initial commit of ebook 34048HEAD main

author: Roger Frank <rfrank@pglaf.org> 2025-10-14 20:00:46 -0700
committer: Roger Frank <rfrank@pglaf.org> 2025-10-14 20:00:46 -0700
commit: f616e3b17278597cbf3eb9d0d80c9ac692c061d2 (patch)
tree: ba2cc97611535b2f2503d9a1341931117108aee7 /34048-h
204 files changed, 22281 insertions, 0 deletions
diff --git a/34048-h/34048-h.htm b/34048-h/34048-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..0b8f762
--- /dev/null
+++ b/34048-h/34048-h.htm
@@ -0,0 +1,22281 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"
+"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2013-03-24T11:11:00Z. -->
+<html lang="nl">
+<head>
+<meta name="generator" content=
+"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org">
+<title>Op den Uitkijk, 1909</title>
+<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8">
+<meta name="generator" content=
+"tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/">
+<meta name="author" content="Verschillende Auteurs">
+<link rel="schema.DC" href=
+"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="DC.Creator" content="Verschillende Auteurs">
+<meta name="DC.Title" content="Op den Uitkijk, 1909">
+<meta name="DC.Date" content="2010-10-08">
+<meta name="DC.Language" content="nl">
+<meta name="DC.Format" content="text/html">
+<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg">
+<meta name="DC.Rights" content=
+"Dit boek is vrij van auteursrechten in de Verenigde Staten. Als u elders woont, controleer dan de wetgeving in uw land voordat u dit boek download.">
+<meta name="DC.Identifier" content=
+"https://www.gutenberg.org/etext/34048">
+<style type="text/css">
+body
+{
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+font-size: 100%;
+line-height: 1.2em;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+/* Titlepage */
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+text-align: center;
+}
+.titlePage .docTitle
+{
+line-height: 3.5em;
+margin: 2em 0% 2em 0%;
+font-weight: bold;
+}
+.titlePage .docTitle .mainTitle
+{
+font-size: 1.8em;
+}
+.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, .titlePage .docTitle .volumeTitle
+{
+font-size: 1.44em;
+}
+.titlePage .byline
+{
+margin: 2em 0% 2em 0%;
+font-size:1.2em;
+line-height:1.72em;
+}
+.titlePage .byline .docAuthor
+{
+font-size: 1.2em;
+font-weight: bold;
+}
+.titlePage .figure
+{
+margin: 2em 0% 2em 0%;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+}
+.titlePage .docImprint
+{
+margin: 4em 0% 0em 0%;
+font-size: 1.2em;
+line-height: 1.72em;
+}
+.titlePage .docImprint .docDate
+{
+font-size: 1.2em;
+font-weight: bold;
+}
+/* End Titlepage */
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+.advertisment
+{
+background-color:#FFFEE0;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+.correctiontable
+{
+width: 75%;
+}
+.width20
+{
+width: 20%;
+}
+.width40
+{
+width: 40%;
+}
+.indextoc
+{
+text-align: center;
+}
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+.apparatusnote
+{
+text-decoration: none;
+}
+table.alignedtext
+{
+border-collapse: collapse;
+}
+table.alignedtext td
+{
+vertical-align: top;
+width: 50%;
+}
+table.alignedtext td.first
+{
+border-width: 0 0.2px 0 0;
+border-color: gray;
+border-style: solid;
+padding-right: 10px;
+}
+table.alignedtext td.second
+{
+padding-left: 10px;
+}
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+h3, .h3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+h4, .h4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+p.tocPart
+{
+margin:1.58em 0%;
+font-variant: small-caps;
+}
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+.opener, .address
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+}
+.addrline
+{
+margin-top: 0;
+margin-bottom: 0;
+}
+.dateline
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+text-align: right;
+}
+.salute
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-left: 3.58em;
+text-indent: -2em;
+}
+.signed
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-left: 3.58em;
+text-indent: -2em;
+}
+.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+.epigraph span.bibl
+{
+display: block;
+text-align: right;
+}
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+.figure
+{
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+}
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+.figAnnotation
+{
+font-size:80%;
+position:relative;
+margin: 0 auto; /* center this */
+}
+.figTopLeft, .figBottomLeft
+{
+float: left;
+}
+.figTop, .figBottom
+{
+}
+.figTopRight, .figBottomRight
+{
+float: right;
+}
+.hangq
+{
+text-indent: -0.32em;
+}
+.hangqq
+{
+text-indent: -0.40em;
+}
+.hangqqq
+{
+text-indent: -0.71em;
+}
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+img
+{
+border-width:0;
+}
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+.marginnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+div.footnotes
+{
+font-size: 80%;
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+p.footnote
+{
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+p.footnote .label
+{
+float:left;
+width:2em;
+height:12pt;
+display:block;
+}
+/* Tables */
+tr, td, th
+{
+vertical-align: top;
+}
+td.bottom
+{
+vertical-align: bottom;
+}
+td.label, tr.label td
+{
+font-weight: bold;
+}
+td.unit, tr.unit td
+{
+font-style: italic;
+}
+span.sum
+{
+padding-top: 2px; border-top: solid black 1px;
+}
+/* Table border styles */
+/* Table with borders on the outside and between the table head and data. */
+table.borderOutside
+{
+border-collapse: collapse;
+}
+table.borderOutside td
+{
+padding-left: 4px;
+padding-right: 4px;
+}
+table.borderOutside .cellHeadTop, table.borderOutside .cellTop
+{
+border-top: 2px solid black;
+}
+table.borderOutside .cellHeadBottom
+{
+border-bottom: 1px solid black;
+}
+table.borderOutside .cellBottom
+{
+border-bottom: 2px solid black;
+}
+table.borderOutside .cellLeft, table.borderOutside .cellHeadLeft
+{
+border-left: 2px solid black;
+}
+table.borderOutside .cellRight, table.borderOutside .cellHeadRight
+{
+border-right: 2px solid black;
+}
+/* Table with borders on the vertical inside edges. */
+table.verticalBorderInside
+{
+border-collapse: collapse;
+}
+table.verticalBorderInside td
+{
+padding-left: 4px;
+padding-right: 4px;
+border-left: 1px solid black;
+}
+table.verticalBorderInside .cellHeadTop, table.verticalBorderInside .cellTop
+{
+border-top: 2px solid black;
+}
+table.verticalBorderInside .cellHeadBottom
+{
+border-bottom: 1px solid black;
+}
+table.verticalBorderInside .cellBottom
+{
+border-bottom: 2px solid black;
+}
+table.verticalBorderInside .cellLeft, table.verticalBorderInside .cellHeadLeft
+{
+border-left: 0px solid black;
+}
+/* Table with borders on all edges, outer edges somewhat fatter. */
+table.borderAll
+{
+border-collapse: collapse;
+}
+table.borderAll td
+{
+padding-left: 4px;
+padding-right: 4px;
+border: 1px solid black;
+}
+table.borderAll .cellHeadTop, table.borderAll .cellTop
+{
+border-top: 2px solid black;
+}
+table.borderAll .cellHeadBottom
+{
+border-bottom: 1px solid black;
+}
+table.borderAll .cellBottom
+{
+border-bottom: 2px solid black;
+}
+table.borderAll .cellLeft, table.borderAll .cellHeadLeft
+{
+border-left: 2px solid black;
+}
+table.borderAll .cellRight, table.borderAll .cellHeadRight
+{
+border-right: 2px solid black;
+}
+/* Poetry */
+.lgouter
+{
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */
+}
+.lg
+{
+text-align: left;
+}
+.lg h4, .lgouter h4
+{
+font-weight: normal;
+}
+.lg .linenum, .sp .linenum, .lgouter .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left: 16%;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+p.line
+{
+margin: 0 0% 0 0%;
+}
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+/* Drama */
+.speaker
+{
+font-weight: bold;
+margin-bottom: 0.4em;
+}
+.sp .line
+{
+margin: 0 10%;
+text-align: left;
+}
+/* End Drama */
+/* right aligned page number in table of contents */
+span.tocPageNum, span.flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+table.tocList
+{
+width: 100%;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+border-width: 0;
+border-collapse: collapse;
+}
+td.tocPageNum, td.tocDivNum
+{
+text-align: right;
+width: 10%;
+border-width: 0;
+}
+td.tocDivNum
+{
+padding-left: 0;
+padding-right: 0.5em;
+}
+td.tocPageNum
+{
+padding-left: 0.5em;
+padding-right: 0;
+}
+td.tocDivTitle
+{
+width: auto;
+}
+span.corr, span.gap
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+/* Font Styles and Colors */
+.ex
+{
+letter-spacing: 0.2em;
+}
+.sc
+{
+font-variant: small-caps;
+}
+.uc
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+.tt
+{
+font-family: monospace;
+}
+.underline
+{
+text-decoration: underline;
+}
+/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */
+.overline, .overtilde
+{
+text-decoration: overline;
+}
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+.red
+{
+color: red;
+}
+/* End Font Styles and Colors */
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+.aligncenter, div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+h1, h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+h1.label, h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+h5, h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+p
+{
+text-indent:0;
+}
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+.lg
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+p.quote,div.blockquote, div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+ul { list-style-type: none; }
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+/* External Links */
+.pglink, .exlink, .wplink, .biblink
+{
+background-repeat: no-repeat;
+background-position: right center;
+}
+.pglink
+{
+background-image: url(images/book.png);
+padding-right: 18px;
+}
+.exlink, .wplink, .biblink
+{
+background-image: url(images/external.png);
+padding-right: 13px;
+}
+.pglink:hover
+{
+background-color: #DCFFDC;
+}
+.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover
+{
+background-color: #FFDCDC;
+}
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+.titlePage
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+.pagenum, .linenum
+{
+speak: none;
+}
+</style>
+
+<style type="text/css">
+.xd21e215
+{
+text-align:left;
+}
+.xd21e223width
+{
+width:240px;
+}
+.xd21e250width
+{
+width:514px;
+}
+.xd21e264width
+{
+width:648px;
+}
+.xd21e271width
+{
+width:691px;
+}
+.xd21e300width
+{
+width:430px;
+}
+.xd21e353width
+{
+width:347px;
+}
+.xd21e366width
+{
+width:290px;
+}
+.xd21e378width
+{
+width:473px;
+}
+.xd21e412width
+{
+width:665px;
+}
+.xd21e430width
+{
+width:452px;
+}
+.xd21e444width
+{
+width:455px;
+}
+.xd21e490width
+{
+width:530px;
+}
+.xd21e510width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e549width
+{
+width:301px;
+}
+.xd21e556width
+{
+width:386px;
+}
+.xd21e565width
+{
+width:315px;
+}
+.xd21e574width
+{
+width:689px;
+}
+.xd21e602width
+{
+width:571px;
+}
+.xd21e609width
+{
+width:690px;
+}
+.xd21e644width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e651width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e737width
+{
+width:322px;
+}
+.xd21e748width
+{
+width:293px;
+}
+.xd21e759width
+{
+width:183px;
+}
+.xd21e773width
+{
+width:244px;
+}
+.xd21e780width
+{
+width:228px;
+}
+.xd21e822width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e831width
+{
+width:324px;
+}
+.xd21e840width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e847width
+{
+width:445px;
+}
+.xd21e861width
+{
+width:360px;
+}
+.xd21e914width
+{
+width:227px;
+}
+.xd21e966width
+{
+width:660px;
+}
+.xd21e977width
+{
+width:666px;
+}
+.xd21e984width
+{
+width:357px;
+}
+.xd21e1001width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e1032width
+{
+width:458px;
+}
+.xd21e1095width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e1102width
+{
+width:409px;
+}
+.xd21e1120width
+{
+width:516px;
+}
+.xd21e1129width
+{
+width:688px;
+}
+.xd21e1179width
+{
+width:396px;
+}
+.xd21e1237width
+{
+width:658px;
+}
+.xd21e1282width
+{
+width:683px;
+}
+.xd21e1325width
+{
+width:632px;
+}
+.xd21e1370width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e1377width
+{
+width:411px;
+}
+.xd21e1398width
+{
+width:590px;
+}
+.xd21e1442width
+{
+width:573px;
+}
+.xd21e1533width
+{
+width:393px;
+}
+.xd21e1540width
+{
+width:576px;
+}
+.xd21e1547width
+{
+width:295px;
+}
+.xd21e1566width
+{
+width:626px;
+}
+.xd21e1751width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e1762width
+{
+width:528px;
+}
+.xd21e1771width
+{
+width:420px;
+}
+.xd21e1891width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e1910width
+{
+width:668px;
+}
+.xd21e1924width
+{
+width:615px;
+}
+.xd21e2006width
+{
+width:265px;
+}
+.xd21e2013width
+{
+width:313px;
+}
+.xd21e2022width
+{
+width:258px;
+}
+.xd21e2182width
+{
+width:432px;
+}
+.xd21e2195width
+{
+width:427px;
+}
+.xd21e2231width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e2266width
+{
+width:695px;
+}
+.xd21e2273width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e2340width
+{
+width:634px;
+}
+.xd21e2368width
+{
+width:644px;
+}
+.xd21e2385width
+{
+width:566px;
+}
+.xd21e2412width
+{
+width:638px;
+}
+.xd21e2464width
+{
+width:350px;
+}
+.xd21e2489width
+{
+width:691px;
+}
+.xd21e2496width
+{
+width:692px;
+}
+.xd21e2572width
+{
+width:578px;
+}
+.xd21e2638width
+{
+width:455px;
+}
+.xd21e2647width
+{
+width:458px;
+}
+.xd21e2656width
+{
+width:462px;
+}
+.xd21e2663width
+{
+width:464px;
+}
+.xd21e2704width
+{
+width:319px;
+}
+.xd21e2714width
+{
+width:519px;
+}
+.xd21e2774width
+{
+width:630px;
+}
+.xd21e2878width
+{
+width:695px;
+}
+.xd21e2894width
+{
+width:692px;
+}
+.xd21e2907width
+{
+width:668px;
+}
+.xd21e2921width
+{
+width:691px;
+}
+.xd21e2934width
+{
+width:664px;
+}
+.xd21e2996width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e3017width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e3041width
+{
+width:680px;
+}
+.xd21e3088width
+{
+width:524px;
+}
+.xd21e3095width
+{
+width:610px;
+}
+.xd21e3111width
+{
+width:485px;
+}
+.xd21e3118width
+{
+width:508px;
+}
+.xd21e3225width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e3237width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e3269width
+{
+width:429px;
+}
+.xd21e3316width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e3327width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e3379width
+{
+width:350px;
+}
+.xd21e3404
+{
+text-align:right;
+}
+.xd21e3450width
+{
+width:542px;
+}
+.xd21e3467width
+{
+width:540px;
+}
+.xd21e3479width
+{
+width:517px;
+}
+.xd21e3490width
+{
+width:544px;
+}
+.xd21e3497width
+{
+width:230px;
+}
+.xd21e3547width
+{
+width:480px;
+}
+.xd21e3554width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e3568width
+{
+width:563px;
+}
+.xd21e3744width
+{
+width:283px;
+}
+.xd21e3757width
+{
+width:532px;
+}
+.xd21e3769width
+{
+width:286px;
+}
+.xd21e3794width
+{
+width:349px;
+}
+.xd21e3932width
+{
+width:693px;
+}
+.xd21e3948width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e3962width
+{
+width:695px;
+}
+.xd21e4049width
+{
+width:560px;
+}
+.xd21e4089width
+{
+width:555px;
+}
+.xd21e4105width
+{
+width:551px;
+}
+.xd21e4133width
+{
+width:419px;
+}
+.xd21e4161width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4211width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4219width
+{
+width:661px;
+}
+.xd21e4229width
+{
+width:697px;
+}
+.xd21e4333width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4420width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4454width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4482width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4517width
+{
+width:463px;
+}
+.xd21e4524width
+{
+width:463px;
+}
+.xd21e4566width
+{
+width:485px;
+}
+.xd21e4581width
+{
+width:485px;
+}
+.xd21e4665width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4703width
+{
+width:440px;
+}
+.xd21e4718width
+{
+width:691px;
+}
+.xd21e4741width
+{
+width:308px;
+}
+.xd21e4759width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4806width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e4912
+{
+text-align:center;
+}
+.xd21e5005width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e5054width
+{
+width:559px;
+}
+.xd21e5069width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e5107width
+{
+width:695px;
+}
+.xd21e5130width
+{
+width:664px;
+}
+.xd21e5149width
+{
+width:492px;
+}
+.xd21e5257width
+{
+width:634px;
+}
+.xd21e5300width
+{
+width:488px;
+}
+.xd21e5378width
+{
+width:550px;
+}
+.xd21e5391width
+{
+width:688px;
+}
+.xd21e5411width
+{
+width:456px;
+}
+.xd21e5422width
+{
+width:694px;
+}
+.xd21e5481width
+{
+width:419px;
+}
+.xd21e5503width
+{
+width:346px;
+}
+.xd21e5518width
+{
+width:300px;
+}
+.xd21e5729width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e5746width
+{
+width:440px;
+}
+.xd21e5753width
+{
+width:395px;
+}
+.xd21e5830width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e5843width
+{
+width:492px;
+}
+.xd21e5887width
+{
+width:501px;
+}
+.xd21e5894width
+{
+width:280px;
+}
+.xd21e5928width
+{
+width:372px;
+}
+.xd21e5935width
+{
+width:498px;
+}
+.xd21e5942width
+{
+width:690px;
+}
+.xd21e6061width
+{
+width:410px;
+}
+.xd21e6066width
+{
+width:437px;
+}
+.xd21e6139width
+{
+width:693px;
+}
+.xd21e6148width
+{
+width:690px;
+}
+.xd21e6186width
+{
+width:432px;
+}
+.xd21e6243width
+{
+width:402px;
+}
+.xd21e6250width
+{
+width:404px;
+}
+.xd21e6257width
+{
+width:406px;
+}
+.xd21e6346width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e6445width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e6489width
+{
+width:428px;
+}
+.xd21e6503width
+{
+width:428px;
+}
+.xd21e6535width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e6542width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e6716width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e6806width
+{
+width:407px;
+}
+.xd21e6832width
+{
+width:408px;
+}
+.xd21e6854width
+{
+width:293px;
+}
+.xd21e6872width
+{
+width:660px;
+}
+.xd21e6887width
+{
+width:720px;
+}
+.xd21e6977width
+{
+width:518px;
+}
+.xd21e7012width
+{
+width:468px;
+}
+.xd21e7069width
+{
+width:487px;
+}
+.xd21e7117width
+{
+width:330px;
+}
+.xd21e7126width
+{
+width:646px;
+}
+.xd21e7182width
+{
+width:691px;
+}
+</style>
+</head>
+<body>
+
+<p style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of Op den Uitkijk, Jaargang 1909, by Various</p>
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
+most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
+whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
+of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
+at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you
+are not located in the United States, you will have to check the laws of the
+country where you are located before using this eBook.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: Op den Uitkijk, Jaargang 1909<br>
+Bijblad bij De Aarde en haar Volken</div>
+<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: Various</div>
+<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Editor: Various</div>
+<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Release Date: October 8, 2010 [eBook #34048]<br>
+[Most recently updated: December 26, 2022]</p>
+<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Language: Dutch</p>
+  <p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em; text-align:left'>Produced by:
+  Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg.</p>
+<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OP DEN UITKIJK, JAARGANG 1909 ***</div>
+
+
+<div class="body">
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb3" href="#pb3" name=
+"pb3">3</a>]</span></p>
+<div id="u1" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a1" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van den oosterschen spoorweg in Turkij&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het beslag, dat de Bulgaren gelegd hebben op den
+spoorweg door Oost-Roemeli&euml;, brengt allerlei belangen in gevaar;
+vooral duitsche en oostenrijksche maatschappijen worden erdoor
+getroffen. Die Ori&euml;nt-spoorweg is als een ruggegraat van alle
+verbindingen op het Balkan-schiereiland en speelt dus in het
+europeesche verkeerswezen een groote rol.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e223width"><img src=
+"images/p1909-u003-1.jpg" alt=
+"Een portier aan een der stations van den Ori&euml;nt-express." width=
+"240" height="476">
+<p class="figureHead">Een portier aan een der stations van den
+Ori&euml;nt-express.</p>
+</div>
+<p>Het personenvervoer op deze lijn is z&oacute;&oacute; geregeld, dat
+&eacute;&eacute;nmaal per dag de zoogenaamde Conventietrein rijdt en
+driemaal &rsquo;s weeks de veelgenoemde Ori&euml;nt-express. Het
+voornaamste verschil tusschen beide treinen is, dat de
+Ori&euml;nt-express langzaam, maar de Conventietrein nog langzamer
+gaat.</p>
+<p>Voor den 655 K.M. bedragenden afstand van Konstantinopel tot Sofia
+heeft de Ori&euml;nt-express 17 uren noodig, zoodat de trein per uur
+nog geen 40 K. M. doet. De Conventietrein heeft echter nog vijf uren
+meer noodig. Het langzame tempo brengt dit voordeel mee, dat de wagens
+bijzonder zacht rijden en zoo weinig schokken, als zelden op spoorwegen
+het geval is. Ook moet erkend, dat de wagens op deze oostersche lijnen
+goed en sierlijk zijn ingericht. Alleen in zulke rijtuigen is het dan
+ook mogelijk, zulke groote afstanden als van Konstantinopel naar Parijs
+in &eacute;&eacute;nen door in <span class="corr" id="xd21e231" title=
+"Bron: drie-en een-halven">drie-en-een-halven</span> dag af te
+leggen.</p>
+<p>In den regel is het gezelschap, dat men er ontmoet, deftig en
+verbazend internationaal, en de treinen zijn veelal vol. Eigenaardig is
+het, hoeveel Duitsch men hoort en ziet in den trein op den langen rit;
+de opschriften in de rijtuigen zijn duitsch voor een groot deel, en het
+spoorwegpersoneel, zoowel als de bulgaarsche en Servische tolbeambten,
+spreken die taal.</p>
+<p>Het bestuur over den spoorweg, die Europa met Konstantinopel
+verbindend, langs hun voornaamste steden Sofia en Philippopel gaat, is
+een zaak van wezenlijk belang voor de Bulgaren. Toen vooral door de
+werkzaamheid van den oostenrijkschen baron Hirsch de spoorlijn werd
+aangelegd, waren de Bulgaren nog gebogen onder het turksche juk en
+eerst nadien hebben ze zich door de welwillende gezindheid der groote
+mogendheden en door het verstandige bestuur van den Battenberger en
+vorst Ferdinand opgeheven tot een zelfstandigheid, die hen nu tot het
+in beslag nemen van den spoorweg heeft geleid.</p>
+<p>Voor ons Europeanen is die spoorweg ook uit toeristisch oogpunt van
+belang, want hij voert door een met landschappelijk schoon rijk
+gezegend deel van het Balkanschiereiland. Bij Belgrado heeft de
+reiziger reeds den drempel van het Oosten betreden, want hoe modern
+Belgrado er ook uitziet, onder het oppervlakkige vernis is duidelijk
+het Oosten verborgen, en boven de parken en nieuwerwetsche gebouwen
+verrijst de oude vesting, zooals de halve maan op de moskee&euml;n
+staat naast het kruis op de nieuwere christelijke kerken.</p>
+<p>Doch de spoorweg werkt krachtig tot de beschaving van Servi&euml;
+mee, en zoo is o. a. ook Nisch thans een stad geworden met breede
+straten, waarin de turksche bevolking in de laatste tientallen van
+jaren zich heeft teruggetrokken in een klein stadsgedeelte rondom de
+moskee&euml;n, en de konak van den pacha wordt nu door den servischen
+koning bij zijn bezoeken aan Nisch als residentie gebruikt.</p>
+<p>Het bergland ten zuiden van Nisch is historisch gebied. Daar streden
+in de veertiende eeuw de Turken en behaalden hun zegepralen, die het
+schiereiland in hun handen deden overgaan; daar ziet men nu de
+ru&iuml;nen van burchten en kasteelen, kloosters en kapellen. Pirot is
+het Servische grensstation, een stadje, waar Servi&euml;rs en Bulgaren
+nog in 1885 vijandig tegenover elkander stonden, want hier overwon
+vorst Alexander van Battenberg het servische leger, dat bij den aftocht
+het slot in de lucht liet springen.</p>
+<p>Tsaribrod is het bulgaarsche grensstation, gelegen midden in een
+wondermooie streek. Vanaf den hoogen Dragomanpas reeds op bulgaarsch
+grondgebied, heeft men een verrukkelijk uitzicht op het Balkanbergland,
+dat rondom de hoofdstad Sofia zich uitbreidt. De trein vliegt haast al
+te vlug door naar Sofia op de door bergreuzen omgeven hoogvlakte. Langs
+dezen zelfden weg trok eenmaal keizer Trajanus naar Sofia, en keizer
+Constantijn de Groote had er zelfs een tijdlang zijn residentie.
+Niemand, die tegenwoordig in Sofia komt en er al het moderne opmerkt,
+zou gelooven, dat de geschiedenis van de stad tot in de eerste jaren na
+Christus&rsquo; geboorte opklimt.</p>
+<p>De stad lijkt meer op Omaha of Denver en die als uit den grond
+gestampte steden in de Vereenigde Staten, zoo ruim en grootsch is de
+aanleg, door den Battenberger ontworpen. Maar de bevolking is daarmee
+niet in overeenstemming. In de mooie straten met electrisch licht,
+waterleiding en nette trottoirs zou men deftige &eacute;quipages
+verwachten, maar er rijden zware boerenkarren met veevoeder of
+brandhout, getrokken door ossen of zwarte buffels. Onder de boomen
+v&oacute;&oacute;r de moderne caf&eacute;&rsquo;s zitten geen elegante
+dames en heeren, maar op de stoelen aan de kleine tafeltjes hebben
+stoere Walachen plaats genomen met de broekspijpen in hooge laarzen en
+bonten mutsen op de ruwe baardige hoofden. In de huizen van drie en
+vier verdiepingen zou men winkels met spiegelruiten verwachten, waar
+men de dure waren uit West Europa zou kunnen koopen, terwijl er
+daarentegen niet anders dan goedkoope kermisartikelen te krijgen zijn.
+Zonder de menschen is Sofia een luxe stad; zonder zijn huizen is het
+een slovakisch dorp.</p>
+<div class="figure xd21e250width"><img src="images/p1909-u003-2.jpg"
+alt="De spoorweg in Oost-Roemeli&euml;." width="514" height="642">
+<p class="figureHead">De spoorweg in <span class="corr" id="xd21e253"
+title="Bron: Oost-Rumeli&euml;">Oost-Roemeli&euml;</span>.</p>
+</div>
+<p>Men kan zich haast niet voorstellen, dat het tot voor weinig jaren
+de hoofdstad was van een groote turksche provincie en dat het 500 jaar
+lang zulk een plaats heeft ingenomen. Thans is er van het turksche en
+de Turken niets overgebleven; van de 80.000 inwoners zijn niet meer dan
+vijfhonderd Turken.</p>
+<p>En binnen hoe korten tijd is al dat turksche verdwenen! Toen
+<span class="pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4" name=
+"pb4">4</a>]</span>generaal Goerko den 4den Januari als de bevrijder
+van Bulgarije aan de spits van de russische overwinnaars er binnen
+reed, was Sofia nog een turksche stad. Dadelijk ging men aan het
+opruimen; duizend huizen werden verwoest; de moskee&euml;n gesloopt of
+voor practische doeleinden ingericht; andere moskee&euml;n, die al
+v&oacute;&oacute;r den turkschen tijd kerken waren van de Christenen,
+werden hergeven aan die leer. Bij vele honderden verlieten de Turken de
+stad, en toen in het volgend jaar de nieuwe vorst, Alexander van
+Battenberg, zijn intocht hield, was Sofia nog niet veel beter dan een
+veld van puinhoopen. Met krachtige energie heeft de nieuwe regeering de
+moderne stad in het leven geroepen, maar het zal nog lang duren, eer de
+boeren van het groote land in de voor hen gemaakte lijst passen. De
+spoorweg en de vrijheid hebben hen nog weinig veranderd, en elken
+Vrijdagmorgen kan men zich overtuigen, hoe weinig ze nog overeenkomen
+met hun mooie stad. Nog in Juni komen ze in schaapsvachten gehuld de
+veemarkt bezoeken met hun producten uit de rijke en vruchtbare streek.
+Op die markt kan men zich verbeelden in een groote roomsche stad in den
+carnevalstijd te wezen, zoo bont en verscheiden zijn de
+kleederdrachten. Er komen dan ook Albaneezen, Armeni&euml;rs,
+Servi&euml;rs, Roemenen, Grieken, en Turken en in grooten getale Joden
+en Zigeuners. De Joden, die een tiende deel der bevolking van Sofia
+vormen, zijn afstammelingen van de uit Spanje verdrevenen en spreken
+tegenwoordig nog een spaansch dialect naast hun joodsche taal. De
+Bulgaren zijn traag en missen ondernemingsgeest, en zoo hebben de Joden
+den handel aan zich getrokken en zijn er rijk bij geworden.</p>
+<div class="figure xd21e264width"><img src="images/p1909-u004-1.jpg"
+alt="Boerinnen op de markt te Sofia." width="648" height="455">
+<p class="figureHead">Boerinnen op de markt te Sofia.</p>
+</div>
+<p>De drie duizend Zigeuners zijn sjouwers, paardenkooplui, zadelmakers
+en bezembinders, terwijl ze als metselaars wel de helft van de stad
+hebben gebouwd en als wasschers wel de helft van alle wasschen
+bezorgen; maar daarbij is het een verrassend feit, dat de vrouwen, niet
+de mannen, de huizen bouwen, en dat de mannen, niet de vrouwen, de
+wasch bezorgen.</p>
+<div class="figure xd21e271width"><img src="images/p1909-u004-2.jpg"
+alt="Op straat in Sofia." width="691" height="469">
+<p class="figureHead">Op straat in Sofia.</p>
+</div>
+<p>De vorstelijke residentie is intusschen het vroegere paleis van den
+turkschen wali. En in die buurt vindt men den schouwburg, het
+postkantoor, het officierscasino, de gezantschappen en ministeries en
+de vergaderzaal van het Sobranje, het Huis van afgevaardigden.</p>
+<p>Na Sofia volgt nog een heerlijk berglandschap, dat de trein
+doorsnijdt, om daarna het dal der Maritza te volgen tot voorbij
+Adrianopel. Bij Sarambey wisselde vroeger de bulgaarsche spoorwegdienst
+met den turkschen, want daar komt de lijn in Oost-Roemeli&euml;. Na de
+hoofdstad van die provincie, Philippopel, waar de Turken ook geheel
+door de Bulgaren verdrongen zijn, wordt het landschap eentonig; langs
+Mustapha Pacha en het oude Adrianopel wordt dan eindelijk Stamboel
+bereikt door het vlakke land, waar de groote legers werden uitgerust,
+die in de 15de en 16de eeuw een groot deel van het christelijke Europa
+veroverden. Nog altijd is het Westen bezig, den toen wassenden stroom
+van het Turkendom terug te dringen in zijn bedding, die in Azi&euml;
+ligt, en de oostersche spoorweg is een wapen in dien strijd.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a2" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Dwars door het eiland Bougainville.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De gouverneur van Duitsch Nieuw-Guinea heeft in Juli
+1908 als eerste blanke te zamen met prof. Dr. Sapper het duitsche
+eiland Bougainville van den Salomonsarchipel doorreisd. Het gezelschap
+trok over het 1500 meter hooge Kroonprinsgebergte en legde den geheelen
+afstand van 51 kilometer dwars over het eiland af in vijf dagen. De
+zoogdierfauna van het doorreisde gebied is zeer arm, en ook de
+vogelwereld leverde minder verscheidenheid dan op Kaiser Wilhelmsland
+en Neu-Pommern. De vlakte aan de oostkust was rijk aan bruikbare
+houtsoorten. Op de oostkust van het eiland Bougainville vond men ter
+hoogte van 600 meter geen bewoners meer, terwijl op de westkust nog op
+900 meter hoogte een dorp werd aangetroffen. De westelijke helling van
+het gebergte was slechts spaarzaam bevolkt, en de bewoners maakten een
+zwakken en ziekelijken indruk bij hun zeer afgezonderde leefwijze. Wat
+de taal betreft, vonden de onderzoekers, dat er tusschen de bewoners
+van de westen die van de oost kust slechts verschil was in dialect.
+Zonder vijandelijke ontmoetingen met de inboorlingen kon de expeditie
+haar taak ten einde brengen.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Zin en onzin.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Wees niet bang, dat men u voor onbeschaafd zal houden,
+als ge het onverstaanbare niet begrijpt. Niet iedere duister
+uitgedrukte onzin is diepzinnigheid. <span class="pagenum">[<a id="pb5"
+href="#pb5" name="pb5">5</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a4" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Gebouw van het officierscorps in Belgrado.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De hoofdstad van Servi&euml;, Belgrado, ligt
+tegenwoordig al heel ongunstig en gevaarlijk in de onrustige tijden,
+die men op het Balkanschiereiland doormaakt. De groote vijand, al van
+tientallen jaren her, is Oostenrijk, en nu ligt Belgrado onmiddellijk
+aan de grens van Oostenrijk-Hongarije, dus op de meest blootgestelde
+plaats. Een eilandje in de Donau, dat bij het congres van Berlijn noch
+aan Oostenrijk, noch aan Servi&euml; is toegewezen, is reeds door
+oostenrijksche troepen bezet, en de spanning tusschen de naburen neemt
+steeds toe.</p>
+<p>Servi&euml; kan het niet zetten, dat Bosni&euml; en Herzegowina nu
+voor goed oostenrijksch zouden worden en verlangt een strook lands op
+de grenzen van Montenegro als schadeloosstelling, om zich een uitweg
+naar zee open te houden door het bevriende Montenegro heen. Ze blaken
+van krijgshaftigheid, die Servi&euml;rs, en in het gebouw van het
+officierscorps, dat wij hier reproduceeren, vindt die geest redenaars
+bereid, om hem onder woorden te brengen. De vrienden van kroonprins
+George, spreken luide hun grieven uit tegen den nabuur, die ten eigen
+bate zich met de zaken van het Balkanschiereiland bemoeit en hun
+stamverwanten, de mohammedaansche Bosni&euml;rs, die voor een groot
+deel Servi&euml;rs van oorsprong zijn, maar mir nichts, dir nichts
+annexeert.</p>
+<p>Het zoo welgeslaagde bezoek van prins George aan het petersburgsche
+hof heeft natuurlijk als olie in het vuur gewerkt, en steeds luider
+klinken de grieven van Servi&euml;. De bewoners der hoofdstad voelen
+zich ver van veilig en er is ernstig sprake van, de regeeringsbureaux
+en het andere, dat Belgrado tot hoofdstad maakt, te verplaatsen naar
+een plek, meer binnenwaarts gelegen.</p>
+<div class="figure xd21e300width"><img src="images/p1909-u005.jpg" alt=
+"Het officierscasino te Belgrado." width="430" height="529">
+<p class="figureHead">Het officierscasino te Belgrado.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a5" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Tijding omtrent Andree?</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het moet eigenlijk verrassend heeten, dat niet reeds
+veel eerder hier of daar berichten zijn opgedoken, dat men op het spoor
+was gekomen van het lijk van Andree, of van zijn metgezellen,
+Strindberg of Fr&auml;nkel. Het is immers al elf jaren geleden dat hij
+met zijn ballon van Spitsbergen opsteeg poolwaarts en nooit is er iets
+omtrent hem vernomen, buiten een enkel bericht over het begin van den
+tocht, terwijl zulke verdwijningen gewoonlijk te eeniger tijd op de
+verbeelding werken en fantastische verhalen in omloop komen. Thans
+heeft Andree&rsquo;s verdwijning dan ook zulk een gevolg gehad.</p>
+<p>Een kapitein, gedeeltelijk van eskimo&rsquo;schen bloede, heeft even
+de wereld in opschudding gebracht met een mededeeling, die hij moet
+hebben gedaan aan een deenschen scheepskapitein. Deze, kapitein Storm
+van de schoener Juga, heeft door tusschenkomst van Reuter der wereld
+kond gedaan, dat kapitein Chalker van het amerikaansche schip, de
+Pelops, op een landtocht in het Noorden van Labrador bij kaap Mugford
+een eenvoudig kruis heeft gevonden, waarop de naam &raquo;Andree&laquo;
+stond. In den grond onder het kruis lag een lijk en er was een doos met
+papieren.</p>
+<p>Een ander telegraafbureau, dat eens nader informeerde bij kapitein
+Storm, liggend met zijn schip te Valencia, kreeg een bevestiging van de
+tijding en kon vaststellen, dat het gevondene op 58 graden N.B. en 62
+graden W.L. zou moeten zijn aangetroffen. Het klinkt al dadelijk hoogst
+onwaarschijnlijk, dat de luchtballon een zoo langen weg zou hebben
+afgelegd, als de afstand bedraagt tusschen Deneneiland bij Spitsbergen
+en Labrador, niet minder liefst dan 22 breedte- en 72 lengtegraden.</p>
+<p>En dan zijn er wonderlijkheden, als bijvoorbeeld, dat de kapitein
+vinder de papieren niet zou hebben ingekeken, en niet wou vertellen, of
+hij ze had meegenomen; dat hij, naar kapitein Storm zegt, hem vroeg,
+hoe de naam Andree werd gespeld en meer dergelijke vreemdheden.</p>
+<p>Het zal wel niet voorbarig wezen, met de zweedsche geleerden prof.
+Nathorst, kapitein Nilsson en Dr. Ekholm, allen <span class="corr" id=
+"xd21e317" title="Bron: specialiteiten">specialisten</span> in zake
+Noordpoolonderzoek, het bericht voor onwaar te houden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a6" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Britsch Nieuw Guinea.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">The Territory of Papua, zoo wordt Britsch Nieuw
+Guinea, dat deel van het groote eiland, dat dus niet als het geheele
+Westen aan ons en niet als het Noordoosten aan Duitschland behoort,
+genoemd in de engelsche ambtelijke bescheiden. Een kaart van het groote
+gebied is verschenen in de Septemberaflevering van het Geographical
+Journal en geeft een belangwekkend kijkje op den tegenwoordigen stand
+van onze kennis van dat deel van het eiland. Voor ons Nederlanders is
+dat bijzonder interessant, <span class="corr" id="xd21e325" title=
+"Bron: uu">nu</span> wij zoo ijverig aan het werk zijn, om over ons
+deel van Nieuw Guinea het juiste en ware te weten te komen.</p>
+<p>In topografisch opzicht zijn de Engelschen ons, naar het schijnt,
+vooruit, want zeer talrijk zijn de reizen geweest van de engelsche
+regeeringsambtenaren, zoodat de verdeeling van het centrale gebergte en
+die van het rivierennet bekend zijn in het britsche gebied. In de
+jaarlijksche rapporten werd telkens over die reizen gehandeld. Van drie
+der ambtenaren worden de tochten op de kaart aangegeven, namelijk van
+de heeren kapitein F. R. Barton, C. A. W. Monckton en Dr. W. M.
+Strong.</p>
+<p>Belangrijk waren vooral Monckton&rsquo;s reis in het begin van 1906
+van Joma aan de Tamatakreek, een zijtak van de naar de noordkust
+vloeiende Mambare, naar het Albert Edwardgebergte in de hoofdketen en
+door het Tsjirimadal terug. De hoogste top van het gebergte is volgens
+hem 4035 meter hoog. In 1907 ging Monckton dan dwars door het eiland
+ten noorden van het Albert Edwardgebergte, stroomop langs de Waria en
+langs de duitsch-engelsche grens, over het gebergte en stroomaf langs
+de Lake-kamu.</p>
+<p>Strong heeft veel gereisd ten noordwesten van Port Moresby in het
+kustgebied en landwaarts in tot den Mount Yule. De kust is vrij dicht
+bevolkt; in de Puraridelta liggen veel groote dorpen met elk 2000 tot
+3000 inwoners. Ook is vrij dicht bevolkt het dal der St.-Josephrivier
+en het gebied om den Mount Yule; maar elders ligt gewoonlijk tusschen
+de bevolking der kust en die van het gebergte een dun bevolkte of
+onbewoonde streek.</p>
+<p>Een volksstam, die der Kovio aan den Mount-Yule zijn nog
+menscheneters. Hun huizen bestaan ieder uit een lang en smal gebouw,
+dat door dwarswanden in verschillende ruimten is verdeeld. Elk der
+afdeelingen heeft een eigen ingang en herbergt een familie.</p>
+<p>Het moet voor onze Nieuw Guinea onderzoekers van den laatsten tijd,
+Wichmann, Hellwig, Lorentz, Gooszen e. a. interessant wezen, hun
+ervaringen en resultaten te vergelijken met die der engelsche
+exploreerders.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Plagiaat.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Soms beschuldigen tooneelschrijvers elkaar wederkeerig
+van plagiaat, zoodat men niet weet, wie van hen de origineele dief van
+de stof is. <span class="pagenum">[<a id="pb9" href="#pb9" name=
+"pb9">9</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u2" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a8" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een uitstapje naar de diamantvelden bij
+L&uuml;deritzbucht.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">L&uuml;deritzbucht in Duitsch Zuidwest-Afrika lag nog
+in diepen slaap, toen om zes uur in den morgen de duitsche dokter B.
+Meltzer zich in de eerste grauwe morgenschemering naar buiten begaf.
+Hij had het plan een bezoek te brengen aan de diamantvelden. Er was
+volkomen stilte in de lucht, want de wind steekt nooit
+v&oacute;&oacute;r even voor den middag op, en alleen van de baai af
+klonk het eentonige ruischen der nimmermoede branding.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e353width"><img src=
+"images/p1909-u009-1.jpg" alt="Bij de &ldquo;Sch&uuml;rftafel&rdquo;."
+width="347" height="363">
+<p class="figureHead">Bij de &ldquo;Sch&uuml;rftafel&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>De huizen van &eacute;&eacute;n verdieping in het plaatsje steken
+vreemd af tegen het blauw-groen van de lucht, waar een flauw licht in
+het Oosten de plaats der opgaande zon verraadt. De schreden van den
+dokter knarsten in het diepe zand, toen hij het station naderde, als
+men een loodsje met bedekking van gegolfd plaatijzer zoo mag noemen.
+Daar heerschte al veel levendigheid; men hoorde het fluiten en stoomen
+van een rangeerende locomotief, het geluid der tegen elkaar stootende
+buffers en het roepen der remmers. Op het perron zijn reeds de
+deelnemers aan den tocht bijeen; er worden begroetingen gewisseld,
+lachend en schertsend wenscht men elkander een goede vondst, waarna de
+trein komt en men in de compartimenten klautert.</p>
+<p>Thans bemerkt men weer recht, in Afrika te zijn, want ofschoon de
+trein, die de eenige is voor den geheelen dag, voor de reis naar
+Keetmanshoop twee dagreizen noodig heeft, heeft men geen kussens in de
+wagens, of rijtuigen, waarin men zich eens vertreden kan en van
+restauratiewagens is natuurlijk in het geheel geen sprake. Twee kleine
+goederenwagens moeten voor alles dienen. De helft van zoo&rsquo;n wagen
+heeft een rondloopende bank; de andere helft is voor de bagage bestemd.
+Een balk dwars voor de opengeschoven deuren aan elken kant moet
+beletten, dat de reizigers uit den wagen vallen, voil&agrave; tout.</p>
+<p>Menschen, die wat ervaring in zake reizen hebben, nemen een
+vouwstoel mee of laten zich, als er plaats is, een bed opslaan in een
+der echte goederenwagens, waardoor ze voor weinig geld een eigen
+salonwagen hebben. Wat wil men meer! Veel vijven en zessen heeft men
+daarginds niet, en van eenige voogdijschap, door het treinpersoneel
+over de passagiers uitgeoefend, zooals in Europa, is daar geen sprake.
+Ieder richt zich zoo gemakkelijk mogelijk in, en of hij 25 of 100 kilo
+bagage heeft, dat doet er niets toe.</p>
+<p>Terwijl de trein in wijde bochten de aanzienlijke stijgingen
+overwint, heeft de dokter tijd, om, met den kraag in de hoogte en
+stevig gehuld in zijn mantel, want het is koud op de hoogte, zijn
+medereizigers op te nemen. Het zijn meestal jonge, krachtig gebouwde
+menschen, gekleed zooals het doelmatigst is bij het rijden over klippen
+en door doornig struikgewas, een breed geranden, slappen hoed, een
+grijs of bruin pak van een touwachtige stof, rijbroek en rijlaarzen, en
+in de hand de onvermijdelijke zweep van nijlpaardeleer. Er was ook een
+dame bij het gezelschap. Tegenover haar zat een jonge Boerenvrouw met
+haar man, die naar hun farm teruggaan. Daar ze door een lid van het
+zendinggenootschap aan den trein werden gebracht, is het
+waarschijnlijk, dat ze den vorigen dag, een Zondag, hebben gebruikt, om
+den eeredienst bij te wonen.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e366width"><img src=
+"images/p1909-u009-2.jpg" alt=
+"Het doorzoeken der diamanthoudende aarde." width="290" height="462">
+<p class="figureHead">Het doorzoeken der diamanthoudende aarde.</p>
+</div>
+<p>Intusschen is de zon opgegaan en plotseling wordt het warm. De trein
+is al aardig hoog geklommen en rijdt nu tusschen woeste klippen,
+waartusschen door men met springstoffen voor den weg plaats heeft
+moeten maken. Het zuidwestafrikaansche kustlandschap heeft het
+eigenaardige, dat de heuvelketens achter elkaar liggen en dat het de
+reizigers vermoeit, telkens weer nieuwe heuvels te zien verrijzen, die
+alle op elkander gelijken. Zoo gaat het 150 kilometer ver, tot op het
+hooge plateau, waar boomen en grassteppen zijn.</p>
+<p>Het reisgezelschap naar de diamantvelden moest te Kolmans Kop
+uitstappen bij een loods van gegolfd plaatijzer. De grond is daar reeds
+diamanthoudend. Een reusachtige vlakte strekte zich aan weerskanten van
+den spoorweg uit, heel in de verte door klippen afgesloten. Men liep
+over een vrij vasten bodem, want in den nacht was er dauw gevallen,
+waardoor de bovenste laag van het grofkorrelige zand vochtig was.
+Tusschen het zand flikkert het van miniem kleine stukjes diamant, zoo
+klein, dat men ze niet kan aanvatten. De bovenste lagen van dit zand
+bestaan voor het grootste gedeelte uit edele steentjes, niet grooter
+dan een speldeknop, topazen, granaten en andere, die in den loop der
+jaren door het erdoor gevoerde fijne stof tot hun tegenwoordige
+kleinheid zijn afgeslepen. In deze vlakte vindt men diamanten reeds een
+duim onder de oppervlakte; als men het zand door de hand laat vloeien,
+herkent men terstond het glinsteren van het kostbare gesteente.</p>
+<p>Hoe het er dieper in den grond uitziet, wie weet het! Een rationeele
+boring wordt thans beproefd op enkele aan de spoorwegmaatschappij
+behoorende gedeelten; maar men kan niets zekers vernemen over de
+resultaten.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e378width"><img src=
+"images/p1909-u009-3.jpg" alt="Arbeiderskamp." width="473" height=
+"340">
+<p class="figureHead">Arbeiderskamp.</p>
+</div>
+<p>Het gezelschap verspreidde zich, omdat ieder op een hem of haar goed
+lijkende plaats ging zoeken, terwijl de dokter met twee metgezellen
+verder ging, om een paal en bord in den grond te slaan, waar ze wilden
+prospecteeren. Tegen betaling van 63 mark krijgt men namelijk van de
+Kolonialgesellschaft het recht, zich een kring van twee kilometer
+middellijn uit te zoeken, waar men dan, na opstelling van een
+aanwijzing, de zoogenaamde Sch&uuml;rftafel, mag zoeken naar diamanten
+voor den duur van een halfjaar. Blijken de gekozen plaatsen voordeelig,
+<span class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10" name=
+"pb10">10</a>]</span>dan moet men voor het exploiteeren van een veld
+van vijftig vierkante meter 216 mark betalen. Als zij wil, kan echter
+de maatschappij in plaats van die som ook wel 2.25 procent eischen van
+de bruto opbrengst per jaar.</p>
+<p>De onderneming is niet zoo heel eenvoudig. Daar namelijk de plaats
+van den paal minstens twee kilometer van dien van een buurman
+verwijderd moet zijn, moet er geducht opgepast, om een reeds geschonken
+claim niet over het hoofd te zien. De dokter met de twee gezellen
+verspreidden zich met een afstand van ongeveer 1 tot 1&frac12;
+kilometer en gingen exploreeren. Van tijd tot tijd werd de omgeving
+eens met den kijker afgezocht; reeds meende men een geschikte plaats te
+hebben ontdekt, daar verkondigt een nauwelijks zichtbare witte vlek ter
+halver hoogte op een klip, dat ze reeds over vreemden grond liepen. Dus
+maar weer verder.</p>
+<p>Het werd warmer en warmer, en de mantels, de proviand-tasschen en de
+paal met bord begonnen zwaar te drukken op de vermoeide leden. Maar ze
+wilden niet rusten, eer ten minste de helft van hun taak was
+afgeloopen. Daar is weer een veelbelovend dal met grof, blinkend kiezel
+en blauwgrijze grond, maar ook al weer in de verte de paal en het bord!
+Terwijl het drietal aan het beraadslagen was, of ze deze of wel die
+richting zouden inslaan, bemerkten ze in een laagte achter een paar
+rotsblokken een tent. Spoedig was men ter plaatse. Het waren drie
+Amerikanen, geoefende prospectors, die al in de Kaapkolonie hun
+knapheid hebben getoond, en die nu in opdracht van een grondbezitter
+uit L&uuml;deritzbucht diens grond onderzochten.</p>
+<p>De manier, waarop men daarbij te werk gaat, is hoogst eenvoudig; met
+een houweel wordt de grond losgemaakt, in een groote zeef wordt die van
+het fijne zand en stof bevrijd, dan doorgespoeld met water, dat per
+muildier uit L&uuml;deritzbucht moet worden aangevoerd, en het grove
+kiezel wordt dan op een houten tafel doorzocht. De buit is nog niet
+bijzonder groot, ongeveer acht tot twaalf kleine diamanten per dag,
+dingetjes van de grootte eener erwt en van zeer verschillenden vorm en
+kleur. Enkele zoo regelmatig, alsof ze reeds geslepen waren, andere
+kantig en onregelmatig en nog weer andere schijnbaar van een grooteren
+diamant afgesprongen.</p>
+<p>Op de vraag van den dokter kwam als antwoord, dat v&oacute;&oacute;r
+hen alles al bezet was, en dat alleen aan den overkant van de
+klippenreeks nog kans bestond op niet bezette velden. Dus weer vooruit!
+Na drie kwartier van moeilijk klimmen was men aan de overzij, en daar
+was na zorgvuldig zoeken geen teeken van inbezitneming door anderen te
+zien. Vlug dus den eersten paal in den grond geslagen. Die staat er
+gelukkig. Een blik op het horloge, half elf, wat op het bord moet
+worden aangeteekend, zegt hun echter dadelijk, dat er maar een
+kwartiertje overschiet voor het ontbijt, als ze den trein nog willen
+halen.</p>
+<p>Waar ze stonden, gingen ze languit op den grond liggen, rustten uit
+en versterkten zich met broodjes, een koude c&ocirc;telet, hardgekookte
+eieren en een flesch Harzer Sauerbrunnen. Daarna werd de plek met de
+omgeving gephotografeerd, opdat geen ongeroepene den paal zou kunnen
+verzetten, en verder gaat het met veel lichter bagage langs de reeks
+klippen in een wijden boog weer naar het station.</p>
+<p>Op den terugweg werden nog vier andere palen opgesteld. Toen de
+dokter bij den laatsten op mechanische wijze het zand tusschen de
+vingers liet doorvloeien, terwijl de anderen aan het photografeeren
+waren, blonk er plotseling hem iets in de oogen. <span class="corr" id=
+"xd21e398" title="Bron: hij">Hij</span> nam het blinkende voorwerp
+voorzichtig eruit en, hoera! het was een diamant. Als een flinke groote
+erwt, bijzonder regelmatig, deed de vondst zich voor en riep bij de
+begeleiders van den dokter kreten van bewondering op om de mooie
+heldere kleur. Dus hadden ze toch nog een vondst op dien dag! En daarna
+ging het met versnelden pas terug, want als ze den trein misten, moest
+er zeventien kilometer door het zand worden gebaggerd, en wat dat wil
+zeggen, weet alleen hij, die in Zuidwest-Afrika of aan het strand
+groote tochten te voet heeft gedaan.</p>
+<p>De zon brandde, en de voeten zonken diep in het losse zand, dat
+kurkdroog was geworden. Eindelijk, eindelijk kwamen ze over een kleinen
+kam en zagen aan het eind der v&oacute;&oacute;r hen liggende vlakte
+het kleine stationsgebouw, schijnbaar slechts tien minuten ver. Maar de
+lucht is in Zuid-Afrika zoo zuiver, dat men voortdurend de afstanden
+onderschat. Nog drie kwartier van moeilijk marcheeren door het zand was
+er noodig, eer de heeren het vurig verlangde doel bereikten. In de
+schaduw van het gebouwtje lagen reeds de anderen van het
+reisgezelschap. Onder de tien menschen werd de conversatie in niet
+minder dan drie verschillende talen gevoerd, Duitsch<span class="corr"
+id="xd21e403" title="Niet in bron">,</span> Engelsch en
+Kaap-hollandsch. Er was dien dag niet veel gevonden in tegenstelling
+met den vorigen dag, toen bijna ieder deelnemer de een of andere mooie
+vondst had gedaan, eenige robijnen en een topaas, zoo groot als een
+hazelnoot. Den eenigen diamant had de dokter gevonden. Maar er waren in
+de voorafgegane weken in het geheel ongeveer 1200 diamanten
+buitgemaakt, en alles doet vermoeden, dat voor het Zuiden van de
+kolonie Duitsch Zuidwest-Afrika een nieuwe bron van inkomsten is
+gevonden. Mocht de wensch van dokter Meltzer vervuld worden, dat men
+met behulp der regeering tot een rationeele exploitatie overging!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a9" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Schilderachtig hoekje in Mostar.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Mostar is de hoofdstad van Herzegowina en ligt aan de
+samenvloeiing van de Hadobolje met de Narenta. Sedert 13 Juli 1878 na
+het congres van Berlijn werd de Herzegowina aan Oostenrijk toegewezen
+onder beperkende bepalingen, die de Donaumonarchie thans uit den weg
+heeft geschoven, nu ze de annexatie heeft afgekondigd.</p>
+<div class="figure xd21e412width"><img src="images/p1909-u010.jpg" alt=
+"Gezicht op Mostar vanaf de Narentabrug." width="665" height="465">
+<p class="figureHead">Gezicht op Mostar vanaf de Narentabrug.</p>
+</div>
+<p>Het landje is voor een groot deel woest en onherbergzaam als een
+echt Karstlandschap, maar in het Zuiden en met name in de buurt van
+Mostar is het vruchtbaar. Daar groeien tabak, wijn, olijven en
+ma&iuml;s. De Herzegowina, die onder turksche heerschappij stond, en
+het zuidwestelijkste sandsjak was van het vilajet Bosni&euml;, behoort
+tot het stroomgebied van de Narenta of Neretva<span class="corr" id=
+"xd21e418" title="Niet in bron">.</span> De Turken veroverden het land,
+waar Wojwoden als onafhankelijke vorsten regeerden, in 1465 en al vrij
+spoedig werd Mostar zetel der Sandsjak-beys.</p>
+<p>Ze bouwden er in 1500 reeds de nu nog gebruikte hooge brug over de
+Narenta, van waar men een prachtig gezicht op de stad heeft. De rivier
+zelf is in haar bovenloop een woeste bergstroom, bruisend door diepe
+kloven. Bij de stad gekomen, heeft ze na haar loop door de vlakte al
+haar onstuimigheid verloren. Mostar is naar het Noorden verbonden aan
+den spoorweg naar de hoofdstad van Bosni&euml;, Serajewo, en naar het
+Zuiden aan de lijn naar Metkovic, beide bosnisch-herzegowina&rsquo;sche
+staatssporen. <span class="pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11" name=
+"pb11">11</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a10" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hyderabad verwoest.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een van die reuzenrampen, als waarvan sommige
+Oostersche landen het monopolie schijnen te bezitten, heeft in
+Britsch-Indi&euml; in &rsquo;t laatst van September een mooie, groote
+stad totaal verwoest. Hyderabad even ten oosten van den Indus aan den
+spoorweg naar Karatsji gelegen en hoofdstad van het rijk van den Nizam
+van Hyderabad, is zoo goed als geheel van den aardbodem verdwenen door
+een overstrooming, gevolg van hevige regens, waardoor een reusachtig
+waterr&eacute;servoir zijn inhoud over de stad uitgoot.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e430width"><img src=
+"images/p1909-u011-1.jpg" alt=
+"De ru&iuml;nes van een paleis te Hyderabad." width="452" height="453">
+<p class="figureHead">De ru&iuml;nes van een paleis te Hyderabad.</p>
+</div>
+<p>Het had dertig uren aaneen geregend en het regende nog, toen op
+Zondagmorgen, den 27<sup>sten</sup> September, een meer van zeven
+mijlen in omtrek, de Hussein Sangor Tank, zich met donderend geweld
+stortte in het dal van het riviertje, de Moesi, waaraan Hyderabad is
+gelegen. Het waterbekken bevond zich op een hoogte van dertig voeten
+boven de stad, en de enorme massa water breidde zich uit over een
+oppervlakte van tien vierkante mijlen.</p>
+<p>Het hospitaal van Afzul Gunj, waar meer dan honderd pati&euml;nten
+waren opgenomen, stortte in; het oude paleis en de tuinen van den
+engelschen Resident leden groote schade. De resident was toevallig
+afwezig. De regen hield nog voortdurend aan en bij de overstrooming was
+de stad weldra geheel ge&iuml;soleerd. Met booten en olifanten werd het
+reddingswerk ondernomen te midden der bruisende wateren, opdat men
+onder en tusschen het puin der ingestorte wijken nog zooveel mogelijk
+levenden zou kunnen te voorschijn brengen. Maar duizenden en duizenden
+hebben er den dood gevonden. Vijftien duizend wordt als cijfer van de
+slachtoffers genoemd.</p>
+<p>Europeanen en inlandsche ambtenaren ondersteunden de troepen en de
+politie van den Nizam bij de reddingstaak. In de buurt van het Afzul
+Gunj Hospitaal en den Begum-Bazar was alles als weggevaagd, huizen,
+boomen en wegen; er was niets dan puin en water, met lijken en gewonden
+ertusschen. Vier groote bruggen waren weggeslagen; de westelijke
+voorsteden en de kleine dorpjes in de buurt waren alle verwoest.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e444width"><img src=
+"images/p1909-u011-2.jpg" alt=
+"De overblijfselen van het Afzul Gunj Hospitaal te Hyderabad." width=
+"455" height="451">
+<p class="figureHead">De overblijfselen van het Afzul Gunj Hospitaal te
+Hyderabad.</p>
+</div>
+<p>Bij hun bezoek in 1906 hadden de prins en de prinses van Wales den
+eersten steen gelegd van het Victoria Zenana-hospitaal, waar bij de
+ramp nu personeel en pati&euml;nten nauwelijks aan den dood ontkwamen,
+door op het hoogste deel van het dak van het hevig beschadigde gebouw
+een toevlucht te zoeken. Van daar werden ze met booten gered.</p>
+<p>De naaste toekomst ziet er voor de geteisterde streek donker uit,
+omdat pest en hongersnood, twee niet onbekende gruwelen in
+Voor-Indi&euml;, haast niet kunnen uitblijven na een ramp als deze. Met
+groote sommen zijn de britsch-indische regeering en die van den Nizam
+de noodlijdenden te hulp gekomen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a11" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De &ldquo;Nederlandsche Toerist.&rdquo;</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het tweede nommer, dat in dit jaar 1908 van het blad
+&ldquo;De Nederlandsche Toerist&rdquo; het licht ziet, is laat komen
+opdagen, maar zijn uitblijven heeft een voor het reisbureau niet
+onaangename reden gehad, namelijk de groote drukte van reizenden,
+waardoor op den tijd van het personeel steeds beslag was gelegd.</p>
+<p>Nu het reisboek dan eens weer ter tafel ligt, vinden we er het
+programma in afgedrukt van de reis naar Java, welk plan vroeger ook
+reeds afzonderlijk is verspreid. Het is trouwens ook nu geen mosterd na
+den maaltijd, want nadat op 27 October een gezelschap dames en heeren
+naar ons mooie eiland Java is vertrokken onder geleide van de heeren
+Lissone, zijn de plannen al vastgesteld voor de tweede Javareis, die op
+13 April a.s. wordt ondernomen. Voor de som van 2000 gulden is men uit
+en thuis; in het midden van den europeeschen zomer van 1909 arriveert
+men met het stoomschip Koning Willem I, dat op 19 Juni Singapore heeft
+verlaten.</p>
+<p>En hoeveel indrukken is men dan niet rijker geworden, als men met
+eigen oogen Java&rsquo;s bergen heeft aanschouwd. De heer prof. J. F.
+Niermeyer heeft in het blad van het Reisbureau een inleidend woord voor
+de reis geschreven, een vluggen krabbel, om Java als in vogelvlucht te
+schetsen, dat eiland, waarvan werkelijk de toeristen van Lissone het
+interessantste en mooiste te zien zullen krijgen.</p>
+<p>Verder staat er een aanlokkelijk plan voor de Egyptereis in, die op
+Dinsdag 18 Januari 1909 begint. Het is raadzaam, zich daar bijtijds
+voor op te geven, want er moeten goede plaatsen op de booten worden
+veroverd, en het is vol in treinen en booten in het drukst van het
+winterseizoen, dat zoo enorm druk is in Egypte tegenwoordig. Ook daar
+is het beste uitgezocht voor de snuggere Nederlanders, die de zon van
+het Zuiden gaan zoeken in een tijd van nevel, sneeuw, regen, mist,
+ijzel, vuile wegen, snerpende kou, kale bosschen, kleverige straten,
+benauwde zalen, slecht trekkende haarden, lastige kachels, en wat voor
+verdere liefelijkheden onze winters hebben aan te bieden. Stel u dan
+voor zoo&rsquo;n dag op den Nijl in de geriefelijke booten onder den
+zonnigen hemel met de afwisseling van een tochtje per kameel in de
+echte woestijn, het zien van de oude prachtwerken der egyptische kunst
+en het logeeren in een uiterst comfortabel hotel met velen, die het
+nieuwste op de gebieden van mode en sport ten toon spreiden. Deze reis
+is er een van veertig dagen, maar een deel van Itali&euml; wordt tevens
+bereisd. De reissom is 1175 gulden.</p>
+<p>In een aardig geschreven artikel wijst Lissone Jr. erop, hoe men
+juist op reis moet gaan, om zijn vaderland in allerlei opzichten beter
+te leeren waardeeren, en ten slotte vertelt een der begeleiders van het
+gezelschap onder den pseudoniem Gil Blas van een reis naar Spanje op
+een manier, die naar het vervolg doet verlangen.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Levensfilosofie.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er is een scherpzinnige levensfilosofie, die daarin
+bestaat, over sommige dingen niet na te denken. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15" name="pb15">15</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u3" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a13" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Sarasins op Ceylon.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Voor diegenen, die belang stellen in onze Oost en meer
+bepaald in het eiland Celebes, zijn de namen van de beide neven Paul en
+Fritz Sarasin geen onbekenden. Die beide Zwitsers uit Bazel hebben zes
+groote reizen door het eiland gedaan op eigen kosten, en aan hen hebben
+de Nederlanders groote verplichtingen voor de kennis van Celebes,
+zoowel uit aardrijkskundig als uit zo&ouml;logisch en botanisch
+oogpunt.</p>
+<p>Voordat ze de Celebes-tochten ondernamen, die in 1893 begonnen en
+waarvan de laatste in 1902 plaats had, had hun weg hen reeds naar
+Ceylon geleid, waar ze veel onderzoekingen deden o.a. over het oude
+volk der Wedda&rsquo;s, waarvan nog enkele overblijfselen op het mooie
+engelsche eiland voorkomen. Zooals ze over Ceylon een groot werk in
+drie deelen in het licht gaven, zoo deden ze dat ook over Celebes; maar
+weinig dachten ze, toen ze dat laatste voltooiden, dat het nog zou
+worden gevolgd door een aanvullingsdeel, dat toegevoegd zou worden aan
+hun Ceylon-arbeid.</p>
+<p>Het gevondene op Celebes staat in direct verband met de verschijning
+dezer dagen van &raquo;<span lang="de">Ergebnisse
+naturwissenschaftlicher Forschungen auf Ceylon</span>,&laquo; namelijk
+van een vierde deel, aan het werk toegevoegd onder den titel
+&raquo;<span lang="de">Die Steinzeit auf Ceylon</span>,&laquo;
+Wiesbaden, Kreidel&rsquo;s Verlag. Toen ze toch bij het volk der
+Toala&rsquo;s op Zuid-Celebes bewijzen vonden voor het bestaan van een
+steentijdperk, dat dit volk moest hebben doorgemaakt, trof het hen,
+hoezeer het voor de hand lag, dat dan ook de Wedda&rsquo;s van Ceylon
+zulk een periode in hun ontwikkeling moesten hebben gekend, daar de
+duidelijke sporen van hun onderlinge verwantschap aanwezig waren.</p>
+<div class="figure xd21e490width"><img src="images/p1909-u015.jpg" alt=
+"Een hol in het Nilgalagebied." width="530" height="720">
+<p class="figureHead">Een hol in het Nilgalagebied.</p>
+</div>
+<p>Nu hadden ze reeds in 1885 bij gelegenheid van hun vele tochten door
+het laagland van Ceylon hun aandacht aan de daar aanwezige holen
+geschonken, maar de sporen van een voorhistorische bevolking waren niet
+als zoodanig door hen herkend. Dat was voor een deel, doordat het
+onderzoek toen niet stelselmatig genoeg plaats had, en ook doordat het
+hun aan ervaring ontbrak en ze, verwachtend de steenen bijlen en messen
+te vinden, als hun uit Europa&rsquo;s steentijd bekend waren, niet
+genoeg aandacht schonken aan de eigenaardige steenen instrumenten,
+welke de Wedda&rsquo;s in hun oerperiode moeten hebben gebruikt.</p>
+<p>Een hernieuwd onderzoek, verleden jaar ingesteld, heeft hun de
+bewijzen gegeven voor het bestaan van een steentijdperk der
+Wedda&rsquo;s, voor hun autochthonie op Ceylon, zoodat nu wel niet weer
+de bewering zal opduiken in de litteratuur, dat de Wedda&rsquo;s resten
+zouden zijn van een indisch kultuurvolk, namelijk van de Singhaleezen,
+een bewering, die de Sarasins ook reeds in hun vroeger verschenen werk
+over het eiland hadden bestreden met kracht van velerlei argumenten. In
+het Nilgalagebied in het oostelijke laagland van Ceylon hebben de
+reizigers vondsten gedaan in holen, waardoor onmiskenbaar gebleken is,
+dat de oude bewoners van die streek zich bedienden van steenen
+gereedschap, messen, priemen en schrappers, zelfs kleine steenen
+hamertjes, waarmee splinters van de groote steenen werden
+afgeslagen.</p>
+<p>Het tevoren gedane onderzoek van de grotten der Toala&rsquo;s in
+Lamontjong op Celebes had hun oogen voor de beteekenis van die
+voorwerpen geopend. Ze lagen onder de aarde, waarin de overblijfselen
+uit den singhaleeschen tijd werden aangetroffen. Door de ontdekking van
+een v&oacute;&oacute;rsinghalesische steenperiode hebben zij dus
+uitgemaakt, dat de Wedda&rsquo;s geen Singhaleezen waren, maar een
+autochthoon volk, want in de holen van het Weddaland werden de bedoelde
+voorwerpen gevonden.</p>
+<p>Zij zijn op tien groote en prachtig uitgevoerde platen opgenomen in
+het nu verschenen werk, dat het onderzoek en zijn uitkomsten in het
+algemeen beschrijft, dan de kunstvoorwerpen van been, schelp en hout en
+de overblijfselen van dieren planten en menschen.</p>
+<p>Als men leest, dat de voorwerpen in holen werden ontdekt, dan moet
+men daarbij niet denken aan diep in de aarde verscholen schuilplaatsen.
+Daar op Ceylon de kalksteenformatie ontbreekt, vindt men er niet de
+stevige, in de diepte voerende holen, die eigen zijn aan die
+steensoort. De juiste benaming voor die vindplaatsen in het ceylonsche
+gneissgebied zou eigenlijk moeten zijn afdaken, &raquo;abris sous
+roche.&laquo; Rotshuizen of galg&eacute; is de inlandsche naam, van
+gala, dat is steen of rots, en g&eacute;, dat beteekent hut of huis.
+Die rotshuizen ontstaan, doordat van de bergen neergekomen gneissplaten
+en <span class="corr" id="xd21e504" title=
+"Bron: gneisblokken">gneissblokken</span> zoo op den grond liggen, dat
+een naar achteren met een hoek toeloopend afdak ontstaat, of wel
+doordat twee zulke blokken van boven naar elkander overbuigen, waardoor
+een tentachtige ruimte in het leven wordt geroepen; door erosie en
+verweering van het gneiss kunnen natuurlijk ook zulke bewoonbare
+ruimten zijn ontstaan. Zulke schuilplaatsen zijn er op Ceylon in zeer
+groot aantal, sommige geworden tot groote, veel meters hooge, breede en
+diepe koepels. Het lag voor de hand, daar naar resten uit vroegere
+tijdperken te zoeken, daar ook nog tegenwoordig de Wedda&rsquo;s
+dikwijls van die natuurlijke rotshuizen gebruik maken. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16" name="pb16">16</a>]</span></p>
+<div class="figure xd21e510width"><img src="images/p1909-u016.jpg" alt=
+"Rotshuis of galg&eacute; van Natragan op Ceylon." width="720" height=
+"538">
+<p class="figureHead">Rotshuis of galg&eacute; van Natragan op
+Ceylon.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a14" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Rijker dan velen dachten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Dat zijn wij in zake musea, waar ethnographica worden
+aangetroffen, voorwerpen, die uit volkenkundig oogpunt belangrijk zijn
+en uit verschillende einden der wereld zijn bijeengebracht. Immers
+weinigen zullen hebben vermoed, dat er alleen in ons land wel een
+veertiental verzamelingen zijn, waar ethnographisch materiaal van onzen
+Oost-Indischen Archipel wordt bewaard. Toch is dat het geval, en wij
+laten hier achtereenvolgens de namen der veertien grootere en kleinere
+verzamelingen volgen.</p>
+<p>Het zijn vooreerst het leidsche Ethnographische Museum; het Museum
+voor land- en volkenkunde in Rotterdam en de Ethnografische verzameling
+in de Diergaarde aldaar; de collectie voorwerpen uit Oost-Indi&euml; in
+Artis en de verzameling uit de laatste parijsche tentoonstelling, beide
+te Amsterdam; de verzameling der voormalige Indische Instelling, te
+Delft; het Koloniaal Museum, te Haarlem; de collectie van den heer Van
+der Meulen, te Bergum; de verzameling in het Geschiedkundig
+Overijselsch Museum; de collecties van den hoofdcursus, te Kampen en
+die van de Theologische School, aldaar; het museum in het Missiehuis
+van het H. Hart, te Tilburg; de wapencollectie op Bronbeek; de
+verzameling van het R. K. Gymnasium en H. B. school te Nijmegen. Dat
+zijn er goed geteld, veertien.</p>
+<p>Iemand, die uit Berlijn aan de N. R. C. schrijft, gaf dit lijstje en
+maakt de opmerking, dat er op de kleintjes moet gelet, want dat er bij
+dit alles meer belangrijks is, dan men vermoedt. Tal van
+wetenschappelijke verrassingen, onbeschreven nieuws, merkwaardigheden
+op textiel gebied, mooie proeven van sierkunst wachten hem, die zich de
+moeite geeft, de kleinere verzamelingen in ons land te gaan
+onderzoeken. En volgens dien schrijver is het goed, het oog gericht te
+houden op die kleinere collecties, omdat de grootere alle aan gebrek
+aan ruimte lijden en niet zelden hun schatten bij gebrek aan
+gelegenheid, om ze te vertoonen, achterbaks houden in kisten en
+ontoegankelijke laden of geheele zalen als pakkamers gesloten moeten
+houden. Hij heeft deze ervaring dezer dagen opgedaan in het groote
+Museum voor Land- en Volkenkunde te Berlijn, dat nu, na 22 jaar, veel
+te klein is geworden, zooveel, dat het haast niet te gelooven is,
+zoodat het dan ook door een nieuw gebouw zal worden vervangen.</p>
+<p>In de overvolle zalen kan men den weg bijna niet vinden; de geheele
+derde verdieping is voor het publiek gesloten, en de tweede verdieping
+staat veel te vol. Dat alles zal beter worden in de toekomst, die aan
+het nieuwe gebouw zal behooren, maar voor hoe lang zal dat betere
+gelden? De ruimte is, men zou zeggen, uit den aard der zaak altijd te
+gering, want er komt steeds bij en er gaat zoo goed als niets af. Op
+dit oogenblik reizen nog zes personen voor het Museum, om in Oost en
+West uitsluitend voor die instelling te verzamelen.</p>
+<p>In kleinere musea zullen de voorwerpen beter tot hun recht kunnen
+komen, en men zal het materiaal beter kunnen beheerschen, al blijven er
+natuurlijk altijd onmiskenbare lichtzijden verbonden aan de groote
+inrichtingen, waar niet al te veel aan ontbreekt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a15" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De jongste aflevering <span class="abbr" title=
+"Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genootschap"><abbr title=
+"Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genootschap">Tijdschr. Aard.
+Gen.</abbr></span></h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De laatste van de zes afleveringen van het Tijdschrift
+van het Aardrijkskundig Genootschap is in het laatst van November weer
+als lijvig boekdeel verschenen. Het bevat veel belangwekkends, veel ook
+van zuiver wetenschappelijken aard, dat voor onze lezers te speciaal
+is. Misschien stellen ze er belang in, te vernemen, dat het
+secretariaat van de redactie, dat de heer Rouffaer, na het twee en een
+half jaar te hebben bekleed, neerlegt, om zijn groote wetenschappelijke
+reis door Indi&euml; te ondernemen, aanvaard is door den heer J. J.
+Staal, te &rsquo;s-Gravenhage, oud-kolonel der Genie O. I. L.</p>
+<p>In zijn afscheidswoord onthult de heer Rouffaer een feit, waarvan
+zeer velen met belangstelling kennis zullen nemen, namelijk, dat onder
+de medewerkers aan het Tijdschrift Dr. Easton, de hoofdredacteur van
+het Nieuws van den Dag, zulk een voorname plaats bekleedt. De nu
+afgetreden secretaris zegt, dat hij erkentelijk is aan het
+Huishoudelijk Bestuur en het Bestuur in het algemeen, &raquo;wier
+vergaderingen bij te wonen mij steeds een opwekking was en een
+prikkel&laquo;, en aan de verschillende medewerkers van het Tijdschrift
+zeer bepaaldelijk aan die twee, die voortdurend, zonder dat
+&eacute;&eacute;n aflevering voorbij kon gaan, medehielpen aan zijn
+geregelde goede geboorte, den anoniemen hoofdbewerker van onze rubriek
+Aardrijkskundig Nieuws, Dr. Easton en onzen voortreffelijken
+kaartenmaker, den heer Craandijk.&laquo; Nu is dus opgehelderd, wie het
+altijd interessante, actueele en prettig geschreven Aardrijkskundig
+Nieuws redigeert, een raadsel minder voor ons in de wereld. Moge de
+schrijver nog jaren lang aan deze taak blijven werken!</p>
+<p>Ook verklapt de aftredende secretaris bij het scheiden van de markt,
+dat in 1913 het veertigjarig bestaan van het Genootschap feestelijk zal
+worden herdacht. Twee der stichters, Dr. H. F. R. Hubrecht en prof. Dr.
+C. M. Kan, zijn nog in leven en zonder twijfel zal aan hen rechtmatige
+hulde worden gebracht. Met de leeraren A. van Otterloo en N. W.
+Posthumus deden ze den oproep aan belangstellenden, die <span class=
+"corr" id="xd21e538" title="Bron: leiddde">leidde</span> tot de
+oprichting van het &raquo;Aardrijkskundig Genootschap&laquo; in Juni
+1873<span class="corr" id="xd21e541" title="Niet in bron">.</span>
+<span class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17" name=
+"pb17">17</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a16" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Volkstypen uit Bosni&euml; en Herzegowina.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first"></p>
+<div class="figure floatRight xd21e549width"><img src=
+"images/p1909-u017-1.jpg" alt="De guzlar." width="301" height="293">
+<p class="figureHead">De guzlar.</p>
+</div>
+<p>Aan den kant van den weg zit de oude vioolspeler, de guzlar. De bard
+met het grijze haar is blind; hij ziet de hem omringende wereld niet,
+maar des te klaarder schouwt zijn geest in het verleden, in den ouden
+tijd, toen men anders en vuriger liefhad en toen men ook anders, vrijer
+en romantischer leefde. Hij laat den strijkstok over de eenige snaar
+van de viool, zijn guzla, gaan, het eenvoudige, met een dierenhuid
+bespannen instrument ... en de tonen doen oud en jong toesnellen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e556width"><img src=
+"images/p1909-u017-2.jpg" alt="Beg te paard." width="386" height="442">
+<p class="figureHead">Beg te paard.</p>
+</div>
+<p>Wat zingt de gebaarde zanger? Hij zingt over het oude Bosni&euml;
+van v&oacute;&oacute;r de occupatie. Hoe was het toen? Het ging er
+eigenaardig woest toe! Geen stoomros snoof door de dalen; er waren geen
+wegen, waar een wagen over kon rijden; alleen rijpaden slingerden zich
+over de bergen en door de dalen. Tot aan de tanden gewapend moesten de
+kooplieden wezen, want in bosschen en kloven loerden de heiducken, de
+roovers, die in de bosnische bergen even goed gedijden als de
+roofvogels in hun ontoegankelijke nesten. Toen waren er avonturen te
+beleven; de strijd riep helden op, en over hen zingt de guzlar. Hij
+laat er ook andere melodie&euml;n doorheen klinken, liederen over
+liefde&rsquo;s lust en leed, over bruidroof en ontvoering, als
+toenmaals zooveel voorkwamen.</p>
+<p>Kleurrijk schildert de bard het alles, de roodwangige meisjes in
+haar bonte dracht, haar rokken en lijfjes vol kleurige, met goud
+doorweven versierselen, de overmoedige fez op het hoofd, getooid met
+zilveren munten en echte gouden dukaten. Hij schildert den trotschen
+beg, den bosnischen feudalen grondbezitter, die aan honderd kmeten of
+boeren zijn landerijen heeft verpacht en zorgeloos leeft van de
+tretina, dat is het derde van den oogst. Op een rijk getuigd paard
+rijdt hij zelfbewust door het land.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e565width"><img src=
+"images/p1909-u017-4.jpg" alt="Bosnisch en Herzegowinisch boerinnetje."
