langs soliede stalen kabels vervoeren +hangende waggons, door electriciteit bewogen, die door een naburige +rivier wordt voortgebracht, elken dag 500 ton materialen.</p> +<p>Als de hydro-electrische fabriek in werking zal zijn en de +electrische ovens het aluminium bereiden, zullen de machines goed +beloonden arbeid kunnen verschaffen aan meer dan 15000 arbeiders.</p> +</div> +</div> +<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Tegenstrijdige relatie.</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">X. en IJ. staan tot elkander in een tegenstrijdige +betrekking: aan den eenen kant zijn ze bevriend met elkander—aan +den anderen zijn ze bloedverwanten.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div class="div1" id="toc"> +<h2 class="main">Inhoudsopgave</h2> +<ul> +<li><a href="#u1">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u1">3</a></span> +<ul> +<li><a href="#a1">Van den oosterschen spoorweg in +Turkijë.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a1">3</a></span></li> +<li><a href="#a2">Dwars door het eiland +Bougainville.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a2">4</a></span></li> +<li><a href="#a4">Gebouw van het officierscorps in +Belgrado.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a4">5</a></span></li> +<li><a href="#a5">Tijding omtrent Andree?</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a5">5</a></span></li> +<li><a href="#a6">Britsch Nieuw Guinea.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a6">5</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u2">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u2">9</a></span> +<ul> +<li><a href="#a8">Een uitstapje naar de diamantvelden bij +Lüderitzbucht.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a8">9</a></span></li> +<li><a href="#a9">Schilderachtig hoekje in +Mostar.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a9">10</a></span></li> +<li><a href="#a10">Hyderabad verwoest.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a10">11</a></span></li> +<li><a href="#a11">De “Nederlandsche +Toerist.”</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a11">11</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u3">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u3">15</a></span> +<ul> +<li><a href="#a13">De Sarasins op Ceylon.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a13">15</a></span></li> +<li><a href="#a14">Rijker dan velen +dachten.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a14">16</a></span></li> +<li><a href="#a15">De jongste aflevering Tijdschr. Aard. +Gen.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a15">16</a></span></li> +<li><a href="#a16">Volkstypen uit Bosnië en +Herzegowina.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a16">17</a></span></li> +<li><a href="#a17">Reizen met de +Hamburg-Amerikalijn.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a17">17</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u4">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u4">21</a></span> +<ul> +<li><a href="#a18">Uit Bosnië en zijn +hoofdstad.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a18">21</a></span></li> +<li><a href="#a19">Van de Rotterdamsche Lloyd en haar nieuwste +stoomschip.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a19">21</a></span></li> +<li><a href="#a20">Diamanten bij +Lüderitzbucht.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a20">23</a></span></li> +<li><a href="#a21">Kapers op de kust van +Liberia.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a21">23</a></span></li> +<li><a href="#a22">Een mooie reis door +Indië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a22">23</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u5">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u5">27</a></span> +<ul> +<li><a href="#a23">Oost Aziatische kunst.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a23">27</a></span></li> +<li><a href="#a24">Een boek over korwars.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a24">28</a></span></li> +<li><a href="#a25">Eerst pacificeeren in de +Kamara.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a25">28</a></span></li> +<li><a href="#a26">De menschen van het +Nijldal.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a26">28</a></span></li> +<li><a href="#a27">Een vroegere catastrofe in +Messina.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a27">33</a></span></li> +<li><a href="#a28">Hulde aan +Afrika-ontdekkers.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a28">34</a></span></li> +<li><a href="#a29">Een amerikaansch Pompeji</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a29">34</a></span></li> +<li><a href="#a30">Sji-Tocht van een +Nederlander.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a30">34</a></span></li> +<li><a href="#a32">Een droevig sterfgeval.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a32">35</a></span></li> +<li><a href="#a33">Smeroe-reis van den heer C. M. +Vissering.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a33">35</a></span></li> +<li><a href="#a34">Reizen in Britsch +Nieuw-Guinea.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a34">35</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u6">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u6">39</a></span> +<ul> +<li><a href="#a35">In de zwavelmijnen van +Sicilië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a35">39</a></span></li> +<li><a href="#a36">De handel van +Abessynië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a36">40</a></span></li> +<li><a href="#a38">De Donau in +Beneden-Oostenrijk.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a38">41</a></span></li> +<li><a href="#a39">Ski of Sji?</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a39">41</a></span></li> +<li><a href="#a40">Geconserveerde zomerzon.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a40">41</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u7">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u7">45</a></span> +<ul> +<li><a href="#a41">Albanië en de +Albaneezen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a41">45</a></span></li> +<li><a href="#a42">Aan de andere zij van den +poolcirkel.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a42">46</a></span></li> +<li><a href="#a43">De snelheid der transatlantische +booten.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a43">46</a></span></li> +<li><a href="#a44">De Nasamonianen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a44">47</a></span></li> +<li><a href="#a45">Copal.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a45">47</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u8">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u8">51</a></span> +<ul> +<li><a href="#a47">Hudson-Fultonviering en onze Halve +Maan.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a47">51</a></span></li> +<li><a href="#a48">Waaggebouw te Enkhuizen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a48">52</a></span></li> +<li><a href="#a49">In Achter-Indië.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a49">52</a></span></li> +<li><a href="#a50">Van Oostenrijks werk in +Bosnië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a50">53</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u9">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u9">57</a></span> +<ul> +<li><a href="#a53">Van Ancona naar Reggio.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a53">57</a></span></li> +<li><a href="#a54">Interessante studie over +Jong-Turkije.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a54">58</a></span></li> +<li><a href="#a55">Reisboeken.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a55">58</a></span></li> +<li><a href="#a56">Betere verbinding tusschen Rijn en Donau in +Beieren.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a56">59</a></span></li> +<li><a href="#a57">Een Prins in onze Oost.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a57">59</a></span></li> +<li><a href="#a58">Het Afrika-vraagstuk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a58">59</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u10">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u10">63</a></span> +<ul> +<li><a href="#a59">Sven Hedin terug uit +Thibet.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a59">63</a></span></li> +<li><a href="#a60">Postduiven als +photografen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a60">63</a></span></li> +<li><a href="#a61">De Mambèramo.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a61">64</a></span></li> +<li><a href="#a62">Sven Hedin.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a62">64</a></span></li> +<li><a href="#a63">Spitsbergen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a63">65</a></span></li> +<li><a href="#a64">Quant à moi van Chineezen en +inlanders.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a64">65</a></span></li> +<li><a href="#a65">Een Batak-spiegel.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a65">65</a></span></li> +<li><a href="#a66">Tram tusschen Genua en +Milaan.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a66">65</a></span></li> +<li><a href="#a67">Gedenkdagen in 1909.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a67">65</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u11">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u11">69</a></span> +<ul> +<li><a href="#a68">Het tegenwoordige +Servië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a68">69</a></span></li> +<li><a href="#a69">Amerikaansche eekhorentjes naar +Europa.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a69">70</a></span></li> +<li><a href="#a70">Bloeiende +Alpenvereenigingen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a70">70</a></span></li> +<li><a href="#a72">Caoutchouc en getah +pertsja.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a72">71</a></span></li> +<li><a href="#a73">Klein-Azië en de +Bagdadspoorweg.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a73">71</a></span></li> +<li><a href="#a74">Nog eens Spitsbergen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a74">71</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u12">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u12">75</a></span> +<ul> +<li><a href="#a75">Zuidafrikaansche +struisvogelteelt.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a75">75</a></span></li> +<li><a href="#a76">Het nieuwe plan van +Amundsen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a76">76</a></span></li> +<li><a href="#a77">Over een hoekje van +Nieuw-Nederland.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a77">77</a></span></li> +<li><a href="#a78">Wat zal de hoofdstad van Australië +zijn?</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a78">77</a></span></li> +<li><a href="#a79">Duitsche Koloniale +school.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a79">77</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u13">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u13">81</a></span> +<ul> +<li><a href="#a80">Standbeelden van koningen van +Dahomey</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a80">81</a></span></li> +<li><a href="#a81">Van varen en landen in de Stille +Zuidzee.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a81">81</a></span></li> +<li><a href="#a82">Reis naar +Voor-Azië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a82">82</a></span></li> +<li><a href="#a84">Marokko en de +mogendheden.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a84">83</a></span></li> +<li><a href="#a85">Noordpoolexpeditie van Dr. Frederick A. +Cook.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a85">83</a></span></li> +<li><a href="#a87">Onderwijs aan inlandsche +meisjes.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a87">83</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u14">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u14">87</a></span> +<ul> +<li><a href="#a88">Een vergeten amerikaansche expeditie ter opsporing +van de Noordwestelijke Doorvaart.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a88">87</a></span></li> +<li><a href="#a89">Nederlandsch onderzoeker op +Celebes.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a89">87</a></span></li> +<li><a href="#a90">Postboden in de tropen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a90">87</a></span></li> +<li><a href="#a91">Brieven uit de Oost.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a91">88</a></span></li> +<li><a href="#a92">Nijldam bij Esneh.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a92">88</a></span></li> +<li><a href="#a93">In Indië naar de Middeleeuwen +verplaatst.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a93">89</a></span></li> +<li><a href="#a94">Na den Roewenzori de Mount +Everest.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a94">89</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u15">Op den Uitkijk</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u15">93</a></span> +<ul> +<li><a href="#a95">De post over het ijs.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a95">93</a></span></li> +<li><a href="#a96">Volken van Sumatra.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a96">93</a></span></li> +<li><a href="#a97">Een internationale groote +wereld.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a97">94</a></span></li> +<li><a href="#a98">Onze kennis van +Arabië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a98">94</a></span></li> +<li><a href="#a99">Voorjaarsreizen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a99">94</a></span></li> +<li><a href="#a100">De Jungfrauspoorweg.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a100">95</a></span></li> +<li><a href="#a101">Van de Ehze in de oude Graafschap +Zutphen.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a101">95</a></span></li> +<li><a href="#a102">Onze Alpenvereeniging.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a102">102</a></span></li> +<li><a href="#a103">Herbouw van de abdij van +Egmond.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a103">103</a></span></li> +<li><a href="#a104">Verschillend +postvervoer.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a104">107</a></span></li> +<li><a href="#a105">Paard en auto.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a105">107</a></span></li> +<li><a href="#a106">Taalgrenzen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a106">108</a></span></li> +<li><a href="#a107">Noord-Atlantische +Oceaan.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a107">108</a></span></li> +<li><a href="#a108">Kolonisatie van +Europeanen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a108">108</a></span></li> +<li><a href="#a109">Onrust in +Abessynië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a109">108</a></span></li> +<li><a href="#a110">Op de grenzen van +Montenegro.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a110">109</a></span></li> +<li><a href="#a111">Gelukkige ambitie van de Koninklijke +Paketvaartmaatschappij.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a111">109</a></span></li> +<li><a href="#a112">De Denen weer naar het +Noorden.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a112">109</a></span></li> +<li><a href="#a113">Geen territoriën meer in de Vereenigde +Staten.