+width="315" height="481">
+<p class="figureHead">Bosnisch en Herzegowinisch boerinnetje.</p>
+</div>
+<p>De oude zwijgt, en de guzla klinkt klagend, zacht... en als de
+herfstbladeren in den wind verstrooien zich de hoorders. Troost u, gij
+blinde zanger! Er is nog wel wat van de oude heerlijkheid in
+Bosni&euml; over, nog veel, zoowel daar als in de Herzegowina. De
+beschaving heeft er een luisterrijken intocht gehouden, dat is waar; er
+rollen spoortreinen door het land; er zijn goede rijwegen bergop en
+bergaf; in de steden, in Serajewo en Mostar, is wel veel veranderd, en
+de christelijke vrouwen en meisjes dragen er westersche kleeren en een
+wirwar van bosnische drachten en parijsche mode van gisteren; maar op
+het land, daar kan men nog de oude figuren vinden.</p>
+<p>En in het geestesleven der menschen is veel ten goede veranderd. De
+scholen hebben niet vruchteloos gewerkt. Al grooter wordt het aantal
+flinke, ontwikkelde menschen, mannen en vrouwen, zelfs de Mohammedanen
+weten de beschaving te waardeeren. De heiducken zijn uit de bosschen en
+bergen verdwenen. Daar zorgen de serdars voor, de dappere gendarmen in
+de schitterende nationale dracht. Ja, kooplieden, nijverheidsmenschen
+en boeren roemen van harte den nieuwen tijd; maar de oude guzlar leeft
+in gedachten in de romantische dagen van de roofridders.</p>
+<div class="figure xd21e574width"><img src="images/p1909-u017-3.jpg"
+alt="Serdars uit Herzegowina." width="689" height="479">
+<p class="figureHead">Serdars uit Herzegowina.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a17" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Reizen met de Hamburg-Amerikalijn.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het algemeen programma voor de reizen, in 1909 te
+ondernemen door het Reisbureau van de Hamburg-Amerikalijn, waarin, naar
+men weet, Carl Stangen&rsquo;s Reisbureau zich heeft opgelost, is weer
+verschenen. Behalve de gewone reizen, die met geringe veranderingen elk
+jaar terugkeeren, als die naar het Oosten, Itali&euml;, Bosni&euml; en
+Dalmati&euml;, Algiers en Tunis, Spanje, Portugal en de Pyrenee&euml;n,
+naar Frankrijk, Engeland, Schotland, IJsland, naar Scandinavi&euml;,
+Zwitserland, Tirol en het Salzkammergut, naar <span class="corr" id=
+"xd21e583" title="Bron: Noord Amerika">Noord-Amerika</span>,
+Oost-Afrika en <span class="corr" id="xd21e586" title=
+"Bron: Rondom">rondom</span> de wereld, bevat het ook een paar
+nieuwigheden, namelijk een reis naar Voor-Indi&euml; en Ceylon van
+Januari tot Maart en een winterreis naar Noorwegen voor een bezoek aan
+de noorsche sportfeesten in Christiania en Lillehammer van 15 Februari
+tot 11 Maart. Ook staan er vier gezelschapsreizen naar Rusland op,
+waarvan de laatste in den winter plaats heeft. De bedoelde sportfeesten
+trekken jaar op jaar meer vreemdelingen, en hoe dikwijls het reisbureau
+ook voorgaat, hier volgt het een reeds bestaande strooming. In de
+noorsche hoofdstad hebben de feesten plaats van 23 Februari tot 2 Maart
+en in het veel noordelijker gelegen Lillehammer van 4 tot 8 Maart. Er
+worden dan hardrijderijen op schaatsen gehouden, verder skirennen, ook
+wedstrijden op ski, waarbij de loopers zich door paarden laten trekken,
+en springen op ski over groote afstanden. <span class="pagenum">[<a id=
+"pb21" href="#pb21" name="pb21">21</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u4" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a18" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Uit Bosni&euml; en zijn hoofdstad.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Bij vroeger vergeleken, is Bosni&euml; in de laatste
+tientallen jaren verbazend vooruitgegaan. Gebrek aan wegen en aan
+spoorwegen sloten het land als van de overige wereld af. Over de bergen
+leidden rijpaden, waar ook de voetganger van gebruik kon maken, maar
+die voor de opkomst van handel en verkeer niets beteekenden. Vandaar
+dat met den wegenaanleg en later met de spoorwegen de vooruitgang
+treffend aan den dag treedt, en dat de hoofdstad, Serajewo, haast
+onherkenbaar is voor diengene, die haar bij <span class="corr" id=
+"xd21e598" title="Bron: voordeeld">voorbeeld</span> in een kwarteeuw
+niet heeft bezocht.</p>
+<div class="figure xd21e602width"><img src="images/p1909-u021-1.jpg"
+alt="Turksche bazar in Serajewo." width="571" height="358">
+<p class="figureHead">Turksche bazar in Serajewo.</p>
+</div>
+<p>De turksche huizen, die de overgroote meerderheid vormden en
+waartusschen de minarets der talrijke moskee&euml;n hun hoofden
+opstaken, zijn langzamerhand door europeesche huizen vervangen. Het in
+moorschen stijl opgetrokken raadhuis is een nieuwe schepping evenals de
+mooie servische kerk met den hoogen toren onder een koepelvormig dak en
+de roomsch-katholieke dom met zijn twee spitse torens.</p>
+<div class="figure xd21e609width"><img src="images/p1909-u021-2.jpg"
+alt="Op weg tusschen Mostar en Serajewo." width="690" height="375">
+<p class="figureHead">Op weg tusschen Mostar en Serajewo.</p>
+</div>
+<p>Tusschen Mostar, Herzegowina&rsquo;s hoofdstad, en Serajewo vertrekt
+dagelijks slechts &eacute;&eacute;n trein in beide richtingen, dus is
+het verkeer niet groot. Maar de route is eenig mooi. Zoodra men de
+minarets en torens van Mostar uit het oog heeft verloren, vernauwt zich
+het dal der Narenta, en overal doen de watervallen en de heerlijke
+berggezichten aan Zwitserland denken. De straatweg en de spoorweg gaan
+naast elkaar voort, zoodat de treinreizigers hun oogen te gast kunnen
+laten gaan bij het zien van de schilderachtige kleederdrachten van de
+bewoners van dat land met zijn bonte bevolking.</p>
+<p>Noordelijker, naar Serajewo toe, wordt het land vruchtbaarder,
+vertoont bouwlanden en groene weiden, en rondom de hoofdstad op haar
+vlakte, geheel door prachtig begroeide bergen omgeven, is de natuur
+heerlijk mooi. Daarbij is het klimaat door de betrekkelijk hooge
+ligging aller aangenaamst. Vruchten en groenten zijn er overvloedig, en
+in de turksche bazar trekken de fruitwinkels niet het minst de
+aandacht, al verzuimt niemand een bewonderenden blik te slaan op het
+fijne koper- en filigraanwerk en op de stoffen, met gouden zilverdraad
+doorweven. Midden in den doolhof van straten en stegen, door den bazar
+gevormd, verrijst de Husrev-Begmoskee, een kleurig gebouw met een oude
+linde ervoor, waaronder een groote fontein voor de ritueele
+wasschingen.</p>
+<p>Het kleine ondiepe riviertje, dat door Serajewo stroomt, de
+Miljacka, heeft aan zijn oevers de echte ouderwetsche huizen, zoo
+eigenaardig gebouwd met het ver vooruitspringende dak, dat uit lange,
+smalle, houten dakpannen gemaakt schijnt. De eerste verdieping is aan
+de straatzijde voorzien van veel meest getraliede vensters, die een
+eind vooruitsteken. Kleurig zien die huizen eruit, soms geel of
+helderblauw geverfd. Naast de gesluierde turksche vrouwen trekken ook
+de servische de aandacht van den vreemdeling. Zoolang ze ongetrouwd
+zijn, dragen ze wijde pofbroeken, die om de enkels sluiten. Het haar
+dragen ze in twee vlechten op den rug en een kleine fez bedekt het
+achterhoofd. De getrouwde vrouwen dragen ook de kleine fez, maar hebben
+de donkere vlechten eromheen gelegd, terwijl ze de pofbroek hebben
+verwisseld voor een gewonen rok.</p>
+<p>Langs diezelfde Miljacka met de ouderwetsche huizen loopt intusschen
+aan den anderen oever op de naar den oostenrijkschen gouverneur Appel
+genoemde Appelkade een electrische tram. Zoo treft in Bosni&euml;
+steeds die wonderlijke vermenging van het oude en het nieuwe, van het
+oostersche en het westersche.</p>
+<p>Wat de vreemdelingen nooit vergeten, is het koopen van een turksch
+hoofddeksel, een fez, in een of ander van de vele turksche winkeltjes.
+Het fatsoeneeren gebeurt ter plaatse. Men ziet het persen
+v&oacute;&oacute;r zijn oogen gebeuren, want op een massieven ijzeren
+vorm, die het model heeft van een fez, wordt het hoofddeksel geplaatst,
+en dan wordt er een verwarmde ijzeren fez over heen geschoven. De
+turksche winkelier drukt erop uit al zijn macht en de fez komt keurig
+gevormd te voorschijn. Na die behandeling wordt er vliegensvlug een
+kwast aan bevestigd, en het hoofddeksel is kant en klaar.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a19" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van de Rotterdamsche Lloyd en haar nieuwste
+stoomschip.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De &raquo;Tabanan&laquo;, het nieuwste stoomschip van
+de Rotterdamsche Lloyd, viert den 19<sup>d</sup>en Maart 1909 haar
+eersten verjaardag, want op dien datum van 1908 had Z. K. H. Hendrik,
+Prins der Nederlanden, het genoegen, dat mailschip te water te laten op
+de werven van de Koninklijke Maatschappij &raquo;De Schelde&laquo;.</p>
+<p>Op den 12<sup>d</sup>en September aanvaardde het van Rotterdam uit
+zijn eerste reis naar Batavia, ving op 12 November de terugreis in de
+haven van Tandjong Priok aan en is nu gereed, om den 2<sup>d</sup>en
+Januari 1909 opnieuw de reis naar het Oosten te ondernemen. Van het
+schip in aanbouw, van den aanblik v&oacute;&oacute;r het te water
+laten, van dat beslissende oogenblik zelf en van de doopplechtigheid
+kan men mooie foto&rsquo;s vinden in het werkje, dat de Maatschappij
+heeft uitgegeven ter zake van haar 25-jarig bestaan, dat ze in Juni van
+dit jaar mocht vieren.</p>
+<p>Het mailschip overtreft alweer zijn voorgangers in doelmatigheid
+<span class="pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22" name=
+"pb22">22</a>]</span>en geriefelijkheid en tevens in grootte. Het is
+lang 414 voet, breed 49 voet en diep of hol, zooals de opgaaf luidt, 30
+voet. De machines kunnen 4300 P.K. ontwikkelen en geven het schip een
+snelheid van 14 mijlen in het uur. Er zijn vier ketels met 18 vuren. De
+eerste klasse bevindt zich midscheeps en bestaat uit zeer ruime,
+&eacute;&eacute;n- en twee persoonshutten met te zamen 80 bedden,
+terwijl op het promenadedek, ter lengte van 60 meter, zich nog zes
+hutten bevinden.</p>
+<div class="figure xd21e644width"><img src="images/p1909-u022-1.jpg"
+alt="De Tabanan. Het nieuwe stoomschip der Rotterdamsche Lloyd." width=
+"720" height="461">
+<p class="figureHead">De Tabanan. Het nieuwe stoomschip der
+Rotterdamsche Lloyd.</p>
+</div>
+<p>De eetsalon is op het brugdek, de rook- en muzieksalon zijn op het
+promenadedek. De muzieksalon, in rotondevorm gebouwd met balustrade,
+maakt het mogelijk, dat men van daar den geheelen eetsalon overziet.
+Door dezelfde lantaarn ontvangen beide zalen licht en lucht.</p>
+<div class="figure xd21e651width"><img src="images/p1909-u022-2.jpg"
+alt="Een der salons van de &ldquo;Tabanan&rdquo;." width="720" height=
+"514">
+<p class="figureHead">Een der salons van de &ldquo;Tabanan&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>De tweede klasse in de campagne biedt ruimte voor 50 couchettes,
+verdeeld over ruime &eacute;&eacute;n-, twee- en driepersoonshutten, en
+heeft buitendien nog eenige tweepersoonshutten op het promenadedek,
+waar zich ook de rooksalon bevindt.</p>
+<p>De vloot van de Rotterdamsche Lloyd bestaat thans uit negen
+mailbooten en negen vrachtbooten, alle mailbooten werden gebouwd door
+de maatschappij &raquo;De Schelde&laquo;, te Vlissingen, en de nieuwste
+vrachtbooten door de firma Bonn en Mees, te Rotterdam, nadat eerst de
+vrachtbooten in Engeland en Duitschland vervaardigd werden. De grootste
+uitbreiding en vernieuwing der vloot dateert pas van 1900, toen men met
+de &raquo;Sindoro&laquo; schepen begon te bouwen van veel grooter
+afmetingen, waarin de geheele eerste klasse midscheeps werd geplaatst,
+terwijl de tweede door verplaatsing van het voor- naar het achterschip
+in geriefelijkheid erop vooruitging. Zes nieuwe mailbooten zijn er
+sinds 1900 bij gekomen.</p>
+<p>Er is in de afgeloopen kwarteeuw al vrijwat veranderd en verbeterd
+in ons verkeer met de koloni&euml;n. Vooral door de loyale samenwerking
+van onze beide groote maatschappijen, de Rotterdamsche Lloyd en de
+Maatschappij Nederland, gevestigd te Amsterdam, hebben we nu dat
+practische en geschikte wekelijksche vertrek van een mailboot naar de
+Oost. De overeenkomst tusschen de beide instellingen kwam tot stand in
+1885, en daarop volgde in 1892 het mailcontract met de regeering,
+waardoor de wekelijksche dienst vastgelegd werd.</p>
+<p>Bij de oprichting der maatschappij, die pas haar zilveren feest
+vierde, was ze al in het bezit van zeven schepen voor de Javavaart,
+waaronder verscheiden engelsche booten. De firma Willem Ruys en Zonen,
+aan wie de directie werd opgedragen, dirigeerde al van 1877 af de
+Stoomvaartmaatschappij Rotterdam, die in de nieuwe vennootschap werd
+omgezet, en te voren was de naam Ruys verbonden geweest met onze vaart
+op Indi&euml;, ook reeds met de zeilvaart, want reeds in 1844 had de
+heer Wm. Ruys I. D. Zn. zeventien schepen onder zijn beheer. Het eerste
+<span class="corr" id="xd21e663" title=
+"Bron: schoomschip">stoomschip</span> der firma, de Ariadne, deed haar
+eerste indische reis in dienst der regeering, aan wie het verhuurd was,
+om deel te nemen aan de Atjeh-expeditie in 1873.</p>
+<p>In die dagen was de Waterweg nog lang niet, wat hij nu is, maar hij
+kan nog altijd worden verbeterd, en van elke verbetering profiteert de
+maatschappij, die omdat ze het geregelde verkeer met ons Indi&euml;
+voor de helft vertegenwoordigt, een levensbelang van Nederland dient,
+zoodat het niet anders dan loffelijk kan heeten, haar den weg te
+effenen. <span class="pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23" name=
+"pb23">23</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a20" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Diamanten bij L&uuml;deritzbucht.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Over de stemming in de kolonie Duitsch Zuidwest-Afrika
+naar aanleiding van de in de buurt van L&uuml;deritzbucht gevonden
+diamanten schrijft een kolonist, die er al lange jaren verblijf houdt,
+de heer F. Geszert aan de duitsche <i lang="de">Kolonialzeitung</i>:
+&raquo;In L&uuml;deritzbucht heerscht thans een echte diamantkoorts, nu
+ook voor de ongeloovigsten het voorkomen van deze edelgesteenten ten
+duidelijkste is bewezen. Er zijn al zooveel verwachtingen, gebouwd op
+mijnen, die exploiteerbaar heetten, teleurgesteld, en er is al zooveel
+bedrog gepleegd, waar onkundigen zijn ingeloopen, dat het aanvankelijk
+scepticisme volkomen begrijpelijk is, te meer daar de diamanten hier op
+andere wijze voorkomen dan elders in Zuid-Afrika.</p>
+<p>Terwijl bij Kimberley en bij Pretoria de diamanten in den blauwen
+grond, dus het vulkanische gesteente, worden aangetroffen, en terwijl
+aan de Vaalrivier het alluvium diamanthoudend is, vindt men hier de
+waardevolle steenen in het verweeringspuin, dat zich over groote
+vlakten uitbreidt in de dalen tusschen de granietbergen, waar het van
+afkomstig is.</p>
+<p>Wij leven hier in een bijzonder droog klimaat. Het regenwater doet
+hier de bergen niet afslijten, naar dat doet de bijna steeds waaiende
+wind, die, zand en kiezel loswoelend, in den loop van tallooze eeuwen
+uit het rotsgesteente allerlei vormen heeft geblazen, daar het zachtere
+en in lagen aanwezige gesteente werd weggevoerd. In de dalen hoopt zich
+het verweeringspuin aan de lijzijde der bergen op, zoodat daar de
+meeste diamanten worden gevonden.</p>
+<p>De prospectors hebben zich door de natuur laten leeren en blazen
+allereerst door een soort van blaasbalg, niet ongelijk aan een machine,
+om het graan te reinigen, het zand uit het kiezel. Dat laatste komt dan
+in een handzeef en door een eigenaardig schudden komen de diamanten
+onder op het midden van de zeef te liggen. Die wordt dan omgestulpt, en
+de even zware granaten wijzen door hun donkere kleur aan, waar men ook
+de diamanten heeft te zoeken. Ik heb vaak gezien, dat bij elke vulling
+van de handzeef &eacute;&eacute;n of meer diamanten met het pincet te
+voorschijn werden gebracht. Daar vele kilometers in het rond de bodem
+edele steenen bevat, kan men zich een voorstelling van den aanwezigen
+rijkdom maken.</p>
+<p>Een zeer gelukkige omstandigheid is, dat deze als waterloos bekende
+woestijnstrook rijk is aan grondwater. In de dalen stoot men reeds op
+een diepte van drie of vier meters op water, dat voor het wasschen van
+het zand uitstekend geschikt is, al is het brak en ziltig. Maar het is
+niet onmogelijk, dat men weldra zoet water boort, want hier te lande is
+het regel, dat er brak water boven het zoete wordt aangetroffen. Door
+watergebrek wordt de ontginning dus niet belemmerd. In Kimberley zelf
+moet immers het water ook 15 engelsche mijlen ver en 500 voet hoog
+worden opgepompt.</p>
+<p>Er stroomen reeds menschen uit aller heeren landen hier naar
+L&uuml;deritzbucht, en men is ijverig in de weer, om de beste
+ontginningsmethode te zoeken, zoo mogelijk eene, die elders reeds
+doeltreffend is gebleken. Om diefstal te voorkomen, zal waarschijnlijk
+ieder koop van een diamant van een inboorling als heling worden
+beschouwd. De acties van een paar reeds opgerichte syndicaten zijn in
+de laatste dagen verbazend omhooggegaan.<span class="corr" id=
+"xd21e688" title="Niet in bron">&rdquo;</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a21" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kapers op de kust van Liberia.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De onafhankelijke negerrepubliek Liberia schijnt
+<span class="corr" id="xd21e696" title="Bron: me r">meer</span> en meer
+iets begeerlijks te worden voor de europeesche kolonizeerende
+mogendheden. In de Deutsche Kolonialzeitung van 7 November wordt er met
+een zeker leedwezen de aandacht op gevestigd, dat Frankrijk en Engeland
+zich wel wat veel met het landje beginnen te bemoeien, terwijl toch
+Duitschland er feitelijk het meest moest te zeggen hebben, omdat het
+nog het meeste belangen daarginds heeft.</p>
+<p>Dan wordt verteld, dat van de schepen, die de hoofdstad Monrovia
+aandoen, in de laatste jaren de duitsche in aantal en tonneninhoud twee
+derden vormen. In het jaar 1907 waren het 249 van de 385 tegen 111
+engelsche, 13 fransche en 12 spaansche. Van de in het landje bestaande
+19 europeesche firma&rsquo;s zijn 16 duitsch, twee engelsch en een
+hollandsch, en wat aan palmolie, copra, caoutchouc, koffie, hout en
+ivoor wordt uitgevoerd, kan men meestal terugvinden in de boeken van de
+hamburgsche firma&rsquo;s, die er haar kantoren hebben en waarvan de
+oudste is de firma C. Woermann, die er sedert 1852 is gevestigd.</p>
+<p>Duitschland <span class="corr" id="xd21e703" title=
+"Bron: h eft">heeft</span> niet als Engeland en Frankrijk getracht, de
+negerrepubliek door zoogenaamde grensverbeteringen lastig te vallen,
+zooals in 1885 en 1887 Engeland heeft gedaan en in 1892 en 1894
+Frankrijk, terwijl dat laatste land er ook weer dit jaar een
+grenscommissie, (waarin twee Nederlanders, de luitenants Moret en
+l&rsquo;Honor&eacute; Naber) aan het werk heeft.</p>
+<p>Thans vreest men in Duitschland, dat de beide westeuropeesche
+mogendheden het voorzien hebben op Liberia&rsquo;s onafhankelijkheid.
+De Engelschen toch hebben op grond van nieuwere en oudere
+financi&euml;ele aanspraken de tolregeling in Liberia in handen
+genomen. Zij hebben buitendien een engelschen politietroep ingericht,
+die wat aantal en bewapening betreft, het zoogenaamde liberiaansche
+legertje verre overtreft en waarvoor zelfs aan het strand van Monrovia
+barakken worden opgeslagen op kosten der regeering van Liberia. Die
+politie is voor het eerst opgetreden als een door de kolonie Sierra
+Leone en Liberia in het leven geroepen en onderhouden grenspolitie;
+maar haar bevoegdheid werd uitgebreid ook tot de hoofdstad
+Monrovia.</p>
+<p>Frankrijk heet het dan verder heeft heelemaal geen handel in
+Liberia; een fransch bankfiliaal, dat ze er voor eenige jaren
+stichtten, moest spoedig bij gebrek aan omzet sluiten. En toch weet
+Frankrijk voordeelen te bedingen van de liberiaansche regeering en
+eischt de aanstelling van fransche ambtenaren. Dat gaat niet aan,
+beweert men van duitschen kant, en de consul, dien Duitschland sinds
+vijf jaren in Monrovia heeft, mocht er het ministerie van
+buitenlandsche zaken wel eens op wijzen, te meer daar Duitschland of
+liever de duitsch-zuidamerikaansche kabelmaatschappij van de
+<span class="corr" id="xd21e710" title=
+"Bron: iberiaansche">liberiaansche</span> regeering het recht heeft
+verkregen, met een kabel te landen in de hoofdstad. Duitschland krijgt
+daardoor voor de eerste maal op afrikaanschen grond een
+kabelaanlegplaats en moet in het belang van een telegrafische
+gemeenschap met Togo, Kameroen en Zuidwest-Afrika de zekerheid hebben,
+dat geen met dat land rivaliseerende mogendheid in staat is die
+verbinding af te snijden of te verstoren op een plaats, waar
+Duitschland in economisch opzicht den voorrang toekomt. Het heeft in
+het laatste jaar van Liberia voor 1.6 millioen mark aan goederen
+betrokken en voor bijna evenveel daarheen uitgevoerd. Dus mag
+Duitschland niet toelaten, dat andere staten in zulk een vrij land, dat
+onder geen andere heerschappij staat, optreden, als waren ze heeren en
+meesters.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a22" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een mooie reis door Indi&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig
+Genootschap heeft aan den secretaris van de Redactie-commissie voor het
+Tijdschrift, den heer G. P. Rouffaer, de vereerende opdracht gegeven,
+een tweejarige reis te ondernemen, waarvan het totaal der reiskosten op
+11000 gulden wordt geschat, maar die dan ook twee jaren zal duren. Het
+Genootschap is bereid, 5000 gulden van de reissom voor haar rekening te
+nemen, als de regeering voor het overige zorgt. En aan dien wensch van
+het Genootschap schijnt te zullen worden voldaan, want bij de derde
+nota van wijzigingen op de begrooting van Nederl. Indi&euml; voor 1909
+heeft de minister van koloni&euml;n 3000 gulden uitgetrokken ten
+behoeve eener ethnologische reis van den heer Rouffaer. De overige 3000
+zullen op de volgende begrooting verschijnen.</p>
+<p>Het zal dus een ethnologische reis zijn en zij zal vooral de
+buitenbezittingen betreffen. Zij zal aanvangen met Sumatra, dat
+verschillende keeren van de eene naar de andere kust doorkruist zal
+worden; dan overgaan op Celebes, de Molukken, enkele punten van
+Nieuw-Guinea, den Timorarchipel, de kleine Soenda-eilanden, om met het
+bezoeken van enkele gedeelten op Borneo de reis door onze Nederlandsche
+bezittingen te sluiten. Dan staan echter nog op het programma
+Britsch-Borneo, de Philippijnen, en de Straits Settlements; evenals te
+voren in den Timorarchipel Portugeesch Timor niet vergeten zal
+worden.</p>
+<p>Het lijkt een grootsch plan, dat wel even de vrees wekt, of hier
+niet het <i lang="fr">qui trop embrasse, mal &eacute;treint</i>, zal
+blijken waar te zijn. Maar de ontwerpers zullen dien kant der zaak ook
+wel hebben overwogen, en men mag aannemen, dat ze na grondig overdenken
+heil zien in dit grootsche plan.</p>
+<p>Behalve secretaris van de redactie van het Tijdschrift Aardr. Gen.
+is de heer Rouffaer ook adjunct-secretaris van het Koninklijk Instituut
+voor taal-, land- en volkenkunde van Ned. Indi&euml; en bibliothecaris
+der Indische Bibliotheek. <span class="pagenum">[<a id="pb27" href=
+"#pb27" name="pb27">27</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u5" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a23" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Oost Aziatische kunst.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Dezer dagen werd uit Berlijn aan de Nieuwe
+Rotterdamsche Courant geschreven over de beteekenis van de kleinere
+musea voor volkenkunde en over de bezwaren, verbonden aan de groote
+verzamelingen, die uit den aard der zaak zich steeds uitbreiden, en
+waar gebrek aan ruimte bijna altijd storend en belemmerend werkt. Het
+geschiedde naar aanleiding van het Berlijnsche Museum voor Volkenkunde,
+dat onder den last van de uitgebreidheid zijner collecties sterk gebukt
+gaat, en waarvoor op dit oogenblik nog zes wetenschappelijke reizigers
+in verre landen bezig zijn aan het bijeenbrengen van wat tehuis behoort
+in dat centrum van de wetenschap der ethnologie.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e737width"><img src=
+"images/p1909-u027-1.jpg" alt=
+"Jizo, de beschermer der bedrukten. 13de eeuw n. Chr." width="322"
+height="664">
+<p class="figureHead">Jizo, de beschermer der bedrukten. 13de eeuw n.
+Chr.</p>
+</div>
+<p>Een van de reizigers voor het Museum, de heer Adolf Fischer,
+verhaalt in de Gartenlaube over zijn vondsten in Oost-Azi&euml;,
+vondsten van antieke kunst. Het grootste en innigste, dat de kunst in
+Oost-Azi&euml; heeft voortgebracht, wortelt in den godsdienst, en dus
+waren het vooral de kostbaarheden, die met den godsdienst verband
+hielden, waar hij zijn aandacht aan had te wijden. Zijn expedities
+werkten in China, Japan en Korea, waar de tochten soms onder allerlei
+gevaren moesten worden volbracht, want in de drie jaren van de reizen
+(1905 tot 1908) was de oorlogsfakkel nu en dan er ontstoken bij krijg
+of oproer.</p>
+<p>De kunstschatten moesten dikwijls op afgelegen paden worden
+opgezocht, vooral in China, dat bij den verwoestenden Taipingopstand
+schatten van de grootste waarde heeft zien verloren gaan. Veel
+provincies werden verwoest, en de overblijfselen der oude cultuur
+vielen daarbij als offers. Als Fischer door verlaten steden en kale
+landstreken trok, moest hij denken aan den toestand van Duitschland,
+zooals ons die na den dertigjarigen oorlog wordt geschilderd. Het
+kostbaarste, dat in de toekomst aan kunstschatten uit China is te
+verwachten, ligt in den grond verborgen, waar de stormen, die het land
+hebben geteisterd, het niet konden bereiken. Maar voorloopig is daar
+moeilijk aankomen aan, want wie het waagt, de rustplaatsen der dooden
+te verstoren, haalt zich tegenwoordig nog een doodvonnis op den
+hals.</p>
+<p>In Korea is het haast net zoo gesteld; ijverzuchtig waken de
+Japanners, de nieuwe heeren van het land, ertegen, dat kunstschatten
+uit de vroegste perioden van Korea niet aan vreemdelingen in handen
+vallen, maar naar Japan verhuizen. Trouwens er is niet veel meer, want
+in vroeger eeuwen heeft het land veel geleden onder oorlogsgeweld en
+het verarmde Korea deed reeds daarom alleen geen rijken oogst
+verwachten.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e748width"><img src=
+"images/p1909-u027-3.jpg" alt=
+"Enno Gyoja, de god der pelgrims. 7de eeuw n. Chr." width="293" height=
+"564">
+<p class="figureHead">Enno Gyoja, de god der pelgrims. 7de eeuw n.
+Chr.</p>
+</div>
+<p>In Japan staan de zaken anders; daar vindt men musea, keizerlijke
+verzamelingen, oneindig rijke kloosters, een historischen adel, die de
+schatten van voorvaderlijke tijden trouw behoedt, en een in de laatste
+jaren tot macht en aanzien gekomen plutocratie, die door haar geld,
+juist als in Europa, de kunst steunt en tot zich trekt. Ofschoon dus
+Japan het land is, waar verreweg de meeste kunstwerken uit vroegere
+tijden zijn opgestapeld, is het uiterst moeilijk, er iets werkelijk
+goeds te krijgen. Het gevaar, bedrogen te worden, is voor wie niet
+grondig ingewijd is en degelijke kennis van zaken heeft, buitengewoon
+groot. Japan is het land van vervalschers. Op alle kunstterreinen
+worden de geraffineerdste nabootsingen met verbazingwekkende handigheid
+uitgevoerd, en de Europeaan, die zonder degelijke voorbereiding komt,
+laat zich waardelooze dingen in de handen stoppen.</p>
+<p>Het wordt intusschen den vreemdeling in den laatsten tijd
+gemakkelijker, ingelicht te worden, als hij de middelen daartoe niet
+verwaarloost. Zooals alles in Japan in de laatste vijftien jaren enorm
+is vooruitgegaan, zoo is het Museumwezen ook zeer veel verbeterd. Men
+heeft nu niet meer alleen het Ujenomuseum in Tokio, maar ook in Kioto
+en Nara zijn verzamelingen, waar de heerlijkste stukken van oud
+japansche cultuur te zien zijn, en door een herhaald bezoek aan die
+musea kan de Europeaan zeer veel leeren, vooral omdat de
+kunstvoorwerpen steeds voorzien zijn van uitvoerige bijschriften in het
+Engelsch.</p>
+<p>Bezoeken ook aan de klassieke schatten, in de kloosters bewaard, aan
+tentoonstellingen van kunstvrienden, aanbevelingen aan bezitters van
+belangrijke verzamelingen kunnen van nut zijn, en ten overvloede geven
+ge&iuml;llustreerde prachtwerken met engelschen tekst den
+belangstellende al, wat hij noodig heeft te weten, om echt en onecht te
+onderscheiden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e759width"><img src=
+"images/p1909-u027-2.jpg" alt="De daemon Myodoki." width="183" height=
+"360">
+<p class="figureHead">De daemon Myodoki.</p>
+</div>
+<p>Uit de vroegste tijden van het Boeddhisme heeft de heer Fischer voor
+zijn Museum een en ander kunnen veroveren van groote waarde, beelden en
+schilderijen en fresco&rsquo;s. Zoo is er een beeld van Jizo, den
+beschermer der bedrukten uit de dertiende eeuw na Chr., dat in kleur en
+in het kenschetsend goudreli&euml;f van den rand van het kleed
+herinnert aan Italiaansche meesters uit denzelfden tijd.</p>
+<p>Uit de zevende eeuw na Chr. heeft de verzamelaar een beeld van den
+god Enno Gyoya meegebracht, wien de vermoeide pelgrims hun strooien
+sandalen offeren, en uit dienzelfden tijd is de demon Myodoki
+afkomstig. Van groote historische waarde is de meer dan vier voet hooge
+bronzen Kwannonfiguur, de door Borel zoo dichterlijk verheerlijkte
+godin der barmhartigheid.</p>
+<p>Een meesterwerk van oud japansche beeldhouwkunst is de door den
+beroemden beeldhouwer Joche gemaakte en uit den bloeitijd van 1017 tot
+1036 afkomstige Jizo, den beschermer der bedrukten, <span class=
+"pagenum">[<a id="pb28" href="#pb28" name="pb28">28</a>]</span>wiens
+beeld men op alle japansche kerkhoven en in de boeddhistische tempels
+vindt. De val der plooien van het gewaad is klassiek mooi, en het
+voetstuk in den vorm eener lotosbloem is zeer harmonieus van lijn.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e773width"><img src=
+"images/p1909-u028-1.jpg" alt=
+"Jizo, de beschermer der bedrukten. 1017&ndash;1036 n. Chr." width=
+"244" height="592">
+<p class="figureHead">Jizo, de beschermer der bedrukten.
+1017&ndash;1036 n. Chr.</p>
+</div>
+<p>Merkwaardig is nog een reli&euml;f, dat Fischer heeft meegebracht,
+een reeks van figuren voorstellend in drie rijen boven elkander. Het
+moet het eerste v&oacute;&oacute;rboeddhistische reli&euml;f wezen, dat
+ooit China verliet. Er worden tooneelen op voorgesteld uit het leven
+van een hoogwaardigheidsbekleeder. Verrassend is de overeenkomst van
+dit steenen grafreli&euml;f uit China met oudassyrische en
+oudbabylonische dergelijke werken. De steen is geribd, en de voor
+stellingen liggen twee centimeter diep. Bij de zeldzaamheid van oude
+kunstwerken in China zijn die oude grafreli&euml;fs, die op het eind
+van de achttiende eeuw door een toeval (1786) zijn ontdekt en die als
+heilige relieken worden bewaard door de Chineezen, van groote waarde.
+Zij wekken bij de onderzoekers een reeks van vragen naar aanleiding van
+de verrassende overeenkomst der voorstellingen met die op
+oudbabylonische reli&euml;fs.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e780width"><img src=
+"images/p1909-u028-2.jpg" alt=
+"Bronzen standbeeld van Kwannon, de godin der barmhartigheid. 1175&ndash;77 n. Chr."
+width="228" height="579">
+<p class="figureHead">Bronzen standbeeld van Kwannon, de godin der
+barmhartigheid. 1175&ndash;77 n. Chr.</p>
+</div>
+<p>Is het die cultuur geweest, die de oud-chineesche,
+v&oacute;&oacute;rboeddhistische beschaving rechtstreeks onder haren
+invloed kreeg, of ontbreken ons nog de verbindende leden, die
+vermoedens tot zekerheid kunnen doen worden?</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a24" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een boek over korwars.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In de <span lang="de">Abhandlungen des k&ouml;niglich
+zo&ouml;logischen und anthropologischen Museums zu Dresden</span> is
+als twaalfde deel verschenen een verhandeling van Dr. Oskar Nuoffer
+over de kleine houten beeldjes, die de Papoea&rsquo;s van Nederlandsch
+Nieuw Guinea hoog waardeeren, omdat zij ze beschouwen als de
+woonplaatsen van de zielen van bepaalde afgestorvenen. Onze lezers
+hebben ze wel in afbeelding gezien en erover gehoord in den tekst,
+waarmee de directeur van het Rotterdamsch Museum voor land- en
+volkenkunde de afbeeldingen deed vergezeld gaan.</p>
+<p>De duitsche schrijver vertelt nu alles, wat er van die korwars
+bekend is en belooft dat hij later zal behandelen de herkomst van die
+beeldjes in verband met dergelijke figuren uit den indischen Archipel.
+Aangaande een groep van die beeldjes, die schedelkorwars worden
+genoemd, verschilt hij van meening met onzen ethnoloog Wilken. Er zijn
+namelijk korwars, waarbij de echte schedel van den voorvader in het
+hoofd van het houten beeld is geplaatst. Nuoffer beschrijft eenige
+nieuwe schedelkorwars van die soort, die in het museum te Dresden
+aanwezig zijn. Talrijk komen ze niet voor, en de schrijver zegt, binnen
+welke grenzen men ze vinden kan. Hij is in tegenstelling van Wilken van
+oordeel, dat het eenvoudige, alleen uit hout bestaande beeldje het
+oorspronkelijke is, waarop eerst later het gebruik is gevolgd, om den
+menschenschedel erin te bewaren.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a25" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Eerst pacificeeren in de Kamara.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Misschien herinneren onze lezers zich wat wij
+meedeelden over het werk der grenscommissie, die in Liberia werkt, om
+de afbakening tusschen die republiek en de fransche bezittingen ten
+Noorden daarvan vast te stellen. Luitenant Moret houdt de lezers van de
+Nieuwe Rotterdamsche Courant van haar vorderingen op de hoogte. De
+laatste berichten zijn niet erg rooskleurig.</p>
+<p>De heeren moeten werken in een gebied, dat allerlei bezwaren
+meebrengt. Dat Kamaradistrict, waar de Macona doorheen stroomt, wordt
+blijkbaar bewoond door die elementen der bevolking, die elders zich
+niet wilden of konden schikken in het geregeld, soms europeesch
+bestuur. Drie onafhankelijke hoofden, die samengaan in hun leus
+&raquo;het zwarte werelddeel voor de zwarten&laquo;, besturen de
+landstreek, waar hun gezag in hoofdzaak op roof en plundering berust.
+De tegenstand, dien de met vreedzame bedoelingen komende missie
+ondervond, bleek intusschen niet gering en bovendien goed
+georganiseerd.</p>
+<p>Er moest een kampement tot verdediging worden ingericht, en wat van
+dat vrij hoog gelegen punt van de Kamara te zien was, wees op kloeke
+plannen tot verzet bij de bevolking. Voor het bestormen van versterkte
+dorpen was de expeditie niet ondernomen: men moest topografisch-werk
+doen en daarvan was geen sprake bij het aanhoudend gevaar van te worden
+overvallen en het krijgszuchtig geschreeuw, dat de inboorlingen bij
+verschillende ontmoetingen aanhieven.</p>
+<p>Zij lieten het daar niet bij; alle drie groepen, waarin de missie
+zich had gesplitst, hadden aanvallen te verduren en de 40 tirailleurs
+van elke groep moesten van de wapens gebruik maken. Bij een dorp, dat
+men moest passeeren, werden verscheiden versperringen genomen, en in
+een gevecht, dat op 8 September werd geleverd en vier uren duurde,
+kreeg een afdeeling der expeditie negen gewonden, gelukkig niet
+ernstig. Uit alles bleek, dat men er niet met het werk kon voortgaan en
+nadat een poging van de vereenigde groepen, om met de Kamaranen te
+onderhandelen en hen tot vrijwillige onderwerping te bewegen, niets had
+uitgewerkt, besloot men terug te trekken en elders de
+grensregelingswerkzaamheden te vervolgen, terwijl in de Kamara gewacht
+moest worden op voorafgaande pacificatie door fransche militairen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a26" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De menschen van het Nijldal.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het anthropologisch onderzoek, dat zoo ijverig in
+Egypte wordt voortgezet, heeft een punt van bespreking uitgemaakt op de
+jaarvergadering der British Association, waar professor Elliot Smith
+mededeelde, dat de oudste vondsten van menschelijke overblijfselen in
+het Nijldal, als men ze vergelijkt met later-vondsten en met de
+lichamelijke gesteldheid van de tegenwoordige Egyptenaren, uitwijzen,
+hoe Egypte en <span class="corr" id="xd21e812" title=
+"Bron: Nubie">Nubi&euml;</span> in de oudste tijden door een en
+hetzelfde ras werden bewoond, en dat dit ras zich in Egypte met geen of
+slechts zeer geringe veranderingen in de lichaamskenmerken door de
+geheele tusschenliggende periode van zes duizend jaren tot op den
+tegenwoordigen tijd heeft gehandhaafd.</p>
+<p>Het ras was, als nog tegenwoordig, klein van gestalte; in alle
+tijden van zijn geschiedenis bedroeg de gemiddelde grootte der mannen
+niet meer dan 1.60 meter; het haar was donkerbruin of zwart, in den
+regel gegolfd, maar niet wollig of eenigszins op dat van negers
+gelijkend. Het hoofd was lang en smal, met een groot achterhoofd. Over
+het geheel vertoonden ze dezelfde kenmerken als de meerderheid der aan
+de kusten der Middellandsche Zee wonende volken.</p>
+<p>Merkwaardig is het, hoe gering de vermenging met de negers steeds
+moet zijn geweest, vooral als men bedenkt, dat het egyptische volk van
+de oudste historische tijden af aan het gebied der negers heeft
+gegrensd. <span class="pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29" name=
+"pb29">29</a>]</span></p>
+<div class="figure xd21e822width"><img src="images/p1909-u029.jpg" alt=
+"De dezer dagen door een aardbeving bijna geheel verwoeste stad Messina op Sicili&euml;."
+width="720" height="478">
+<p class="figureHead">De dezer dagen door een aardbeving bijna geheel
+verwoeste stad Messina op Sicili&euml;.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33" name=
+"pb33">33</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a27" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een vroegere catastrofe in Messina.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first"></p>
+<div class="figure floatLeft xd21e831width"><img src=
+"images/p1909-u033-1.jpg" alt="Jonge vrouw uit Messina." width="324"
+height="521">
+<p class="figureHead">Jonge vrouw uit Messina.</p>
+</div>
+<p>Op een der beruchte seismische lijnen, die in de buurt der
+zee&euml;n langs de kusten van sommige landen zijn te vinden, en
+waartoe o.a. de kusten van Oost-Azi&euml; en de gordel van eilanden van
+Sumatra tot Timor behooren, ligt ook dat Zuiden van Itali&euml;, dat op
+28 December zoo gruwelijk is geteisterd. Vesuvius, Stromboli en Etna
+liggen in die lijn; Messina en Reggio en de omgeving van die plaatsen
+maken er met de straat van Messina deel van uit.</p>
+<p>Waarom mijdt de menschheid dan die plekken niet? Waarom bouwt ze er
+telkens weer haar woonsteden? Wie zal het zeggen? De voordeelen, die ze
+bieden uit andere oogpunten, moeten zeker opwegen tegen het altijd
+dreigende, maar slechts zelden tot uitbarsting komende gevaar.
+Uitstekende havens en vruchtbare bodem zijn in het geval van de
+plaatsen aan de straat van Messina de aantrekkelijkheden. Kon de
+wetenschap de woelingen in den grond, de instortingen of uitbarstingen
+voorspellen, dan zou er weinig tegen zijn te zeggen, maar thans lijkt
+het wel roekeloos, steden te bouwen op plekken, die al zooveel hebben
+doorstaan.</p>
+<div class="figure xd21e840width"><img src="images/p1909-u033-3.jpg"
+alt="Siciliaansche kinderen uit het volk." width="720" height="461">
+<p class="figureHead">Siciliaansche kinderen uit het volk.</p>
+</div>
+<p>De mooie stad Messina zal naar alle waarschijnlijkheid schooner dan
+te voren uit haar asch verrijzen, zooals San Francisco nu bezig is zich
+te herstellen, en latere geschiedschrijvers zullen van de ramp van 1908
+vertellen, die het lustoord teisterde, dat op puinhoopen is verrezen,
+zooals wij de reizigers, die v&oacute;&oacute;r de ramp Messina
+bezochten, hooren verhalen van wat de stad in Februari 1783 had te
+doorstaan.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e847width"><img src=
+"images/p1909-u033-2.jpg" alt="Fontein op het Domplein te Messina."
+width="445" height="581">
+<p class="figureHead">Fontein op het Domplein te Messina.</p>
+</div>
+<p>Zoo schilderde onlangs Gaston Vuillier die gebeurtenis, die 340
+steden, dorpen en gehuchten op Sicili&euml; en Calabri&euml; vernielde
+en onder de puinhoopen 50.000 menschen begroef. De cijfers van de in
+deze dagen te Messina en de siciliaansche kustdorpen, te Reggio, te
+Palmi en in de andere calabrische plaatsen omgekomenen zijn veel en
+veel grooter. Dat is niet te verwonderen, want in &eacute;&eacute;n en
+een kwart eeuw, die sedert verliepen, is de bevolking van
+Zuid-Itali&euml; ondanks de landverhuizing naar Amerika en naar
+Zuid-Amerika toch aanmerkelijk toegenomen en vooral heeft ze zich meer
+in middelpunten van bewoning opgehoopt, zoodat in de steden en dorpen,
+nu daar de schudding <span class="pagenum">[<a id="pb34" href="#pb34"
+name="pb34">34</a>]</span>het hevigst was, tegelijk veel grooter
+aantallen slachtoffers vielen.</p>
+<p>&raquo;Na de ramp,&laquo; schrijft Gaston Vuillier,
+&raquo;kenmerkten rouw en eenzaamheid en droeve verlatenheid de plek,
+waar Messina had gestaan, want in de stad bleef niet &eacute;&eacute;n
+steen op den anderen. Den 5<sup>den</sup> Februari 1783 bij een zwaar
+bewolkten hemel werd een onderaardsch gerommel merkbaar, en plotseling
+tegen den middag schudde de grond met hevige schokken. De verschrikte
+bevolking nam de vlucht, toen twee loodkleurige wolken een waren
+zondvloed deden losbarsten.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e861width"><img src=
+"images/p1909-u034.jpg" alt="Jonge Siciliaansche vrouw." width="360"
+height="720">
+<p class="figureHead">Jonge Siciliaansche vrouw.</p>
+</div>
+<p>Altijddoor schudde en trilde de bodem; zwaveldampen stegen op,
+plotseling ontstonden spleten in de aarde; meteoorsteenen vlogen door
+de lucht, en de golven der zee rezen hoog en sloegen tegen de bevende
+muren der stad. Tegen den avond werden de schokken minder hevig, en de
+meeste menschen keerden naar de stad terug. Zij zochten een
+schuilplaats in de voor een deel verwoeste woningen, toen tegen
+middernacht nieuwe schokken alles omverwierpen, wat de eerste hadden
+doen wankelen, en er ontstond een brand, die zeven <span class="corr"
+id="xd21e867" title="Bron: dag n">dagen</span> achtereen aanhield.</p>
+<p>De lucht was bijna geheel zwart, en zware dampen dreven over de
+stad, terwijl een aanhoudend gerommel in den grond zich deed hooren, en
+uit groote, plotseling geopende spleten allerlei gassen opstegen.
+Messina was niet meer dan een hoop ru&iuml;nen. Twee wijken slechts
+waren blijven staan van de groote stad. Het paleis van den onderkoning,
+de kathedraal, het aarts-bisschoppelijk paleis, de kerken en kloosters,
+het douanekantoor en het ziekenhuis, alles was weggevaagd.&laquo;</p>
+<p>Hoeveel overeenkomst met wat er nu is gebeurd! Vijfmaal
+vijf-en-twintig jaren na de aardbeving, die boven werd beschreven,
+heeft zich de catastrofe in nog veel heviger mate herhaald. Men wil
+thans eerder een einde aan de branden maken, door wat er nog van de
+stad is overgebleven, plat te schieten en dus sneller table rase te
+maken en vlugger paal en perk te stellen aan de gevaren, die uit het
+duizendvoudige graf voor de omgeving voortvloeien.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a28" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hulde aan Afrika-ontdekkers.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op 14 December heeft te Londen een feestvergadering
+plaats gehad van de Royal Geographical Society ter herdenking van
+Speke, die vijftig jaren geleden voor het eerst aan het Victoria Nyanza
+kwam en daardoor de ontdekker werd van dat meer en het groote
+afrikaansche merengebied. Het was een interessante bijeenkomst, niet
+alleen door de feestrede, die gehouden werd door Sir William Garstin,
+wiens ingenieurswerk in Egypte en wiens pioniersarbeid daar hem terecht
+beroemd hebben gemaakt, maar ook doordat men er had bijeengebracht
+allerlei relieken, kaarten en portretten die op de helden van het
+Afrika-onderzoek betrekking hadden, en zoo waren aan de orde al die
+mannen van de exploratie van Midden-Afrika, Speke zelf, Burton, James
+Grant, Samuel Baker, Stanley, Emin Pacha e.a.</p>
+<p>Het rijtje zal later nog met reizigers, die de toekomst brengen zal,
+kunnen worden aangevuld, (trouwens naast de Engelschen hebben ook
+andere naties wel meegedaan aan het bedoelde onderzoek) want men is er
+nog lang niet gereed met opmeten en in kaart brengen en er zijn ook nog
+volkomen onbekende streken. Daar liggen oostelijk van de Bahr-el-Gazal
+tusschen de Sobat en de Latoeka-bergen nog onbekende gebieden. Van twee
+belangrijke zijrivieren van den Blauwen Nijl, de Didessa en de Jaboes,
+weet men nog weinig. En niemand heeft nog den Blauwen Nijl tot het
+punt, waar hij het Tsana-meer verlaat, gevolgd.</p>
+<p>Dan ontbreekt nog steeds een nauwkeurige opmeting en inkaartbrenging
+van de Albert Nyanza.</p>
+<p>Wat den Witten Nijl betreft; het meest urgente probleem, dat met die
+rivier verband houdt is: een middel te vinden om het verlies van water
+in de waterplant-versperringen, door welke zij stroomt te
+voorkomen.</p>
+<p>Het middel daartoe is nog geenszins gevonden en de opruiming van
+dien dichten warwinkel van waterplanten, de studd, zal nog heel wat
+hoofdbrekens kosten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a29" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een amerikaansch Pompeji</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In den staat Arizona is men aan het doen van
+opgravingen, om er groote ru&iuml;nen bloot te leggen. Te Casa Grande
+bij de stad Florence moet in veel vroeger tijden een stad hebben
+gestaan met gebouwen van aanzienlijke afmetingen. Er moeten grondslagen
+zijn ontdekt van paleizen ter lengte van bij de 60 meter breed, die elf
+vertrekken bevatten, om een binnenplein gelegen. In een der kamers
+staat een zetel, dien de Indianen uit de streek den stoel van Montezuma
+noemen, wat nog niet zoo heel veel wil zeggen, aangezien zulk een stoel
+peet is geweest voor velerlei zetels.</p>
+<p>Het wetenschappelijk Genootschap, het Smithsonian Institute te
+Washington, toont levendige belangstelling in de opgravingen, maakt er
+melding van in zijn jaarrapport en heeft op zich genomen, een deel der
+ru&iuml;nen over te laten brengen naar Washington, om daar te laten
+reconstrueeren.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a30" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Sji-Tocht van een Nederlander.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op den eersten Kerstdag heeft baron D. B. Th. van
+Heemstra uit Deventer een mooien triomf behaald als beoefenaar der
+bergsport. Hij heeft den Wildstrubel bij Kandersteg aan de Kander in
+&rsquo;t Berner Oberland op sneeuwschoenen bestegen onder geleide van
+drie gidsen uit Kandersteg. Aan den voet van den Gemmi begon de tocht
+en in acht uren werd van het h&ocirc;tel Schwarzenbach af de top
+bereikt. De heer H. Schellenbaum uit Londen nam ook aan de
+sji-expeditie deel. Het was de eerste maal, dat de beklimming dezen
+winter plaats had.</p>
+<p>Eere den moedigen bergbeklimmer, die, uit het land der vlakten
+komend, de bergen zoo ver moet zoeken!</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kunst.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Niemand is een groot schilder, omdat hij slecht
+teekent. <span class="pagenum">[<a id="pb35" href="#pb35" name=
+"pb35">35</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a32" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een droevig sterfgeval.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Diep tragisch is de plotselinge dood van den te
+Utrecht door gasverstikking om het leven gekomen jongen dokter, J. E.
+Tehupeiory. Hij was nog maar 26 jaar, en hij heeft reeds zooveel
+gewerkt, terwijl er nog zoo groote verwachtingen op zijn leven mochten
+worden gebouwd! Want hij was een baanbreker, een wegbereider voor
+groepen menschen, voor wie de goede voorbeelden nog weinige zijn en die
+aanmoediging noodig hebben, om in de wereld de plaats te leeren
+innemen, die hun toekomt door karaktereigenschappen en geestelijke
+gaven.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e914width"><img src=
+"images/p1909-u035.jpg" alt="Dr. J. E. Tehupeiory. &dagger;" width=
+"227" height="294">
+<p class="figureHead">Dr. J. E. Tehupeiory. &dagger;</p>
+</div>
+<p>De inlanders in onze Oost leven op uit hun eeuwenlange verdooving en
+het blijkt meer en meer, dat hun achterlijkheid niet inhaerent is aan
+hun wezen, maar dat hen een schoone toekomst wacht, als ze de
+ontwikkeling en het onderwijs krijgen, die al zoo lang aan de blanke
+rassen zijn gegeven. Van het ontwaken der Javanen getuigt de oprichting
+van den Bond van Javanen Boedi Oetomo, die wel verdient, dat wij er
+hier in Nederland belang in gaan stellen en hem steunen, waar het kan.
+Want langs dien weg van zelfwerkzaamheid voor de inlanders ligt de
+way-out uit het vele verkeerde, dat al zoo lang reden tot klagen heeft
+gegeven aan menschen, die ons Indi&euml; kennen en de wijze, waarop ons
+regeeringsbeleid er werkt.</p>
+<p>Tehupeiory was geen lid van Boedi Oetomo, want daar kunnen enkel
+Javanen aan deelnemen, terwijl hij een Ambonees is, zoon van het kloeke
+volk, dat ons altijd zulke uitstekende, trouwe soldaten heeft geleverd.
+Zijn zin voor studie kwam al vroeg aan den dag, en de zending heeft al
+lang genoeg op Ambon gewerkt, om te maken, dat hij in zijn kinderjaren
+leeren kon. Als jongeling werd hij naar Weltevreden gezonden ter
+Dokter-djawaschool en was er geregeld Nr. 1 van zijn studieklasse. In
+schrijven heeft hij altijd veel behagen geschept, en toen hem
+achtereenvolgens de leiding van een paar maleische couranten werd
+toevertrouwd, was dat juist een kolfje naar zijn hand.</p>
+<p>In 1902 verliet hij als <span class="corr" id="xd21e924" title=
+"Bron: No.">Nr.</span> 1 de inlandsche artsenschool, en zijn twee jaren
+jongere broer was Nr. 2. Beiden deden in de week v&oacute;&oacute;r
+Kerstmis j.l. het artsexamen in Amsterdam.</p>
+<p>J. E. Tehupeiory had in Indi&euml; al gepraktizeerd, eer hij naar
+Europa kwam, om een nederlandsch diploma te veroveren. In Meester
+Cornelis had hij een flinke praktijk, ook bij europeesche families,
+maar toch verliet hij die gaarne voor de vereerende regeeringsopdracht,
+om in 1903 als medicus deel te nemen aan de expeditie onder controleur
+Van Walcheren naar de Boven Mahakam op het voetspoor van Dr.
+Nieuwenhuis. In zijn boek &raquo;Onder de Dajaks&rdquo; vertelt hij van
+den tocht.</p>
+<p>Daarna volgde de tijd van zijn studie in Amsterdam, waar hij met
+zijn broer en zuster studeerde, de laatste zich voorbereidend voor
+apothekeres. Bij de studenten waren de beide Amboneezen zeer gezien en
+in verschillende besturen van vereenigingen onder het corps hadden ze
+zitting. Het groote publiek hoorde nu en dan van de prestaties van
+Tehupeiory, die nu gestorven is, o.a. toen hij te Leiden op het laatste
+Taal- en Letterkundig Congres heeft gesproken over het hem zoozeer ter
+harte gaande onderwerp, de toekomst der inlanders en de verhouding der
+blanke westerlingen tot de bruine broeders.</p>
+<p>Dan vernamen we, dat hij ook voor het Koloniaal Museum optrad te
+Haarlem, waar hij een boeiende beschrijving gaf van zijn Borneo-reis.
+Zuid-Nederland begon ook belang in hem te stellen, en als niet de dood
+hem nu zoo wreed had weggerukt, zou hij spreekbeurten hebben vervuld in
+verschillende belgische steden, waar men hem had uitgenoodigd. Met zijn
+pas behaald artsdiploma zou hij zeker zijn wensch, om als officier van
+gezondheid in dienst te mogen treden, hebben vervuld gezien. Helaas,
+dat de sluiting van een hoofdkraan van het gas in een h&ocirc;tel, waar
+men zich niet had overtuigd, dat ieder bekend was met de gewoonte, om
+in den nacht die kraan te sluiten, hem, die het licht blijkbaar had
+willen laten branden, een vroegtijdigen dood moest brengen!</p>
+<p>Bij zijn begrafenis te Utrecht sprak Mr. C. Th. van Deventer een
+woord van hulde en waardeering voor den gestorvene. Vrienden uit het
+studentenleven eerden zijn nagedachtenis door een warm woord aan zijn
+groeve te doen hooren en de heer Mr. Abendanon, oud directeur van
+onderwijs in Indi&euml;, schetste zijn jong en werkzaam leven. Een
+bloemstuk van het Amsterdamsch studentencorps werd op het graf gelegd.
+Treffend was nog het woord, gesproken door een Batak, de heer
+Soeripada, die te Leiden studeert en die erop wees, hoe de zonen van
+Insulinde, die naar Nederland komen, in hem, in Tehupeiory, hun trots
+en glorie stelden. De broer van den overledene dankte ook namens zijn
+moeder voor de belangstelling, en het leed om het verlies werd ook nog
+aan het graf vertolkt door een broeder van de jonge Hollandsche, mej.
+Graanboom, die beloofd had, Tehupeiory&rsquo;s vrouw te worden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a33" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Smeroe-reis van den heer C. M. Vissering.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een zeer belangwekkende reisbeschrijving mocht het
+tijdschrift &raquo;Onze Eeuw&laquo; in zijn eerste aflevering voor 1909
+zijn lezers voorzetten in het werk van den heer C. M. Vissering, die op
+Java den zuidvoet van den vulkaan, den Smeroe, van west naar oost is
+omgetrokken. Waar stoomtram en karreweg en paardepad hem in den steek
+lieten, heeft hij de bergwildernis doorreisd, alleen met het aangename
+hulpmiddel, dat iederen dag versche rijpaarden te zijner beschikking
+stonden en dat hij de zekerheid had, drie achtereenvolgende dagen te
+kunnen logeeren op koffie-ondernemingen.</p>
+<p>De onmiddellijke nabijheid van den vuurspuwenden berg beheerscht het
+verhaal, dien hoogsten van Java&rsquo;s vulkanen met zijn geheel kalen
+top, dien 1500 meter hoogen grijzen puinhoop van asch en gruis, met
+daarboven een rookpluim, die de lucht wordt ingestuwd als
+ondoorzichtig, zwaar wattengewolkte, dat uit den kratermuil opstoomt,
+langzaam zich uitzet, hooger en hooger stijgt, oneindig hoog in den
+ether zich als een breede pluim verijlt en door den zuidoostpassaat
+noordwestwaarts wordt gedreven. Op de koffie-ondernemingen klinkt
+voortdurend het onderaardsch gerommel van den berg met de onverwachte
+uitbarstingen, die op heftige donderslagen gelijken.</p>
+<p>&rsquo;s Avonds staat bij een uitbarsting een hooge, gloeiende
+vuurkolom tegen den klaren hemel, en toch leven de menschen er rustig
+in de onmiddellijke nabijheid van die geweldige natuurkracht, die
+telkens weer de noodlottigste verwoestingen aanricht. Mooi beschrijft
+de auteur de gevolgen van zulk een ramp, zooals hij ons ook innig mee
+doet voelen met den Europeaan, ongehuwd, daar op het verre koffieland,
+die overweegt, wat hij zal doen, als een eruptie zijn plekje mocht
+treffen.</p>
+<p>Hoe prettig is de tocht beschreven met de betrouwbare inlandsche
+paardjes, door bergrivieren midden in het woud, waar men sterk komt
+onder de magische bekoring van de wondergrootsche natuur. En dan die
+witte orchidee&euml;n op de doode takken en boomen van het nog zoo kort
+geleden bij een uitbarsting verwoeste land! Dit is wel de soort van
+reisbeschrijving, die den lezer mee doet genieten en hem onder de
+bekoring brengt van het aan afwisseling zoo rijke Indi&euml;.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a34" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Reizen in Britsch Nieuw-Guinea.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Over Monckton, dien wij noemden in ons berichtje over
+reizen in Britsch Nieuw-Guinea in het nommer van 5 December, lezen we
+nog, dat deze zendeling bij zijn reis door het engelsche gedeelte van
+het groote eiland den Albert-Edwardberg in het Owen-Stanleygebergte
+heeft beklommen en de hoogte ervan door middel van kookpuntsaflezingen
+heeft bepaald op 4030 meter. Gouverneur Mc Gregor was tot het resultaat
+gekomen, dat de hoogte 3825 meter bedroeg.</p>
+<p>Als Monckton&rsquo;s berekening juist blijkt, zal dus de
+Albert-Edwardtop moeten worden beschouwd als de hoogste top in Britsch
+Nieuw-Guinea en niet langer komt dan aan den Victoriaberg met zijn 4000
+meter die eer toe.</p>
+<p>Wanneer zullen de toppen van het Sneeuwgebergte in ons deel van
+Nieuw-Guinea gemeten worden en in concurrentie kunnen treden met de
+genoemde bergen? <span class="pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39" name=
+"pb39">39</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u6" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a35" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">In de zwavelmijnen van Sicili&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Al van oudsher vormt het winnen van zwavel op het
+enkel aan de randen vruchtbare, maar in het bergachtige binnenland kale
+en steenachtige Sicili&euml; een hoofdbron van bestaan en is dikwijls
+het eenige, waardoor de bewoners in hun levensonderhoud voorzien. Door
+de concurrentie van de zwavel van elders was op het laatst der vorige
+eeuw de opbrengst wel tot op de helft verminderd en in de laatste jaren
+is het er niet beter op geworden, zoodat men wel mag zeggen, dat de
+zwavelwinning op Sicili&euml; in een toestand van crisis verkeert. In
+den voor het eiland buitengewoon strengen winter van 1906 op 1907
+hebben heftige regens de mijnen ten deele onder water gezet, zoodat
+duizenden arbeiders broodeloos werden en de toch al noodlijdende
+provincie er droevig aan toe was.</p>
+<div class="figure xd21e966width"><img src="images/p1909-u039-1.jpg"
+alt="De zwavelmijn Lucia op Sicili&euml;." width="660" height="433">
+<p class="figureHead">De zwavelmijn Lucia op Sicili&euml;.</p>
+</div>
+<p>De zwavelgebieden liggen in het Oosten van Sicili&euml; aan den
+Etna, waar Catania de hoofdzetel is van den uitvoerhandel voor zwavel,
+en dan in het Zuiden bij Girgenti. Daar deed in 1907 luitenant-generaal
+Von Hoffmeister op zijn terugreis van Tripolis en Tunis een tocht, om
+de ru&iuml;nesteden en de zwavelmijnen te bezoeken, terzijde dus van
+den toeristenweg, die zich tot de kuststreken bepaalt. Van Porto
+Empedocles, de tegenwoordige haven van Girgenti, reed hij onder het
+geleide van een duitsch ingenieur, op een smalsporig spoorlijntje, dat
+hier en daar door den regen onderwoeld en losgespoeld was, naar de
+zwavelmijn Lucia. Ze gingen langs den berg, waar de ru&iuml;nen van
+Akragas heerlijke bruingele tempelgebouwen vertoonden, die zich scherp
+afteekenden tegen het donkerblauw van den italiaanschen hemel naar de
+tweehonderd meter hoog gelegen mijn.</p>
+<p>De geur van bloeiende amandelboomen hing in de warme Maartsche
+lucht, en de arbeiders, die in de kleine haven met bloote beenen zware
+manden met zwavel in kleine booten droegen, waarmee het product naar de
+verderaf liggende schepen werd overgebracht, zongen eentonig
+zwaarmoedige liederen.</p>
+<p>Toen men de mijn naderde, deed zich een sterke zwavellucht bemerken,
+en langs een zwavelmolen kwam men aan de Luciamijn in een kaal dal. Er
+stegen aan de grijswitte berghellingen rookwolken omhoog uit de
+smelthutten of zwavelhoopen, de calcarone, en in het lichte gesteente
+zag men hier en daar donkere openingen, de ingangen tot de mijn. Om die
+openingen bewogen zich eenige tot het middel naakte mannen, die de
+zwavel uit het binnenste van den berg naar de bergplaatsen voerden, in
+manden gedragen of langs kleine hulpspoortjes. Uit de bergplaatsen
+wordt de zwavel in de calcarone of smelthutten, eigenlijk groote
+trechters, gebracht, die gemetseld zijn en waar de stof in lagen
+gebrand wordt. Langzaam gaat het verbrandingsproces, en de vloeibaar
+geworden zwavelbrij wordt door een onder in den trechter aangebrachte
+opening afgetapt in rechthoekige bakjes van verschillende grootte,
+verdeeld in vakjes van den vorm van een baksteen, waarin de stof stijf
+wordt.</p>
+<div class="figure xd21e977width"><img src="images/p1909-u039-2.jpg"
+alt="Het losmaken van het zwavelgesteente." width="666" height="401">
+<p class="figureHead">Het losmaken van het zwavelgesteente.</p>
+</div>
+<p>De bezoeker verwisselde zijn kleeding met een mijnwerkerspak en
+daalde met zijn geleider in een kleine lift 150 meter naar beneden.
+Vochtigwarme lucht maakte het ademen moeilijk. Beneden ging het over
+een natten, glibberigen grond 1200 meter ver door een smalle gang, waar
+men alleen gebukt doorheen kon en waar de gipswanden van zwavelwater
+dropen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e984width"><img src=
+"images/p1909-u040-1.jpg" alt="Een caruso." width="357" height="459">
+<p class="figureHead">Een caruso.</p>
+</div>
+<p>Aan het eind gingen ze langs steile, uitgetreden en gladde trappen
+naar een lagere gang zestig meter in een holte, waaruit een heete lucht
+hen tegensloeg, en waar arbeiders met ontbloot bovenlichaam het
+zwavelgesteente onder dof klinkend gehamer lossloegen. Onder het
+moeilijke dalen schoven zonder woorden steeds naakte knapen hun voorbij
+met kleine mijnlantarens, welker door damp omhulde vlammetjes op
+dwaallichten geleken en op en neer dansten. Op de gebogen ruggen
+sleepten ze de ongeveer veertig pond wegende zwavelblokken met eronder
+gekruiste armen. Het waren de carusi, de jongens van 13 tot 17 jaar,
+die er zooveel gebruikt worden. Zij zwoegden met hun last tegen de
+glibberige treden omhoog naar de lange gang, waar een spoortje door
+liep. Daar werden de lasten door mannen in ontvangst genomen en door de
+spoor verder vervoerd dan wel erlangs gedragen naar den uitgang.</p>
+<p>De arbeiders zagen er oud en vermoeid uit, en de knapen boden soms
+een deerlijken aanblik aan, armoedig en slecht gevoed, als ze waren. Er
+werkten ongeveer duizend mannen en tweehonderd jongens voor anderhalf,
+twee tot drie francs dagloon bij een werkdag van acht uren, van
+&rsquo;s morgens zeven tot &rsquo;s middags drie uur. Het meegebrachte
+eten gebruiken ze in de mijnen. De verhouding van de arbeiders tot de
+bazen leek goed, en de directeur vertelde, dat hij door de menschen
+streng, maar met welwillendheid te behandelen, nooit moeite
+<span class="pagenum">[<a id="pb40" href="#pb40" name=
+"pb40">40</a>]</span>met hen had, want dat ze als kinderen waren. Toen
+de bezoeker vroeg, of men de jongens niet door machines kon vervangen,
+omdat er zooveel aan een dergelijken kinderarbeid waren verbonden, werd
+er geantwoord, dat de gezinnen de inkomsten niet konden missen, die de
+jongens inbrachten, en dat het, hoewel zeker voordeeliger voor de
+exploitatie, te veel misnoegen zou wekken, als men de carusi naar huis
+zond.</p>
+<p>Den volgenden dag toonde het bezoek aan de mijnen van Giovanella bij
+Castel Termini al geen vroolijker toestanden. Van het station
+Campofranco op de lijn Girgenti-Palermo heeft men een eind bergop te
+wandelen naar de 400 meter hoog gelegen mijnen. Die behooren aan een
+fransch-italiaansche maatschappij<span class="corr" id="xd21e997"
+title="Niet in bron">.</span> Zij hadden toen juist veel geleden door
+hevige regens, en het werk stond stil omdat alles onder water stond,
+tot zelfs de pompen. Meer dan 1200 arbeiders waren zonder werk.</p>
+<div class="figure xd21e1001width"><img src="images/p1909-u040-2.jpg"
+alt="Calcarone of zwavelhoopen." width="720" height="461">
+<p class="figureHead">Calcarone of zwavelhoopen.</p>
+</div>
+<p>Het zwavelhoudend gesteente ligt hier dieper onder den grond, wat de
+exploitatie moeilijker maakt en de temperatuur, waarbij gewerkt moet
+worden, veel hooger. In de buurt was het landschap volkomen kaal en
+zonder schaduw. Daar er in dit mijndistrict geen drinkwater te krijgen
+is, heeft men er geen woningen gebouwd, en de arbeiders moeten
+dagelijks anderhalf tot twee uur langs bezwaarlijke bergpaden loopen,
+om eer het dagwerk begint, reeds een deel van hun kracht te hebben
+verbruikt tusschen de plaats van hun werk en de plaatsen Campofranco of
+zelfs Sutera, dorpen, die verweg, ten oosten van den spoorweg, als over
+elkander geworpen steenhoopen tegen de berghellingen kleven. Voorwaar,
+een zwaar leven, dat van de arbeiders in de zwavelmijnen van
+Sicili&euml;.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a36" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De handel van Abessyni&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Over den handel in Addis Abeba, de hoofdstad van
+Abessyni&euml;, heeft baron Friedrich Kulmer mededeelingen gedaan aan
+het oostenrijksche Handelsmuseum, dat ze gepubliceerd heeft in het
+orgaan &raquo;Oesterreichische Monatsschrift f&uuml;r den Orient&laquo;
+van Augustus 1908.</p>
+<p>Daar wordt o.a. gezegd, dat alle handelshuizen in Addis Abeba,
+zoowel de groote als de kleine, doen zoowel aan invoer als aan uitvoer.
+De meeste europeesch-abessynische huizen hebben in Addis Abeba een
+vertegenwoordiger, wiens voornaamste werk bestaat in het sluiten van
+overeenkomsten met den keizer. Aan den nieuweling kost het meestal
+verbazend veel moeite, om daarbij te slagen, want slechts langzaam
+leert hij al de moeilijkheden overwinnen, die in Abessyni&euml; aan het
+zaken doen zijn verbonden.</p>
+<p>De zwaarste concurrentie wordt den Europeanen aangedaan door
+Indi&euml;rs, Armeni&euml;rs en Grieken, die in hun wijze van denken
+zooveel dichter bij de Abbessyni&euml;rs staan en die voor geen middel
+terugdeinzen, om hun doel te bereiken. Om die reden hebben dan ook
+soliede huizen hun betrekkingen met Abessyni&euml; afgebroken.</p>
+<p>De staatkundige toestand van het land doet mee den handel kwijnen.
+Al zijn de behoeften inderdaad wel toegenomen, toch verkiest de kleine
+man zijn opgespaard geld te bewaren, liever dan uitgaven te doen, die
+de aandacht op zijn welvaart zouden vestigen, waardoor zijn dorpshoofd
+hem de belastingschroeven maar sterker zou aanzetten.</p>
+<p>Er bestaan wel in het land belastingwetten, op volkomen regelmatige
+wijze tot stand gekomen, maar ze bestaan enkel in theorie, en in de
+praktijk heerscht oppermachtig het uitzuigerssysteem, dat door
+willekeur geleid wordt en waartegen maar &eacute;&eacute;n middel
+helpt, de bakschisch. Men moet rekening houden met een uitvoer- en
+invoerrecht van tien percent; maar voor spirituali&euml;n is het recht
+veel hooger. Ook bij de douane geldt evenwel het oostersche gebruik van
+giften en gaven, en als men bedenkt, dat een abessynische
+douanedirecteur hoogstens twintig thaler &rsquo;s maands salaris heeft
+met een stuk land, dan behoeft het niet te verwonderen, dat een
+bakschisch zekerder tot het doel leidt dan iets anders, als men wat
+heeft te reclameeren.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Noodzakelijkheid.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Wat goed en noodzakelijk is voor het menschdom, dat
+komt vroeg of laat, meestal laat. <span class="pagenum">[<a id="pb41"
+href="#pb41" name="pb41">41</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a38" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Donau in Beneden-Oostenrijk.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Donau kan uit het oogpunt van landschappelijk
+schoon volkomen goed met den Rijn wedijveren. Als de rivier voorbij
+Passau is gestroomd op de grens van Beieren, ontvangt ze de waterrijke
+Inn en betreedt een liefelijk heuvelland. In velerlei kronkelingen
+dringt de rivier tusschen zacht hellende hoogten door, en begeleidt een
+gezellig landschap met veel dorpjes, kasteelen en burchten, beschrijft
+een grooten boog in de vlakte van Linz, nadert dicht tot de uitloopers
+van het boheemsche middelgebergte en keert zich dan naar de heuvelketen
+aan den rechteroever, waar het keizerlijke slot Wallsee uit de hoogte
+neerziet.</p>
+<div class="figure xd21e1032width"><img src="images/p1909-u041.jpg"
+alt="D&uuml;rnstein aan den Donau." width="458" height="243">
+<p class="figureHead">D&uuml;rnstein aan den Donau.</p>
+</div>
+<p>De boheemsche granietbergen krijgen eerst bij Grein invloed op den
+stroom, want daar veroorzaken ze een stroomversnelling, die vroeger
+zeer lastig was voor de schippers, maar nu doordat men rotsen heeft
+laten springen, niet meer gevaarlijk is, al blijft nog het mooie
+gezicht van den versnelden stroom. Een van de vele burchten en
+kloosters, die v&oacute;&oacute;r Weenen aan de rivier levendigheid
+bijzetten, naast dorpjes als Melk en Sch&ouml;nbichl en Aggstein, is
+D&uuml;rnstein. Weer treden bergen dichterbij, en ten slotte ziet men
+achter den steilen Leopoldsberg de millioenenstad Weenen voor den dag
+komen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a39" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Ski of Sji?</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Duitscher Dr. H. Hoek, die zich zeer verdienstelijk
+heeft gemaakt voor de sport van het sneeuwschoenloopen, zendt aan de
+Mededeelingen van de Duitsche en Oostenrijksche Alpenvereeniging een
+schrijven, waarin hij erop wijst, dat het woord sneeuwschoen voor
+verschillende opvatting vatbaar en dus ondoelmatig is. Sji is aan te
+bevelen. Glijsneeuwschoen is te lang en leelijk; sneeuwlat, dat in
+Zwitserland is aangeraden, komt ook niet in aanmerking, en we moeten
+overgaan tot het noorsche woord ski.</p>
+<p>Dat woord is afkomstig van het oudgothische skaidan, en behoort tot
+de groep van klanknabootsende woorden, die met glijden in verband staan
+en waartoe ook schip, schiff, skiff, schieten, e. a. te rekenen zijn.
+Het is dus geen waagstuk, het woord in de germaansche talen over te
+nemen, daar een menigte verwante woorden burgerrecht hebben verkregen.
+Voert men het woord echter inderdaad in, dan moet men naar den regel
+schi (Holl. sji) schrijven en uitspreken. De uitspraak sji in plaats
+van ski is het verkieselijkste, omdat in het vaderland van het woord,
+Noorwegen die uitspraak de algemeene is, en omdat sk aan het begin van
+een woord in de germaansche talen iets ongewoons is, terwijl ook bij de
+uitspraak ski de aardige klanknabootsing van het woord verloren
+gaat.</p>
+<p>Voor ons, Hollanders, zou dus schi als in schip de juiste
+schrijfwijze zijn; we houden dan ook de klanknabootsing, die we in
+schuiven en andere werkwoorden en naamwoorden bezitten, maar waar het
+een voor Nederland nieuw woord geldt, naam van een voorwerp, dat nog in
+lang niet algemeen in gebruik zal zijn, en nooit in ons vlakke land en
+bij de zeldzaamheid van een flink sneeuwkleed algemeen kan worden, zal
+denkelijk de duitsche vorm sji de meeste kans hebben. Wij kunnen dan
+het meervoud sji&rsquo;s vormen; de Duitschers hebben Skier.</p>
+<p>De redactie van de &raquo;Mittheilungen&laquo; zet in een noot onder
+het artikeltje, dat ze zich voortaan in de geschriften van de
+Alpenvereeniging uitsluitend van die vormen Schi en Schier voor enkel-
+en meervoud zal bedienen. Sji en sji&rsquo;s is daarmee voor het
+Nederlandsch in overeenstemming.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a40" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Geconserveerde zomerzon.</h2>
+<div class="argument">
+<p class="first">&ldquo;Ons eigen land&rdquo;. Tusschen Amsterdam en
+Arnhem, door Jan Feith. Uitgegeven door den Algemeenen Nederlandschen
+Wielrijdersbond, toeristenbond voor Nederland, ter gelegenheid van zijn
+vijf-en-twintigjarig bestaan.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Hier hebt ge de zomerzon, in woord en beeld vastgelegd
+ter verheuging van het heele nederlandsche volk! Wat een verrukkelijk
+boek van warmte en licht, wat een schat voor hollandsche huiskamers!
+Natuurlijk heeft de Sint er druk mee gewerkt, en overal waar hij het
+forsche stevige boek onder kleinere cadeaux heeft neergelegd, zal het
+dadelijk alle aandacht voor zich hebben opge&euml;ischt, om die niet
+weer te verliezen, want in dit prachtwerk bladeren is tevens er uren en
+uren aan besteden. Men kan er eenvoudig niet afblijven, van die
+verrukkelijk mooi uitgevoerde en met zooveel goeden en juisten smaak
+gekozen beelden van den vaderlandschen grond.</p>
+<p>E&eacute;n roep over de voortreffelijkheid is er dan ook in ons land
+over het werk opgegaan. Wij ontvingen het eerst laat ter bespreking, en
+wagen slechts met schroom, ons toontje nog te doen klinken in de
+algemeene jubelouverture. Maar nu kunnen wij dan ook tevens aan onze
+lezers meedeelen, dat het groote succes zich ook afspiegelt in den
+verkoop, wat lang niet altijd in ons eigen land samengaat, maar wat nu
+met dit &raquo;Ons eigen Land&laquo; dan op treffende wijze het geval
+is, zoodat de van het eerste deel gedrukte 2500 exemplaren reeds zoo
+goed als uitverkocht zijn.</p>
+<p>In allerlei toonaarden is de lof gezongen van deze reeks, prachtig
+uitgevoerde en prachtig gerangschikte foto&rsquo;s. Ze doen den
+fotografen, wier namen in een lange lijst op een der eerste bladzijden
+prijken, alle eer aan, en niet minder hun, die ze met zoo groote moeite
+en zorg bijeengaarden, den heeren G. A. Pos en G. L. Hasseley Kirchner.
+Wonderlijk mooi is het licht van een zomerdag hier vastgelegd; men
+ziet, als het ware, de schaduwen bewegen in het grillig spel van het
+gebladerte als op dat door de zon beschenen huis van het dorp Zuilen
+tegenover blz. 10, op de Grebbehelling, te Wolfheze en waar al niet
+meer! De plaatjes zijn zoo aantrekkelijk, dat het haast moeite kost, te
+gelooven, wat Jan Feith op blz. 61 zegt, dat de werkelijkheid
+&raquo;nog veel mooier is dan het meest glorieuse prentje.&laquo;</p>
+<p>Maar hoe gelukkig voor zijn lezers, dat hij dat zeggen kan, want dat
+gevoel heeft hem in staat gesteld, met zooveel geestdrift, dit lang
+niet gemakkelijk werk te voltooien. De afbeeldingen zijn zoozeer
+nummero &eacute;&eacute;n; ze doen het oog zoo aangenaam aan door de
+smaakvolle omlijsting der bladzijden met die telkens afgebroken dubbele
+lijnen en losse hoekpunten; ze zijn in hun verschillende vormen en
+formaten zoo allerkeurigst geschikt, dat men den tekst erbij zou
+vergeten. Daar echter waakt Jan Feith wel ter dege tegen.</p>
+<p>Vooral nadat hij met zijn inleiding klaar is, die het eigenlijk al
+te mooi wil maken met dat in het breede uitweiden over de woorden
+&raquo;ons&laquo; en &raquo;eigen&laquo; en &raquo;land,&laquo;
+causeert hij zoo opgewekt en zoo belangwekkend om de platen heen, al is
+hij soms wel eens ver af van ter plaatse zijnde kiekjes dat hij u
+steeds weet te boeien. Bij zoo kolossaal veel tekst, als hier moest
+worden gegeven, is het onmogelijk, dat die altijd en overal even
+voortreffelijk kon zijn; maar er zijn werkelijk magnifieke bladzijden
+in dit boek, voorbeelden van natuurbeschrijving, die zeker moeilijk
+zouden kunnen worden overtroffen. En hoe aangenaam zijn de historische
+herinneringen door den tekst gevlochten, hoe talentvol is het tout dire
+vermeden, zoodat de klip van het vervelend worden altijd is ontzeild!
+Hoe aardig is, waar Vianen ter sprake komt, verteld van het slot der
+Brederodes, hoe mooi is de historie van de oude Stichtdorpen
+weergegeven, en zoo op honderd plaatsen meer worden ons de pilletjes
+geschiedenis in een zoet hapje toegediend.</p>
+<p>Een enkelen keer had mogelijk de schrijver voor een standaard werk
+als dit een ietsje kieskeuriger kunnen zijn. Dan was misschien dat
+verhaal van den jaardag in Slangevecht, en hoe die in het dorp werd
+gevierd, weggebleven, alleen om der proporties wille. Maar dan staat
+daartegenover weer die voortreffelijke keuze van beschrijving van den
+schaardag op dien heerlijken Meimorgen, als het vee naar de Meent wordt
+gebracht, en die van den processiedag in Laren, ook zoo knap gekozen en
+zoo meesterlijk beschreven.</p>
+<p>En altijd ziet de schrijver even goed en helder, onverschillig, of
+hij onderweg is per auto of per motorboot, te fiets of per pedes
+apostolorum, met Barry, den Sint-Bernardshond tot gezelschap. En een
+apostel is hij altijd van het schoone, het schoone in ons eigen land!