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a113">109</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u16">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u16">113</a></span> +<ul> +<li><a href="#a114">De telegraaf in Atjeh.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a114">113</a></span></li> +<li><a href="#a115">Het rijstmesje der +Maleiers.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a115">113</a></span></li> +<li><a href="#a116">In de buurt van den +Triglau.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a116">113</a></span></li> +<li><a href="#a117">Hongersnood in Tunis.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a117">114</a></span></li> +<li><a href="#a118">Morotaï of Moro.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a118">114</a></span></li> +<li><a href="#a119">Aan Menelik’s Hof</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a119">114</a></span></li> +<li><a href="#a120">Tot dicht bij de +Zuidpool!</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a120">115</a></span></li> +<li><a href="#a121">Hulp bij natuurstudie.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a121">115</a></span></li> +<li><a href="#a122">Minder tropische +ziekten.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a122">115</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u17">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u17">119</a></span> +<ul> +<li><a href="#a123">Een vorstenhuwelijk op +Java.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a123">119</a></span></li> +<li><a href="#a124">Een bezwaar bij expedities naar de +West.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a124">120</a></span></li> +<li><a href="#a125">De Duitschers op Nieuw-Guinea aan het +pionieren.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a125">120</a></span></li> +<li><a href="#a126">Van Togo.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a126">120</a></span></li> +<li><a href="#a127">Een Grievencahier.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a127">121</a></span></li> +<li><a href="#a128">Mooi voorbeeld voor landheer en industriëel. +Huize de Duno cum annexis.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a128">123</a></span></li> +<li><a href="#a129">Naar de Lutte!</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a129">126</a></span></li> +<li><a href="#a130">Centraal Bureau voor +Vreemdelingenverkeer.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a130">129</a></span></li> +<li><a href="#a131">Prakbosch.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a131">129</a></span></li> +<li><a href="#a132">Tusschen Amerika en +Europa.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a132">129</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u18">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u18">133</a></span> +<ul> +<li><a href="#a133">Een vroolijk tooneeltje aan de +Cropinakreek.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a133">133</a></span></li> +<li><a href="#a134">Labrang Gomba, een klooster in +Thibet.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a134">134</a></span></li> +<li><a href="#a135">Koloniaal Museum bij +Brussel.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a135">135</a></span></li> +<li><a href="#a136">Van Steinthorwall naar +Rothenbaum-chaussee.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a136">135</a></span></li> +<li><a href="#a137">Verre reizen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a137">135</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u19">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u19">139</a></span> +<ul> +<li><a href="#a138">De jachtluipaard als huisdier in tuinen en +parken.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a138">139</a></span></li> +<li><a href="#a139">Hoezee, hoezee! De tram rijdt op +Flakkee.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a139">140</a></span></li> +<li><a href="#a140">Hendrick Hudson in Hollands +dienst.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a140">140</a></span></li> +<li><a href="#a141">Karakoelschapen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a141">141</a></span></li> +<li><a href="#a142">Primitieve, maar toch omslachtige +versiering.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a142">141</a></span></li> +<li><a href="#a143">Stroomop in den +Amazonenstroom.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a143">141</a></span></li> +<li><a href="#a144">De Saloeën.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a144">141</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u20">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u20">145</a></span> +<ul> +<li><a href="#a145">Kerbela, het tweede +Mekka.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a145">145</a></span></li> +<li><a href="#a146">Voor vreemdelingenverkeer op groote schaal aan het +werk.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a146">146</a></span></li> +<li><a href="#a147">Reclameboekje voor de Rotterdamsche +Tramwegmaatschappij.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a147">147</a></span></li> +<li><a href="#a148">Mikkelsen niet naar Nieuw-Guinea, maar naar de +Noordpool.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a148">147</a></span></li> +<li><a href="#a149">Reizen per ballon.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a149">147</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u21">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u21">151</a></span> +<ul> +<li><a href="#a150">Padvinder voor +Roosevelt.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a150">151</a></span></li> +<li><a href="#a151">Centrale verkoeling.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a151">152</a></span></li> +<li><a href="#a152">Een oude +badplaatsverordening.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a152">152</a></span></li> +<li><a href="#a153">Engeland en Duitschland in Duitsch +Zuidwest-Afrika.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a153">152</a></span></li> +<li><a href="#a155">Nieuwe haven aan de Roode +Zee.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a155">153</a></span></li> +<li><a href="#a156">Het genot van den +Javaan.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a156">153</a></span></li> +<li><a href="#a157">Wat te doen, om de luiheid der Philippino’s +tegen te gaan?</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a157">153</a></span></li> +<li><a href="#a158">De scheepvaart tusschen het meer van Genève +en Lyon.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a158">153</a></span></li> +<li><a href="#a159">In en om Amersfoort.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a159">155</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u22">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u22">165</a></span> +<ul> +<li><a href="#a161">De Ezel in het Zuiden.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a161">165</a></span></li> +<li><a href="#a162">Invoering van bijen op het eiland +Saipan.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a162">166</a></span></li> +<li><a href="#a164">Een en ander over Shackleton’s +expeditie.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a164">167</a></span></li> +<li><a href="#a165">Erratum.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a165">167</a></span></li> +<li><a href="#a166">Zigeuners in +Zevenburgen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a166">171</a></span></li> +<li><a href="#a167">Dr. J. D. E. Schmeltz.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a167">171</a></span></li> +<li><a href="#a168">Meer steenkolen in +Nederland.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a168">172</a></span></li> +<li><a href="#a169">Liever Pruis dan +Oldenburger!</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a169">172</a></span></li> +<li><a href="#a170">Wandelen om de wereld.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a170">172</a></span></li> +<li><a href="#a171">Georg von Neumayer +overleden.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a171">173</a></span></li> +<li><a href="#a172">Mei 1909 en andere mooie +maanden.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a172">173</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u23">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u23">177</a></span> +<ul> +<li><a href="#a173">Parijsche Cabarets.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a173">177</a></span></li> +<li><a href="#a174">Wonderlijke toestanden in Onzijdig +Moresnet.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a174">178</a></span></li> +<li><a href="#a175">Echte Panama’s, door Nederlanders +gevlochten.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a175">178</a></span></li> +<li><a href="#a176">Rotterdams Museum voor land- en +volkenkunde.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a176">179</a></span></li> +<li><a href="#a177">De Duitscher, onder boeten gebukt +gaande.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a177">179</a></span></li> +<li><a href="#a178">De Bottelpoort te Nijmegen weer aan de +orde.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a178">181</a></span></li> +<li><a href="#a179">Het neusje van den Gooischen +zalm.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a179">183</a></span></li> +<li><a href="#a180">Ter herinnering aan Antony van +Leeuwenhoek.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a180">186</a></span></li> +<li><a href="#a181">Automobielthee.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a181">187</a></span></li> +<li><a href="#a182">De kleeding der Maori.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a182">191</a></span></li> +<li><a href="#a183">Feest aan de +Dedemsvaart.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a183">193</a></span></li> +<li><a href="#a184">Engeland versus +Duitschland.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a184">193</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u24">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u24">197</a></span> +<ul> +<li><a href="#a185">IJsbergen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a185">197</a></span></li> +<li><a href="#a186">Tropisch Nederland.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a186">198</a></span></li> +<li><a href="#a188">Moois van Stockholm.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a188">199</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u25">Op den Uitkijk. Verbeterd +sneltreinverkeer.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#u25">203</a></span> +<ul> +<li><a href="#a192">Een mooi land in onze +buurt.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a192">205</a></span></li> +<li><a href="#a193">Nederlandsche Oudheidkundige +Bond.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a193">205</a></span></li> +<li><a href="#a194">Het Reisboek in kleiner +formaat.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a194">205</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u26">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u26">209</a></span> +<ul> +<li><a href="#a196">Straatleven in het +Oosten.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a196">209</a></span></li> +<li><a href="#a197">Waarde, die tot haar recht +komt.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a197">210</a></span></li> +<li><a href="#a198">Plaatselijk verzet op +Ceram.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a198">210</a></span></li> +<li><a href="#a199">Over den Roewenzori.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a199">210</a></span></li> +<li><a href="#a200">Mosselteelt.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a200">211</a></span></li> +<li><a href="#a201">Een nieuw modern dorp.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a201">211</a></span></li> +<li><a href="#a202">Plasmolen’s +schoon.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a202">213</a></span></li> +<li><a href="#a203">Noordhollandsch +Watertochtje.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a203">215</a></span></li> +<li><a href="#a204">Een internationaal +Noordzeebad.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a204">218</a></span></li> +<li><a href="#a205">Ligue internationale des Associations +Touristes.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a205">219</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u27">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u27">223</a></span> +<ul> +<li><a href="#a206">Zeer hooge gasten op +Middachten.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a206">223</a></span></li> +<li><a href="#a207">Herdenking van wat Nederland en de Vereenigde +Staten verbindt.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a207">223</a></span></li> +<li><a href="#a208">Hohenfinow en de Von +Bethmann-Hollwegs.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a208">225</a></span></li> +<li><a href="#a209">De beide talen in den +Elzas.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a209">225</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u28">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u28">229</a></span> +<ul> +<li><a href="#a210">Pforta of Schulpforta.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a210">229</a></span></li> +<li><a href="#a211">De nieuwe +Tauernspoorweg.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a211">229</a></span></li> +<li><a href="#a212">Het engelsche +landschap.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a212">230</a></span></li> +<li><a href="#a213">Een Haagsche vliegtocht van +Lefèbvre.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a213">231</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u29">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u29">235</a></span> +<ul> +<li><a href="#a214">In het Ertsgebergte.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a214">235</a></span></li> +<li><a href="#a215">Houtbewerking.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a215">236</a></span></li> +<li><a href="#a216">Nieuwe Alpenweg in +Frankrijk.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a216">236</a></span></li> +<li><a href="#a217">Rustige Hotels.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a217">236</a></span></li> +<li><a href="#a219">Nevelzeeën.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a219">237</a></span></li> +<li><a href="#a220">Ouderdom van +badplaatsen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a220">237</a></span></li> +<li><a href="#a221">Een volkstelling in +China.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a221">237</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u30">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u30">249</a></span> +<ul> +<li><a href="#a223">De Boë-top, een “gemakkelijke” +Dolomiettop.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a223">249</a></span></li> +<li><a href="#a224">Caoutchouccrisis in Fransch +West-Afrika.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a224">249</a></span></li> +<li><a href="#a225">Van Haïti.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a225">250</a></span></li> +<li><a href="#a226">Nieuwe aanlegplaats voor transatlantische +booten.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a226">250</a></span></li> +<li><a href="#a227">Mooi plekje aan den +Veluwezoom.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a227">239</a></span></li> +<li><a href="#a228">Vereeniging +“Doorwerth”.