+<span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45" name=
+"pb45">45</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u7" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a41" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Albani&euml; en de Albaneezen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Onder de vele volksstammen, die Macedoni&euml;
+bewonen, en wier onderlinge twisten zooveel hebben bijgedragen tot de
+vreedzame omwenteling van dezen zomer in Turkije, nemen de Albaneezen
+de eerste plaats in. Wel is waar, worden ze in aantal overtroffen door
+de Servi&euml;rs, in beschaving door de Grieken, in gezag en invloed
+door de Turken; maar geen van deze naties biedt Europa zooveel
+moeilijkheden te overwinnen aan, als het wil trachten, hervormingen in
+te voeren en geen volk is moeilijker tot onderwerping te brengen dan de
+Albaneezen. In de kabinetten moge men al met vrij groote zekerheid het
+lot der anderen hebben beslist, het staat den mogendheden nog bij lange
+na niet duidelijk voor den geest, wat er van Albani&euml; en zijn
+bewoner op den duur moet worden. Kort na den staatsgreep van
+Oostenrijk-Hongarije in zake Bosni&euml; en Herzegowina heette het dat
+<span class="corr" id="xd21e1078" title=
+"Bron: sAlbani&euml;">Albani&euml;</span> zich onafhankelijk ging
+verklaren. Maar het voorbeeld van <span class="corr" id="xd21e1081"
+title="Bron: Bulgarij&euml;">Bulgarije</span> en Kreta tot afscheiding
+van Turkije is niet door Albani&euml; gevolgd. Integendeel. In een
+onlangs verschenen proclamatie hebben de Albaneezen na een te Monastir
+gehouden congres hun aanhankelijkheid aan Turkije betuigd. Ze hebben
+daarbij echter bij voorbaat verzet aangeteekend tegen elke
+schadeloosstelling, die aan Servi&euml; of Montenegro ten koste van
+Albaneesch grondgebied mocht worden toegekend.</p>
+<p>Albani&euml; is een groot land, bijna zoo groot als Beieren, dat
+ingesloten ligt <span class="corr" id="xd21e1086" title=
+"Bron: usschen">tusschen</span> een wal van bergen van gemiddeld 2000
+M. hoogte <span class="corr" id="xd21e1089" title=
+"Bron: ten">en</span>, als natuurlijke vesting beschouwd, veel
+ontoegankelijker is dan Zwitserland en noch naar de zijde der
+Adriatische Zee, noch naar den kant van Macedoni&euml; passen of
+toegangswegen heeft. Zoo min als de Grieken Albani&euml; konden
+veroveren, zoo min is dat aan de Romeinen gelukt; de barbaarsche
+Servi&euml;rs en Bulgaren stieten v&oacute;&oacute;r Albani&euml; het
+hoofd en tegen de Turken hielden de Albaneezen tot op heden stand.</p>
+<p>En zij hebben een zeker recht op hun bergachtig land, bewoond door
+het oudste volk van Europa. Zij zijn de oudste stam der Ari&euml;rs, en
+hun taal, die aan het Sanskriet verwant is, wijst hen duidelijk aan als
+zoodanig. Men herkent in hen het type der oude Grieken, zooals het voor
+ons in de marmeren beeldhouwwerken uit den bloeitijd bewaard is
+gebleven. Of men hen ziet in Konstantinopel als arbeiders of als
+kawassen van de consulaten, als soldaten van des sultans lijfwacht of
+als garde van koning George in het koningspaleis te Athene, dan wel in
+hun vaderlandsche bergen, overal treft hun hooge gestalte, hun
+krachtige lichaamsbouw, hun mannelijk en ernstig optreden.</p>
+<div class="figure xd21e1095width"><img src="images/p1909-u045-2.jpg"
+alt="Gezicht op Uskub." width="720" height="306">
+<p class="figureHead">Gezicht op Uskub.</p>
+</div>
+<p>Zij trekken veel naar den vreemde, omdat hun arm land hen niet allen
+voeden kan, maar als ze een kapitaaltje hebben overgespaard, keeren zij
+naar hun land terug. Vreemdelingen zien ze daar niet bijzonder graag.
+Wel wonen in hun steden rondom het albaneesche hoofdgebergte, in
+Janina, Ochrida, Uskub, Prizren, Ipek, Diacovar ook Grieken,
+Servi&euml;rs en Bulgaren, maar ze zijn ver in de minderheid, hebben er
+al van ouder tot ouder gewoond en spelen er een ondergeschikte rol.</p>
+<div class="figure xd21e1102width"><img src="images/p1909-u045-1.jpg"
+alt="Albaneesche soldaten." width="409" height="583">
+<p class="figureHead">Albaneesche soldaten.</p>
+</div>
+<p>Het gemakkelijkst komt men nog Albani&euml; binnen over Monastir,
+dat, hoewel het buiten de albaneesche grenzen ligt, toch ook als
+militaire hoofdstad van Albani&euml; moet worden beschouwd. Trouwens
+ieder Albanees is krijgsman van origine; allen zijn steeds gewapend en
+wel met een duchtig arsenaal van velerlei oorlogstuig. Daden van
+heldenmoed zijn schering en inslag van de geschiedenis der Albaneezen.
+Daar weten turksche bataljons van mee te spreken, ook daarvan, dat de
+albaneesche vrouwen dapper meevochten. Die krijgshaftige geest heerscht
+vooral in Noord-Albani&euml;; Epirus en de streek rondom de mooie meren
+van Castoria en Prespa, waar de Zuid-Albaneezen of Tosken wonen, zijn
+vreedzamer van aard. Die bewoners van het Zuiden hebben veel grieksche
+woorden in hun taal opgenomen, en het komt vaak voor, dat de Albanees
+uit Epirus den stamgenoot uit Prizren of Diacovar niet verstaat. De
+grens tusschen de beide deelen van Albani&euml; ligt in de buurt van
+Monastir en Ochrida.</p>
+<p>Daar ligt ook het mooie Ochridameer als een albaneesch Lago
+Maggiore. Waren er in Albani&euml; goede wegen en h&ocirc;tels, was het
+niet het eenige land in Europa, waar nooit de fluit van een locomotief
+is gehoord, dan zou Ochrida het doel zijn van duizenden moderne
+toeristen, Maar voorloopig leiden, van Sentare, <span class="corr" id=
+"xd21e1110" title="Bron: Albanie&rsquo;s">Albani&euml;&rsquo;s</span>
+grootste haven en handelsstad aan de Adriatische Zee, alleen zandige
+paden voor rijdieren het binnenland in. <span class="pagenum">[<a id=
+"pb46" href="#pb46" name="pb46">46</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a42" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Aan de andere zij van den poolcirkel.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De treinen, waarmee men van Stockholm naar Lapland
+reist en die den reiziger dan voor 36 uren een onderkomen verleenen,
+zijn het best te vergelijken bij een uitstekend hotel op raderen, een
+hotel, waarin het iemand aan niets behoeft te ontbreken. Rustig zittend
+in den gemakkelijken fauteuil in het rooksalon, ziet men de
+afwisselende natuurtooneelen voorbijglijden. Na anderhalf uur rijdens
+houdt de trein in het oude Upsala stil en in dien rusttijd kan men zich
+in de eetzaal van het station versterken voor den nachtrit.</p>
+<div class="figure xd21e1120width"><img src="images/p1909-u046-1.jpg"
+alt="Hotels der Zweedsche Toeristenvereeniging in Abisko." width="516"
+height="379">
+<p class="figureHead">Hotels der Zweedsche Toeristenvereeniging in
+Abisko.</p>
+</div>
+<p>Den volgenden morgen is men al in het gebied van de Inndal- en
+Angermanna-elf en heeft uit het coup&eacute;venster een verrukkelijk
+uitzicht. Als breede zilveren strepen glijden de rivieren door de
+liefelijke dalen, en vaak dreunt het snelstroomende water bij
+versnellingen boven het gerommel van den trein uit. Zwedens rijkdom,
+zijn bergen en trotsche wouden schitteren in den zonneschijn en gaat
+men in den vollen zomer, bij voorbeeld half Juli, dan bloeit overal de
+sering nog in volle pracht. Tegen elf uur &rsquo;s avonds is men dan in
+Boden en daarmee in het gebied der dagheldere nachten. De ongewone
+lichtheid op een zeer laat uur houdt de reizigers uit den slaap en doet
+hun alle vermoeidheid vergeten.</p>
+<p>Den volgenden morgen vroeg ziet men het doel der reis, Abisko aan de
+Tornetr&auml;sk. De natuur ziet er daar al anders uit; de dennen worden
+kleiner en nietiger en verdwijnen ten slotte geheel. Alleen de berk
+houdt stand, maar ook zijn groei draagt de sporen van den harden
+strijd, dien hij heeft te voeren tegen het ongunstige klimaat. Midden
+Juli kan het zeer warm wezen, maar drie weken te voren was alles nog
+met sneeuw en ijs bedekt. De spoorweg loopt langs de Tornetr&auml;sk,
+het grootste meer in Lapland. Met zijn prachtige groene kleur, zijn
+volkomen helderheid, behoort het tot de mooiste meren van Zweden.
+Trotsche bergreuzen spiegelen zich erin.</p>
+<div class="figure xd21e1129width"><img src="images/p1909-u046-2.jpg"
+alt="Een rendierkudde wordt naar het winterkamp gedreven." width="688"
+height="401">
+<p class="figureHead">Een rendierkudde wordt naar het winterkamp
+gedreven.</p>
+</div>
+<p>In Abisko aangekomen, vindt men in dien tijd dikwijls het door de
+zweedsche Toeristenvereeniging opgerichte hotel overvol, hoewel er 106
+bedden zijn. Vroeger was er intusschen niets van een gelegenheid tot
+logeeren, en de toeristen namen tenten, proviand en bedden mee. Het
+Toeristenhuis heeft een wondermooie ligging. Rechts heeft men uitzicht
+op het meer, dat door de Zweden hun Lago Maggiore wordt genoemd, en
+links heeft men de keten der Abisko-Alpen. De schoonheid van deze Alpen
+verschilt veel van die der andere, meer bekende Alpen. Hier geen
+scherpe kammen en koppen; met zachte omtrekken rijzen de bergen rondom
+de blauwe meren.</p>
+<p>Daar naar boven te klimmen, om de middernachtszon te bewonderen, is
+een uitgezocht genot. Natuurlijk verzuimen de reizigers niet, een
+bezoek te brengen aan het kamp van Lappen in de buurt van Abisko, waar
+een tiental tenten of kators verstrooid liggen. Daartusschen de magere
+koeien en geiten, die het schrale gras eten. De Lappen in hun
+schilderachtige dracht houden zich soms, alsof ze er veel op tegen
+hebben te worden gephotografeerd. Maar velen van hen noodigen de
+bezoekers in hun tent en dan heet de vrouw de gasten met den
+laplandschen groet &raquo;burus, burus&laquo; welkom, en schenkt een
+zeer goed drinkbare koffie. Op den met berkenloof bedekten vloer gaat
+men dan maar, zoo goed men kan, zitten. In het midden heeft de tent den
+vuurhaard, die uit eenige steenen bestaat, een paar kussens voor den
+nacht en rendiervellen, die ter bedekking dienen.</p>
+<p>De mannen leiden in den zomer een idyllisch bestaan; ze rooken,
+slapen, eten en hangen in de bergen wat om, terwijl alle werk op de
+vrouw aankomt. Ook de schilderachtige kleedingstukken worden door haar
+gemaakt en de kunstige borduurwerken maken ze met naalden, van
+rendierbeenderen vervaardigd, en met draden uit de gedroogde darmen van
+die dieren. De rendieren zijn de rijkdom der Lappen; wie iemand naar de
+grootte zijner kudde vraagt, is even onbeleefd, als wie ten onzent
+iemand zou vragen naar de grootte van zijn vermogen.</p>
+<p>In den winter begint voor de Lappen de werkperiode. Dan gaan ze, van
+lasso&rsquo;s en proviand voorzien, door hun trouwe, verstandige honden
+vergezeld naar de bergen, om hun rendieren bijeen te drijven en dan met
+de kudden het winterkamp te betrekken, dat meestal ver van het
+zomerkamp verwijderd is. Door de aanraking met de toeristen zijn de
+Lappen van Abisko al ver van primitief meer, en de handel in de
+voorwerpen, die bij hun eigen typisch leven behooren, gaat hun zoo knap
+af als den slimsten europeeschen koopman.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a43" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De snelheid der transatlantische booten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Sinds 1838, toen men nog veertien dagen noodig had om
+van uit Engeland naar Amerika over te steken, is de snelheid der
+transatlantische booten voortdurend toegenomen.</p>
+<p>Hieronder volgt een staatje van den duur van eenige overtochten in
+de laatste 20 jaren.</p>
+<ul>
+<li>1879 Arizona, 7 dagen 8 uren.</li>
+<li>1882 Alaska, 6 dagen 22 uur.</li>
+<li>1896 Saint-Paul, 6 dagen.</li>
+<li>1903 Deutschland, 5 dagen 12 uur.</li>
+<li>1906 Kaiser Wilhelm, 5 dagen 8 uur.</li>
+<li>1906 Deutschland, 5 dagen 7 uur 38 min.</li>
+<li>1907 Lusitania, 4 dagen 25 uur.</li>
+<li>1908 Lusitania, 4 dagen 15 uur.</li>
+</ul>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47" name=
+"pb47">47</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a44" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Nasamonianen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Sir Clements Markham, de groote engelsche reiziger en
+ontdekker en aardrijkskundige, wordt den 20<sup>sten</sup> Juli 1909 79
+jaar. Hoe kras en flink hij nog is, blijkt nu weer uit een artikel, dat
+hij schrijft in het eerste nommer van den eersten jaargang van een
+nieuw maandblaadje, dat aan &ldquo;Travel and Exploration&rdquo; zal
+gewijd zijn. Laat ons even in herinnering brengen, dat de krasse
+Engelschman indertijd deelnam aan een der expedities ter opsporing van
+Franklin, dat hij gereisd heeft in Peru, in Indi&euml; en in
+Abessyni&euml;, dat hij een poos secretaris is geweest in het
+ministerie van <span class="corr" id="xd21e1175" title=
+"Bron: kolonien">koloni&euml;n</span>, president van de Hakluyt
+Society, die even als onze Linschotenvereeniging oude
+reisbeschrijvingen uitgeeft, secretaris en later president van de Royal
+Geographical Society, in welke betrekking Leonard Darwin thans zijn
+opvolger is, en dat hij veel over aardrijkskundige theorie&euml;n en
+over zijn reizen heeft geschreven.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e1179width"><img src=
+"images/p1909-u047.jpg" alt="Sir Clements Markham." width="396" height=
+"501">
+<p class="figureHead">Sir Clements Markham.</p>
+</div>
+<p>Hij schrijft dan in het genoemde artikel, dat den titel draagt van
+&raquo;<span lang="en">The Nasamonians</span><span class="corr" id=
+"xd21e1187" title="Bron: &raquo;">&rdquo;</span>:</p>
+<p>&raquo;Er is een vreugde, die zich niet in woorden laat uitdrukken
+en die alleen gekend wordt door hen, die het eerst den voet hebben
+gezet op grond, nooit tevoren door een beschaafd mensch betreden.
+Verhalen van diegenen, die deze vreugd hebben gesmaakt, zullen nooit
+hun aantrekkelijkheid verliezen. De heldenmoed van reizigers en
+zeevaarders is een voortdurend vloeiende bron van belangstelling voor
+oud en jong, en is dat door alle eeuwen geweest. Niet ieder wordt
+geboren met die neiging tot ontdekken; niet ieder is geroepen tot die
+zending, want het is een roeping, en nog minder groeien op, om te
+bemerken, dat het hun mogelijk, is, aan de roepstem gehoor te geven.
+Maar een groot aantal jonge lieden gevoelen er de neiging toe, die moet
+worden aangemoedigd en, zoo eenigszins mogelijk, bevredigd.</p>
+<p>Het verlangen naar het glorieuse gevoel van den ontdekker heeft in
+alle tijden bestaan. Wij kennen de historie van enkele zeer vroege
+onderzoekingsreizigers. Er waren eens vijf jonge mannen van een
+libyschen stam, de Nasamonianen genoemd, die aan de oevers van de
+Groote Syrte aan de noordkust van Afrika woonden tusschen Carthago en
+Cyrene. Ze voelden begeerte, meer van de wereld te leeren kennen en
+moeten zoowel ondernemend als omzichtig geweest zijn, want anders
+zouden ze niet geslaagd zijn. Ze besloten de woestijnen ten zuiden van
+hun land te onderzoeken, een tocht, die verschrikkelijke en voor een
+deel onbekende gevaren meebracht. Vele dagen reisden ze en weken, en
+schijnen in het Haussaland en aan de oevers van den Niger te zijn
+aangekomen. Ze keerden ongedeerd terug. Het was een heldendaad.
+Handelaars uit hun streek verhaalden het feit aan Etearchus, koning der
+oase Ammon, die de geschiedenis overbracht aan eenige Grieken van
+Cyrene. De Grieken stelden er Herodotus mee in kennis, die de
+ontdekkingsreis aan alle volken van alle tijden deed kennen.</p>
+<p>De grootste vreugde van de Nasamonianen was de eerste aanblik van
+den Niger. Laat ons daarom het edele leger der ontdekkers naar hen
+noemen!&rdquo;</p>
+<p>Zoo schrijft Sir Clements Markham en daarmee is de naam van zijn
+opschrift, dien wij hierboven plaatsen, verklaard. Hij gaat dan voort,
+van latere meer bekende ontdekkers te vertellen, en zegt, als Columbus
+ter sprake komt, dat hij zijn jonge landgenooten verzoekt, niet te
+denken, dat er op het oogenblik geen Guanahani-strand meer is te
+ontdekken of dat het werk der Nasamonianen gedaan zou wezen. Er is nog
+overal ontdekkingswerk te doen. Er worden nog droomen van groote daden
+in die richting gedroomd en ze kunnen verwezenlijkt worden ook.</p>
+<p>Napoleon sprak van den maarschalksstaf, dien ieder soldaat in zijn
+ransel had. Markham merkt op, dat ieder adspirant-ontdekkingsreiziger,
+ieder Nasamoniaan de medaille van de Royal Geographical Society in zijn
+sextantdoos kan hebben.</p>
+<p>Een paar persoonlijke herinneringen geeft de schrijver, eenige
+voorbeelden van grootsche heldendaden van ontdekkers, en Br&ouml;nlund
+wordt daarbij niet vergeten, de dappere Eskimo, die bij Mylius Erichsen
+was en tot zijn laatste oogenblik den plicht voor oogen hield, om de
+wereld te doen weten, wat er van de anderen was geworden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a45" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Copal.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De copalboomen lijken wel wat op oude esschen, zooals
+ze in Oost-Afrika tot veertig meter hoog worden. De latijnsche naam is
+Trachylobium. Alle deelen van den boom, van den wortel tot den top,
+bevatten copalhars, een kleverige, dradentrekkende, in de lucht hard
+wordende vloeistof, een stof, die in de lak- en vernisindustrie
+bijzondere beteekenis heeft en in de schilderkunst wordt gebruikt. De
+aanvoer van copal op de markt is niet altijd even groot, is ook niet
+geregeld en op den duur gewaarborgd, zoodat de prijzen steeds hoog
+blijven.</p>
+<p>Men wint de copal op twee verschillende manieren, namelijk als
+nieuwe en als fossiele copal. De eerste wordt ingezameld, doordat men
+den boom wonden toebrengt en de uitvloeiende hars opvangt, hetgeen ten
+slotte den dood van den boom ten gevolge heeft. Die versche copal is
+niet zoo waardevol als die, welke een reeks van oxydatieprocessen heeft
+ondergaan. Onder den grond heeft zich de hars, die aan de wortels van
+den boom is ontvloeid, veranderd in wat men fossiele copal noemt. De
+stof blijft er liggen, ook, als de boom in den loop der tijden
+verdwenen is. Het barnsteen geeft een voorbeeld van een dergelijk
+ontstaan.</p>
+<p>Men graaft de copal in dezen toestand op ter diepte van 0.30 tot 1
+meter in zandigen grond, maar men kan er nooit op rekenen, zulke
+hoeveelheden te vinden, dat de winning van copal voor den Europeaan een
+winstgevende zaak wordt. Ook de negers doen niet veel moeite, om copal
+te vinden en op te graven, zoodat de aanvoer zeer wisselvallig blijft.
+In jaren van droogte en misgewas stijgt de opbrengst, en ze is gering
+in de tijden van goede oogsten.</p>
+<p>Zoowel de fossiele als de nieuwe copal komt meest uit Duitsch
+Oost-Afrika en draagt den naam Zanzibarcopal of Indische copal,
+ofschoon die betiteling verkeerd is, daar in Zanzibar in het geheel
+geen copal wordt gevonden, en Indi&euml; wel copal levert, maar mindere
+soorten, die niet uit den echten copalboom, Trachylobium, maar uit
+andere harsleverende planten worden gewonnen. De nu eenmaal den naam
+Zanzibarcopal dragende soort wordt echter al zeldzamer en duurder, want
+de roofbouw, die de inboorlingen op de boomen uitoefenen, doet hun
+aantal sterk afnemen.</p>
+<p>De echte oostafrikaansche copal is de hardste van alle soorten en
+gelijkt daarin wel wat op barnsteen. Evenals die stof wordt ze ook wel
+gebruikt voor draai- en beeldhouwwerk. Copal is geheel reukeloos en
+heeft ook geen smaak. In het jaar 1906 zijn uit Duitsch Oost-Afrika
+voor een waarde van 118 duizend mark uitgevoerd, een gewicht van rond
+honderd duizend kilogram. De voornaamste afnemer was Zanzibar, en
+slechts geringe hoeveelheden gingen rechtstreeks naar Europa.</p>
+<p>Dat de massa naar Zanzibar ten uitvoer gaat naar de overige wereld,
+verklaart voldoende den naam, die aan het product wordt gegeven.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Intree in het practische leven.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De schooltijd is achter den rug, nu aan het leeren!
+<span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51" name=
+"pb51">51</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u8" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a47" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hudson-Fultonviering en onze Halve Maan.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het zijn mooie en interessante jubilea, die de
+Engelsch sprekende naties dit jaar zullen vieren. Engeland heeft in
+1909 zijn Darwinjaar, waar de heele wereld belang in stelt en Amerika
+viert het driehonderdste gedenkjaar en tegelijk het honderdste van
+gebeurtenissen, die eveneens hebben geklonken door alle beschaafde
+landen van de aarde. In het najaar van 1909 zal in New-York het
+luisterrijke feest worden gevierd ter herdenking van twee
+gebeurtenissen: het opvaren van de later naar hem genoemde
+Hudson-rivier bij Manhattan-eiland, het tegenwoordige New-York, met het
+schip de Halve Maan, door Henry Hudson op 9 September 1609, en het
+opvaren van dezelfde rivier, tweehonderd jaren later, door Robert
+Fulton, voor het eerst met een door stoom gedreven scheepje.</p>
+<p>Op den 8en Januari 1609 sloten &raquo;de Bewindhebberen van de
+Oost-Indische Compagnie, van de Camer van Amsterdam&laquo; een nog
+aanwezig contract, met last aan &raquo;Henry Hudson,
+Engelschman&laquo;, om, op een hem te verstrekken &raquo;scheepken of
+jacht&laquo; een doortocht naar China op te sporen ten Noordoosten, bij
+Nova-Zembla heen. Van dien last heeft Hudson zich, naar te begrijpen
+was, niet kunnen kwijten. Op 4 April 1609 te Amsterdam met &raquo;de
+Halve Maan&laquo; onder zeil gegaan en geen doortocht vindende, wendde
+hij echter zijn koers naar het Westen, en voer op 9 September
+daaraanvolgende bij Manhattaneiland, het tegenwoordige New-York, den
+stroom op<span class="corr" id="xd21e1233" title="Bron: .">,</span> die
+naar hem de Hudson-rivier genoemd werd.</p>
+<div class="figure xd21e1237width"><img src="images/p1909-u051.jpg"
+alt="TYPE VAN HET SCHIP &ldquo;DE HALVE MAAN&rdquo;" width="658"
+height="643">
+<p class="figureHead">TYPE VAN HET SCHIP &ldquo;DE HALVE
+MAAN&rdquo;</p>
+<p class="first">uit een profiel van Amsterdam, waarschijnlijk door J.
+Saenredam gegraveerd en in 1606 bij Willem Janzn. (Blaeu) uitgegeven,
+naar het eenig bekende exemplaar in het Rijks Prentenkabinet.</p>
+</div>
+<p>Kennisneming van de plannen tot feestviering in de Vereenigde Staten
+deed hier te lande het plan ontstaan om aan deze feesten deel te nemen,
+en de commissie, die zich voor dit doel vormde, kwam tot het besluit,
+die deelneming te doen bestaan in het doen binnenzeilen in September
+1909 in New-York&rsquo;s haven van een nabootsing van de Halve Maan,
+het schip, waarmede Hudson op 4 April 1609 uit Amsterdam onder zeil
+ging.</p>
+<p>Dat scheepje wordt thans te Amsterdam gebouwd. Het was half December
+geheel onder een kap gebracht, waardoor het mogelijk is, den bouw voort
+te zetten in den winter met zijn dreigende sneeuw en regen en te
+zorgen, dat het model in Mei a.s. gereed komt. Maar weet men precies,
+hoe die Halve Maan er uitzag? Neen, afbeeldingen zijn er niet van
+bekend, maar toch mocht het met behulp van deskundige voorlichting,
+historie-prenten en technische litteratuur, en vooral dank zij het
+bekende (zeer nauwkeurige) reis-journaal van Robert Juet,
+Hudson&rsquo;s loods, gelukken de waarheid zeer nabij te komen.
+Blijkens de door Juet vermelde bijzonderheden betreffende de masten en
+de tuigage, de tonnenmaat en de afmetingen van het schip was de
+&raquo;Halve Maan&laquo; een driemaster van 40 last (80 ton). Aan den
+fokkemast voerde zij fok en voormarszeil, aan den grooten mast groot
+zeil en groote marszeil, en aan den bezaansmast een latijnsch zeil,
+bevestigd niet aan een ra, maar aan de bezaansroe. Bovendien was de
+boegspriet voorzien van een zoogenaamde blinde, een klein vierkant
+zeiltje.</p>
+<p>Omtrent den diepgang kon uit Juet&rsquo;s opgaven alleen worden
+vastgesteld dat die minder was dan 8&frac12; en meer dan 5 voet en de
+afmetingen moeten hiermede in verhouding zijn geweest. Naar de meening
+van den heer C. G. &rsquo;t Hooft, directeur van het Museum Fodor hier
+ter stede (een der weinigen die zich hier te lande toeleggen op de
+studie van den oud-Hollandschen scheepsbouw, die herhaaldelijk over de
+reconstructie der &raquo;Halve Maan&laquo; geraadpleegd is, en met de
+heeren C. W. Moes, dr. A. Bredius, W. Martin en D. Hudig benoemd werd
+tot &raquo;<span lang="en">Foreign correspondent
+councillor</span>&laquo; van het groote Amerikaansche comit&eacute;),
+waren de afmetingen 60&times;14&times;6 amsterdamsche voeten.</p>
+<p>De indeeling van het schip leverde geene bijzondere moeilijkheden
+op, omdat er tal van bekende voorbeelden uit het begin der 17e eeuw
+zijn, en men trouwens de d&eacute;tails van de samenstelling van oude
+schepen uitvoerig vermeld vindt in het standaardwerk van Nicolaes
+Witsen (Amsterdam, 1671) genaamd: &raquo;Aeloude en Hedendaagsche
+Scheeps-Bouw en Bestier<span class="corr" id="xd21e1254" title=
+"Bron: &rdquo;">&laquo;</span>. Opklimmend uit het ruim, waar o.m. het
+logies der manschap gelegen is, komt men eerst op de zoogenaamde
+&raquo;overloop&laquo;, dat is het benedendek, waar de kanonnen
+opgesteld waren en daarna op het bovendek, het verdek. Aan het eind
+hiervan worden gebouwd de hut van den schipper en de stuurlui, die
+boven de verschansing omhoog steekt en de achterzijde van het vaartuig,
+een hooge spiegel, in dien tijd smal naar boven toeloopend en eenvoudig
+versierd met allerlei wapens.</p>
+<p>De weelderige pracht der latere spiegels kwam eerst in de
+Ruyter&rsquo;s tijd, toen de schepen trouwens ook kolossaler van
+afmeting werden.</p>
+<p>De boeg krijgt een spitsen vorm als die der galjoenen.</p>
+<p>Eindelijk bestond de bewapening waarschijnlijk uit zes kanonnen
+(Juet maakt o.m. melding van een zoogenaamd &raquo;falconnet&laquo;,
+een klein kanon, waarmede kogels van twee pond of minder konden
+afgeschoten worden), en de bemanning mag veilig geschat worden op 18
+tot 20 man.</p>
+<p>Op dezen notedop dobberden Hudson en de zijnen rond in de
+Noordelijke IJszee en zag hij den tweeden September 1609 Sandyhook voor
+zich oprijzen. Dien namiddag ankerde hij in de buitenhaven; den 12den
+voer hij de rivier op; den 19den bereikte hij het meest Noordelijke
+punt, den 23sten keerde hij terug naar de monding van den stroom, en
+den 4den October vertrok hij weder naar het vaderland. Zoo zal
+het&mdash;naar bereids gemeld werd&mdash;ook bij de herdenking gaan,
+met dat verschil dat de data, op raad van het Meteorologisch Instituut
+te New-York, eenigszins gewijzigd zijn. (De feestweek zal duren van 25
+September tot 3 October).</p>
+<p>Gedelegeerden uit ons land zullen de belangstelling van Nederland
+<span class="pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52" name=
+"pb52">52</a>]</span>in de groote new-yorksche feestviering gaan
+betuigen en men hoopt, dat nederlandsche schepen er luister aan zullen
+bijzetten. De commissie bestaat uit de volgende heeren:</p>
+<p>Eerevoorzitter der commissie is de vice-admiraal A. G. Ellis,
+adjudant i. b. d. van H. M. de Koningin; voorzitter mr. &AElig;. baron
+Mackay, minister van staat, te &rsquo;s-Gravenhage; 1e secretaris de
+heer J. W. P. van Hoogstraten, adjudant van H. M. de Koningin, te
+&rsquo;s Gravenhage; penningmeester mr. R. van Rees, te Amsterdam.
+Prins Hendrik is beschermheer.</p>
+<p>Prettig is het, op te merken, hoe ingenomen men zich in Amerika
+toont met de wijze, waarop Nederland aan de feesten zal deelnemen. Er
+is ook inderdaad geen mooier manier te bedenken. De amerikaansche
+commissie heeft daarover dan ook niets dan lof. Zij schrijft o.a. in
+een brief aan onzen minister van Buitenlandsche Zaken, dat het schip de
+Amerikanen zal herinneren aan de bijzondere gebeurtenissen, welke wij
+herdenken, maar tevens zal het ons herinneren aan het
+bewonderenswaardige karakter van uw volk, dat de zee terugdreef, toen
+gij land noodig hadt om op te wonen; de zee, die gij tot uw hulp op
+vorderdet, toen gij de vijanden van uwe vrijheden wenschtet te
+verdrijven; en die u voerde naar alle deelen der aarde (letterlijk
+staat er: the four quarters of the earth) toen gij uw handel wildet
+uitbreiden.</p>
+<p>&raquo;Wij stellen de herinnering aan het feit, dat de stad en de
+Staat New-York gesticht werden door het Hollandsche volk zeer hoog, en
+wij verheugen ons over ieder bewijs, dat gij even trotsch zijt op ons
+als uwe nakomelingen als wij op u als onze voorouders.&laquo;</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a48" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Waaggebouw te Enkhuizen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Uit architectonisch oogpunt is het Waaggebouw te
+Enkhuizen zeer belangwekkend, wat niet behoeft te verwonderen, als men
+weet, dat het uit de zestiende eeuw en wel van 1559 dagteekent. De
+beide gevels van het op een hoek staande gebouw zijn in
+oud-hollandschen bouwtrant opgetrokken, en ook het inwendige heeft
+herinneringen aan het verleden behouden. Een der vertrekken, die
+vroeger heeft gediend als de gildekamer van de chirurgijns, heeft ramen
+met beschilderde ruiten, waarop de nog gedeeltelijk in zeer goeden
+staat zijnde glasschilderingen de wapens der gildemeesters voorstellen.
+In een andere kamer is de antieke betimmering nog volkomen terug te
+vinden.</p>
+<div class="figure xd21e1282width"><img src="images/p1909-u052.jpg"
+alt="Het Waaggebouw te Enkhuizen, naar een penteekening van wijlen den heer P. Egmond."
+width="683" height="565">
+<p class="figureHead">Het Waaggebouw te Enkhuizen, naar een
+penteekening van wijlen den heer P. Egmond.</p>
+</div>
+<p>De burgemeester, de heer Hoytema van Konijnenburg, heeft nu het
+initiatief genomen tot de restauratie van het gebouw en er is een
+commissie benoemd van deskundigen, om hem daarbij voor te lichten. Uit
+particuliere bijdragen hoopt men de kosten te bestrijden, terwijl het
+in den oorspronkelijken vorm vernieuwde gebouw als museum zal worden in
+gebruik genomen.</p>
+<p>Het niet onbelangrijke &ldquo;Enkhuizer Museum&rdquo; zal er dan
+misschien heen worden overgebracht en Noordholland benoorden het IJ zal
+een aantrekkelijkheid te meer bezitten.</p>
+<p>Onze afbeelding is de reproductie van een penteekening, die de voor
+korten tijd overleden schilder, de heer P. Egmond, er van vervaardigde.
+In hun &ldquo;Noord-Hollandsche Oudheden&rdquo; vermelden Van Arkel en
+Weissman het waaggebouw met groote ingenomenheid, spreken o.a. van den
+sierlijk georneerden top van den noordelijken gevel, van het fijne
+beeldhouwwerk der deksteenen, van de fries met de wapens van Holland,
+van Filips II en van de stad Enkhuizen en van de beelden,
+gerechtigheid, hoop en geloof op de kroonlijst.</p>
+<p>Tot voor korten tijd diende een deel van het oude Waaggebouw tot
+bureau van politie. Waar toen eerbied voor recht en wet den menschen
+werd ingeprent, zal men in &rsquo;t vervolg trachten, eerbied voor onze
+oude bouwkunst en geschiedenis te wekken.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a49" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">In Achter-Indi&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De door Achter-Indi&euml; stroomende rivieren zijn
+daar, waar ze door nauwe en diepe kloven de indochineesche gebergten
+doorstroomen, wel hier en daar door ontdekkingsreizen gekruist; maar
+tusschen die plaatsen in is haar loop nog vaak geheel onbekend.</p>
+<p>Zoo was de Saloe&euml;n in 1895 door prins Henri van Orleans
+aangedaan op de breedte van 26 graden en hij was over de rivier
+getrokken op 28 graden Noorderbreedte. Niemand echter had het gedeelte
+tusschen beide punten onderzocht. Die leemte aan te vullen, was het
+doel van een onderneming van den Engelschman Litton, die na zijn tocht
+van December 1905 overleden is.</p>
+<p>Zijn medereiziger George Forrest heeft thans over den tocht
+geschreven in het Geographical Journal en aan den tekst een kaart
+toegevoegd. De tocht, in Yunnan begonnen, ging eerst noordwaarts tot
+Pienma op 26 graden N.B. Van daar trok men oostwaarts; de
+waterscheiding tusschen Irawady en Saloe&euml;n ging men over door een
+pas van 3200 meter hoogte en bij de chineesche stad Lutsjang werd de
+<span class="corr" id="xd21e1303" title=
+"Bron: Saloee&euml;n">Saloe&euml;n</span> bereikt.</p>
+<p>De reizigers gingen langs den westelijken oever naar het Noorden,
+maar verlieten die richting om de moeilijkheid der proviandeering en om
+de vele twisten tusschen de verschillende dorpen van den stam der
+Lissu. Een brug, die niet anders was dan een touw, voerde over de
+Saloe&euml;n op 27.05 graden N.B. Van den oostelijken oever trok men
+over een hoogen pas naar de Mekong, die bij Jingpankai werd bereikt, en
+van daar werd de terugtocht naar de Saloe&euml;n ondernomen ter breedte
+van 26.45 graden N.B.</p>
+<p>Op het pas onderzochte gedeelte is de Saloe&euml;n 80 tot 120 meter
+breed, zeer diep en overal afgebroken door stroomversnellingen. Het was
+in de droge periode en dus was de waterstand laag; in den regentijd is
+die veel hooger, en op een plek vond men de bewijzen, dat in de vorige
+maand Augustus het water tot twintig meter hooger had gestaan.</p>
+<p>De Lissu, die op de genoemde breedten aan de Saloe&euml;n wonen,
+moeten aan de Thibetanen verwant zijn. Ze zijn van de Chineezen totaal
+onafhankelijk, maar zijn verzwakt door dorpstwisten. Elk dorp blijft
+ge&iuml;soleerd en heeft een eigen dialect. Hoe noordelijker men in het
+land der Lissu doordringt, des te wilder, barbaarscher en armer worden
+de menschen. Opvallend waren hun groote bogen en pijlen, waarmee ze op
+grooten afstand door dikke planken konden schieten en die vaak
+vergiftigd werden, terwijl ze zeer knappe schutters bleken. Van
+geregeld verkeer langs de Saloe&euml;n was geen sprake, slechts af en
+toe komen eens chineesche kooplieden naar de Lissu. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53" name="pb53">53</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a50" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van Oostenrijks werk in Bosni&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Naar alle waarschijnlijkheid is Oostenrijk nu blijvend
+heerscher in Bosni&euml; en Herzegowina, dank zij het doortasten op den
+rechten tijd van minister Aehrenthal, maar toch zal al het water van de
+zee niet de schuld van Oostenrijk aan het willekeurig verscheuren van
+een naar den eisch tot stand gekomen tractaat kunnen afwasschen.
+Feitelijk is het niet met de goede trouw overeen te brengen, dat het
+groote rijk blijvend de beide provincies bezet, terwijl het in April
+1879 nog in een plechtige overeenkomst beloofde, niet aan
+Turkije&rsquo;s souvereiniteit te tornen.</p>
+<p>Met veel mooie woorden moet de zaak worden goedgepraat, en werkelijk
+moet het Oostenrijk niet moeilijk vallen, aan te toonen, hoeveel beter
+de bedoelde provincies het hebben gekregen bij het stijgen van
+Oostenrijks macht en invloed. In de materi&euml;ele dingen, die handel
+en welvaart betreffen, niet alleen, ook in de geestelijke, de
+confessioneele, is er oneindig veel verbeterd, sedert de groote buur er
+de hand aan de ploeg heeft geslagen.</p>
+<p>Oostenrijk verklaarde zich ten tijde van het Berlijnsche Congres in
+1878 des te liever bereid, daar orde op de zaken te stellen, omdat zijn
+invloedssfeer na 1866 in Itali&euml;, zoowel als in Duitschland sterk
+had geleden. Frans Jozef stelde het zich ten plicht, zijn macht elders
+uit te breiden, omdat het verlies van Veneti&euml; het bezit van
+Dalmati&euml; onzeker had gemaakt, als het verband van die provincie
+met het rijk niet opnieuw door een achterland werd bevestigd.</p>
+<p>De bezetting ging niet van een leien dakje; er moest maanden lang
+worden gevochten, eer rust en orde waren hersteld, en de talrijke
+rooverbenden hun handwerk onmogelijk was gemaakt. Toen dat eenmaal
+gebeurd was, heeft Oostenrijk op verbazend overleggende en handige
+wijze in partijtwisten en confessioneele verschillen het rechte weten
+tot stand te brengen. Het stelde dadelijk de volkomen gelijke rechten
+der verschillende belijdenissen vast. De Mohammedanen, de ergste
+vijanden der nieuwe regeering mochten hun godsdienstige gebruiken
+onaangetast bewaren en bleven afhankelijk van den sjeich ul Islam in
+Konstantinopel. Ze kregen een eigen geestelijk opperhoofd in den reis
+al ulema te Serajewo en behielden de toelagen voor moskee&euml;n,
+scholen en hospitalen.</p>
+<div class="figure xd21e1325width"><img src="images/p1909-u053.jpg"
+alt="Het Turkenkwartier in Mostar." width="632" height="463">
+<p class="figureHead">Het Turkenkwartier in Mostar.</p>
+</div>
+<p>De beide christelijke richtingen, de grieksch-orthodoxe en de
+katholieke, erlangden nu eerst de rechten, die hun onder de turksche
+heerschappij alleen op papier waren geschonken geweest. De eersten
+staan onder metropolieten van Serajewo, Mostar en Dolnya Tuzla, die aan
+den patriarch in Konstantinopel gehoorzamen. Zij vormen het talrijkste
+deel der bevolking, 42 procent, terwijl de Mohammedanen slechts een
+derde en de Katholieken maar 23 procent der bevolking uitmaken. Deze
+hebben in Serajewo een aartsbisschop en bisschoppen in Mostar en
+Banjaluka; zij zijn de oudste bewoners van het land en werden in de
+laatstverloopen eeuwen het meest verdrukt. Thans zijn het meest vrije
+boeren in een modernen staat.</p>
+<p>Het wezenlijke succes, dat het nieuwe bestuur bereikte, was, dat het
+gelukte, de hartstochtelijke vijandschap tusschen Mohammedanen en
+Christenen, die in het geheele Oosten zoo groot is, hier te verzachten,
+zoo niet geheel weg te nemen, doordat er vertegenwoordigers van beide
+gelooven in de plaatselijke en provinciale besturen werden aangesteld.
+Wel was het den Mohammedanen in den aanvang moeilijk hun politiek en
+sociaal overwicht zoozeer te zien verminderen, en inderdaad zijn
+duizenden uit het land vertrokken; maar de tijd en het betere inzicht
+hebben hen geleerd, zich te schikken en de nieuwe administratie als ook
+voor hen heilzaam te leeren waardeeren. De landverhuizing hield
+langzamerhand op, en de bevolking is in de laatste dertig jaren van
+1158000 tot 1700000 gestegen.</p>
+<p>Een tweede stap, dien de nieuwe regeering deed, om de inwoners van
+het land aan den veranderden staat van zaken te gewennen, was haar zorg
+voor de volksontwikkeling. Want onder de heerschappij der Turken was er
+van een geordend schoolwezen haast geen sprake geweest, ofschoon een
+uitgebreide schoolwet op papier stond. Er waren enkel staatsscholen
+voor de Mohammedanen en het waren eigenlijk niet anders dan
+godsdienstscholen, medressehs en mektaben. Ze bleven ook na 1878
+bestaan, maar daarnaast werden ongeveer 250 volksscholen nieuw
+opgericht. Jammer, dat ook niet dadelijk leerplicht werd ingevoerd,
+want bij den indolenten aard van het landvolk wordt er nu niet genoeg
+geprofiteerd, zoodat een groot percentage van het volk nog tot de
+analphabeten behoort.</p>
+<p>Daar staat tegenover, dat in de steden de ambitie voor onderwijs en
+ontwikkeling verbazend groot bleek en dat de regeering daarin
+aanleiding vond tot de oprichting van velerlei inrichtingen van
+onderwijs, gymnasia, burgerscholen, handelsscholen, technische scholen,
+boschbouwscholen en bergbouwscholen en zelfs in Serajewo een
+juristenschool, die jonge Mohammedanen voorbereidt voor hun loopbaan
+als kadi of rechter. Verder werd er voor het militaire onderwijs en
+voor dat van meisjes gezorgd, werden ambachtsscholen geopend en
+stichtingen voor de opleiding van onderwijzers. Veeteelt, ooftcultuur
+en wijnbouw kregen hun inrichtingen tot opleiding van deskundigen; het
+kunsthandwerk, dat van oudsher in tapijten en wapens had uitgemunt in
+het land, kreeg geldelijken steun van den staat en een bosnisch museum
+werd geopend. Al die beschavingsmiddelen werden door de steedsche
+bevolking op prijs gesteld en er werd ijverig gebruik van gemaakt; zij
+hebben niet weinig bijgedragen tot de opleving van het land.</p>
+<p>De bonnes marques, die Oostenrijk daar op die wijs heeft verdiend,
+zullen zeker op de aanstaande conferentie met gratie worden
+uitgereikt.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Verkeerde kost.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De kunst, schadelijke dingen smakelijk te bereiden,
+verstaan, helaas, niet alleen koks, maar ook schrijvers en
+dichters.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Techniek.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De kunstenaar smale toch niet op de techniek, al is ze
+ook nog zoo <span class="corr" id="xd21e1349" title=
+"Bron: moelijk">moeilijk</span> te leeren. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57" name="pb57">57</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u9" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a53" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van Ancona naar Reggio.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Tot aan de Apulische vlakte gaat de spoorweg naar het
+Zuiden steeds langs de zee. Men heeft aan de landzijde de steile
+rotskust, die niet bijzonder hoog is, en alle kapen, waar de golven
+omheen spelen, zijn bekroond met schilderachtige dorpen en stadjes. In
+de diep ingesneden dalen liggen witte villa&rsquo;s tusschen donkere
+cypressen en naast olijven- en citroenboomboschjes. Geuren van
+oranjebloesem komen door de spoorwegraampjes binnen. Een uur ongeveer
+v&oacute;&oacute;r Castellamare komt dan de lijn in de vlakte. Men
+krijgt een vrij uitzicht naar het Westen, en de sneeuwtoppen van de
+Abruzzen duiken op.</p>
+<p>Van Pescara af verandert weer het beeld van het landschap, en men
+krijgt een licht golvend, zandig heuvelland. En dan de Apulische
+vlakte, die herinnert aan beschrijvingen uit het Oosten. Het is een
+eindelooze grasvlakte, waar lange heuvelreeksen doorheen loopen. In het
+Oosten onderscheidt men in het teedere blauw der lucht het van boven
+geheel vlakke tafelland van den Monte Gargano, de spoor van de
+italiaansche laars. Van Foggia uit worden dikwijls uitstapjes naar dat
+bergland ondernomen, naar dien vroeger wereldberoemden bedevaartsberg.
+Een rit van twee uren door een moerassige vlakte met verspreide
+gehuchten voert u erheen. Steil daalt het tafelland aan de kanten naar
+beneden; het lijkt een stuk aarde, uit een ver verleden overgebleven,
+terwijl het omringende land vlak is geworden.</p>
+<p>Een kunstwerk leidt ons naar het hooggelegen San Angelo; maar men
+kan de plaats ook bereiken langs een steil voetpad met veel
+kronkelingen. Men passeert dan veel interessante armoedige woningen,
+die natuurlijke uithollingen zijn in het zachte gesteente. Van voren
+ziet men de opening, die met een paar planken is dichtgemaakt, door de
+hooge steenlaag erboven is een gat geboord voor schoorsteen, en klaar
+is het huis.</p>
+<p>Door zijn hooge ligging is San Angelo in het voorjaar lang koud, en
+in Maart dwarrelt er nog dikwijls sneeuw door de straten. Het is een
+eigenaardige plaats, hangend tegen de helling van het kalkgebergte, met
+een zwarten toren oprijzend boven de armelijke huisjes van
+&eacute;&eacute;n verdieping aan de straten, bestaande uit den naakten
+kalkbodem. Vuil is alles er, en alleen de belangstelling in het oude
+heiligdom van den aartsengel doet er enkele bezoekers komen. Dat is nog
+dezelfde grot, waarin reeds de ouden in opgeheven houding met de handen
+ten hemel hun gebeden opzonden tot den zee&euml;nbeheerschenden
+Poseidon. De drakendooder, de aartsengel Micha&euml;l, wordt overal met
+voorliefde vereerd op plaatsen, die al in oude tijden heilig waren.</p>
+<p>Langs een trap met vijftig treden daalt men in de ruime rotsholte,
+bij welker ingang de kerk is gelegen. Het gebouw is half in de rots
+uitgehouwen en heeft alleen het licht van den linkerkant. Rechts heeft
+men den ingang van de wereldberoemde grot. Het beeld van den aartsengel
+is een werk uit den tijd der late Renaissance, een marmeren figuur, die
+iets minder dan levensgroot, den engel voorstelt in het pantser met
+kroon, vleugels, schild en zwaard.</p>
+<div class="figure xd21e1370width"><img src="images/p1909-u057-2.jpg"
+alt="Manfredonia." width="720" height="314">
+<p class="figureHead">Manfredonia.</p>
+</div>
+<p>Zonderling als de stad zagen er ook de bewoners uit. Ze leken
+opvallend op bekende typen van Afrika&rsquo;s noordkust, en wie weet,
+of men hier niet te doen heeft met nakomelingen van de Saracenen van
+Frederik II, die zich in de wildernis hebben teruggetrokken, om veilig
+te wezen voor den kerkelijken ban en voor het zwaard van Anjou. Naar
+Manfred, den zoon van keizer Frederik II, heet de door hem op de plek
+van het oud-romeinsche Sipontum gestichte stad Manfredonia, een
+onbeduidend stadje nu, aan zee met een door Manfred begonnen en door
+Karel van Anjou voltooid kasteel, een vierkant met stompe torens en
+andere vestingwerken, als zooveel in Zuid-Itali&euml; alles in diep
+verval.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e1377width"><img src=
+"images/p1909-u057-1.jpg" alt="Man uit St. Angelo." width="411" height=
+"623">
+<p class="figureHead">Man uit St. Angelo.</p>
+</div>
+<p>Bari en Brindisi steken daarbij gunstig af en van Brindisi naar
+Reggio wachten den reiziger naar Reggio dan nog 400 kilometer afstands,
+waarvoor men 26 uren noodig heeft. Dat lijkt zonderling, maar het
+raadsel wordt opgelost, als men weet, dat de spoorwegmaatschappij
+tweemaal een oponthoud van vier uren heeft ingeschakeld, te Metapont,
+waar de reiziger meestal de moeite doet, eenige resten van grieksche
+zuilen, die aan den horizon verrijzen, te bereiken, en in Catanzaro,
+een plaatsje, dat ongeveer acht kilometer van het station is
+verwijderd. Het heeft bij de jongste aardbeving veel geleden, maar wat
+is de schade, daar aangericht bij de verwoesting, waaraan Reggio is
+onderworpen geworden. Als men van Cantanzaro naar Reggio spoort, heeft
+men steeds de heerlijk mooie, diepblauwe zee aan zijn linkerhand en
+rechts verrijzen de bergen. In tunnels vliegt men door de met hun voet
+in het schuim der golven staande kapen, stoute bruggen spannen zich
+over diepe, met rotspuin gevulde dalen. Die allen zijn thans door de
+vloedgolf, die met de zeebeving gepaard <span class="pagenum">[<a id=
+"pb58" href="#pb58" name="pb58">58</a>]</span>ging gevuld, en wie
+vroeger, verrukt over de mooie en belangwekkende dingen, die hij had
+aanschouwd op zijn reis in Zuid-Itali&euml;, te Reggio aankwam, vindt
+nu een stad van ru&iuml;nen; de aardige huizen en villa&rsquo;s op de
+hellingen aan zee zijn weggevaagd, even totaal is er de verwoesting als
+in het tegenover liggende, alleen door de straat van Messina er van
+gescheiden Messina, waar dood en verderf als nooit te voren hebben
+gewoed op dien onzaligen 28<sup>sten</sup> dag van December 1908.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a54" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Interessante studie over Jong-Turkije.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Prof. D. Snouck Hurgronje heeft van 25 Juli tot 23
+September 1908 gewoond in Konstantinopel, en geeft over zijn verblijf
+aldaar en over de nieuwe toestanden in het turksche rijk een
+beschouwing in de Gids van Januari. Hij kwam juist een dag na de
+afkondiging van de nieuwe grondwet aan in de belangwekkende stad, den
+juisten observatiepost voor hem, die het leven en denken der huidige
+Mohammedanen tot voorwerp zijner studie heeft gekozen.</p>
+<p>(Tusschen haakjes zij hier even gezegd, dat Dr. Kuyper&rsquo;s boek
+&raquo;Om de oude Wereldzee&laquo; een veer van beteekenis moet laten,
+omdat hij verscheiden onjuiste mededeelingen heeft opgenomen en zich
+aan vergissingen schuldig maakt, die lang zijn weerlegd door de mannen
+der wetenschap.)</p>
+<p>Onze geleerde kenner van oostersche toestanden kwam wel op een
+uitgezocht oogenblik in de turksche hoofdstad aan, juist toen de
+verbijsterende indruk, dien de afkondiging der grondwet maakte,
+aanleiding werd tot een &raquo;kermis der vrijheid&laquo;, zoo volkomen
+in tegenstelling met de oude toestanden. Ongeveer drie weken duurde de
+opwinding met de vele en velerlei betoogingen. De ministers werden door
+volksoploopen gedwongen om onder het oog van de leidende demagogen met
+een plechtigen eed te beloven, liever hun laatsten druppel te zullen
+plengen, dan ooit mede te werken tot wederafschaffing der grondwet.</p>
+<div class="figure xd21e1398width"><img src="images/p1909-u058.jpg"
+alt="Rotswoning op den Monte Gargano." width="590" height="420">
+<p class="figureHead">Rotswoning op den Monte Gargano.</p>
+</div>
+<p>Leest men in het Gidsartikel, wat de intellectueele demagogen zich
+durfden veroorloven, om bij voorbeeld te beletten, dat de
+staatsdienaren van het oude regime zich met de gestolen millioenen uit
+de voeten maakten, dan staat men verbaasd over zooveel stoutmoedigheid.
+De zin voor orde moet intusschen bij de bevolking boven allen lof zijn
+geweest, en dat terwijl de politie door afwezigheid schitterde, daar
+men inzag, hoe zij, de uitvoerster der vroegere impopulaire dwang- en
+geweldmaatregelen, zoozeer den haat en de verachting zich op den hals
+had gehaald, dat het niet mogelijk zou zijn geweest, de bevolking van
+uitspattingen te weerhouden, indien ze haar woede op de politie had
+kunnen koelen.</p>
+<p>Vooral was die ordelijkheid verrassend, als men bedenkt, dat in die
+stad van een millioen inwoners de deuren der gevangenissen waren
+opengezet zoowel voor de gewone misdadigers als voor de politiek
+verdachten; maar Jong-Turken, als de wijsgeer-geneeskundige Dr. Riza
+Tewfik, deden dan ook al het mogelijke, om de zaak in de goede baan te
+leiden.</p>
+<p>Dr. Snouck Hurgronje behandelt in het Gidsartikel den invloed van de
+gewonnen vrijheid op militairen en schriftgeleerden, dagbladschrijvers
+en staatsambtenaren. De bevoorrechting van Europeanen in
+regeeringsbureau&rsquo;s en bij maatschappijen of groote instellingen
+is, merkwaardig genoeg, door den coup d&rsquo;&eacute;tat opgeheven, en
+zoo is een eind gemaakt aan een grief der inheemsche bevolking. De oude
+regeering was voor die financi&euml;ele bevoorrechting steeds te
+vinden, om toch maar de vreemde mogendheden te vriend te houden.</p>
+<p>Het Comit&eacute; van eenheid en vooruitgang had soms alleen
+moeilijkheden met de uiteenloopende belangen van de verschillende
+nationaliteiten, maar het ontzag diepgewortelde vooroordeelen met veel
+tact en beleid.</p>
+<p>Wat de lezers ook zeer zal treffen in het artikel is de opmerking
+over de openheid van de Turken in hun gesprekken en het weinige
+standsverschil, dat er gemaakt werd. Wat een kolossale verandering, dat
+wij het denkbeeld van die gesloten en trotsche Turkennaturen van ons
+moeten zetten! Hoe verderfelijk heeft daar de druk van boven
+gewerkt!</p>
+<p>De hoopvolle stemming van de jong-turksche leiders strekte zich ook
+uit over de toekomst, die Armeni&euml;rs en Grieken, Arabieren en
+Koerden en al die andere nationaliteiten aan het nieuwe zouden
+bereiden, en de nederlandsche geleerde acht hun optimisme haast al te
+groot. Maar &raquo;zonder optimisme komt niets groots tot stand&laquo;,
+en het zou gewaagd zijn, zich aan profetie&euml;n te wagen.</p>
+<p>E&eacute;n vraag bespreekt de schrijver nader, namelijk deze, welke
+gevolgen de revolutie zal hebben voor het Panislamisme. Dat ideaal is
+inderdaad een der grootste moeilijkheden voor de europeesche staten,
+die Mohammedanen onder hun onderdanen tellen. Mooi zijn de weinige
+bladzijden, aan dat onderwerp gewijd, en duidelijk als het geheele
+artikel, dat wij heel veel lezers toewenschen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a55" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Reisboeken.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In den modernen tijd is het reizen iets heel anders
+geworden, dan het was in den nog niet in het teeken der machinale
+voortbeweging staande periode. Men zou verwachten, dat dit verbazende
+onderscheid tusschen nu en vroeger de belangstelling voor de in vroeger
+eeuwen ondernomen reizen wakker zou houden. Maar merkwaardig genoeg,
+heeft men echter in de laatste eeuw voor de ontwikkelingsgeschiedenis
+van het reizen en voor de buitengewoon waardevolle reisberichten uit
+vorige eeuwen betrekkelijk weinig belangstelling getoond.</p>
+<p>Een duitsche uitgeversfirma, de Gutenberg-Verlag in Hamburg, heeft
+nu een onderneming op het touw gezet, om tegen dat vergeten in te gaan
+door de uitgave van een &raquo;Bibliotheek van merkwaardige
+Reizen&laquo;. Reizen is op zich zelf niet alleen zeer nuttig en
+ontwikkelend, maar het lezen erover is dat ook en de klassieke lectuur
+op dit gebied is het in hooge mate. Vooral zullen de documenten,
+geschreven door de groote ontdekkers, een voortreffelijke opwekking
+zijn voor moderne menschen, om hun gedachten eens naar vreemde landen
+te laten gaan. De jeugd zal er voorbeelden van moed en geestkracht
+ontmoeten, en wij allen maken erbij kennis met belangwekkende mannen in
+omstandigheden, die reeds op zichzelf spannend en interessant zijn.</p>
+<p>Het eerste deel van deze duitsche verzameling zal de
+dagboekaanteekeningen en berichten van James Cook bevatten over zijn
+drie reizen om de wereld. Die beknopte en zakelijke mededeelingen over
+tochten in onbekende zee&euml;n, uitgevoerd onder allerlei moeiten en
+bezwaren, hebben eveneens waarde als documenten voor de toestanden bij
+de scheepvaart in vroeger dagen. De manieren, waardoor Cook zich wist
+te ori&euml;nteeren niet alleen, maar ook de wijze, waarop hij met de
+menschen omging, met zijn bemanning en met de inboorlingen, dat alles
+moet belangstelling wekken, en voor den geograaf en den ethnoloog is
+het werk uit den aard der zaak gewenschte lectuur.</p>
+<p>Toevallig, dat deze uitgever thans op een denkbeeld ingaat, dat in
+onze Linschotenvereeniging reeds in ons land een begin van uitvoering
+heeft gekregen. Zooals onze lezers weten, zal de nederlandsche
+vereeniging haar werk aanvangen met de reisboeken van Jan Huygen Van
+Linschoten, den reiziger van de zeventiende eeuw, peetvader der
+vereeniging. Wij maken dus een nationaler begin dan de duitsche
+uitgever, die met een Engelschman aanvangt. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb59" href="#pb59" name="pb59">59</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a56" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Betere verbinding tusschen Rijn en Donau in
+Beieren.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er wordt in Beieren tegenwoordig sterk aangedrongen op
+een betere verbinding tusschen Rijn en Donau, dan het Ludwigskanaal
+geeft. Zooals bekend is, vereenigt dat kanaal de beide groote stroomen,
+doordat het de Altm&uuml;hl, die in de Donau valt, verbindt met de
+Regnitz, een zijtak van de Main. Indertijd had men groote verwachtingen
+van dat kanaal; maar die zijn teleurgesteld.</p>
+<p>Toen het werd aangelegd in de jaren van 1836 tot 1845, meende men
+een goede verbinding <span class="corr" id="xd21e1436" title=
+"Bron: tuschen">tusschen</span> Zwarte Zee en Noordzee in het leven te
+roepen, maar de vele sluizen, die bovendien niet breed genoeg zijn,
+bemoeilijken het verkeer op het kanaal, dat ook niet breed en diep
+genoeg is voor de tegenwoordige scheepvaart, terwijl de concurrentie
+met de spoorwegen er mede geen goed aan doet. Zoo is men eigenlijk al
+van 1891 af doende, om verbeteringen aan te brengen, met plannen
+althans, maar zullen die werkelijkheid worden, dan is er de
+samenwerking van Beieren en Pruisen voor noodig. Want de bevaarbaarheid
+van de Main, zoowel als van de Donau, laten te wenschen over in die
+streken, waar het Ludwigskanaal met beide in verbinding treedt.</p>
+<p>Zeker is het, dat thans geen schepen met meer dan 120 tonnen inhoud
+geregeld in gebruik kunnen zijn op het kanaal, zoodat de handel er
+bijna alleen plaatselijk is en er van een rechtstreeksch verkeer
+tusschen de beide groote rivieren geen sprake is, terwijl de kosten
+voor het personeel zelfs niet door de inkomsten worden gedekt. Vijftien
+jaar geleden is er te Neuremberg een vereeniging gesticht, die een
+verbeterd kanaal in studie heeft genomen met gebruik van het
+trac&eacute; van het Ludwigskanaal. Zij concentreert haar werkkracht
+vooral naar den kant van den Rijn, die voor Beieren van meer beteekenis
+is dan de Donau.</p>
+<div class="figure xd21e1442width"><img src="images/p1909-u059.png"
+alt="Een nieuw ontwerp voor een verbinding tusschen Rijn en Donau."
+width="573" height="428">
+<p class="figureHead">Een nieuw ontwerp voor een verbinding tusschen
+Rijn en Donau.</p>
+</div>
+<p>De Main is reeds geregulariseerd tot Frankfort vanaf de monding van
+den Rijn en de diepte laat schepen met een inhoud van 1500 ton toe. Er
+blijven echter tusschen Offenbach en Aschaffenburg over een lengte van
+46 kilometer nog uitgebreide werken te verrichten, die een overeenkomst
+vereischen van de aangrenzende landen, Pruisen en Beieren, het
+groothertogdom Baden en het groothertogdom Hessen. De onderhandelingen,
+door Beieren aangevangen, hebben in 1907 geleid tot een ontwerp, dat
+nog niet tot uitvoering is gekomen.</p>
+<p>Pruisen neemt op zich de kanalisatie van de Main tusschen Offenbach
+en Hanau; het overige deel, tusschen Hanau en Aschaffenburg, is aan
+Beieren opgedragen.</p>
+<p>De kosten der werken worden geschat op 24 millioen mark met inbegrip
+van de inrichting der haven van Aschaffenburg en de aansluiting aan de
+spoorwegen, die er samenkomen.</p>
+<p>Maar de overeenkomst is tot nu toe een doode letter gebleven, daar
+de pruisische regeering volgens een wet van 1905, de indiening ervan
+bij den Landdag moet uitstellen tot de oplossing van de groote vraag
+der riviertollen. Beieren verzet zich daartegen, zooals men weet, omdat
+die tollen een groote belemmering zouden zijn voor zijn handel, en zoo
+blijft ook het doortasten in zake een verbeterd Donau-Rijnkanaal
+achterwege.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a57" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een Prins in onze Oost.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Als Prins Hendrik gevolg geeft aan de door de Indische
+Groep van het Algemeen Nederlandsch Verbond te Batavia op touw te
+zetten petitie, om een bezoek aan Indi&euml; te brengen, zal hij het
+tweede lid van ons regeerend vorstenhuis zijn, dat ons Indi&euml; met
+eigen oogen gaat zien.</p>
+<p>In 1837 toch ging de toen zeventienjarige Prins Willem Frederik
+Hendrik der Nederlanden, derde zoon van den lateren Koning Willem II,
+als luitenant ter zee 2de klasse met het fregat Bellona in
+Oost-Indi&euml; en vertoefde er van 9 Februari tot 29 September van dat
+jaar.</p>
+<p>Eene reis naar en door Oost-Indi&euml; met een zeilschip stelde aan
+den beschikbaren tijd en aan het geduld van den reiziger toenmaals
+hooge eischen en bracht door gemis aan comfort nadeelen mede, die,
+vergeleken bij de wijze, waarop tegenwoordig gereisd kan worden, groot
+waren. Den 17den October 1836 met de Bellona, commandant kapitein ter
+zee Arri&euml;ns, uit Nieuwediep vertrokken, kwam Prins Hendrik den
+9den Februari 1837 ter reede van Batavia, na gedurende 14 dagen te Rio
+de Janeiro te hebben vertoefd. De reis had dus 102 zeedagen geduurd. De
+Bellona was vergezeld van Z. M. brik <i>Snelheid</i>, onder bevel van
+den kapitein-luitenant ter zee Ferguson. Deze brik was op de reis van
+Rio naar Java van de <i>Bellona</i> afgeraakt, doch kwam eenige dagen
+na het fregat ter reede van Batavia.</p>
+<p>Den 23sten Februari d. a. v. verliet de Prins Batavia en ving eene
+reis aan, waarbij achtereenvolgens Makassar, Menado (Kema), Ternate,
+Amboina en Banda werden aangedaan en waarna de <i>Bellona</i> 7 Juni
+ter reede van Soerabaja ankerde. Nu volgde, over Madoera en met
+oversteken van Soemanap naar Bezoeki, eene landreis over Java, die met
+&rsquo;s Prinsen terugkeer te Batavia den 21sten Augustus eindigde. De
+reis door Indi&euml; had dus 6 maanden geduurd. Den 29sten September
+vertrokken de <i>Bellona</i> en <i>Snelheid</i> voor goed van Batavia.
+De Prins bezocht nog Riouw, Singapore en Penang en vertrok van daar
+naar Calcutta. Na een bezoek aan Britsch-Indi&euml; werd de thuisreis
+aanvaard en in Juli 1838 keerde de prins in het vaderland terug.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a58" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het Afrika-vraagstuk.</h2>
+<div class="argument">
+<p class="first">Het Afrika-vraagstuk door Dr. <span class="sc">C. M.
+Kan</span>, oud-hoogleeraar aan de universiteit te Amsterdam. Met een
+kaart. Haarlem, H. D. Tjeenk Willink &amp; Zoon, 1909.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Goede wijn behoeft geen krans, en zoo is dit
+degelijke, doorwrochte werk op de allereenvoudigste wijze uitgegeven,
+zonder eenigerlei tooi of versiering, zonder afbeeldingen van
+landschappen of volkstypen, zonder iets, wat de aandacht van den
+oppervlakkigen lezer (of kijker) boeit. De leerzame inhoud heeft
+oorspronkelijk de stof geleverd voor de voordrachten, die de
+oud-hoogleeraar gehouden heeft in de vereeniging &raquo;Voor voortgezet
+Handelsonderwijs&laquo;, en op verlangen zijner hoorders is hij ertoe
+overgegaan, den inhoud der voordrachten in ruimeren kring te
+verspreiden. De 165 bladzijden, over vijf hoofdstukken verdeeld, vormen
+een belangwekkende samenvatting van wat er over de verschillende deelen
+van het werelddeel en over hun exploitatie in de laatste halve eeuw
+verschenen is in boeken, tijdschriften, brochures en bladen, geordend,
+geschift en tot een aaneengeschakeld relaas verwerkt.</p>
+<p>Vooral van de wetenschappelijke onderzoekingen als voorbereiding
+voor de practische in-gebruikneming verwacht de schrijver veel en
+internationale samenwerking is daarbij noodig, zooals door bewijzen en
+voorbeelden wordt gestaafd. Een zeer groot aantal noten aan den voet
+der bladzijden verwijzen naar lectuur over de onderdeelen. Voor hen,
+die de aardrijkskunde-acte voor middelbaar onderwijs nastreven, is het
+een goudmijn en voor ieder, die zijn kennis omtrent het zwarte
+werelddeel wenscht uit te breiden, een bruikbare wegwijzer.
+<span class="pagenum">[<a id="pb63" href="#pb63" name=
+"pb63">63</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u10" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a59" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Sven Hedin terug uit Thibet.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op den 16<sup>den</sup> Januari is Sven Hedin te
+Stockholm aangekomen van zijn laatste Thibetreis, over welker succes
+wij aan onze lezers reeds het een en ander meedeelden.</p>
+<p>De ontdekkingsreiziger kwam uit een Finsche haven met de stoomboot
+<i>Bore II</i>. Het Zweedsche marine-vaartuig <i>Vega</i> was de
+<i>Bore II</i> tegemoet gegaan, en Sven Hedin ging op haar over. Aan
+boord van de <i>Vega</i> bevonden zich ter verwelkoming de voorzitter
+van het zweedsche aardrijkskundig en anthropologisch genootschap, prof.
+Montelius, de verwanten van Sven Hedin e.a. Zondagochtend vond de
+officieele feestelijke inkomst in de haven van Stockholm plaats.</p>
+<p>De ontvangst van Sven Hedin in Stockholm is buitengewoon hartelijk
+geweest. Zondagmiddag liep het regeeringsvaartuig, met den
+ontdekkingsreiziger aan boord, de haven binnen. Sven Hedin werd met
+evenveel eerbewijzen begroet, als plegen te worden gebracht bij de
+ontvangst van een gekroond hoofd. De regeering, de stedelijke
+autoriteiten, de besturen van wetenschappelijke genootschappen, leden
+van het diplomatieke korps, studenten, besturen van sportvereenigingen
+en tal van anderen waren bijeengekomen om den teruggekeerden reiziger
+te verwelkomen. Nadat de eerste begroetingen hadden plaatsgevonden,
+reed Sven Hedin in een galakoets naar het paleis. Aan beide zijden
+stonden dichte drommen toeschouwers langs den weg geschaard, die Hedin
+toejuichten.</p>
+<p>Op het paleis werd Hedin onmiddellijk bij den Koning gebracht, om
+wien zich alle leden van het Koninklijk Huis hadden verzameld. De
+Koning wenschte hem geluk met de bereikte resultaten en decoreerde hem
+met het grootkruis van de orde van de Noordster.</p>
+<p>&rsquo;s Avonds werd Sven Hedin gehuldigd aan een eerediner, dat
+werd gepresideerd door den Kroonprins.</p>
+<p>Twee dagen later werd de zweedsche reiziger door den Czar van
+Rusland op Tsarskoje Selo ter audi&euml;ntie ontvangen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a60" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Postduiven als photografen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Reeds in het midden van de vorige eeuw had een
+apotheker in Cronberg, ten N.-W. van Frankfort a/d. Main, de heer
+Neubronner, een duivenpost, om de recepten uit de omliggende dorpen
+naar zijn apotheek te brengen. Die gedachte is later door den in
+dezelfde stad gevestigden zoon, Dr. Julius Neubronner, verder
+uitgewerkt, want hij gebruikte duiven voor de bezorging van kleine
+hoeveelheden geneesmiddelen. Het onverwachte uitblijven van zulk een
+gevleugelden bode heeft nu Dr. Neubronner op het denkbeeld gebracht,
+den weg der duif buiten haar toedoen photografisch op te nemen.</p>
+<div class="figure xd21e1533width"><img src="images/p1909-u063-1.jpg"
+alt="Verplaatsbare duiventil, tevens donkere kamer." width="393"
+height="398">
+<p class="figureHead">Verplaatsbare duiventil, tevens donkere
+kamer.</p>
+</div>
+<p>Te dien einde voorzag hij het dier van een miniatuurcamera van
+minder dan 75 gram gewicht, die door het zelfstandig openen en sluiten
+van de momentsluiting zeer bruikbare opnamen leverde.</p>
+<div class="figure xd21e1540width"><img src="images/p1909-u063-2.jpg"
+alt="Postduif met fotografietoestel." width="576" height="586">
+<p class="figureHead">Postduif met fotografietoestel.</p>
+</div>
+<p>Dit succes gaf hem aanleiding tot het vervaardigen van een
+eigenaardig photografisch apparaat, waarmee met korte tusschenruimten
+tot 30 opnamen van 4 bij 4 centimeter kunnen worden gedaan. Het was
+natuurlijk niet gemakkelijk, een zelfwerkzame camera met een
+brandpuntsafstand van hoogstens 5 centimeter te maken, waarvan het
+gewicht met alle toebehooren niet meer dan 75 gram bedraagt, den door
+een postduif gemakkelijk te transporteeren last. Het apparaat van
+Neubronner bestaat eigenlijk uit twee zelfstandige camera&rsquo;s,
+waarvan de lenzen naar voren en naar achteren zijn gekeerd, zoodat men
+bij elken stand van den vogel altijd minstens &eacute;&eacute;n
+bodemopname krijgt. De beide camera&rsquo;s zitten in een dun
+aluminiumlijstje, dat met riemen en gummibandjes aan het lijfje van de
+duif is bevestigd.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e1547width"><img src=
+"images/p1909-u064-1.jpg" alt="Dubbele camera voor postduiven." width=
+"295" height="437">
+<p class="figureHead">Dubbele camera voor postduiven.</p>
+</div>
+<p>De momentsluiting wordt door een lepelvormigen hefboom opgelicht,
+waarvan de holte door een met samengedrukte lucht gevulden elastieken
+bal naar buiten wordt gedrukt. Bij het langzaam ontwijken der lucht
+valt de bal samen en deelt aan den hefboom een beweging mee, waardoor
+de momentsluiting losgaat. De belichting geschiedt dus op een zeer
+nauwkeurig te bepalen oogenblik. Bij een anderen vorm van het apparaat
+is er slechts een enkele lens en een film aangebracht, waarop door
+middel van een gummiballetje en een uurwerkje in gegeven
+tusschenruimten van tijd een gansche reeks opnamen plaats hebben.</p>
+<p>Daar de postduif na haar opvliegen eerst een spiraal
+beschrijft<span class="corr" id="xd21e1555" title="Bron: .">,</span> is
+het gemakkelijk, een aantal opnamen van hetzelfde kijkje in
+verschillende richtingen te erlangen. Als de duif dan de ligging van
+haar doel heeft vastgesteld, en ze kan haar thuis op meer dan 30
+kilometer afstands terugvinden, vliegt ze er met de vaart van een
+sneltrein heen in rechte lijn. Dus heeft men het in zijn macht, de te
+photografeeren streek vooruit te bepalen.</p>
+<p>Het ligt voor de hand, dat de photografeerende postduiven in de
+eerste plaats voor strategische bedoelingen nuttig zullen blijken. Van
+belegerde plaatsen uit zou men bij voorbeeld met hun hulp den stand der
+belegerende afdeelingen van het vijandelijke leger bepalen en op
+dergelijke manier zou de vijand ingelicht kunnen worden over de
+hulpmiddelen der vesting. Dr. Neubronner heeft voor deze
+oorlogswerkzaamheid van zijn duiven verplaatsbare duiventillen
+vervaardigd, die op torenhoogte kunnen worden aangebracht.</p>
+<p>Het duitsche legerbestuur heeft haar belangstelling in deze zaak
+daardoor getoond, dat het den uitvinder uitgenoodigd heeft,
+<span class="pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64" name=
+"pb64">64</a>]</span>naar Tegel te komen, om in gemeenschap met de
+afdeeling voor luchtscheepvaart proeven te doen met zijn toestellen.
+Samen met bestuurbare luchtschepen zou men de duiven z&oacute;&oacute;
+kunnen gebruiken, dat het luchtschip uit veilige hoogte de duiven
+loslaat en dat deze dan op een reeds voor het luchtschip gevaarlijke
+hoogte de opnamen verrichten. Voor eenige weken hield de uitvinder een
+voordracht in Cronberg en illustreerde die met lichtbeelden, gemaakt
+naar photografie&euml;n, die zijn duiven hadden meegebracht van het
+voor iedereen gesloten park van het slot Friedrichshof. Wat in tijd van
+vrede in een gesloten, welbewaakten tuin mogelijk is, zou ook kunnen
+gebeuren in oorlogstijden bij een belegerde en verdedigde stad, en hoe
+klein ook de plaatjes mogen zijn, ze zullen voor het deskundig oog,
+toch allerlei duidelijk maken aangaande de stellingen der artillerie,
+de kampen en de uitwerking der beschietingen.</p>
+<div class="figure xd21e1566width"><img src="images/p1909-u064-2.jpg"
+alt=
+"Opname van een brug door middel van een door een duif gedragen toestel (vergroot)."
+width="626" height="612">
+<p class="figureHead">Opname van een brug door middel van een door een
+duif gedragen toestel (vergroot).</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a61" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Mamb&egrave;ramo.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In de jongste aflevering van het Tijdschrift v/h.
+Aard. Gen. trekt vooral de aandacht het artikel van den afgetreden
+secretaris, den heer G. P. Rouffaer, over de rivier de Mamb&egrave;ramo
+op Nieuw-Guinea, die aan de noordkust uitmondt. De opvaringen van 1884,
+1900 en 1906 worden er in behandeld aan de hand van rapporten en
+bescheiden van deelnemers aan die expedities, en aan het slot wordt de
+hoop uitgesproken, dat er niet lang meer worde gewacht met een ernstig
+onderzoek van den bovenloop, waar men op moeilijkheden stuit, die waard
+zijn, met kracht en macht te worden overwonnen.</p>
+<p>De eerste bevaring en verkenning had plaats in 1884 door het
+gouv.-stoomschip <i>Havik</i> met den resident van Ternate van Braam
+Morris aan boord; voor de tweede maal geschiedde een verkenning in 1900
+door het s.s. <i>Camphuys</i> van de Paketvaart en eindelijk in 1906
+door het gouv. s.s. <i>Brak</i> met den resident Roos en kapitein
+Colijn aan boord. Ieder maal echter stuitte een verder onderzoek van de
+rivier af op de groote snelheid van den stroom, die boven een bepaald
+punt, Havik-eiland, de pogingen om haar op te varen verijdelde.</p>
+<p>De merkwaardige rivier doet ten volle haar naam Mamb&egrave;ramo of
+&ldquo;Grootwater&rdquo; eer aan. Ondanks het vrij sterke verval en de
+massa water, die zij aanvoert, wijzigt zij zich, in tegenstelling met
+andere groote indische rivieren, al zeer weinig. Een tweede belangrijk
+punt is, dat de stroombedding in hoofdzaak bestaat uit grint of hard
+zwart zand; de Mamb&egrave;ramo is geen modderrivier zooals de meeste
+stroomen, die naar de Z.-kust afvloeien, en slib is afwezig. De
+stoffen, die van boven worden aangevoerd, zijn niet sterk verweerd, en
+pleiten voor kristallijne moedergesteenten. Een onderzoek door een
+geoloog van dit door den stroom medegesleurde materiaal is dringend
+noodig, opdat men ten minste vooraf eenigszins wete wat er, zuidelijker
+op, verwacht kan worden als formatie.</p>
+<p>De stroom zelf is snelvlietend en beheerscht zoozeer met zijn zoet
+water zijn eigen bedding, dat tot dicht bij den mond geen brak water
+voorkomt; vandaar de sago-bosschen, die geen zilt kunnen velen, tot
+dicht bij zee.</p>
+<p>Bij het verst bereikte punt loopt de stroom met een snelheid van
+circa 4&ndash;1/2 mijl in het uur. Zoo sterk was hij, dat de barkas der
+<i>Camphuys</i> alleen als ze voor een oogenblik goed stoom had, iets
+vooruitkwam; zakte de stroom maar even, dan bleef de barkas op dezelfde
+plaats. Met de <i>Brak</i> gebeurde hetzelfde.</p>
+<p>De heer Rouffaer komt door samenvoeging der verschillende bestaande
+gegevens tot de conclusie, dat de overgroote hoeveelheid regen en
+sneeuwwater van het Sneeuwgebergte niet naar de Zuidkust afvloeit, maar
+om de Noord en wel door den eenigen grooten stroom aldaar, de
+Mamb&egrave;ramo. Deze is een z&eacute;&eacute;r groote constante
+stroom, de &ldquo;Rijn&rdquo; der Centrale Nieuw-Guineesche Alpen. Het
+heele jaar door gaat een constante hoeveelheid water door een in
+hoofdzaak steenachtig bed. Neemt men verder de breedte van de rivier in
+aanmerking, welke bij de monding 800 M. en bij het verst bereikte punt
+nog 400 &agrave; 500 M. bedraagt, dan begrijpt men, dat de
+Mamb&egrave;ramo op zich zelf het ideale &ldquo;groote water&rdquo; is
+om tot in het binnenland door te dringen.</p>
+<p>Bij vele belangrijke voordeelen biedt het opvaren der
+Mamb&egrave;ramo echter ook zeer ernstige nadeelen. Fnuikend op den
+lust om langs dien waterweg te reizen, werkt het gevaar voor malaria en
+beri-beri, want de streek is boven mate ongezond en alle drie de
+expedities hadden zeer veel van deze ziekten te lijden. Zoo kreeg de
+kapitein der <i>Camphuys</i> er beide ziekten, evenals de meeste
+inlandsche opvarenden, terwijl ook stuurman en machinisten alle moesten
+worden vervangen, het schip moest worden gedesinfecteerd. Ook de
+<i>Brak</i> deed soortgelijke ondervindingen op, zoodat van de 27 man
+equipage er slechts 13 geschikt bleven, om den dienst waar te nemen. De
+ongezondheid der streek schijnt ook te blijken uit de buitengewone
+schaarschte der bevolking, welke laatste gedurig afneemt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a62" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Sven Hedin.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In aansluiting aan het op de vorige bladzijde
+voorkomende bericht over Sven Hedin, deelen wij nog mede dat het met de
+triomfen is blijven voortgaan in de laatste weken, ook tijdens Sven
+Hedin&rsquo;s verblijf te Londen, waar hij den 6<sup>en</sup> Febr. de
+gast was van de Savage Club, en een rede uitsprak, die in alle bladen
+uitvoerig werd &raquo;verslagen&laquo;. Twee dagen later hield de
+Thibetreiziger zijn groote voordracht voor de leden der Royal
+Geographical Society. Zijn werken, zijn ontdekking van de bronnen van
+Brahmapoetra en Indus vinden nu wel ten volle waardeering. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65" name="pb65">65</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a63" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Spitsbergen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Spitsbergen wordt bepaald een toeristenland, zoo sterk
+neemt jaar op jaar in den zomer het aantal bezoekers toe, die het
+vermaak der wintergenoegens daar in den zomer komen zoeken. Er worden
+bovendien zelfs in den winter jachtexpedities heen ondernomen, die te
+water en te land de pelsdieren achtervolgen, en daar men het ook
+ernstig gaat meenen met den bergbouw, waar reeds een begin mee is
+gemaakt, wordt het langzamerhand zeer wenschelijk, dat er een regeling
+plaats vinde van de volkenrechtelijke positie der tot nu toe niet aan
+eenige mogendheid toebehoorende eilandengroep.</p>
+<p>Noorwegen heeft al bij sommige gelegenheden bij de andere
+mogendheden daar een balletje van opgeworpen, want dat land stelt veel
+belang in de toestanden, die op Spitsbergen heerschen, daar het
+grootste deel der industri&euml;ele ondernemingen van jacht,
+vischvangst en bergbouw wordt uitgeoefend door onderdanen van het jonge
+koninkrijk Noorwegen. Ook door zijn ligging schijnt Noorwegen in de
+eerste plaats geroepen, het oppertoezicht op Spitsbergen uit te
+oefenen, hoewel het land zich tot nu toe van alle mogendheden de minste
+opofferingen heeft getroost voor het onderzoek der groep, maar wel de
+resultaten van het werk der anderen, vooral van Zweden, zich heeft ten
+nutte gemaakt.</p>
+<p>Door Zweden is dan ook ernstig bezwaar gemaakt tegen de
+opperhoogheid van Noorwegen over den Spitsbergen-archipel, en dus is
+het te verwachten, dat op de aanstaande conferentie van de bij
+Spitsbergen belang hebbende mogendheden Noorwegen slechts met het
+politietoezicht zal worden belast.</p>
+<p>Het zou wel wenschelijk wezen, als dan meteen door de aanstaande
+conferentie een andere vraag wordt opgeworpen, die voor alle
+wetenschappelijke poolexpedities van groote beteekenis is. Men moest
+namelijk aan de conferentie de gelegenheid geven, aan het doelloos
+slachten van het wild door jachtexpedities in arctische streken een
+eind te maken. Aan zulk een moord in massa is waarschijnlijk het
+verongelukken van Dr. Mylius Erichsen en zijn beide tochtgenooten toe
+te schrijven, toen ze in Oost-Groenland waren, daar in die buurt door
+engelsche en amerikaansche jachtgezelschappen in de laatste jaren de
+walrussen en de muskusossen zoo sterk verminderd zijn, dat de Deensche
+expeditie onmogelijk genoeg hondenvoer kon krijgen.</p>
+<p>In Augustus van het jaar 1908 is een engelsche jachtonderneming van
+den bekenden sportliefhebber C. V. H. Peel, waaraan ook enkele duitsche
+jagers deelnamen, van Frans-Jozefsland teruggekeerd, waar ze in weinige
+dagen niet minder dan 20 ijsberen, 39 zeehonden en een groot aantal
+poolvossen hadden neergelegd. Het onderzoek van het onbekende Noorden
+heeft bij zulke slachtingen al even weinig belang als de
+natuurwetenschap.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a64" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Quant &agrave; moi van Chineezen en inlanders.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Henri Borel heeft een paar mooie foto&rsquo;s aan
+&raquo;De Week&laquo; van 30 Januari gestuurd met een kort bijschrift.