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a228">244</a></span></li> +<li><a href="#a229">Wat Jonge Verkenners of Boy-scouts moeten +weten.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a229">245</a></span></li> +<li><a href="#a230">Nog eens naar Klondike.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a230">251</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u31">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u31">255</a></span> +<ul> +<li><a href="#a231">De Amerikaan Cook aan de +Noordpool!</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a231">255</a></span></li> +<li><a href="#a232">Records van +poolreizigers.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a232">255</a></span></li> +<li><a href="#a233">Spitsbergen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a233">256</a></span></li> +<li><a href="#a234">Feest in de Stille +Zuidzee.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a234">256</a></span></li> +<li><a href="#a235">Weer een taalquaestie op een +grensgebied.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a235">256</a></span></li> +<li><a href="#a237">Vliegtoestellen niet langer +duur.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a237">257</a></span></li> +<li><a href="#a238">Een Engelsche van de Kaap naar +Kaïro.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a238">257</a></span></li> +<li><a href="#a239">Koning Eduards historische +boot.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a239">257</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u32">Op den Uitkijk. Maskers van de +Mahakam.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#u32">261</a></span> +<ul> +<li><a href="#a241">Admiraal Melville’s oordeel van +beteekenis.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a241">263</a></span></li> +<li><a href="#a242">Reval eerste +oorlogshaven.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a242">263</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u33">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u33">267</a></span> +<ul> +<li><a href="#a243">Bergtochten in Saksisch +Zwitserland.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a243">267</a></span></li> +<li><a href="#a244">Het reizen van een aziatische +ziekte.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a244">268</a></span></li> +<li><a href="#a245">Seismologisch internationaal +Congres.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a245">268</a></span></li> +<li><a href="#a246">Struisvogelteelt in +Noord-Duitschland.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a246">269</a></span></li> +<li><a href="#a247">Zionistische plannen op hef Cyrenaïsch +schiereiland.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a247">269</a></span></li> +<li><a href="#a248">Toegankelijkheid van de ruïnen van +Angkor.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a248">269</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u34">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u34">273</a></span> +<ul> +<li><a href="#a249">Rit over de Duitsche +Wadden.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a249">273</a></span></li> +<li><a href="#a250">Aanwinsten in zake de ethnografie van Flores en +omgeving.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a250">274</a></span></li> +<li><a href="#a251">Een monoliet gered als natuurhistorisch +monument.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a251">274</a></span></li> +<li><a href="#a252">De Namib.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a252">274</a></span></li> +<li><a href= +"#a253">Shackletontentoonstelling.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a253">275</a></span></li> +<li><a href="#a254">Maatschappij van +Weldadigheid.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a254">275</a></span></li> +<li><a href="#a255">Nieuwe hut op den Dent +Blanche.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a255">275</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u35">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u35">279</a></span> +<ul> +<li><a href="#a256">Peary’s +gezellinnen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a256">279</a></span></li> +<li><a href="#a257">Zijdeteelt en rijstbouw op +Madagascar.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a257">279</a></span></li> +<li><a href="#a258">De nieuwe Canadaspoorweg en de stad Prince +Rupert.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a258">280</a></span></li> +<li><a href="#a259">De Japanners op +Hawaï.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a259">280</a></span></li> +<li><a href="#a260">Palmenstad.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a260">280</a></span></li> +<li><a href="#a262">Veertien dagen te +Berlijn.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a262">281</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u36">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u36">285</a></span> +<ul> +<li><a href="#a265">Een halve eeuw na Karl Ritter’s +dood.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a265">285</a></span></li> +<li><a href="#a266">De wandaden der tijgers in +Hindostan.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a266">285</a></span></li> +<li><a href="#a267">Brazilië, een land der +toekomst.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a267">286</a></span></li> +<li><a href="#a268">De hoofdstad van +Australië.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a268">286</a></span></li> +<li><a href="#a270">Hoogterecord van den hertog der +Abruzzen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a270">287</a></span></li> +<li><a href="#a271">Utrechtsche +Zendingsvereeniging.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a271">287</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u37">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u37">291</a></span> +<ul> +<li><a href="#a272">Ook een manier van +doodenvereering.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a272">291</a></span></li> +<li><a href="#a273">Naar Dauphiné!</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a273">291</a></span></li> +<li><a href="#a274">Franz Wilhelm Junghuhn.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a274">292</a></span></li> +<li><a href="#a275">Twee nieuwe expedities naar de +Noordpool.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a275">292</a></span></li> +<li><a href="#a276">De Zuidhollandsche Eilanden en +Schouwen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a276">293</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u38">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u38">297</a></span> +<ul> +<li><a href="#a281">Een bestijging van den +Popocatepetl.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a281">297</a></span></li> +<li><a href="#a282">Over den jongsten opstand op +Samoa.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a282">298</a></span></li> +<li><a href="#a283">Een nationaal park in +Zwitserland.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a283">298</a></span></li> +<li><a href="#a284">Een Nederlandsch volksvertegenwoordiger aan den +dood ontsnapt.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a284">299</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u39">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u39">303</a></span> +<ul> +<li><a href="#a286">Bij ’t plaatje van den +Poolwedloop.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a286">303</a></span></li> +<li><a href="#a287">Hoogterecords in den +Himalaya.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a287">303</a></span></li> +<li><a href="#a288">De hertog der Abruzzen +terug.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a288">304</a></span></li> +<li><a href="#a289">Nog maar eens de +Doorwerth.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a289">304</a></span></li> +<li><a href="#a290">De Duitsch-Oostenrijksche +Alpenvereeniging.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a290">304</a></span></li> +<li><a href="#a291">Een Harzreis.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a291">305</a></span></li> +<li><a href="#a292">Door de lucht naar den +Gemmitop.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a292">305</a></span></li> +<li><a href="#a293">Geluk of ongeluk door +tweelingen.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a293">305</a></span></li> +<li><a href="#a294">Bestijging van den Brocken in den +winter.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a294">309</a></span></li> +<li><a href="#a296">Dame-bergbestijgster in +Noord-Peru.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a296">311</a></span></li> +<li><a href="#a297">R. Parkinson gestorven.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a297">311</a></span></li> +<li><a href="#a298">Weer een Engelsche +Zuidpoolexpeditie.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a298">311</a></span></li> +<li><a href="#a299">Edam, Volendam, Marken.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a299">311</a></span></li> +<li><a href="#a300">Schedelvereering.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a300">311</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u40">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u40">315</a></span> +<ul> +<li><a href="#a301">Gedenkteeken J. E. +Tehupeiory.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a301">315</a></span></li> +<li><a href="#a302">Het Rif en de Rifioten.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a302">315</a></span></li> +<li><a href="#a303">Nova Zembla een +drievoud.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a303">316</a></span></li> +<li><a href="#a304">De Hohnsteinrotsen.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href= +"#a304">317</a></span></li> +<li><a href="#a305">Spitsbergen-expedities weer +thuis.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a305">317</a></span></li> +<li><a href="#a306">Landbouwtentoonstelling te Buenos +Aires.</a> <span class="tocPageNum"><a class= +"pageref" href="#a306">317</a></span></li> +</ul> +</li> +<li><a href="#u51">Op den Uitkijk.</a> +<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u51">321</a></span> +<ul> +<li><a href="#a308">Bij een paar +Spreewaldkiekjes.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a308">321</a></span></li> +<li><a href="#a309">De telegrafen der +natuurvolken.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a309">321</a></span></li> +<li><a href="#a310">Herleving van de markt te Nischni +Nowgorod.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a310">323</a></span></li> +<li><a href="#a311">Opkomst van een stad in +Schotland.</a> <span class= +"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a311">323</a></span></li> +</ul> +</li> +</ul> +</div> +<div class="transcribernote"> +<h2 class="main">Colofon</h2> +<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> +<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen +overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de +<a class="exlink xd21e34" title="Externe link" href= +"https://www.gutenberg.org/license" rel="license">Project Gutenberg +Licentie</a> bij dit eBoek of on-line op <a class="exlink xd21e34" +title="Externe link" href= +"https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line +gedistribueerd correctie team op <a class="exlink xd21e34" title= +"Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> +<p>Dit bestand bevat <i>Op den Uitkijk</i>, het bijblad of supplement +bij <i>De Aarde en haar volken</i> van het jaar 1909. Dit bijblad bevat +meestal kortere berichten en is meer gericht op de actualiteit dan de +hoofdartikelen, en werd vaak niet bewaard als het blad werd +ingebonden.</p> +<p>De volgende hoofdartikelen van de jaargang 1909 van <i>De Aarde en +haar volken</i> zijn beschikbaar in Project Gutenberg:</p> +<ul> +<li>G. J. de Groot, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/24481">Schetsen uit Napels en +omgeving.</a></li> +<li>Guillaume Vasse, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/16045">Op de jacht in +Mozambique.</a></li> +<li>George R. Sims, Typische dingen van Londen</li> +<li>G. Bosch, Zuid-Beieren en Vorarlberg</li> +<li>Jane Dieulafoy, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/24480">Castilië en +Andalusië.</a></li> +<li>Emile Deschamps, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/20908">Aan de kust van +Malabar.</a></li> +<li>Roald Amundsen, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/21878">De Noordwestelijke +Doorvaart.</a></li> +<li>B. de Jadin, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/24448">Om en door den +Peloponnesus.</a></li> +<li>Fritz Sarasin, Ceylon en de steentijd der Wedda’s</li> +<li>M. Mendell, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/25257">Op den Tarn.</a></li> +<li>Jacques Tournadour d’Albay, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/27656">De verwoeste steden aan de +straat van Messina.</a></li> +<li>Reginald Kann, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/25258">Formosa, de eerste kolonie van +Japan.</a></li> +<li>G. Bosch, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/27628">York.</a></li> +<li><a class="pglink xd21e34" title="Link naar Project Gutenberg eboek" +href="https://www.gutenberg.org/ebooks/27628">Het passiespel op de +Marquesaseilanden.</a></li> +<li>Percy E. Henderson, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/27659">Op het +Balkan-Schiereiland.</a></li> +<li>Z. K. H. den Hertog van Abruzzen, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/27657">Het bergland van den +Roewenzori.</a></li> +<li>A. Trolle, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/27634">Van de Deensche expeditie naar +Noord-Groenland.</a></li> +<li>A. Adossidès, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/28085">In Griekenland.</a></li> +<li>B. Chantre, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/25343">Onderweg in Tunis.</a></li> +<li>Ernest Henry Shackleton, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/27671">Het dichtste bij de +Zuidpool.</a></li> +<li>Delphine Menant, <a class="pglink xd21e34" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/14648">Bij de Parsi’s van Bombay +en Gudjserat.</a></li> +</ul> +<p>Project Gutenberg catalogus pagina: <a class="pglink" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/34048">34048</a>.</p> +<h3 class="main">Codering</h3> +<p class="first">Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen +poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het +einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in +het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn gemarkeerd +met het corr-element.</p> +<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>2008-12-13 Begonnen.</li> +<li>2010-10-09 Uitgebreidt met ontbrekende pagina’s.</li> +<li>2013-03-22 Aanpassing voor ePub en correcties.</li> +</ul> +<h3 class="main">Externe Referenties</h3> +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn +dat deze links voor u niet werken.</p> +<h3 class="main">Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table class="correctiontable" summary= +"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e231">3</a></td> +<td class="width40 bottom">drie-en een-halven</td> +<td class="width40 bottom">drie-en-een-halven</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e253">3</a></td> +<td class="width40 bottom">Oost-Rumelië</td> +<td class="width40 bottom">Oost-Roemelië</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e317">5</a></td> +<td class="width40 bottom">specialiteiten</td> +<td class="width40 bottom">specialisten</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e325">5</a></td> +<td class="width40 bottom">uu</td> +<td class="width40 bottom">nu</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e398">10</a></td> +<td class="width40 bottom">hij</td> +<td class="width40 bottom">Hij</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e403">10</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e3893">173</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e3902">173</a>, <a class="pageref" href="#xd21e6158">281</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">,</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e418">10</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e541">16</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e997">40</a>, <a class="pageref" href="#xd21e1754">69</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e1765">69</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e2682">114</a>, <a class="pageref" href="#xd21e2787">119</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e2917">127</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e3579">166</a>, <a class="pageref" href="#xd21e4322">197</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e4339">197</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e4400">198</a>, <a class="pageref" href="#xd21e4601">210</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e4856">224</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e4916">224</a>, <a class="pageref" href="#xd21e5315">249</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e5945">273</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e6291">287</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e504">15</a></td> +<td class="width40 bottom">gneisblokken</td> +<td class="width40 bottom">gneissblokken</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e538">16</a></td> +<td class="width40 bottom">leiddde</td> +<td class="width40 bottom">leidde</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e583">17</a></td> +<td class="width40 bottom">Noord Amerika</td> +<td class="width40 bottom">Noord-Amerika</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e586">17</a></td> +<td class="width40 bottom">Rondom</td> +<td class="width40 bottom">rondom</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e598">21</a></td> +<td class="width40 bottom">voordeeld</td> +<td class="width40 bottom">voorbeeld</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e663">22</a></td> +<td class="width40 bottom">schoomschip</td> +<td class="width40 bottom">stoomschip</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e688">23</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e4905">224</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">”</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e696">23</a></td> +<td class="width40 bottom">me r</td> +<td class="width40 bottom">meer</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e703">23</a></td> +<td class="width40 bottom">h eft</td> +<td class="width40 bottom">heeft</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e710">23</a></td> +<td class="width40 bottom">iberiaansche</td> +<td class="width40 bottom">liberiaansche</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e812">28</a></td> +<td class="width40 bottom">Nubie</td> +<td class="width40 bottom">Nubië</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e867">34</a></td> +<td class="width40 bottom">dag n</td> +<td class="width40 bottom">dagen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e924">35</a></td> +<td class="width40 bottom">No.</td> +<td class="width40 bottom">Nr.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1078">45</a></td> +<td class="width40 bottom">sAlbanië</td> +<td class="width40 bottom">Albanië</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1081">45</a></td> +<td class="width40 bottom">Bulgarijë</td> +<td class="width40 bottom">Bulgarije</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1086">45</a></td> +<td class="width40 bottom">usschen</td> +<td class="width40 bottom">tusschen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1089">45</a></td> +<td class="width40 bottom">ten</td> +<td class="width40 bottom">en</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1110">45</a></td> +<td class="width40 bottom">Albanie’s</td> +<td class="width40 bottom">Albanië’s</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1175">47</a></td> +<td class="width40 bottom">kolonien</td> +<td class="width40 bottom">koloniën</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1187">47</a></td> +<td class="width40 bottom">»</td> +<td class="width40 bottom">”</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1233">51</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e1555">63</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e4921">224</a></td> +<td class="width40 bottom">.</td> +<td class="width40 bottom">,</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1254">51</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e5191">236</a></td> +<td class="width40 bottom">”</td> +<td class="width40 bottom">«</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1303">52</a></td> +<td class="width40 bottom">Saloeeën</td> +<td class="width40 bottom">Saloeën</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1349">53</a></td> +<td class="width40 bottom">moelijk</td> +<td class="width40 bottom">moeilijk</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1436">59</a></td> +<td class="width40 bottom">tuschen</td> +<td class="width40 bottom">tusschen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1838">71</a></td> +<td class="width40 bottom">hoog staande</td> +<td class="width40 bottom">hoogstaande</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1843">71</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e1852">71</a></td> +<td class="width40 bottom">industrieele</td> +<td class="width40 bottom">industriëele</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1986">77</a></td> +<td class="width40 bottom">Kolonialbeamte</td> +<td class="width40 bottom">Kolonialbeamten</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2041">81</a></td> +<td class="width40 bottom">Honkong</td> +<td class="width40 bottom">Hongkong</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2092">83</a></td> +<td class="width40 bottom">Fes</td> +<td class="width40 bottom">Fez</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2097">83</a></td> +<td class="width40 bottom">marokkaansche</td> +<td class="width40 bottom">Marokkaansche</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2107">83</a></td> +<td class="width40 bottom">zuidpoolëxpeditie</td> +<td class="width40 bottom">zuidpoolexpeditie</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2157">87</a></td> +<td class="width40 bottom">fjoren</td> +<td class="width40 bottom">fjorden</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2208">88</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e3387">153</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e3942">177</a>, <a class="pageref" href="#xd21e5117">231</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e6048">275</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">«</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2292">94</a></td> +<td class="width40 bottom">ethnonografisch</td> +<td class="width40 bottom">ethnografisch</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2301">94</a></td> +<td class="width40 bottom">von</td> +<td class="width40 bottom">van</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2398">100</a></td> +<td class="width40 bottom">oud ritmeester</td> +<td class="width40 bottom">oud-ritmeester</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2438">102</a></td> +<td class="width40 bottom">Alpenvereenging</td> +<td class="width40 bottom">Alpenvereeniging</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2498">107</a></td> +<td class="width40 bottom">Marokaansche</td> +<td class="width40 bottom">Marokkaansche</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2527">108</a></td> +<td class="width40 bottom">g ensbewoner</td> +<td class="width40 bottom">grensbewoner</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2593">109</a></td> +<td class="width40 bottom">Monokwari</td> +<td class="width40 bottom">Manokwari</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2618">113</a></td> +<td class="width40 bottom">wo den</td> +<td class="width40 bottom">worden</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2710">115</a></td> +<td class="width40 bottom">in in</td> +<td class="width40 bottom">in</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2748">119</a></td> +<td class="width40 bottom">Djokjokarta</td> +<td class="width40 bottom">Djokjakarta</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2762">119</a></td> +<td class="width40 bottom">tr uwdag</td> +<td class="width40 bottom">trouwdag</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2841">120</a></td> +<td class="width40 bottom">he ft</td> +<td class="width40 bottom">heeft</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2862">121</a></td> +<td class="width40 bottom">Direc eur</td> +<td class="width40 bottom">Directeur</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2945">128</a></td> +<td class="width40 bottom">Belvedère</td> +<td class="width40 bottom">Belvédère</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2973">129</a></td> +<td class="width40 bottom">prakkosch</td> +<td class="width40 bottom">prakbosch</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2976">129</a></td> +<td class="width40 bottom">houtveiling</td> +<td class="width40 bottom">houtvelling</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3029">134</a></td> +<td class="width40 bottom">thibetiaanschen</td> +<td class="width40 bottom">thibetaanschen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3067">135</a></td> +<td class="width40 bottom">Hongarijë</td> +<td class="width40 bottom">Hongarije</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3137">140</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">en</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3159">141</a></td> +<td class="width40 bottom">Perziië</td> +<td class="width40 bottom">Perzië</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3168">141</a></td> +<td class="width40 bottom">pogi gen</td> +<td class="width40 bottom">pogingen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3248">146</a></td> +<td class="width40 bottom">Konigsplein</td> +<td class="width40 bottom">Koningsplein</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3401">153</a></td> +<td class="width40 bottom">.</td> +<td class="width40 bottom">?</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3418">153</a></td> +<td class="width40 bottom">bevredigde</td> +<td class="width40 bottom">bevredigende</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3423">153</a></td> +<td class="width40 bottom">plantage arbeiders</td> +<td class="width40 bottom">plantage-arbeiders</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3517">160</a></td> +<td class="width40 bottom">Koppelooort</td> +<td class="width40 bottom">Koppelpoort</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3610">166</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">bekend</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3649">167</a></td> +<td class="width40 bottom">kaap</td> +<td class="width40 bottom">Kaap</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3652">167</a></td> +<td class="width40 bottom">miscrocopische</td> +<td class="width40 bottom">microscopische</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3765">171</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">»</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3779">171</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">)</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3986">178</a></td> +<td class="width40 bottom">Curacao</td> +<td class="width40 bottom">Curaçao</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3989">178</a></td> +<td class="width40 bottom">Curacao’sche</td> +<td class="width40 bottom">Curaçao’sche</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4179">191</a></td> +<td class="width40 bottom">nesstels</td> +<td class="width40 bottom">nestels</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4247">192</a></td> +<td class="width40 bottom">tatoeëren</td> +<td class="width40 bottom">tatoeëeren</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4310">193</a></td> +<td class="width40 bottom">¼</td> +<td class="width40 bottom">-</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4358">198</a></td> +<td class="width40 bottom">Nederlandsch-Indie</td> +<td class="width40 bottom">Nederlandsch-Indië</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4416">199</a></td> +<td class="width40 bottom">sneeuwbedekte</td> +<td class="width40 bottom">sneeuw bedekte</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4562">209</a></td> +<td class="width40 bottom">Duizenden-en-één</td> +<td class="width40 bottom">Duizend-en-één</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4593">210</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">we</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4598">210</a></td> +<td class="width40 bottom">Trolhätta-waterval</td> +<td class="width40 bottom">Trollhätta-waterval</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4659">211</a></td> +<td class="width40 bottom">gevuldenet ten</td> +<td class="width40 bottom">gevulde netten</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4749">216</a></td> +<td class="width40 bottom">eenigszings</td> +<td class="width40 bottom">eenigszins</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4812">223</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e5201">236</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e5204">236</a>, <a class="pageref" href="#xd21e5689">257</a></td> +<td class="width40 bottom">»</td> +<td class="width40 bottom">«</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4817">223</a></td> +<td class="width40 bottom">zo n</td> +<td class="width40 bottom">zoon</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4847">224</a></td> +<td class="width40 bottom">Trough</td> +<td class="width40 bottom">Through</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4894">224</a></td> +<td class="width40 bottom">”</td> +<td class="width40 bottom">.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4975">225</a></td> +<td class="width40 bottom">wich</td> +<td class="width40 bottom">which</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4986">225</a></td> +<td class="width40 bottom">A D</td> +<td class="width40 bottom">A. D.