+Ze betreffen een liefdadigheidsvoorstelling te Soerabaya, waar
+chineesche dames uit de kringen der notabelen dansten en zongen en een
+operette opvoerden. De schrijver ziet terecht in het optreden van die
+&raquo;Chineezinnetjes&laquo; een bewijs van den snel ontwakenden
+emancipatiegeest onder de bloem der chineesche vrouwenwereld.</p>
+<p>Dat ook de heeren langstaarten, en niet alleen de dames, zich meer
+en meer gaan voelen en in de indische maatschappij van hun beteekenis
+en hun invloed blijk geven ook tegenover de blanke bevolking, wordt op
+gevoelige manier den hollandschen koopman en industri&euml;el aan het
+verstand gebracht door den boycot, dien de chineezen tegen enkele in
+hun oogen verkeerd handelende firma&rsquo;s in toepassing brengen.</p>
+<p>Die boycot wordt als zoo nadeelig beschouwd, dat men reeds aan de
+regeering om tusschenkomst heeft gevraagd, maar natuurlijk zonder
+succes. Het zou ook te dwaas zijn, als van bovenaf werd ingegrepen, nu
+dit economische verschijnsel, dat langs natuurlijken weg zijn verloop
+moet hebben, toevallig enkele invloedrijke personen benadeelt.
+Aaneensluiting van de zijde der tegenpartij zal het uit den aard der
+zaak voortvloeiend verweer moeten zijn.</p>
+<p>Het is een lastige tijd voor ons daarginds. Een curieus staaltje van
+verhoudingen en opvattingen, waar wij nog aan moeten wennen, lijkt ook
+de meening, in een circulaire van de inlandsche vereeniging Boedi
+Oetomo uitgesproken, dat de inlanders toch om vooruit te komen, wat
+meer aan handel en industrie moeten doen, niet zoo met trotsche
+minachting op koopmanschap moeten neerzien. De kooplieden moeten in
+deftige kringen worden opgenomen, net als bij de Europeanen het geval
+is, &rsquo;t is een verkeerde trots, den neus op te halen voor den
+koopmanstand, dat moeten de inlanders begrijpen. Ze kunnen het van de
+Europeanen leeren!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a65" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een Batak-spiegel.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Te Leiden is op 30 Sept. j.l. opgericht een
+&ldquo;Bataksch Instituut&rdquo;, een vereeniging, die zich de
+bestudeering der Bataklanden ten doel stelt, het groote gebied op
+Sumatra, dat een eigenaardige volksbeschaving heeft en waar de Islam
+nog zoo goed als niet is doorgedrongen.</p>
+<p>Een der eerste werken van de jonge vereeniging zal de uitgave zijn
+van een schetsbeschrijving der Bataklanden, waaraan ze den naam van een
+Batakspiegel geeft in navolging van het gebruik van het oude woord
+&raquo;spiegel&laquo;, zooals het voorkomt in Spieghel-Historiael, in
+Saksenspiegel, Zwabenspiegel enz.</p>
+<p>Van zulke schetsbeschrijvingen maken de Engelschen in
+Voor-Indi&euml; al van 1841 af gebruik ter ori&euml;nteering vooral van
+de ambtenaren. Ze noemen ze <i>gazetteers</i>, dus
+&raquo;nieuwstijdingen&laquo;, ook wel manual, guide of directory, dus
+handboek, gids of leidraad.</p>
+<p>Tegen het eind van 1909 hoopt het Bataksch Instituut met zijn
+Batakspiegel klaar te wezen.</p>
+<p>Intusschen is nu reeds als No. 1 van de uitgaven verschenen
+&raquo;Hygi&euml;nische Misstanden in het Karoland&laquo; door M.
+Joustra, den oprichter van de vereeniging.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a66" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Tram tusschen Genua en Milaan.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er zal een nieuwe electrische tramlijn worden
+aangelegd, die zoowel om haar lengte als om de verbazende
+moeilijkheden, bij den aanleg te overwinnen, de algemeene aandacht
+trekt. De ondernemers zullen voor deze tram, waarvan de lengte 136
+kilometer zal bedragen, 230 millioen francs moeten uitgeven. Die
+kolossale som wordt verklaard door de hinderpalen, die uit den weg
+zullen moeten worden geruimd, een breede stroom, veel kleinere rivieren
+en de Apennijnen zullen moeten worden overgetrokken! Er zijn in het
+trac&eacute; negentien tunnels ontworpen, waarvan de langste bijna
+twintig kilometer lang zal wezen, en 372 bruggen zijn er noodig. Men
+denkt zes jaar voor het reuzenwerk noodig te hebben.</p>
+<p>De lijn zal een dubbel spoor hebben, en er zullen twintig treinen
+per dag rijden, elk van drie wagens met respectievelijk vijftig
+plaatsen. Zoo zal men 6000 passagiers dagelijks kunnen vervoeren. Er
+zullen expresstreinen rijden, die enkel de belangrijkste plaatsen
+aandoen, en omnibustreinen. Men hoopt op die manier de economische
+ontwikkeling van de Lombardijsche vlakte te bevorderen, doordat veel
+kleine steden en dorpen, die tot hier toe elk middel van snelle
+gemeenschap ontberen, rechtstreeks verbonden zullen zijn met twee
+groote steden, van welke &eacute;&eacute;n zeehaven van den eersten
+rang is, zoodat ze hun producten gemakkelijk van de hand zullen kunnen
+zetten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a67" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Gedenkdagen in 1909.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first"></p>
+<div class="table">
+<table>
+<tr>
+<td class="cellLeft cellTop">Geboortedag van</td>
+<td class="cellTop">Darwin</td>
+<td class="cellRight cellTop">12 Februari 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td>Gladstone</td>
+<td class="cellRight">29 December 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td>Lincoln</td>
+<td class="cellRight">12 Februari 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td>Mendelssohn</td>
+<td class="cellRight">3 Februari 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td>Tennyson</td>
+<td class="cellRight">6 Augustus 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td>Poe</td>
+<td class="cellRight">19 Januari 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td>Chopin</td>
+<td class="cellRight">1 Maart 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td>Braille</td>
+<td class="cellRight">4 Januari 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td>Wendell Holmes</td>
+<td class="cellRight">29 Augustus 1809.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft cellBottom">&rdquo; &rdquo;</td>
+<td class="cellBottom">Dr. J. P. Heije</td>
+<td class="cellRight cellBottom">1 Maart 1809.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69" name=
+"pb69">69</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u11" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a68" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het tegenwoordige Servi&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Fritz Mielert, die in het jaar 1907 een reis door
+Servi&euml; deed, spreekt in zijn reisverhaal van den grooten droom der
+Servi&euml;rs, om het oude Servische czarenrijk uit de Middeleeuwen te
+herstellen. Den nooit vergeten heldenkeizer, czar Stephan Doesjan,
+halen zij zich daarbij voor den geest, den dappere, die van de twisten
+in Byzantium gebruik maakte, om Zuid-Macedoni&euml;, Thessali&euml;,
+Albani&euml; en Epirus te veroveren en die van 1331 tot 1355 regeerde.
+Een zoo uitgestrekt gebied, als Servi&euml; toen besloeg, zouden de
+Servi&euml;rs weer het hunne willen zien, en daarom is het hun een
+gruwel, dat de Donau-monarchie Bosni&euml; en Herzegowina nu wel voor
+goed in bezit heeft gekregen. Maar de nationale eerzucht van het volk
+houdt in het geheel geen gelijken tred met hun ontwikkeling, en er is
+weinig kans, dat de volksdroom ooit zal worden verwezenlijkt.</p>
+<div class="figure xd21e1751width"><img src="images/p1909-u069-1.jpg"
+alt="Zigeunervrouwen met houtwaren op de markt van Kraljevo." width=
+"720" height="560">
+<p class="figureHead">Zigeunervrouwen met houtwaren op de markt van
+Kraljevo<span class="corr" id="xd21e1754" title=
+"Niet in bron">.</span></p>
+</div>
+<p>Toch is de beweging voor een groot zuid-slavisch rijk in den
+allerlaatsten tijd weer veel levendiger geworden en de propaganda
+ervoor is met kracht ter hand genomen in alle landen, die voor een
+vereeniging tot zoo&rsquo;n groot geheel in aanmerking komen, dat zijn
+de streken, waar veel Servi&euml;rs wonen, namelijk niet alleen
+Servi&euml;, maar ook Bosni&euml;, Herzegowina, Montenegro,
+Dalmati&euml;, Kroati&euml; en Slavoni&euml;. Op den 15den Januari van
+dit jaar is zelfs een proces wegens hoogverraad begonnen tegen 55
+aangeklaagden, voor welk proces niet minder dan 276 getuigen zijn
+opgeroepen. De aangeklaagden worden beschuldigd van zoowel in het
+openbaar als in het geheim te hebben getracht, door middel van een
+burgeroorlog of een omwenteling de koninkrijken Kroati&euml;,
+Slavoni&euml; en Dalmati&euml; en de provincies Bosni&euml; en
+Herzegowina uit het verband der Oostenrijksch-Hongaarsche monarchie los
+te maken, zoodat ze schuldig staan aan hoogverraad.</p>
+<p>De Groot-Servische propaganda heeft den steun van kerk en school in
+Servi&euml;. Zij schijnt zich te vereenzelvigen met het
+Grieksch-Katholicisme, heeft de pers op haar hand en vindt geen
+geringen steun bij het hof, zoodat door dit alles de zaak voor
+Oostenrijk er niet rooskleurig uitziet. Door boeken en kleinere
+geschriften en door lezingen maakt de vereeniging &raquo;Het Slavische
+Zuiden&laquo; in de genoemde oostenrijksche provincies propaganda voor
+de stichting van een nieuw groot servisch rijk en voor verjaging van de
+Oostenrijkers.</p>
+<div class="figure xd21e1762width"><img src="images/p1909-u069-2.jpg"
+alt="Klooster in Studenitza." width="528" height="653">
+<p class="figureHead">Klooster in Studenitza<span class="corr" id=
+"xd21e1765" title="Niet in bron">.</span></p>
+</div>
+<p>Het omvangrijke bewijsmateriaal maakt, dat het proces waarschijnlijk
+lang zal duren, en de openbare behandeling voor de rechtbank zal eerst
+recht de aandacht van Europa op deze oostersche quaestie vestigen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e1771width"><img src=
+"images/p1909-u070.jpg" alt="Type van een Servi&euml;r." width="420"
+height="720">
+<p class="figureHead">Type van een Servi&euml;r.</p>
+</div>
+<p>Intusschen mag Servi&euml; zelf wel ijverig zich inspannen, opdat de
+beweging dat land niet over het hoofd groeie, want met Bulgarije en
+Roemeni&euml; vergeleken, is Servi&euml; nog wel veertig of vijftig
+jaren ten achteren, eigenlijk op alle gebieden. Het is op Montenegro na
+het aan spoorwegen armste land van het Balkanschiereiland. Het is
+gebleven bij de hoofdlijn Belgrado-Vranja-Konstantinopel met den zijtak
+naar Ristovatz-Saloniki en de beide noordelijke lijntjes
+Lapovo-Kragoejewats van 30 en Palanka-Semendria van 40 kilometer. Nog
+altijd blijven de kleine harige paardjes en de zware, schrikkelijk
+knarsende ossenkarren het eenige vervoermiddel voor groote vrachten.
+Personen worden door huurrijtuigen of door de ouderwetsche wagentjes
+zonder ve&ecirc;ren van de Servi&euml;rs vervoerd.</p>
+<p>Toch zijn er genoeg vruchtbare streken, die de openstelling door
+spoorwegen waard zouden zijn; maar voorloopig moet men het met gewone
+wegen en dan nog wel gebrekkige stellen. Industrie en handel beteekenen
+zeer weinig, en zoo maakt het een dwazen indruk, dat de trotsche
+Servi&euml;rs zoo vaak schouderophalend van die &raquo;domme
+<span class="pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70" name=
+"pb70">70</a>]</span>Duitschers&laquo; spreken, terwijl ze voor
+zoo&rsquo;n groot deel van den invoer uit Duitschland en Oostenrijk
+afhankelijk zijn. Voor het handwerk trekt de echte Servi&euml;r den
+neus op en veel handwerkers behooren tot andere volksstammen, zoo zijn
+er de metselaars allen Roemeni&euml;rs, de smeden Zigeuners en zoo
+meer.</p>
+<p>Wat de kleederdrachten aangaat, wordt men meer modern, vooral in de
+hoogere standen en de rol, die de vrouwen in huishouding en staat
+spelen, wordt ook minder turksch dan tot voor korten tijd nog het geval
+was en krijgt, zooals trouwens ook in Konstantinopel, meer een
+europeesch karakter.</p>
+<p>Ook de landbouw is in Servi&euml; achterlijk, en de steden met de
+slecht geplaveide straten en de lage huizen maken een indruk van groote
+achterlijkheid. De dorpen munten daarentegen vaak uit door
+schilderachtigheid met hun witgekalkte huisjes, de op palen staande
+voorraadsschuren, de vele vruchtentuinen en de kerkjes in het
+groen.</p>
+<p>In het bergland kan men stuiten op prachtige ru&iuml;nen van de
+burchten uit den heldentijd, op oude en nieuwe kloosters te midden van
+heerlijke bosschen en op de verrukkelijkste natuurtooneelen. Het dal
+van de Idar is daarvoor niet ten onrechte beroemd. Van de kloosters is
+Studenitza bekend, waar de groote czar der Servi&euml;rs, Stephan,
+Doesjan, in een zilveren sarcophaag rust, en Zica, waar de czaren
+werden gekroond. Thans wonen in die kloosters eenige monniken, die den
+roem van hun gastvrijheid en van hun uitstekende pittige dranken, die
+ze zelf bereiden, handhaven.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a69" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Amerikaansche eekhorentjes naar Europa.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Toen een flink vooruitziend gemeentebestuur in New
+York groote terreinen afzonderde voor de toekomstige geslachten van New
+Yorksche burgers en er de bestemming aan gaf van openbare parken in een
+tijd, dat de stad zich nog niet verder uitbreidde dan tot de vijftigste
+straat, toen legde de gemeente de hand op een groote uitgestrektheid
+gronds in het midden van Manhattaneiland, dat aldus onttrokken werd aan
+de speculatie der grondspeculanten.</p>
+<p>In de boschjes, die daar groeiden, huisden allerlei dieren, ook in
+grooten overvloed het amerikaansche eekhorentje, dat iets grooter is
+dan het onze en langs den Atlantischen Oceaan aangetroffen wordt zoowel
+in de Vereenigde Staten als in Canada.</p>
+<p>Daar werd het Central Park aangelegd en vanwege de gemeente moest er
+toen opruiming worden gehouden onder de wilde bewoners. Hazen en
+konijnen werden onverbiddelijk opgeofferd, maar de eekhoorns hadden
+zich al in zoo sterke mate de vriendschap der menschen weten te
+verwerven; zij vonden in de buurt zooveel bewonderaars, die des Zondags
+in den vorm van noten en andere versnaperingen hun hulde aan de
+vroolijke boschgasten kwamen bewijzen, dat er een monsterpetitie naar
+het gemeentebestuur kon worden gezonden, om toch de eekhorens te
+sparen.</p>
+<p>Het verzoek vond een gunstig onthaal, alleen werd het voorbehoud
+gemaakt, dat de oppassers van het Park het recht zouden hebben, nu en
+dan als het noodig werd, doordat de knagertjes schadelijk werden voor
+het jonge hout, onder de dieren een opruiming te houden.</p>
+<p>Die overeenkomst heeft de gunstigste resultaten opgeleverd. Zoowel
+in Brooklynpark als in Central Park zijn nog altijd de eekhoorns een
+aantrekkelijkheid en een vermaak voor de wandelaars, die de vlugge,
+sierlijke diertjes van de boomen naar beneden zien klauteren en die tot
+allerlei vertrouwelijkheden overgaan. Als ge u op een wat afgelegen
+bank hebt neergezet, komt er al gauw een nieuwsgierig beestje van een
+boom naar onderen klauteren en kijkt u onderzoekend aan en als ge in
+passieve houding volhardt, komt het op den grond naar u toe en zoekt
+toenadering. Verdwijnt uw hand in een uwer zakken, dan vermoedt het,
+dat die daar op de zoek is naar de een of andere lekkernij en het zal
+spoedig den sprong bij u op de bank wagen. Het neemt uit uw hand wat
+lekkers aan en durft, als het bespeurt welkom te wezen, tegen uw
+kle&ecirc;ren op te klimmen.</p>
+<p>In 1906 was echter de toeneming der eekhorentjes zoo sterk geworden,
+dat de autoriteiten het gewenscht oordeelden, een slachting onder hen
+te houden; maar toen kwam men van uit Europa te hulp. Er werd door het
+bestuur van den Zoological Garden in Londen aanvraag gedaan, om
+toezending der overtollige eekhoorns en per eerstvolgende stoomboot
+werd er een bezending ingescheept. Zij kwamen in den besten welstand
+over en na druk en levendig in de <i>Zoo</i> hun spelletjes te hebben
+gespeeld, mochten ze het terrein hunner werkzaamheid uitbreiden ook tot
+Regents Park, waar de aardige emigranten al spoedig vrienden
+wonnen.</p>
+<p>Sinds een paar eeuwen levert Engeland zulk een groot aantal nieuwe
+bewoners aan het westelijk halfrond, dat dit laatste den tijd gekomen
+schijnt te achten, met gelijke beleefdheid te antwoorden; maar deze
+emigratie van aardige knaagdiertjes is een luxe-emigratie en weelde
+drong menschen zelden tot landverhuizing.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a70" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Bloeiende Alpenvereenigingen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Uit de jaarverslagen van verschillende
+<i>Alpen-vereenigingen</i> blijkt, dat de bergsport zich in een steeds
+toenemende belangstelling mag verheugen. De bekende Deutscher und
+Oesterreichischer Alpen Verein heeft in 1908 haar 80.000ste lid mogen
+boeken. In de algemeene vergadering van deze vereeniging werd 155,432
+mark subsidie toegestaan aan de onderafdeelingen ten behoeve van
+huttenbouw en weg-aanleg in de Oost alpen, terwijl alleen voor het
+Zeitschrift en de Mitteilungen, die de leden gratis ontvangen, een som
+van 242.259 mark werd uitgetrokken.</p>
+<p>Opmerkelijk is het, hoe in Duitschland en Oostenrijk de regeeringen
+van stad en land het Alpinisme steunen. Zoo b.v. bood in het afgeloopen
+jaar het gemeentebestuur van M&uuml;nchen genoemde Alpen-vereeniging,
+ter gelegenheid van haar 35 jarige jubil&eacute; het prachtige Isarlust
+aan. Dit stukje grond, ter grootte van 7000 M<sup>2</sup>., en met het
+daaropgeplaatste bouwwerk een waarde vertegenwoordigende van een
+millioen mark, is bestemd om tot Alpien-museum ingericht te worden.</p>
+<p>Ook in ons land wordt de belangstelling voor de Alpen-sport steeds
+grooter, en de Nederlandsche Alpen-vereeniging mag zich dan ook in een
+gestadigen vooruitgang verheugen. Het aantal leden klom in het
+afgeloopen jaar van 132 tot 152.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Vreemdheid.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Wat veel dingen &raquo;vreemd&laquo; maakt, dat is
+onze eigen onwetendheid. <span class="pagenum">[<a id="pb71" href=
+"#pb71" name="pb71">71</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a72" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Caoutchouc en getah pertsja.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er zal na Woensdag 16 December j.l. weer een
+vermindering zijn gekomen in het aantal van diegenen, die geen raad
+weten met het onderscheid tusschen caoutchouc en getah pertsja of gutta
+pertjah, want toen heeft Dr. M. Greshoff, de directeur van het
+Koloniaal Museum voor de leden van de Maatschappij van Nijverheid,
+departement &rsquo;s-Gravenhage, een lezing over dat onderwerp
+gehouden, aan het slot door zeer mooie lichtbeelden
+gerecapituleerd.</p>
+<p>Onder de tropische boomsoorten, die in hun melksap zulk een
+bruikbare stof leveren, staan de caoutchoucleveraars, Hevea
+brasiliensis en Ficus elastica bovenaan, de eerste in Zuid-Amerika
+tehuis en ook wel Pararubberboom genoemd, en de laatste meer speciaal
+een zoon van Nederl.-Indi&euml;, en ook wel als eenvoudig gomboom
+bekend. Dat caoutchouc is de stof, die de grootste beteekenis heeft op
+het oogenblik in den wereldhandel, want daarvan wordt gemiddeld op
+aarde 70 millioen kilo per jaar gebruikt tegen maar 2, hoogstens 3
+millioen kilo gutta, terwijl de balata uit West-Indi&euml; ernaast
+staat met een gebruik van 1 millioen kilo.</p>
+<p>Ons Indi&euml; heeft een mooie toekomst, als de aanplant van de
+gomboomen krachtig ter hand wordt genomen; het zal door de <span class=
+"corr" id="xd21e1838" title="Bron: hoog staande">hoogstaande</span>
+bevolking en het goed ontwikkelde plantagebedrijf de concurrentie op
+dit gebied gemakkelijker dan eenig ander cultuurland kunnen volhouden.
+Eerst bepaalde men zich tot het inzamelen van de door in het wild
+groeiende boomen afgescheiden sappen, maar daar de prijzen daarbij
+steeds aan groote schommelingen waren onderworpen en men door roofbouw
+uitputting van de bosschen vreesde, is men ongeveer een 20 jaar
+geleden, op Ceylon en op Malakka en later ook in Ned.-Indi&euml;
+begonnen om caoutchoucboomen te kweeken, en wel met dit resultaat dat
+nu reeds een 2 millioen K.G. geteelde rubber aan de markt komen. En als
+&rsquo;t zoo doorgaat, kan wel voorspeld worden dat in 1915 de
+Ceylonsche rubberbosschen zullen opleveren 15 millioen K.G., Malakka
+een zelfde hoeveelheid en Ned.-Indi&euml; ongeveer 12 millioen.</p>
+<p>E&eacute;n <span class="corr" id="xd21e1843" title=
+"Bron: industrieele">industri&euml;ele</span> toepassing van de rubber
+is nu nog gering, maar zal wel belangrijker worden zoodra de prijs gaat
+dalen: dat is haar gebruik voor plaveisel, voor den Londenaar zou het
+stofvrije caoutchouc-plaveisel de ideale bestrating zijn, maar er valt
+niet aan te denken, omdat de eisch van een absoluut vlakke onderlaag
+zoodanige bestrating vooralsnog te duur maakt. Op mailbooten en op
+kantoren maakt men reeds veel gebruik van deze onslijtbare, absoluut
+stofvrije en elastische bevloering. Dr. Greshoff noemde het ook
+geschikt voor beurslokalen, al was het alleen om de door de koersen
+teleurgestelde heeren in staat te stellen, de zalen met elastischen
+tred te verlaten.</p>
+<p>Op de rubbertentoonstelling, in 1908 in Londen gehouden, kwam ons
+land zoo goed voor den dag, dat men van een anglo-dutch exhibition
+heeft gesproken.</p>
+<p>Als grondstof voor wielen van fietsen en automobielen is caoutchouc
+onovertroffen, en dat gebruik heeft het succes van de
+caoutchoucindustrie zoo goed als geheel alleen veroorzaakt.</p>
+<p>Voor getah pertsja, een hardere, meer houtachtige, niet elastische
+stof, melksap van de getah pertsjaboomen, ging in 1843 een licht op,
+toen zijn geschiktheid voor het isoleeren van kabels bleek. Ideaalstof
+voor kabels was het, omdat ze niet enkel de electriciteit niet geleidt,
+maar daaraan ook een enormen weerstand biedt. De brief, dien in het
+genoemde jaar Sir William Siemens aan zijn broer Werner te Berlijn
+schreef over het onderwerp, is inderdaad geweldig geweest in zijn
+gevolgen, want zoo belangrijk is de gutta p. geweest voor deze
+<span class="corr" id="xd21e1852" title=
+"Bron: industrieele">industri&euml;ele</span> toepassing, dat sedert
+deze ontdekking al wat van het product aan de markt komt, als
+isolatiemateriaal naar den bodem der zee verhuist.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a73" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Klein-Azi&euml; en de Bagdadspoorweg.</h2>
+<div class="argument">
+<p class="first">Klein-Azi&euml; en de Bagdadspoorweg. Indrukken van
+een verkenningstocht door Klein-Azi&euml; door <span class="sc">J. H.
+Cohen Stuart</span>. Amsterdam. J. H. de Bussy, 1909.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Welk tijdschrift het is, zegt de schrijver niet, maar
+er is een tijdschrift geweest, dat den auteur plaatsing van zijn
+actueel artikel toezegde, maar daarna het manuscript een vol jaar in
+portefeuille hield. Dat was natuurlijk alleronaangenaamst voor den
+schrijver, wiens werk om weer volkomen up to date te worden, moest
+worden aangevuld, toen hij dan maar besloot tot de uitgave als
+afzonderlijk boekje. Intusschen is er wel kans, dat het in dezen vorm
+meer lezers zal vinden dan wanneer het broederlijk met veel stukken van
+anderen aard door de portefeuilles van leesgezelschappen wandelde, een
+graf, waarin de artikelen ongelezen rusten, zooals Heyermans meent in
+zijn praatje met Brusse, met wien hij weet, de eer te deelen van
+w&egrave;l te worden gelezen.</p>
+<p>Het is een belangwekkend geschrift over een gedeelte van het
+Turksche Rijk, dat voortdurend meer de aandacht zal trekken. Zijn
+belangstelling in den Bagdadspoorweg deed den heer Cohen Stuart
+besluiten op zijn verlofreis van Calcutta naar Nederland den weg in te
+slaan, die door Klein-Azi&euml; leidt, en daarbij, voor zoo ver dat
+mogelijk is, gebruik te maken van den Bagdadspoorweg. Een duidelijk
+kaartje achterin het boekje wijst de route aan, die gevolgd werd en
+waarbij het eind tusschen Mersina, even ten westen van de golf van
+Alexandrette of Iskanderoen, en Adana per spoor, dat van Adana in
+noordwestelijke richting naar Eregli per turkschen reiswagen of araba
+in drie dagen werd afgelegd, en dat van Eregli weer noordwestelijk naar
+Haidar Pacha tegenover Konstantinopel weer per spoor kon worden
+gedaan.</p>
+<p>Maar comfortabel was het reizen in den trein al evenmin als dat per
+araba, en gemakkelijk waren de plaatselijke autoriteiten ook al niet.
+E&eacute;n passagierstrein rijdt per dag in elke richting op den
+Anatolischen spoorweg, en van nachttreinen en restauratiewagens is nog
+geen sprake, zoodat de reizigers te Konia en te Eskesjir moeten
+logeeren in door de spoorwegmaatschappij gebouwde hotels.</p>
+<p>De vooruitzichten voor den Bagdadspoorweg en zijn verhouding tot de
+andere lijnen in Klein-Azi&euml;, die in engelsche en fransche handen
+zijn, worden door den schrijver uitvoerig uiteengezet. Omdat men
+Duitschland wel eens ervan heeft verdacht van &raquo;expansie&laquo; te
+zoeken in Klein-Azi&euml;, deed de heer Cohen Stuart er zeker goed aan,
+erop te wijzen, dat deze duitsche spoorweg overal fransche en turksche
+opschriften heeft; dat de spoorwegambtenaren haast zonder uitzondering
+Fransch sprekende Grieken, Italianen of Levantijnen zijn; dat zelfs de
+ingenieurs en inspecteurs voor een deel Franschen en Zwitsers zijn en
+dat het spoorhotel te Konia door een Franschman beheerd en men er door
+grieksch personeel bediend wordt.</p>
+<p>Voorloopig eindstation van den Bagdadspoorweg is de halte
+Boelgoerloe, een eenzame en verlaten post, station zonder stationschef
+of personeel of materi&euml;el, zoodat niets er doet denken aan een
+spoedige voortzetting van het werk. Een uur ten westen van Boelgoerloe
+is het feitelijke eindpunt bij het stadje Eregli, maar daar het voor
+den concessionaris van financi&euml;el belang was, de eerste sectie van
+den spoorweg ook inderdaad geheel te voltooien, heeft men de rails nog
+een eind de steppe in gelegd. Zelfs laat de maatschappij dagelijks een
+trein zonder een enkelen passagier of een enkel stuk goed tusschen
+Eregli en Boelgoerloe loopen, om de 4500 francs
+&raquo;exploitatiekosten&laquo; te kunnen declareeren.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a74" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nog eens Spitsbergen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In aansluiting aan onze opmerkingen over Spitsbergen
+in het vorig nommer, moeten wij nog vermelden, dat, naar
+Petermann&rsquo;s Mittheilungen, Noorwegen zich thans opmaakt voor een
+groote wetenschappelijke expeditie naar Spitsbergen, als om op te komen
+tegen Zwedens bewering, dat het profiteert van anderer werk in die
+streken. Gunnar Isachsen, indertijd deelnemer aan de expeditie van
+Sverdrup naar Groenland met de Fram en eveneens deelnemer aan de
+onderzoekingen van den vorst van Monaco in het Noordwesten van
+Spitsbergen in den winter 1906&ndash;7, is nu samen met veel noorsche
+geleerden aan het op touw zetten bezig van een groote wetenschappelijke
+noorsche expeditie naar Spitsbergen.</p>
+<p>Terecht wijst Isachsen erop, dat de zeekaarten van Spitsbergen voor
+het meerendeel zeer onvoldoende zijn, zoodat de scheepvaart er met
+groote moeilijkheden alleen reeds daarom te kampen heeft. Hij acht het
+zijn voornaamste taak, een nauwkeurige trigonometrische en
+photogrammetische opmeting te verrichten vooral van het noordwestelijke
+deel der groep, maar ook gelijktijdig aan het topografisch en
+geologisch onderzoek van het binnenland te beginnen. Zijn expeditie zal
+bestaan uit drie topografische groepen van elk drie personen, een
+ijsgeoloog, een palaeontoloog met twee helpers en een geoloog met twee
+helpers. Men hoopt met het onderzoek nog in 1909 te beginnen en het in
+1910 te kunnen voortzetten. <span class="pagenum">[<a id="pb75" href=
+"#pb75" name="pb75">75</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u12" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a75" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Zuidafrikaansche struisvogelteelt.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Tijdens de reis van staatssecretaris Dernburg naar de
+duitsche koloni&euml;n in 1908 schreef de particuliere correspondent
+van de Deutsche Kolonialzeitung, Dr. Oskar Bongard, die Dernburg
+vergezelde, uit East-London o.a. over de struisvogelteelt in
+Zuid-Afrika. Hij wees erop, hoe de struisveeren een der voornaamste
+uitvoerartikelen uit Zuid-Afrika zijn. Voor 37 millioen mark werd in
+1907 uitgevoerd. Het district Oudtshoorn in de Kleine Karroo ver in het
+Zuiden der Kaapkolonie is als het middelpunt der teelt te beschouwen.
+Het aantal der daar gehouden vogels komt de honderd duizend nabij. Over
+Mosselbaai zijn in 1907 voor 16 millioen mark uitgevoerd, die voor het
+grootste deel uit Oudtshoorn afkomstig waren. Daarbij komen nog de
+veeren, die over Port Elisabeth, den hoofdzetel van den
+struisveerenhandel, naar Londen gingen.</p>
+<div class="figure xd21e1891width"><img src="images/p1909-u075.jpg"
+alt="De struisvogelfarm van Schoeman bij Oudtshoorn. (Photo Dr. Oskar Bongard.)"
+width="720" height="444">
+<p class="figureHead">De struisvogelfarm van Schoeman bij Oudtshoorn.
+(Photo Dr. Oskar Bongard.)</p>
+</div>
+<p>In Duitsch Zuidwest-Afrika was men voordat de opstand uitbrak, met
+struisvogelteelt begonnen, daar de vogel er in het wild voorkomt en de
+toestanden sterk met die van Britsch Zuid-Afrika overeenkomen; maar de
+oorlog heeft aan dat werk een einde gemaakt. Tegenwoordig begint men
+weer opnieuw, zoodat de Duitscher het niet ondienstig vond, Oudtshoorn
+te gaan bezoeken. Hij vond er uitgestrekte vlakten door draad afgezet,
+waarbinnen de dieren aan het weiden waren. In kleinere vakken waren ze
+naar den leeftijd gescheiden.</p>
+<p>De dieren maken een indruk van belachelijkheid, als ze met hun
+grooten snavel en de groote oogen, die in den kleinen kop haast geen
+ruimte laten voor de hersens, trots draaiend rondstappen.</p>
+<p>De mannetjes zijn vaak kwaadaardig, en dan moet men op zijn hoede
+wezen; vooral in den paartijd leveren ze gevaar op voor wie te dicht
+bij hen komt. Oudtshoorn beleeft thans zijn tweede periode van bloei
+der struisvogelteelt. In 1880 was de eerste gunstige tijd, waarbij in
+de Kaapkolonie reuzensommen ermee werden verdiend. Velen werden toen
+beoefenaars van het eenvoudige bedrijf; maar twee jaren later sloeg de
+mode om; de dames gaven de voorkeur aan andere hoedversieringen, en men
+had overproductie.</p>
+<p>In Oudtshoorn wendde men zich weer tot den tabaksbouw, waar veel aan
+werd gedaan v&oacute;&oacute;r de hausse in de struisveeren. Eerst tien
+jaren later begon men de teelt der groote vogels weer ijveriger te
+beoefenen. Een crisis, als men in dien tijd beleefde, is thans niet
+weer te verwachten, want terwijl men in die dagen de veeren enkel als
+hoedversiering bezigde, worden ze nu ook gebruikt voor boa&rsquo;s,
+waaiers en garneering van gekleede japonnen. De veeren zijn ook door de
+tegenwoordige behandeling zoo mooi geworden, dat ze wel nooit geheel
+uit de mode zullen raken.</p>
+<p>Bij de teelt wordt er veel aandacht aan geschonken, dat alleen de
+vogels met de beste veeren voor de voortteling worden gebruikt.
+Daardoor en door geschikte voedering is men tot veredeling der struisen
+gekomen en heeft men mooie resultaten bereikt. Terwijl een gewone
+struisvogel kan gekocht worden voor zestig tot honderd mark, kost
+tegenwoordig een paar goede struisen voor de teelt 3000 tot 4000 mark.
+De voedering is natuurlijk een zaak van belang, en zij kan enkel daar
+goed geschieden, waar water aanwezig is. Lucerne wordt op alle
+struisenhoeven verbouwd, en de vogels weiden erin, waarna het hooi in
+den drogen tijd, als de vogels geen voedsel meer vinden, als voeder
+wordt gegeven. Ook ma&iuml;s en twee soorten van cactussen worden voor
+hetzelfde doel gebruikt.</p>
+<p>Het is in Oudtshoorn duidelijk te merken, dat water de eerste
+voorwaarde is voor de struisenteelt, want langs de Olifantsrivier staat
+de eene farm naast de andere, alle met aanleg van waterleidingen, door
+de rivier gevoed, en als men er een oogenblik vertoeft, krijgt men
+duizenden vogels te zien. Voor het land daar worden de hoogste prijzen
+betaald. Aan de hoeven grenzend, ligt aan den rechterkant van de rivier
+een golvend terrein, waar men tot nog toe geen water heeft geboord.
+<span class="pagenum">[<a id="pb76" href="#pb76" name=
+"pb76">76</a>]</span>Het ligt verlaten en ongebruikt en is voor den
+verkoop waardeloos. De boeren, die de teelt ter hand hebben genomen,
+zijn bijna allen rijk geworden.</p>
+<div class="figure xd21e1910width"><img src="images/p1909-u076-1.jpg"
+alt=
+"Woonhuis van een rijken boer op een struisvogelfarm. (Phot. Dr. Oskar Bongard.)"
+width="668" height="488">
+<p class="figureHead">Woonhuis van een rijken boer op een
+struisvogelfarm. (Phot. Dr. Oskar Bongard.)</p>
+</div>
+<p>Gemiddeld worden de vogels alle zeven of acht maanden geplukt. Ze
+worden in een hoek gedrongen, tot ze zich niet meer bewegen kunnen; dan
+wordt hun een soort van kous over den kop getrokken en het plukken der
+staart- en buikveeren kan gebeuren. Daar men de veeren goed laat
+uitrijpen, zitten ze betrekkelijk los. De vleugelveeren echter laat men
+niet rijp worden, daar de vleugels dan te stevig zouden worden, en de
+vogel, als hij zich neerzet, de stijve veeren aan de punten zou
+beschadigen. Ze worden daarom halfrijp afgesneden.</p>
+<p>Van het tweede jaar af draagt de mannelijke struisvogel zijn zwart
+en wit kleed, terwijl het wijfje grijs blijft. Tot op dien leeftijd
+zijn de dieren teer en gevoelig en er sterven veel jonge dieren.
+Gemiddeld worden de vogels twintig jaar; van het tweede jaar af is de
+waarde der veeren, die van een goeden vogel bij elk plukken worden
+verkregen, 80 tot 100 mark, dus ongeveer 140 mark per jaar.
+Port-Elisabeth, dat men van Oudtshoorn uit met den spoorweg in achttien
+uren bereikt, is de grootste uitvoerhaven van veeren en wol.</p>
+<p>Bij het koopen van struisveeren moet men erop letten, dat de veeren
+mooi breed zijn en van boven niet te spits toeloopen. Goede veeren
+moeten aan den top breed wezen en daar zich iets naar beneden buigen.
+Als er lichte strepen door de veeren loopen, zijn ze beschadigd en de
+afzonderlijke veertjes zullen op die plaatsen licht afbreken.</p>
+<p>De kiel mag niet te dik, maar moet wel veerkrachtig zijn, en de
+afzonderlijke veertjes moeten dicht naast elkaar langs de kiel staan en
+met dicht dons zijn bedekt. Ook op den graad van witheid moet bij de
+veeren worden gelet. Grijze veeren zijn gemiddeld half zooveel waard
+als witte van dezelfde qualiteit.</p>
+<div class="figure xd21e1924width"><img src="images/p1909-u076-2.jpg"
+alt="Het sorteeren van struisvogelveeren. (Phot. Dr. Oskar Bongard.)"
+width="615" height="438">
+<p class="figureHead">Het sorteeren van struisvogelveeren. (Phot. Dr.
+Oskar Bongard.)</p>
+</div>
+<p>In het groot worden de veeren alleen naar het gewicht verkocht. Voor
+een veer op een dameshoed, zooals ze wordt gedragen, gebruikt men
+gewoonlijk twee veeren. De prijs in het groot is twaalf tot vijftien
+mark per stuk, maar van tweede qualiteit, die ook nog zeer mooi zijn,
+worden voor zeven of acht mark verkocht. Uit Gobabis in Duitsch
+Zuidwest-Afrika worden veeren van wilde struisen naar Port-Elisabeth
+geleverd.</p>
+<p>In den laatsten tijd is de prijs der veeren sterk gedaald evenals
+met de wolmarkt het geval is. De amerikaansche geldcrisis moet er de
+oorzaak van wezen; in alle werelddeelen bespeurt men de gevolgen. De
+duitsche schrijver wijst er aan het slot van zijn artikel op, dat men
+in de duitsche kolonie alleen daar de teelt met succes zal kunnen
+beginnen, waar voldoende water ter beschikking is, en dat men er vooral
+geen te groote verwachtingen van moet hebben.</p>
+<p>Het verbruik van struisveeren is beperkt en is afhankelijk van de
+mode. Drie vierden der consumptie wordt nu al gedekt door de engelsche
+koloni&euml;n in Zuid-Afrika en de overproductie evenals wisseling in
+de mode zullen altijd van tijd tot tijd dalingen van de prijzen
+bewerken. De struisenteelt is zoo eenvoudig, dat ze zich onwillekeurig
+steeds uitbreidt, zoolang de markt goed is, wat ten slotte spoedig tot
+overproductie leidt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a76" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het nieuwe plan van Amundsen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het oorspronkelijke plan van Nansen, van de
+Beringstraat uit zich met het ijs, dat zich in de richting beweegt naar
+de Noordpool te laten meedrijven, wordt nu door kapitein Amundsen
+opgenomen. Met het schip van de expeditie van Nansen, die tusschen 1893
+en 1896 plaats had, de <i>Fram</i> die, naar men weet, met bijzondere
+zorg op het punt van den ijsdruk is gemaakt door een knappen noorschen
+scheepsbouwer, en waarmee Sverdrup in 1905 den tocht naar
+West-Groenland en de poolzee maakte, wil Amundsen in het begin van het
+volgend jaar, 1910, naar de Beringstraat gaan, om in Augustus van Point
+Barrow uit naar het Noorden vooruit te schuiven en zich, zoodra hij op
+pakijs stuit, daardoor te laten insluiten en, net als de Jeannette, in
+1878 zich naar het Noorden te laten drijven.</p>
+<p>Kapitein Amundsen verwacht van de strooming, die naar de ervaringen
+met de Jeannette naar het Noordwesten voert, dat ze hem in staat zal
+stellen, in vier of vijf jaren het onbekende bekken van de Noordelijke
+IJszee door te komen. Het schip wordt voor zeven jaren van
+levensmiddelen en andere benoodigdheden voorzien. Als hoofddoel van
+zijn werk duidt Amundsen niet het bereiken van de Noordpool aan, maar
+het wetenschappelijk onderzoek van den toestand der Poolzee, haar
+bodemverhoudingen en haar oceanografischen aard. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77" name="pb77">77</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a77" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Over een hoekje van Nieuw-Nederland.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Nu onze kolonisatie in Noord-Amerika in de 17de eeuw
+dit jaar sterk de aandacht tot zich zal trekken, daar het driehonderd
+jaar geleden is, dat Hudson de naar hem genoemde rivier opvoer, en
+groote feesten den gedenkdag zullen vieren, is het artikel van den heer
+R. P. J. Tutein Nolthenius in de Gids van Januari al dadelijk door
+actualiteit belangwekkend, maar het zou ook zonder dien glans der
+toevallige aansluiting bij het heden een zeer interessant artikel
+wezen.</p>
+<p>Het behandelt een engelsch werk, waarin oude papieren en bescheiden
+zijn herdrukt, betrekking hebbende op een landbouwkolonie in de buurt
+van Nieuw-Amsterdam, het latere New-York. Na de oprichting der
+West-Indische Compagnie werden namelijk in het te kolonizeeren
+Noord-Amerika groote stukken land uitgegeven aan kapitalisten, die er
+een kolonie mochten stichten en er bestuursrechten mochten uitoefenen.
+Over de jaren 1630 tot 1643 nu loopen de thans uitgegeven papieren, de
+&raquo;Rensselaer Bowier manuscripts&rdquo;, betrekking hebbend op de
+kolonie Rensselaerswyck, waarvan de amsterdamsche juwelier Kiliaen van
+Rensselaer, wonend aan de Keizersgracht tusschen Harte- en
+Wolvenstraat, &raquo;Patroon&laquo; was, zooals de landondernemers
+werden genoemd.</p>
+<p>De ondernemer is nooit in zijn kolonie geweest, maar bestuurde van
+uit Amsterdam het geheel met angstvallige zorg, alles tot in
+kleinigheden regelend. Tot de kolonisten behoorden menschen van
+allerlei nationaliteit. Zoo waren in de eerste groep twee Noren, een
+Zweed, twee Nijkerkers, twee Soestenaars en een Amersfoorter; het
+volgend jaar gingen drie Noren, een Deen, een Pommeraan, twee Zeeuwen,
+een Fries en een Gelderschman.</p>
+<p>Als vertegenwoordiger van den Patroon trad er op Arent van Corlaer,
+diens neef, die eerst heen ging als achttienjarig assistent van den
+vertegenwoordiger. Aardig is het, te lezen, dat die Arent zich zoo
+gezien maakte bij de Indianen, dat aan zijn geslachtsnaam dezelfde eer
+te beurt viel als aan Caesar, naar wien alle keizers zich noemen, want
+langen tijd werden alle gouverneurs van New-York door de Indianen met
+den titel &raquo;Corlaer&laquo; aangeduid. De documenten zijn in het
+Engelsch uitgegeven door den heer A. J. F. van Laer, delftsch
+ingenieur, thans oudheidkundige en archivaris aan de New-Yorksche
+Staatsbibliotheek. Deze hoorde er van in 1902, toen de schrijfster Ruth
+Putnam erover schreef in een amerikaansch blad, &raquo;The
+Biographer&laquo;, waar ze meedeelde, dat er diefstal was gepleegd met
+de belangrijke historische papieren.</p>
+<p>Het is wel opmerkelijk, dat die schrijfster, die zoo goed onze
+historie kent, ook hier de helpende hand heeft geboden, want door haar
+bericht kwam de heer Van Laer de documenten op het spoor, die door
+misbruik van vertrouwen in verkeerde handen geraakt waren. Ze hadden te
+voren reeds een punt van onderzoek uitgemaakt voor onzen amsterdamschen
+archivaris Nicolaas de Roever, wien ze ter hand waren gesteld door den
+vice-admiraal, jhr. M. W. van Rensselaer-Bowier, wiens moeder als
+laatste nederlandsche van Rensselaer ze bezat. In
+&raquo;Oud-Holland&laquo; heeft de heer de Roever er nog de aandacht op
+gevestigd, maar andere werkzaamheden en zijn spoedig daarop gevolgde
+dood verhinderden de voltooiing van den arbeid.</p>
+<p>Dat ze nu uitgegeven zijn, die copie&euml;n van brieven, contracten
+en andere op de kolonie Rensselaerswyck betrekking hebbende stukken,
+maakt het ons mogelijk, een aardig kijkje te krijgen in het uit zeer
+bescheiden begin zich tot een bloeiende kolonie ontwikkelende stuk
+land, dat grooter was dan de provincie Drente en zich langs de Hudson
+uitstrekte 45 kilometer ver, van New-York zoo ver verwijderd als Keulen
+van Rotterdam; een vruchtbaar, waterrijk land van bosschen en heuvels
+met een vreedzame inlandsche bevolking.</p>
+<p>Omtrent de verhouding van de Patroons tot de Compagnie, van wie ze
+oorspronkelijk de gelegenheid hadden gekregen, om geld in
+landbouwondernemingen te steken, geven de documenten velerlei
+wetenswaardigs, waarop de heer Tutein Nolthenius niet nalaat de
+aandacht te vestigen, evenals op de latere historie der kolonie, die
+eindigde met den overgang van het land in engelsche handen tijdens het
+patroonschap van een der zoons van Kiliaen, Jeremias van
+Rensselaer.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a78" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Wat zal de hoofdstad van Australi&euml; zijn?</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De federatie van australische staten is het nog niet
+eens geworden over de keus van de hoofdstad. Een vroegere stemming had
+Dalgety aangewezen op de grenzen van Nieuw Zuid-Wales en Victoria. Maar
+die keus is bij nadere en algemeener stemming niet bekrachtigd.</p>
+<p>De parlementaire geschiedenis van de commonwealth is sinds de tien
+jaren, dat de gefedereerde republiek bestaat, slechts een meer of
+minder openlijke strijd geweest tusschen Sydney en Melbourne om den
+voorrang en juist die kamp is de reden, dat men naar een andere
+hoofdstad omziet.</p>
+<p>Sydney had ge&euml;ischt, dat die zou liggen in Nieuw Zuid-Wales,
+waarop Melbourne den eisch had gesteld, dat er minstens tusschen haar
+mededingster en den zetel der centrale regeering een afstand van 180
+kilometer moest wezen. De Melbourners behaalden een voorloopig groot
+succes, want ze wisten door te drijven, dat hun eigen stad de
+tijdelijke zetel zou worden van de federale autoriteiten.</p>
+<p>Geen zitting van het parlement is sedert dien tijd verstreken,
+zonder dat de quaestie over de plaats der definitieve hoofdstad ter
+sprake is gekomen. Leden van Kamer en Senaat gingen op kosten van den
+staat reizen maken, om over de respectieve voordeelen van de
+voorgestelde plaatsen en hun districten te oordeelen, en nieuwgekozen
+leden konden geen beslissing nemen, zonder dat ze ook met eigen oogen
+hadden gezien.</p>
+<p>Intusschen begonnen de kiezers ongeduldig te worden; er moest worden
+beslist. Die van Victoria dreven de keus van Dalgety door; maar het
+plaatselijk parlement van Sydney verklaarde, dat het nooit Dalgety zou
+erkennen, en bood een andere plaats aan, het tot nu toe onbekende
+Canberra.</p>
+<p>De strijd kon opnieuw weer beginnen, en in de toen volgende jaren
+wonnen de protectionistische denkbeelden van Melbourne meer en meer
+terrein. In het begin van de thans loopende zitting van het parlement
+heeft de regeering de definitieve keuze van een federale hoofdstad als
+een der hoofdpunten op haar programma staan. Na vele en lange
+beraadslagingen hebben zich 39 stemmen voor Canberra uitgesproken tegen
+33 voor Dalgety.</p>
+<p>Maar reeds hebben enkele afgevaardigden ontdekt, dat het district
+Canberra allerlei plaatsen heeft, die voor hoofdstad in aanmerking
+komen. Dus zou een nadere aanwijzing wenschelijk wezen. Verder is er
+nog de Senaat, die er wel op kon staan, dat men Dalgety koos, zoodat de
+Australi&euml;rs over niets meer verbaasd zouden wezen, dan over een
+besliste keus van een hoofdstad. Toch zou zulk een middelpunt zeer
+gewenscht zijn als tegenwicht tegen de gevaarlijke neiging bij de
+groote steden in Australi&euml;, om alle levende krachten van het land
+naar zich toe te halen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a79" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Duitsche Koloniale school.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In Witzenhausen, een klein plaatsje dichtbij Kassel
+aan de spoorlijn Halle-Noordhausen-Kassel, is nu sinds tien jaren de
+duitsche academie voor koloniaal onderwijs gevestigd, waar koloniale
+ambtenaren, &raquo;<span lang="de">wirthschaftliche <span class="corr"
+id="xd21e1986" title=
+"Bron: Kolonialbeamte">Kolonialbeamten</span></span>&laquo; zegt het
+programma, dus geen bestuursambtenaren, en zelfstandige kolonisten
+practisch en theoretisch voor hun overzeesch beroep worden
+voorbereid.</p>
+<p>Bij de oprichting waren er tien leerlingen, welk aantal thans tot
+negentig is gestegen. Bij de tegenwoordige inrichting kan men niet meer
+leerlingen bergen, zoodat daar de aanvragen ver het aantal beschikbare
+plaatsen overtreffen, men een keus kan doen uit de meest geschikten.
+Daarbij wordt vooral gelet op practische hoedanigheden,
+betrouwbaarheid, talent om met menschen om te gaan, ondernemingsgeest,
+een goede gezondheid, zoo ver men daarover bij de opneming kan
+oordeelen. In den loop van den tweejarigen cursus wordt steeds de
+ontwikkeling dier eigenschappen nagestreefd.</p>
+<p>Het is een school met internaat en al wordt er van een Hochschule
+gesproken, wij denken meer aan een kostschool voor volwassenen, waar we
+lezen, dat het kostgeld met inbegrip van het onderwijs tot nog toe 1300
+mark bedroeg en in 1909 tot 1400 mark zal worden verhoogd. De
+inrichting krijgt subsidie van de duitsche Kolonialgesellschaft en van
+het rijk, wat ook wel noodig is, want er wordt nog altijd op de kosten
+per leerling een niet onbelangrijke som toegelegd. In de vergadering
+van de Koloniale Maatschappij, gehouden op 4 December verleden jaar,
+zou de chemicus Moritz Schanz uit Chemnitz mededeelingen doen over de
+school, maar er was zooveel aan de orde en de tijd was zoo ver
+gevorderd, dat hij van zijn opdracht afzag. Nu heeft hij die vervuld
+door een artikel in het maandblad der vereeniging, de <span lang=
+"de">Deutsche Kolonialzeitung</span>. <span class="pagenum">[<a id=
+"pb81" href="#pb81" name="pb81">81</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u13" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a80" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Standbeelden van koningen van Dahomey</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In vroeger tijden hield zich de openbare meening in
+Europa meermalen met het koninkrijk Dahomey in West-Afrika bezig. Het
+negerrijkje werd bestuurd door een vorst met onbeperkte macht, die te
+zijner bescherming naast het gewone leger een sterke lijfwacht van
+strijdbare vrouwen, van amazonen, onderhield.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e2006width"><img src=
+"images/p1909-u081-1.jpg" alt="Koning Geto, de &ldquo;haan&rdquo;."
+width="265" height="573">
+<p class="figureHead">Koning Geto, de &ldquo;haan&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Dat was een eigenaardigheid, maar meer nog werd de aandacht gevraagd
+voor de gruwelijke wreedheden in de zeden van het volk, dat alle
+mogelijke feesten met menschenoffers vierde. Ten slotte was het met
+koning Behanzins macht gedaan, toen Frankrijk in het gebied zijn
+invloed liet gelden; koning Behanzin werd gevangen genomen, naar
+Martinique verbannen, en in zijn plaats werd een schijnkoning gesteld,
+die zich naar de inzichten van de vreemdelingen moest gedragen.</p>
+<div class="figure floatRight xd21e2013width"><img src=
+"images/p1909-u081-2.jpg" alt="Koning Glele, de &ldquo;leeuw&rdquo;."
+width="313" height="573">
+<p class="figureHead">Koning Glele, de &ldquo;leeuw&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Aan het oude Dahomey herinneren thans drie standbeelden, die onlangs
+als belangrijke aanwinsten zijn verkregen door het Trocaderomuseum, het
+ethnographische namelijk, te Parijs. Het zijn geen beelden, die de
+trekken van de koningen vereeuwigen, maar symbolieke figuren. Het eene
+houten beeld stelt koning Geto voor, die in de jaren 1818 tot 1858
+regeerde; het is niet onbeschadigd, want het veeren omhulsel ontbreekt.
+Op de menschelijke gedaante, die in de opgeheven rechterhand een zwaard
+zwaait, ziet men metalen plaatjes en spijkers, waaraan de veeren
+bevestigd zijn geweest, waarmee de figuur oorspronkelijk bedekt was,
+want de vorst had bij zijn leven den bijnaam van den haan.</p>
+<p>Het tweede beeld stelt den opvolger van Geto, koning Glele voor, met
+den bijnaam van den leeuw. Daarmee in overeenstemming heeft de
+menschengedaante den kop van een leeuw.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e2022width"><img src=
+"images/p1909-u081-3.jpg" alt="Koning Behanzin, de &ldquo;haai&rdquo;."
+width="258" height="584">
+<p class="figureHead">Koning Behanzin, de &ldquo;haai&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Het derde eindelijk stelt den door de Franschen onttroonden koning
+Behanzin voor, wien de bijnaam de haai was gegeven. Men kan er een
+vischvorm met menschelijke armen en beenen in herkennen.</p>
+<p>Ter verklaring van deze eigenaardige voorstellingen zijn we
+aangewezen op gissingen. Maar als men in aanmerking neemt, dat in
+Dahomey verschillende dieren, als slangen, panters en andere dieren als
+goden werden vereerd, en dat de koning voor het volk als een soort van
+god was, dan is het duidelijk, dat de figuren godsdienstige beteekenis
+hadden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a81" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van varen en landen in de Stille Zuidzee.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De duitsche rijksmailstoomboot
+&raquo;M&uuml;nchen&laquo;, een schip van 4500 ton inhoud, was van
+Sydney in Australi&euml; gekomen, had Nieuw Guinea aangedaan, toen den
+Bismarckarchipel, vervolgens Ponape, het hoofdeiland van de Carolinen
+en naderde nu het eiland Saipan van de groep der Marianen met het
+buureilandje Tinian. Tinian heeft steile oevers, maar is van boven vlak
+als een tafelland, terwijl Saipan een hoogen vulkanischen top vertoont.
+Nadat het schip rondom half Saipan was heengevaren, kwam Garapan in het
+gezicht, de hoofdstad van het eiland en zetel van het duitsche
+bestuur.</p>
+<p>Aan het strand in de schaduw van kokospalmen stond een lange rij
+kleine, bruine huisjes, daarnaast een groot wit gebouw, dat nog niet
+geheel voltooid was, het nieuwe gouvernementsgebouw. De haven van
+Garapan, door koraalriffen omringd, is alleen voor kleine schepen
+toegankelijk. Daar bij de nog bestaande onbekendheid met het vaarwater
+de uiterste voorzichtigheid geraden is, ankerde de postboot twee
+zeemijlen van land verwijderd in volle zee op koraalbodem, en wachtte
+de aankomst van een boot van het land af. Er ging een sterke branding,
+die het voor anker liggende schip in onaangename, rollende beweging
+bracht.</p>
+<p>Daar kwam van achter het rif een boot te voorschijn. Nu eens op den
+rug van een golf geheven, dan in een golfdal verdwenen voor de blikken
+van de schepelingen van de &raquo;M&uuml;nchen&laquo;, naderde de
+kleine boot langzaam. Eindelijk was ze nabij. Twee door de zon
+verbrande blanken met groote spaansche strooien hoeden zaten erin. De
+Jacobsladder, een touwladder met houten sporten, werd neergelaten, en
+het tweetal klauterde aan boord, in blijde ontroering om de onverwachte
+aankomst van de postboot. Want dit was de eerste duitsche postboot, die
+sinds de inbezitneming door Duitschland er binnenliep, het eerste
+schip, dat na maanden berichten uit het vaderland bracht.</p>
+<p>Nu moesten nog verscheiden kisten en de personen, die mee aan land
+wilden gaan, in de boot worden overgebracht. Ook dat gelukte, maar met
+moeite. Onder de naar wal gaande personen was ook professor Robert Koch
+en zijn assistent, de officier van den staf, dokter Ollwig, die van
+Nieuw-Guinea kwamen. Nadat hun malaria-expeditie was afgeloopen, hadden
+ze van Herbertsh&ouml;he uit, de hoofdplaats van Duitsch Nieuw-Guinea,
+de terugreis over <span class="corr" id="xd21e2041" title=
+"Bron: Honkong">Hongkong</span> aangevangen. Dan was er Dr. Georg
+Wegener, de reiziger in China, berichtgever van een berlijnsch blad op
+weg van Australi&euml; naar China, om over de onlusten in China nieuws
+aan zijn blad te zenden, en de regeeringsdokter van Ponape, Dr.
+Girschner met zijn jonge vrouw. Op Ponape hadden ze namelijk met een
+zeilschoener bericht gekregen, dat op Saipan een boosaardige ziekte,
+waarschijnlijk lepra heerschte. Daar er op dat eiland niets anders dan
+een hospitaalbediende, maar geen dokter woonde, was Dr. Girschner naar
+Saipan gezonden, om onderzoek te doen naar de ziekte.</p>
+<p>Het ging goed met de inscheping in de <span class="pagenum">[<a id=
+"pb82" href="#pb82" name="pb82">82</a>]</span>kleine boot, en de
+moeilijke vaart naar den wal begon. Hoog gingen de golven van den
+Grooten Oceaan, en om de riffen moest een wijde omweg worden gemaakt,
+zoodat er twee uur verliepen na de afvaart van het schip, eer allen
+behouden bij de brug in de haven van Garapan landden. Het was
+intusschen geheel donker geworden, en daar er in den nacht niet aan een
+terugkeer naar het schip kon worden gedacht, had de kaptein bepaald,
+dat de boot bij het aanbreken van den dag naar het schip zou
+teruggaan.</p>
+<p>De districtscommandant Fritz, die met den hospitaalbediende en een
+politiebeambte op het eiland de duitsche regeering vertegenwoordigde,
+moest nu zien, voor de gasten een onderkomen te vinden, de post door te
+kijken, die door het schip was meegebracht, en zoo mogelijk te
+beantwoorden, en zijn correspondentie voor Europa gereed te maken. De
+hospitaalbediende was erin geslaagd, des avonds nog twintig door de
+bedoelde ziekte aangetaste personen bijeen te brengen, daar professor
+Koch zich voor de ziekte interesseerde. Bij het schijnsel van een lamp
+bekeek en onderzocht de groote geleerde iederen zieke, en het
+eindresultaat was, dat men hier te doen had met de in tropische landen
+zeer verspreide Framboesia tropica. Het logeeren van zulk een aantal
+gasten was moeilijk, want het huis van den commandant was klein, en het
+regeeringsgebouw was nog niet klaar. (Het was in 1900). Maar in een
+tropisch land behelpt men zich gemakkelijk in zulke omstandigheden, en
+zoo werden in de dorpsstraat eenige ruststoelen naast elkaar opgesteld,
+en wie geen ander onderkomen had gevonden, nam den vrijen hemel als
+zijn onderdak. En er werd in de zachte lucht van Saipan in de
+dorpsstraat beter geslapen dan later bleek, dat de aan boord gebleven
+passagiers hadden gedaan bij het ongehoorde rollen, dat het schip
+deed.</p>
+<p>Bij het aanbreken van den dag ging men terug naar de
+&raquo;M&uuml;nchen&laquo;, en de reis ging naar Hongkong verder, waar
+de passagiers en de meesten van de blanke bemanning het schip
+verlieten. De manschappen zouden door kleurlingen worden vervangen,
+daar het schip de vaart tusschen Australi&euml; en China zou blijven
+waarnemen. Het nieuw aangemonsterde personeel vormde een ware
+staalkaart van onze natuurgenooten; er waren maleische matrozen,
+indische stokers of laskaren, chineesche stewards, en twee
+Zuidzee-eilanders op proef.</p>
+<p>Weer lag de M&uuml;nchen, nu terugkomend van Hongkong,
+v&oacute;&oacute;r Saipan voor anker bij het rif. De zee was onrustig,
+de barometer daalde. Er werd een boot uitgezet, om de post aan wal te
+brengen. Toen vroeg de scheepsdokter, of hij mee mocht varen; maar de
+kapitein ried het hem sterk af. Daar wees de dokter erop, dat ondanks
+het slechte weer toch ook de derde officier en de betaalmeester gingen,
+wat de kapitein deed opmerken, dat de &raquo;M&uuml;nchen&laquo; een
+rijkspostboot was, en dat de post aan land moest worden gebracht,
+terwijl de dokter niet, zooals de betaalmeester en de derde officier,
+ambtelijk aan wal behoefde te zijn. Doch de medicus stond erop en ging
+mee, nadat de kapitein alle verantwoordelijkheid van zich had
+afgeschoven.</p>
+<p>Hij had den vorigen keer niets van Garapan gezien, en was nu
+verheugd, toen hij behouden er rondliep en getroffen werd door die
+idylle in de wereldzee. Dorp en omgeving waren wonderlijk
+schilderachtig en mooi. Maar de terugtocht zou leeren, dat de kapitein
+niet ten onrechte had gewaarschuwd. De zee was nog woeliger, en de
+derde officier kon denzelfden weg niet terug gaan tegen wind en zee.
+Dus moest de directe weg worden gekozen en dwars door het rif worden
+gekoerst door de smalle bootspassage.</p>
+<p>Met den scheepsdokter waren ook Dr. Girschner en zijn vrouw aan
+boord, die terug wilden naar Ponape. In de tweede boot, door
+inboorlingen geroeid, zat de hospitaalbediende van Saipan met de post.
+Na eenigen tijd waren ze bij de bootspassage, een schuimende
+heksenketel, overal bruisende branding. Kloekmoedig gaf de derde
+officier zijn bevelen, en kloekmoedig roeiden de maleische matrozen. De
+boot werd als een stuk speelgoed heen en weer geworpen in het schuim,
+dat oogverblindend was, maar eindelijk was men er doorheen en kwam door
+de zeer hooge zee toch eindelijk bij het schip. Maar het aan boord gaan
+was een groote kunst bij de sprongen van wel twee meter, die de kleine
+boot maakte.</p>
+<p>Men moest de ladder grijpen op een oogenblik, dat de boot zoowat
+haar hoogsten stand had bereikt en dan haastig aan boord klauteren. Het
+liep zonder ongelukken af, maar aan boord had men met zorg het
+forceeren van de bootspassage gezien en het ergste gevreesd. De
+postmeester van Saipan, die tegelijk de hospitaalbediende was, leverde
+aan boord de post af, maar het was al te donker, om hem terug te
+brengen, dus zou de postboot tot den volgenden morgen blijven en hem
+zoolang aan boord houden. Helaas, dien morgen was het weer nog
+slechter, en in de dichte regenwolken was een landing op Saipan
+onmogelijk, zoodat de postmeester met zijn paar helpers goedschiks of
+kwaadschiks mee moest varen naar Ponape. Dat werd naar den wal geseind,
+en op de terugreis van de &raquo;M&uuml;nchen&laquo; van Australi&euml;
+zou men hem binnen twee maanden weer van Ponape afhalen en naar Saipan
+terugbrengen. En zoo geschiedde.</p>
+<p>Weer was de &raquo;M&uuml;nchen&laquo; op weg naar Saipan, na op
+Ponape den postmeester en de zijnen weer te hebben opgenomen en weer
+was bij de aankomst de barometer vallende, het weer slecht en de zee
+hoog en dreigend. Zelfs nam de wind zoo toe, dat men voor een taifoen
+moest vreezen. Vanaf het bovendek van het schip zag men tegen
+waterbergen op, zoo hoog, als niemand zich kan voorstellen, die ze niet
+heeft gezien. Als een gebergte met steeds veranderende toppen en kammen
+zoo torenden zich de watermassa&rsquo;s. Het schip stuurde niet meer,
+het dreef. Daarbij was een deel der steenkolen verschoven, zoodat de
+boot dreigend helde. De scheepsdokter vroeg aan een der officieren, hoe
+het eigenlijk met Saipan was gesteld en of men er niet haast zijn moest
+en kreeg het ontmoedigende antwoord, dat men zoo voortgaande er zeker
+gauw op ongewenschte wijze op vast zou zitten. De situatie was ver van
+aangenaam; maar, als men goed bedacht, Saipan was met Tinian erbij niet
+zoo erg groot en de &raquo;M&uuml;nchen&laquo; zou best er voorbij
+kunnen drijven. Dan plegen de taifoens met verschillende snelheid te
+reizen, en als deze taifoen er vlug bij was, kon hij voorbij wezen,
+v&oacute;&oacute;r het schip op Saipan was.</p>
+<p>Maar heel best waren de vooruitzichten niet en de postmeester kwam
+met een bedrukt gezicht den kapitein raadplegen. Zou hij nu waarlijk
+weer niet naar zijn post kunnen terugkeeren? &raquo;Ja&laquo;, had de
+kapitein gezegd, &raquo;als het weer zoo blijft, kan ik u niet helpen,
+dan zal u met ons naar Sjangha&iuml; moeten varen, want ik mag het niet
+wagen, dan Saipan aan te doen en op een koraalrif of op de rots van
+Saipan te worden geworpen&laquo;.</p>
+<p>&raquo;En zoo vaar ik maar rond, en weet niet, wanneer ik met mijn
+helpers weer tehuis kom op Saipan&laquo;, zei de postmeester in
+wanhoop. De dokter troostte hem, zoo goed het ging, maar in stilte
+hoopte hij, dat in dit weer het heele Saipan maar niet in het gezicht
+zou komen.</p>
+<p>Bij beurten gingen de officieren naar de machinekamer, om de
+menschen aan te zetten, maar er heerschte onder de indische stokers een
+lichte vorm van beri beri en ze hadden al van hun arbeidskracht erbij
+ingeboet. Maar ten slotte gelukte het toch, zooveel stoom te maken, dat
+het schip weer aan het roer gehoorzaamde en nu ging het over
+waterbergen en door waterdalen, en het passeerde den taifoen dichtbij
+het centrum van den storm. Een vol half uur lang waren lucht hemel en
+water niet te onderscheiden, want het was alles &eacute;&eacute;n
+schuim.</p>
+<p>Voor het centrum zelf bleef men bewaard; daar is het volkomen
+windstil, en de zon kan er zelfs schijnen, maar de zee is er wonderlijk
+onregelmatig en loopt woest en wild dooreen, zoo dat alles erin kapot
+gaat. Nu ankerde de &raquo;M&uuml;nchen&laquo; den volgenden morgen op
+de reede van Saipan, die nu aan de windstille zij van het eiland lag.
+Met de landing ging het voorspoedig. De wederverschijning van den
+postmeester en de zijnen wekte groote vreugde op het eiland.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a82" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Reis naar Voor-Azi&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De amerikaansche physiograaf, de heer E. Huntington,
+professor aan de Yale universiteit in Newhaven, Connecticut, vertrekt
+dit voorjaar naar Voor-Azi&euml;, om de streken daar, die geen
+afvloeiing hebben, en vooral de veranderingen, die ze in historischen
+tijd hebben doorgemaakt, te bestudeeren. Zijn eerste reisdoel is de
+Doode Zee; daarna gaat hij naar de Syrische woestijn, verder zal hij de
+meren in het midden van Klein-Azi&euml; onderzoeken en ten slotte gaat
+hij naar het Wan- en het Oermiameer.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kunstwerken.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een kunstwerk is daarom nog niet onsterfelijk, omdat
+het de tijdgenooten verveelt. <span class="pagenum">[<a id="pb83" href=
+"#pb83" name="pb83">83</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a84" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Marokko en de mogendheden.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Bij de vermelding van het feit, dat er overeenstemming
+over Marokko tusschen Frankrijk en Duitschland is verkregen, en de
+fransche gezant Regnault aan sultan Moelai Hafid den gelukkigen afloop
+der onderhandelingen heeft meegedeeld, maakt de <i>Nieuwe Rotterdamsche
+Courant</i> de volgende opmerking:</p>
+<p>Wat moeten de bewoners van Fez wel van de europeesche politiek
+denken. Vier jaar geleden kwam er een fransche gezant te Fez om sultan
+Abd-el-Azis met raad en daad bij te staan. De duitsche keizer zond hem
+een duitschen gezant achterna, die den sultan kwam opzetten tegen den
+vertegenwoordiger der Fransche republiek, zoo dat deze door de
+aanwezigheid van den duitschen collega niets bij sultan Abd-el-Azis kon
+uitrichten. De bewoners van <span class="corr" id="xd21e2092" title=
+"Bron: Fes">Fez</span> moesten dus den indruk krijgen, dat Duitschland
+zich opwierp als beschermer van de onafhankelijkheid, die door
+Frankrijk werd bedreigd. Ongeveer een jaar later&mdash;in
+1906&mdash;krijgen de Marokkanen het bericht, dat Duitschland en tal
+van andere mogendheden, te Algeciras vergaderd, aan Frankrijk en Spanje
+hebben opgedragen, de politie in de Marokkaansche havens in te richten.
+Sultan Abd-el-Azis is daardoor in de onmogelijkheid gesteld, zich tegen
+de Franschen te verzetten. Hij staat voor de keus, &ograve;f heel
+Europa bevechten, &ograve;f zich aan de Franschen, lasthebbers van
+Europa, te onderwerpen. Abd-el-Azis kiest de eenige partij die mogelijk
+schijnt en wordt weer de vriend der Franschen. Maar zijn onderdanen
+denken er anders over en op verschillende plaatsen in het rijk gaan de
+stammen de vreemdelingen en vooral de Franschen te lijf. Als de
+Fransche republiek Casablanca bezet, schaart zich het zuiden vaster om
+Moelai Hafid, die als tegensultan de leiding krijgt van de beweging
+tegen de vreemdelingen, met name tegen de Franschen. Weer gaat
+Duitschland een rol spelen. Het wordt alras duidelijk, dat de duitsche
+regeering den tegensultan, die Frankrijk bekampt, steunt tegenover den
+wettigen sultan, die zich naar Frankrijk&rsquo;s leiding wil schikken.
+Abd-el-Azis wordt verslagen. Mede door de houding van Duitschland wordt
+Moelai Hafid door heel Europa als sultan erkend. Wat is het eind van
+deze geschiedenis? Nauwelijks heeft Moelai Hafid, de leider der
+vijanden van Frankrijk, den troon bestegen, of er komt een fransche
+gezant naar Fez, en de nieuwe sultan ontvangt dezen dwarskijker als
+zijn trouwsten vriend. En meteen komt het bericht, dat Duitschland zich
+tegen de reis van dezen gezant niet verzet, ja, dat Duitschland en
+Frankrijk het nu geheel eens zijn over Marokko en de heer Regnault met
+volle instemming van Duitschland naar Fez is gekomen.</p>
+<p>Het kan haast niet anders of vurige <span class="corr" id=
+"xd21e2097" title="Bron: marokkaansche">Marokkaansche</span>
+patriotten, die eerst Abd-el-Azis tegen Frankrijk, en dan Moelai Hafid
+tegen Frankrijk hebben gesteund, moeten den indruk krijgen, dat de
+groote heeren in Europa, naar het hun in den zin komt, met Marokko
+sollen en dat het niet mogelijk is, sultan van Marokko te zijn zonder
+met de vreemdelingen te heulen.</p>
+<p>Met groote heeren is het slecht kersen eten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a85" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Noordpoolexpeditie van Dr. Frederick A. Cook.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Amerikaan Dr. Frederick A. Cook, die aan de
+belgische <span class="corr" id="xd21e2107" title=
+"Bron: zuidpool&euml;xpeditie">zuidpoolexpeditie</span> van de Gerlache
+deelnam als dokter, ondernam den vorigen zomer een tocht, waarbij hij
+zich door een walvischvaarder bij Etah aan de Smithsont liet afzetten
+met het doel, langs de kust van Ellesmereland naar het Noorden te gaan,
+daar te overwinteren en van Groenland uit in Februari 1908 een
+sledetocht in de richting der Noordpool te doen.</p>
+<p>Men mocht aannemen, dat de amerikaansche stoomboot
+&raquo;Eric&laquo;, die in Juli 1908 Peary en zijn schip de
+&raquo;Roosevelt&laquo; begeleidde tot aan de Smithsont, Cook zelven of
+althans berichten over hem zou meebrengen. Nu is de &raquo;Eric&laquo;
+inderdaad in September j.l. teruggekomen en had aan boord een der
+metgezellen van Cook, R. Francke, die het volgende kon vertellen.</p>
+<p>Cook had den winter 1907/1908 dertig kilometer ten noorden van Etah
+in Annortok aan den oostelijken oever van de Smithsont doorgebracht en
+was den 26<sup>sten</sup> Februari 1908 met Francke en eenige
+Eskimo&rsquo;s over de Smithsont naar Ellesmereland gegaan. Nadat den
+3<sup>den</sup> Maart de Flaglerbaai, een der fjorden, die tusschen 79
+en 80 graden N.B. van het Oosten in Ellesmereland binnendringen,
+bereikt was, keerde Francke om en ontving later in Etah een bericht van
+Cook, meldende, dat deze den 17<sup>den</sup> Maart bij kaap Hubbard
+was aangekomen en nu noordwaarts op weg ging, en dat hij midden Juni
+aan de Smithsont terug hoopte te zijn.</p>
+<p>Hij is echter tot midden Augustus, toen de &raquo;Eric&laquo; Etah
+verliet, daar niet aangekomen, zoodat de vrees wordt uitgesproken, dat
+hij verongelukt is.</p>
+<p>&raquo;Globus&laquo;, dat de mededeeling opneemt, maakt de
+opmerking, dat het de vraag is, waar die kaap Hubbard gezocht moet
+worden. Als er mee bedoeld wordt kaap Thomas Hubbard, zooals Peary de
+noordpunt van Axel-Heibergland in het Westen van Grantland op 81.20
+graden N. B. noemde, dan zou dat beteekenen, dat Cook op Groenland als
+operatiebasis niet langer het oog gevestigd had en dat hij zich gewend
+heeft naar een vrij afgelegen deel van de amerikaansche poolwereld. De
+afstand van de Flaglerbaai en kaap Thomas Hubbard bedraagt 350
+kilometer, die Cook dan in 14 dagen zou hebben afgelegd. Voorloopig mag
+men aannemen, dat Cook bij den terugtocht naar de Smithsont zich heeft
+verlaat.</p>
+<p>Men kan, helaas, geen nadere opheldering verwachten
+v&oacute;&oacute;r den nazomer van 1909.</p>
+<p>Nu er sedert Juni 1907 niets meer van de expeditie is vernomen,
+rijzen vermoedens van een ramp. Er heeft zich in de laatste helft van
+Februari nu een commissie gevormd te New-York, om een
+opsporingsexpeditie mogelijk te maken. Er zal een som van dertig
+duizend dollars worden bijeengebracht, om in Juli een schip naar het
+Noorden te kunnen sturen. De leiding zal in handen worden gesteld van
+Dillon Wallace en de organisatie zal berusten bij de &raquo;Arctic Club
+of America&laquo; en de &raquo;Explorers&rsquo; Club&laquo;.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a87" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Onderwijs aan inlandsche meisjes.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Mevrouw De Clercq Zubli-Jacobs heeft in Eigen Haard
+van 27 Februari verteld van een school voor inlandsche meisjes, door
+haar te Batoe-Radja in de residentie Palembang opgericht. Zij juicht
+het toe, dat de regeering thans ernstig het onderwijs voor de inlanders
+gaat behartigen, maar betreurt het, dat bij alle maatregelen tot
+verbetering en uitbreiding van onderwijsinrichtingen zoo goed als niet
+is gedacht aan de ontwikkeling der inlandsche vrouw.</p>
+<p>Daarom moet persoonlijk initiatief voorgaan, en als dan de regeering
+de aanvankelijk welgeslaagde pogingen steunt, kan men op grooter schaal
+het werk voortzetten. Als ambtenaarsvrouw had Mevrouw De Clercq-Zubli
+zich steeds voor de positie der inlandsche vrouw ge&iuml;nteresseerd
+van den beginne af, dat zij met het leven in de binnenlanden kennis
+maakte. Haar trof de schuwheid van de vrouwen en meisjes evenals het
+gemis aan vertrouwelijkheid. Te Batoe-Radja in de residentie Palembang
+trad dat verschijnsel iets minder sterk op en tijdens haar vijfjarig
+verblijf aldaar was zij met succes werkzaam in het belang der
+inlandsche vrouw. Ze begon met een zestal dochters van inlandsche
+hoofden dagelijks ten harent te ontvangen en die meisjes in te wijden
+in de geheimen van de nuttige handwerken en het lezen en schrijven, ook
+van de nederlandsche taal. Het zestal groeide weldra tot een
+vijftiental aan, want de leerlingen brachten uit eigen beweging nieuwe
+klantjes aan. Het waren meisjes van zes tot negentien jaar. Het idee om
+een school voor haar op te richten, moest toen wel zich voordoen; de
+controleur der onderafdeeling hield een conferentie met de hoofden, die
+het plan goedkeurden en financi&euml;elen steun toezegden. Dat was in
+1904.</p>
+<p>Een geschikte localiteit werd gevonden, die ook kon dienen voor de
+huisvesting van die meisjes, die niet op de plaats woonden of haar
+doesoens of dorpen niet in de buurt hadden, zoodat ze uit verwijderde
+marga&rsquo;s, districten, moesten komen. De hoofden droegen drie
+gulden in de maand bij, maar de stichtster van de onderneming hoopte,
+dat de meisjes door haar werk zelf de zaak zouden kunnen bekostigen en
+dat ze door het arbeiden op bestelling wat zouden kunnen verdienen. Het
+maken van kant, de beroemde palembangsche kant, werd een bron van
+inkomsten; inlandsche vrouwen gaven bij uitbreiding der school er les
+in, evenals in weven en batiken; er kwam ook een dame uit Batavia, die
+zich met de leiding van het gewone onderwijs belastte, terwijl Mevrouw
+De Clercq Zubli het algemeen toezicht behield en het onderwijs
+regelde.</p>
+<p>Er werd subsidie van de regeering verkregen, zoodat er alle kans
+bestaat, dat de nuttige inrichting zal blijven bestaan, ook nu de
+oprichtster door familieomstandigheden genoodzaakt was, gebruik te
+maken van het recht tot verlof wegens langdurigen dienst. Haar laatste
+arbeid in 1906 was nog een zending naar de jaarmarkt te Soerabaya van
+eenige der bekwaamste leerlingen der school, wier werk een eerediploma
+verwierf. <span class="pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87" name=
+"pb87">87</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u14" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a88" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een vergeten amerikaansche expeditie ter opsporing van
+de Noordwestelijke Doorvaart.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op het internationaal Aardrijkskundig Congres, dat in
+het vorig jaar te Gen&egrave;ve is gehouden, werd door Dr. Henry E.