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5001">225</a></td> +<td class="width40 bottom">Bethman</td> +<td class="width40 bottom">Bethmann</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5374">240</a></td> +<td class="width40 bottom">vo r</td> +<td class="width40 bottom">voor</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5400">241</a></td> +<td class="width40 bottom">den</td> +<td class="width40 bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5428">243</a></td> +<td class="width40 bottom">wetten</td> +<td class="width40 bottom">metten</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5514">255</a></td> +<td class="width40 bottom">gekrooond</td> +<td class="width40 bottom">gekroond</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5563">255</a></td> +<td class="width40 bottom">Amerka</td> +<td class="width40 bottom">Amerika</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5588">256</a></td> +<td class="width40 bottom">Phipp</td> +<td class="width40 bottom">Phipps</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5595">256</a></td> +<td class="width40 bottom">1747</td> +<td class="width40 bottom">1774</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5623">256</a></td> +<td class="width40 bottom">hadelsmarine</td> +<td class="width40 bottom">handelsmarine</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5655">257</a></td> +<td class="width40 bottom">moter</td> +<td class="width40 bottom">motor</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5675">257</a></td> +<td class="width40 bottom">Noord naar Zuid</td> +<td class="width40 bottom">Zuid naar Noord</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5713">261</a></td> +<td class="width40 bottom">Kikam</td> +<td class="width40 bottom">Kiham</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5792">263</a></td> +<td class="width40 bottom">de</td> +<td class="width40 bottom">De</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5797">263</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">De</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5856">268</a></td> +<td class="width40 bottom">binnnen</td> +<td class="width40 bottom">binnen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5952">273</a></td> +<td class="width40 bottom">-</td> +<td class="width40 bottom"></td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6012">275</a>, +<a class="pageref" href="#xd21e6161">281</a>, <a class="pageref" href= +"#xd21e6318">287</a></td> +<td class="width40 bottom">,</td> +<td class="width40 bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6026">275</a></td> +<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40 bottom">-</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6031">275</a></td> +<td class="width40 bottom">hütte</td> +<td class="width40 bottom">Hütte</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6194">285</a></td> +<td class="width40 bottom">hen</td> +<td class="width40 bottom">hem</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6201">285</a></td> +<td class="width40 bottom">imm</td> +<td class="width40 bottom">im</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6204">285</a></td> +<td class="width40 bottom">verhältniss</td> +<td class="width40 bottom">Verhältniss</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6210">285</a></td> +<td class="width40 bottom">gronslag</td> +<td class="width40 bottom">grondslag</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6234">286</a></td> +<td class="width40 bottom">haarstrijd</td> +<td class="width40 bottom">haar strijd</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6298">287</a></td> +<td class="width40 bottom">Pionneer</td> +<td class="width40 bottom">Pioneer</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6320">287</a></td> +<td class="width40 bottom">koppensnellermessen</td> +<td class="width40 bottom">koppensnellersmessen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6497">293</a></td> +<td class="width40 bottom">Oudorp</td> +<td class="width40 bottom">Ouddorp</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6552">298</a></td> +<td class="width40 bottom">twee-en-en-een-half</td> +<td class="width40 bottom">twee-en-een-half</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6623">299</a></td> +<td class="width40 bottom">stel</td> +<td class="width40 bottom">steil</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6669">299</a></td> +<td class="width40 bottom">, gelukkig</td> +<td class="width40 bottom">. Gelukkig</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6760">304</a></td> +<td class="width40 bottom">,</td> +<td class="width40 bottom">.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6823">305</a></td> +<td class="width40 bottom">de</td> +<td class="width40 bottom">het</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6828">305</a></td> +<td class="width40 bottom">voltooiïng</td> +<td class="width40 bottom">voltooiing</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e7008">316</a></td> +<td class="width40 bottom">steille</td> +<td class="width40 bottom">steile</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e7024">316</a></td> +<td class="width40 bottom">verschafffen</td> +<td class="width40 bottom">verschaffen</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + +<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OP DEN UITKIJK, JAARGANG 1909 ***</div> +<div style='text-align:left'> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Updated editions will replace the previous one—the old editions will +be renamed. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright +law means that no one owns a United States copyright in these works, +so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United +States without permission and without paying copyright +royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part +of this license, apply to copying and distributing Project +Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ +concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, +and may not be used if you charge for an eBook, except by following +the terms of the trademark license, including paying royalties for use +of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for +copies of this eBook, complying with the trademark license is very +easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation +of derivative works, reports, performances and research. Project +Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may +do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected +by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark +license, especially commercial redistribution. +</div> + +<div style='margin-top:1em; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE</div> +<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE</div> +<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase “Project +Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full +Project Gutenberg™ License available with this file or online at +www.gutenberg.org/license. +</div> + +<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or +destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your +possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a +Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound +by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person +or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this +agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ +electronic works. See paragraph 1.E below. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the +Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection +of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual +works in the collection are in the public domain in the United +States. If an individual work is unprotected by copyright law in the +United States and you are located in the United States, we do not +claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, +displaying or creating derivative works based on the work as long as +all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope +that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting +free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ +works in compliance with the terms of this agreement for keeping the +Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily +comply with the terms of this agreement by keeping this work in the +same format with its attached full Project Gutenberg™ License when +you share it without charge with others. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are +in a constant state of change. If you are outside the United States, +check the laws of your country in addition to the terms of this +agreement before downloading, copying, displaying, performing, +distributing or creating derivative works based on this work or any +other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no +representations concerning the copyright status of any work in any +country other than the United States. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other +immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear +prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work +on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the +phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, +performed, viewed, copied or distributed: +</div> + +<blockquote> + <div style='display:block; margin:1em 0'> + This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most + other parts of the world at no cost and with almost no restrictions + whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms + of the Project Gutenberg License included with this eBook or online + at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you + are not located in the United States, you will have to check the laws + of the country where you are located before using this eBook. + </div> +</blockquote> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is +derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not +contain a notice indicating that it is posted with permission of the +copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in +the United States without paying any fees or charges. If you are +redistributing or providing access to a work with the phrase “Project +Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply +either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or +obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ +trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any +additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms +will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works +posted with the permission of the copyright holder found at the +beginning of this work. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg™. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg™ License. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including +any word processing or hypertext form. However, if you provide access +to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format +other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official +version posted on the official Project Gutenberg™ website +(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense +to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means +of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain +Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the +full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works +provided that: +</div> + +<div style='margin-left:0.7em;'> + <div style='text-indent:-0.7em'> + • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed + to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has + agreed to donate royalties under this paragraph to the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid + within 60 days following each date on which you prepare (or are + legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty + payments should be clearly marked as such and sent to the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in + Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation.” + </div> + + <div style='text-indent:-0.7em'> + • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ + License. You must require such a user to return or destroy all + copies of the works possessed in a physical medium and discontinue + all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ + works. + </div> + + <div style='text-indent:-0.7em'> + • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of + any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days of + receipt of the work. + </div> + + <div style='text-indent:-0.7em'> + • You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg™ works. + </div> +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project +Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than +are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing +from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of +the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set +forth in Section 3 below. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.F. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +works not protected by U.S. copyright law in creating the Project +Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ +electronic works, and the medium on which they may be stored, may +contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate +or corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged disk or +other medium, a computer virus, or computer codes that damage or +cannot be read by your equipment. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right +of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium +with your written explanation. The person or entity that provided you +with the defective work may elect to provide a replacement copy in +lieu of a refund. If you received the work electronically, the person +or entity providing it to you may choose to give you a second +opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If +the second copy is also defective, you may demand a refund in writing +without further opportunities to fix the problem. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO +OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of +damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement +violates the law of the state applicable to this agreement, the +agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or +limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or +unenforceability of any provision of this agreement shall not void the +remaining provisions. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in +accordance with this agreement, and any volunteers associated with the +production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ +electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, +including legal fees, that arise directly or indirectly from any of +the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this +or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or +additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any +Defect you cause. +</div> + +<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of +computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It +exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations +from people in all walks of life. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s +goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg™ and future +generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see +Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org. +</div> + +<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by +U.S. federal laws and your state’s laws. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, +Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up +to date contact information can be found at the Foundation’s website +and official page at www.gutenberg.org/contact +</div> + +<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread +public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine-readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To SEND +DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state +visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Please check the Project Gutenberg web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. To +donate, please visit: www.gutenberg.org/donate +</div> + +<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> +Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project +Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be +freely shared with anyone. For forty years, he produced and +distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of +volunteer support. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in +the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not +necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper +edition. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +Most people start at our website which has the main PG search +facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. +</div> + +<div style='display:block; margin:1em 0'> +This website includes information about Project Gutenberg™, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. +</div> +</div> + +</body> +</html> diff --git a/34048-h/images/book.png b/34048-h/images/book.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..963d165 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/book.png diff --git a/34048-h/images/external.png b/34048-h/images/external.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ba4f205 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/external.png diff --git a/34048-h/images/kop1909.jpg b/34048-h/images/kop1909.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c14b68b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/kop1909.jpg diff --git a/34048-h/images/opdenuitkijk.gif b/34048-h/images/opdenuitkijk.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..68ebd78 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/opdenuitkijk.gif diff --git a/34048-h/images/opdenuitkijk.png b/34048-h/images/opdenuitkijk.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..68ebd78 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/opdenuitkijk.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u003-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u003-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b960bd2 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u003-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u003-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u003-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..86f7eb6 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u003-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u004-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u004-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9149578 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u004-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u004-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u004-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..449ba86 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u004-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u005.jpg b/34048-h/images/p1909-u005.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1f32044 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u005.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u009-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u009-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..496b0b7 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u009-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u009-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u009-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..56ae8bd --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u009-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u009-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u009-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bb34fe0 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u009-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u010.jpg b/34048-h/images/p1909-u010.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c577d37 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u010.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u011-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u011-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..aa36379 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u011-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u011-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u011-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e062b68 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u011-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u015.jpg b/34048-h/images/p1909-u015.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8f1b4ff --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u015.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u016.jpg b/34048-h/images/p1909-u016.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..166ed44 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u016.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u017-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u017-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a2339fa --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u017-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u017-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u017-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ac958c2 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u017-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u017-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u017-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ce5abe0 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u017-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u017-4.jpg b/34048-h/images/p1909-u017-4.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b2413b6 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u017-4.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u021-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u021-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..730a7a3 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u021-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u021-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u021-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..95b7732 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u021-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u022-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u022-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8297a9c --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u022-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u022-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u022-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..707e940 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u022-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u027-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u027-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..72eec30 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u027-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u027-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u027-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f524a1c --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u027-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u027-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u027-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6b18aa2 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u027-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u028-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u028-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d592ef5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u028-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u028-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u028-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7fbdcee --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u028-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u029.jpg b/34048-h/images/p1909-u029.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a47a024 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u029.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u033-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u033-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f592dc2 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u033-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u033-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u033-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b7d8d21 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u033-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u033-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u033-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..816b62f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u033-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u034.jpg b/34048-h/images/p1909-u034.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4a8499a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u034.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u035.jpg b/34048-h/images/p1909-u035.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..24c7688 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u035.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u039-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u039-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1ffeba5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u039-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u039-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u039-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3496f7b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u039-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u040-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u040-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..070519e --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u040-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u040-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u040-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9188df8 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u040-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u041.jpg b/34048-h/images/p1909-u041.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0ac82ff --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u041.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u045-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u045-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c39110f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u045-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u045-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u045-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cb88874 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u045-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u046-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u046-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0b588e9 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u046-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u046-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u046-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..39e1f4d --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u046-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u047.jpg b/34048-h/images/p1909-u047.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..aef0b5a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u047.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u051.jpg b/34048-h/images/p1909-u051.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..da69330 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u051.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u052.jpg b/34048-h/images/p1909-u052.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..15800b7 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u052.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u053.jpg b/34048-h/images/p1909-u053.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2b17ac4 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u053.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u057-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u057-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2a8dd92 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u057-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u057-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u057-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8c79372 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u057-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u058.jpg b/34048-h/images/p1909-u058.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..765000d --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u058.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u059.gif b/34048-h/images/p1909-u059.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9fc9b06 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u059.gif diff --git a/34048-h/images/p1909-u059.png b/34048-h/images/p1909-u059.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9fc9b06 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u059.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u063-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u063-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..458e0c0 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u063-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u063-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u063-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6079364 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u063-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u064-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u064-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..eed7b78 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u064-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u064-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u064-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0014df1 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u064-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u069-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u069-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fa51d9c --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u069-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u069-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u069-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..04d98cc --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u069-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u070.jpg b/34048-h/images/p1909-u070.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..da552d4 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u070.