+Bryant de aandacht gevraagd voor de expeditie, van Philadelphia uit in
+1753 ondernomen ter opsporing van de in de 19de eeuw met zooveel ijver
+gezochte Noordwestelijke Doorvaart, welke passage aan Franklin en de
+zijnen het leven kostte, zooveel opsporingsexpedities heeft noodig
+gemaakt en die nu in onze twintigste eeuw door Amundsen is
+uitgevoerd.</p>
+<p>Kooplieden uit Maryland, Pennsylvani&euml;, New-York en Boston
+brachten in het midden van de 18de eeuw geld bijeen voor de uitrusting
+van de schoener &raquo;Argo&laquo;. De kapitein, Charles Swaine kreeg
+de opdracht, de kust van Labrador te onderzoeken met het oog op
+uitbreiding van de vischvangst en de walvischvangst. Hij moest het
+handelsverkeer zien te openen en met de inboorlingen vriendschap
+sluiten en dan de Noordwestelijke Doorvaart uitvinden, waarvan men
+vermoedde dat ze aan de westzijde van de Hudsonsbaai te vinden was.</p>
+<p>De &raquo;Argo&laquo;, een schip van 60 tonnen met 15 man aan boord,
+verliet den 4den Maart 1753 Philadelphia en den 15den April Portsmouth
+in Nieuw-Engeland. Op 58 graden N. B. stiet het schip op den westrand
+van het ijs, dien het volgde tot 63 graden, waar het ijs naar het
+Oosten omboog. Toen moest de &raquo;Argo&laquo; terugkeeren, trof twee
+deensche, naar West-Groenland zeilende schepen, van wie men vernam, dat
+dit sinds 24 jaren de strengste winter was en dat het ijs
+v&oacute;&oacute;r de Hudsonsstraat vastlag.</p>
+<p>Swaine beproefde nu, dat te forceeren, wat hem niet gelukte. Hij
+bleef lang v&oacute;&oacute;r den ingang der Hudsonsbaai kruisen, sloot
+zich bij vier schepen van de Hudsonsbaai-Compagnie aan, raakte weer
+daarvan af en vond eindelijk den tijd te ver gevorderd voor nasporingen
+ten westen van de baai. Hij drong toen nog door in verschillende
+<span class="corr" id="xd21e2157" title="Bron: fjoren">fjorden</span>
+aan de oostkust van Labrador, deed er waarnemingen, ook aan den wal,
+ontmoette een engelsch schip, dat eenige Moravische Broeders had geland
+en kwam den 21sten October weer goed en wel in Boston aan.</p>
+<p>De onderneming had dus geen succes gehad, maar voor dien tijd was
+het een opmerkelijke reis, en de heeren gaven den kapitein een
+&raquo;zeer mooie belooning&laquo;, zoo meldt de door Benjamin Franklin
+uitgegeven &raquo;Pennsylvania Gazette&laquo;. In het volgend jaar,
+1754, werd Swaine opnieuw uitgezonden, om de Noordwestelijke Doorvaart
+te zoeken, maar toen moet de uitslag nog minder goed zijn geweest, want
+drie matrozen, die de bevelen van den kapitein niet hadden opgevolgd,
+werden door Eskimo&rsquo;s gedood; er kwam oneenigheid onder de
+bemanning en het schip was op 24 October terug, terwijl de kapitein
+geen lust meer voelde in verdere tochten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a89" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nederlandsch onderzoeker op Celebes.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De mijningenieur, de heer E. C. Abendanon, is in
+Februari op reis gegaan naar Indi&euml; tot het doen van een
+onderzoekingstocht op Celebes. Het verkenningsterrein ligt in
+Midden-Celebes en wel aan den zuidkant, grenzend aan het zuidelijk
+schiereiland. De tocht wordt ondernomen voor het Koninklijk
+Aardrijkskundig Genootschap, zal uitgaan, naar de Java-Bode voor
+eenigen tijd meldde, van de monding der Tjimpoe aan de Golf van Boni en
+heeft tot eerste doel de bestijging van de Latimodjongketen, welker
+hoogste top men hoopt te bereiken, om van daar peilingen te doen.</p>
+<p>Daarna wil de heer Abendanon zich wijden aan het onderzoek van de
+rivier, de Sadang, nadat hij het Lettagebergte heeft beklommen, om
+vervolgens het meer Oesa te bezoeken, tot waar de heeren Sarasin in
+1895 niet konden doordringen. Zij hadden toen na hun bezoek aan het
+Possomeer dwars door Midden Celebes willen reizen, wat hun door de
+bevolking onmogelijk werd gemaakt. Blijkt de heer Abendanon in staat,
+zijn reisplan te volvoeren, dan kan dat voor onze kennis van het eiland
+van veel belang zijn. Er is daar nog zoo enorm veel te doen. Als men de
+kaarten ziet in het werk der Sarasins de &raquo;Reisen in
+Celebes&laquo;, dan zijn er nog maar al te veel plekken, waar de voor
+ons beschamende aanwijzing te lezen is &raquo;Unerforscht&laquo;.</p>
+<p>Thans zal dan weer eens een Nederlander zijn krachten beproeven.
+Voor het verdere exploratiewerk ligt het in het plan van den heer
+Abendanon, van Par&eacute; Par&eacute; over te steken naar de noordkust
+van de golf van Mandar en daar het achterland te bereizen, dan
+noordwaarts te gaan naar de rivier Karama of over zee de monding te
+bereiken en haar dan op te varen, zoo mogelijk tot de bronnen, om dan
+naar de golf van Boni terug te keeren.</p>
+<p>Het Aardrijkskundig Genootschap zou bij welslagen door deze reis,
+die op vijf maanden is gesteld, een hoogst belangrijk werk doen voor de
+betere kennis van de zuidelijke Toradjalanden. De gegevens in schetsen
+en rapporten over land en volk neergelegd door de er zich bewegende
+troepen worden, naar het schijnt, niet zoo vlug als wenschelijk is,
+verwerkt en tot publiek eigendom gemaakt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a90" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Postboden in de tropen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">&raquo;<span lang="fr">Boite aux Lettres</span>&laquo;
+staat er op onze afbeelding te lezen, en dat fransche opschrift van de
+brievenbus toont aan, dat het prentje ons verplaatst naar een fransche
+kolonie. Het is Tahiti in de Stille Zuidzee, waar de vermoeide bode
+zich een oogenblikje heeft neergezet in de schaduw, nu hij de aan een
+boom opgehangen brievenbus gaat ledigen, om de post mee te nemen naar
+de hoofdplaats. Dat is Papeete met zijn voor het meerendeel
+christelijke bevolking, waar de Franschen sedert 1880 de heerschende
+natie zijn, want toen werd de groep der Gezelschapseilanden voor
+fransch bezit verklaard, en de eilandengroep is nu nog het voornaamste
+koloniale gebied van Frankrijk in Oceani&euml;.</p>
+<div class="figure xd21e2182width"><img src="images/p1909-u087.jpg"
+alt="Postbode en brievenbus in Tahiti." width="432" height="620">
+<p class="figureHead">Postbode en brievenbus in Tahiti.</p>
+</div>
+<p>De bode is geheel op zijn Europeesch gekleed, except de bloote
+voeten natuurlijk. Maar hoe zou hij op zijn boschpaden het met schoenen
+klaarspelen? Zijn voorvaderen hebben anders al lang zich bijzonder
+vatbaar getoond voor het aanvaarden van de europeesche gebruiken en
+gebruiksvoorwerpen. Ze zijn in dat aanvaarden wel eens al te happig
+geweest, want de geschiedenis verhaalt bijna van geen enkel land
+duidelijker, met hoeveel nadeelen de kennismaking met blanken voor een
+primitieve bevolking in de tropen gepaard gaat.</p>
+<p>Akelige ziekten en brandewijn hebben verschrikkelijke verwoestingen
+aangericht onder de vriendelijke, goede, zachtzinnige menschen van
+Tahiti en de overige Gezelschapseilanden in den tijd, toen ze op
+uitgebreide schaal met het werk der Europeanen kennis maakten, dat was
+in het laatst van de achttiende eeuw. In 1812 trad ten gevolge van den
+arbeid van engelsche zendelingen koning Pomare II tot het Christendom
+toe, wat een ding <span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88"
+name="pb88">88</a>]</span>van groote beteekenis was voor de eilanders,
+want de vorst was bij het natuurvolk tevens de hoogepriester
+geweest.</p>
+<p>Den naam Pomare vinden we ook onder de in de 19de eeuw regeerende
+dames, die den schepter over Tahiti zwaaien, en het was onder de
+vijftigjarige regeering van koningin Pomare IV, die van 1827 tot 1877
+regeerde, dat de fransche invloed er hand over hand toenam. Thans is
+Tahiti of Otaheite nog voor een groot deel onbebouwd; er valt daar nog
+heel wat werk te verrichten voor aanstaande Nasamonianen, jonge
+energieke Europeanen, die aan het ontdekkings- en ontginningswerk
+willen meedoen. Want het heerlijke klimaat en de goedwillige bevolking
+en de onovertroffen vruchtbaarheid van den grond beloven veel op
+landbouw- en plantagegebied.</p>
+<div class="figure xd21e2195width"><img src="images/p1909-u088.jpg"
+alt="Postbode in Dar es Salaam." width="427" height="720">
+<p class="figureHead">Postbode in Dar es Salaam.</p>
+</div>
+<p>Vrijwat meer dan de kolonie, waar onze andere postbode zich gereed
+heeft gemaakt voor zijn marsch naar de verschillende dorpen en
+nederzettingen in Duitsch Oost-Afrika. Deze neger, wien men een
+fatsoenlijk jasje heeft aangetrokken, gaat met zijn brievenzak op weg.
+Hij is zoo volkomen ongewapend en vervolgt zonder eenig vervoermiddel
+buiten zijn eigen pedes apostolorum zijn weg, dat we eigenlijk maar
+moeten aannemen, dat hij enkel de post heeft te bezorgen in de
+hoofdstad Dar es Salaam en de naaste omgeving, en dat werk kan hij
+zeker wel op zijn slofjes, figuurlijk gesproken, af. Want al gaat de
+kolonie in Oost-Afrika wel vooruit, de Duitschers vorderen er toch maar
+langzaam; de handelshuizen van duitsche firma&rsquo;s nemen toe, ja,
+maar niet zoo snel, als men had gehoopt.</p>
+<p>En dat behoeft ons niet te verwonderen, want voorloopig is het
+achterland nog niet genoeg geopend door verkeersmiddelen, dan dat men
+groote verwachtingen mag koesteren van die streken. Spoorwegen moeten
+daar veel doen, en met den aanleg vordert men op zeer bedachtzame
+wijze. Engeland zet er in zijn Oost-Afrika meer haast achter, en is al
+tot het Victoriameer gevorderd. Als eenmaal de gansche verbinding van
+de Kaap naar Ka&iuml;ro door het stoomros zonder gapingen wordt
+afgedraafd, dan zal men met de lijnen, welke zich van de kust bij die
+groote Noord-Zuidlijn aansluiten, zeker sneller vooruitkomen, omdat dan
+de goederen uit het binnenland, waaronder caoutchouc en ivoor nog
+altijd een eerste plaats innemen, snel kunnen worden vervoerd en uit de
+havens geregeld de ingevoerde waren hun weg naar het binnenland zullen
+kunnen vinden. De negerpostbode zal dan mee dieper het binnenland
+ingaan, want het aantal plaatsen, die in het verkeer worden opgenomen,
+zal dan sterk toenemen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a91" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Brieven uit de Oost.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In zijn brieven onder het opschrift &raquo;Van ons
+grooter Nederland&laquo; aan de Nieuwe Courant heeft Maurits Wagenvoort
+het over Ternate, waar hij drie weken heeft moeten doorbrengen, terwijl
+drie dagen genoeg zouden zijn geweest, om de weergalooze grootschheid
+van den vulkanenkrans, met Ternate en Tidore tot hoogste pieken, te
+genieten. Hij heeft er blijkbaar den tijd goed besteed, en vertelt o.a.
+&raquo;deze dagen schonken mij de gelegenheid, heerlijke morgen- of
+namiddagwandelingen te maken in de verwilderde nootmuscaat-bosschen,
+die met moeilijk-begaanbare paden tegen de helling van den vulkaan
+opklimmen; openden mij wel belangwekkende vista&rsquo;s in dat
+bijzondere verleden, toen Ternate een der belangrijkste gouvernementen
+was onzer Compagnie, en dominee Valentijn wandelde in de prachtige laan
+schaduwboomen, welke nog heden het schilderachtige nu half ontmantelde
+kasteel aan den zeekant aan het oog onttrekt; veroorloofden mij
+vergelijkingen te maken tusschen de machtige sultans van Ternate, wier
+rijk zich uitstrekte tot in Nieuw-Guinea en de Philippijnen, en het
+vriendelijke mollah-tje, dat heden dien titel draagt. Nochtans, wat mij
+trof als een aangename verrassing was, op dit verre en verlaten eiland
+een exotische Hollandschheid te vinden, zooals ik nog nergens in onze
+koloni&euml;n had aangetroffen. Het verleden leefde hier voort in een
+kleurlingenbevolking met goed-Hollandsche namen, goedgesproken
+Hollandsche taal en wijl het opgeruimde menschen zijn, kon men in de
+avonduren niet door de straten van het stadje gaan, of bijna uit elk
+huis klonk het welluidend gezang van een Hollandsch lied, zoodat men
+zich verbeelden kon te wandelen in een vaderlandsch
+provinciestadje.<span class="corr" id="xd21e2208" title=
+"Niet in bron">&laquo;</span></p>
+<p>Ook over Ambon verhaalt de schrijver interessante dingen met een
+anderen kijk op het werk der Oostindische Compagnie, dan we krijgen,
+als we enkel aan de hongi-tochten denken; hij maakt de opmerking, dat
+de nederlandsche natie, zoo min als eenige andere waarschijnlijk, van
+deze vulkanische rotsen in zee economisch iets weet te maken, dat zich
+bij den bloei van het verleden aansluit.</p>
+<p>De menschen hebben hem een indruk van opgewekte vroolijkheid
+gegeven, en hij denkt aan het eiland terug als aan een idylle van een
+volk in moeilijk bereikbare bergdorpen, een bruin volk met trippelende
+voeten en zingende lippen.</p>
+<p>Nederland zou voor dat volk meer kunnen doen, door voor betere
+aansluiting aan de overige eilanden te zorgen door middel van de
+telegraaf; ook door op de opvoeding van de telgen van den sultan van
+Ternate toe te zien, die noch lezen noch schrijven kunnen, en ten
+slotte wijst hij op de beschaving van de op Ambon geboren Chineezen,
+&raquo;van wie vele famili&euml;n sinds eeuwen op dit eiland zijn
+gevestigd. Zij spreken, ook de jongere vrouwen, Hollandsch met een
+zuiverheid welke verwondering baart, wijl Nederlandsche ooren er niet
+aan gewend zijn. Dit trof mij reeds in Menado, in de Minahassa, waar ik
+Chineezen aantrof, die menig Nederlander les hadden kunnen geven in een
+goede uitspraak onzer taal. Ik vroeg vanwaar zij geboortig waren; zij
+antwoordden mij: &raquo;Wij zijn Amboneezen&laquo;. Welnu, het is
+pijnlijk dergelijke menschen op de bekrompen wijze behandeld te zien,
+waartoe geest en letter onzer voor de Chineezen in onze koloni&euml;n
+geldende wetten aanleiding geven&laquo;.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a92" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nijldam bij Esneh.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Met veel staatsie en plechtigheid is in het begin van
+Februari de nieuwe Nijldam bij Esneh ingewijd door den khedive, Abbas
+Hilmi Pacha. Dat reuzenstuwwerk, dat 160 kilometer ten noorden van
+Assoean ligt, is men begonnen aan te leggen in November 1906. Terwijl
+de dam bij Assoean bestemd is, de besproeiing in de droge zomertijden
+te regelen, maakt de Nijldam bij Esneh het mogelijk, de groote vlakten
+bij zwakke overstroomingen van een voldoende hoeveelheid water te
+voorzien. De nieuwe dam heeft een lengte van 860 meter en heeft 130
+bogen. De heele bouw heeft een millioen ponden sterling gekost.
+<span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89" name=
+"pb89">89</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a93" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">In Indi&euml; naar de Middeleeuwen verplaatst.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Engeland is nu vijftig jaar lang de rechtmatige
+bezitter van Voor-Indi&euml;; een halve eeuw geleden deed de machtige
+engelsche oost-indische Compagnie afstand van haar rechten ten behoeve
+der britsche regeering. Hoewel de offici&euml;ele engelsch-indische
+wereld den gewichtigen datum plechtig heeft gevierd, kan men niet
+zeggen, dat overal de herdenking naar wensch is afgeloopen, want de
+bengaalsche oproerlingen hebben den dag op hun manier herdacht,
+namelijk door ambtenaren te dooden of hun huizen met dynamiet te doen
+springen en door openbare tegen Engeland gerichte betoogingen.</p>
+<p>Met zijn 300 millioen inwoners, onder wie 700 verschillende talen en
+dialecten worden gesproken en die een twintigtal onderscheiden
+godsdiensten belijden, blijft Indi&euml; steeds voor den volkenkundige
+en den philosofisch aangelegde het voorwerp van boeiende studie. Het is
+een wereld op zichzelf, en men kan er de stadia aantreffen van velerlei
+beschavingen, liggend tusschen de beide uitersten, de wildheid van de
+Karoemba&rsquo;s uit de Nilgiribergen, die nog in het steentijdperk
+leven, en het hof van den ghikwar van Baroda, den souverein, die zijn
+juweelen verpandt, om de scholen voor hooger onderwijs, die hij in het
+leven heeft geroepen, in stand te houden.</p>
+<div class="figure xd21e2231width"><img src="images/p1909-u089.jpg"
+alt="Het geleide van den Sindhia van Gwalior." width="720" height=
+"436">
+<p class="figureHead">Het geleide van den Sindhia van Gwalior.</p>
+</div>
+<p>Het vorstendom Gwalior is een der tusschenliggende schakels. Het is
+een der voornaamste leenstaten, die nog een schijn van
+onafhankelijkheid genieten. De bevolking is bijna drie millioen zielen
+sterk en bestaat zoo goed als uitsluitend uit dat oorlogszuchtige ras
+van de Mahratten, dat zegevierend streed tegen de mohammedaansche
+overheersching en een machtig rijk stichtte in het midden en het Zuiden
+van het schiereiland. Het zou inderdaad te zijnen voordeele het rijk
+van den Grooten Mogol weer hebben doen herleven, als niet Engeland met
+succes de verovering van geheel Indi&euml; had ondernomen.</p>
+<p>De regeerende maharadja, de Sindhia van Gwalior, werd in 1877
+geboren. Zijn vader maakte met de Engelschen gemeene zaak bij den
+opstand der Cipayers en werkte mee aan de volledige neerlaag van Nana
+Sahib, den dapperen Mahrat. De jonge vorst was even Engelschgezind als
+zijn vader en werd ter belooning voor zijn beproefd royalisme
+gemachtigd, om een legercorps van 4000 man onder de wapens te houden,
+die naar europeeschen trant zouden worden gedrild en deel zouden
+uitmaken van het inlandsche leger, de &raquo;Imperial Service
+Troops&laquo;. Het contingent van Gwalior is daarin het sterkste.</p>
+<p>Buitendien recruteert de Sindhia onder zijn adel een klein legertje,
+zooals alle leenvorsten bezitten, dat enkel dient, om het prestige van
+het hof te vergrooten. Engeland zorgt er wel voor, dat die schimmen van
+legers niet meer worden dan paradetroepen; ze mogen geen kanonnen
+hebben, zelfs geen moderne geweren, en nauwelijks jachtwapens.</p>
+<p>Maar wat die inlandsche legers in kracht en geoefendheid missen, dat
+winnen ze aan schoonheid en schilderachtigheid. Toeristen, die zich in
+Gwalior hebben opgehouden, nemen er een onvergetelijken indruk van mee,
+vooral als hun bezoek samenvalt met een tijdstip van feesten, als de
+Sindhia, wiens paleis een paar uur van de stad is verwijderd, zich
+erheen begeeft met groote staatsie, gezeten op een reusachtigen,
+prachtig opgetuigden olifant, onder geleide van gewapende krijgers en
+gevolgd door een rijke koets, waarin de familie en de gasten zijn
+gezeten.</p>
+<p>Als die enorme dikhuiden geen deel hadden in de vertooning, zou men
+zich in de Middeleeuwen verplaatst kunnen wanen, den tijd der
+Kruistochten! De weelderig gedrapeerde krijgslieden in hun met juweelen
+en diamanten versierde mantels, die voetknechten in ijzeren
+wapenrusting of in mali&euml;nkolders, dat zijn de Middeleeuwen,
+overgebracht in de twintigste eeuw. Een historieschilder zou daar zijn
+motieven kunnen gaan zoeken.</p>
+<p>Maar hij moet zich haasten, als hij nog tijdig in Gwalior wil
+werken. Dat oude Indi&euml; is ook al bezig te verdwijnen. De
+radja&rsquo;s der jongere generaties worden in Engeland opgevoed en ze
+stellen er een eer in, up to date te wezen, zich zelfs ultra modern te
+toonen, en zoo deinzen ze er niet voor terug, hun heerlijke perzische
+en arabische hengsten te verkoopen, en hun stallen te veranderen in
+garages voor auto&rsquo;s! En zoowel uit spaarzaamheid, als uit
+navolgingszucht vervangen ze de prachtige costumes van hun lijfwacht
+door het banale kaki van de troepen uit Calcutta.</p>
+<p>In hun gevolg ziet men dan geen rijk opgetuigde olifanten meer met
+harnachementen vol goudborduursel en met banden van kostbare steenen om
+de kolossale pooten! Dat is alles ouderwetsch, vieux jeu! De radja uit
+de 20ste eeuw geeft de voorkeur aan het nieuwste model van 24 P.
+K.!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a94" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Na den Roewenzori de Mount Everest.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De hertog der Abruzzen is dezer dagen vertrokken voor
+een groote reis naar Britsch-Indi&euml; en Thibet met het doel een
+bestijging te ondernemen van den Mount Everest in den Himalaya. In de
+verte en in de hoogte zoekt het dit lid der italiaansche
+koningsfamilie. Immers op zijn beroemden pooltocht, die hoogere
+breedten wist te bereiken, dan nog v&oacute;&oacute;r hem waren
+gehaald, liet hij de expeditie volgen naar den hoogen Roewenzori, den
+berg in Midden-Afrika bij &rsquo;t Victoria Nyanza, en nu volgt de
+Mount-Everesttocht.</p>
+<p>Voor de reis heeft de hertog de noodige hulp en toestemming van de
+britsch-indische regeering gekregen. Photografen en geleerden gaan in
+zijn gevolg mee. Het heet, dat de reiziger zich in Thibet zal wagen tot
+Tasja-Loempo, waar hij den Tasji-Lama wil bezoeken. Zoo meldt de
+Londensche Globe. Intusschen wordt niet gezegd, of de beklimming van
+den Mount Everest zal geschieden van den noordkant, dus van uit de
+tibetaansche hoogvlakte. Dat zou wel beter kansen op succes bieden dan
+een beklimming der veel steiler oprijzende zuidelijke hellingen. Echter
+heeft de Britsch-Indische regeering deze laatste jaren steeds
+geweigerd, aan reizigers toe te staan zich uit Britsch-Indi&euml; naar
+Tibet te begeven om daar bergtoeren te ondernemen. Wellicht is voor den
+prins der Abruzzen een hooge uitzondering gemaakt. De toestemming tot
+het bezoeken van den Tasji-Lama schijnt de prins der Abruzzen te hebben
+verkregen van de chineesche regeering. <span class="pagenum">[<a id=
+"pb93" href="#pb93" name="pb93">93</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u15" class="div0 issue">
+<h2 class="main">Op den Uitkijk</h2>
+<div id="a95" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De post over het ijs.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Daar gaat hij, de groenlandsche postbode, in zijn
+grooten mantel van echt sealskin of zeehondenvel. Hij vervoert zijn
+kostbaar postmateriaal in eene slede over het ijs en dat de weg
+ongebaand en moeilijk zal zijn, wordt bewezen door de talrijke honden,
+die de man heeft aangespannen. Hoe trouwhartig kijken de koppen van de
+voorste honden van het span, elk aan een zij van den bode, de wereld
+in. Het is zulk een goedaardig en verstandig ras, die groenlandsche
+poolhonden, die in vernuft en ijver voor geen mensch onderdoen en menig
+kind der menschelijke beschaving in die eigenschappen overtreffen.</p>
+<div class="figure xd21e2266width"><img src="images/p1909-u093-1.jpg"
+alt="Met hondesleden over het Groenland-ijs." width="695" height="511">
+<p class="figureHead">Met hondesleden over het Groenland-ijs.</p>
+</div>
+<p>Met sneeuw en ijs gaat het troepje worstelen, over scheuren en
+spleten zal men zich een weg moeten banen, zoodat het een zeer
+bezwaarlijke tocht zal wezen, nu de voorjaarszon, dat is die van het
+eind van Mei, het ijs hier en daar heeft opgebroken. Maar de bode en
+zijn honden deinzen voor geen moeilijkheden terug, beloond als ze zich
+voelen door de dankbaarheid van diegenen, aan wie zij tijdingen
+brachten van vrienden en bekenden in de overige wereld, die zoover is
+van het afgelegen oord aan Groenlands westkust. En ook de berichten,
+welke hen niet van nabij betreffen, het nieuws uit de dagbladen en
+tijdschriften, het is aan deze menschen aan den uitersten rand der
+beschaving zoo welkom, en het is zoo goed aan hen besteed.</p>
+<div class="figure xd21e2273width"><img src="images/p1909-u093-2.jpg"
+alt="Per schaats door het Spreewald." width="720" height="484">
+<p class="figureHead">Per schaats door het Spreewald.</p>
+</div>
+<p>Vooral niet minder weten zij het op prijs te stellen dan de
+eenvoudige boeren uit het afgelegen hoekje in Pruisen, het Spreewald,
+waar de afzondering in den winter haast al niet minder groot is dan op
+Groenland. Daar, in de Nieder Lausitz in het gebied van de Spree, is
+het waterrijke land met zijn plassen, kanalen en rivierarmen, zijn
+moerassen en bosschen een eigenaardig oord, waar het &rsquo;s zomers
+mooi moge zijn en geschikt voor pleiziertochten te water, voor visschen
+en jagen, maar waar de winter bar is en heel wat last en ontbering voor
+de bewoners meebrengt.</p>
+<p>Het verkeer gaat er te water; doop- en trouwplechtigheden, de
+kerkgang, het marktbezoek en wat niet al geschiedt per boot, maar is
+eenmaal het ijs de baas geworden, dan komen er honderderlei bezwaren,
+eer alles goed en wel voor het winterverkeer is geregeld. In den winter
+komt er de postbode ook op zijn schaatsen aanzetten en brengt er aan de
+boeren in de hofsteden aan de vaarten en kanalen nieuws, dat vaak al
+niet heel nieuw meer is, maar dat voor hen de eenige band is met de
+buitenwereld.</p>
+<p>De bevolking is wendisch, behoort tot de slavische elementen in het
+Pruisenland en heeft nog veel aparts en eigenaardigs, vooral ook in
+haar kleederdrachten. De menschen zijn er in ontwikkeling
+achtergebleven bij de plattelandsbevolking van andere deelen van
+Pruisen, en zoo is het volstrekt niet onmogelijk, dat wat de postbode
+aan wereldnieuws brengt, in West-Groenland door beter begrijpende ooren
+wordt opgevangen dan in het Spreewald.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a96" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Volken van Sumatra.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De wetenschappelijke belangstelling in ons Indi&euml;
+is groot in deze dagen en allerlei deelen van den Archipel treden
+daarbij naar voren. Men weet haast niet, waar en waarvoor de ijver
+grooter is, voor Nieuw-Guinea of voor Celebes, voor Sumatra of voor
+Borneo, en de Selenka-expeditie van Trinil op Java is lang niet het
+eenige voorbeeld van ijver, door vreemdelingen betoond, om open vragen
+in onze koloni&euml;n op te lossen of liever in te vullen met een
+passend antwoord.</p>
+<p>Wat de volkenkunde aangaat, is Sumatra al een zeer bont complex, een
+Oostenrijk-Hongarije in het Oosten. Van de oorspronkelijke bewoners
+zijn er daar nog stammen en volken bewaard gebleven, <span class=
+"pagenum">[<a id="pb94" href="#pb94" name="pb94">94</a>]</span>die de
+wetenschap voor problemen stellen, ongeveer zooals ook het geval is op
+Malakka en Ceylon, Celebes en Borneo. De bazelsche heeren Sarasin, Dr.
+Paul en Dr. Fritz, hebben veel studie gemaakt van die oervolken en
+naast hen moeten in den laatsten tijd genoemd worden Dr. Wilhelm Volz
+uit Breslau en Dr. B. Hagen, een Duitscher, die in 1905 een reis naar
+Sumatra deed, om voor het <span class="corr" id="xd21e2292" title=
+"Bron: ethnonografisch">ethnografisch</span> museum in Frankfort a. M.
+materiaal te verzamelen.</p>
+<p>Van Dr. Volz is in Globus van Januari een studie over de bewoners
+der door hem bereisde landstreken op Sumatra verschenen. Hij beproeft
+een indeeling der verschillende volksgroepen, behandelt hun
+vermoedelijke afkomst en geeft van elk der groepen de typische
+kenmerken op, als daar zijn de afzondering der als overblijfsels eener
+oerbevolking voortlevende Koeboes; de van Hindoeschen invloed
+getuigende cultuur der Bataks, hunne sociale inrichtingen, het
+kannibalisme, melanesisch van oorsprong, hun huisbouw, en zoo
+voort.</p>
+<p>In een interessante monografie van Dr. B. Hagen, &raquo;Die Orang
+Kubu auf Sumatra,&laquo; in &rsquo;t begin van dit jaar verschenen,
+wordt een overzicht gegeven van de litteratuur over het volk der
+Koeboes; zij begint in 1827, toen J. E. de Sturler, de ontdekker der
+Koeboes, over hen schreef in de Bataviasche Courant; na dien tijd zijn
+zij herhaaldelijk bezocht en beschreven.</p>
+<p>Men zoeke de Koeboes in het tot Palembang behoorende deel van de
+alluviale vlakte, die ten noorden door de Batang Hari, in het zuiden
+door de Moesi begrensd wordt. Toen Hagen de Koeboes <span class="corr"
+id="xd21e2301" title="Bron: von">van</span> Moeara Bahar bezocht, waren
+de &raquo;wilde&laquo; Koeboes van de Ridan-rivier in het Rawasgebied
+nog niet ontdekt; het was de controleur G. J. van Dongen, die in het
+begin van 1906 voor het eerst met deze meest oorspronkelijke en in
+volkomen afzondering levende Koeboes kennis maakte. V&oacute;&oacute;r
+1830 waren alle Koeboes nomaden; toen is het proces der nederzetting
+begonnen; de troep die Hagen te Moeara Bahar te zien kreeg, had zich
+eerst kort geleden daar gevestigd en had nog veel van de primitieve
+eigenschappen behouden.</p>
+<p>Er leeft dus op Sumatra nog geheel in den oer-toestand een deel van
+de oer-bevolking, die zich, in het oer-woud bijna hermetisch
+opgesloten, heeft kunnen vrijhouden van vreemden invloed. Tusschen
+Djambi en Palembang leiden deze zoogenaamde wilde Koeboes een nomadisch
+leven, ter plaatse blijvend zoolang zij er voedsel vinden en periodieke
+overstroomingen hen niet tot heengaan nopen. Voor alles wat hun vreemd
+is zijn zij uitermate schuw en in de wildernis die hun territoor is,
+onttrekken zij zich gemakkelijk aan den zoekenden onderzoeker; met
+niemand laten zij zich in; de buitenwereld bestaat voor hen niet. Dit
+wantrouwen is niet een oorspronkelijke karaktertrek, maar het gevolg
+van de wandaden, die de Maleiers zich van oudsher ten opzichte der
+Koeboes veroorloofd hebben. De zuivere Koeboes spreken met verachting
+over hunne soortgenooten, die van de Maleiers leerden handeldrijven en
+stelen.</p>
+<p>Het uitvoerige werk mag wel een aanwinst heeten voor onze koloniale
+litteratuur, in zoo ver het onze koloni&euml;n behandelt, al wordt er
+de oorspronkelijke nederlandsche litteratuur over Indi&euml; niet mee
+verrijkt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a97" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een internationale groote wereld.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Onlangs wezen we erop, hoe cosmopolitisch
+langzamerhand de groote steden worden en hoe bont het aanzien der
+bevolking zich in de groote centra voordoet, zoodat de zuivere
+nationale gevoelens daar wel in de klem moeten raken. Thans wijst de
+Daily Mail op de treffende bontheid van de hooge kringen in Berlijn.
+Daar, in de eerste gezelschappen van de duitsche hoofdstad, waar men
+tegenwoordig zooveel meer weelde ten toon spreidt dan vroeger, is het
+buitenlandsche element meer dan ooit toonaangevend. Vreemdelingen van
+geboorte nemen er de hoogste plaatsen in.</p>
+<p>De eerste politieke gastvrouw van het duitsche Rijk, vorstin v.
+B&uuml;low, is een geboren Italiaansche, een prinses Camporeale, vrouw
+van allerinnemendste beminnelijkheid, in wier aderen door haar
+afstamming van het historische Engelsch-Italiaansche huis der Actons,
+ook Britsch bloed vloeit. De vorstin Henckel v. Donnersmarck, de gade
+van den bekenden multi-millionair en Silezischen mijnmagnaat, die
+vanwege haar juweelen en buitengewoon prachtige hoftoiletten een zeer
+bijzonderen roep geniet, is een Russin, Katharina Wassilieffna Slepzef.
+De schoone en lieftallige prinses Pless is een Engelsche, zuster van de
+hertogin van Westminster en, evenals deze, met den grootsten
+grondbezitter van zijn land gehuwd. De hertogin van Ratibor, een
+pikante brunette en lievelinge van de Berlijnsche hooge kringen, is
+insgelijks Engelsche. De vorstin zu F&uuml;rstenberg, &rsquo;s Keizers
+gastvrouw te Donaueschingen, is een Boheemsche gravin. Prinses zu Thurn
+und Taxis, bekend om de verrukkelijke danspartijen die zij weet in te
+richten, is een Weenerin, elegant en bekoorlijk. Een andere
+niet-Pruisische toongeefster, in de hooge kringen is de jonge vorstin
+zu Wied, dochter van den Koning van Wurtemberg, en Amerika heeft een
+charmante vertegenwoordigster in gravin Johannes Siertorpff, die in
+New-York miss Knowlton heette.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a98" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Onze kennis van Arabi&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een groot landcomplex, waar nog heel wat te ontdekken
+is en waarvan de kaarten als om aanvulling roepen, zooals Thibet het
+deed, voordat de expedities van Prschewalski, Rockhill, Littledale,
+Bower, Deasy en vooral Sven Hedin er licht over hebben uitgegoten, is
+Arabi&euml;. Daar begint thans echter de onderzoekingsgeest ook
+krachtig te werken. Een flinke expeditie zal onder den engelschen
+reiziger Bury ten oosten van Aden aan land gaan en door het Jeshbundal
+over Nisab en Behan al Jezab naar Harib en Mareb trachten te komen, om
+daar opnemingen te doen van oude opschriften.</p>
+<p>Het vervolg der expeditie wordt afhankelijk gesteld van de
+berichten, die men omtrent de vermoedelijke karavanenwegen in het
+binnenland zal krijgen. In de eerste plaats richt de leider zijn
+opmerkzaamheid op het bereiken van Riadh, indien daarheen nog een
+karavaanweg uit het Zuidwesten geleidt. Van daar wil hij, zoo er
+verbindingen te krijgen zijn, over El Hauta oostwaarts naar den
+vermoedelijken karavanenweg Mekka-Oman naar Maskate trachten te komen.
+Gelukt dat niet, dan zal hij zich naar gelang van de omstandigheden,
+naar de Perzische Golf, naar de Roode Zee of dwars door de groote
+zandwoestijn naar het Zuiden naar het landschap Hadramaut wenden. Als
+eenig gezel sluit zich bij hem aan de heer P. E. L. Gethin, die zich
+door het volgen van een cursus van het londensche Aardrijkskundig
+Genootschap, de Royal Geographical Society, op deze reis heeft
+voorbereid. Al komt ook slechts een deel van het programma tot
+uitvoering, dan staat ons toch een wezenlijke verruiming onzer kennis
+van Arabi&euml; te wachten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a99" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Voorjaarsreizen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De firma Lissone heeft al een heele reeks mooie reizen
+in 1909 gemaakt. Daar waren winterreisjes naar Parijs van een dag of
+zes voor de somma van 85 gulden; daar waren in Februari twee reizen
+naar de winterpret van St. Moritz, dertien dagen voor 280 gulden; daar
+was een reis naar Nice en de Riviera, naar Tunis en Algiers, naar
+Palestina, Syri&euml; en Egypte, een reis van 22 dagen en 440 gulden
+naar Itali&euml;, waaraan men nog bij herhaling zal kunnen deelnemen op
+19 April en 3 Mei, daar waren in &eacute;&eacute;n woord tochten naar
+heinde en ver.</p>
+<p>Ook Spanje is niet vergeten, en afzonderlijk is voor 5 April een
+reis aangekondigd naar de oostkust en het eiland Majorca. Daarbij
+behooren ook Barcelona met de omstreken, aan de lezers van de Nieuwe
+Rotterdamsche Courant op zoo aangename wijze bekend geworden door de
+brieven van den correspondent van het blad. Bij de aankondiging van de
+reis in Lissone&rsquo;s &raquo;Toerist&laquo; heet het, dat dit
+&raquo;goddelijk paradijs&laquo; zal worden bezocht, &raquo;wanneer
+gure, harde Noordenwinden met regenvlagen en sneeuwjacht ons sidderend
+en rillend blokken op den haard doen werpen.&laquo;</p>
+<p>Het is te hopen, dat die voorspelling niet uitkomt. Op den vijfden
+dag van April nog weer sneeuwjacht en regenvlagen! Nee, dat zou te bar
+zijn! Daar hebben we tot half Maart in voldoende mate van geprofiteerd.
+Laat ons Lissone en de zijnen op 5 April bij heerlijk mooi
+voorjaarsweer mogen zien vertrekken naar &rsquo;t zoele Zuiden, maar
+laat het eindelijk hier dan ook eens voorjaar worden! <span class=
+"pagenum">[<a id="pb95" href="#pb95" name="pb95">95</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a100" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Jungfrauspoorweg.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">&raquo;Toen ik vele jaren geleden op den Wengernalp
+vertoefde,&laquo; schrijft Siegfried Hartmann in de Welt auf Reisen,
+&raquo;liet een naar mijn herinnering te oordeelen jong ingenieur mij
+een blauwe groote teekening zien, het plan voor den Jungfrauspoorweg.
+Andere reizigers zagen het plan ook, en aan tafel maakte het het
+onderwerp uit van de gesprekken, en als er weer een nieuwe toerist
+boven kwam en vol bewondering naar de met sneeuw en gletschers bedekte
+bergreuzen keek, werd hem lachend gevraagd: &raquo;Weet u &rsquo;t al,
+men zal daar een spoorweg naar boven laten loopen!&laquo; En de meesten
+keken dan met een blik, die scheen te zeggen, dat ze het een flauwe
+grap vonden.</p>
+<p>Ik geloofde toen al vast aan de mogelijkheid van de grootste
+triomfen voor de techniek, vond het een wonderheerlijk plan, maar stond
+onder de toeristen zoo goed als alleen. Enkelen, die wel geloofden aan
+de mogelijkheid, spraken van de ontheiliging der natuur; anderen
+spotten met het denkbeeld en maakten zich vroolijk over het dwergje
+mensch, dat de Jungfrau met rails wou beleggen.</p>
+<div class="figure xd21e2340width"><img src="images/p1909-u095.jpg"
+alt="Panorama op het hooggebergte." width="634" height="471">
+<p class="figureHead">Panorama op het hooggebergte.</p>
+</div>
+<p>Geen van hen heeft gelijk gekregen. Hoewel thans inderdaad nog geen
+trein den top van den grooten zwitserschen berg heeft beklommen, men is
+toch al een heel eind gevorderd. De nette, door electriciteit gedreven
+treinen van den Jungfrauspoorweg klimmen, door de eigen kracht van den
+berg, door het water van de wilde L&uuml;tschine, gedreven aan de stang
+met tandraderen omhoog. En van ontwijding der natuur kan geen sprake
+wezen, want de scherpste kijker kan geen spoordam en geen rails
+ontdekken, omdat beide in de tunnel liggen, en geen schrille fluit
+weerklinkt, geen rook en roet ontsieren de verheven eenzaamheid.</p>
+<p>Was het plan, een spoorlijn daar te bouwen moedig en grootsch, de
+uitvoering is inderdaad geniaal geworden. Wat had meer voor de hand
+gelegen, dan langs den machtigen Eigerwand direct een pad schuin omhoog
+te maken in de rotsen? Men deed het niet, maar ging terstond den berg
+in, om zoo van het begin af verhoogde veiligheid en onafhankelijkheid
+van de weersgesteldheid te krijgen.</p>
+<p>De rit is nu zeer indrukwekkend. Als de reiziger van het station
+Scheidegg van de spoor van den Wengernalp op 2000 meter hoogte afrijdt,
+gaat de spoorweg eerst door groene weiden langs den Fallbodenhubel. Dan
+buigen de rijtuigen een tunnel in en komen in het gebied van het
+onbegroeide steenpuin, terwijl op den achtergrond de groote blauwwitte
+tong van den Eigergletscher zich vertoont. Daarna wordt het nacht; de
+electrische lampen werpen hun geel licht op de angstig of verbaasd of
+nieuwsgierig kijkende reizigers. Zacht en gelijkmatig drijft de
+electrische draaistoommachine het gevaarte hooger in tegenstelling met
+veel door stoom gedreven bergspoorwegen. De muren glinsteren van het
+vocht, af en toe doet zich een nis voor, hier en daar komt ook een
+klein lichtgat, dat door den tunnelwand in den vrijen bergmuur is
+opengebroken. Al hooger en hooger gaat het. Het oog raakt aan de
+duisternis gewend, en het bloed begint sneller te vloeien, de
+ademhaling neemt ook in snelheid toe in de al dunner wordende lucht,
+die niets heeft van de bekende tunnellucht, zoo onaangenaam bij de
+groote bergtunnels en ondergrondsche spoorwegen.</p>
+<p>Daar staat de trein stil; de tunnel is verwijd tot een grot. Station
+Eigerwand, 2876 meter boven de zee. Men is het er niet algemeen over
+eens, of die verwijding noodig was. Het uitzicht door de in de rotsen
+uitgehouwen vensters in het Wergisdal, op de van hier uit te overziene
+velden van den Lauberhorn, en van Tschuggen M&auml;nnlichen is zeker
+schoon, maar niet daarvoor kwam men hier heen. Wij willen geen groene
+weiden en geen beboschte hoogten zien, maar ijs, sneeuw en ijs. Het zou
+daar ook dwaas wezen, hier den rit af te breken, zooals zoovelen doen.
+Het oponthoud moet worden beschouwd als een pauze in den tocht,
+waardoor onze ademhalingsorganen een beetje op hun verhaal komen in de
+ijle lucht.</p>
+<p>Na een vrij langdurig oponthoud gaat de trein verder; er is geen
+verschil merkbaar met het eerste deel der reis; we gaan weer door den
+tunnel, maar weldra merken we, dat die niet meer rechtuit gaat; we
+maken een bocht in den berg. Zonder dat wij iets kunnen zien, hebben we
+het groene land den rug toe gekeerd, en het gaat naar de
+gletscherwereld van het Berner Oberland. In de verte ontdekken we een
+massa licht en we naderen het voorloopig eindpunt van de lijn, het
+station Eismeer. Weer een wijde, door de boormachines gemaakte grot
+grooter dan die bij Eigerwand. IJskoude lucht stroomt ons tegen, en de
+door de spoorwegautoriteiten ter beschikking gestelde dekens worden
+vaster omgedaan. Dan gaan we door een gang naar een reuzenrotsvenster,
+dat ons een panorama uit het hooggebergte laat zien van eigenaardige
+schoonheid. Blauw ijs en witte sneeuw, zoo ver het oog reikt, enkel
+links op den achtergrond een paar kale, zwartbruine bergwanden. Rechts
+rijzen de ijsmassa&rsquo;s als torens spits en puntig, of in zachte
+ronde vormen. Daar leidt een smal, in de sneeuw uitgetreden pad
+stoutmoedige wandelaars omhoog langs de Concordiahut naar den top van
+den Jungfrau, tot mogelijk over een jaar of tien dit pad overbodig zal
+zijn geworden, daar de spoorweg het heeft vervangen.</p>
+<p>Wanneer de techniek de taak op zich neemt, die indrukwekkende
+schoone natuur te openbaren aan duizenden menschen en dat wat vroeger
+slechts te zien werd gegeven aan een klein aantal menschen, die er
+kracht en tijd voor hadden, te maken tot gemeengoed van de
+menschenkinderen, die midden in den harden levensstrijd staan, dan
+verdient dat zeker onze dankbaarheid. En het was werkelijk een zware
+taak, die ze te vervullen kreeg.</p>
+<p>Op het station Eismeer is met den spoorweg ook de beschaving
+gekomen. Er is een klein postkantoor vanwege de zwitsersche regeering
+ingericht, waar de tallooze prentbriefkaarten worden afgestempeld, en
+ook wordt er voortreffelijk voor het lichamelijk welbehagen der
+bezoekers gezorgd. Een gedeelte der in de rotsen uitgehouden galerij is
+afgesloten met reusachtige spiegelruiten, en men zit er dus geheel
+beschut. Er is een restaurant met electrische verlichting en
+electrische stookplaatsen voor de bereiding der spijzen. Wie zelf eten
+meebrengt, moet een franc plaatsgeld betalen, maar niemand is daartoe
+verplicht, want een kleine tunnel voor voetgangers leidt naar een plek,
+waar men met een trap op den gletscher kan komen en zonder het
+restaurant aan te doen, de wonderen der verheven natuurtooneelen kan
+genieten. Maar buitendien zal bijna ieder dankbaar zijn obool offeren,
+opdat de doelmatige inrichtingen hier boven ook voor anderen mooi en
+goed in orde kunnen worden gehouden.&laquo;</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a101" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van de Ehze in de oude Graafschap Zutphen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Qui se fait attendre, se fait d&eacute;sirer, dat
+schijnt wel dezen keer het devies van het voorjaar te zijn geweest.
+Onbescheiden heeft het zich laten wachten, langer dan bestaanbaar was
+met het goed humeur van natuurvrienden, en langer dan de
+voorjaarsbloemen zich met goed fatsoen schuil konden houden. Maar wat
+bleven sneeuwklokje en crocus traag in hun ontwikkeling, wat duurde het
+eeuwen, eer die zoo welkome, eerste sporen van de lente in uitbottende
+knoppen aan enkele vroege heesters zich vertoonden! Straten en wegen en
+voetpaden!... nee maar, ze waren van een grondelooze vuilheid dagen,
+weken lang, en dus moest wie de menschen lokken wou &raquo;Naar
+Buiten!&laquo; wel aan doovemans deur kloppen.</p>
+<p>In die dagen hebben wij een bezoek gebracht aan een oud huis in
+heerlijke omgeving, waar de zin voor schoonheid den toon aangaf, nu in
+de eerste plaats binnenshuis; in het betere seizoen vooral niet minder
+rondom de woning, in park en bosch. Er hebben velen in die buurt van
+het echte buitenleven genoten. <span class="pagenum">[<a id="pb98"
+href="#pb98" name="pb98">98</a>]</span>Slechts door de Berkel en een
+paar groote weiden is de Ehze gescheiden van het buiten, waar Allard
+Pierson een deel van zijn levensavond doorbracht, de Velhorst, en
+talrijk zijn in dit deel van Gelderland de oude kasteelen, die in onze
+geschiedenis van zich hebben doen spreken.</p>
+<div class="figure xd21e2368width"><img src="images/p1909-u098.jpg"
+alt="&rsquo;t Huis Eeze by Almen 1743" width="644" height="491">
+<p class="figureHead">&rsquo;t Huis Eeze by Almen 1743</p>
+</div>
+<p>Dat heeft ook de Ehze gedaan, al is het nu geen oud slot meer, maar,
+uitwendig althans, een deftig groot huis, van rooden baksteen
+opgetrokken. Van binnen zijn er nog heel veel sporen over, die wijzen
+op het verre verleden, dat het huis reeds achter zich heeft. De
+tegenwoordige eigenaar, de heer D. J. van den Honert, die zijn zaken te
+Amsterdam heeft en wiens vrouw de dochter is van den bekenden
+amsterdamschen philantroop, wijlen den heer P. W. Janssen, gevoelt zeer
+veel voor het verleden van het huis, waarvan hij in 1905 bezitter is
+geworden, toen hij het kocht van mevrouw de weduwe barones Van Welderen
+Rengers.</p>
+<p>Een bewijs van die pi&euml;teit heeft hij gegeven door de opdracht
+aan den heer A. A. Vorsterman van Oyen, om de geschiedenis te boek te
+stellen van de opeenvolgende geslachten, die &raquo;het kasteel
+Ehze&laquo; hebben bewoond. Zeshonderd jaren geleden werd het goed
+gesticht door een tak van het geslacht van Heeckeren, en naar een hof
+Hese of Hesni in de nabijheid van het stamslot der Heeckerens bij
+Emmerik moeten de heeren van Eese of Ehze hun burcht bij Almen in de
+gemeente Gorssel hebben genoemd. In het begin der veertiende eeuw was
+Frederik van Heeckeren bezitter van het goed de Ehze, waarnaar hij zich
+ook Frederik van Ese noemt.</p>
+<p>Ridders en knapen komen verder voor van dien naam, als bewoners van
+het kasteel, trouwe volgers van den graaf van Gelre, nu eens getuigen
+bij overeenkomsten tusschen den graaf en eenige stad, dan getuigen bij
+huwelijken in het grafelijk geslacht of bij plechtige verzoeningen als
+in 1355 tusschen Reinout, hertog van Gelre, en zijn broer Eduard.
+Ridder Frederik van Ese moet een persoon van gewicht zijn geweest, want
+bij een bezoek aan de stad Arnhem in datzelfde jaar 1355,
+waarschijnlijk met een grooten hofstoet, moet hem de stadsregeering
+veel wijn hebben verschonken &raquo;negen kwarten&laquo;, zooals
+vermeld staat in de stadsrekening van Arnhem van dat jaar. Zijn
+kleinzoons noemden zich weer Heeckeren of namen soms, na &raquo;deeling
+volgens magescheid&laquo; verschillende namen aan, dikwijls van
+aangetrouwde familieleden.</p>
+<p>In het werk van den heer Vorsterman, dat in het Genealogisch en
+Heraldisch Archief van Arnhem in 1908 is opgenomen, kan men de reeks
+der verschillende bezitters van het kasteel de Ehze uitvoerig vinden
+nagegaan. Men leest er, hoe een der leden van de familie priester was
+en vriend van Geert Groote, hoe een ander schepen was te Deventer en
+als man van invloed en kunde stond aangeschreven, en hoe ze zich
+vermaagschapten met aanzienlijke geslachten. In de zestiende en
+zeventiende eeuw speelt het geslacht Van Lintelo er een groote rol.</p>
+<p>Zoo was Christiaan Karel, baron van Lintelo, heer van de Ehze,
+<span class="pagenum">[<a id="pb99" href="#pb99" name=
+"pb99">99</a>]</span>die in 1707 scholtis of schout van Lochem was,
+onderhandelaar in zaken, die de nalatenschap van Willem III betroffen;
+hij was in groot aanzien bij zijn tijdgenooten en ge&euml;erd om zijn
+schranderheid en ongemeene werkzaamheid. Te Lochem huwde hij in 1705 op
+Ampsen met Clara Elisabeth van Nagell, was zeer bemind bij zijn
+onderhoorigen en stierf op de Ehze in 1736. Aan die vermaagschapping
+met de familie Van Nagell herinnert op dit oogenblik nog het wapen in
+de windvaan op het huis. Daar is de gesp uit dat wapen duidelijk te
+herkennen. Toevallig dat de voornamen van de tegenwoordige vrouwe van
+de Ehze dezelfden zijn als die van de eigenares uit de eerste helft der
+achttiende eeuw. Of die vroegere Clara Elisabeth bij haar onderhoorigen
+bemind is geweest evenals haar man, weten we niet, maar dat men het
+later van de 20ste-eeuwsche Clara Elisabeth zal getuigen, is zonder
+twijfel. Want zij treedt als een weldoenster onder de menschen op, door
+de zieken en zwakken te bezoeken en op te beuren en naar geest en
+lichaam hun goed te doen, niet maar eens nu en dan, maar trouw en
+geregeld. Aan &raquo;goede werken&laquo; wordt daar veel gedaan in en
+om het gemodernizeerde oude huis; er is een schooltje gebouwd, waar de
+meisjes dagelijks gratis naailes krijgen; de kinderen leenen boeken uit
+de bibliotheek van het huis, en op honderderlei manieren meer leven de
+bewoners van het huis met hun omgeving mee.</p>
+<div class="figure xd21e2385width"><img src="images/p1909-u099.jpg"
+alt="De Ehze. (Phot. Hoetink, Warnsveld)." width="566" height="352">
+<p class="figureHead">De Ehze. (Phot. Hoetink, Warnsveld).</p>
+</div>
+<p>Door een der vijf dochters van baron van Lintelo komt in de 18de
+eeuw het geslacht van Pallandt van Keppel in het bezit van de Ehze,
+maar niet voor langen tijd, want de eerste en eenige bezitter uit die
+familie verkocht de Ehze en liet papieren, schilderijen en
+merkwaardigheden naar het kasteel Keppel overbrengen. In de laatste
+jaren van de achttiende en de eerste helft van de negentiende eeuw is
+de historie van het huis het minst glorierijk, en Jan Derk Langenberg,
+lid van den raad van Zutfen en houtkooper aldaar, is de schuldige, die
+aan het sloopen gaat. Hij liet een groot deel afbreken, namelijk het
+middengebouw en een der vleugels, verkocht het prachtige ijzeren hek,
+dat voor de streek is bewaard <span class="pagenum">[<a id="pb100"
+href="#pb100" name="pb100">100</a>]</span>gebleven, want het prijkt nu
+nog op het kasteel Medler onder Vorden, maakte de sieraden van het huis
+te gelde en liet veel hout onder de bijl vallen.</p>
+<p>Dat gedeelte van het huis, dat bewaard bleef, verkocht hij in 1831
+aan baron Van Zuylen van Nijevelt, wiens zoon, Mr. Jacob Pieter
+Pompejus, tweemaal minister was, later buitengewoon gezant te Parijs,
+kamerheer des konings i. b. d. en lid der ridderschap van Gelderland
+was. Deze, gestorven in 1890, vertoefde niet veel op de Ehze en in 1866
+verkocht hij het huis en de landerijen aan zijn zwager, Karel Gerrit
+Willem, baron van Wassenaer, met wien zijn zuster getrouwd was. Dat
+echtpaar liet het gebouw restaureeren; de baron had den zeedienst
+verlaten en vertoefde graag op de Ehze. Hij was lid der Provinciale
+Staten en voorzitter van de Geldersche Maatschappij van landbouw.</p>
+<p>Hier voelen we ons op modernen grond, dat zijn de posten, nu ook
+door de bezitters van de landgoederen in de buurt bekleed. Bovendien
+iemand, die den zeedienst verliet, is ook de tegenwoordige eigenaar, de
+heer Van den Honert en aan het restaureeren heeft deze op niet minder
+grondige manier gedaan dan de Wassenaers. Vooraf heeft de <span class=
+"corr" id="xd21e2398" title=
+"Bron: oud ritmeester">oud-ritmeester</span> baron van Welderen Rengers
+van 1894 tot 1898 en heeft diens weduwe er nog van 1898 tot 1905
+gewoond. Zij hadden het goed gekocht van de jongste dochter van baron
+Van Wassenaer, aan wie het bij scheiding was toebedeeld.</p>
+<p>En hoe ziet nu de Ehze eruit, het oude kasteel in nieuwen vorm?</p>
+<p>Een flink terras is v&oacute;&oacute;r het huis gebouwd, met twee
+breede trappen en antieke sfinxen aan weerszijden, beelden, die een oud
+kasteel in Verona hebben gesierd. De hal is bijzonder smaakvol
+ingericht en vormt een waardige entr&eacute;e voor het deftige huis.
+Daar bloeiden de mooiste aronskelken en de heerlijkste hyacinthen,
+zooals er overal in het huis bloemen te bewonderen vielen. Rondom die
+ruime hal zijn de verschillende vertrekken gelegen, waar de werkelijk
+mooie dingen en de vele kunstvoorwerpen het rondwandelen als een gang
+door een met zorg samengesteld museum maken.</p>
+<p>Duidelijk is er overal naar gestreefd, om aan de oudheid van het
+huis recht te doen weervaren; hier is een eerbiedige hand aan het werk
+geweest. Hoe prachtig zijn die schouwen gerestaureerd, hoe pieus zijn
+de wapens der oude geslachten, waar ze herstelling behoefden, onder
+handen genomen en op een eereplaats gehangen, hoe trouw is betimmering
+en kleur in harmonie gehouden met het oude karakter! In modernen vorm
+doet alles aan, als volkomen passend bij wat er van het oude over is.
+Een delftsch tegeltableau achter de schoone schouw der eetzaal stelt de
+geboortehuizen voor van den eigenaar en zijn vrouw, die beide te
+Amsterdam het levenslicht zagen. Die schoorsteen is van dezen tijd,
+nagemaakt antiek, wondermooi werk van de haagsche firma Mutters,
+terwijl in een ander vertrek het witsel, dat de oude bekleeding van een
+schouw bedekte, met zorg is verwijderd, zoodat het heerlijke
+beeldhouwwerk weer in al zijn fijnheid van uitvoering voor den dag
+komt.</p>
+<p>Het blijkt hier, dat het gemakkelijke en comfortabele van onze
+moderne meubels, als men ze maar met smaak kiest, zich uitstekend
+aansluiten bij een huis van ouden stijl, en zoo is inderdaad de
+hoofdindruk van dit bezoek de mooie harmonie van het oude en het
+nieuwe. Vooral treft die, als men let op de vele nieuwere inrichtingen,
+die de heer Van den Honert heeft laten aanbrengen. Hij heeft bij den
+ingang een nieuwe steenen brug laten bouwen over de gracht ter
+vervanging van het houten brugje, waarvan reeds Craandijk in 1875 zei,
+dat op die plek &raquo;een nietig brugje het geheel ontsierde&laquo;.
+Tot de brug geeft een <span class="pagenum">[<a id="pb101" href=
+"#pb101" name="pb101">101</a>]</span>prachtig hoog ijzeren hek toegang,
+een van de schatten uit den voorraad van een parijsch antiquaar.</p>
+<div class="figure xd21e2412width"><img src="images/p1909-u101.jpg"
+alt="Gezicht uit het huis De Ehze. (Phot. Hoetink, Warnsveld.)" width=
+"638" height="343">
+<p class="figureHead">Gezicht uit het huis De Ehze. (Phot. Hoetink,
+Warnsveld.)</p>
+</div>
+<p>Maar van de moderne instellingen trekt vooral de modelboerderij de
+aandacht, waaraan die van Oud-Bussum tot voorbeeld heeft gestrekt.
+Volkomen hygi&euml;nisch en dus met de uiterste zindelijkheid, zijn de
+stallen ingericht; de behandeling van de koeien en die van de
+herhaaldelijk gefiltreerde en daarna snel afgekoelde en machinaal in
+flesschen gebrachte melk waarborgt de algeheele zuiverheid, en die op
+het landgoed gebruikte en verder tot boter verwerkte melk is een
+waardige pendant van het gezuiverde water.</p>
+<p>Er is namelijk een ontijzeringsinrichting, die noodig was, omdat het
+overigens goede water in den bodem te veel ijzer bevat. De electrische
+installatie van het goed maakt het mogelijk, het water omhoog te voeren
+in een kleinen toren, waar het in fijne verdeeling van boven neervalt
+en door oxydatie van het ijzer wordt ontdaan, om daarna op en door een
+bedding van cokes vloeiend, een nog verdere zuivering te ondergaan. Zoo
+rein en helder vangt het weldoend vocht dan in leidingsbuizen zijn
+wandeling aan door de verschillende gebouwen van het landgoed, door de
+vele nieuw gebouwde woningen van het personeel, door de stallen, de
+vertrekken der woning, de kelders, die in bewoonbare ruimten zijn
+herschapen, de kassen en waar niet al meer.</p>
+<p>Het voedt in de nieuwe kelderruimte onder het terras den voorraad,
+die uit de stooktoestel voor de centrale verwarming het gansche huis
+van een aangename warmte voorziet; het plast neer in het bekken, waar
+mevrouw Van den Honert in de donkere kamer haar photografieplaten
+wascht, het stroomt uit de warm- en koudwaterkranen boven het bad voor
+het personeel, het vult een bassin in de warme plantenkas, waar men dus
+voor de flora-kinderen altijd water op temperatuur heeft, en eindelijk
+voedt het de stoommachine in het machinehuis, die de electriciteit
+opwekt.</p>
+<p>Wagenhuis en paardestal zijn in overeenstemming met de <span class=
+"pagenum">[<a id="pb102" href="#pb102" name=
+"pb102">102</a>]</span>nieuwste eischen, die een kieskeurig eigenaar
+kan stellen, en de mooie paarden worden er met liefde verzorgd, al
+bevat de nieuw-bijgebouwde garage twee auto&rsquo;s, die hen overbodig
+schijnen te maken. Maar als overbodig worden ze daar in het geheel niet
+beschouwd, dat merkte het mooie zwartje, waarvan de bezitter met trots
+vertelde, dat het, nog geen drie jaar oud en in zijn tijd geboren
+was.</p>
+<p>Ook in de modern ingerichte vertrekken bemerkt men den ouderdom van
+het huis aan de diep inspringende vensters en de verbazend dikke muren.
+Die zijn voor de buitenmuren een meter dik en enkele binnenmuren zijn
+niet veel minder soliede. Sterk krijgt men daarvan en van de oudheid
+een indruk in de kelders met hun verwulften en bogen, hun oude
+blauwgeverfde deuren als middeleeuwsche toegangen en hun breede, lage
+gangen. Van die ruimten heeft de eigenaar een veelvuldig gebruik
+gemaakt. Daar zijn de keukens, daar wordt de wasch in een paar
+vertrekken behandeld, daar is Mevrouw met haar photografie bezig, daar
+zijn bergruimten en daar is nog een opening in den dikken muur met het
+vizier voor het kanon, dat van hier uit den vijand bestookte. Aan licht
+behoeft nooit gebrek te wezen in de onderaardsche gewelven, waar ook
+overvloedig frissche lucht kan komen, want op ieder plekje, waar het
+maar even noodig zou kunnen zijn, heeft men maar op een knop te
+drukken, en het electrisch licht straalt helder in het rond.</p>
+<p>A propos van dien vijand, mag wel verteld, dat hier de historische
+plek is, waar de langdurige strijd is gevoerd tusschen die van Zutfen
+en die van Deventer over de overbrugging van de Berkel. De
+Spitholderbrug op vijf minuten afstands van het huis was het punt van
+het ergste geschil. Het is een ophaalbrug met hooge, witte wip. De
+Zutfenschen, zich grondend op oude voorrechten, wilden geen bruggen
+over de Berkel toelaten en herhaaldelijk trokken gewapende mannen onder
+aanvoering van leden der stadsregeering naar Almen en braken de brug
+af. Dan herstelde Deventer de brug weer, zooals in 1704 gebeurde,
+waarna Zutfen ze weer afbrak, een spelletje, dat zich in het volgend
+jaar herhaalde. Trouwens, dat het vaak meer dan spel was, bleek, toen
+een der boeren van de Ehze bij zulk een schermutseling werd gedood.</p>
+<p>Het twistpunt werd niet eerder dan 1712 uit den weg geruimd; toen
+werd de brug bij Spitholt herbouwd, de groote Hessenweg van Duitschland
+naar Amsterdam, die een tijdlang gesloten was geweest, werd weer
+geopend en alles werd weer pais en vree. De heeren der betrokken steden
+en gewesten waren indertijd te paard of per chais of koets naar Gorssel
+komen rijden en hadden daar ten huize van den predikant
+geconfereerd.</p>
+<p>Hoe vreedzaam staat daar onze tijd tegenover, nu de bedrijvigheid
+zich richt op het winnen van wat bruikbaar is en mooi, nu in den
+moestuin, die ook gemodernizeerd is met gecementeerde muren en ijzeren
+latjes achter de leiboomen, de groenten voor de talrijke huishoudingen,
+op het goed wonend, worden gekweekt, nu de kassen vol zijn met de
+heerlijkste primula chinensis en cyclamen en begonia&rsquo;s, met
+calla&rsquo;s en anthuriums, met varens en orchidee&euml;n, die ieder
+haar eigen verzorging eischen! Hoe wonderheerlijk zal het er zijn, als
+in den vollen zomer het aardig aangelegde Rosarium prijkt met zijn
+groepen van La France&rsquo;s, Caroline Testout en Frau Karl
+Druschki!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a102" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Onze <span class="corr" id="xd21e2438" title=
+"Bron: Alpenvereenging">Alpenvereeniging</span>.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Van de activiteit der Nederlandsche Alpenvereeniging
+gaf de jaarvergadering, die onlangs te Amsterdam werd gehouden, een
+gunstig getuigenis. Er is veel belangstelling en het ledental neemt
+flink toe, ook bij de verhoogde jaarlijksche bijdrage van gewone leden,
+die nu tien gulden bedraagt.</p>
+<p>Als clubgebied voor den aanstaanden zomer werd aangewezen Zermatt en
+omstreken, waar de leden van de vereeniging kunnen samenkomen om
+gezamenlijk tochten in het hooggebergte te ondernemen.</p>
+<p>Op voorstel van het bestuur werd besloten een gedenkplaat aan te
+brengen in de rotsen bij den Col de G&eacute;ant ter nagedachtenis van
+mr. Sillem, die aldaar in 1907 op noodlottige wijze is verongelukt.</p>
+<p>Een warm woordje tot opwekking tot de beoefening der Alpensport
+heeft de secretaris, de heer P. C. Visser, in de Nieuwe Rotterdamsche
+Courant tot het publiek gericht. Hij wees er daarin op, hoe de vele
+afschrikkende verhalen van ongelukken met doodelijken afloop een
+verkeerd idee geven van de gevaarlijkheid dezer sport. Zij is inderdaad
+niet gevaarlijker dan andere takken van sport en met sprekende cijfers
+toont de schrijver dat aan, cijfers, die hij ontleent aan de bekende
+Mittheilungen des deutschen und oesterreichischen Alpenvereins.
+<span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103" name=
+"pb103">103</a>]</span></p>
+<p>Van de ongelukken in de Hoogalpen, die in 1908 een aantal van 72
+bedroegen, komen er 42 op rekening van hen, die de tochten zonder gids
+ondernamen, 15 die niet alleen zonder gids, maar ook zonder
+tochtgenooten er op uit trokken, terwijl de overige 14 zich bevonden
+onder geleide van gidsen.</p>
+<p>Wanneer men de oorzaken der ongelukken nagaat, dan komt men tot de
+volgende conclusie: dat 40 personen den dood vonden in de rotsen, 8
+personen op sneeuw of ijs, 15 tengevolge van steenslag, 8 tengevolge
+van het weer (d. i. door sneeuwstorm, onweer e.d.g.).</p>
+<p>Meer dan de helft zijn dus omgekomen bij z.g. klautertoeren in de
+rotsen, iets dat niet te verwonderen is, daar er veel meer tochten
+ondernomen worden op z.g. rotsbergen, dan over gletschers. De
+ongeoefende en lichtzinnige bergbestijger, die er zonder gids op
+uittrekt, toont een heimelijken angst voor de uitgestrekte ijsvelden
+met hun vele, vaak onzichtbare kloven en voelt zich meer aangetrokken
+tot de rotswanden met hun schijnbare degelijke steunpunten voor handen
+en voeten.</p>
+<p>De ongelukken in het middelgebergte (Vogezen, S&auml;chs-Schweiz
+e.a.) nemen geregeld toe, wat een gevolg is van het feit, dat
+tegenwoordig als het ware ieder rotspuntje als oefenterrein gebruikt
+wordt.</p>
+<p>1908 is voor den bergbestijger al bijzonder ongunstig geweest,
+voornamelijk door het zeer slechte weer van dezen zomer. Verscheidene
+ongevallen zijn b.v. een gevolg van de omstandigheid, dat de rotsen
+veelal met een ijslaag waren overdekt.</p>
+<p>De zoo juist genoemde cijfers hebben evenwel niet de minste waarde,
+wanneer men ze niet beschouwt in verband met het aantal tochten dat er
+in de Alpen wordt ondernomen. Dit met juistheid te noemen is vrijwel
+onmogelijk, maar toch heeft men dit getal bij benadering kunnen
+vaststellen door middel van de boeken, welke in iedere Alpenhut
+aanwezig zijn en waarin het grootste gedeelte der toeristen hun naam
+schrijven, met bijvoeging van de door hen ondernomen bestijging. In het
+jaar 1901 bedroeg dit cijfer voor de Duitsche en Oostenrijksche Alpen
+78.000, voor de Zwitsersche en Fransche Alpen 20.000, te zamen 100.000.
+Wanneer men nu nagaat welk een uitbreiding het ski-loopen heeft
+ondergaan en bovendien rekening houdt met het feit, dat het aantal
+bergbestijgers de laatste jaren schrikbarend is toegenomen, dan is het
+ongelukkenpercentage buitengewoon klein, zelfs kleiner dan bij het
+voetbalspel, roeien, zwemmen enz. Ten slotte vergete men niet, dat de
+meeste ongelukken vermeden hadden kunnen worden, wanneer de regels
+waren opgevolgd, die ieder bergbestijger moest kennen.</p>
+<div class="figure xd21e2464width"><img src="images/p1909-u103.png"
+alt="De abdij van Egmond." width="350" height="289">
+<p class="figureHead">De abdij van Egmond.</p>
+<p class="first">Uit <i>kronyck ende historie vanden huyse van
+Egmondt</i>. Alkm. 1655.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a103" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Herbouw van de abdij van Egmond.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Te Egmond-Binnen is opgericht de
+Sint-Adelbertstichting, die zich ten doel stelt, de oude abdij van
+Egmond te doen herrijzen in haar vollen luister. Nederlandsche
+priesters en monniken van den H. Benedictus zouden erin wonen, om aan
+de nieuwe nederzetting een echt nederlandsch karakter te geven, en men
+wil trachten, in en door de abdij kunst en wetenschap te beoefenen en
+te bevorderen, zooals de kloosterlingen in de Middeleeuwen deden.</p>
+<p>Tot de mogelijkheid van den herbouw droegen bij de Fransche
+Benedictijnen, die in ons land gastvrijheid genieten en in Oosterhout
+een klooster hebben gesticht, naast vele aanzienlijke nederlandsche
+Katholieken. Ook Protestanten moeten stellig veel kunnen gevoelen voor
+het plan, om op dezelfde plek in de onmiddellijke nabijheid van het
+tegenwoordig kerkje te Egmond-Binnen, waar de beroemde Abdij van Egmond
+stond, de abdij te herbouwen, waaraan voor onze geschiedenis en
+beschaving zooveel herinneringen zijn verbonden.</p>
+<p>Door de bemiddeling van den vroegeren eigenaar van den grond, waar
+de abdij verrees, den nu reeds overleden heer B. J. M. de Bont, zijn er
+reeds opgravingen gedaan, waardoor men tot de juiste kennis van de
+grondslagen der stichting is gekomen en tevens gebeenten heeft
+opgedolven van in de abdij vroeger begravenen. Eer tot den bouw op de
+oude grondslagen wordt overgegaan, zal men stelselmatig het uitgraven
+van de terreinen voortzetten. <span class="pagenum">[<a id="pb107"
+href="#pb107" name="pb107">107</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a104" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Verschillend postvervoer.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een postautomobiel in Frankrijks hoofdstad is een
+alledaagsche verschijning, zooals ze het ook al is in kleinere steden.
+Hoe bruikbaar is dat snelle vervoermiddel gebleken voor al, wat aan de
+post wordt toevertrouwd, brieven en briefkaarten, mooie en leelijke
+prenten, circulaires, prijscouranten, reclame-aanbevelingen,
+geboorteberichten, huwelijks- en verlovingsaankondigingen,
+doodstijdingen, bestellingen en nieuwtjes, voor dat alles een snel, een
+vliegend vervoermiddel, hoe kan het beter!</p>
+<div class="figure xd21e2489width"><img src="images/p1909-u107-1.jpg"
+alt="Parijsche post-automobiel." width="691" height="551">
+<p class="figureHead">Parijsche post-automobiel.</p>
+</div>
+<p>Puffend en blazend stormt het glanzige vehikel door het stof en vuil
+der minder bedeelde parijsche straten, over het glimmend asfalt van
+boulevards en avenues, beeld van het moderne leven, bewijs, dat ook de
+staat een uitnemend gebruik maakt van de nieuwere uitvindingen en
+ontdekkingen. De talrijke bussen, postbussen namelijk, uit de
+voorsteden, ze worden in de postauto gelost, en haast je, rep je, gaat
+het naar de stations; van de courantenbureaux komen de bestellingen
+aangereden juist op tijd, dat de auto&rsquo;s ze nog kunnen meevoeren
+naar de plek, van waar ze hun nationale en internationale reizen zullen
+aanvangen, en in de gejaagdheid van zijn snel bedrijf behoudt de
+chauffeur zijn kalmte, ook al moet hij soms de uiterste kracht van zijn
+motor vergen.</p>
+<div class="figure xd21e2496width"><img src="images/p1909-u107-2.jpg"
+alt="Marokkaansche postbode." width="692" height="552">
+<p class="figureHead"><span class="corr" id="xd21e2498" title=
+"Bron: Marokaansche">Marokkaansche</span> postbode.</p>
+</div>
+<p>Hoe anders de bedachtzame langzaamheid van dat andere vervoermiddel
+der post, waarvan de tweede afbeelding getuigt. Daar zit een
+marokkaansche postbode op zijn kameel en heeft een langen, langen tocht
+door de woestijn af te leggen, om naar de afgelegen oase &rsquo;t
+nieuws te brengen uit de gansche wereld. Deze berekent zijn tijd niet
+naar minuten en seconden, maar naar dagen. Hij en zijn trouw rijdier,
+de geduldige kameel, volbrengen den grooten tocht in rustige kalmte
+door den zonnebrand en den heeten middag, zoowel als door de koelte van
+den bedauwden morgen. Mogelijk treft hen beiden een enkele maal de
+pracht van den zonsondergang in het kleurenrijke bed, dat de
+woestijnhorizon voor het oog van den dag spreidt, maar veelal heeft de
+man het dan te druk met het spreiden van zijn nachtleger en het koken
+van zijn sober avondmaal, en met de zorg voor zijn vermoeid dier. Treft
+het, dat hij in een doear kan overnachten, zooals op veel routen van de
+post mogelijk is, dan hebben ruiter en ros het beter dan wanneer ze op
+den stralenden sterrenhemel van de woestijn zijn aangewezen. Daar in de
+eenzaamheid van zand en rotsen, is het geladen geweer de volstrekt
+noodige reisgezel, want in het achterland van Marokko mogen de wilde
+dieren schaarsch zijn, de menschelijke roovers behooren er nog niet tot
+de zeldzaamheden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a105" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Paard en auto.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">&raquo;Acht jaar geleden&laquo;, zoo vertelt Dr. J.
+Hundhausen in de te Frankfort aan de Main verschijnende
+&raquo;Umschau&laquo;, &raquo;vertelde mij een chauffeur, die mij door
+Parijs reed, dat er in de stad al bijna zeshonderd auto&rsquo;s in
+gebruik waren, en ik was er verbaasd van. Toentertijd was Parijs de
+eerste en haast de eenige stad voor automobielen. Sedert is de
+automobielindustrie op verbazende manier toegenomen, en zij moet nog
+enorm stijgen in het belang van ons allen. Want sedert ik het bestuur
+van een landgoed heb op mij genomen, zie ik eerst, hoeveel grond aan de
+opbrengst van menschelijk voedsel wordt onttrokken door de voeding van
+onze huisdieren.</p>
+<p>Men moet zelf de havervelden hebben in orde gemaakt, die noodig zijn
+voor het onderhoud van de paarden, die het landbouwwerk doen, moet de
+klavervelden en de weiden hebben laten bewerken, en dan daarmee
+vergelijken, hoe klein de stukken zijn, die men voor de vruchten ter
+voeding van den mensch noodig heeft, om zich ervan bewust te worden,
+dat de afschaffing, de vervanging van de trekdieren door auto&rsquo;s
+de winst zou meebrengen van zeer groote stukken land voor menschelijke
+voeding.</p>
+<p>De mensch kan niet van benzine leven, maar benzine kan <span class=
+"pagenum">[<a id="pb108" href="#pb108" name=
+"pb108">108</a>]</span>hetzelfde doen als een paard en de mensch kan
+wel van het voedsel van het paard of van den grond, waar het op
+verbouwd wordt, leven. De paardemachine moet voortdurend worden
+gestookt, ook als ze niet werkt; de auto alleen onder den arbeid.</p>
+<p>Merkwaardig is het, dat bij de toeneming van het automobielverkeer
+de paarden niet in prijs dalen, terwijl ze daarentegen in stijgende
+mate worden geteeld. Paardetrams worden in electrische veranderd;
+aanzienlijken schaffen paarden af en nemen auto&rsquo;s, maar de
+paardenteelt schijnt er niet onder te lijden. Amerika koopt jaarlijks
+in Oldenburg meer dan duizend hengsten. Dat moet volgens de
+paardenkoopers verklaard worden uit het toenemend gebruik van paarden
+door groentehandelaars, slagers, fruitverkoopers en andere
+neringdoenden en door de sterke vermeerdering der cavalerie. Een
+noodzakelijk huisdier deelt buitendien in de toeneming van het
+menschelijk geslacht.</p>
+<p>Ergo, neemt ook het voeder voor de paarden steeds meer ruimte in.
+Wij zoeken naar nieuwe terreinen voor den landbouw, trachten de
+opbrengst van het akkerland te vermeerderen, maar laten tegelijk een
+derde of een vierde van de beschikbare ruimte aan de dieren over. Dat
+is niet bij te houden. En daarom moeten de mechanische vervoermiddelen
+het levende dier in toenemende mate vervangen; dat moet overal en
+altijd het streven wezen.&laquo;</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a106" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Taalgrenzen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De politieke grens tusschen twee landen vormt in den
+regel geen scherpe grens, wat de taal betreft. Aan beide zijden wordt
+gewoonlijk het verkeer levendig onderhouden, wanneer ten minste geen
+pijnlijke politieke verschillen dat belemmeren. De omstandigheden,
+waaronder de douane werkt zijn meestal zoo geregeld, dat er weinig
+hinder door ontstaat en dat de grensbewoners kleine hoeveelheden vrij
+kunnen wisselen. Brusse heeft er ons in zijn smokkelcauserie ook op
+gewezen voor Twenthe.</p>
+<p>Veelal beheerscht de <span class="corr" id="xd21e2527" title=
+"Bron: g ensbewoner">grensbewoner</span> beide talen of ten minste kent
+hij de noodigste woorden van de taal der buren en kan zich dus
+verstaanbaar maken, te meer daar de ander hem halfweg tegemoet
+komt.</p>
+<p>Er zijn intusschen enkele plaatsen, waar taalgrens en politieke
+grens opvallend scherp samenvallen. In Pontebba op de grens tusschen
+Oostenrijk en Itali&euml;, in Karinthi&euml;, kan men dit duidelijk
+waarnemen. Het oostenrijksche gedeelte van de plaats heet Pontafel en
+wordt door het riviertje, de Pontebbana van het italiaansche gedeelte,
+dat Pontebba heet, gescheiden.</p>
+<p>Een brugje over dat grensriviertje voert van Karinthi&euml; naar
+Boven-Itali&euml;. De plaats heeft twee stations, die zoo dicht bij
+elkander liggen, dat de trein op den weg van het eene naar het andere
+nauwelijks goed in beweging komt. Maar aan de stations moet men vaak
+lang wachten, want het zijn belangrijke grensstations op de route van
+en naar Itali&euml;.</p>
+<p>Pontafel is geheel Duitsch; de uithangborden voor de herbergen
+kunnen het u al leeren, en de menschen praten een echt duitsch dialect.