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u075.jpg b/34048-h/images/p1909-u075.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bc23aa0 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u075.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u076-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u076-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3295aee --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u076-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u076-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u076-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6ca2106 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u076-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u081-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u081-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..db68ef0 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u081-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u081-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u081-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f12d408 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u081-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u081-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u081-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..eaae15f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u081-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u087.jpg b/34048-h/images/p1909-u087.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..946a39e --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u087.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u088.jpg b/34048-h/images/p1909-u088.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9e52aa3 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u088.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u089.jpg b/34048-h/images/p1909-u089.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f06cc43 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u089.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u093-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u093-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1e68071 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u093-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u093-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u093-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..afaccd1 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u093-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u095.jpg b/34048-h/images/p1909-u095.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c3b6bc4 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u095.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u098.jpg b/34048-h/images/p1909-u098.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3e4a7e5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u098.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u099.jpg b/34048-h/images/p1909-u099.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5976d28 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u099.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u101.jpg b/34048-h/images/p1909-u101.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a857512 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u101.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u103.gif b/34048-h/images/p1909-u103.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cb9c6e5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u103.gif diff --git a/34048-h/images/p1909-u103.png b/34048-h/images/p1909-u103.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cb9c6e5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u103.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u107-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u107-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fd7df66 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u107-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u107-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u107-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..402c22f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u107-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u109.jpg b/34048-h/images/p1909-u109.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..98acede --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u109.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u113-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u113-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..de5cc65 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u113-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u113-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u113-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c6bcf2a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u113-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u114-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u114-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..000b82d --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u114-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u114-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u114-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8ae9d56 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u114-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u115-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u115-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cf5a7f5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u115-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u115-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u115-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4dc40e4 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u115-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u119.jpg b/34048-h/images/p1909-u119.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..af21420 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u119.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u124.jpg b/34048-h/images/p1909-u124.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0172e7a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u124.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u125.jpg b/34048-h/images/p1909-u125.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b195257 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u125.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u126.jpg b/34048-h/images/p1909-u126.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6faba7f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u126.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u127.jpg b/34048-h/images/p1909-u127.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0e40f11 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u127.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u128.jpg b/34048-h/images/p1909-u128.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..944305c --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u128.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u133.jpg b/34048-h/images/p1909-u133.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b554989 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u133.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u134.jpg b/34048-h/images/p1909-u134.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7ff9b0d --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u134.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u135.jpg b/34048-h/images/p1909-u135.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..87bb6ce --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u135.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u139-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u139-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..18a2c8f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u139-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u139-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u139-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..47f280a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u139-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u139-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u139-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a022366 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u139-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u140-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u140-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7f1d3e9 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u140-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u140-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u140-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d2ee25d --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u140-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u145.jpg b/34048-h/images/p1909-u145.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..63c2a6b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u145.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u146.jpg b/34048-h/images/p1909-u146.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6124871 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u146.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u147.gif b/34048-h/images/p1909-u147.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e2a8326 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u147.gif diff --git a/34048-h/images/p1909-u147.png b/34048-h/images/p1909-u147.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e2a8326 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u147.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u151.jpg b/34048-h/images/p1909-u151.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..394117a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u151.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u152.jpg b/34048-h/images/p1909-u152.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c83ce6e --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u152.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u153.gif b/34048-h/images/p1909-u153.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7c43662 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u153.gif diff --git a/34048-h/images/p1909-u153.png b/34048-h/images/p1909-u153.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7c43662 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u153.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u156.jpg b/34048-h/images/p1909-u156.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4366569 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u156.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u157.jpg b/34048-h/images/p1909-u157.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b606699 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u157.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u158.jpg b/34048-h/images/p1909-u158.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a4f7428 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u158.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u159.jpg b/34048-h/images/p1909-u159.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..473b28e --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u159.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u160.jpg b/34048-h/images/p1909-u160.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9fd112c --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u160.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u165-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u165-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d6c88c5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u165-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u165-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u165-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..82dffe1 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u165-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u166.jpg b/34048-h/images/p1909-u166.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cc2dd46 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u166.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u171-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u171-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..aa9fb45 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u171-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u171-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u171-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..232d58e --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u171-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u171-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u171-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fc5b543 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u171-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u172.jpg b/34048-h/images/p1909-u172.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1f4e243 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u172.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u177-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u177-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6834b69 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u177-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u177-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u177-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..39de698 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u177-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u178.jpg b/34048-h/images/p1909-u178.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ff2ad90 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u178.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u182.jpg b/34048-h/images/p1909-u182.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..14987c5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u182.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u184.jpg b/34048-h/images/p1909-u184.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ffd9aa8 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u184.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u185.jpg b/34048-h/images/p1909-u185.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..35ae7f7 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u185.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u186.jpg b/34048-h/images/p1909-u186.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2d9744b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u186.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u191-1-5.jpg b/34048-h/images/p1909-u191-1-5.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..87ceb8b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u191-1-5.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u191-6-10.jpg b/34048-h/images/p1909-u191-6-10.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7ab0a64 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u191-6-10.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u192-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u192-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6d562ee --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u192-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u192-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u192-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..29880d5 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u192-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u197.jpg b/34048-h/images/p1909-u197.