+En loopt men nu over de brug der Pontebbana en is den douanebeambte
+voorbij, dan bevindt men zich geheel in Itali&euml;; er is niets
+duitsch meer. Naast de brug staat trouwens al een mooie
+&raquo;albergo&laquo;, waar ge, om er welkom te wezen, niet alleen wat
+geld in uw beurs moet hebben, maar waar ge ook een weinig Italiaansch
+moet kunnen keuvelen, want de menschen verstaan er geen andere
+taal.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a107" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Noord-Atlantische Oceaan.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op het negende internationale congres van
+aardrijkskundigen, dat verleden jaar te Gen&egrave;ve is gehouden,
+hield Dr. Schott uit Hamburg samen met Dr. Petterson uit Stockholm een
+betoog voor de dringende noodzakelijkheid, spoedig met een onderzoek
+van den Noord-Atlantischen Oceaan een begin te maken. Alle nieuwere
+diepzee-expedities hebben zich van Europa uit naar het Zuiden gewend,
+en zoo komt het, dat wij nog zoo weinig onderzoekingen hebben gedaan
+aangaande het gedeelte van den Atlantischen Oceaan, dat het dichtst bij
+is gelegen. Op de breedte van 40 tot 50 graden hebben enkel de
+kabelleggingen licht verspreid over het bodemreli&euml;f.</p>
+<p>Er ontbreken nog geheel nauwkeurige opgaven omtrent de grootte en de
+regelmatigheid van de wisselingen in kracht en warmte der atlantische
+stroomingen in het genoemde gebied, die toch voor onze
+klimaatstoestanden van zoo groot gewicht zijn. Daarmee in verband,
+moesten de hoogere luchtlagen worden onderzocht, die deelen der
+atmosfeer, die in de trekwegen van de groote, naar Europa op weg zijnde
+barometrische minima liggen en allerlei ophelderingen beloven.</p>
+<p>Sedert het vinden van de jeugdstadia van den aal ten westen van
+Ierland in diepten van tot duizend meter heeft getoond, hoe ver nuttige
+visschen onder bepaalde omstandigheden hun verbreidingsgebied zeewaarts
+uitstrekken, zou een onderzoek van die omstandigheden en van het als
+oervoedsel de verspreiding der zeevisschen beheerschende plankton van
+wezenlijk belang zijn.</p>
+<p>Bovendien behoort ook bij het internationale zee-onderzoek, dat
+sinds 1902 bestaat en zich met de noordeuropeesche zee&euml;n
+bezighoudt, die toch slechts zijzee&euml;n zijn van den
+Noord-Atlantischen Oceaan en dus in allerlei opzichten van die zee
+afhankelijk zijn, de studie, waar beide redenaars voor in de bres
+sprongen. Zij wezen op het Congres de voor het doel meest geschikte
+deelen aan van den Oceaan, deden voorstellen omtrent methode en
+organisatie, noemden co&ouml;peratie der mogendheden daarvoor noodig en
+zagen hun voorstellen door een resolutie van het Congres te
+Gen&egrave;ve aangenomen en dringend aanbevolen in de algemeene
+belangstelling.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a108" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kolonisatie van Europeanen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In de Deutsche Kolonialzeitung behandelen Dr. Arning
+en Ernst Vohsen in tegengestelden zin het belang van europeesche
+kolonisatie der duitsche koloni&euml;n. De eerste brengt de licht-, de
+tweede de schaduwzijden naar voren. Beide hebben materiaal ter
+verdediging van hun wederzijdsch standpunt in brieven van kolonisten,
+die meer of minder optimistisch zijn. Een argument, dat Vohsen bezigt,
+om de kolonisten thuis te houden, is, dat de Duitschers, die over
+landverhuizing denken, wel een geschikter plek kunnen kiezen dan de
+verre koloni&euml;n in Afrika.</p>
+<p>In de laatste jaren is de landverhuizing in Duitschland sterk
+verminderd en is op het oogenblik bepaald onbeduidend. Bij het
+landbouwbedrijf gaan tegenwoordig volgens den schrijver in veel jaren
+van goede oogsten millioenen en millioenen verloren door gebrek aan
+arbeidskrachten. Daarbij wordt Duitschland in bedenkelijk stijgende
+mate toevluchtsland voor slavische en latijnsche landverhuizers. Er
+zijn in het land dus bevolkingsproblemen op te lossen, die eerder om
+oplossing roepen dan het koloniseeren in de koloni&euml;n.</p>
+<p>Bovendien moeten ook de vurigste vrienden van Europeanen-kolonisatie
+in tropische streken toegeven, dat daar groote bezwaren aan verbonden
+zijn, dat het voor vestiging in aanmerking komende land niet uitgebreid
+is, en dat Duitschland daarentegen in de koloni&euml;n een inlandsche
+bevolking heeft, die in staat en bereid is, onder zijne bescherming en
+leiding te werken en dus de schatten te ontginnen, die daar wachten.
+Dit alles samengenomen, meent de schrijver, dat het verstandiger zal
+zijn en uit economisch oogpunt beter, het zwaartepunt in de
+ontwikkeling der koloni&euml;n van Duitschland te leggen bij de
+inlandsche bevolking en niet teveel hoop te bouwen op de vestiging van
+duitsche kolonisten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a109" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Onrust in Abessyni&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Telkens gewagen de bladen van onrust in Abessyni&euml;
+en de woelingen schijnen verband te houden met een minder gunstigen
+gezondheidstoestand van den keizer, negus Menelik. Hij moet sterk
+achteruitgaan en de vraag omtrent de opvolging houdt de stamhoofden, de
+Rassen, in niet geringe mate bezig. Ze zijn te Debra Libanos reeds
+samengekomen ter beraadslaging, ieder met een gewapend geleide. De
+artillerie van den negus moet ook al eenige malen slaags geweest zijn
+met de troepen van die rijksgrooten, van wie Ras Wolli, een broer van
+de keizerin, en Ras Michael, de vader van den vermoedelijken
+troonopvolger, slaags zijn geweest dichtbij Ankober.</p>
+<p>Over Djibouti aan de Roode Zee komen de tijdingen uit Abessyni&euml;
+naar de overige wereld, want naar andere zijden is de gemeenschap met
+het eigenaardige land nog uiterst gebrekkig. De spoorweg
+Djibouti-Harrar moet in veel voorzien! <span class="pagenum">[<a id=
+"pb109" href="#pb109" name="pb109">109</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a110" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Op de grenzen van Montenegro.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De rotsachtige inhammen aan de kusten van
+Dalmati&euml;, de fjorden van het Zuiden, zijn gewoonlijk stil en
+verlaten; maar in de laatste maanden heerscht er druk en opgewekt
+leven. Men kan er alle talen en dialecten uit het groote Donaurijk te
+hooren krijgen. Allen, die daar zijn, dragen echter het kleed van den
+soldaat; allen zijn gewapend, gereed tot den krijg.</p>
+<p>Dat moet wel, sedert October van het vorig jaar al is de spanning in
+Montenegro aan het groeien. Toen reeds bleven de buren van Oostenrijk
+uit de Zwarte Bergen, die anders Cattaro en de overige kuststeden van
+groente en gevogelte en andere levensmiddelen voorzien, plotseling weg
+van de markten. Alle Montenegrijnen, zelfs die in het verre Amerika
+woonden, spoedden zich naar het vaderland, dat al zijn zonen tot de
+tanden wapende. Oorlog! was de leus, en iederen dag verwachtte
+Oostenrijk een aanval met bestorming van Cattaro of Spizza, misschien
+wel met verovering van de Herzegowina.</p>
+<div class="figure xd21e2572width"><img src="images/p1909-u109.jpg"
+alt="Montenegrijnsche soldaten." width="578" height="413">
+<p class="figureHead">Montenegrijnsche soldaten.</p>
+</div>
+<p>In die omstandigheden moest de Donau-monarchie wel op haar hoede
+zijn, en pas was dan ook de eerste sneeuw gevallen, of uit alle deelen
+van Oostenrijk kwamen de treinen aanrollen met soldaten en kanonnen.
+Indien ze gedacht hebben, dadelijk aan het vechten te kunnen gaan, dan
+is dat anders afgeloopen tot nu toe; maar de dienst die de krijgers er
+wachtte, was daarom nog niet een gemakkelijke. Men kon het meer of
+minder goed treffen. Sommigen kwamen in Herzegowina of in
+Krivosci&euml; tusschen de ruwe Karstrotsen; anderen bleven beneden aan
+de mooie, blauwe zee onder het gebladerte van laurieren en
+citroenen.</p>
+<p>De eersten waren tusschen de eenzame, verlaten rotsen niet te best
+af. Met een luitenant voorop gaat het klauterend tegen de steile
+bergpaden op, die in lange serpentines de helling bestijgen naar den
+een of anderen eenzamen post. Achter hen twee muildieren, die het
+proviand voor de eerstvolgende dagen meevoeren. De ijzeren deur van het
+wachthuis knarst in haar hengsels, en de afgelosten gaan heen. De
+nieuwelingen zitten er nu voor volle twee maanden, kunnen over de
+grijze rotsen naar Montenegro kijken of, als de zon schijnt, naar het
+Westen, waar een smal blauw streepje de zee aanwijst.</p>
+<p>Loodrecht vallen de wanden neer van de rotskloof bij Milica, vele
+honderden meters diep naar het smalle rijpad, dat naar Grahova voert,
+het montenegrijnsche kamp. Prins Mirko heeft er nu en dan een revue
+gehouden, maar met de geestdrift wil het niet te best. De winter is
+koud; ijzig blaast de bora over de met sneeuw bedekte hoogten, en een
+half kilo meel per dag en per man is weinig, zelfs voor den met weinig
+tevreden Montenegrijn.</p>
+<p>&raquo;Jullie hebt het beter,&laquo; plegen de montenegrijnsche
+soldaten tot de Oostenrijkers en Hongaren te zeggen, &raquo;je hebt een
+half kilo vleesch per dag en nog bovendien thee en wijn en warme
+kleeding! We hebben hier wat tabak en eieren meegebracht; koopt ze van
+ons, want onze vrouwen en kinderen zijn thuis koud en hongerig!&laquo;
+Zoo spreken de brave, eerlijke zonen der Zwarte Bergen, die al zoo lang
+op de voorposten hebben gestaan en waarvan nu velen naar huis zijn
+gegaan, moe van het omhangen en verlangend naar het werk in hun
+dorpen.</p>
+<p>&raquo;Vrijwilligers op!&laquo; had het in October geklonken, en van
+de toestroomenden waren de besten gekozen voor de corpsen langs de
+grenzen. Tot hun grijze velduniform behooren ook de lichte sandalen, de
+opanken, deel der nationale dracht, en de bergstok. Tusschen de grijze
+rotsen zijn ze haast niet te herkennen. Al maanden staan de
+oostenrijksch-hongaarsche en de montenegrijnsche soldaten daar nu zoo
+vaderlandslievend tegenover elkander; ze hebben elkaar leeren kennen en
+achten. Gelukkig, dat alles erop schijnt te wijzen, dat de vrede
+bewaard zal blijven. Als Servi&euml; naar de vertoogen der mogendheden
+luistert, blijft het ook in Montenegro rustig.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a111" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Gelukkige ambitie van de Koninklijke
+Paketvaartmaatschappij.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Als men nagaat, welke nieuwe stoomvaartdiensten de
+Paketvaartmaatschappij weer in het leven heeft geroepen, moet men haar
+prijzen om haar ijver, waardoor ze tracht, de afgelegen deelen van
+onzen archipel te betrekken in het verkeer, en dus hen in de
+mogelijkheid te stellen, den weg van den vooruitgang te betreden. Voor
+het eerste halfjaar van 1909 vertoont de kaart der stoomvaartdiensten
+de verbetering, dat er een lijn in het leven is geroepen van Serwaroe
+ten oosten van Timor naar Port Darwin in het Noorden van Australi&euml;
+of Nieuw-Holland, om dien ouderwetschen naam nog eens te gebruiken.
+Verder een van Dobo naar Thursday-Island, en langs de oostkust van
+Australi&euml; verder naar Townsville, Brisbane, Sydney en Melbourne.
+Nieuw zijn voorts de Singapore-Anambaslijn, die tot de
+Zuid-Natoena-eilanden loopt; de Singapore-Sambaslijn, waardoor nu drie
+lijnen van Singapore naar het noordwesten van Borneo komen te loopen;
+en de lijn van Soerabaja naar Balik Papan op de oostkust van
+Borneo.</p>
+<p>Celebes heeft verscheidene nieuwe verbindingen gekregen, o. a. een
+van Palima naar Kolaka, dwars over de golf van Boni; een van Gorontalo
+met den Bangaai-archipel en verder oostwaarts naar de Soela-eilanden.
+In de Banda-Zee is Damar opgenomen in de lijn, die van Dobo komt; op de
+noordkust van Nieuw-Guinea is een lijn ingelegd van <span class="corr"
+id="xd21e2593" title="Bron: Monokwari">Manokwari</span> naar de
+Mapia-eilanden, en de lijn Sorong-Manokwari doet thans ook Waigeoe aan.
+In de Geelvinckbaai is Windessi een der stations geworden aan de
+Noord-Nieuw-Guinea-lijn.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a112" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Denen weer naar het Noorden.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het was te verwachten, dat Denemarken de groote
+resultaten van de Denmark-expeditie, die echter ten deele door den dood
+van den leider Mylius Erichsen verloren gegaan zijn, niet in den steek
+zou laten, en nu worden er dan ook toebereidselen getroffen, om in den
+zomer van 1909 een nieuwe expeditie uit te zenden, die een poging zal
+wagen, om zoowel de lijken van Erichsen en zijn beide metgezellen
+alsook de wetenschappelijke resultaten, dagboeken, opnemingen,
+verzamelingen, kaarten, die aan den fjord achtergelaten moesten worden
+bij de poging, over het inlandsche ijs naar de oostkust van Groenland
+terug te keeren, te vinden en thuis te brengen. Een klein schip met een
+bemanning van slechts acht personen zal de oostkust van Groenland, zoo
+ver mogelijk naar het Noorden volgen, en na het weer verschijnen van de
+zon boven den horizon zullen dan op sledetochten de noodige nasporingen
+worden gedaan.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a113" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Geen territori&euml;n meer in de Vereenigde
+Staten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Nu Arizona en Nieuw-Mexico tot staten zijn verheven,
+is het geheele continentale gebied der Vereenigde Staten ingedeeld in
+<i>states</i>. Het continentale gebied, want Hawa&iuml; heeft nog
+slechts de rechten van een territorium. En ja, dan is Aljaska ook nog
+niet onder de staten opgenomen, terwijl het district Columbia in het
+Oosten met de hoofdstad Washington natuurlijk zijn eigenaardige plaats
+behoudt. <span class="pagenum">[<a id="pb113" href="#pb113" name=
+"pb113">113</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u16" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a114" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De telegraaf in Atjeh.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Van Deli naar Atjeh te telegrafeeren gaat tegenwoordig
+nog door middel van den kabel tusschen Oleh-leh en Belawan-Deli, maar
+binnen afzienbaren tijd zal men over land van Deli naar Atjeh kunnen
+seinen, en reeds heeft van ambtswege een overlandtocht naar Koeta-Radja
+plaats gehad, om de mogelijkheid van den aanleg van zulk een lijn te
+onderzoeken. Werd dan tevens de bestaande kustkabel verder van de kust
+verwijderd, omdat de tegenwoordige ligging teveel storingen meebrengt,
+zoodat er een volledige ceintuurverbinding ontstond tusschen Deli,
+Sabang, Atjeh en Deli, waarin zeekabel en landlijn elkaar aanvulden,
+dan zou dat voor Noord-Sumatra een verbetering van beteekenis wezen.
+Zulke telegrafische ceintuurverbindingen voldoen ook elders goed, als
+bijvoorbeeld de lijnen Java-Bali-Makasser-Balikpapan-Bandjermasin-Java
+en Java-Lahat-Palembang-Banka-Biliton-Java. Wat Noord-Sumatra betreft,
+kan men van die landlijn nu al telegrafeeren tot Pangkalan Brandan,
+welke lijn dus over Langsar tot Koeta Radja zal moeten worden
+doorgetrokken, en wel eerst naar Kwala Simpang, de hoofdplaats van
+Tamiang, vandaar naar Langsar, het beginpunt van de Atjehtram, voorts
+langs de geheele Atjehtramlijn via Segli en Telok Seumaweh naar
+Koeta-Radja. Om technische redenen zou er in Langsar een
+telegraafkantoor moeten komen, terwijl de gouverneur van Atjeh van
+oordeel is, dat in &rsquo;t belang der bevolking op de plaatsen Segli
+en Telok Seumaweh (op laatstgenoemde plaats is op &rsquo;t oogenblik
+alleen een postkantoor gevestigd) post- en telegraafkantoren behooren
+te <span class="corr" id="xd21e2618" title="Bron: wo den">worden</span>
+opgericht.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a115" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het rijstmesje der Maleiers.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De eigenaardige vorm van het rijstmesje, waarmee de
+Maleiers de rijsthalmen &eacute;&eacute;n voor &eacute;&eacute;n
+afsnijden, moet volgens een mededeeling in het Zeitschrift f&uuml;r
+Ethnologie zijn verklaring vinden in een oud gebruik, dat primitieve
+volken van schelpen hebben gemaakt. Zoo&rsquo;n mesje bestaat uit een
+segmentvormig plankje, ter lengte van 5 &agrave; 6 en ter breedte van
+ongeveer 4 centimeter, waarin, aan den ronden kant, een ijzeren mesje
+ingelaten is. Dwars door het plankje loopt een stukje bamboe van 6 tot
+8 centimeter lengte. De maaier houdt het mesje in de rechterhand, vat
+een rijsthalm met duim en wijsvinger aan, en drukt den halm met de
+middel- en ringvingers tegen het mesje. De aren&mdash;men snijdt halm
+voor halm&mdash;worden dus met dezelfde hand aangevat en gesneden, en
+wat gesneden is neemt de linkerhand in bewaring.</p>
+<p>Nu is het opmerkelijk, dat wanneer voorwerpen van schelp, been of
+bamboe vervangen worden door gelijksoortige van andere, duurzamer
+grondstof, van metaal bijv., de eigenaardige oorspronkelijke vorm, die
+verband hield met de oorspronkelijke materie, dikwijls behouden blijft,
+al zou ook de nieuwe materie een veel eenvoudiger of doelmatiger vorm
+toelaten. Aan het werktuig, in &rsquo;t algemeen aan het voorwerp, een
+nieuwen vorm geven, is weder een stap verder op den
+ontwikkelingsweg.</p>
+<p>De bijzondere vorm van het mesje zou dan te verklaren zijn, doordat
+de platte schelp van weleer, die tot het snijden der halmen werd
+gebruikt en waar een dwars erdoor gestoken houvast van hout of bamboe
+in was bevestigd, vervangen was door het andere steviger materiaal, het
+hout en het ijzer, maar dat men de oude grondstof nog kan herkennen in
+den vorm van het tegenwoordige mesje.</p>
+<p>Als bevestigende bijzonderheid vermeldt de schrijver, prof.
+Moszkowski, nog, dat tot de plechtigheden, die op Malakka aan den
+rijstoogst voorafgaan, ook behoort het bijeenbrengen van bepaalde
+voorwerpen, bladeren van planten, die tooverkracht heeten te bezitten,
+en dergelijke en dat tot de bedoelde voorwerpen ook een schelp behoort.
+Wat die schelp erbij beteekende, zou dan ook zijn opgehelderd als een
+hulde aan de grondstof, waar de rijstmesjes oorspronkelijk van werden
+gemaakt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a116" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">In de buurt van den Triglau.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Tusschen de beide armen, waaruit de Save of Sau
+ontstaat, ligt op de grenzen van Karinthi&euml; en Krain het bergland
+van den Triglau, den hoogsten rug in de Trentagroep van de Julische
+Alpen. Het is een kalkgebergte vol holen en spleten, waterarm en dor,
+maar met enkele gletschers. De omgeving is rijk aan interessant
+natuurschoon en wordt druk bezocht.</p>
+<div class="figure xd21e2638width"><img src="images/p1909-u113-1.jpg"
+alt="Het Wocheinermeer." width="455" height="337">
+<p class="figureHead">Het Wocheinermeer.</p>
+</div>
+<p>De diepe dalketel van de Wochein begrenst het Triglaubergland aan
+den zuidkant, en waar het dal het nauwst is, ligt het bekken van het
+Wocheinmeer, bewaakt door den imposanten top van den Triglau. Op den
+voorgrond naast een houten brug, waaronder het teveel van het meer zich
+een uitweg baant, staat de hooge, witte klokkentoren van het eenzaam
+gelegen kerkje van Sankt Johann am See. Daarachter glinstert de
+langgerekte spiegel van het meer, welks noordelijke oever steil
+neerdaalt, terwijl de zuidelijke langzaam rijst onder een dichte
+bedekking van bosch.</p>
+<p>Na het verlaten van het Wocheindal doet men goed het Veldesmeer met
+het heilige eiland Maria im See te gaan zien en als men het kan
+treffen, er een bedevaart bij te wonen, krijgt men de bewoners van de
+streek in hun kleurrijke kleeding onder de oogen. Bij het Veldesmeer
+krijgt men niet den indruk van iets drukkends en ingeslotens, zooals
+bij het Wocheinmeer. Naar de noordzijde ziet men de kerk en de huizen
+van Veldes in het groen liggen, en de aangrenzende rij van hotels en
+villa&rsquo;s met bloemrijke tuinen en frissche grasperken.</p>
+<div class="figure xd21e2647width"><img src="images/p1909-u113-2.jpg"
+alt="Het Faakermeer met de Mittagskogel." width="458" height="637">
+<p class="figureHead">Het Faakermeer met de Mittagskogel.</p>
+</div>
+<p>Veldes krijgt als gezondheidsoord steeds meer naam, zoodat
+<span class="pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114" name=
+"pb114">114</a>]</span>het nu niet enkel bezocht wordt om de nabijheid
+van de bedevaartplaats Maria im See.</p>
+<div class="figure xd21e2656width"><img src="images/p1909-u114-1.jpg"
+alt="Veldes in Krain." width="462" height="330">
+<p class="figureHead">Veldes in Krain.</p>
+</div>
+<p>De W&uuml;rzener Save, die om den noordvoet van den Triglau stroomt
+heeft aan zijn noordelijken oever den Mittagskogel en het Faakermeer,
+een romantisch groepje, dat men met den spoortrein passeert, als men
+van Villach komt, gelegen aan den voet van den geweldigen Dobratsch met
+een der beroemdste uitzichtpunten in Karinthi&euml;. Ten oosten van de
+stad ligt het meer van W&ouml;rth, het grootste uit Karinthi&euml;, wel
+17 kilometer lang, omringd door zachte hellingen, waar dichte, donkere
+boomen staan en waarop de groote uitschulpingen der Karawankenbergen
+neerzien. De kerk van Maria W&ouml;rth is zeer oud en thans een sieraad
+in het landschap, waarin ze effen wit tusschen het groen van een klein
+schiereilandje te voorschijn komt.</p>
+<div class="figure xd21e2663width"><img src="images/p1909-u114-2.jpg"
+alt="Maria W&ouml;rth aan het W&ouml;rthermeer." width="464" height=
+"634">
+<p class="figureHead">Maria W&ouml;rth aan het W&ouml;rthermeer.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a117" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hongersnood in Tunis.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het ziet er in Noord-Afrika in den laatsten tijd in
+dit voorjaar van 1909 dan al ver van gunstig uit met de vooruitzichten
+van den oogst. In de kolonie Algeri&euml; en in het protectoraat Tunis
+wordt de toestand langzamerhand zorgelijk.</p>
+<p>Een der redenen van de reis van den heer Alapetite naar Parijs is de
+crisis in economisch opzicht, die men in Noord-Afrika doormaakt. Hij is
+daarvan komen vertellen aan de regeering en vroeg haar goedkeuring van
+de maatregelen, die moeten dienen, om de ellende van de inlandsche
+bevolking te lenigen.</p>
+<p>De oogst van verleden jaar is slecht geweest, en daarbij voegde zich
+het gebrek aan regen in het begin van den winter. Er is een groote
+sterfte ingetreden onder de kudden, die geen weideland konden vinden.
+Sinds December heeft het in het Noorden veel geregend, maar het weer
+was koud, het gras groeide niet, en de dieren leden gebrek en kwamen
+van ontbering om. Daar in de kudden de eigenlijke rijkdom der stammen
+bestaat, is het verlies enorm, nu in het Noorden de helft en in het
+midden en Zuiden zelfs in de minst begunstigde streken vijf zesden der
+dieren zijn bezweken.</p>
+<p>De bladen in Tunis verhalen van menschen, die men aan den weg dood
+of stervend aantreft, van honger omgekomen, en zeker is het, dat door
+de schaarschte en de duurte der levensmiddelen de algemeene sterfte
+sterk is toegenomen. Dat heeft men in de stad Tunis goed kunnen
+vaststellen, want sedert korten tijd is de burgerlijke stand er voor de
+inboorlingen ingesteld. Opmerkelijk is het, dat de dood veel heviger
+onder de Mohammedanen woedt dan onder de joden, die flink gesteunde
+liefdadigheidsgenootschappen hebben.</p>
+<p>Er is een debat geweest over de vraag, of men het vleesch van de
+uitgemergelde dieren nog wel voor consumptie geschikt mocht verklaren.
+De regeering, die voor de verspreiding van ziekten vreesde, was
+geneigd, het gebruik te verbieden. Maar het comit&eacute; voor
+tropische ziekten in Frankrijk heeft verklaard, dat al was de
+voedingswaarde niet groot, men het vleesch zonder gevaar kon nuttigen,
+en zoo is de consumptie geoorloofd verklaard.</p>
+<p>Een paar maatregelen zijn genomen, om de bevolking in haar nood te
+gemoet te komen. Zoo moet erop worden gewezen, dat het verbod van
+visscherij aan de kust en dat van de inzameling van alfagras in het
+binnenland zijn ingetrokken. Het bestuur van openbare werken, heeft de
+opdracht gekregen, op de werven, waar men aan den arbeid is, ook
+inlanders op gemakkelijke voorwaarden werkzaam te stellen. Om in den
+onmiddellijken nood te voorzien, worden brooduitdeelingen op groote
+schaal geregeld gehouden en naarmate men uit het binnenland berichten
+omtrent den hongersnood van de ka&iuml;ds ontvangt, wordt daarheen
+ma&iuml;s en gerst gezonden<span class="corr" id="xd21e2682" title=
+"Niet in bron">.</span> Er zijn reeds honderden duizendtallen van
+francs aldus uitgegeven, en het laat zich aanzien, dat er nog zeer veel
+noodig zullen wezen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a118" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Morota&iuml; of Moro.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Van dit noordelijke eiland der Molukkengroep is nog
+maar een klein deel bekend. Men weet thans iets af van het zuidelijk
+deel der westkust en een groot deel der oostkust; minder bekend zijn de
+noord- en zuidkusten en onbekend is het binnenland. Die binnenlanden
+moeten volgens den heer J. A. F. Schut, zendeling ter plaatse, rijk
+zijn aan bosschen, welker boomen gomkopal leveren, en de sagoboomen
+zijn er in overvloed aanwezig, terwijl de jacht op wilde varkens er
+groot succes zou kunnen hebben. Een land dus binnen onze grenspalen in
+Indi&euml;, dat, als het ware, roept om onze Nasamonianen, onze jonge,
+stoutmoedige ontdekkers, die erop uitgaan in de wildernis als de
+jongelingen, van wie Herodotus reeds verhaalt, die uit Noord-Afrika den
+Niger opspoorden. Ze zullen dan ook de zekerheid brengen, die ten
+aanzien van de zeekaart van het eiland tot nu toe ontbreekt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a119" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Aan Menelik&rsquo;s Hof</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Menelik&rsquo;s vroegere raadsman en vriend, de
+Duitscher Ilg, schijnt een landgenoot tot opvolger te hebben gekregen,
+want wij lezen in de bladen, dat de heer Zintgraff, die tolk was en
+tevens sedert eenigen tijd te Addis Abeba den Duitschen gezant
+vertegenwoordigde, als raadsman bij den keizer van Abessyni&euml; in
+dienst is genomen. Ook dr. Pinna, een Duitscher, moet op weg zijn naar
+het Afrikaansche Zwitserland, om er de keizerlijke prinsen in de
+moderne wetenschap te onderwijzen.</p>
+<p>Over Menelik&rsquo;s gezondheid hoort men met zorg gewagen in de
+pers, en veel regeeringszaken zou hij aan de keizerin Ta&iuml;toe, die
+altijd reeds veel invloed had, overlaten. De vorsten hebben slechts
+twee dochters, en troonopvolger is de kleinzoon, wiens vader Ras
+Michael is. Die laatste, een der krachtigste rassen of hoofden, zou dan
+regent worden voor zijn zoon. <span class="pagenum">[<a id="pb115"
+href="#pb115" name="pb115">115</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a120" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Tot dicht bij de Zuidpool!</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Geen naam heeft sedert de laatste week van Maart
+luider door de heele wereld geklonken dan die van den engelschen
+officier E. H. Shackleton. Hij heeft in zake de poolvaart een bijzonder
+knap stuk werk verricht, door in het Zuidpoolgebied ten zuiden van
+Nieuw Zeeland veel verder door te dringen dan nog aan iemand
+v&oacute;&oacute;r hem was gelukt. Nieuwe landen en nieuwe zee&euml;n
+heeft hij dus aan onze kennis der aarde toegevoegd, en de gansche
+wereld heeft, na van dat feit telegrafisch in kennis te zijn gesteld,
+hem hartelijk toegejuicht. Een nieuw gebergte, dat hij ontdekte,
+wenschte hij naar Engelands koningin het Alexandra-gebergte te noemen,
+en koning Eduard, die te Biarritz vertoefde, heeft in een telegram, dat
+in de engelsche bladen is gepubliceerd, den ontdekkingsreiziger de
+gevraagde machtiging verleend. Echt aartsvaderlijk, zou men zoo zeggen,
+moet het toegaan bij het echtpaar op den engelschen troon, als zijn
+machtiging voor zoo iets gevraagd en ontvangen moet worden, en er
+daarbij van de hare heelemaal geen sprake is.</p>
+<div class="figure xd21e2704width"><img src="images/p1909-u115-1.jpg"
+alt="Luitenant Shackleton." width="319" height="405">
+<p class="figureHead">Luitenant Shackleton.</p>
+</div>
+<p>Shackleton was in 1907 zijn tocht begonnen en is over Victorialand
+doorgedrongen tot op 178 kilometers van de Zuidpool. Dat hij zulke
+prachtige resultaten heeft bereikt, is best te begrijpen, nu hij het
+goede uitgangspunt schijnt te hebben getroffen, om over het
+zuidpoolvasteland met sleden en honden te vorderen. Een eerste stap in
+die richting was al <span class="corr" id="xd21e2710" title=
+"Bron: in in">in</span> 1902 gedaan door den engelschen kapitein Scott,
+aan wiens expeditie toen luitenant Shackleton deelnam, zoodat hij nu
+ten tweeden male den voet zette op de onmetelijke ijsvelden, die vlak
+en effen zich v&oacute;&oacute;r hem uitbreidden, tot den voet van
+hooge bergen aan den horizon.</p>
+<div class="figure xd21e2714width"><img src="images/p1909-u115-2.jpg"
+alt="Kaartje van den tocht van luitenant Shackleton." width="519"
+height="600">
+<p class="figureHead">Kaartje van den tocht van luitenant
+Shackleton.</p>
+</div>
+<p>Het had Scott indertijd aan vervoermiddelen ontbroken, om verder te
+kunnen gaan, aan honden, zoowel als aan sleden. Dezen keer kon
+Shackleton een aanval wagen met overvloed van beide, maar tevens met
+automobielsleden. Op zijn schip, de Nimrod, zette hij op 30 Juli 1907
+koers naar het Zuiden en in het begin van 1908 was hij op Victorialand,
+in de haven, waar de Scott-expeditie had overwinterd van 1902 tot
+1904.</p>
+<p>Op 3 November, midden in den antarctischen zomer dus, ging de leider
+zuidwaarts met drie metgezellen en levensmiddelen voor negentig dagen
+op door poney&rsquo;s getrokken sleden. Drie en twintig dagen na het
+vertrek overschreden ze het punt, door Scott in 1902 bereikt. Verderop
+was de weg uiterst moeilijk, bergketenen en spletenrijke gletschers
+versperden den weg bij een kou van soms 40 graden onder nul. De
+voorraad slonk en de dagporties moesten worden verminderd, maar de
+onderzoekers hielden moed; eerst op 88 graden, 23 minuten Z.B. en 162
+graden O.L. gaven ze het op, nog maar 178 kilometers van de Zuidpool
+verwijderd. Er is nog nooit een zoo groote triomf in de poolwereld
+behaald, en het moet een indrukwekkend oogenblik zijn geweest, toen op
+den 1<sup>sten</sup> Maart j.l. de mannen zich bij de anderen in het
+winterkwartier voegden, teruggekeerd van den bezwaarlijken tocht. Vier
+maanden had hun gletscherreis geduurd.</p>
+<p>Nog een succes kan de expeditie boeken, want een afdeeling van het
+gezelschap heeft naar het Noordwesten een merkwaardigen tocht volbracht
+door het bereiken van de magnetische zuidpool op 72 graden, 25 minuten
+Z.B. en 154 graden O. L. Aan mandsjoerijsche poney&rsquo;s moet men op
+de reis veel hebben gehad, vooral op den gletscher, waar de autosleden
+het niet zoo goed konden bolwerken.</p>
+<p>Toen de Nimrod in Nieuw Zeeland terug was, kon eerst van het
+heugelijke nieuws iets in de beschaafde wereld bekend worden. De Mac
+Murdobaai aan den voet van den Erebus is de overwinteringsplaats
+geweest, waar de Nimrod de ontdekkers verliet, en van waar het schip
+hen weer heeft afgehaald. De drie, die den luitenant vergezelden op den
+verren tocht naar het Zuiden, waren de kartograaf Marshall, de
+geoloog-meteoroloog Adams en Wild. Kritieke oogenblikken zijn door hen
+allen doorleefd. Eere aan de moedige pioniers!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a121" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hulp bij natuurstudie.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Men zendt ons een paar deeltjes van een uitgave, die
+van den &raquo;Keplerbund&laquo; uitgaat, de vereeniging, die zich
+verspreiding van natuurkundige kennis ten doel stelt. Het zijn deeltjes
+van een serie &raquo;Naturstudien f&uuml;r Jedermann&laquo;. Het eerste
+behandelt &raquo;Stoff und Kraft&laquo;, het tweede draagt tot titel
+&raquo;Die Zelle ein Wunderwerk&laquo;. Beide zijn door geleerden van
+naam geschreven, het eerste door Prof. Dr. P. Gruner, het andere door
+Prof. Dr. E. Dennert. Bij de lectuur blijkt het, dat de samenstelling
+van deze populaire boekjes in de rechte handen was, want ze zijn
+bijzonder helder en duidelijk geschreven, en behandelen de moeilijke
+onderwerpen op de meest aantrekkelijke manier, zoodat de werkjes
+werkelijk tot verheldering der denkbeelden in ruime kringen kunnen
+bijdragen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a122" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Minder tropische ziekten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Professor Boyce van Liverpool hield onlangs te
+Manchester een rede, waaruit treffend blijkt, hoe groot de verbetering
+is, die de nieuwe onderzoekingen en de daaruit voortgevloeide
+maatregelen in den gezondheidstoestand in de tropen hebben gebracht.
+Onder de troepen aan de Westkust van Afrika is het sterftecijfer met 75
+pct. verminderd; in de vlakte van Marathon, een broeinest van malaria,
+bestonden de ziektegevallen in 1906 voor 9/10 uit malaria; in 1907 voor
+47 pct.; te Ismalia kwamen in 1902 nog 1550 malaria-gevallen voor op
+8000 inwoners. In de volgende jaren daalde dit cijfer achtereenvolgens
+tot 214, 90 en 37. Ook bij de epidemie&euml;n van gele koorts is het
+sterftecijfer letterlijk gedecimeerd. <span class="pagenum">[<a id=
+"pb119" href="#pb119" name="pb119">119</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u17" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a123" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een vorstenhuwelijk op Java.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het was een aangename ontmoeting in de week van den
+6den Maart in het bijblad van de Tour du Monde een beschrijving te
+lezen van de bruiloft in de vorstenfamilie van <span class="corr" id=
+"xd21e2748" title="Bron: Djokjokarta">Djokjakarta</span> en wel van de
+hand van een Franschman, die blijkbaar aan het fransche consulaat
+aldaar verbonden, de plechtigheid in het paleis had bijgewoond. Die
+belangstelling van een buitenlandsch tijdschrift voor onze
+koloni&euml;n aanvaarden we dankbaar, want de getuigenissen over
+Nederlandsch-Indi&euml; zijn lang niet talrijk genoeg, de
+interessantheid van het land in aanmerking genomen.</p>
+<p>Toevallig verscheen ook in diezelfde week het tweede en laatste
+gedeelte van een uitvoerig artikel, dat de heer W. H. R. van Manen in
+het weekblad <i>Globus</i> deed verschijnen over het onderzoek van
+Suriname gedurende de laatste tien jaren. Onze talrijke expedities naar
+de West, die zoo duidelijk getuigen voor onze ontwakende belangstelling
+voor het onderzoek der koloni&euml;n, en waarbij de regeering zich ook
+niet onbetuigd houdt, passeeren daar de revue en maken dat koloniale
+werk in de wijde kringen bekend, die in Duitschland in populair
+wetenschappelijke lectuur op aardrijkskundig gebied belang stellen. Ook
+wat er op geologisch gebied in Suriname is gewerkt in den laatsten tijd
+en wat er door de reizen van het land en de bevolking is bekend
+geworden kan men in het belangwekkende artikel van den heer Van Manen
+lezen.</p>
+<p>Maar nu wat de Franschman, Gaspard Long over de djokjasche bruiloft
+vertelt. Wij geven hem het woord.</p>
+<p>Ofschoon het eiland Java sedert eeuwen aan Holland behoort, hebben
+de Javanen veel nationale gebruiken behouden. De huwelijksplechtigheid
+bij voorbeeld heeft in de hoogere klassen der inboorlingen nog al de
+staatsie van oude gebruiken. Het sultanaat Djokjakarta heeft tot sultan
+Hamangkoe Boewono, d. i. de sultan, die de wereld in zich draagt. Hij
+heeft onlangs zijn zoon uitgehuwelijkt, wiens voor ons hoogst
+ingewikkelde naam beteekent &raquo;de jonge vorst, die de stad
+omvat&laquo;, aan Hare Hoogheid, de edele Srikatinah.</p>
+<p>De feesten duurden als in oude dagen een heelen tijd achtereen; maar
+daar ik aan de lezers overlaat, zich te verbeelden het op zijn
+Europeesch ingerichte bal en het vuurwerk aan het slot, wil ik iets
+vertellen van den <span class="corr" id="xd21e2762" title=
+"Bron: tr uwdag">trouwdag</span> zelven.</p>
+<p>Op dien dag dan bevond ik mij met een honderdtal andere genoodigden
+in de salons van den Resident, van waar we ons naar den Sultan zouden
+begeven. Het voorschrift is, dat elk bezoek aan het paleis alleen
+plaats hebbe door tusschenkomst van den Resident, zooals ook ieder
+uitgang van den vorst plaats heeft met de toestemming van dien
+ambtenaar. De eenige vertegenwoordiger van het corps diplomatique was
+de consul-generaal van Frankrijk in Nederlandsch-Indi&euml;, de hoogste
+in rang na den Resident. Naast hem stond een inlandsch vorst, twintig
+jaar oud, die in Batavia en in Nederland heeft gestudeerd en die zoo
+europeesch is, als het voor een Javaan ooit mogelijk is, het te worden.
+Hij was voor de plechtigheid gekleed in de uniform van kolonel van het
+nederlandsche leger.</p>
+<p>We gingen op weg naar het paleis, de Resident in een rijtuig, door
+heeren te paard omringd; prins Pakoe Alam in een coup&eacute;, met gele
+zijde gecapitonneerd; de officieren en ambtenaren in auto&rsquo;s en
+rijtuigen. De stoet rijdt langzaam naar het hof, behalve over een groot
+zandig plein, dat zich uitstrekt tusschen den buitenmuur en den
+hoofdingang van het paleis, en waar een laan wordt gevormd door palen,
+met hollandsche vlaggen versierd. Op het plein begroet ons een
+javaansch orkest en de inlandsche troepen presenteeren het geweer.</p>
+<p>De sultan, die den Resident ontvangt op de trappen van de
+audi&euml;ntiezaal, draagt de nationale haardracht en een vlecht; hij
+heeft niet als de hovelingen het bovenlijf ontbloot, maar draagt een
+zijden buis met het lint van den commandeur van de orde van Oranje
+Nassau en een prachtigen sarong, met goud doorweven. De vorst geeft den
+Resident den arm. Ze nemen plaats in de leuningstoelen achter in de
+zaal. Rondom groepeeren zich de burgerlijke ambtenaren, de
+godsdienstige autoriteiten, de domin&eacute; en de pastoor, en de
+genoodigden.</p>
+<p>We zijn in de audi&euml;ntiezaal. Dat is een vierkante ruimte, met
+marmeren vloer en een pyramidevormig dak, dat door enorme zuilen wordt
+gedragen van gebeeldhouwd en verguld teakhout. Het plafond is een
+aaneenschakeling van oploopend schilderwerk en gebeeldhouwde figuren,
+waar ik eivormige sieraden, slangen en bladeren in onderscheid. Het
+inlandsch orkest speelt een ouden marsch, terwijl de gongs een
+welkomstklank aangeven.</p>
+<div class="figure xd21e2774width"><img src="images/p1909-u119.jpg"
+alt="De bruidegom aan den arm van den Resident." width="630" height=
+"400">
+<p class="figureHead">De bruidegom aan den arm van den Resident.</p>
+</div>
+<p>De bruidegom komt over het marmer kruipen, maakt v&oacute;&oacute;r
+zijn vader de eerbiedsbeweging, die daarin bestaat, dat ze de gevouwen
+handen boven het voorhoofd brengen, en neemt plaats op den voor hem
+bestemden zetel. Het is een jonge man van vijf-en-twintig jaar van
+arisch type; hij is in groot toilet, met naakt bovenlijf, het lichaam
+ingesmeerd met geel blanketsel, het teeken van een hooge kaste op het
+voorhoofd, de wenkbrauwen met chineeschen inkt geteekend. Hij draagt
+een borstlap, die in den vorm van een halve maan uit drie afdeelingen
+bestaat, en een keten van briljanten, van wel een meter lang.</p>
+<p>De priester en de vader van de bruid treden naar voren onder het
+maken van een reeks van buigingen en zetten zich naast den bruidegom.
+Ze spreken zacht in het Arabisch een gebed. Hun zetels zijn in een
+driehoek geplaatst, en niemand verstaat, wat ze zeggen. Als de vorst,
+naar ik vermoed, gezegd heeft, dat hij de eer aanvaardt, de echtgenoot
+te worden van de edele Srikatinah, roepen zijn volgers achter hem:
+&raquo;Amin&laquo;, en het geheele publiek herhaalt: &raquo;Amin,
+Amin&laquo;, onder begeleiding van het orkest en de salvo&rsquo;s van
+het geweervuur, dat de buiten in gelid staande troepen herhalen, om aan
+de wereld kond te doen, dat de plechtigheid is voltrokken. De priesters
+trekken zich terug, en de prins gaat de hand van den sultan kussen. Er
+wordt thee gepresenteerd, en ieder keert naar huis terug.</p>
+<p>In den namiddag heeft de ontmoeting der beide verloofden plaats.
+Gewoonlijk begeeft de bruidegom zich naar zijn bruid en logeert er
+veertien dagen, voordat ze naar de woning gaan, voor hen samen bestemd.
+Maar hier, gezien de hooge geboorte van den bruidegom, was het de
+bruid, die van haar ouders wegging, om naar het paleis te gaan, waar
+haar de sultan en zijn hof wachtten en ook de Resident en de
+ambtenaren.</p>
+<p>De getrouwde prinsessen, die haar vergezellen, dragen blouses van
+zwart of blauw satijn, gesloten met diamanten agrafes<span class="corr"
+id="xd21e2787" title="Niet in bron">.</span> De andere prinsessen
+hebben hals en schouders ontbloot, en om de borst een gestreepte stof,
+die den lichtbruinen sarong ophoudt. Achter de stoelen der prinsessen
+van den bloede zijn de eeredames gehurkt, die een beteldoos in de hand
+houden.</p>
+<p>De bruid komt langzaam nader in haar draagstoel van wit met goud,
+omringd door haar dienstvrouwen, die verschillende attributen dragen en
+kisten met kleederen. Bij den ingang van het paleis stapt ze uit en
+treedt binnen onder de muziek van <span class="pagenum">[<a id="pb120"
+href="#pb120" name="pb120">120</a>]</span>het orkest. Ze heeft bloote
+armen en schouders, een takje jasmijn hangt in den nek, afvallend van
+een diadeem, waar vijf briljanten zich op draden wiegen, zoodat ze bij
+elke schrede heen en weer bewegen. Armbanden bedekken voor een deel
+haar armen. Ze is groot en slank, liet gelaat min of meer fan&eacute;.
+Aan den voet van den troon gekomen, groet zij en hurkt neer. Er wordt
+tusschen de beide verloofden een bakje met lauw water neergezet. Ze
+staan op en werpen elkaar betelbladeren toe. De bruidegom knipt een
+draad door, om de aanhechting aan zijn familie te symbolizeeren, en de
+prinses wascht hem nederig de voeten ten teeken van onderwerping.</p>
+<p>Daarna geven de echtgenooten elkander de hand en nemen plaats op een
+paradebed, waar de offici&euml;ele personen hun hulde zullen komen
+brengen.</p>
+<p>De geschenken, bij gelegenheid van het huwelijk gegeven, roepen door
+hun pracht de oostersche sprookjes in herinnering. Het rijkste was dat
+van de planters uit de residentie, die in twee zilveren cassettes van
+prachtige bewerking 125 duizend francs in goud gaven. Het is waar, dat
+de gronden van hun concessies eigendom van den vorst zijn en dat ze dus
+in zekeren zin onder zijn suzereiniteit staan.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a124" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een bezwaar bij expedities naar de West.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Bij de achtereenvolgende expedities, die in de laatste
+jaren naar het achterland van onze kolonie Suriname werden ondernomen,
+de Nickerie, de Coppename-, de Saramacca-, de Gonini-, de Tapanahoni-,
+de Turaak-Humak- en de Boven-Suriname-expedities, werden geregeld de
+booten over de stroomversnellingen in de rivieren geholpen door de
+boschnegers. Maar dat het niet altijd zonder protest geschiedde, was
+daarbij een schaduwzijde. Men kon de bedoelde werkkrachten inderdaad
+niet missen en zou om hun dikwijls voorkomende onwilligheid ze veel
+liever niet noodig hebben.</p>
+<p>Nu vinden die boschnegers, naar het schijnt, dat wij met onze
+expedities in de West het wat al te druk maken, want in den laatsten
+tijd wordt hun oppositie lastiger en brutaler. Zoo zou nu onlangs
+luitenant W. J. Eilerts de Haan in opdracht van het gouvernement na
+zijn tocht naar de Boven Suriname eenige astronomische plaatsbepalingen
+doen aan de Marowijne, de grensrivier in het Westen.</p>
+<p>Aan genoemde rivier zou worden bepaald de ligging van de monding der
+Auca- of Joeka kreek, in welker stroomgebied onlangs gunstige
+goudprospecties zijn verricht, en de monding der Grankreek.</p>
+<p>Aan de laatste opdracht heeft de heer Eilerts kunnen voldoen. Door
+het optreden der boschnegers heeft hij echter niet de monding der
+Joekakreek kunnen vastleggen. De boschnegers van de streek, de
+Aucaners, weigeren personen en goederen te vervoeren naar die kreek,
+die in een soort reuk van heiligheid schijnt te staan. Door
+Saramaccaner-boschnegers was de heer Eilerts opgebracht tot op korten
+afstand van de monding der kreek. Doch zij weigerden&mdash;vermoedelijk
+onder den invloed van bedreigingen der Aucaners&mdash;den heer Eilerts
+over de laatste stroomversnelling te vervoeren, zoodat deze
+onverrichterzake in de stad Paramaribo is teruggekeerd.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a125" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Duitschers op Nieuw-Guinea aan het pionieren.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In Engelsch en Nederlandsch Nieuw-Guinea bleek de
+onderzoekingsgeest in den laatsten tijd sterk en groot; maar van het
+Duitsche deel van het groote eiland vernam men in dat opzicht weinig.
+Na lange pauze is dan nu weer een aanzienlijk deel van het onbekende
+Duitsch Nieuw-Guinea ontsloten geworden. Een opmetingsambtenaar, de
+heer Fr&ouml;hlich, heeft met den heer Dammk&ouml;hler in December 1907
+en Januari 1908 een reis gedaan van de Huongolf naar de Astrolabebaai,
+dus over den wortel van het schiereiland in het Noordoosten van
+Nieuw-Guinea.</p>
+<p>De weg voerde van de Huongolf eerst door de grasrijke vlakte aan de
+Markhamrivier, die door het Finisterregebergte en het
+Kr&auml;tkegebergte wordt ingesloten. Toen werd de Ramoerivier bereikt
+en het tot 1400 meter diepe dal tusschen het Finisterregebergte en het
+Bismarckgebergte gevolgd tot het station Konstantinhaven. Verrassend
+was in dit gebied de aanwezigheid van een 30 kilometer breede en 300
+kilometer lange, goed te bereizen, vruchtbare en dicht bevolkte vlakte
+met veel kokospalmaanplantingen, terwijl men er tot nu toe een
+ondoordringbaar gebergte had vermoed. Opvallend was ook, dat die vlakte
+niet beboscht was, misschien een gevolg daarvan, dat de inboorlingen er
+al sedert lang al het gras verbranden en den verderen plantengroei, om
+aan hun zin voor de jacht op wilde zwijnen gemakkelijker te kunnen
+voldoen.</p>
+<p>De inboorlingen van het achterland waren door de menschen, die aan
+de Huongolf woonden, afgeschilderd als roovers en moordenaars, die zeer
+te vreezen waren. Eerst kwam de expeditie met die achterlanders niet in
+aanraking; ze bleven schuw en verlieten hun dorpen; later namen ze een
+dreigende houding aan, hielden de expeditie in het oog en waren door
+vriendelijke tegemoetkoming niet tot toenadering te bewegen. (Aangezien
+nog altijd buurmans leed troost, ligt hier mogelijk iets van dien
+troost voor de ervaringen van onze landgenooten, waar zij in West- en
+Zuid-Nieuw-Guinea werken en de afwijzende houding der inboorlingen
+betreuren).</p>
+<p>De bedoelde inboorlingen in Duitsch Nieuw-Guinea waren groote en
+forsche menschen, de mannen naakt met halflang hoofdhaar, bij sommigen
+voor de helft rood, voor de andere helft zwart geverfd. De wapens waren
+een lange speer en een houten zwaard met groote, bijna het gansche
+lichaam dekkende schilden. De cirkelvormige hutten hadden ongeveer drie
+meter middellijn; het dak rustte op palen van een meter hoogte en
+bestond uit een spits toeloopende grasbedekking.</p>
+<p>E&eacute;nmaal moest de expeditie tweemaal schieten, om er den
+schrik onder te brengen, toen men den weg wilde versperren; een aanval
+waagden de inboorlingen niet. Later stiet men op vreedzamer menschen,
+die volkomen kalm bleven. In een dorp werd een gedoode kip als teeken
+van vrede gebracht, in een ander een doode witte kakatoe. De
+dorpsoudsten plaatsten zich aan het hoofd van den troep en de
+dorpelingen sprongen vroolijk om hen heen. Ook deze inboorlingen, wier
+taal door niemand van de dragers en koelies werd verstaan, waren sterk
+en groot, tot zes voet lang. Ook hier waren de mannen naakt, hadden
+speren, houten zwaarden en schilden, halflang geschoren haar en
+gladgeschoren gezichten. De vrouwen droegen rokjes van gras, de oudere
+vrouwen de langste rokken.</p>
+<p>De hutten waren wat hooger en ruimer dan bij de andere stammen. Op
+de pleinen in de dorpen liepen tamme kakatoe&rsquo;s rond; er schenen
+geen varkens te worden gehouden. De menschen leven er nog volkomen in
+het steentijdperk en zagen voor de eerste maal blanken. De steenen
+bijlen waren knap afgewerkt, en kunstvaardig waren ook de tabakspijpen
+van bamboes van aardige versieringen voorzien.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a126" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van Togo.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De duitsche kolonie aan de kust van Opper-Guinea gaat
+op een kalme en zekere manier tegenwoordig vooruit. Zij beslaat maar
+een kuststrook van 45 kilometer, maar strekt zich 600 kilometer ver in
+het binnenland uit. Het midden is bergachtig, maar de bergen zijn niet
+hooger dan de duitsche middelgebergten. De zandige kust met de er
+achter gelegen lagune vertoont geen havens, maar een flinke pier reikt
+tot voorbij de branding en lichters vergemakkelijken het verkeer met de
+stoombooten buiten.</p>
+<p>Lome was voor twintig jaar nog een klein visschersdorp, maar nadat
+het twaalf jaar geleden tot hoofdplaats is verheven, ging het plaatsje
+sterk vooruit. Men zorgt er met het oog op de nabijheid der lagune
+ijverig voor de openbare gezondheid, en duitsche orde en netheid
+heerscht in de straten. Op de kantoren heeft men veel negers in dienst
+en de zwarte klerken voldoen zeer goed.</p>
+<p>Van ruilhandel hoort men weinig meer, en de omwonenden hebben zich
+reeds aan den geldhandel gewend. Zelfs de kauri-schelpjes als pasmunt
+verdwijnen langzamerhand.</p>
+<p>Het station van den spoorweg ligt aan de landzijde der stad.
+Dagelijks loopt er om negen uur &rsquo;s morgens de trein uit Anecho
+binnen, de tweede kustplaats der kolonie, en gaat dan spoedig verder
+naar Palime in het binnenland, waar hij om vier uur aankomt in den
+namiddag. De trein in tegengestelde richting verlaat Palime om zeven
+uur &rsquo;s morgens, bereikt Lome om twee uur en komt tegen vieren in
+Anecho. Een nieuw lijntje is in aanbouw naar Atakpame van Lome uit en
+men hoopt dat later naar het dichtbevolkte Noorden der kolonie voort te
+zetten.</p>
+<p>Op de kroesharige negerbollen werd vroeger alles getransporteerd,
+maar nu maken de wegen wagenvervoer mogelijk. Doch, helaas, moeten de
+wagens door zwarten worden getrokken of geduwd, want in Togo kan men om
+de tsetsevlieg geen trekvee houden. Men begrijpt dus, van hoeveel
+belang de spoorwegen zijn.</p>
+<p>Treinen vol ma&iuml;s en kokosnotenvleesch en palmolie in vaten
+voeren die waren naar de kust; ook cacao, caoutchouc en ivoor worden
+uitgevoerd, en de katoenopbrengst stijgt in den laatsten tijd in sterke
+mate.</p>
+<p>De Togoneger is al volkomen aan den spoorweg gewend, zooals hij de
+telefoon ook <span class="corr" id="xd21e2841" title=
+"Bron: he ft">heeft</span> leeren waardeeren. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121" name="pb121">121</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a127" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een Grievencahier.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De oud-gewestelijke secretaris van de residentie
+Timor, de heer H. D. Wiggers, heeft een boekje uitgegeven, ons ter
+bespreking gezonden en getiteld &raquo;Aardrijkskundige Schets van het
+eiland Rotti&laquo;, dat onder deze vlag van den titel een heel andere
+lading dekt dan men zou verwachten.</p>
+<p>De &raquo;schets&laquo; beslaat 24 bladzijden en daarvan geven
+slechts 6&frac34; bladzijden een beschrijving van het eiland Rotti; al
+het overige is aanklacht en beschuldiging van regeering en ambtenaren.
+Vluchtig worden in die eerste regelen behandeld de eerste volkplanting
+op het eiland, en de tweede, de godsdienst van de Rottineezen,
+gebruiken en gewoonten bij geboorten, huwelijken, sterfgevallen,
+begrafenissen enz., het dierenrijk, de natuurlijke voortbrengselen en
+het plantenrijk, en dan begint de schrijver van leer te trekken.</p>
+<p>Het is een wonderlijk grievencahier, dat hij open doet en wij kunnen
+met den gegriefde zoo moeilijk medelijden krijgen, zoo lastig is het,
+voor ons met hem mee te voelen, omdat hij nergens in zijn boekje ook
+maar eenigszins preciseert, geen namen noemt of plaatsen, maar in het
+wilde redeneert over al het onrecht, dat er in onze koloni&euml;n
+geschiedt, en waar de regeering niet genoeg tegen waakt door afdoende
+contr&ocirc;le.</p>
+<p>Misschien zou het nog gegaan zijn, om in de gevoelens van den
+aanklager te komen, als hij zich verstaanbaar had uitgedrukt en niet in
+een zoo verwarrenden, onduidelijken stijl, in zulke ellenlange zinnen,
+dat men telkens den draad van zijn betoog verliest.</p>
+<p>Zijn hoofdgrief is, naar wij meenen te begrijpen, dat er geen
+toezicht genoeg wordt uitgeoefend op de lagere ambtenaren, dat hun
+klachten en bezwaren, als die bij de regeering inkomen, worden ter
+zijde gelegd en dat er een ongelukkige keuze plaats heeft van indische
+bestuurshoofdambtenaren.</p>
+<p>De schrijver wijst op de Oost-Indische Compagnie, die, als er
+klachten inkwamen te Batavia, onmiddellijk een commissaris zond, om de
+klachten te onderzoeken, te rapporteeren en naar bevind van zaken te
+handelen. Die methode moet weer gevolgd, want, en hier beginnen wij te
+citeeren en verzoeken de aandacht voor de taal van den auteur,
+&raquo;het is onbetwistbaar een heilaanbrengende handeling en alzoo van
+zeer veel nut, om in toepassing te brengen op eenige hoofden van
+gewestelijk en plaatselijk bestuur op en buiten Java en Madoera, ten
+opzichte hunner afkeurende handelingen in bestuurszaken, hunne
+nalatigheid en plichtsverzaking in den dienst en hunne willekeurige en
+berispelijke handelingen en het misbruik maken van hunne bevoegdheid,
+hetzij als besturend ambtenaar, hetzij als politierechter; maar niet de
+ter zake gemaakte waardige persbemerkingen, terechtwijzingen en
+aansporingen met vrijwillig gegeven advies tot handeling ongemoeid ter
+zijde te laten en zich volstrekt niet aan te trekken, wat er maar over
+geattendeerd wordt en dit te beschouwen als noodelooze aantijging,
+zoodat betrokken autoriteiten van de slapheid der regeering worden
+overtuigd en daarvan misbruik maken, om hunne fouten en gebreken te
+doen voortduren, zonder de minste stoornis voor een correctie of
+anderszins&laquo;.</p>
+<p>Zoo gaat het in dreunende onaangenaamheid door; men duizelt van den
+woordenrompslomp, en zelfs als een zin klein is en flink op den man af
+gaat, komt de schrijver er nog niet goed uit. Hij vindt de
+bestuursambtenaren onbekwaam, en geeft nu dezen raad: &raquo;in verband
+daarmede dient men der regeering en den <span class="corr" id=
+"xd21e2862" title="Bron: Direc eur">Directeur</span> aan te prijzen, om
+geen ambtenaren tot den voornamen werkkring van bestuurshoofd te roepen
+of daarin te laten blijven, welke men onder de algemeene rubriek van
+prullen kan brengen&laquo;, en &raquo;maar de regeering schijnt zich
+hiermede niet te kunnen vereenigen, om in eene heilzame afdoening te
+treden, en men moet erin berusten en die bestuurshoofden,
+politierechters, in hunne dwaling, betweterigheid en bijna totale
+onbekendheid met wetten en bepalingen en alzoo ongeschikt om als
+rechter op te treden, ongestoord laten, ten nadeele voornamelijk van de
+arme inlanders.&laquo;</p>
+<p>Van preciseeren is nergens sprake, en zoo zullen door dit boekje des
+schrijvers grieven zeker niet worden uit den weg geruimd, want wat kan
+een regeering na zoo iets anders doen dan het geschrijf kalm naast zich
+neer leggen en er zich verder niet om bekommeren? <span class=
+"pagenum">[<a id="pb123" href="#pb123" name="pb123">123</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a128" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Mooi voorbeeld voor landheer en industri&euml;el.
+Huize de Duno cum annexis.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Als de wereld van de vele nieuwe vindingen en
+uitvindingen het rechte genot en voordeel zal hebben, dan is het
+noodig, dat ondernemende landgenooten helpen met raad en daad en
+voorbeeld. De wetenschap alleen kan ons niet voldoende vooruithelpen;
+de kracht van ondernemingsgeest en kapitaal is onmisbaar, om datgene,
+wat in studiecel en laboratorium als wenschelijk en mogelijk is
+aangewezen, ook werkelijk ingang te doen krijgen te midden van het
+drukke, maatschappelijke leven.</p>
+<p>Onlangs werd er in een artikel van den heer Dommerhold te Gendringen
+in de &raquo;Amsterdammer&laquo; nog eens weer voor de zooveelste maal
+gewezen op de gruwelijk erge kindersterfte en op den grooten invloed,
+daarop uitgeoefend door melk, die door bacteri&euml;n is verontreinigd.
+Als een roep om hulp voor de armen en misdeelden, wien het niet is
+gegeven, de zooveel duurdere goede melk te krijgen, klonk de aanmaning,
+om de huldeblijkgelden <span class="pagenum">[<a id="pb124" href=
+"#pb124" name="pb124">124</a>]</span>van de koningin te bestemmen voor
+het vormen van instellingen voor het verschaffen van goede melk aan
+minderbedeelden. Er kan door een aseptische behandeling, door de
+directe afkoeling der melk na het melken, zeer veel worden gedaan, om
+hygi&euml;nisch goede melk te krijgen en daarmee wordt een belangrijke
+schrede gezet op den weg, die naar vermindering der kindersterfte
+leidt.</p>
+<div class="figure xd21e2878width"><img src="images/p1909-u124.jpg"
+alt="Gezicht op de Modelboerderij van uit het kantoor." width="695"
+height="519">
+<p class="figureHead">Gezicht op de Modelboerderij van uit het
+kantoor.</p>
+</div>
+<p>Groote belangen zijn in het algemeen met de menschelijke voeding
+gemoeid, maar voor het zeer jonge kind, dat in de lagere volksklasse al
+door zooveel onhygi&euml;nische invloeden wordt bedreigd, is de zorg
+voor de voeding wel in de eerste plaats van uitnemend belang. De eenige
+manier voor het verkrijgen van onberispelijke melk is dat zij op de
+plaats van oorsprong zoo min mogelijk wordt verontreinigd door
+bacteri&euml;n of door vuil. Men kan melk volkomen aseptisch
+behandelen, dat leeren de modelinrichtingen, die een voorbeeld geven,
+dat op groote schaal verdient te worden nagevolgd.</p>
+<p>Wat de heeren J. W. F. Scheffer van huize &raquo;De Duno&laquo; en
+zijn zoon de heer F. Scheffer daar even ten westen van Arnhem in het
+leven hebben geroepen met hun modelboerderij &raquo;Het Huis Ter
+Aa&laquo; is belangwekkend, omdat het voor de eigenaars van
+landgoederen en voor onze industrie nieuwe uitzichten opent en daarbij
+tevens van groot gewicht kan worden voor de algemeene hygi&euml;ne. Als
+dezen zomer de duizenden weer zullen stroomen naar het mooie
+Oosterbeek, naar Wolfheze, naar Westerbouwing en naar al die heerlijke
+plekjes aan de heuvelachtige Rijnoevers, laten ze dan niet vergeten
+eens een kijkje te gaan nemen op het landgoed en de modelboerderij,
+waar men waarlijk belangstellenden zeker gaarne zal inlichten.</p>
+<p>Verleden zomer waren de leden der Maatschappij voor Tuinbouw en
+Plantkunde, te Arnhem vergaderd, in de gelegenheid de mooie inrichting
+van het buitengoed te bewonderen en van de liefelijke omgeving te
+genieten, maar toen was de groote toovenares, de electriciteit, die
+daar haar schitterendste wonderen verricht, nog niet met haar werk
+gereed. Thans is de installatie klaar en in werking, en men kan nu een
+denkbeeld ervan krijgen, welke rol de machtige electriciteit er speelt
+als bron voor verlichting en als drijfkracht.</p>
+<p>In het huis zelf drijft de motor een naaimachine en verschillende
+ventilatoren; er zijn op een zeer groot aantal plaatsen stopcontacten
+aangebracht voor het aansluiten van een electrischen stofzuiger; er
+zijn toestellen aanwezig voor strijken en koken; maar het meest wordt
+men getroffen door de prachtige verlichting. Prismatische ballons met
+gloeilampen op ijzeren masten met gebogen armen stralen over de wegen,
+sommige met drie lampen, en kunnen door een eenvoudige beweging in
+huis, in het wachthuisje voor den nacht, of in de centrale door den
+machinist worden aangestoken of uitgeschakeld. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125" name="pb125">125</a>]</span></p>
+<p>De verlichting in het huis, in de verschillende gebouwen en
+woningen, geschiedt eveneens door gloeilampen. Voor de veiligheid zijn
+binnenshuis de leidingen overal in stalen buizen gelegd. Bij deuren en
+op verschillende hoeken van gebouwen en woningen zijn buitenlichten
+aangebracht, evenals inrichtingen, die het mogelijk maken, het licht in
+te schakelen, alvorens men binnentreedt. Van een
+belv&eacute;d&egrave;re kan een zoeklicht stralen over de bezittingen
+van den eigenaar, waartoe ook, zooals onzen lezers bekend is, de
+vervallen, maar in zijn verval nog interessante Doorwerth behoort.</p>
+<div class="figure xd21e2894width"><img src="images/p1909-u125.jpg"
+alt="Huize &ldquo;De Duno&rdquo; bij avond met de electrische verlichting gefotografeerd."
+width="692" height="521">
+<p class="figureHead">Huize &ldquo;De Duno&rdquo; bij avond met de
+electrische verlichting gefotografeerd.</p>
+</div>
+<p>In de stallen, voor honderden stuks vee ingericht, met witte tegels
+bekleed, voorzien van cementen vloeren en alle mogelijke inrichtingen
+ter bevordering der reinheid, werpen booglampen op hun omgeving een
+licht, dat het daglicht, zooals het vaak in ons land zich voordoet, in
+helderheid verre overtreft, en waarbij men dan ook uitstekend kan
+photografeeren, zooals onze reproductie van een foto aantoont. De
+rotterdamsche ingenieursfirma H. Doyer en Co. installeerde op het mooie
+landgoed, waar praktijk en weelde zoo schitterend samengaan te midden
+van een wonderheerlijk landschap, de godin met den tooverstaf, Vrouwe
+Electriciteit. <span class="pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126" name=
+"pb126">126</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a129" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Naar de Lutte!</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het vorige jaar reeds wijdden we een artikeltje aan
+het liefelijke gehuchtje bij Oldenzaal, de Lutte, maar we gaven het
+zonder afbeeldingen en willen thans nog eens op dat mooie plekje
+terugkomen, nu we op een mooien Septemberdag van 1908 er
+alleraangenaamste indrukken van de heerlijke natuur hebben opgedaan.
+Het was bij een imitatie, zwakke navolging wel is waar, van de groote
+excursie, die de Nederlandsche Heidemaatschappij op 18 en 19 September
+bij gelegenheid van haar algemeene vergadering te Oldenzaal naar De
+Lutte had ondernomen.</p>
+<div class="figure xd21e2907width"><img src="images/p1909-u126.jpg"
+alt="Bentheimerweg&mdash;Lutte bij Oldenzaal." width="668" height=
+"405">
+<p class="figureHead">Bentheimerweg&mdash;Lutte bij Oldenzaal.</p>
+</div>
+<p>Ofschoon die rit dank zij der lokale kennis van een koetsier, die
+ook de excursionisten had gereden, precies in de sporen ging van dien
+anderen, ontbrak de voorlichting der deskundigen, maar hoezeer maakte
+toch de aanblik van de ontginningen in het landschap, waar cultuur en
+woeste natuur elkaar van zoo dichtbij naderen, een aantrekkelijken
+indruk! De ontginners, die van de technische voorlichting der
+Heidemaatschappij gebruik hebben gemaakt, doen voor hun landstreek een
+niet te overschatten nuttig werk. Het is de verdienste van de twentsche
+grootindustri&euml;elen, dat ze hun kapitaal beleggen op een wijze,
+waarbij niet de directe voordeelen op den voorgrond staan.</p>
+<p>Bosschen, zooals daar in de buurt van Oldenzaal worden aangelegd,
+kosten op het oogenblik van den aanleg veel geld, ze zullen lange jaren
+geen rente afwerpen en eerst het nageslacht zal er geldelijk voordeel
+van trekken. Kenmerkend is het, dat de ontginningen zich in hoofdzaak
+bepalen tot bebosschingen en het aanleggen <span class=
+"pagenum">[<a id="pb127" href="#pb127" name="pb127">127</a>]</span>van
+graslanden, terwijl de grond voor het grootste gedeelte zich toch zeer
+goed zou leenen voor bouwland en vruchtencultuur. Sommige van de nieuwe
+bosschen zijn gevormd door het omzetten van eikenhakhout in opgaand
+bosch; maar ook is er voor de grootste afwisseling in de boomsoorten
+gezorgd; grove dennen wisselen af met lariksen en Douglassparren,
+beuken, tamme kastanjes, zilversparren en eschdoorns<span class="corr"
+id="xd21e2917" title="Niet in bron">.</span></p>
+<div class="figure xd21e2921width"><img src="images/p1909-u127.jpg"
+alt="De laan Kalheupink te Oldenzaal." width="691" height="347">
+<p class="figureHead">De laan Kalheupink te Oldenzaal.</p>
+</div>
+<p>Daarbij maakt de streek een echt landelijken indruk met de
+bouwlanden bij de boerenhoeven, en zij is door de heuvelachtigheid van
+het terrein, de groote boschcomplexen bij de buitens en landgoederen en
+den sierlijken tuin- en parkaanleg van die goederen een uitgezocht oord
+voor stadsmenschen, die met vacantie buiten willen wezen en het er
+rustig willen hebben, zonder alle comfort van huis en haard te missen.
+Want er is in de Lutte een vanouds bekend hotel, Het Zwaantje, dat
+merkwaardig goed met zijn tijd is meegegaan, ja, thans in hotel-opzicht
+zelfs zijn tijd vooruit is.</p>
+<p>Uiterlijk en innerlijk voldoet het aan zeer hooge eischen. De tuin
+is groot en vol schaduwrijke plekjes; het huis geriefelijk en geheel
+modern ingericht, heerlijk frisch en ruim met badkamer en andere uit
+hygi&euml;nisch oogpunt uitstekende dingen, met goede bediening en een
+uitstekende tafel. De pensionsprijzen verschillen naar den tijd van het
+jaar en den aard der kamers; de hoogste prijs is &fnof; 4.50.</p>
+<p>Wat de Lutte voor ouders met kinderen vooral aantrekkelijk maakt, is
+de geheele afwezigheid van gevaar voor water of trams. Want zij weten
+maar al te goed, dat een kind pas d&agrave;n ten volle geniet, als men
+het bij het zoeken naar genot zijn volle vrijheid kan <span class=
+"pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128" name=
+"pb128">128</a>]</span>laten. Aan de streek zelve geeft het gemis van
+dit gemakkelijke communicatiemiddel met zijn aanhoudend vervoer van
+drommen menschen, een cachet van behagelijke rust, dat men voortdurend
+des te meer zal beginnen op prijs te stellen, naarmate men behoefte
+heeft de steeds toenemende haast en drukte van het stadsleven voor
+korter of langer tijd te ontvlieden.</p>
+<div class="figure xd21e2934width"><img src="images/p1909-u128.jpg"
+alt="Het buitenverblijf Kalheupink bij Oldenzaal." width="664" height=
+"403">
+<p class="figureHead">Het buitenverblijf Kalheupink bij Oldenzaal.</p>
+</div>
+<p>Er zijn verrukkelijk mooie punten, die op een wandeling van het
+Zwaantje gemakkelijk te bereiken zijn.</p>
+<p>Dat hoekje van Twenthe is werkelijk zeer ruim bedeeld met
+afwisselende en boeiende natuurtooneelen; de verschillen in hoogte van
+het terrein en de boschrijkheid van de streek, daarbij de zorg, die aan
+paden en wegen wordt besteed, maken er het wandelen tot een groot
+genot. Een der hoogste punten van Nederland, de Tankenberg, gemakkelijk
+te bestijgen, want wie geen padvinder wil zijn, kan van een steenen
+trap gebruik maken, biedt een wondermooi panorama, waarin Ootmarsum,
+Nordhorn, Denekamp en Almelo o.a. een plaats vinden. Op den berg zelven
+treft men een koepel aan, waar het goed rusten is.</p>
+<p>De aardige punten in het land van velden en bosschen zijn vele en
+velerlei. Natuurlijk is er een <span class="corr" id="xd21e2945" title=
+"Bron: Belved&egrave;re">Belv&eacute;d&egrave;re</span>, die vanaf Het
+Zwaantje spoedig te bereiken is en waarheen de wandeling over een der
+erven loopt, die in deze buurt zulke aanlokkelijke wegjes en lanen
+bieden. Zoo zijn er het erve Reuver, het erve Harbert, het erve
+Rikkert, dan Koekoek, Kesselder, Schopman en andere, terwijl er op de
+buitenplaatsen Koperboer en Kalheupink vrije wandeling is voor het
+publiek.</p>
+<p>Hoe mooi en afwisselend zijn ook de bosschen van Boerskotten, die
+met zooveel zorg en kennis zijn aangelegd! En het Kruusselter bosch met
+zijn indrukwekkende beuken, het lommerrijke Middelkamp, dan Hel en
+Hemel, mooie punten, waarvan de eerste een verkorting schijnt te zijn
+van &raquo;helling&laquo; en het tweede als tegenstelling den naam van
+hemel heeft verkregen, beide mooie brokjes natuur.</p>
+<p>Geheel natuur is ook het Lutterzand, een woest plekje in het gebied
+van de rivier, de Dinkel. Het stroompje loopt daar met veel
+kronkelingen, dan eens langs groene weilanden en beemden, dan eens
+tusschen zandheuvels met dennen, waar de primitieve natuur nog is waar
+te nemen. Vanaf den straatweg van Oldenzaal naar Bentheim op de hoogte
+der duitsche grens is het gemakkelijk te bereiken. Voor den folklorist
+en den belangstellenden waarnemer van huizen in ouden bouwtrant levert
+de streek rondom Oldenzaal allerlei interessants. Zeer veel
+boerenhuizen zijn nog niet in vertrekken verdeeld en lijken meer op een
+lange schuur dan op een huis. <span class="pagenum">[<a id="pb129"
+href="#pb129" name="pb129">129</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a130" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Centraal Bureau voor Vreemdelingenverkeer.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Sinds 15 Augustus 1908 hebben wij, te &rsquo;s
+Gravenhage gevestigd, een Centraal Bureau voor Vreemdelingenverkeer,
+directeur de heer J. J. A. Knoote. Er wordt gestreefd naar het
+aanknoopen van betrekkingen met het buitenland, en reeds werd aan ruim
+2000 bureau&rsquo;s in Europa reclame materiaal over Nederland
+verstrekt.</p>
+<p>Tot het bureau zijn onze spoorwegmaatschappijen, verscheiden
+stoomvaartlijnen, de Algemeene Nederlandsche Wielrijdersbond, enkele
+exploitatie-maatschappijen, de Norddeutsche Lloyd, eenige
+tramwegmaatschappijen enz. toegetreden. Van de 98 vereenigingen voor
+vreemdelingenverkeer in Nederland zonden reeds 76 reclamemateriaal
+in.</p>
+<p>Aan het bureau zijn verbonden een jonge schilder, die als artistiek
+leider vreemdelingen over de hollandsche schilderkunst inlicht en een
+amerikaansche, in den Haag gevestigde dame, die vreemdelingen rondleidt
+en door haar talenkennis zeer goed voor die taak is berekend.</p>
+<p>Officieel orgaan van het bureau is het tijdschrift
+&raquo;Holland-Express&laquo;. Voorzitter is baron F. W. C. H. baron
+Van Tuyll van Serooskerken, secretaris Mr. J. F. Hijmans.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a131" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Prakbosch.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Naar aanleiding van een ons gedane vraag naar de
+beteekenis van het woord prakbosch kunnen wij mededeelen, dat men in
+Santpoort en omstreken onder dat woord verstaat de stukken boschgrond,
+waarvan de boomen zijn gekapt en waar de wortelstompen nog in den grond
+zijn achtergebleven. Prakken nu is het ondiep omspitten van zulken
+grond, meestal ten behoeve van den verbouw van aardappelen.</p>
+<p>Wanneer een stuk boschgrond, met eiken beplant, bijvoorbeeld een
+twintig jaar heeft gestaan, dan komen de hakkers en vellen het hout. In
+het eerstvolgende voorjaar na den haktijd wordt de bodem, zooveel de
+diepgewortelde eikenstronken het maar toelaten, bewerkt en voor
+bebouwing geschikt gemaakt. E&eacute;n steek diep wordt de grond
+opgewerkt. En in den losgemaakten grond, welke twintig jaren lang de
+bladeren ontvangen heeft en alzoo teelaarde bezit, vinden de
+aardappelen eene uitnemende plaats om te ontwikkelen en vruchten te
+geven.</p>
+<p>In verband met dit prakbosch kan nog de volgende bijzonderheid
+vermeld worden. Bij enkele landeigenaars bestaat namelijk de
+vriendelijke gewoonte, stellig afkomstig uit den ouden tijd, om een
+stukje <span class="corr" id="xd21e2973" title=
+"Bron: prakkosch">prakbosch</span> aan behoeftige lieden voor
+aardappelteelt kosteloos af te staan. Vroeg in het voorjaar, soms al in
+den winter, komen dezen zich bij den boschwachter aanmelden om zulk een
+hoekje grond. Zoodra de <span class="corr" id="xd21e2976" title=
+"Bron: houtveiling">houtvelling</span> voorbij is en de
+weersgesteldheid het gedoogt, worden de arbeiders, die aangenomen
+zijn&mdash;en bijna niemand wordt teruggewezen&mdash;toegelaten tot den
+bouw. Zij prakken en poten, om later te oogsten.</p>
+<p>Half Augustus begint men met het rooien van de aardappelen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a132" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Tusschen Amerika en Europa.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In het haastige rennen van de stoombooten over den
+Atlantischen Oceaan is de &raquo;Mauretania&laquo; van de
+Cunard-stoomvaartmaatschappij op &rsquo;t oogenblik (eind Februari
+1909) de baas. Zij stoomde den zuidelijksten weg, dien de stoomschepen
+in den winter volgen en die 110 mijlen langer is dan de noordelijke of
+zomerroute, in vier dagen plus een kwartier. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133" name="pb133">133</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u18" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a133" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een vroolijk tooneeltje aan de Cropinakreek.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het aardige kiekje aan de Cropinakreek in de buurt van
+Paramaribo geeft een beeld te zien van vroolijke negervrouwen, die aan
+het wasschen zijn, en van blijde kinderen, die zich in het ondiepe
+water vermaken. Een echt warmgetint tooneeltje met den mooien
+tropischen plantengroei op den achtergond. De vlugge jongens schijnen
+een wedstrijd te houden, wie het eerst het afgedreven vat en de andere
+waschbenoodigdheden, door de vrouwen al babbelend uit het oog verloren,
+weer zal inhalen. Met lachende gezichten zien de boschnegervrouwen naar
+de inspanning der kinderen, een enkele van haar opkijkend van het stuk
+waschgoed, dat ze bezig is te spoelen of in te zeepen.</p>
+<div class="figure xd21e2996width"><img src="images/p1909-u133.jpg"
+alt="De Cropinakreek bij Paramaribo." width="720" height="441">
+<p class="figureHead">De Cropinakreek bij Paramaribo.</p>
+</div>
+<p>Een blik op de afbeelding overtuigt den kijker al, dat het een
+tooneel is in de buurt van de bewoonde wereld niet alleen, maar ook van
+de wereld, waar men noties heeft van de beschavingseischen. Het toilet
+van de dames op de foto is westindisch, maar van een echt
+stadsstandpunt gezien. In zulke gestreepte katoentjes kan men op alle
+westindische eilanden en in Suriname de negervrouwen en andere
+inlandschen zien rondloopen, maar alleen daar, waar men met het leven
+van een stad in eenig verband staat. Dat costuum dragen ze bij
+marktbezoek en bij feestelijke gelegenheden, en ieder onzer kent deze
+dames, al was het alleen van de afbeeldingen van de plechtigheid te
+Paramaribo, als de koningin jarig is en de menigte op het plein van het
+Gouvernementsgebouw den Granman en zijn gemalin hulde brengt.</p>
+<p>Maar die lieflijke kreek kent ook andere tooneelen, is niet overal
+zoo kalm en gemoedelijk als hier bij de badende kinderen. Onze vele
+expedities naar de West hebben maar al te vaak te worstelen met de
+hevige stroomingen van die kreken of zijtakjes van de talrijke
+surinaamsche rivieren. Dan is het bijna onmogelijk, de booten er door
+te vervoeren; de boschnegers moeten dan duwen of ook wel de booten uit
+het water nemen en ze langs de oevers dragen, en als ze dan niet al te
+gesticht zijn over de blanken, blijkt het, dat het met onwillige honden
+slecht hazen vangen is.</p>
+<p>Die beroemde kreken van Suriname zijn vaak niet anders dan sterk
+kronkelende berceau&rsquo;s, waarvan de bodem met water is bedekt. De
+booten moeten dan om de vele bochten telkens korte draaien nemen en
+zitten ieder oogenblik vast tusschen de boomen aan den oever. Er moeten
+dan voortdurend takken worden afgehouwen van het geboomte, dat een dak
+boven de hoofden vormt. De negers kunnen hun ranke korjalen, die smalle
+bootjes met de lange parels of roeiriemen, wonderlijk handig door den
+stroom doen schieten en als het moet, glijden ze rustig over een
+ondergeloopen savannah, zelfs als ze er maar een slingerbocht van de
+kreek mee kunnen uitwinnen.</p>
+<p>Onder water dreigen in die kreken gevaren van boomstammen, die te
+water zijn geraakt en voor het oog verborgen zijn, zoodat de booten er
+licht op kunnen stooten en lek worden. Aan de Cropinakreek of de
+Coropine, ligt hoogerop de Post Republiek, een heerlijk plekje te
+midden van een uitgezocht mooie natuur. De naam dateert reeds uit den
+tijd van onze Republiek, en in de dagen, dat er moeilijke oorlogen
+moesten worden gevoerd met de boschnegers, was er een lange lijn van
+militaire posten opgericht. Nu is van dat alles niets over dan een paar
+groote, in den grond geplante kanonnen, die naast de aanlegplaats der
+bootjes zijn opgesteld ter herinnering aan het oude militair karakter
+der omgeving. In Para is tegenwoordig alles rustig; een politiepost van
+een paar man kan er het werk best af.</p>
+<p>Uitstapjes worden van Paramaribo uit soms ondernomen naar Post
+Republiek en men logeert er dan in het primitieve logement, waar men
+zelf voor alles moet zorgen, maar dan toch in een gouvernementshuis een
+onderkomen heeft met slaapgelegenheid. Wie onze afbeelding aanziet, zal
+begrijpen, dat het een heerlijk verblijf kan wezen voor stedelingen,
+die er zich met visschen en zwemmen en bootjevaren kunnen vermaken en
+zich verlustigen in de onvolprezen schoonheid van den verrukkelijken
+tropischen plantengroei. <span class="pagenum">[<a id="pb134" href=
+"#pb134" name="pb134">134</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a134" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Labrang Gomba, een klooster in Thibet.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Dr. Albert Tafel, die al eenige reizen door Thibet
+deed, heeft onlangs een en ander verhaald over een thibetaansch
+klooster, gelegen op 35 graden N.B. en 102 O.L., daar, waar de
+hoogvlakte naar het Noordoosten weer zooveel lager wordt, dat er in de
+dalen een weinig gerst en tarwe kunnen verbouwd worden. Het is een der
+grootste kloosters van het verboden Thibet. Er zijn nog slechts weinig
+Europeanen, die Labrang Gomba hebben gezien, want het ligt niet aan een
+der groote karavaanwegen, terwijl het bovendien berucht is om de weinig
+vriendelijke gezindheid van de bewoners.</p>
+<div class="figure xd21e3017width"><img src="images/p1909-u134.jpg"
+alt="Het groote Lama-klooster Labrang Gomba in Oost-Thibet." width=
+"720" height="309">
+<p class="figureHead">Het groote Lama-klooster Labrang Gomba in
+Oost-Thibet.</p>
+</div>
+<p>Maar wel behoort het tot de belangrijkste kloosters uit Thibet, want
+steunend op zijn groote rijkdommen en op de ongeveer 8000 tot 10.000
+monniken heeft het kloosterbestuur het zoo ver weten te brengen, dat
+een zeer groot gebied van het klooster afhankelijk is, dat verscheiden
+kleine vorsten aan de macht van de kloosterheeren gehoorzamen en hun
+belasting betalen, en dat enkele groote stammen bestuurd worden door
+lama&rsquo;s, uitgezonden door het klooster.</p>
+<p>&raquo;Ik heb&laquo;, verhaalt Dr. Tafel, &raquo;Labrang Gomba
+bezocht in October 1907. Het complex van kloostergebouwen ziet er
+indrukwekkend uit. Het zijn huizen van twee verdiepingen en veel
+kleinere woningen, alle vroolijk wit, rood en zwart geschilderd en zeer
+zindelijk onderhouden zijn. De grootste gebouwen worden bewoond door
+levende Boeddha&rsquo;s en heiligenincarnaties, want men kent in
+Labrang als overal in Thibet veel levende goden; ook tempels en
+bidhallen behooren tot de kloostergebouwen en enkele in chineeschen
+stijl opgetrokken heiligdommen.</p>
+<p>Bijna was Labrang Gomba een bijzonder heilig klooster geworden, want
+sinds 1906 heeft het bestuur zich alle mogelijke moeite gegeven, om den
+Dalai Lama binnen de muren van het klooster te mogen herbergen. De
+monniken waren in 1907 zelfs begonnen, voor den Dalai Lama een
+bijzonder paleis te bouwen, want ze meenden toen den tegenstand van den
+slimmen en onberekenbaren heer te hebben overwonnen en hoopten ook bij
+de chineesche regeering de toestemming te krijgen, dat de Dalai Lama
+voortaan onder hen zou mogen resideeren. Maar de vrees van den Dalai
+Lama won het pleit. En niet ten onrechte vreesde hij de broeders, want
+bij de hoogere thibetaansche geestelijkheid heeft de Dalai Lama sinds
+zijn vlucht naar Mongoli&euml; en zijn zonderling handelen tijdens de
+engelsche expeditie alle populariteit verloren en hij zou er van zijn
+leven niet zeker zijn geweest&laquo;.</p>
+<p>De groote Fransche expeditie van kapitein d&rsquo;Ollone in 1908 is
+dichtbij het klooster Labrang Gomba door een <span class="corr" id=
+"xd21e3029" title="Bron: thibetiaanschen">thibetaanschen</span> stam
+aangevallen, waarbij twee fransche officieren gewond werden. Toen is
+het klooster in de europeesche dagbladen genoemd. Men is er niet ver
+van de chineesche grens, maar dat waarborgt volstrekt de veiligheid
+niet. De Khamba&rsquo;s, de bewoners van Oost-Thibet, zijn tot bij
+Lhassa en in het overige West-Thibet gevreesd om hun roof- en
+moordzucht. Het gaat er onder de stammen toe als in Europa in de
+Middeleeuwen; het leenstelsel is er in zwang, en niemand bekommert zich
+om de heeren in naam, de Chineezen. De keizer is al te ver! Het
+roofridderwezen verheugt er zich in grooten bloei, zooals
+goederenkaravanen maar al te vaak ondervinden. Ook Dr. Tafel deed
+daarvan ervaringen op. Hij en luitenant Filchner werden in 1904
+aangevallen en de kleine karavaan van 1906 en 1907 verloor driemaal
+door een rooversaanval expeditiemateriaal en deelen der verzamelingen.