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ad36329 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u197.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u199.jpg b/34048-h/images/p1909-u199.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bed5b13 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u199.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u203.jpg b/34048-h/images/p1909-u203.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1c89d44 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u203.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u204.jpg b/34048-h/images/p1909-u204.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d264f09 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u204.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u205-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u205-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..56567e6 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u205-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u205-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u205-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ac44820 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u205-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u209-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u209-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a6424b4 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u209-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u209-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u209-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..da5657d --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u209-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u211.jpg b/34048-h/images/p1909-u211.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bc14fe2 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u211.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u214.jpg b/34048-h/images/p1909-u214.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bda27d4 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u214.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u215.jpg b/34048-h/images/p1909-u215.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d6bcf5b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u215.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u216.jpg b/34048-h/images/p1909-u216.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b146adc --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u216.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u217.jpg b/34048-h/images/p1909-u217.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..edf7f02 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u217.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u223.jpg b/34048-h/images/p1909-u223.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..78d40fd --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u223.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u225.jpg b/34048-h/images/p1909-u225.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1daffe1 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u225.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u229.jpg b/34048-h/images/p1909-u229.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7f85bba --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u229.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u230.jpg b/34048-h/images/p1909-u230.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ba6713b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u230.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u231.jpg b/34048-h/images/p1909-u231.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d1fc5b0 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u231.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u235-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u235-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ceee18b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u235-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u235-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u235-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fe74409 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u235-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u237.jpg b/34048-h/images/p1909-u237.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c84ab18 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u237.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u240.jpg b/34048-h/images/p1909-u240.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fa7c832 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u240.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u241.jpg b/34048-h/images/p1909-u241.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e1fb751 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u241.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u242.jpg b/34048-h/images/p1909-u242.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7ab4387 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u242.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u243.jpg b/34048-h/images/p1909-u243.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1827a6c --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u243.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u249.jpg b/34048-h/images/p1909-u249.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..689660e --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u249.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u251.jpg b/34048-h/images/p1909-u251.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a0dcc59 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u251.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u255-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u255-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0a6aafe --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u255-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u255-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u255-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b58ea78 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u255-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u261.jpg b/34048-h/images/p1909-u261.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..95540a2 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u261.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u262-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u262-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..84096ee --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u262-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u262-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u262-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..be13d82 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u262-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u267.jpg b/34048-h/images/p1909-u267.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6dbcaf3 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u267.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u268.jpg b/34048-h/images/p1909-u268.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..78e298a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u268.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u269-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u269-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..27846a4 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u269-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u269-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u269-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8460bbc --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u269-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u273-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u273-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2c102e6 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u273-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u273-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u273-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b414e1e --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u273-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u273-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u273-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..853a5f1 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u273-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u279-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u279-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9239f6e --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u279-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u279-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u279-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..34ce0ba --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u279-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u281-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u281-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..19f9b9a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u281-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u281-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u281-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..978252b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u281-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u285.jpg b/34048-h/images/p1909-u285.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..18cc5ed --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u285.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u286-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u286-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..feefa14 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u286-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u286-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u286-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cc822f9 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u286-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u286-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u286-3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..caf0687 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u286-3.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u291.jpg b/34048-h/images/p1909-u291.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e5afcf4 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u291.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u292.jpg b/34048-h/images/p1909-u292.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..97662b0 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u292.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u293-1.gif b/34048-h/images/p1909-u293-1.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9430f4f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u293-1.gif diff --git a/34048-h/images/p1909-u293-1.png b/34048-h/images/p1909-u293-1.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9430f4f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u293-1.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u293-2.gif b/34048-h/images/p1909-u293-2.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..939545a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u293-2.gif diff --git a/34048-h/images/p1909-u293-2.png b/34048-h/images/p1909-u293-2.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..939545a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u293-2.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u297-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u297-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..68c3faf --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u297-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u297-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u297-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f38b0c7 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u297-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u303.jpg b/34048-h/images/p1909-u303.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a6bd8e3 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u303.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u305-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u305-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7d71969 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u305-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u305-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u305-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e1e1252 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u305-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u309-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u309-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..228d391 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u309-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u309-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u309-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8075010 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u309-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u310.jpg b/34048-h/images/p1909-u310.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7cc680f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u310.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u315.jpg b/34048-h/images/p1909-u315.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..00f0ae1 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u315.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u316.gif b/34048-h/images/p1909-u316.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..25c474c --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u316.gif diff --git a/34048-h/images/p1909-u316.png b/34048-h/images/p1909-u316.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..25c474c --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u316.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u316h.gif b/34048-h/images/p1909-u316h.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8ac508b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u316h.gif diff --git a/34048-h/images/p1909-u316h.png b/34048-h/images/p1909-u316h.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8ac508b --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u316h.png diff --git a/34048-h/images/p1909-u317.jpg b/34048-h/images/p1909-u317.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3114aeb --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u317.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u321-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u321-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..352801a --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u321-1.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u321-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u321-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..215d51f --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u321-2.jpg diff --git a/34048-h/images/p1909-u323.jpg b/34048-h/images/p1909-u323.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ffc4613 --- /dev/null +++ b/34048-h/images/p1909-u323.jpg |