+Het is daar ook het gebied, waar Dutreuil de Rhins in 1894 werd
+vermoord, en in 1900 hadden de Russen Kozlow en Kozlakow op hun
+wetenschappelijke reis formeel slag te leveren, waarin hun 17
+Kozakkengeweren 32 Thibetanen deden sneuvelen. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb135" href="#pb135" name="pb135">135</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a135" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Koloniaal Museum bij Brussel.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In Tervueren op een paar uur afstands van Brussel is
+een nieuw Koloniaal Museum gebouwd, een waar paleis, waarvan wij hier
+een afbeelding geven, die de achterzijde vertoont. Het van grauwen
+steen opgetrokken gebouw staat aan de grens van het park van Tervueren,
+dat bijzonder mooie park met zijn oude boomen en schilderachtige
+vijvers. In het volgend jaar zal het Museum tegelijk met de
+tentoonstelling in April geopend worden. Het is een museum van de
+koloni&euml;n, maar waar Belgi&euml; zich in het houden van
+koloni&euml;n in de beperking meester toont, zou men het ook
+gevoegelijk een Congo-Museum kunnen noemen.</p>
+<p>De verzameling, die naar het nieuwe gebouw zal worden overgebracht,
+is nu geborgen in het oude Museumgebouw, dat in het park niet ver van
+het nieuwe staat en sedert de tentoonstelling van 1897 tot Congo Museum
+ingericht werd. Het voldoet als zoodanig lang niet aan de eischen, die
+men thans mag stellen; te veel voorwerpen staan onbeschut, omdat de
+kasten, waarin ze moesten zijn geborgen, ontbreken. Dat alles zal
+verbeteren, en tegelijk met de verhuizing naar het nieuwe gebouw,
+waartoe men thans maatregelen treft, wordt een nieuwe indeeling, een
+andere rangschikking ingevoerd; men zal niet bijeenbrengen hier de
+voorwerpen der Zappo Zap, verderop die der Majombe, elders weer het
+huisraad en de wapens van andere stammen, die als geografische groepen
+bijeenbehooren; maar men wil de voorwerpen van gelijke soort naast
+elkander zetten, al het pottebakkerswerk van heel het Congo-bekken, al
+de muziekinstrumenten, en van deze weder trommen bij trommen, harpen
+bij harpen, en zoo voort. Het denkbeeld is niet nieuw; in meer dan een
+museum zijn dergelijke groepen van gelijksoortige dingen aanwezig,
+meestal echter samengesteld uit de dubbelen en naast de geografische
+groepen.</p>
+<div class="figure xd21e3041width"><img src="images/p1909-u135.jpg"
+alt="Het Koloniaal Museum in het park van Tervueren bij Brussel."
+width="680" height="413">
+<p class="figureHead">Het Koloniaal Museum in het park van Tervueren
+bij Brussel.</p>
+</div>
+<p>Naast deze groepen van gelijksoortige voorwerpen zal men in het
+nieuwe museum van Tervueren ook wel de geografisch bijeenbehoorende
+voorwerpen kunnen zien, maar voornamelijk door afbeeldingen; hoofdzaak
+blijft de hierboven beschreven indeeling.</p>
+<p>Iets nieuws is, dat men in het museum van Tervueren ook de
+ontwikkeling van het voorwerp zal laten zien. De heer Coart, de
+conservator der ethnografische afdeeling, schrijver van uitvoerige en
+rijk ge&iuml;llustreerde verhandelingen over de pottebakkerskunst, de
+muziekinstrumenten en de godsdiensten der Congoleezen, beschrijvingen,
+die in de Annales du Mus&eacute;e verschenen zijn, de heer Coart, die
+drie jaar aan den Congo doorgebracht heeft, stelt zich voor den
+bezoekers eene merkwaardige evolutie onder de oogen te brengen; hun te
+toonen hoe een voorwerp aan zijn vorm, aan zijn samenstel, aan zijn
+versiering komt; dat een en ander maar niet toevallig is. Zoo maakt de
+natuurmensch voor zijn kindje van een kalebas een rammelaar of mogelijk
+heeft hij er zelf wel plezier in en maakt er muziek mee bij feestelijke
+gelegenheden, en als men later van biezen zoo&rsquo;n instrument gaat
+vlechten, behoudt men den kalebasvorm. Op die wijze laten zich vormen
+en versieringen van ethnografische voorwerpen dikwijls historisch
+verklaren en waar op die ontwikkeling wordt gewezen, wint een
+tentoonstelling in of buiten een museum natuurlijk niet weinig in
+leerzaamheid en belangwekkendheid.</p>
+<p>Wat het inwendige van het nieuwe gebouw betreft, de groote zaal van
+130 meter lang en 40 breed, met haar vloer en muren verdwijnend achter
+veelkleurig marmer van zeldzame schoonheid, is een prachtstuk, welks
+rijke eenvoud stille bewondering wekt. Een lange rij hooge ramen geeft
+uitzicht op breede grasperken met vijvers, waarachter het hooge
+geboomte van het park afsluitend verrijst. Groote ijzeren traliedeuren,
+met spiegelglas gevoerd, leiden naar den binnenhof, die door
+zuilengangen omsloten is. Kleinere zalen met parketvloeren en
+bovenlichten grenzen aan de marmeren zaal, en het is deze laatste die
+voor ethnografisch museum bestemd werd.</p>
+<p>Alles zal daar worden ondergebracht in kasten en vitrines van staal
+en spiegelglas op mahoniehouten voet, terwijl in standaards met
+draaibare vleugels kaarten, foto&rsquo;s en andere afbeeldingen de
+ophelderingen, die de etiketten geven, zullen aanvullen. Brussel is
+zeker te feliciteeren met het nieuwe museum, dat voor de
+volksontwikkeling van beteekenis kan worden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a136" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van Steinthorwall naar Rothenbaum-chaussee.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Hamburg is aan &rsquo;t bouwen van een nieuw
+Ethnografisch Museum. De collecties van voorhistorische oudheden en de
+ethnografische verzameling gaan verhuizen van den Steinthorwall naar de
+Rothenbaum-chaussee aan de westzijde van de Buiten-Alster. Het nieuwe
+gebouw zal 1&ndash;1/2 millioen mark kosten en moet over drie jaar
+klaar zijn. De zo&ouml;logie blijft in het oude gebouw.</p>
+<p>Sedert lang was de toestand onvoldoende; het museum aan den
+Steinthorwall, dicht bij het hoofdstation gelegen, bestaat eigenlijk
+uit een ledige ruimte met daaromheen liggende galerijen, drie hoog, in
+den bouwstijl dus van sommige warenhuizen, maar zonder de lift. Op den
+beganen grond en op de eerste twee galerijen huizen de dierkundige
+verzamelingen; op de derde galerij zijn de ethnografische collecties en
+de voorhistorische oudheden tentoongesteld. Daar is dus een
+onbelemmerde, uit de holle ruimte komende trekking van lucht, met
+stoffen en geuren; des zomers, als &rsquo;t warm is, ruikt men boven
+duidelijk het reusachtige walvischskelet, dat op den grond van den
+koker, heel beneden, sluimert.</p>
+<p>Nu is een deel van de galerijen afgesloten voor het publiek en tot
+pakhuis ingericht; daar staat alles wat gereed gekomen is tot opneming
+in het nieuwe gebouw. In het hamburgsche museum is de behandeling der
+voorwerpen, v&oacute;&oacute;r dat zij tentoongesteld worden, nogal
+omslachtig; men reinigt daar alles gr&uuml;ndlich. Iedere directie
+heeft daaromtrent haar eigen meening en de meening van de hamburgsche
+directie is, dat wasschen met zeep en soda aan ethnografica ten goede
+komt. Het veelvuldig gebruik, het beduimelen, kan aan een voorwerp van
+gesneden hout het uiterlijk van oud leder geven; de tijd brengt op
+metalen de bekorende patina. Deze charmes duldt men er niet, en
+vermoedelijk d&aacute;&aacute;rom is men reeds begin Februari begonnen
+met den uithaal, die aan de overbrenging naar het nieuwe museum moet
+voorafgaan.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a137" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Verre reizen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een te Rositten op de Koerische Nehrung in
+Oost-Pruisen van de Vogelwarte, het observatorium voor den vogeltrek,
+losgelaten ooievaar met een ring om den poot is in Wada&iuml;, een in
+Gross-M&ouml;llen in Pommeren weggevlogen en met den ring
+&raquo;geteekenden&laquo; langbeen is bij Fort Jameson in Rhodesi&euml;
+opgevangen, en uit Boedapesth, zoowel als uit Zevenburgen in
+<span class="corr" id="xd21e3067" title=
+"Bron: Hongarij&euml;">Hongarije</span> zijn dezer dagen berichten
+ontvangen, dat ooievaars, van daar met ringen om den hals vertrokken,
+in Natal zijn opgevangen. Of vogels houden van verre reizen!
+<span class="pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139" name=
+"pb139">139</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u19" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a138" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De jachtluipaard als huisdier in tuinen en
+parken.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In La Vie &agrave; la Campagne schetst een eigenaar
+van een jachtluipaard of guepard, de heer H. Cr&eacute;pin, zijn
+ervaringen met dat toch altijd verscheurende dier, dat feitelijk zoo
+tam kan worden en van aard zoo goedig is als onze gewone huisdieren,
+gevogelte en schapen niet uitgezonderd. Zooals herten en ree&euml;n
+graag geziene gasten zijn in groote parken, zoo zou men daar ook zeer
+goed den jachtluipaard, Cynailurus, kunnen houden.</p>
+<p>De Cynailurus guttatus van den heer Cr&eacute;pin is uit Afrika
+afkomstig; hij was bewoner van de woestijn ten zuiden van Algeri&euml;.
+Andere soorten komen in West-Azi&euml; voor en zijn als tsjita&rsquo;s
+bekend, terwijl de Afrikaansche jachtluipaard ook fahhad wordt genoemd.
+Het zijn dieren, die tusschen de katten en de honden in staan; het
+latijnsche woord beteekent &ldquo;hondskat&rdquo;. De oranjegele huid
+draagt zwarte vlekken, en de ronde kop en lange staart doen aan het
+hondengeslacht denken, maar de allures, bewegingen en neigingen tot
+spelen; het spinnen of snorren, dat het dier graag doet, is volkomen
+katachtig.</p>
+<p>Door de hoogte van de pooten staat hij dicht bij den hond, en ook de
+nagels zijn maar weinig ingetrokken en dus stomp geworden en
+onschadelijk als bij de honden; maar een enkele gekromde klauw aan den
+binnenkant van elk der achterpooten is nog zeer scherp en raakt nooit
+den grond.</p>
+<p>Het exemplaar, waarvan de heer Cr&eacute;pin vertelt, is een wijfje
+van twintig maanden, op den leeftijd van eenige weken gevangen en
+grootgebracht in den Soedan. Sedert vier maanden had de eigenaar het nu
+in Frankrijk en hij en de zijnen hebben al veel genoegen van het dier
+beleefd, al blijft het een huisgenoot, waar eenige voorzichtigheid mee
+moet worden betracht.</p>
+<p>Het maakt volgens den schrijver een paar kenmerkende geluiden,
+hoewel er gewoonlijk niets van hem is te hooren. Het eerste is een
+scherp gekrijt, als hij zich verveelt, hoog en kort als van een vogel,
+en als hij bang is, hoort men een licht gebrom.</p>
+<div class="figure xd21e3088width"><img src="images/p1909-u139-2.jpg"
+alt=
+"De jachtluipaard gelijkt eenigszins op den panter, doch zijn pooten zijn hooger. De ooren zijn rond als die van den leeuw, de oogen zijn zacht als die van den hond."
+width="524" height="330">
+<p class="figureHead">De jachtluipaard gelijkt eenigszins op den
+panter, doch zijn pooten zijn hooger. De ooren zijn rond als die van
+den leeuw, de oogen zijn zacht als die van den hond.</p>
+</div>
+<p>In wilden staat leeft de jachtluipaard van kleine herkauwende
+dieren, die hij met verbazende slimheid besluipt en daarna omverwerpt,
+om zich aan het bloed tegoed te doen. Den mensch zal hij niet
+aanvallen, al wordt hij wel gevaarlijk, als hij vervolgd wordt of
+gewond is. Die besliste jachttalenten hebben deze soort van luipaard al
+vroeg doen africhten voor de jacht op de manier, waarop valken worden
+gebezigd als hulp van den mensch bij de vogeljacht. In het heele Oosten
+en in Britsch-Indi&euml; neemt de jager het dier, aan een dunne lijn
+bevestigd, mee naar het jachtveld op een lichte, tweewielige kar, houdt
+eerst den kop van het dier bedekt en tracht zoo dicht mogelijk bij het
+jachtwild te komen, bij voorbeeld een kudde gazellen of antilopen. Dan
+neemt de jager het dier den kap van het hoofd en maakt hem opmerkzaam
+op het wild, waarop de oude hartstochtelijke jachtlust ontwaakt, en
+list en geslepenheid te hulp komen. Met eenige sprongen is het dier bij
+zijn prooi, die hij bij den hals grijpt en op den grond drukt. De jager
+snelt toe, maakt de prooi af, geeft het roofdier van het bloed te
+drinken en schuift &rsquo;t dan weer den kap over den kop.</p>
+<div class="figure xd21e3095width"><img src="images/p1909-u139-1.jpg"
+alt="Moustique toont zijn aanhankelijkheid." width="610" height="300">
+<p class="figureHead">Moustique toont zijn aanhankelijkheid.</p>
+</div>
+<p>Brehm, die door den franschen schrijver ook wordt aangehaald, zegt,
+dat geen enkel lid der kattenfamilie beter in staat is, zich de
+genegenheid van den mensch te verwerven dan de jachtluipaard, die goed
+is van vertrouwen en zacht van aard als hij getemd is, en wiens
+gemoedelijke, droomerige stemming alleen verstoord kan worden door de
+nabijheid van andere roofdieren. Ook de huisdieren moeten voorzichtig
+zijn met hem, en het heet, dat alleen het zien van een hond zijn woede
+kan gaande maken. Maar de fransche schrijver laat het wijfje van
+twintig maanden vrij rondloopen in een tuin in gezelschap met twee
+wijfjeshonden, een grooten Deenschen hond en een kleinen
+fox-terrier.</p>
+<p>In het begin was de verhouding wel een beetje gespannen. Telkens
+vloog de luipaard op den Deen toe, blijkbaar met het plan, om met hem
+te spelen; maar de bruuskheid van zijn bewegingen werd verkeerd
+uitgelegd door den grooten hond, die meende, dat een aanval bedoeld
+was, en die met een knauw antwoordde, waaraan de luipaard zich met een
+grooten sprong moest onttrekken. In die omstandigheden was hij zoo
+onder den indruk gekomen van de tanden van den hond, dat hij den ander
+langen tijd niet anders durfde naderen dan van achteren en, zachtjes
+dichterbij komend, z&oacute;&oacute;, dat hij weg kon komen in minder
+tijd, dan de tegenstander behoefde om zich om te keeren.</p>
+<p>Langzamerhand leeren de dieren elkaar echter verstaan; de luipaard
+blijft onstuimig, maar de hond is niet meer vijandig en ze zijn in de
+beste verstandhouding, wandelen samen en slapen naast elkaar. Wordt de
+luipaard wat al te ondernemend, dan is een gegrom van den hond,
+onderstreept door een schuinen blik, voldoende om hem tot kalmte te
+brengen. Mocht die waarschuwing niet door een onmiddellijk resultaat
+worden gevolgd, dan behoeven de tanden zich maar even te vertoonen, en
+de luipaard is tot rust gebracht. Ze vechten nooit meer, zelfs niet
+<span class="pagenum">[<a id="pb140" href="#pb140" name=
+"pb140">140</a>]</span>aan den gemeenschappelijken schotel, waaruit de
+hond gulzig slobbert, terwijl de luipaard kleine likjes neemt, steunend
+op de ellebogen op de manier van katten.</p>
+<p>Met de fox-terrier is de verhouding niet zoo goed. Die kleine
+vluggert wijst stelselmatig alle toenadering af van een gezel, die met
+haar wil spelen als de kat met de muis. Ze bijt van zich af en houdt
+den grooteren makker op een afstand. Het is een merkwaardig en min of
+meer verontrustend schouwspel, als het roofdier, dat zooveel grooter
+is, op den kleinen hond toespringt, hem omverwerpt en als een bal
+tusschen de pooten omdraait. Het hondje, dat zoowat driemaal zoo groot
+als een rat is, weet zich dan los te rukken, springt den tegenstander
+naar den kop en brengt hem totaal in de war, zonder hem echter in het
+minst te deren of zelf maar een schrammetje op te loopen.</p>
+<div class="figure xd21e3111width"><img src="images/p1909-u140-1.jpg"
+alt="Moustique in den familiekring." width="485" height="351">
+<p class="figureHead">Moustique in den familiekring.</p>
+</div>
+<p>Tegen de menschen is Moustique, zoo noemt men in het gezin den
+luipaard, alleraardigst; hij zoekt menschelijke aanraking, gaat liggen
+aan de voeten van zijn meester of meesteres, wrijft zich aan alle
+beenen en schuift als een poes langs de rokken der dames, met hoogen
+staart en krommen rug en onder een gezellig snorren of spinnen van
+voldoening, en likt daarbij graag iemand de hand of het gezicht.</p>
+<div class="figure xd21e3118width"><img src="images/p1909-u140-2.jpg"
+alt="Moustique in den familiekring." width="508" height="351">
+<p class="figureHead">Moustique in den familiekring.</p>
+</div>
+<p>Met kinderen is hij het liefst en hij doet niets liever dan met hen
+spelen, terwijl zijn onstuimigheid volkomen ongevaarlijk is, zelfs met
+de allerkleinsten, op voorwaarde echter, dat hij geheel vrij wordt
+gelaten in zijn bewegingen, zonder ketting of touw of halsband. Als men
+hem vrijlaat in een park of een tuin, gaat het dier nooit ver van de
+woning en komt er trouw terug op het uur der maaltijden. Hij maakt de
+gasten vaak verschrikt door het open venster binnen te springen van de
+eetzaal, als hij de tafel gedekt ziet; maar ieder wordt spoedig met hem
+bevriend om zijn gezelligen, aanhankelijken aard.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a139" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hoezee, hoezee! De tram rijdt op Flakkee.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Wat is er op Prinsesjes geboortedag hartelijk feest
+gevierd op Goeree en Overflakkee bij de opening van de nieuwe tramlijn,
+een onderneming der Rotterdamsche Tramwegmaatschappij! Het is ook geen
+kleinigheid, nu met dat geriefelijke vervoermiddel, de stoomtram, het
+heele eiland in de lengte te kunnen doorreizen van Ouddorp in het
+Westen naar Ooltgensplaat in het Oosten! Bij zulke overwinningen van
+nijverheid en ondernemingsgeest is het heele volk gebaat; de
+eilandbewoners worden erdoor uit hun isolement gehaald en er heeft als
+een opleving plaats, die tot in verre verte haar invloed doet
+gevoelen.</p>
+<p>De nieuwe verbinding met den vasten wal, door de Rotterdamsche
+Tramwegmaatschappij in het leven geroepen, is met den steun van rijk en
+provincie tot stand gekomen. De aanleg van de op 30 April geopende
+lijnen is in veertien maanden voltooid; de eene lijn gaat van de haven
+van Middelharnis naar Ooltgensplaat, de andere gaat naar Ouddorp. Met
+een veerdienst over de breede wateren van het Haringvliet sluit de
+nieuwe tram aan bij den dienst Hellevoetsluis-Rotterdam.</p>
+<p>Allerlei provinciale, gemeentelijke, polder- en waterschappelijke en
+industri&euml;ele autoriteiten namen deel aan de feestelijke opening,
+en met de versierde tram ging het na de toespraak van den heer Ulbo J.
+Mijs, burgemeester van Middelharnis, naar het nieuwgebouwde station in
+Middelharnis-Dorp. Dat stationsgebouw, waar alle treinen vertrekken en
+aankomen, maakt een recht vriendelijken indruk en is een werkelijke
+aanwinst voor de gemeente te noemen. Overal, waar de feesttram
+passeerde, werd ze met vreugde door de gemeentenaren begroet, niet het
+minst door de jeugd, die van school vrij af had. Een ieder in
+Middelharnis, of hij moest door noodzaak daarin verhinderd zijn, wilde
+getuige zijn van deze gewichtige gebeurtenis en zijn vreugde uiten over
+de eindelijke verlossing van deze zoo welvarende streek uit haar
+knellend isolement.</p>
+<p>Bij het station Middelharnis-Dorp zongen de schoolkinderen een
+welkomslied, &raquo;Hoezee, hoezee! De tram rijdt op Flakkee&laquo;
+klonk den gasten jubelend tegemoet.</p>
+<p>Na deze blijde begroeting door de bevolking van Middelharnis vertrok
+de feesttram achtereenvolgens naar Nieuwe Tonge, Oude Tonge, den
+Bommel, <span class="corr" id="xd21e3137" title=
+"Niet in bron">en</span> Achthuizen naar het eindpunt Ooltgensplaat. In
+de kom dezer aardig gebouwde gemeente werd langzaam gereden, zoodat oud
+en jong daar overvloedig gelegenheid kregen, aan hun feestvreugde
+uiting te geven. De tram eindigt te Ooltgensplaat aan den in bouw
+zijnden aanlegsteiger aan het breede Volkerak, waar het gezelschap weer
+een schoon watergezicht wachtte.</p>
+<p>Te 12 uur 55 werd de terugreis ondernomen en begon, na
+Middelharnis-Dorp weer voorbij gereden te zijn, de tocht naar westelijk
+Flakkee. Achtereenvolgens passeerde nu de feesttram Sommelsdijk,
+nagenoeg een copie van Middelharnis, het welvarende havendorp
+Dirksland, waar de trein rijdt over het nieuw type rolbasculebrug,
+Melissant, Stellendam, het fraaie Goeree, om dan eindelijk te bereiken
+het eindpunt Ouddorp, waar de gasten gelegenheid vonden de eigenaardige
+watervoorziening in oogenschouw te nemen, die door een
+Herculeswindmolen geschiedt. Ook bij het passeeren van deze dorpen had
+het gezelschap de gelegenheid te ervaren, hoe de bevolking doordrongen
+is van het belangrijk feit van de opening dezer tramlijnen voor dit
+eiland. Overal geestdrift. Ook hier de feesttram de boodschapster eener
+blijde tijding!</p>
+<p>De dag van 30 April is een gedenkwaardige voor Goeree en
+Overflakkee, de brenger van nieuw leven, dat een schoone toekomst
+tegengaat!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a140" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hendrick Hudson in Hollands dienst.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Men verzoekt, ons onder toezending van het eerste vel
+van het werk, dat bij de firma D. A. Daamen te &rsquo;s Gravenhage zal
+verschijnen, een boek van mejuffrouw H. S. S. Kuyper, aan te kondigen
+over het Hudson gedachtenisfeest, dat in de Vereenigde Staten in de
+volgende Septembermaand zal worden gevierd. Na wat wij vroeger hier
+schreven over haar boek &raquo;Een half jaar in Amerika&laquo;, zal
+ieder begrijpen, dat wij de beste verwachtingen koesteren omtrent dit
+nieuwe werk der begaafde schrijfster. Het proefvel doet aan die
+hoopvolle meening geen afbreuk. <span class="pagenum">[<a id="pb141"
+href="#pb141" name="pb141">141</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a141" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Karakoelschapen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Men gaat het in Duitsch Zuidwest-Afrika probeeren met
+de teelt van een nieuw soort van schaap. Den 18den Januari j. l. werden
+per W&ouml;hrmannstoomboot 264 Karakoelschapen, en wel 22 bokken en 242
+ooien naar Swakopmund ingescheept.</p>
+<p>Veertig van die dieren waren een geschenk van handelsraad Thorer te
+Leipzig aan de kolonie; de overige werden voor rekening der regeering
+uit Bokhara naar de kolonie gezonden.</p>
+<p>De lammeren van deze schapen leveren de verkeerdelijk perzische
+vellen genoemde huiden. Die naam zou den hoorder in de war kunnen
+brengen, want die vellen komen niet uit <span class="corr" id=
+"xd21e3159" title="Bron: Perzii&euml;">Perzi&euml;</span>, maar zijn
+afkomstig van Bokhara. Om bruikbare vellen te leveren moeten de
+lammeren tusschen den vijfden en den tienden dag van hun leven worden
+geslacht, daar anders de krulligheid van het haar, die aan de huid haar
+waarde geeft, verloren gaat. Zulk een huid heeft gemiddeld een waarde
+van twaalf gulden. De vellen worden zorgvuldig gedroogd en verpakt en
+komen ten slotte te Leipzig op de markt, de eenige stad, waar ze goed
+geverfd kunnen worden. Er komen jaarlijks ongeveer een millioen vellen
+uit Bokhara, die later van Leipzig uit naar alle werelddeelen verzonden
+worden.</p>
+<p>Een vel, dat nog kostbaarder is, komt als breedstaart in den handel
+en is afkomstig van lammeren, die te vroeg worden geboren en weinige
+uren na de geboorte sterven.</p>
+<p>Daar de Karakoelschapen in Centraal-Azi&euml; in Maart of April
+lammeren werpen en het we&ecirc;r in de steppen dan nog vaak zeer ruw
+is, worden veel moederschapen ziek en brengen misgeboorten voort. De
+huid van het jonge dier heeft dan een moir&eacute;teekening, die zeer
+gezocht is en de wol is zacht en glanzig, zoodat zulk een vel voor
+achttien gulden aan de markt komt. Er zijn van die breedstaartvellen
+jaarlijks ongeveer 50.000, een zeer klein getal, vergeleken bij dat der
+andere.</p>
+<p>De volwassen schapen hebben grove wol, die voor tapijten en voor de
+viltbereiding wordt gebruikt. De schapen vormen dus voor de omgeving
+van Bokhara een waardevol bezit, en er zijn al dikwijls <span class=
+"corr" id="xd21e3168" title="Bron: pogi gen">pogingen</span> in het
+werk gesteld, om de teelt ook naar andere streken over te brengen, maar
+met niet veel succes, wat, mirabile dictu, wordt toegeschreven aan te
+goed voeder en te zorgvuldige behandeling. Om goed te gedijen, moet het
+schaap zijn voedsel met moeite en inspanning zelf zoeken op de steppe
+en die droge, zouthoudende steppengrassen bekomen het dier het best.
+Ook moeten de Karakoelschapen het geheele jaar buiten worden gehouden,
+zoodat het klimaat voor hen noch te warm, noch te koud mag wezen. Die
+voorwaarden nu worden vervuld in Duitsch Zuidwest-Afrika.</p>
+<p>Sedert eenige jaren doet geheimraad K&uuml;hn in Halle op zijn goed
+Lindchen kruisingsproeven met Karakoelschapen, en het blijkt, dat de
+gewone inlandsche schapen het best voor die proeven kunnen worden
+gebruikt, vooral de schapen van het Rh&ouml;ngebergte en de
+heideschapen. Maar er moet altijd weer met zuivere Karakoelbokken
+worden gekruist; de bokken, uit de kruising ontstaan, zijn niet te
+gebruiken. De resultaten zijn tot hier toe uitstekend, maar werkelijk
+bruikbaar zullen eerst de huiden van de zesde of achtste generatie
+zijn.</p>
+<p>Veel bezitters van riddergoederen hebben proeven genomen met het
+schaap uit Midden-Azi&euml;, wat voor de veeteelt goede gevolgen kan
+hebben ter veredeling van het gewone schaap, en om van zeer slechten
+grond nog voordeel te halen en dien grond bovendien door het weiden der
+schapen te verbeteren.</p>
+<p>De over te brengen schapen moesten meestal groote afstanden te voet
+afleggen, eer ze het spoorwegstation bereikten en waren daarna zes
+weken in de waggons onder het geleide van bokhara&rsquo;sche herders,
+tot ze de duitsche grens bereikten. Hier werd de zending door Dr.
+Botha, assistent van geheimraad K&uuml;hn, die de proeven op het
+landgoed Lindchen had geleid, met verscheiden schaapsknechten in
+ontvangst genomen en naar Hamburg begeleid.</p>
+<p>De heer Botha vergezelt nu ook het transport naar Zuidwest-Afrika.
+Met hoeveel zorg de overbrenging is gebeurd, blijkt wel hieruit, dat op
+de lange en moeilijke reis slechts een enkel dier is gestorven en
+&eacute;&eacute;n werd gestolen.</p>
+<p>In het begin zal het acclimatiseeren in Afrika nog wel lastig wezen
+door de wisseling der jaargetijden, daar ten zuiden van den evenaar;
+maar die bezwaren kunnen waarschijnlijk spoedig worden overwonnen. Het
+zou een groot succes zijn, als door de samenwerking van regeering en
+particulieren op deze wijze een waardevol huisdier in de kolonie werd
+gebracht, dat een kostbaar en gemakkelijk te vervoeren product levert
+voor den wereldhandel en dat tevreden is met de schrale gronden, waar
+runderen niet en edele wolschapen moeilijk te gebruiken zijn.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a142" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Primitieve, maar toch omslachtige versiering.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De ten zuidoosten van Kaboel wonende Afridi&rsquo;s,
+die als buren van het noordwesten van Britsch-Indi&euml; vaak lastig
+zijn geweest voor Engeland, gebruiken voor hun kleedingstukken een
+eigenaardige stof, die Afridi wax-cloth wordt genoemd. Zij beteekenen
+hunne weefsels met figuren van dikke, kleverige saffloer-olie, gekleurd
+met de kleur van saffloer, het geel van de plant Carthamus tinctorius,
+en bestrooien die figuren met mika-poeder, dat erop blijft kleven na
+het drogen van de olie. Ook in onze Oost blijkt dit
+proc&eacute;d&eacute; toegepast te worden. Tot de verzameling
+ethnografica uit Celebes, dat al meer en meer een merkwaardig eiland
+wordt, door den luitenant ter zee Fock onlangs aan het Museum voor
+land- en volkenkunde te Rotterdam geschonken, behoort een jakje van de
+Toradja in Midden Celebes, waarop figuren van mika (batoe Banggai) met
+een of ander plakmiddel aangebracht zijn. Het is van geklopte
+boomschors gemaakt, geheel gevoerd met dezelfde stof, dus dubbel, en
+alleen de buitenkant, die gezien wordt, is zwart geverfd; het overige
+is bruin, waarschijnlijk de oorspronkelijke kleur van de boombast; op
+dezen zwarten ondergrond liggen de dofzilverwitte figuren.</p>
+<p>Dit is nu weer heel iets anders dan de mika-plaatjes die (op Sumatra
+en elders) op het weefsel genaaid worden als tooi; ook weder iets
+anders dan de versiering met bladgoud, dat door middel van eiwit op
+staatsie-doeken van Bali en op de batiks van Java gedrukt wordt, en dat
+de Balische doeken nog bonter maakt dan zij al zijn, maar op de batiks
+inderdaad een vermooiing kan zijn, zooals voor beide gevallen stukken
+in het Museum doen zien.</p>
+<p>Tot dezelfde verzameling-Fock behooren twee strijdjakken van de
+Orang Mengkoka, op het zuidoostelijk schiereiland van Celebes,
+afkomstig van de kampong Batoenon aan de golf van Boni. Het zijn echte
+mali&euml;nkolders, geknoopt van gedraaide vezels, stug als de
+strijdjakken van de Gilbert eilanden en in uiterlijk aan deze gelijk;
+&rsquo;t moet een zware dracht zijn in een warm land, maar deugdelijk
+beschermt deze met koorden toegeknoopte jas het bovenlijf; de rug is
+van boven verlengd met een opstaand stuk van gelijk maaksel, dat een
+nekslag ongevaarlijk maakt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a143" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Stroomop in den Amazonenstroom.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Engelsche pantserdekkruiser Pelorus heeft in het
+begin van dit jaar een merkwaardige reis volbracht. Het schip is zeer
+ver de Amazonenrivier opgestoomd, ruim 3600 kilometers. Den 19den
+Januari voer het de Paramonding binnen en op 16 Februari was het
+eindpunt bereikt, Iquitos, dat nog geen 800 kilometer van
+Zuid-Amerika&rsquo;s westkust is verwijderd. Niet dikwijls wordt de
+groote rivier door het oerbosch van Brazili&euml; door stoomschepen
+bevaren; amerikaansche en italiaansche hebben het een enkele maal
+gewaagd, maar het waren kleine schepen.</p>
+<p>De tamelijk groote Pelorus maakte op de oeverbewoners grooten indruk
+en vond op vele plaatsen een feestelijk onthaal. Aan den mond is de
+rivier een anderhalven kilometer breed, bij Iquitos een 300 M. De vaart
+moest met zorg geschieden, vooral omdat er geen goede kaart van het
+vaarwater bestaat. Bij het vallen van den nacht werd dan ook het anker
+uitgeworpen, en telkens werd er een nieuwe loods aan boord genomen.
+Diep was het water, tot Iquitos toe, genoeg. Den 23sten Februari werd
+de terugtocht aanvaard, en den 9den Maart was men weer te Para.</p>
+<p>Op den 5den April was het schip te Plymouth terug.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a144" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Saloe&euml;n.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De middenloop van de Saloe&euml;n, waar pas de
+Engelschen Litton en George Forrest hebben gewerkt, is nu het doel van
+een wetenschappelijke reis, waarvoor Dr. Brunhuber uit Berlijn in het
+laatst van &rsquo;t vorige jaar naar het Oosten is vertrokken.
+<span class="pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145" name=
+"pb145">145</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u20" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a145" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kerbela, het tweede Mekka.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Den 3den van de maand Moharram, ongeveer gelijk met
+onze maand Maart, gaat een groot deel van de mohammedaansche wereld uit
+Perzi&euml; en den Kaukasus, uit het verre Indi&euml; en uit
+Midden-Azi&euml; op ter bedevaart naar een plaats in Perzi&euml;, het
+oude Kerbela, war ze hun godsdienstige plechtigheden vieren bij het
+graf van Hussein, den kleinzoon van Mohammed. Het zijn de
+Sji&iuml;eten, die aan deze feesten deelnemen, zij, die zich als
+afzonderlijke afdeeling in de muzelmansche wereld altijd hebben staande
+gehouden tegenover de Sunnieten, de oudere richting.</p>
+<p>Men neemt wel eens aan, dat de godsdienst van Mohammed zijn
+aanhangers volkomen afkeerig maakt van al, wat naar liberalisme zweemt.
+Toch ziet men zeer geloovige Mohammedanen in de beste verstandhouding
+met ongeloovigen verkeeren, en de triomfen van het modernisme in
+Konstantinopel en overal, waar Jong-Turken wonen, bewijzen wel, dat de
+Islam geen beletsel is voor de nieuwere idee&euml;n. Maar als men die
+Mohammedanen ontmoet, die zoo liberaal zijn, dan is het honderd tegen
+&eacute;&eacute;n, dat het Sunnieten zijn, wier ruimere opvatting,
+inschikkelijkheid en beminnelijkheid, als men het zoo mag uitdrukken,
+een scherpe tegenstelling vormen met het fanatisme der
+Sji&iuml;eten.</p>
+<p>Hoe kon Hussein die secte stichten? Hij deed het door zijn dood bij
+Kerbela, waaromheen de volksfantasie veel wonderen heeft gegroepeerd.
+Mohammed, de Profeet, was op 8 Juni 632 gestorven, zonder rechtstreeks
+een opvolger te hebben aangewezen. Zijn schoonvader en vriend Aboe Bekr
+werd tot des profeten plaatsvervanger, tot khalief, gekozen, en Ali,
+neef en schoonzoon van Mohammed, wiens dochter Fatima hij had getrouwd,
+werd voorbijgegaan. Nog tweemaal moest deze voor anderen wijken; Omar
+en Othman, beiden vrienden en medestanders van Mohammed, werden tot het
+khalifaat verheven, v&oacute;&oacute;r Ali tot khalief werd
+uitgeroepen. Toen hief Moawiah, de stadhouder van Syri&euml; uit het
+geslacht der Omayaden, de vaan van den opstand omhoog; Ali werd
+vermoord en Moawiah behield de alleenheerschappij.</p>
+<p>Doch Ali had zonen nagelaten, en om hen schaarde zich de partij, die
+al spoedig als de partij der Sji&iuml;eten bekend en geducht werd.
+Hassan, Ali&rsquo;s oudste zoon, zag van zijn aanspraken af en vestigde
+zich te Medina, waar hij aan vergif stierf; maar zijn ridderlijke
+broeder Hussein weigerde na Moawiah&rsquo;s dood diens zoon Jezid te
+erkennen en waagde een poging, om met behulp van zijn aanhangers in het
+Westen van Perzi&euml;, in de provincie Irak, den troon voor zijn
+geslacht te herwinnen. De poging mislukte; de in stilte voorbereide
+opstand werd verijdeld, en in Irak met zijn getrouwen aangekomen, werd
+de edele Hussein door een overmacht omsingeld en viel in de vlakte van
+Kerbela onder de pijlen der Moslims.</p>
+<p>Een gansche sagenkring omgeeft de martelaren, die bij Kerbela
+vielen. In Perzi&euml; vonden die Aliden van den beginne af hun
+sterksten en trouwsten aanhang, en nog verfoeien de perzische
+Sji&iuml;eten Aboe Bekr en Omar en Othman en de Abassiden als
+troonroovers en overweldigers; nog wordt jaarlijks het Moharramfeest
+gevierd, het groote, nationale treurfeest ter herinnering aan den dood
+van Ali&rsquo;s zoon Hussein. Duizenden trekken ter bedevaart naar zijn
+graf en laten zich, als hun tijd is gekomen, begraven in dien gewijden
+grond, waar achttien leden uit de familie van den Profeet waren
+gevallen en twee-en-zeventig discipelen. De moord dier martelaren heeft
+van Kerbela het heiligdom van Sji&iuml;sme gemaakt.</p>
+<p>De stad ligt in de schaduw van palmen aan een zijtak van de
+Euphraat; men ziet bij de nadering boven dadels, populieren en wilgen
+de koepels der moskee&euml;n en de spitse minarets uitsteken in een
+glans van goud en edelgesteenten. Als de tijd der bedevaarten voorbij
+is, sluimert Kerbela weer in met de nauwelijks 15000 inwoners.</p>
+<div class="figure xd21e3225width"><img src="images/p1909-u145.jpg"
+alt="De bloedige processie bij het Moharramfeest te Kerbela. (Naar een afbeelding uit de Illustration.)"
+width="720" height="410">
+<p class="figureHead">De bloedige processie bij het Moharramfeest te
+Kerbela. (Naar een afbeelding uit de <i>Illustration</i>.)</p>
+</div>
+<p>Maar wat een leven en beweging in den bedevaartstijd! Jammer, dat
+die ontsierd wordt door de gruwelijke tooneelen van bijgeloovige
+boetedoening, als de dweepzucht en de exaltatie der opgewonden menigte
+ten top stijgen. De helden van het geloof laten zich een deel van het
+hoofd kaal scheren, omhullen zich <span class="pagenum">[<a id="pb146"
+href="#pb146" name="pb146">146</a>]</span>met het wijde, witte gewaad
+en brengen zich dan met een sabel bloedige wonden toe. In den hof der
+moskee is intusschen de menigte samengestroomd en ziet toe, hoe het
+bloed stroomt langs de hoofden, hoe het de oogen verblindt, de
+kleederen rood verft, terwijl maar altijd de opgeheven hand nieuwe
+slagen toebrengt. Dat geschiedt onder gezang en gebed, en de
+afgrijselijke marteling wordt volgehouden, zonder dat iemand van de
+duizenden moeite doet, er een eind aan te maken. Er vallen sommigen bij
+neer om niet weer op te staan, en dadelijk is er een doodkist bij de
+hand voor het slachtoffer van geloofsijver, dat als een held zal worden
+gevierd.</p>
+<div class="figure xd21e3237width"><img src="images/p1909-u146.jpg"
+alt="Een karavaan van lijken die in Kerbela in gewijden grond begraven worden."
+width="720" height="542">
+<p class="figureHead">Een karavaan van lijken die in Kerbela in
+gewijden grond begraven worden.</p>
+</div>
+<p>De Sji&iuml;eten hebben niet altijd in Kerbela zoo vrij hun
+kerkelijke plechtigheden kunnen vieren als tegenwoordig. De
+abassidische khaliefen hebben al het mogelijke gedaan, om hen tegen te
+werken, opdat niet naast Mekka een mededingster van die heilige plaats
+zou opkomen. Maar niets kon den ijver der volgelingen van Hussein
+fnuiken, en hun volharding boezemde zelfs hun tegenstanders eerbied in.
+De vrijheid van de uitoefening van hun godsdienst is hun voortaan
+gewaarborgd, ook die voor de gruwelijke uitspattingen, waartoe dat
+geloof hen voert.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a146" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Voor vreemdelingenverkeer op groote schaal aan het
+werk.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Onze indische vereeniging
+&raquo;Toeristenverkeer&laquo; doet haar werk op groote schaal en heeft
+het geluk, veel belangstelling te vinden in invloedrijke kringen en bij
+invloedrijke personen. Zoo meldt het jaarverslag o.a. dat er een
+vergadering werd gehouden in het gouvernements-hotel aan het
+<span class="corr" id="xd21e3248" title=
+"Bron: Konigsplein">Koningsplein</span>, waar de gouverneur-generaal
+met het bestuur der vereeniging, tevens met den resident van Batavia en
+den hoofdinspecteur der in- en uitvoerrechten en accijnzen, een
+samenspreking hield over de richting, waarin de vereeniging moest
+werkzaam wezen. Betreffende de geldmiddelen kon worden meegedeeld, dat
+bij den aanvang van 1909 de vereeniging zich in &rsquo;t bezit vond van
+nog ruim &fnof;29,000, terwijl voor verschillende doeleinden reeds een
+bedrag van ruim &fnof;12,600 was uitgegeven. De inkomsten hadden
+bestaan uit de door het gouvernement verleende subsidie van
+&fnof;25,000 en uit bijdragen van particulieren, beloopende
+&fnof;17,315. Het bestuur heeft zich per request gewend tot den
+gouverneur-generaal, ten einde ook voor 1909 een regeeringssubsidie te
+mogen ontvangen; zonder subsidie toch zou de vereeniging zich aan
+&rsquo;t eind van 1909 zonder geldmiddelen zien.</p>
+<p>Betreurd wordt, dat mr. J. G. Pott, na zijn benoeming tot lid van
+den Raad van Indi&euml;, werd ontheven van zijn functie van
+gedelegeerde der vereeniging. De heer Pott heeft zoowel bij de
+oprichting als gedurende den tijd dat <span class="abbr" title=
+"Zijn Hoogedelgestrenge"><abbr title=
+"Zijn Hoogedelgestrenge">Z.H.E.G.</abbr></span> als
+regeeringsgedelegeerde was toegevoegd, een groot en werkzaam aandeel
+gehad in den arbeid van Toeristenverkeer. De heer H. F. Stipriaan
+Luiscius, hoofdinspecteur, chef van den dienst der staatsspoorwegen op
+Java, neemt thans de plaats van den heer Pott in.</p>
+<p>Er zal een groote reclameplaat in den handel worden gebracht en er
+zal worden gewerkt met het aardige reclameboek, &raquo;Java, the
+Wonderland,&laquo; en, wat nog meer beteekent, met den hoofdinspecteur
+der in- en uitvoerrechten werd in overleg getreden omtrent het
+gemakkelijk maken van de visitatie van passagiers, die te Tandjong
+Priok debarkeeren, zoo ook van het medebrengen van auto&rsquo;s
+gedurende het bezoek op Java, alsmede verdere maatregelen, waardoor den
+toeristen, die Java bezoeken, zoo weinig mogelijk overlast wordt
+aangedaan. Voorts vestigde de vereeniging zoowel de aandacht van den
+gouverneur generaal als van het hoofd van plaatselijk bestuur te
+Batavia op de moeilijkheden, die zich voordeden voor de toeristen bij
+het verkrijgen van toelatingskaarten. In afwachting van de geheele
+intrekking van de hieromtrent bestaande bepalingen door de regeering,
+werd aan de vereeniging welwillend toegestaan, deze toelatingskaarten
+voor vreemdelingen in den vervolge &ograve;f door haar tusschenkomst,
+&ograve;f door middel van de hotels, ter invulling te doen
+aanbieden.</p>
+<p>Te Djocjakarta werd krachtige medewerking toegezegd tot het
+makkelijk maken van het bezoeken van den Boroboedoer. In den
+pasangrahan aldaar zullen door de vereeniging behoorlijke toiletkamers
+worden ingericht. Bovendien heeft de vereeniging een toezegging gedaan
+van &fnof;1000 voor een op te richten berghut of klein hotel, teneinde
+het verblijf op het Idjen-plateau voor enkele dagen mogelijk te
+maken.</p>
+<p>Als de hotels nu maar voor voldoende ruimte zorgen, dat het verwende
+toeristenpubliek, waar men de deuren wijd voor openzet, ook werkelijk
+goed kan logeeren, kan het toeristenverkeer op Java inderdaad tot bloei
+komen. Cook is er al herhaalde malen met zijn gezelschappen verschenen,
+en als het waar is, wat het jaarverslag meedeelt, dat het bezoek aan
+Egypte en Japan in den laatsten tijd minder wordt, zal Java zonder
+twijfel meer en meer in trek komen.</p>
+<p>Het is nu al vaak genoeg door de sporadische bezoeken van
+vreemdelingen gebleken, hoe aantrekkelijk er het reizen is en hoe
+onvergelijkelijk schoon de natuur er zich vertoont, dat men gerust kan
+verwachten, dat Java als station der internationale, rijke
+toeristenwereld nog een groote rol heeft te spelen. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147" name="pb147">147</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a147" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Reclameboekje voor de Rotterdamsche
+Tramwegmaatschappij.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first"></p>
+<div class="figure floatRight xd21e3269width"><img src=
+"images/p1909-u147.png" alt="STADHUIS TE BROUWERSHAVEN" width="429"
+height="664">
+<p class="figureHead">STADHUIS TE BROUWERSHAVEN</p>
+<p class="first">(Illustratie uit de <i>Gids der Rotterdamsche
+Tramwegmaatschappij</i>.)</p>
+</div>
+<p>De Rotterdamsche schilder en teekenaar J. B. Heukelom heeft een 25
+tal alleraardigste teekeningen gemaakt van tooneeltjes om er bij de
+vele tramweglijnen, die de Rotterdamsche Tramwegmaatschappij heeft
+aangelegd op de Zuidhollandsche en Zeeuwsche eilanden, op IJselmonde,
+Hoeksche Waard, Voorne en Putten, Schouwen en Duiveland,
+Sint-Philipsland en Tholen en nu het laatst op Goeree en Overflakkee,
+waar den 30sten April, de tram is geopend, die het eiland in de lengte
+doorsnijdt.</p>
+<p>Het zijn aardige kijkjes van stads- en dorpsgezichten, landschapjes,
+oude gebouwen, lanen, waar de tram door rijdt, en zoo meer, met talent
+geteekend in een trant, die, ouderwetsch of nieuwerwetsch, dat kunnen
+wij niet beoordeelen, uitstekend aan het doel beantwoordt. De
+Tramwegmaatschappij liet de firma Brusse de uitgaaf bezorgen, die zich
+met smaak van die opdracht heeft gekweten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a148" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Mikkelsen niet naar Nieuw-Guinea, maar naar de
+Noordpool.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De deensche onderzoekingsreiziger Mikkelsen, die zoo
+groote plannen had voor Nieuw-Guinea, die al in den Haag onze taal had
+geleerd in het vorig najaar en het Sneeuwgebergte als ideaal voor oogen
+had, waartoe hij zich voorstelde, zich bij de Lorentz-expeditie aan te
+sluiten, schijnt wel beslist van dat plan terug te zijn gekomen, want
+nu wordt bericht, dat Mikkelsen een poolexpeditie op het oog heeft en
+dat hij hoopt mee te werken aan de ontdekking van de lijken van zijn
+landgenooten Mylius Erichsen en luitenant Hagen, wier tochtgenooten
+zonder hen moesten terugkeeren.</p>
+<p>Het expeditieschip zal er een zijn, dat niet veel grooter is dan
+Amundsen&rsquo;s Gj&ouml;a. Het moet volgens Mikkelsen&rsquo;s plan in
+het begin van Juli bij de Far&ouml;er wezen, waar een schip uit
+Groenland hem eskimo-honden komt brengen. Dan gaat het noordwaarts naar
+de Groenlandsche kust, waar in de buurt van Kaap Bismarck een
+overwinteringskwartier wordt gezocht en betrokken. Indien de
+ijstoestanden het toelaten, wordt nog gepoogd om zoo ver noordwaarts
+mogelijk een levensmiddelen-dep&ocirc;t aan te leggen. Dan wordt
+overwinterd, en in het voorjaar wordt met den grooten sledetocht een
+aanvang gemaakt, aan welken alle expeditieleden deelnemen.</p>
+<p>Tot Lamberts Land (79&frac12;&deg; N. Br.) wordt de kust gevolgd.
+Daar gekomen, zullen Mikkelsen en twee makkers dwars over het
+inland-ijs het binneneind van de Denemarken-fjord opzoeken en, langs de
+noordkust daarvan gaande, kaap Rigsdagen opzoeken. Vermoedelijk bevindt
+zich daar een levensmiddelen dep&ocirc;t van de Erichsen-expeditie.
+Vandaar gaat het verder in westelijke richting, over het Peary-kanaal,
+welk &raquo;kanaal&laquo; echter zeer goed kan blijken, een fjord te
+wezen. Die quaestie op te lossen, is een gedeelte der taak, welker
+oplossing Mikkelsen zich heeft gesteld. Zoodra de voorraad
+levensmiddelen zoodanig is geslonken, dat terugkeer geboden schijnt,
+gaan Mikkelsen c.s. terug. Inmiddels hebben dan de overige leden der
+expeditie andere nasporingen gedaan, waarbij vooral het zoeken naar
+sporen van de beide verongelukte landgenooten op den voorgrond zal
+staan. Ook zal in zee worden ge&euml;xploreerd om na te gaan of de door
+den hertog van Orleans op diens poolexpeditie geloode bank enkel een
+ondiepte of wel de onderzeevoet van een eiland tusschen Spitsbergen en
+Groenland is.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a149" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Reizen per ballon.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De triomfen van graaf Zeppelin schijnen in Duitschland
+tot flinke resultaten te zullen leiden. De vereenigingen voor
+luchtvaart zetten echt vaart achter het werk. Ze meenen reeds ver
+genoeg te zijn gevorderd, om geregelde luchtvaarten te organiseeren en
+zoo wil men een luchtvaartlijn openen, die volgens berichten, bij de
+Lokal-Anzeiger ontvangen, bij Luzern haar uitgangspunt zal hebben, van
+daar het station Friedrichshafen aan het Bodenmeer zal bereiken, dan
+noordwaarts zal loopen naar Straasburg, Frankfort en Keulen, om ten
+slotte Hamburg te bereiken, De luchtschepen zullen worden gebouwd op de
+luchtscheepstimmerwerf van de maatschappij, die Zeppelin&rsquo;s naam
+draagt en waar men hoopt, elk jaar tien luchtschepen te kunnen
+afleveren. Ook tusschen Frankfurt en M&uuml;nchen zal een der eerste
+luchtvaartverbindingen tot stand komen. <span class="pagenum">[<a id=
+"pb151" href="#pb151" name="pb151">151</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u21" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a150" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Padvinder voor Roosevelt.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Toen het zeker was, dat de afgetreden president van de
+Vereenigde Staten een reis naar Afrika zou maken, om op groot wild te
+jagen, dat hij leeuwen, olifanten en neushoorns ging schieten, had het
+amerikaansche blad, de Collier&rsquo;s Weekly het idee, den beroemden
+reiziger te doen vergezellen door een photograaf, die zich aan den
+overkant van den Atlantischen Oceaan reeds vroeger naam had gemaakt
+door zijn foto&rsquo;s van wilde dieren in hun natuurstaat. Het was de
+heer A. Radclyffe Dugmore, de schrijver van het bekend geworden boek
+&ldquo;Nature and Photography.&rdquo; Terwijl Roosevelt zou hebben
+gejaagd met het geweer in de hand, zou de heer Dugmore met zijn donkere
+kamer mooie opnemingen hebben gedaan van de door hem behaalde triomfen.
+Maar Roosevelt heeft niet de gewoonte, met anderen zijn triomfen te
+deelen, en zijn zoon Kermit leek hem voldoende gezelschap als
+photograaf. Men kon het niet eens worden.</p>
+<p>Doch daarmee nam de eigenliefde van &ldquo;Collier&rsquo;s&rdquo;
+geen genoegen. De lezers hadden gehoopt op sensationeele foto&rsquo;s;
+het blad was hun die schuldig, en ze zouden ze hebben.</p>
+<p>Dus werd besloten, dat de heer A. Radclyffe Dugmore toch zou
+vertrekken, alleen of liever vergezeld door een goeden jager, die
+ditmaal naar het tweede plan overgebracht, desnoods voor het schietwerk
+den heer Roosevelt zou kunnen vervangen, terwijl de journalist Dugmore,
+die even knap is als de photograaf van dien naam, voor tekst en
+illustratie ging zorgen. Er bestond een geestig middel, om wraak te
+nemen over wat men een onvriendschappelijke daad van
+&ldquo;Teddy&rdquo; noemde, dat was, om door haast te maken, door op
+zijn Amerikaansch met de toebereidselen voort te maken en ze in Amerika
+tot het strikt noodige te beperken, den grooten concurrent, die zijn
+copy aan een mededingenden uitgever ging geven, v&oacute;&oacute;r te
+zijn. En dat is gelukt.</p>
+<p>Terwijl Roosevelt nog bezig was, met de prachtige uitrusting, kozen
+de heer Dugmore en zijn reisgezel het ruime sop, zetten koers naar
+Mombassa, de haven, die nu al arabisch, portugeesch en engelsch is
+geweest en uitgangspunt is van den spoorweg van Oeganda, en vertrokken
+van daar op 30 Januari per spoor naar Nairobi, waar ze uitrusting en
+proviand hoopten aan te vullen. Inderdaad vonden ze in dit nog geheel
+nieuwe stadje, nog tegen de aanvallen der wilde dieren beschermd door
+heiningen van prikkeldraad, en van waar men de sneeuwtoppen bespeurt
+van den Kenia en den Kilimandsjaro, tegen redelijke prijzen, niet veel
+hooger dan die, welke ze bij hen thuis zouden hebben moeten geven,
+alles, waar ze prijs op stelden.</p>
+<p>De Illustration en de Graphic gingen met belangstelling de
+toebereidselen na van deze interessante onderneming. Toen het geschikte
+oogenblik daar was, verzekerden beide bladen zich het voorrecht, om
+gelijktijdig met Collier&rsquo;s Weekly de ge&iuml;llustreerde
+reisaanteekeningen te kunnen geven van den heer A. Radclyffe Dugmore,
+en op 24 April gaven beide groote, europeesche bladen tekst en
+afbeeldingen, werk van Roosevelt&rsquo;s voorlooper. Teddy moet, dunkt
+ons, wel een beetje sneu kijken, als hij over eenigen tijd de
+tijdschriften ziet of, eerder, van deze handigheid bericht krijgt.</p>
+<p>Dugmore had een paar maanden voorsprong op den ex-president en geeft
+nu kijkjes uit die streken, waar precies de beroemde Amerikaan zou
+jagen, en van het wild, dat Roosevelt onder schot zal nemen. Maar hij
+wil zoo min mogelijk dooden, wil liever slechts observator en
+photograaf van de wilde dieren wezen, niet hun vijand, en als hij een
+uitstekenden schutter tot reisgezel heeft, dan is dat enkel, om
+verdedigd te worden in oogenblikken van werkelijk gevaar. De ver
+dragende geweren laat hij aan zijn lijfwacht over; hijzelf heeft alleen
+de toestellen voor photografeeren, zijn beste camera en een
+tele-objectief voor de gevallen, waarin het wild onmogelijk van
+dichtbij te nemen is en uit de verte moet worden gekiekt.</p>
+<div class="figure xd21e3316width"><img src="images/p1909-u151.jpg"
+alt="De fotograaf in doodsgevaar. Rhinocerossen op het punt tot den aanval over te gaan."
+width="720" height="436">
+<p class="figureHead">De fotograaf in doodsgevaar. Rhinocerossen op het
+punt tot den aanval over te gaan.</p>
+</div>
+<p>Bovendien is er nog een afdoende reden, waarom Dugmore niet wil
+dooden; hij heeft namelijk het voorrecht gekregen, te mogen werken in
+een gebied, dat een reservation is, gelegen tusschen Tsavo en Nairobi,
+waar de regeering der kolonie alle jacht heeft verboden. Dus moest hij
+beloven, niet te schieten of te laten schieten, behalve wanneer hij
+zich in gevaar bevond en dus in een staat van wettige
+zelfverdediging.</p>
+<p>Hoe weinig Nimrod hij ook was, kon de reiziger echter niet nalaten,
+met bewondering te zien hoe langs den spoorweg van <span class=
+"pagenum">[<a id="pb152" href="#pb152" name=
+"pb152">152</a>]</span>Mombassa naar Nairobi een massa wilde dieren den
+trein naderden en een verheugenden aanblik leverden voor de reizigers
+in de sleeping car. Gazellen van verschillende soorten, zebra&rsquo;s,
+antilopen, struisvogels liepen aan beide zijden van den ijzeren weg in
+ware troepen, nu eens vluchtend voor de locomotief, dan weer
+wedijverend in snelheid met den trein. Er klinkt een kreet in den
+waggon: &ldquo;Een giraffe!&rdquo; en men dringt naar de ramen, om te
+zien. Geen honderd meter van den trein verwijderd staat stil een
+prachtig dier met glanzige huid, geel en bruin gevlekt, &ldquo;het
+beeld der gratie,&rdquo; zooals de schrijver zegt. Het was haast te
+heerlijk, om waar te wezen, vervolgt hij. We reden als door een idealen
+zo&ouml;logischen tuin, die honderden mijlen ver zich uitstrekte, en
+waar de dieren in volkomen vrijheid konden ronddwalen.</p>
+<div class="figure xd21e3327width"><img src="images/p1909-u152.jpg"
+alt="Antilopen verschrikt door de tegenwoordigheid van de camera."
+width="720" height="173">
+<p class="figureHead">Antilopen verschrikt door de tegenwoordigheid van
+de camera.</p>
+</div>
+<p>Na de noodzakelijke voorbereidende maatregelen begon de tocht,
+waarop de jager met de camera ontmoetingen had met velerlei specimina
+uit dien tuin. Mooie foto&rsquo;s kon hij nemen van gazellen en
+antilopen, beelden, die gerust de vergelijking kunnen doorstaan met die
+van G. C. Schillings, den duitschen Afrikajager op dit gebied. Soms was
+de taak moeilijk, en twee- of driemaal moest het kruit meespreken, als
+bijvoorbeeld toen een rhinoceros van al te dichtbij een aanval ging
+wagen.</p>
+<p>Roosevelt&rsquo;s gezelschap heeft het plan, van Nairobi per spoor
+naar Port Florence te gaan, het Victoria Nyanza over te steken naar
+Entebbe, en dan per karavaan door Oeganda te trekken om in het begin
+van het volgend jaar te Gondokoro te komen en langs den Nijl naar
+Egypte en Ka&iuml;ro te reizen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a151" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Centrale verkoeling.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">We hebben nu al veel huizen met centrale verwarming;
+zoowel particuliere als openbare gebouwen worden verwarmd door
+warmwaterbuizen, die overal in gangen en kamers een gelijkmatige
+temperatuur handhaven, afkomstig van de stookplaats, die in de
+benedenruimten het water verwarmt.</p>
+<p>Maar centrale verkoeling!</p>
+<p>Dat is iets, waar wij zoo oppervlakkig gezien, hier in ons land al
+heel zelden behoefte aan zullen gevoelen, al komen er in Juli en
+Augustus wel eens dagen voor, waarop de klank van dat woord iets
+bekoorlijks heeft. Maar naast het gematigde Nederland is er ook een
+&raquo;Tropisch Nederland&laquo;, en daar zal menigeen op het hooren
+van den klank &raquo;centrale verkoeling&laquo; een woord van
+opgewonden instemming niet kunnen onderdrukken. Het moet heerlijk zijn,
+in Batavia en andere Javaansche steden, op Deli, in Menado de hitte te
+kunnen verdrijven door een afkoeling van de lucht in het groot.</p>
+<p>En waarom zouden we niet de kou even goed als het gas en het warme
+of het koude water door buizen naar diegenen kunnen toe voeren, die er
+behoefte aan hebben? Dat is dan ook al niet meer de droom van een
+ingenieur; maar er zijn in Amerika reeds een aantal steden, waar men in
+centrale werkplaatsen koude voortbrengt, die dan door een buizennet in
+de huizen wordt geleid. Het tijdschrift La Nature noemt als zulke
+plaatsen New York, Boston, St. Louis, Baltimore, Los Angeles, Norfolk,
+Denver en Kansas City. De kou wordt voortgebracht door
+ammoniakmachines.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a152" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een oude badplaatsverordening.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Dat in vroeger tijden de reglementen, die aan
+badplaatsen golden, nog vrijwat strenger waren dan die, waaraan de
+badgasten tegenwoordig moeten gehoorzamen, blijkt uit een verordening,
+die op den eerwaardigen leeftijd van 360 jaren kan terugzien. Ze is
+afkomstig uit het jaar 1548 en gold in het toen beroemde badplaatsje
+Tobelbad bij Graz. Het Hertogdom Stiermarken, dat toenmaals in het
+bezit van de plaats en de geneeskrachtige bronnen was, had de
+verordening uitgevaardigd.</p>
+<p>Er was een paragraaf in, die bepaalde, dat van de beide baden het
+eene alleen door edelen, hoogwaardigheidsbekleeders en burgers mocht
+worden gebruikt, terwijl het andere voor de armen was bestemd en voor
+menschen met besmettelijke ziekten.</p>
+<p>De baduren waren van des morgens vier uur tot negen en van twaalf
+uur &rsquo;s middags tot vier uur; in den overigen tijd waren de baden
+gesloten, opdat de &ldquo;ketelknecht&rdquo; het water kon laten
+afloopen, de baden weer vullen en de kamertjes schoonmaken kon.</p>
+<p>Schelden en vloeken waren streng verboden; wie het gebod overtrad,
+werd v&oacute;&oacute;r een rechtbank gedaagd van zes mannen, die uit
+en door de badgasten gekozen werd. Als men weigerde te verschijnen, kon
+men zelfs met zweepslagen ertoe gedwongen worden. Betaalde boeten
+werden door een daarvoor aangestelden penningmeester in ontvangst
+genomen en maandelijks onder behoeftige badgasten verdeeld.</p>
+<p>Ook voor de zedelijkheid zorgde een der paragrafen. Men mocht in het
+bad niet gaan zonder hemd, dat bovendien met een gordel om het lijf
+moest worden vastgehouden. Wie tegen het voorschrift zondigde, kon door
+het gerecht der zes mannen met boete of met lijfstraf worden
+getuchtigd.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a153" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Engeland en Duitschland in Duitsch
+Zuidwest-Afrika.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het onderzoek van het diamantenopleverende achterland
+bij de L&uuml;deritzbaai en &rsquo;t plaatsje L&uuml;deritzbucht in
+Duitsch Zuidwest-Afrika dringt natuurlijk ook wat verder zuidelijk door
+en stuit daarbij tegenover het kleine Pomona-eiland, dat in Engelands
+bezit is, op moeilijkheden, in den vorm der concessie aan het engelsche
+Pomona-syndicaat.</p>
+<p>Die maatschappij heeft haar recht tot een guano-land- en
+mijnontginning in 1863 van den Bethani&euml;rhoofdman gekregen, met
+wien twintig jaar later ook de Bremer koopman L&uuml;deritz
+onderhandelde, daardoor den grond leggend voor Duitschlands eerste
+Afrika-kolonie. In 1886 bevestigde de duitsche regeering die concessie,
+zoodat het syndicaat het uitsluitend eigendomsrecht verkreeg op de
+Pomona-mijn met twee engelsche mijlen land er rond omheen.</p>
+<p>Het samentreffen nu van aanspraken van Duitschers en Engelschen zal
+waarschijnlijk naar de &raquo;L&uuml;deritzbuchter Zeitung&laquo;
+bericht, tot klachten leiden, die bij gebrek aan een hoogere instantie
+v&oacute;&oacute;r het &raquo;Obergericht&laquo; in Windhoek moeten
+komen.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kennis.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Behalve voor den onderwijzersstand is er in het leven
+niet veel parate kennis noodig, die trouwens ook maar al te vaak
+parade-kennis is. Te weten, waar men de dingen vinden kan, is
+voldoende. <span class="pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153" name=
+"pb153">153</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a155" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nieuwe haven aan de Roode Zee.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first"></p>
+<div class="figure floatRight xd21e3379width"><img src=
+"images/p1909-u153.png" alt="Kaartje van de Roode Zee." width="350"
+height="502"></div>
+<p>De nieuwe haven Port Soedan aan de Roode Zee, die vooral als
+handelsentrep&ocirc;t voor den Soedan van groote beteekenis kan worden,
+werd op 1 April door den khedive geopend te midden eener schitterende
+vergadering van egyptische en anglo-egyptische notabelen en
+autoriteiten, onder wie de gouverneur-generaal lord Wingate. De nieuwe
+haven, die boven Soeakin is verkozen, munt uit door uitstekende haven
+en is door een spoorweg over Berber met Khartoem verbonden.</p>
+<p>Charles Boissevain zegt in zijn pas verschenen &raquo;Tropisch
+Nederland&laquo;: &raquo;Sinds de Berber-Soedanspoorweg gereed kwam, is
+Khartoem niet alleen bereikbaar langs den Nijl, of&mdash;de Nijlbocht
+afkortend,&mdash;door de woestijn van Wadi-Halfa, maar nog beter langs
+den korten weg van Port Soedan dwars door de woestijn naar de rivier.
+Dit is de handelsweg naar Soedan! Het ijzeren spoor is gelegd langs de
+oude route der karavanen.<span class="corr" id="xd21e3387" title=
+"Niet in bron">&laquo;</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a156" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het genot van den Javaan.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Ieder volk heeft zijn eigenaardige liefhebberijen,
+waarin het zijn genoegen zoekt; men zou zelfs van een onbekend volk den
+aard kunnen vaststellen naar de wijze, waarop het zich in zijn geheel
+of individueel vermaakt. De bewegelijke westerling vliegt met zijn
+rijwiel zelfs over onbegaanbare wegen, beklimt dikwijls voor de eer en
+een enkele maal voor zijn genoegen de toppen der hoogste bergen; met
+deze hoogten niet tevreden, stijgt hij met een luchtballon de lucht in
+en laat er zich op voorstaan, de grens bereikt te hebben, waar alle
+dierlijk leven ophoudt; &rsquo;t is hem een genot in de snelste
+spoortreinen te zitten; de vlugste stoombooten brengen hem niet spoedig
+genoeg om de aarde, vroeger onmetelijk groot, nu voor den waren
+globetrotter gereduceerd tot een gemakkelijk te overzienen bol.</p>
+<p>Vergelijk daarbij den kalmen oosterling, laat mij liever zeggen den
+Javaan; hij moet wel met den stroom mee, maar stribbelt er toch zoo
+lang mogelijk tegen; het liefst vermijdt hij alles, waaraan gevaar
+verbonden is; een voetreis vindt hij het zekerste middel, om zich te
+verplaatsen, vermoeienis kent hij niet, evenmin de waarde van den tijd;
+wil hij zijn doel vlug bereiken, wel dan gaat hij boven op zijn paardje
+zitten, en het beestje brengt hem in twee derde van den tijd over, dien
+hij te voet zou noodig hebben; het non plus ultra van een genoegelijke
+reis vindt hij de sapie- of karbouwenkar, langzaam maar zeker de
+steilste helling op en even traag af. Bergen beklimmen? Onnoozele
+gedachte! Moet hij ze op, om er zijn brood te verdienen, geen berg is
+hem te hoog, geen pad te steil, maar voor je plezier te klauteren en de
+kans te loopen, met gespleten schedel in een ravijn terecht te komen,
+zie, dat is wel het dolste, waartoe een redelijk denkend mensch kan
+komen.</p>
+<p>Reizen, de zee oversteken, zijn leven toevertrouwen aan het broze
+vaartuig op de onbetrouwbare zee, die, nu spiegelglad, straks bergen en
+dalen vormt om ervan te rillen en, alsof het een bonbon geldt, een
+schip met man en muis inslikt, neen, die liefhebberij laat hij liever
+aan anderen over.</p>
+<p>Na volbrachten arbeid kalm thuis zitten uitrusten, zijn karbouwen
+bewonderen, naar zijn tortelduiven luisteren, als hij ze bezit, zich
+door moeder de vrouw de stram gewerkte ledematen laten masseeren, mein
+Liebchen, was willst du noch mehr? Kan men zich een aangenamer bestaan
+denken, dan rustig buiten het wereldsch gewoel te blijven<span class=
+"corr" id="xd21e3401" title="Bron: .">?</span></p>
+<p class="xd21e3404">Uit G. Stoll&rsquo;s &rdquo;<i>Kiekjes op
+Java</i>&rdquo;.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a157" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Wat te doen, om de luiheid der Philippino&rsquo;s
+tegen te gaan?</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Amerikanen hebben het probleem op te lossen, dat
+zich aan alle kolonizeerende naties voordoet, die bezittingen hebben in
+de heete luchtstreek, namelijk hoe de inboorlingen ijverig en begeerig
+naar arbeiden te maken. En onder alle vadzige stammen zijn de
+Moro&rsquo;s van de Philippijnen het allerluiste, en ook de andere
+stammen zijn niet veel beter, zoodat alle pogingen, hen wakker te
+schudden, mislukt zijn.</p>
+<p>En toch hebben de Engelschen succes gehad in hun nabijliggende
+maleische bezittingen op Malakka; daar heeft het engelsche gouvernement
+bereikt, dat de inboorlingen smaak in werken hebben gekregen. De
+Maleiers beschouwden eerst allen handenarbeid als alleen voor vrouwen
+geschikt en voor slaven en zouden het een schande rekenen, als ze een
+stuk gereedschap hanteerden. Tegenwoordig is er een merkwaardige
+verandering in hun beschouwingen gekomen, en ze geven bij de
+werkzaamheden in den landbouw, waartoe men ze heeft weten te brengen,
+blijk van een handigheid, waartoe men hen niet in staat zou hebben
+geacht.</p>
+<p>Hoe hebben de Engelschen dat vraagstuk op zoo <span class="corr" id=
+"xd21e3418" title="Bron: bevredigde">bevredigende</span> wijze
+opgelost?</p>
+<p>Eenvoudig door de invoering van chineesche werkkrachten. Honderden
+en duizenden koelies, die als mijnwerkers, aardwerkers of als
+<span class="corr" id="xd21e3423" title=
+"Bron: plantage arbeiders">plantage-arbeiders</span> in dienst zijn
+genomen, verdienen loonen, die, gelet op hun spaarzamen geest, hen in
+staat stellen, binnen korten tijd voor hun doen rijk te worden. En de
+Maleiers, die voor hun oogen zien, hoe de Chineezen, arm en ellendig
+tot hen gekomen, snel bezitters worden, komen onder den indruk van dat
+verschijnsel en worden door het voorbeeld gewonnen.</p>
+<p>Willen de Amerikanen de natuurlijke hulpbronnen van hun grooten
+Archipel ontginnen en op de rechte waarde leeren schatten, dan moeten
+ze ook besluiten, Chineezen toe te laten, om daardoor tevens de zeer
+wezenlijke intellectueele en corporeele gaven van de Philippino&rsquo;s
+tot hun recht te doen komen. Maar als ze het verbod van vestiging, dat
+voor de Chineezen geldt, opheffen, en aan de gestaarten vergunnen, in
+de kolonie bezit te verwerven, zullen de gele broeders dan niet te snel
+veld winnen en zullen ze er zich wel toe bepalen, aan de
+Philippino&rsquo;s aanschouwingsonderwijs te geven?</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a158" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De scheepvaart tusschen het meer van Gen&egrave;ve en
+Lyon.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De aanstaande kanalisatie van de groote rivieren van
+Zwitserland, waardoor men binnen enkele jaren per boot van Bazel naar
+Gen&egrave;ve zal kunnen varen, maakt de verwezenlijking van een ander
+plan dringend noodig, namelijk van het plan, om Lyon te verbinden aan
+het toekomstig waternet van meren en rivieren, die bevaarbaar zijn,
+door de Rh&ocirc;ne te kanaliseeren.</p>
+<p>Te dien einde spreekt men van het in &rsquo;t leven roepen tusschen
+Seyssel en Fort l&rsquo;Ecluse van verschillende sluizen, waarvoor men
+de opeenvolgende vallen in de rivier kan aanwenden; ieder van de
+sluizen of dammen zou met behulp van een lift of een bijzondere sluis
+door de schepen moeten worden gepasseerd.</p>
+<p>Het verschil in niveau van 80 meter, dat bestaat op de Rh&ocirc;ne
+tusschen de beide genoemde plaatsen, zou overwonnen moeten worden in
+verschillende instanties, door een reeks of ladder van sluizen, die aan
+de schepen volkomen veiligheid verzekerde. Fort l&rsquo;Ecluse ligt,
+als bekend is, aan de grens, en Seyssel, of liever de beide stadjes
+Seyssel, want er zijn er twee, &eacute;&eacute;n in het departement van
+de Ain en &eacute;&eacute;n in Boven Savoye, liggen 25 of 30 kilometer
+stroomaf.</p>
+<p>Dit gemakkelijk te verwerkelijken plan, dat in het geheel niet
+lastig zou wezen voor de industrie&euml;n, die langs de rivier
+gevestigd zijn of er zouden ontstaan, wint gaandeweg aanhangers onder
+de ingenieurs en wordt populair bij de aanwonende bevolking, die
+natuurlijk groot belang heeft bij de vermeerdering en verbetering der
+gemeenschapswegen tusschen Gen&egrave;ve en Lyon. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155" name="pb155">155</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a159" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">In en om Amersfoort.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Lezer, kent gij den naam Flehite? Mogelijk wel, als ge
+namelijk uw vaderlandsche geschiedenis tot in kleine bijzonderheden
+hebt bestudeerd, want het was de naam van een landstreek waar het
+oostelijk deel der provincie Utrecht toe behoorde, en die al in het
+jaar 777 door Karel den Groote aan de Sint-Maartenskerk te Utrecht werd
+geschonken.</p>
+<p>In Amerfoort worden de menschen telkens aan dien naam herinnerd door
+hun Flehite-museum aan den Westsingel. Het mooie, in oudhollandschen
+stijl opgetrokken gebouw dateert van 1878, toen de oudheidkundige
+Vereeniging, die ook reeds den naam Flehite droeg, na een onderzoek van
+grafheuvels op de heide in de omstreken der stad door het vinden van
+urnen en andere voorwerpen, op de geschiedenis betrekking hebbende,
+aanleiding vond tot het stichten van het Museum. Men begon op kleine
+schaal in een kamer van het stadhuis, maar bracht de <span class=
+"pagenum">[<a id="pb156" href="#pb156" name=
+"pb156">156</a>]</span>verzameling in 1890 over naar een eigen gebouw,
+dat in 1898 vernieuwd werd, zoodat in Mei 1899, dus juist tien jaren
+geleden, het tegenwoordige gebouw kon worden geopend.</p>
+<div class="figure xd21e3450width"><img src="images/p1909-u156.jpg"
+alt="Ingang van het bosch van Birkhoven." width="542" height="391">
+<p class="figureHead">Ingang van het bosch van Birkhoven.</p>
+</div>
+<p>Het telt tien kamers, in een waarvan urnen, steenen en bronzen
+voorwerpen, uit grafheuvels opgedolven, worden tentoongesteld; een
+ander vertrek stelt een tot in kleinigheden trouw gevolgde
+zeventiende-eeuwsche keuken voor, terwijl in een tweede gekluisd
+vertrek grafzerken worden bewaard en oude steenen overblijfselen uit
+Amersfoorts verleden. In de voor twintigste-eeuwsch gebruik bestemde
+ruimten wordt, zooals bij voorbeeld in de bestuurskamer, het verleden
+gehuldigd door oude schilderijen, regentenborden, stamboomen of platen,
+op historische gebeurtenissen betrekking hebbend. Zoo ziet men in de
+bibliotheekkamer alle prenten, op de inhaling van den Amersfoortschen
+kei doelend, die in 1661 plaats had, tentoongesteld.</p>
+<p>In andere zalen zijn antiquiteiten ondergebracht als glaswerk,
+munten, penningen, zegels, wapens, sieraden, kinderspeelgoed en wat
+niet al! Den grooten burger Johan van Oldenbarnevelt, die te Amersfoort
+geboren werd, is eer bewezen door een vitrine, die geheel gevuld is met
+souvenirs aan hem en zijn werk. Oude kleederdrachten, oude vrouwelijke
+handwerken, oud smeedwerk, houtsnijwerk, dat alles krijgt de bezoeker
+van het, dagelijks voor een dubbeltje geopende, museum te zien en te
+bewonderen. Bezoekers der stad, ook zomergasten, zullen goed doen, zich
+dit hoekje voor rustige en belangwekkende beschouwing te herinneren,
+als de regendagen hen in huis houden of althans het langdurig verblijf
+in de buitenlucht onmogelijk maken.</p>
+<p>Met mooi weer hebben ze natuurlijk reeds dadelijk hun schreden
+gericht naar Birkhoven, het groote, nieuwe sportterrein, dat de stad in
+den laatsten tijd is rijker geworden en dat een zoo groote
+aantrekkelijkheid voor Amersfoort belooft te worden. Het
+gemeentebestuur heeft, met zijn tijd meegaande en gedachtig aan de
+groote beteekenis, die het bezit van mooie plekjes natuur voor een stad
+en haar bewoners heeft, verleden najaar aangekocht het landgoed
+Birkhoven, dat door den dood van mevrouw de douairi&egrave;re Cock
+Blomhoff ten verkoop werd aangeboden. De zeer uitgestrekte bezitting
+ten westen van de stad in de richting van de Baarnsche en Soestdijker
+bosschen zal later, voor wat het dichtst bij de stad gelegen gedeelte
+betreft, uitstekend als bouwterrein dienst kunnen doen, maar voorloopig
+heeft men er een andere bestemming aan gegeven. De gemeente heeft
+namelijk een plek open grond van tien hectaren, geheel omgeven door
+dicht en hoog opgaand geboomte, verhuurd aan een te Amersfoort
+opgerichte Naamlooze Vennootschap, die er een sportterrein, aan alle
+eischen des tijds voldoende, heeft ingericht.</p>
+<p>Men stelt zich voor, er harddraverijen, wedrennen, sportfeesten van
+allerlei aard, tentoonstellingen en alle openluchtspelen te doen
+houden, waarvoor de heerlijke boschrijke omgeving wel moet uitlokken.
+Reeds is er een begin gemaakt en enkele welgeslaagde feesten hebben den
+roem van Birkhoven reeds heinde en ver verspreid. Het eerste optreden
+naar buiten van de Naamlooze Vennootschap Maatschappij tot exploitatie
+van feest-, sport- en tentoonstellingsterreinen
+&raquo;Birkhoven&laquo;, gevestigd te Amersfoort, heeft plaats gehad op
+Woensdag 28 April, waarbij het terrein feestelijk werd geopend.</p>
+<p>Het was een concours hippique, waarmee de driedaagsche wedstrijden
+der Militaire Sportvereeniging besloten werden en dat mede
+uitgeschreven was door de Vereeniging tot bevordering der
+Paardenfokkerij in Nederland. De groote tribune, <span class=
+"pagenum">[<a id="pb157" href="#pb157" name="pb157">157</a>]</span>waar
+men gezellig aan tafeltjes kan zitten, terwijl in het achterste
+gedeelte banken zijn aangebracht, was dicht bezet, al was het weer niet
+in alle opzichten, zooals men zich het bij zulk een feest zou wenschen,
+want daarvoor waaide het te hard, zoo dat men de ervaring kon opdoen,
+dat het niet kwaad zou wezen, als de tribune gedeeltelijk met glas kon
+worden afgeschut. Op de breede, 800 meter lange baan werden
+achtereenvolgens een hinderparcours afgelegd; een wedstrijd gehouden
+van &eacute;&eacute;nspannen, toebehoorende aan landbouwers, wier
+uitsluitend bedrijf de landbouw is, welke paarden gespannen moesten
+zijn v&oacute;&oacute;r een tilbury of sjees; verder een kamp tusschen
+rijpaarden, om er het bestgaande van te bekronen. Ze moesten
+toebehooren aan en bereden worden door officieren of particulieren,
+leden of donateurs der Militaire Sportvereeniging, of het moesten
+paarden wezen van de troepen der cavalerie of artillerie; dan nog werd
+er een concours d&rsquo;adresse gehouden voor paarden, die nog nooit in
+een spring- of jachtconcours een eersten prijs hadden gewonnen, en ten
+slotte een springconcours om surprises voor juniores, niet ouder dan 17
+jaar. Daarvoor waren er zes deelnemers, die in den sprong de opgehangen
+prijzen moesten grijpen. Wij herinneren even aan de namen der
+prijswinners, den tweeden luitenant der huzaren J. Knel, den eersten
+luitenant der veldartillerie J. J. van Santen en den heer D. van der
+Grift, landbouwer te Baarn.</p>
+<div class="figure xd21e3467width"><img src="images/p1909-u157.jpg"
+alt="De japansche boschjes van Birkhoven bij Amersfoort." width="540"
+height="391">
+<p class="figureHead">De japansche boschjes van Birkhoven bij
+Amersfoort.</p>
+</div>
+<p>Het welgelukte sportfeest, reeds door andere gevolgd, is een goed
+begin geweest, maar Birkhoven is niet alleen een aanwinst voor de
+sportvrienden in Amersfoort en omstreken, neen, het is een uitgezocht
+plekje voor zomergasten, voor toeristen, voor gewone wandelaars en
+fietsers, voor allen, die het buitenleven liefhebben en in de mooie
+natuur, vooral, waar ze nog niet al te druk door stedelingen wordt
+opgezocht, zich graag vermeien.</p>
+<p>De bosschen, gedeeltelijk gemengde, gedeeltelijk dennenbosschen,
+beslaan een groote oppervlakte heuvelachtig terrein, zijn <span class=
+"pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158" name="pb158">158</a>]</span>door
+keurige wandelpaden doorsneden, hebben aardige rustieke banken, door
+baas Jansen gemaakt, die vroeger bij den heer Otto Stork in Hengelo
+heeft gewerkt, en zijn er te aantrekkelijker om, nu er een uitstekend
+hotel en caf&eacute;-restaurant, dat ook den naam Birkhoven draagt, het
+uitgangspunt kan zijn van wandelingen en fietstoeren, het centrum, waar
+men rust en verkwikking kan vinden en een prettige gelegenheid om te
+logeeren. Het modern ingerichte huis heeft negen ruime logeerkamers,
+intercommunale telefoon, wordt met acetyleengas verlicht volgens een
+nieuw geheel gevaarloos proc&eacute;d&eacute; en wordt door een ervaren
+h&ocirc;telier, den heer S. K. Kielder, een Fries, met ambitie en ijver
+bestuurd.</p>
+<div class="figure xd21e3479width"><img src="images/p1909-u158.jpg"
+alt="In den omtrek van Amersfoort." width="517" height="369">
+<p class="figureHead">In den omtrek van Amersfoort.</p>
+</div>
+<p>Om zijn belangstelling in de zaak te toonen, die het wezenlijk
+belang van Amersfoort slechts ten goede kan komen, heeft het
+gemeentebestuur een geheel nieuwen weg naar Birkhoven laten aanleggen.
+Die weg loopt voor een groot deel door dennenbosch, is 17 meter breed,
+waarvan 5 meter bestraat met klinkers en aan elken kant een fiets-, een
+wandel- en een rijpad. Eerst volgt hij tot de halte Vlasakkers de lijn
+van den Centraalspoorweg en komt dan in de bosschen van Birkhoven. Die
+korte verbinding met de heerlijke wandelingen maakt het mogelijk den
+minder mooien weg van Soest links of eigenlijk rechts te laten liggen.
+De nieuwe weg begint aan het station, sluit aan het andere einde aan op
+den weg Amersfoort-Baarn en is in het geheel 2400 meter lang.</p>
+<p>De stad der keientrekkers gaat onder den tegenwoordigen burgemeester
+krachtig vooruit. Hare nieuwe geschiedenis belooft niet minder
+belangwekkend te worden dan haar oude het was. De naam
+&raquo;keientrekkers&laquo;, aan de bewoners gegeven, herinnert aan een
+gebeurtenis uit de zeventiende eeuw. In het jaar 1661 werd een
+reuzenkeisteen of eigenlijk een brok graniet van ongeveer zes bij negen
+voet en peervormig van gedaante, op de heide aan den weg naar Utrecht
+op de hoogte van Soest gevonden. Onder leiding en op initiatief van
+jonkheer Everhard Meyster, die het landgoed <span class=
+"pagenum">[<a id="pb159" href="#pb159" name=
+"pb159">159</a>]</span>Nimmerdor aan den Arnhemschen Weg bewoonde, werd
+de steen op 7 Juni 1661 naar Amersfoort gesleept en op de Varkensmarkt
+opgesteld. De slede, waarop de reusachtige steen stond, werd door een
+paar honderd menschen getrokken. Vandaar de naam
+&raquo;keientrekkers&laquo;, aan de Amersfoorters gegeven.</p>
+<div class="figure xd21e3490width"><img src="images/p1909-u159.jpg"
+alt="De Koppelpoort te Amersfoort." width="544" height="317">
+<p class="figureHead">De Koppelpoort te Amersfoort.</p>
+</div>
+<p>Met muziek en gejuich werd de kei plechtig ingehaald, en naar de
+gewoonte dier dagen werden er penningen geslagen, om het heugelijk feit
+te herdenken, en die penningen onder het volk uitgedeeld. Op een
+schilderij in het museum Flehite is het feestelijk binnenhalen
+afgebeeld. Maar de pret over het bezit van den met moeite verkregen
+steen, duurde niet zoo heel lang; er kwam oppositie van verschillende
+zijden en al in 1664 sloeg men spotpenningen op het feit van het
+inhalen. Tien jaren later verdroot de toenmalige stadsregeering de
+beweging, die om den steen was gemaakt, en ze liet het groote blok
+graniet ter plaatse in den grond verdwijnen. De niet meer zichtbare
+steen maakte echter ook later nog de belangstelling gaande; er werden
+overdreven voorstellingen van gegeven en het was als een openbaring,
+toen in 1856 bij het leggen van buizen voor de gasleiding men op den
+steen stootte en dus de ware afmetingen leerde kennen. Er waren toen
+enkelen, die voor opgraving pleitten; maar hun plan kwam niet tot
+uitvoering.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e3497width"><img src=
+"images/p1909-u160.jpg" alt="De O. L. Vrouwentoren te Amersfoort."
+width="230" height="558">
+<p class="figureHead">De O. L. Vrouwentoren te Amersfoort.</p>
+</div>
+<p>Nog 47 jaren zou het blok blijven liggen in den grond, toen, in
+1903, heeft men het weer voor den dag gehaald tusschen den
+Wilhelminaboom en het toenmalige hotel M&uuml;ller, en ongeveer op
+dezelfde wijze als in 1661 heeft men den steen naar zijn tegenwoordige
+standplaats, aan gene zijde van de brug nabij het politiebureau in het
+Plantsoen, vervoerd. Heel Amersfoort vierde bij die gelegenheid feest,
+en alle couranten vermeldden de keihistorie, een niet onaardige
+aanleiding, om de gedachten der twintigste-eeuwers bij een betrekkelijk
+nietig voorval uit het verleden te bepalen, en het schijnt voor de
+verlevendiging van den historischen zin bij ons volk niet verkeerd,
+zulk een aanleiding niet te laten voorbijgaan. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb160" href="#pb160" name="pb160">160</a>]</span></p>
+<p>Er was toen een &raquo;Keicommissie&laquo;, die den 1sten Mei op de
+Varkensmarkt aan het graven toog, maar eerst er niet in slaagde, den
+steen te vinden. Men was al tweemaal 24 uur aan het werk, toen men nog
+het spoor niet had. De oudjes, die zich iets van de ligging herinnerden
+uit het jaar 1856, waren het niet eens over de plaats. Trouwens dat
+jaar 1856 schijnt zelfs niet vast te staan, ten minste, hoewel het in
+de &raquo;Wandelgids voor Amersfoort en omstreken&laquo; genoemd wordt
+als het jaar, waarin de steen bij het leggen der gasbuizen werd gezien,
+vermelden de dagbladen van het jaar 1903 daarvoor het jaartal 1859.</p>
+<p>Men zette toen het zoeken voort den heelen nacht door en omstreeks
+zes uur in den morgen van den 3den Mei werd op aanwijzing van den
+oud-directeur der vroegere gasfabriek op een andere plaats gepeild dan
+de vorige dagen, en de kei werd gevonden. De feestcommissie stelde den
+28sten Mei vast als den dag, waarop &rsquo;s middags om twee uur onder
+opperste leiding van jonkheer Everard Meyster zelf de &raquo;Plechtige
+Keitrekking&laquo; zou plaats hebben. Men maakte er zoo een
+historischen optocht van, die uitstekend is geslaagd. Herauten en
+trompetters trokken des morgens om acht uur al door de stad, om de
+blijde tijding te verkonden, dat de Amersfoorters hun kei weer zouden
+kunnen zien, en welke feestelijkheden er bij de plaatsing in het
+Plantsoen zouden plaats hebben. Op een eigenaardig driehoekig voetstuk
+staat daar nu het groote granietblok, omgeven door met kettingen
+verbonden zandsteenen palen.</p>
+<p>Laat mij nog even de historische herinnering aanvullen met te
+vertellen, dat die merkwaardige jonkheer Everard Meyster om drie
+duizend guldens met zijn makkers gewed had, dat hij den steen alleen
+met menschenhanden in de stad zou brengen. Als zonderling schijnt hij
+bekend te zijn geweest, maar deze grap van bewoner van het buiten
+Nimmerdor heeft per slot van rekening wel succes gehad. Volgens een oud
+verhaal &raquo;solageerde een kar met bier en kraekelingen de manhafte
+keytrekkers&laquo;. Een door Everard Meyster in 1669 gestichte Doolhof
+op heuvelachtig terrein bij de stad is thans door den tegenwoordigen
+eigenaar, den heer Tromp van Holst, als wandeling in den ouden vorm
+hersteld.</p>
+<p>Het later weer begraven van den steen moet vooral in verband hebben
+gestaan met den spot van buitenlanders en wel met dien van de
+Franschen, die in Amersfoort verblijf hielden van 8 Juni 1672 tot 13
+November 1673. Onder al de oorlogsrampen ook nog uitgelachen te worden
+door de vroolijke Franschen, dat was te erg, en de steen des aanstoots
+werd op bevel van den magistraat weggeruimd en, daar vervoer te
+moeilijk was, liet men hem zinken.</p>
+<p>Wie in Amersfoort vertoeft, gaat nu den herplaatsten steen
+natuurlijk zien, en een paar andere merkwaardigheden, die hem niet
+zullen ontgaan, zijn de Lieve-Vrouwentoren en de Koppelpoort, echte
+oude monumenten van het verleden. De toren is 92&frac12; meter hoog en
+doet denken aan den dom van Utrecht, maar hij is sierlijker en maakt
+meer den indruk van rankheid. Hij dateert uit de eerste helft der 15de
+eeuw en heeft behoord bij een kapel, waarmee hij door middel van een
+gemetselden boog over de straat was verbonden; maar die kerk, die de
+gewone geschiedenis van zooveel kerkgebouwen in ons land had, van eerst
+door de Katholieken, later door de Hervormden te zijn gebruikt, werd nu
+juist een eeuw geleden gesloopt en de prachtige gothische toren
+overleefde het gebouw, waarbij hij had behoord.</p>
+<p>Niet minder oud en interessant is de Koppelpoort, de laatst
+overgeblevene der eens zoo talrijke poorten, die de stad moesten
+verdedigen. Langzamerhand was de eene poort na de andere onder de hand
+van den slooper gevallen, en hetzelfde lot dreigde ook de <span class=
+"corr" id="xd21e3517" title="Bron: Koppelooort">Koppelpoort</span>,
+maar de herlevende liefde voor onze oude gebouwen, die zich in de
+tweede helft <span class="pagenum">[<a id="pb161" href="#pb161" name=
+"pb161">161</a>]</span>van de vorige eeuw deed gelden, strekte haar
+beschermende hand over die mooie poort en haar omgeving uit; er werd
+een kapitaal bijeengebracht voor de restauratie, en een van Amersfoorts
+fraaiste merkwaardigheden is erdoor behouden gebleven.</p>
+<p>Mooie oude gevels is de stad rijk in de Muurhuizen en een
+overblijfsel van den ouden stadsmuur is bewaard gebleven in twee oude
+torens, door een hooge steenen brug over het water verbonden, het
+Monnikendam. Van die antieke waterpoort heeft men een mooi, ruim
+uitzicht, maar voor bekoorlijke vergezichten moet men zijn op den
+Amersfoortschen berg, waar bij voorbeeld bij het Paviljoen een
+verrukkelijk panorama te bewonderen valt. Ook van het hotel De Berg
+heeft men van de veranda bij de ruime bovenzaal een aardig kijkje, zoo
+ruim, dat men bij gunstig weer de schepen op de Zuiderzee kan
+onderscheiden. Schilderachtig kronkelt de Eem door de weilanden, en
+duidelijk onderscheidt men de torens van Soest, Baarn, Hilversum en den
+watertoren bij Laren.</p>
+<p>Is dit reeksje van namen niet genoeg aanwijzing, in welk een schoone
+omgeving Amersfoort is gelegen? Denkt men, dat de Vuursche en Soestdijk
+en huis ter Heide alle in de buurt te vinden zijn, dat de Pyramide van
+Austerlitz, het doel van zoo menig uitstapje, gemakkelijk te bereiken
+is langs een grintweg door de hei, dat de buurtschap Oud-Leusden maar
+een stapje is, waar groote landgoederen als de Treek, de Heiligenberg,
+Lokhorst, Zwanenburg e.a. liggen met de heerlijke wandelingen, dan kan
+ieder begrijpen, hoe bevoorrecht Amersfoort is uit het oogpunt van het
+bezit van natuurschoon.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het bosch.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De vele boomen en de weinige menschen, die maken het
+bosch zoo mooi. <span class="pagenum">[<a id="pb165" href="#pb165"
+name="pb165">165</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u22" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a161" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Ezel in het Zuiden.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Als een ezel verstandig kon nadenken en er zoo iets
+als een wereldbeschouwing op na hield, moest hij wel troosteloos
+pessimistisch wezen en zich overtuigd voelen, dat er op aarde geen
+recht is te krijgen, ten minste niet voor zijns gelijken. Niet genoeg,
+dat de mensch hem kastijdt en ranselt en alles uit hem haalt wat hij
+aan kracht kan leveren, zijn naam wordt bovendien zonder pi&euml;teit
+als scheldnaam gebruikt.</p>
+<p>Maar is de ezel werkelijk zoo&rsquo;n ezel, of heeft de miskenning
+van de natuur van den ezel zijn naam zulk een boozen klank gegeven? Die
+vraag laat zich niet beantwoorden, zonder dat men eerst eens goed aan
+het onderscheiden gaat. De europeesche ezel, zooals wij hem kennen, is,
+als een ontaarde spruit van den wilden afrikaanschen en aziatischen
+ezel, slechts een zwakke afstraling van het ezeldom. Hij is, al klinkt
+dat niet vleiend voor de menschen, als menig ander huisdier in den
+dienst van den mensch dommer geworden en al achterlijker, zwakker en
+stompzinniger, naarmate hij meer naar het Noorden werd verplaatst.</p>
+<p>Als echt dier van het Zuiden heeft hij voor zijn ontwikkeling, voor
+de ontplooiing van zijn talenten, droogte en gelijkmatige warmte
+noodig, en hoewel hij overigens nog wel de kunst verstaat, zich naar
+ongunstige omstandigheden te schikken, heeft hij maar een gering
+weerstandsvermogen tegen kou en vocht. De wilde ezel, dien men van
+Syri&euml; over Arabi&euml; en Perzi&euml; tot in Indi&euml; vindt, de
+middelaziatische halfezel en de groote, schoone steppenezel van
+Somaliland, ze zouden er vrijwat tegen hebben, ons grauwtje te erkennen
+als huns gelijke in de familie Asinus, want zij bezitten vuur, snelheid
+en slimheid, en laten niet op treurige manier den kop hangen als de
+ezel in ons land.</p>
+<div class="figure xd21e3547width"><img src="images/p1909-u165-2.jpg"
+alt="Egyptische ezel." width="480" height="433">
+<p class="figureHead">Egyptische ezel.</p>
+</div>
+<p>Nog hooger op de ontwikkelingsladder staan de ezels, die bij de
+bezoekers van Egypte zoo goed bekend zijn, de rijezel, waarvan de
+mooiste en statigste exemplaren uit een kruising van den wilden ezel,
+Onager, met tamme ezelinnen zijn voortgekomen en die vaak hooger in
+prijs zijn dan een rijpaard van gemiddelde hoedanigheid. Egypte heeft
+het ideale ezelklimaat en langoor ontwikkelt zich aan den Nijl dan ook
+tot een elitedier, in welks schalksche oogen veel te lezen staat, en
+welks temperament menigeen, die ook wel graag een ruiter wou wezen,
+heel wat te stellen heeft gegeven. Men moet dien egyptischen ezel
+liefkrijgen, want zijn gewilligheid wordt misschien alleen overtroffen
+door zijn volharding en zijn bescheidenheid. De ezeljongen geeft hem
+&rsquo;s morgens voor het begin van den tocht zijn voer en dan eerst
+weer des avonds, nadat het dier soms 30 tot 40 kilometer door het diepe
+woestijnzand met een stevigen Germaan op zijn rug heeft afgelegd. Dan
+is het toch geen wonder, als de dappere langoor op den terugweg enkele
+teekenen van vermoeidheid niet kan verbergen, waaraan men dan den naam
+van koppigheid geeft en die met slagen worden beantwoord.</p>
+<div class="figure xd21e3554width"><img src="images/p1909-u165-1.jpg"
+alt="Melkezelinnen in Madrid." width="720" height="413">
+<p class="figureHead">Melkezelinnen in Madrid.</p>
+</div>
+<p>Veel minder waard dan de egyptische ezels zijn de zuid-europeesche.
+Reeds in Zuid-Frankrijk is de ezel maar in betrekkelijken zin een goed
+lastdier. Toch wordt hij er nog al druk gebruikt, maar minder in
+Itali&euml;, waar de huisdieren over het algemeen worden verwaarloosd
+en met name de ezels bij de krachtiger muildieren achterstaan. Het
+meest treft men hem nog aan in sommige provincies van Spanje en heel
+veel in Spanje&rsquo;s hoofdstad. Daar, in Madrid, neemt het dier aan
+een heele reeks beroepen en bedrijven deel. Maar het grillige klimaat
+van Madrid met de snijdend koude winden in den winter bekomt langoor
+niet te best, en mooi zijn de spaansche ezels dan ook volstrekt niet,
+al zijn ze erg bemind bij de menschen. De melkezelinnen zijn
+karakteristieke verschijningen in de straten van Madrid in de vroege
+morgenuren. Ezelinnenmelk wordt er op hoogen prijs gesteld, vooral als
+geneesmiddel bij de in de stad zooveel verspreide borstziekten. Van
+huis tot huis worden de ezelinnen gedreven en op de plaats zelve
+gemolken.</p>
+<p>Die ezelinnen hebben het goed evenals de deftige ezels in keurig
+tuig, wier huid met de grootste zorgvuldigheid wordt behandeld.
+Daarentegen is menig ezeltje van een arme waschvrouw er droevig aan toe
+en voor de groentekarren is hun lot ook dikwijls weinig benijdbaar, zoo
+min als wanneer hun rug onder bloemen schuilgaat, wanneer zij de
+vrachten Florakinderen naar de bloemenmarkt brengen.
+&raquo;Burro&laquo;, dat is de spaansche vertrouwelijke naam van den
+ezel, heeft in het land der citroenen en amandels een druk en bedrijvig
+bestaan, maar op een enkelen dag van het <span class="pagenum">[<a id=
+"pb166" href="#pb166" name="pb166">166</a>]</span>jaar wordt hij
+prachtig versierd en in optocht naar het klooster van den H. Antonius
+gebracht, waar alle ezels dien dag den zegen ontvangen, een oase, die
+17<sup>de</sup> Januari, in het leven van menig arm, zwoegend
+ezeltje.</p>
+<div class="figure xd21e3568width"><img src="images/p1909-u166.jpg"
+alt="Een deftige ezel." width="563" height="435">
+<p class="figureHead">Een deftige ezel.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a162" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Invoering van bijen op het eiland Saipan.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De groep der Marianen, die in de Stille Zuidzee ten
+oosten van de Philippijnen ligt, is een duitsche kolonie. In de
+Deutsche Kolonialzeitung van 8 Mei vertelt Dr. Dwucet, die er verblijf
+houdt, hoe hij er in geslaagd is, bijen in te voeren op Saipan, het
+belangrijkste eiland van de groep.</p>
+<p>Het tropische klimaat van den archipel, zoo vertelt hij, brengt veel
+mildbloeiende gewassen voort. Maar desniettegenstaande zijn er op de
+eilanden nooit bijen geweest, zooals de inboorlingen mij hebben
+verzekerd, die onze nuttige honiggaarsters zelfs niet bij naam kenden.
+In het jaar 1905 kwam ik voor onderwijsbelangen naar Saipan, en eenigen
+tijd na mijn komst, toen ik het eiland eenigermate had leeren kennen en
+mij met de verschillende bloeiende planten bekend had gemaakt, kreeg ik
+de overtuiging, dat de bij op het eiland zeker zeer goed zou gedijen.
+Ik besloot, er eens een proef mee te nemen<span class="corr" id=
+"xd21e3579" title="Niet in bron">.</span></p>
+<p>De overheid gaf mij in dezen volle vrijheid, en van een bevriend
+scheepskapitein had ik vernomen, dat op de ten noorden van ons gelegen
+japansche Bonin-eilanden zeer druk met bijen werd gewerkt. Ik verzocht
+den kapitein, op zijn volgende reis van Japan uit de eilanden aan te
+doen en voor ons eenige volken mee te brengen. Den 31<sup>sten</sup>
+December bracht hij ons op zijn &ldquo;Paula&rdquo; vier volken mee in
+japansche kasten. De japansche gouverneur der Bonin-eilanden had de
+bijen aan ons bestuur ten geschenke gegeven.</p>
+<p>Nadat de kasten op de ervoor in gereedheid gebrachte plaats waren
+neergezet, onderzocht ik ze en vond, dat in iedere kast meer dan de
+helft der bijen dood was; de lange zeereis van 16 dagen op een
+zeilschip, opgesloten in de tropische hitte, heeft veel kwaad gedaan.
+Tot mijn groote vreugde vond ik echter de koninginnen in goeden
+toestand. De kasten werden dadelijk schoongemaakt en in orde gebracht.
+Korten tijd achtereen voederde ik, ofschoon er juist veel bloeide, om
+broedaanzet te krijgen, en ik zag er goede resultaten van. Den
+2<sup>den</sup> Maart, dus na twee maanden, kwam al een eerste sterke
+zwerm naar buiten, den 5<sup>den</sup> Maart een tweede, die even groot
+was als de eerste; toen volgden nog verscheiden met vrij groote
+regelmatigheid het heele jaar door; alleen in Augustus, September,
+October en November was de zwermlust gering.</p>
+<p>Daar het er mij vooreerst maar om te doen was, de vermeerdering der
+volken zooveel mogelijk te bevorderen en minder op de opbrengst aan
+honig te werken, heb ik het zwermen zijn gang laten gaan. Op die manier
+heb ik in het eerste jaar 48 zwermen gekregen, waarvan echter eenige
+naar de wildernis zijn ontkomen. In Augustus en September zijn zes
+volken te gronde gegaan, zonder dat ik de oorzaak heb kunnen
+nagaan.</p>
+<p>De bijenstand bestond aan het eind van het eerste jaar, in Januari
+1908, uit 37 volken in bijenkasten, ongeveer drie centenaars honig en
+bijna 24 pond zuivere was.</p>
+<p>Om bij de inboorlingen de belangstelling voor de bijenteelt te
+wekken, heb ik de grootere schooljongens voor allerlei werk te hulp
+geroepen en ik gaf hun op die manier practisch les in het bijenkweeken.
+In den laatsten tijd hebben ze reeds al het werk in de imkerij
+zelfstandig kunnen doen. Als prijzen voor knap werk met mooie
+resultaten gaf ik aan de jongens telkens een zwerm cadeau. Enkele
+inboorlingen hebben zich bijenkasten met bijen gekocht van onze
+regeering, die een volk met kast voor zeven en een halven mark
+verkocht. De prijs is zoo laag gesteld, om de zaak onder de
+inboorlingen ingang te doen vinden.</p>
+<p>De bij is op Saipan vlijtig en steekt zoo goed als niet. Deze
+ingevoerde schijnt een product van de kruising der italiaansche met de
+koreaansche bij. Ook bij het grondigste werk in de kast heb ik nooit
+een sluier of handschoenen gebruikt, en ook de schooljongens deden het
+er zonder. De bijen zijn zeer zwermlustig en, wat ik vaak heb
+waargenomen, ook bij zeer regenachtig weer gaan ze uit, om honig en
+stuifmeel te halen. Als vijanden der bij doen zich op Saipan voor de
+hagedissen, de mieren en een soort van kevers, die hier kakkerlakken
+worden genoemd.</p>
+<p>De tijd der hoofddracht begint op Saipan al in December en duurt
+bijna tot einde Mei. Al dien tijd doen de bijen zoo hard mogelijk haar
+werk. Als ik toen veel kunstraat te mijner beschikking had gehad, zou
+de honigvoorraad nog driemaal zoo groot zijn geweest.</p>
+<p>Bijna alles wat op het eiland bloeit, wordt door de bijen bezocht,
+de bananen, de kokospalmen, de gomboomen en duizend andere bloeiende
+gewassen.</p>
+<p>Om ook op het eiland Rota in onze buurt met bijen een proef te doen,
+zond ik in April 1908 aan den daar gevestigden zendeling, pater
+Corbinian, die zich voor de bijenteelt zeer interesseerde, twee van
+mijn eigen kasten met bijen. Gedurende zijn slechts kort verblijf op
+Saipan heeft hij aan alle werkzaamheden deelgenomen en zich het meest
+wetenswaardige over de bijenhuishouding eigen gemaakt. Na een mij reeds
+<span class="corr" id="xd21e3610" title="Niet in bron">bekend</span>
+geworden bericht van Rota is het ook daar met de bijen uitstekend
+gegaan en de honigoogst is overvloedig.</p>
+<p>Even goed als Saipan zal ook het eilandje Tinian wel geschikt zijn
+voor het bedrijf. Ik was juist voornemens daar een proef te wagen, toen
+mijn vertrek de uitvoering van het plan verhinderde.</p>
+<p>De Saipanhonig is van zeer goede hoedanigheid; aroma en smaak
+verraden terstond de tropische herkomst, die het product zachter maakt
+van smaak en geur. Het pond honig is op Saipan voor &eacute;&eacute;n
+mark verkocht. Dadelijk in het eerste jaar bracht de imkerij 115 mark
+voor honig en bijen op. Dat resultaat bewijst duidelijk, dat een
+intensieve bijenteelt op Saipan mogelijk is; maar de omstandigheid, die
+de zaak bezwaarlijk maakt, is de naar alle richtingen te groote afstand
+van een afzetgebied voor honig en was.</p>
+<p>En ten slotte vertelt de heer Dwucet, dat hij van huis uit geen
+bijenkweeker is, dat hij al wat hij van de bijen en het bedrijf weet,
+uit goede bijenboeken heeft geleerd en dat hij een paar malen een
+practische imker bij zijn werk heeft bezig gezien. Maar de liefde tot
+de zaak was groot bij hem en daardoor is het hem gelukt, de bijen in te
+burgeren op de Marianen en de inboorlingen op te wekken tot
+belangstelling in de bijenteelt.</p>
+<p>In ons Indi&euml; houdt men, meenen wij, wel hier en daar bijen;
+maar zonder twijfel zijn er honderden ambtenaren, die op hun
+standplaatsen het voorbeeld van den Duitscher zouden kunnen navolgen,
+en ook particulieren zouden, als ze in de zaak belangstelden, een
+nuttig werk kunnen doen door invoering van de nijvere bijtjes in hun
+omgeving.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kunst en publiek.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De kunst is er voor het publiek, niet voor de
+kunstenaars; dus behoeft een kunstwerk zich niet te schamen, als het in
+den smaak valt van het publiek. <span class="pagenum">[<a id="pb167"
+href="#pb167" name="pb167">167</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a164" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een en ander over Shackleton&rsquo;s expeditie.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Uit de berichten, die over de belangrijke
+zuidpoolexpeditie van luitenant Shackleton nog in de bladen zijn
+verschenen, zij nog meegedeeld, dat de bestijging van den Erebusvulkaan
+den 5<sup>den</sup> Maart 1907 volbracht werd door luitenant Adams, Sir
+Philip Brocklehurst, prof. Edgeworth David, A. Forbes Mackay, Eric
+Marshall en Marson. Tot op een hoogte van 1650 meter konden ze met de
+slede doordringen. Daarna droegen ze hun uitrusting en bereikten op den
+avond van den 7<sup>den</sup> Maart 2850 meter hoogte. Hier werden ze
+door een hevigen sneeuwstorm dertig uren opgehouden. Den
+9<sup>den</sup> werd de tocht voortgezet en bereikten ze den ouden
+krater ter hoogte van 3350 meter. Deze werd onderzocht en er werden
+fumarolen ontdekt. De oude krater was met veldspaath, puimsteen en
+zwavel gevuld. De 4000 meter hooge top, waar zich de nieuwe, werkzame
+krater bevindt, die 8000 meter in middellijn wijd is en 240 meter diep,
+werd den 10<sup>den</sup> bereikt. Denzelfden dag werd met de afdaling
+begonnen en den 11<sup>den</sup> was men weer bij Kaap Royds.</p>
+<p>Toen begonnen de stationswaarnemingen, die het geheele jaar 1908
+door werden volgehouden. Bij <span class="corr" id="xd21e3649" title=
+"Bron: kaap">Kaap</span> Royds liggen eenige kleine zoetwatermeren, die
+een rijk leven vertoonden aan <span class="corr" id="xd21e3652" title=
+"Bron: miscrocopische">microscopische</span> dieren, als
+infusori&euml;n, raderdiertjes e.a. De raderdiertjes hebben een
+bijzonder taai leven, daar ze verscheiden jaren in het ijs der meren
+kunnen blijven leven. Ze kunnen niet alleen zeer lage en zeer hooge
+temperaturen verdragen, maar ook zeer sterke zoutoplossingen.</p>
+<p>Op den bodem der meren werden veel fungusachtige planten gevonden,
+die door de raderdiertjes met graagte werden verslonden, zoodra de
+laatste ontdooid waren. In Juni 1908 was de Erebus sterk werkzaam, en
+den 14<sup>den</sup> Juni werden bij maanlicht verscheiden goede
+photografie&euml;n der uitbarstingen genomen. Den geheelen winter zag
+men veel mooie Zuiderlichten, die het meest aan den oostelijken hemel
+voorkwamen, zelden in de richting van de magnetische pool.</p>
+<p>De motorsleden bleken voor tochten over landijs en de oppervlakte
+van het ijs van den Rossgletscher ongeschikt, en dus konden ze ook niet
+worden gebruikt voor den grooten opstoot naar de pool. Voor het zee-ijs
+daarentegen deed de Arrol-Johnstonmotor goede diensten, trots de lage
+temperaturen. Er werden van het winterkwartier uit veel sledevaarten in
+verschillende richtingen gedaan, de eerste in Augustus naar de
+ijsbarriere, en de tijd van den 22<sup>sten</sup> September tot den
+13<sup>den</sup> October 1908 werd gebruikt voor het aanleggen van een
+depot ten behoeve van de ontworpen reis zuidwaarts op den
+Rossgletscher. Het werd aangelegd op 79 graden, 36 minuten Z.B. en 168
+graden O.L.</p>
+<p>De groote reis naar de Zuidpool, waaraan buiten Shackleton, Adams,
+Marshall en Wild in het begin ook Brocklehurst, Joyce, Marson, Armytage
+en Priestley deelnamen, werd op 29 October begonnen. Voor het trekken
+der sleden werden vier pony&rsquo;s meegenomen, nadat reeds in Maart
+1908 vier van die belangrijke dieren gestorven waren, daar ze zand
+hadden gegeten. Levensmiddelen werden voor 91 dagen meegenomen. Den
+7<sup>den</sup> November keerden Brocklehurst, Joyce, Marson, Armytage
+en Priestley om, en op den 13<sup>den</sup> November werd het genoemde
+depot bereikt. De dagelijksche porties werden nu al verminderd.</p>
+<p>De tocht was moeilijk door de zachte sneeuw, die afwisselde met de
+&ldquo;sastrugi&rdquo; of sneeuwruggen. Op 81 graden en 4 seconden werd
+een paard gedood en een depot van olie, beschuit en paardevleesch
+achtergelaten. Den 28<sup>sten</sup> November werd het tweede paard
+gedood en op 82 graden, 45 minuten Z.B. en 170 O.L. weer een depot
+aangelegd. Den 30<sup>sten</sup> November moest ook het derde paard
+zijn leven laten.</p>
+<p>Den 2<sup>den</sup> December trof men het rotsgesteente; de
+Rossgletscher liep ten einde en men zag het naar het Noordoosten
+ombuigende randgebergte v&oacute;&oacute;r zich. Over een gletscher van
+dat gebergte ging het van af den 5<sup>den</sup> December verder. De
+gletscher had gevaarlijke spleten, zoodat men den 6<sup>den</sup>
+December maar 550 meter verder kwam. Den 7<sup>den</sup> verloor men
+het laatste paard door een val in een gletscherspleet, en nu moest elk
+lid van den tocht zelf een slede trekken. Den 8<sup>sten</sup> December
+begon een nieuwe gletschertocht, die tot den 18<sup>den</sup> duurde,
+en waarbij alleen door voortdurend met touwen verbonden te blijven de
+deelnemers voor een val in een spleet werden behoed. De hier bereikte
+hoogte bedroeg 2000 meter. Op 85.10 graden werd weer een depot
+aangelegd en de laatste aanloop begon na nog een vermindering der
+dagporties. Den 26<sup>sten</sup> December stond men na overwinning van
+verscheiden ijsvallen op een plateau van 2700 meter hoogte, dat
+trapsgewijze tot 3150 meter steeg. Die ketens hielden den volgenden dag
+op, en Shackleton besloot, om de uitputting der medeleden door koude en
+ijle lucht, nog een laatste depot aan te leggen.</p>
+<p>Van den 7<sup>den</sup> tot den 9<sup>den</sup> Januari werd men
+door sneeuwstormen in de tent en de slaapzakken vastgehouden, en den
+9<sup>den</sup> werd ten slotte de hoogste breedte van 88.23 graden
+bereikt. Een groote vlakte breidde zich naar het Zuiden uit.</p>
+<p>Tot de geologische vondsten van deze reis behoort de ontdekking van
+kolenlagen in het kalkgesteente en van sporen van groote vroegere
+vergletschering. Het aantal der overschreden bergketenen is acht,
+waarvan de toppen tot 3600 meter reiken. De Zuidpool zelf moet, naar
+Shackleton vermoedt, op een 3000 tot 3500 meter hoog plateau
+liggen.</p>
+<p>De terugreis ging natuurlijk langs denzelfden weg. Gebrek aan
+levensmiddelen en uitputting verzwakten de leden meer en meer. Gelukkig
+werd men in het begin door de zuidenwinden wat geholpen, die men nu in
+den rug had, zoodat soms tot 46 kilometer per dag werd afgelegd. Den
+27<sup>sten</sup> was Marshall aan het eind van zijn krachten en moest
+onder de hoede van Adams worden achtergelaten. Shackleton en Wild
+spoedden zich naar het winterkwartier vooruit en troffen de intusschen
+teruggekeerde &ldquo;Nimrod&rdquo;, van waar ze hulp voor hun kameraden
+kregen.</p>
+<p>De afdeeling, die naar de magnetische pool opbrak, bestond uit
+David, Marson en Mackay. Zij bereikte de oostkust van Victorialand bij
+Butter Point op 77.40 Z.B., trok over het zee-ijs noordwaarts tot 75
+graden en beklom het hoogland in het binnenland in de laagte tusschen
+den Mount Nansen en den Mount Larsen. De magnetische zuidpool lag op
+een hoogte van 2000 meter op 72.25 Z.B. en 154 O.L., terwijl de ligging
+naar de berekeningen van de Discovery-expeditie 72.51 Z.B. en 156.25
+O.L. was aangegeven. Toen de afdeeling naar de kust was teruggekeerd,
+zag ze zich doordat het zee-ijs van daar middelerwijl was weggedreven,
+van de verbinding met kaap Royds afgesneden. Ze werd echter den
+4<sup>den</sup> Februari 1909 door de &ldquo;Nimrod&rdquo; gevonden en
+aan boord genomen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a165" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Erratum.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het onderschrift der illustratie op blz. 166 in dit
+nummer is door den zetter verkeerdelijk onder de bovenste illustratie
+van blz. 165 geplaatst en omgekeerd. De welwillende lezer gelieve deze
+fout te verontschuldigen. <span class="pagenum">[<a id="pb171" href=
+"#pb171" name="pb171">171</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a166" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Zigeuners in Zevenburgen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Zigeuners in Zevenburgen hebben in Europa het
+zuiverst hun taal, zeden en gewoonten bewaard. In de taal zijn slechts
+weinige romaansche en slavische woorden opgenomen, terwijl de
+Zigeuners, uit bij voorbeeld de Hongaarsche laagvlakte, gekleed als de
+paardenherders uit die streken, de tsjikoschen, een veel meer gemengde
+taal spreken. In Zevenburgen dragen de Zigeunermannen het haar in
+krullen, en de vrouwen hebben naar voren hangende vlechten, waar ze
+zilverstukken in vlechten. Getrouwde en ongetrouwde zijn door de
+haardracht te onderscheiden, want de eerste laten de vlechten loshangen
+over de borst, en de laatste binden de uiteinden van achteren samen.
+Het aantal eigenaardige gebruiken, dat in het Zigeunerleven een rol
+speelt, is eindeloos, even talrijk als hun bezweringsformules bij
+ziekte en ongeluk.</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e3744width"><img src=
+"images/p1909-u171-1.jpg" alt="Zigeuner-type." width="283" height=
+"403">
+<p class="figureHead">Zigeuner-type.</p>
+</div>
+<p>Deze Zigeuners hebben een rijke litteratuur van liederen, sprookjes
+en sagen, waaruit opvallend blijkt, dat dit volk in den grond nobel van
+karakter is, en inderdaad wie hen tot zijn vrienden weet te maken,
+vindt in hen niet het leugenachtige bedelvolk, waar ze voor doorgaan,
+maar een hartelijk en na&iuml;ef menschenslag.</p>
+<p>Ze leiden in Zevenburgen een zwervend leven; maar dikwijls laten ze
+zich voor langeren tijd in een of ander dorp neer, zonder er echter
+ooit huizen te bouwen. Ze werken er dan in daghuur, zijn kalk- en
+kolenbranders, maar allereerst smeden, die het liefs ketels lappen. Ook
+de vrouwen gaan werken op de velden, in de tuinen, aan het houtdragen,
+en doen aan het waarzeggen in het dorp. In dat laatste zijn ze knap, en
+het is bijna niet te gelooven, met hoeveel slimheid ze van de
+roemeensche vrouwen geld of kleedingstukken loskrijgen.</p>
+<p>Hier is een voorbeeld:</p>
+<p>Een Zigeunervrouw komt in een huis. Ze vraagt, of ze der huisvrouw
+de kaart mag leggen en voegt erbij, dat ze er niets voor begeert en het
+enkel uit vriendschap voor de boerin wil doen. De vrouw stemt toe. Nu
+leest de Zigeunervrouw met iets plechtigs in haar stem uit de kaarten,
+dat de boerin veel vijandinnen heeft en dat die een groot ongeluk over
+haar hoofd zullen brengen.</p>
+<div class="figure xd21e3757width"><img src="images/p1909-u171-2.jpg"
+alt="Ketellappers." width="532" height="691">
+<p class="figureHead">Ketellappers.</p>
+</div>
+<p>De Roemeensche is bang geworden. Ja, ze heeft vijandinnen, welke
+roemeensche vrouw zou die niet hebben! Maar wat moet ze doen? Ze vraagt
+de vreemde vrouw raad.</p>
+<p>&raquo;We zullen het ongeluk afwenden,&laquo; zegt deze,
+<span class="corr" id="xd21e3765" title=
+"Niet in bron">&raquo;</span>maar moeilijk is het, want gij hebt te
+veel vijandinnen, die machtig zijn. Ik wil echter beproeven, u te
+helpen.&laquo;</p>
+<div class="figure floatRight xd21e3769width"><img src=
+"images/p1909-u171-3.jpg" alt="Zigeuner-type." width="286" height=
+"374">
+<p class="figureHead">Zigeuner-type.</p>
+</div>
+<p>Ze verlangt een glas water, dat men haar brengt. Nu neemt ze drie
+stukjes kool uit het haardvuur en werpt die in het water. Dan gaat ze
+op den grond zitten, draait het glas onafgebroken in het rond en
+mompelt in al grooter wordende opwinding: &raquo;<span lang="ro">Se
+trese riului din capu lui, din casa lui, din totje!</span>&laquo; (Het
+booze verdwijne van u, van uw hoofd, uw huis en allen!<span class=
+"corr" id="xd21e3779" title="Niet in bron">)</span> Dan verlangt ze
+aarde van alle vier hoeken van het huis, plaatst het glas erop, maakt
+een kruis, en de boerin moet een zilverstuk in den mond nemen. En weer
+mompelt ze bezweringen, en kijkt strak v&oacute;&oacute;r zich, beeft
+als in grooten angst, en ook de boerin heeft het angstzweet op het
+gelaat. Nu vraagt ze een tweede geldstuk, legt dit in het water, en de
+Roemeensche moet met den voet op negen penningen gaan staan. En weer
+beginnen de bezweringen.</p>
+<p>Eindelijk is de ceremonie ten einde. De Zigeunervrouw gaat opstaan
+en verklaart, dat nu de booze geesten gevlucht zijn, maar dat ze nog
+kunnen terugkeeren. Om dat te verhinderen en opdat de betoovering
+langer zal werken, moeten de beide zilverstukken thans in een nieuw
+kleedingstuk worden gebonden, dat voor een enkelen dag door de
+waarzegster moet worden begraven. En daarna gaat de vrouw heen, en de
+boerin ziet noch het geld, noch het kleedingstuk ooit terug.</p>
+<p>Al gaan de Zigeuners in Zevenburgen wel aan het werk, al zijn ze
+behalve smeden en ketellappers, ook wel kooplui in glaswerk en potten
+en pannen of in houten lepels, zooals soms in dekens en tapijten, toch
+blijven de arbeid en de handel altijd bittere noodzakelijkheid. Als het
+niet volstrekt moet, voeren ze niets uit en loopen doelloos rond. De
+welgestelden onder hen, die niet gering in aantal zijn, versmaden elk
+werk en ook het bedelen. In hen woont nog iets van den trotschen geest
+der oude Brahmanen, die zich de weelde veroorloofden, alles te
+verachten, ook het leven en zichzelven.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a167" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Dr. J. D. E. Schmeltz.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op den 70sten verjaardag van Dr. J. D. E. Schmeltz,
+den directeur van het Ethnographisch Museum te Leiden, konden zijn
+vrienden en de verdere belangstellenden constateeren, hoe flink en
+opgewekt de jubilaris was, die een goede gezondheid genoot. Helaas, dat
+hij slechts zoo kort dien feestdag mocht overleven! Op den Vrijdag, die
+op den Maandag, den 17den Mei volgde, vatte Dr. Schmeltz koude, die tot
+een ernstige longaandoening leidde en die hem op Woensdag den 26sten
+Mei ten grave sleepte. <span class="pagenum">[<a id="pb172" href=
+"#pb172" name="pb172">172</a>]</span></p>
+<div class="figure floatRight xd21e3794width"><img src=
+"images/p1909-u172.jpg" alt="Dr. J. D. E. Schmeltz." width="349"
+height="464">
+<p class="figureHead">Dr. <span class="sc">J. D. E.
+Schmeltz</span>.</p>
+</div>
+<p>Johannes Diedrick Eduard Schmeltz werd in Hamburg geboren en genoot
+geen wetenschappelijke opleiding. Door toevallige omstandigheden kwam
+hij in zijn vaderstad in aanraking met den heer Godeffroy, hoofd van
+een aanzienlijk handelshuis, tevens beoefenaar der land- en
+volkenkunde, die voor eigen rekening een ethnographisch museum
+stichtte, aan het hoofd waarvan Schmeltz in 1863 werd geplaatst.
+Hierdoor kwam hij in aanraking met wetenschappelijke mannen in
+Duitschland, die in den ijverigen man grooten aanleg voor land- en
+volkenkunde ontdekten. In 1882 werd het Museum Godeffroy opgeheven,
+omdat de zaken van de firma minder gunstig liepen, doch Schmeltz zag
+zich benoemd tot conservator van het Rijks Ethnographisch Museum te
+Leiden.</p>
+<p>Dr. Serrurier, destijds directeur van het Leidsche Museum, zag in
+den heer Schmeltz een kracht voor die instelling, en hij heeft zich in
+hem niet bedrogen gezien.</p>
+<p>Toen dr. Serrurier in 1897 als directeur bedankte, werd de heer
+Schmeltz eerst tijdelijk met de leiding belast en later als directeur
+benoemd.</p>
+<p>Intusschen had deze laatste inzonderheid door vele bijdragen op het
+gebied der land- en volkenkunde naam gemaakt in de wetenschappelijke
+wereld. Hij werd benoemd tot lid van verschillende geleerde
+genootschappen, verwierf de gouden medaille van het Keizerlijk
+Genootschap voor Ethnographie en Natuurlijke Historie te Moskou, en de
+universiteit te Leipzig bevorderde hem in 1896 op grond zijner
+geschriften tot doct. phil.</p>
+<p>Niet het minst werd zijn naam gevestigd als redacteur van het
+&ldquo;Internationales Archiv f&uuml;r Ethnographie.&rdquo;</p>
+<p>Als directeur van het Museum was het zijn streven, deze instelling
+tot haar recht te doen komen in binnen- en buitenland bij de mannen der
+wetenschap en bij ontwikkelde leeken; maar de hoogst onvoldoende
+lokaliteit waarin de verzamelingen geborgen waren, werkte hier
+remmend.</p>
+<p>Nu en dan organiseerde hij bijzondere tentoonstellingen en
+museumwandelingen.</p>
+<p>Dr. Schmeltz was ridder in de orde van den Nederlandschen Leeuw en
+ridder in de orde van den Rooden Adelaar 4 klasse van Pruisen.</p>
+<p>Van den catalogus, die Schmeltz met behulp van Juynboll, Marquart,
+Fischer e. a. bezig was te maken, heeft hij geen enkel deel voltooid
+zien verschijnen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a168" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Meer steenkolen in Nederland.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De opsporing van delfstoffen, die van rijkswege plaats
+heeft, kan in de laatste weken op succes bogen in haar onderzoek bij
+Winterswijk. Daar werd na talrijke mislukte pogingen op 623 meter
+diepte ten slotte het steenkolengebergte bereikt en werd reeds een
+weinig steenkool afgeboord, zeer gasrijke kool. De boring zal nu nog
+aanmerkelijk dieper worden voortgezet, zoo mogelijk tot circa 1200 M.,
+de einddiepte die men voorloopig gemakkelijk met mijnbouw bereiken kan;
+het doel is na te gaan op welke kolenlagen men tot op die diepte kan
+rekenen. Op het oogenblik ondervindt, naar verluidt, de boring
+moeielijkheden, daar men in een scheur in het gesteente geraakt is.</p>
+<p>Wat te Winterswijk de vondst bijzonder belangrijk maakt, is ten
+eerste de mogelijkheid om zeer goed zout &egrave;n steenkolen
+tegelijkertijd uit &eacute;&eacute;n mijn te delven en verder dat
+schachtaanleg hier zoo bij uitstek gemakkelijk zal zijn, daar dit wel
+zoowat de eenige plek van ons land is, waar men direct in vasten
+steengrond naar beneden kan gaan, zonder eerst eenige honderden meters
+losse, vaak gevaarlijke gronden, vol water, met bevriesmethodes of
+andere kostbare proced&eacute;s te moeten doorgraven.</p>
+<p>Het schijnt niet verwacht te worden, dat in dit gedeelte van
+Nederland een uitgestrekt aaneengesloten kolenveld zal liggen, gelijk
+b.v. in de Peel, waar nu reeds een even groote oppervlakte als de
+Haarlemmermeer bekend geworden is. In het Oosten des lands verwacht men
+slechts ge&iuml;soleerde velden, die alleen voor afzonderlijke mijnen
+geschikt kunnen zijn. Dit is daardoor te verklaren, dat hier over het
+algemeen de steenkolenvorming en ook het daarover liggend zout, dat in
+de Peel niet voorkomt, zeer diep liggen, doch er komen hoogere plekken
+voor, een soort van ondergrondsche bergplateau&rsquo;s en slechts op
+deze is mijnbouw mogelijk, terwijl daarnaast alles veel te diep ligt.
+Het onderzoek door proefboringen heeft juist ten doel deze hoogere
+punten op te sporen. Dit onderzoek wordt ijverig voortgezet. Men boort
+thans in Zuid-Barge in Drenthe; of er nog verdere dergelijke plekken
+zullen gevonden worden, blijft af te wachten. Naar verluidt zijn reeds
+bij Haaksbergen vrij gunstige resultaten verkregen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a169" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Liever Pruis dan Oldenburger!</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Dat is tegenwoordig de leus van een menigte inwoners
+van het vorstendommetje Birkenfeld, dat, tusschen Trier en Coblentz
+gelegen, geregeerd wordt door den hertog van Oldenburg naar de niet al
+te wel doordachte bepaling, door het Weener Congres in 1815 gemaakt.
+Die enclave op Pruisisch grondgebied telt 43000 inwoners, over een
+oppervlakte van 502 kilometers verspreid.</p>
+<p>In den loop van de jaren heeft men al dikwijls geklaagd over de
+zonderlinge gril, die dit stukje gebied in het hart van Pruisen onder
+het ver verwijderde oldenburgsche gezag bracht. Om aan de verlangens
+van de bevolking tegemoet te komen, heeft men ten minste de drie
+kantongerechten onder het Pruisische Landgericht te Saarbr&uuml;cken,
+en het Oberlandesgericht te Keulen geplaatst 27 Mei 1909.</p>
+<p>Over de oldenburgsche regeering hebben de Birkenfelders trouwens
+niet te klagen gehad, daar zij hun ook in andere opzichten ter wille
+geweest is en met hun belangen rekening gehouden heeft. De groothertog
+Peter kwam vroeger ook dikwijls onder zijne Birkenfelders vertoeven.
+Maar met dit al is de strooming in Birkenfeld voor een aansluiting bij
+de Pruisische Rijnprovincie aldoor sterker geworden. De Birkenfelders
+stellen nu een ruiling van gebied tusschen Oldenburg en Pruisen voor,
+waarbij Oldenburg, als schadeloosstelling voor Birkenfeld, een stuk aan
+de pruisische grens zou krijgen. In dien geest heeft de afgevaardigde
+voor Birkenfeld onlangs in den oldenburgschen Landdag gesproken.</p>
+<p>Het is een steenachtig bergland, dat tot den Hunsr&uuml;cke behoort
+en waar de bovenloop der Nahe door loopt. De landbouw levert niet
+genoeg op voor de behoeften der bevolking, al is het klimaat in de
+dalen zacht genoeg, zoo zelfs dat er hier en daar nog aan wijnbouw kan
+worden gedaan. Meer bekend dan de hoofdstad Birkenfeld is Oberstein, om
+de agaatslijperijen, die er zijn. Het regeeringscollege, dat uit een
+president en twee leden bestaat, zetelt te Birkenfeld en staat
+onmiddellijk onder het ministerie van het groothertogdom Oldenburg.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a170" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Wandelen om de wereld.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Van een Rotterdammer, den heer G. W. Kriesz, die een
+reis om de wereld maakt met zijn vriend, den Skandinavi&euml;r Erik
+Welen, heeft het Museum voor land- en volkenkunde te Rotterdam eenige
+halssierraden ten geschenke gekregen, die uit vruchtenpitjes
+vervaardigd zijn en gestuurd zijn uit Honoloeloe. De heeren doen den
+grooten tocht op de meer en meer gebruikelijke manier per pedes
+apostolorum, levend van de opbrengst, die ze halen uit den verkoop van
+briefkaarten met hun portret. De wandeltocht heeft tot hier toe nog
+niet zoo heel veel van dat, waar hij voor wil doorgaan, want ze zijn te
+Denver in Colorado begonnen en al is het al een heele wandeling naar de
+Stille Zuidzee, van daar naar de Hawai eilanden moest het wandelen
+behalve op het dek van de stoomboot worden opgegeven, en hoe ze van de
+Sandwich-archipel verder wandelen meldde de geschiedenis tot nog toe
+niet. <span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173" name=
+"pb173">173</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a171" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Georg von Neumayer overleden.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op 82-jarigen leeftijd is na korte ongesteldheid de
+voormalige directeur van de groote Deutsche Seewarte in het laatst van
+Mei overleden te Neustadt an der Haardt. Georg Neumayer is een man van
+beteekenis geweest, de schepper van het veelomvattende observatorium
+voor den zeedienst te Hamburg. Een geleerde was hij van wereldreputatie
+en daarbij iemand, die de wetenschap geheel in den dienst stelde van
+den maatschappelijken vooruitgang. De praktijk was voor hem de zaak,
+waar het op aankwam, en in den loop van zijn lang leven is hij haar
+altijd trouw gebleven. Zijn talrijke geschriften over zeevaartkunde,
+over meteorologie, aardmagnetisme, weervoorspelling in het belang van
+de zeevaart, leggen daarvan een sprekend getuigenis af. Aardig is in
+dit opzicht ook zijn werk &ldquo;Anleitung zu wissenschaftlichen
+Beobachtungen auf Reisen&rdquo;, dat eenige malen herdrukt is.</p>
+<p>Hij was geboren te Kirchheim-Bolanden in de Palts op 21 Juni 1826,
+had aan de Polytechnische school en aan de universiteit te M&uuml;nchen
+gestudeerd, en toen hij in 1850 daarmee klaar was, ging hij in de
+school des levens op 24 jarigen leeftijd nog eens op de leerbanken
+zitten en verschafte zichzelven de gelegenheid tot de practische
+beoefening der aardrijkskundige, meteorologische, en aardmagnetische
+wetenschappen door als gewoon matroos groote zeereizen te maken. Vooral
+de raad van Maury, den Amerikaanschen geleerde, had hem daartoe
+gebracht. Het resultaat is dan ook geweest dat Neumayer als beoefenaar
+der zeevaartkundige wetenschappen weinig meerderen heeft gehad, want
+aan zijn oefening in en door praktijk waren degelijke wetenschappelijke
+studi&euml;n, onder leiding van mannen als Reindl en Lamont te
+M&uuml;nchen, voorafgegaan. Koning Max II van Beieren zond Neumayer in
+1857 met een wetenschappelijk opdracht naar Australi&euml;, in welk
+land hij vroeger reeds op zijn omzwervingen als matroos-vrijwilliger
+was geweest. Den 1<sup>sten</sup> Jan. 1859 werd Neumayer benoemd tot
+directeur van den magnetischen opnemingsdienst in Victoria
+(Australi&euml;). Hij bleef dat tot 1864, ging toen naar Duitschland
+terug en werd, na eenige jaren ambteloos te hebben doorgebracht, in
+1872 te Berlijn benoemd als hydrograaf bij de marine. Al jaren lang was
+hij toen bezig de stichting voor te bereiden van de Seewarte te
+Hamburg, welk instituut in 1876 onder zijn leiding werd gesteld. In die
+betrekking heeft hij de schitterendste blijken gegeven van zijn
+organiseerend talent; hij heeft de Seewarte gemaakt tot een
+wereldinstituut van den allereersten rang. Ook op zuiver
+wetenschappelijk gebied, en als organisator van allerlei
+wetenschappelijke expedities heeft hij onvermoeid gearbeid. De Duitsche
+Zuidpoolexpeditie met de Gauss, onder leiding van Von Drygalski, is
+vooral aan Neumayers krachtige opwekking te danken geweest. Zijn
+voornaamste verdienste voor de wetenschap en de praktijk blijft echter
+zijn werk als directeur van de Seewarte.</p>
+<p>Op den langsten dag van dit jaar zou hij 83 jaar zijn geworden.</p>
+<p>Zijn 80<sup>ste</sup> geboortedag is indertijd door vrienden en
+vereerders tot een luisterrijken feestdag voor hem gemaakt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a172" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Mei 1909 en andere mooie maanden.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De heerlijke maand Mei, die wij dit jaar gehad hebben,
+heeft een mooi record gemaakt; zij toch heeft, naar uit Engeland wordt
+bericht, het grootste aantal uren zonneschijn gegeven, die in de
+laatste vijftien jaar offici&euml;el zijn opgeteekend, en wel 262 uren
+tot en met den 28<sup>sten</sup>.</p>
+<p>Tot nu toe was de beste maand Juli 1900 met 261.1 uur, dan volgen
+Juni 1908 met 245.7, Augustus 1904 met 230.3, April 1909 met 219.7 en
+September 1895 met 193.9 uur.</p>
+<p>In een dagboek, dat niet in het bijzonder om het we&ecirc;r wordt
+gehouden, maar waarin er nu en dan opmerkingen over worden gemaakt,
+lazen we eens na, of de bedoelde maanden ook tot bijzondere opmerkingen
+hadden aanleiding gegeven, en of zij dus ook in ons land als zeer rijk
+aan zonneschijn waren geboekt. Er is natuurlijk veel kans, dat het
+we&ecirc;r in Engeland en hier in hoofdtrekken overeenkomt, maar we
+ervaren toch telkens, dat er groote verschillen kunnen bestaan ook.</p>
+<p>Nu lezen wij juist voor Juli 1900: &ldquo;Leelijk we&ecirc;r
+geweest, veel regen en geen zon van 19 Juni tot 11 Juli.&rdquo; Maar
+tegen het eind van de maand: &raquo;&rsquo;t Is prachtig we&ecirc;r
+steeds, maar heel warm! Soms 88 Fahrenheit in de schaduw nog tusschen 5
+en 6 uur.&rdquo; Dus schijnt hier het aanhoudend zonnige we&ecirc;r
+eerst den 11<sup>den</sup> in die gezegende Julimaand begonnen te zijn
+en dat het toen zonder afwisseling gebleven is, blijkt uit wat er staat
+bij 29 Juli: &raquo;Iets koeler; het onweert op &rsquo;t oogenblik en
+&rsquo;t is zoo donker, dat ik deze regels niet kan onderscheiden.
+Sinds 11 Juli nu steeds echt zomerwe&ecirc;r gehad.&laquo; Met dat
+bewuste onwe&ecirc;r, toen o.a. in Lochem een man, die voor het raam
+zat in een arbeidershuisje door den bliksem gedood werd midden in de
+stad, schijnt toen het mooie we&ecirc;r afscheid te hebben genomen,
+want op 2 Augustus lezen we: &raquo;Sinds Zondag 29 Juli is het
+we&ecirc;r veranderd; &rsquo;t is winderig en niet warm en veel
+regen&laquo;, en nog weer den 16<sup>den</sup> Augustus: &raquo;Het is
+altijd leelijk we&ecirc;r geweest met regen, onwe&ecirc;r en kou tot 13
+Augustus.&laquo;</p>
+<p>Over Juni 1908 heet het, dat het in de laatste dagen van Mei en de
+eerste van Juni tot 4 Juni prachtig zomerwe&ecirc;r is geweest, heel
+warm en heerlijk en dan verder nog: &raquo;Op den langsten dag was het
+wondermooi we&ecirc;r.&laquo;</p>
+<p>Augustus 1904, ook al onder de in Engeland door zon bevoordeelde
+maanden, schijnt hier ook bijzonder mooi te zijn geweest, ten minste er
+staat bij het begin van September: &raquo;De zomer was blijkbaar te
+heerlijk en te mooi om aan schrijven (in het dagboek) toe te komen. Het
+was altijd prachtig we&ecirc;r.&laquo;</p>
+<p>De jongst verloopen April kon ook in ons land, wat de mooie dagen
+betreft, schitterend meedoen, en ten slotte September 1895, nu al weer
+veertien jaar geleden, daaromtrent komen in het dagboek herhaaldelijk
+uitroepen van bewondering voor. Zoo den 5<sup>den</sup>: &raquo;Steeds
+maar onvergelijkelijk mooie Septemberdagen, altijd buiten thee
+drinken!&laquo;<span class="corr" id="xd21e3893" title=
+"Niet in bron">,</span> den 9<sup>den</sup>: &raquo;Het is steeds mooi
+we&ecirc;r gebleven&laquo;, den 19<sup>den</sup>: &raquo;Altijd
+sierlijk mooi we&ecirc;r!&laquo;<span class="corr" id="xd21e3902"
+title="Niet in bron">,</span> den 22<sup>sten</sup>: &raquo;Goddelijk
+mooie herfstdag, verbazend hooge barometerstand,&laquo; den
+23<sup>sten</sup>: &raquo;Zoo mogelijk noch prachtiger we&ecirc;r dan
+gisteren&laquo;, den 24<sup>sten</sup>: &raquo;Nog zoo onvergelijkelijk
+mooi we&ecirc;r,&laquo; den 27<sup>sten</sup>: &raquo;Nog dat
+wonderschoone we&ecirc;r en die hooge barometerstand,&laquo; en als om
+die heerlijke maand September 1895 alle eer alleen te laten houden
+begint het al op 1 October: &raquo;Voor het eerst na al die weken een
+bedekte lucht en de barometer terug tot 755&laquo;.</p>
+<p>Men mag hier dus wel uit besluiten, dat in hoofdzaak engelsch
+we&ecirc;r ook hollandsch we&ecirc;r is. <span class="pagenum">[<a id=
+"pb177" href="#pb177" name="pb177">177</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u23" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a173" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Parijsche Cabarets.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In de jaren na 1880 waren de cabarets, waar de
+kunstenaars samenkwamen, nog zoowat tot Parijs beperkt, en eerst in het
+laatste tiental jaren heeft ook in de groote steden van andere landen
+het cabaretwezen zich ontwikkeld en is er zeer bemind geworden. De
+kunst is in alle kringen te huis, en daarom is het cabaret, trots de
+democratie die er heerscht, in de gunst van het beste publiek.</p>
+<p>De eigenlijke stoot voor de cabaretbeweging is van het Quartier
+Latin uitgegaan. Een studentengrap dreef de overmoedige club van
+Boh&eacute;miens, de &raquo;Hydropathie&laquo;, in het jaar 1881 naar
+de streek der Apachen. Aan den boulevard Rochechouart begonnen de
+clubbroeders onder het grappige presidentsschap van den nog al aan
+lager wal geraakten beeldhouwer Salis hun zonderlinge bijeenkomsten. Ze
+zongen en declameerden afwisselend hun eigen gedichten en composities.
+Elke week kwamen ze tot groote vreugde van de bezoekers van het lokaal
+samen en stelden zich tevreden met de bescheiden gaven, hun vrijwillig
+geboden.</p>
+<div class="figure xd21e3932width"><img src="images/p1909-u177-2.jpg"
+alt="De Moulin de la Galette te Parijs." width="693" height="503">
+<p class="figureHead">De Moulin de la Galette te Parijs.</p>
+</div>
+<p>De kleine ruimte werd langzamerhand met kunstwerken van allerlei
+soort gevuld door de kunstenaars, en toen de kleine kroeg al grooter
+toeloop kreeg, en de naam van den beeldhouwer Salis door geheel Parijs
+klonk, zagen de vrienden zich genoodzaakt, hun werkzaamheid naar een
+eigen lokaal in de Rue Laval te verplaatsen. Hier bloeide de cabaret
+onder den naam van Chat Noir bekend, en trok avond op avond de elegante
+wereld naar Montmartre. De club was ook uitgebreid geworden; studenten
+en kunstenaars, die schipbreuk hadden geleden of het met het nuchtere
+gewone leven niet konden vinden, boden hun diensten aan en werden
+zonder veel omslag aangenomen. Zoo kon men een aan afwisseling rijk
+programma krijgen, dat naast origineele lyrische en epische gedichten
+ook wel fijne satiren en gloedvolle hymnen ten beste gaf.</p>
+<p>In aansluiting bij de voordrachten in de club gaf Salis samen met
+Emile Goudeau een cabaretblad uit, de Chat Noir, waarin schetsen en
+gedichten van bekende schrijvers verschenen. De illustraties van den
+tekst werden door uitnemende kunstenaars geleverd, onder wie ook de
+onlangs gestorven caricatuurteekenaar Caran d&rsquo;Ache. In 1885
+verplaatste Salis de kunstzaal naar de straat Victor Mass&eacute;, waar
+de Chat Noir zijn grootste triomfen vierde.</p>
+<p>Tegenwoordig is er nog slechts een flauwe naglans daarvan over. Met
+den dood van Salis is zijn schepping in verval geraakt; iets ervan is
+nog blijven bestaan in het achterafgelegen cabaret
+&raquo;Quat-Z&rsquo;Arts<span class="corr" id="xd21e3942" title=
+"Niet in bron">&laquo;</span>, maar het is het rechte niet. Voor eenige
+jaren is nu aan den boulevard de Clichy een nieuw cabaret onder den
+naam Chat Noir ontstaan, uiterlijk op den grooten voorganger gelijkend,
+maar in de degelijkheid der voorstellingen er ver vandaan blijvend.
+Toch wordt het nog druk bezocht. Een smalle trap leidt van de straat
+naar beneden in een als herberg ingerichte kelderruimte. Aan de muren
+hangen groteske en onkiesche voorstellingen, en aan het eene eind is de
+werkplaats voor de kunst, een klein podium en een zware piano, en
+daarachter in het midden ter grootte van een gewoon keldervenster het
+chineesche schimmentheater. Een goed glaasje bier kost in het
+etablissement een franc, maar de entr&eacute;e is er onder
+begrepen.</p>
+<p>De voorstellingen beginnen in den regel elk halfuur en duren ook
+niet langer. De leider van de voorstelling verwelkomt ieder nieuw
+aangekomene met een karakteristieke opmerking, die geregeld het publiek
+aan het lachen maakt.</p>
+<div class="figure xd21e3948width"><img src="images/p1909-u177-1.jpg"
+alt="Het cabaret Le Ciel te Parijs." width="720" height="476">
+<p class="figureHead">Het cabaret Le Ciel te Parijs.</p>
+</div>
+<p>Een emancipatie van de school van Salis is het schuin tegenover de
+Chat Noir gelegen cabaret &raquo;Le Ciel&laquo;, dat in het erbij
+behoorende cabaret &raquo;L&rsquo;Enfer&laquo; zijn completeering
+vindt. De gasten zitten op kerkbanken met hooge leuningen, nemen aan
+een lange rechthoekige <span class="pagenum">[<a id="pb178" href=
+"#pb178" name="pb178">178</a>]</span>tafel plaats, worden door monniken
+bediend, die ook een preek houden, en gaan ten slotte onder het geleide
+van een Capucijner monnik verscheiden wenteltrappen op naar een
+tooneeltje waar paradijsachtige schoonheden te bewonderen zijn en waar
+door allerlei optisch bedrog den toeschouwers verrassingen worden
+bereid.</p>
+<p>De cabaretstemming wordt tegenwoordig naar de balzalen overgebracht.
+Een der interessantste in dien zin is de Moulin de la Galette. Om die
+bezienswaardigheid te bereiken, moet men van den boulevard de Clichy
+een kleine bergtoer naar de Rue Tholoz&eacute; ondernemen. Het gaat
+bijna tien minuten bergop. Zelden is een koetsier bereid, er tegen op
+te rijden; af en toe waagt nog eens een auto het, maar ook zij
+vermijden liefst de beruchte streek der Apachen. De zaal met alle
+moderne comfort heeft in haar midden een grooten molen, die lustig
+draait en in rhythme blijft met de onzinnigste dansmelodie&euml;n. Bij
+cotillons en dergelijke aanleidingen treedt de molen ook nog anders in
+werking. Bij elke omdraaiing komen er dan nieuwe verrassingen voor de
+uitgelaten dansers. Het danst er prettig, want de inrichting is bekend
+voor de beste dansmuziek. Het is een zeer gemengd gezelschap, dat er
+avond aan avond verschijnt.</p>
+<p>Een door de druk uitgaande jongelui bevoorrecht lokaal is
+&raquo;Elys&eacute;e Montmartre&laquo;, een elegant danslokaal van
+Montmartre, waar automobielen en eigen rijtuigen voor te wachten staan,
+behoed door lakeien. Over breede marmeren trappen gaan de schoonen naar
+de prachtige zaal. Poeder en blanketsel zijn er sterk vertegenwoordigd,
+en men danst er tot tegen drie uur in den morgen, wanneer
+&raquo;Elys&eacute;e Montmartre&laquo; de deuren sluit, om ze overdag
+voor bokserswedstrijden en andere sport te heropenen.</p>
+<div class="figure xd21e3962width"><img src="images/p1909-u178.jpg"
+alt="De Moulin Rouge te Parijs." width="695" height="526">
+<p class="figureHead">De Moulin Rouge te Parijs.</p>
+</div>
+<p>Meer cabaretkarakter droeg vroeger de &raquo;Moulin Rouge&laquo;,
+die ook thans nog veel vreemdelingen trekt. Uit het beroemde ballokaal
+is voor eenige jaren een elegant vari&eacute;t&eacute;-theater
+geworden, waar een stuk, dat trekt, eenige dozijnen malen wordt
+gegeven. De groote &raquo;promenoir&laquo; blijft altijd een
+aantrekkelijkheid der Moulin Rouge.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a174" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Wonderlijke toestanden in Onzijdig Moresnet.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In het pruisische Huis van Afgevaardigden is de vorige
+maand nog eens gewezen op de wonderlijke en afkeurenswaardige
+toestanden in het landje op de grenzen van Nederland, Belgi&euml; en
+Duitschland, dat bij het Weener Congres in 1815 bij de verdeeling van
+Europa na de ontreddering door Napoleon erbij is ingeschoten. Men heeft
+er blijkbaar allertreurigste toestanden.</p>
+<p>Over het door ongeveer 3400 inwoners, meerendeels Duitschers,
+bewoonde landje, regeert de burgemeester van de naburige gemeente
+Pruisisch Moresnet, onder toezicht van den landraad van Eupen en den
+Belgischen prefect van Verviers. In het civiele recht geldt de Code
+Napol&eacute;on, volgens den tekst van 1814, strafrechtelijk de Code
+p&eacute;nal van 1810. Wegens zijne draconische bepalingen wordt die
+laatste code echter meestal niet toegepast. Wanneer inwoners onder
+elkaar geschillen hebben, kunnen zij in Belgi&euml; of in Pruisen recht
+zoeken. Daar zijn ongewenschte toestanden het gevolg van.</p>
+<p>Onzijdig Moresnet geniet volkomen vrijdom van invoerrechten, zoodat
+de menschen van rechts en van links kunnen invoeren, wat zij willen.
+Alle neringen en bedrijven zijn er vrij. Geen wonder, dat het
+kroegwezen er meer ontwikkeld is dan ergens anders ter wereld. Slimme
+lieden hebben een aantal branderijen opgericht en smokkelen jenever in
+Belgi&euml; binnen, waar zij goede prijzen maken. Het moet voorgekomen
+zijn, dat in Belgi&euml; jenever is ingevoerd in
+mineraalwaterflesschen, met het opschrift: Altenberger Mineralwasser.
+De pogingen om een speelbank op te richten, zijn mislukt. Toch blijft
+Onzijdig Moresnet het beloofde land voor een aantal menschen van
+verdacht allooi: landloopers, kwakzalvers, speculanten en allerlei
+andere rondtrekkende lieden. Het treurigst is de toestand van de
+scholen. Er is geen leerplicht. Er zijn 5 veel te volle klassen, in 4
+ervan zitten meer dan 110 jongens en meisjes. In de eenige meisjesklas
+zitten meer dan 200 kinderen. In de schoollokalen zijn geene banken,
+ten minste geen banken met een tafel eraan. De kinderen zitten in alle
+hoeken neergehurkt en kunnen alleen schrijven, door hun lei in den
+linker arm te nemen. De luchtverversching, of liever het luchtbederf,
+is van dien aard, dat onderwijzers, onderwijzeressen en kinderen
+herhaaldelijk dientengevolge ziek worden.</p>
+<p>De bevolking zelve is verbitterd, de burgemeester van Pruisisch
+Moresnet houdt haar aan het lijntje, door altijd weer opnieuw te
+herinneren aan de sedert tien jaren hangende onderhandelingen.</p>
+<p>De afgevaardigde Hackenberg, een nationaal-liberaal, werd door den
+heer Frantzius, directeur aan het ministerie van Buitenlandsche Zaken,
+vriendelijk te woord gestaan; de regeering moest de gewraakte
+toestanden erkennen, maar men moest wachten, tot een uitvoerige
+overeenkomst, die de pruisische aan de belgische regeering had
+overgelegd, door Belgi&euml; zou zijn beantwoord.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a175" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Echte Panama&rsquo;s, door Nederlanders
+gevlochten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op de Middenstandstentoonstelling, die deze maand te
+Amsterdam wordt gehouden, kan men echte Panamahoeden zien vlechten door
+vrouwen uit Willemstad en omstreken, die ervoor van <span class="corr"
+id="xd21e3986" title="Bron: Curacao">Cura&ccedil;ao</span> zijn
+overgekomen. De gouverneur van het eiland schreef aan het uitvoerend
+comit&eacute; der tentoonstelling, dat de regeering van Cura&ccedil;ao
+het aanbod van genoemd comit&eacute; aanvaardt en gaarne van de ter
+tentoonstelling aangeboden ruimte gebruik zal maken voor de inrichting
+eener expositie van <span class="corr" id="xd21e3989" title=
+"Bron: Curacao&rsquo;sche">Cura&ccedil;ao&rsquo;sche</span> stroohoeden
+of Panama&rsquo;s, waar een werkplaats voor de vervaardiging van de
+hoeden aan verbonden zal zijn.</p>
+<p>Een viertal dames heeft de zorg op zich genomen, om aan het
+Nederlandsche publiek te vertoonen, hoe onze mede-Nederlanders, de
+vrouwen van Cura&ccedil;ao, dat werk verrichten. Gelukkig, dat de vrede
+met Venezuela is hersteld, want vandaar moet het beste stroo voor het
+maken der Panama&rsquo;s komen; in den tijd, toen het met de
+gemeenschap met Venezuela verleden jaar zoo slecht geschapen stond, zat
+men op Cura&ccedil;ao met de handen in het haar, want het stroo,
+waarover men te beschikken had, voldeed niet en gaf aan de hoeden niet
+die soepelheid en veerkracht, die ze zoo gunstig onderscheidt.
+<span class="pagenum">[<a id="pb179" href="#pb179" name=
+"pb179">179</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a176" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Rotterdams Museum voor land- en volkenkunde.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er zijn groote en degelijke veranderingen op til met
+het Museum te Rotterdam, dat een flinke uitbreiding ondergaat, zoodat
+de verzamelingen tot hun recht zullen komen en zullen kunnen worden
+vertoond op een wijze, die overeenkomt met den stand van het
+tegenwoordige museumwezen en die beantwoordt aan de hooge eischen, door
+den directeur gesteld, waar het hem vooral te doen is, om het ten toon
+gestelde voor het publiek duidelijk en helder te doen spreken. Hij
+meent, dat er van zoo&rsquo;n collectie veel goeds kan uitgaan voor de
+volksontwikkeling, voor de belangstelling in onze koloni&euml;n en
+misschien ook voor onze nijverheid, maar daarvoor moet het
+ge&euml;xposeerde gemakkelijk toegankelijk wezen en z&oacute;&oacute;
+zijn uitgestald, dat herkomst en bijzonderheden goed herkenbaar
+zijn.</p>
+<p>Daartoe was in het Museum gebrek aan de noodige ruimte en aan de
+juiste bergplaatsen, vandaar de noodzakelijkheid der verbouwing,
+omtrent welker voorbereiding het dezer dagen verschenen Verslag,
+uitgebracht door de Commissie van toezicht op het Museum, over het jaar
+1908 een uitvoerige uiteenzetting geeft. Dat jaar is er een van onrust
+geweest en het publiek heeft de voordeelen, aan het bezit van het
+Museum verbonden, een groot deel van den tijd moeten missen, want reeds
+op 1 Juli werd begonnen met het inpakken der voorwerpen, en den 15den
+van die maand werd het Museum voor het publiek gesloten, aan welk feit
+bekendheid werd gegeven door middel van aanplakborden in de stad en
+door advertenties in de dagbladen.</p>
+<p>Maar daarom is 1908 niet onvruchtbaar geweest voor de instelling.
+&raquo;Verblijdende winste&laquo; valt er volgens het verslag te
+constateeren. Er is veel nieuws bij gekomen, en met bijna 3000 nummers
+is de inventaris in het afgeloopen jaar vermeerderd. Herinnerd wordt
+aan de belangrijke en uitgebreide verzamelingen van den heer Hondius
+van Herwerden, van Mevrouw A. Sturms-Scheuer, de heeren Mr. J. H. van
+Hasselt, W. R. Vroon, Te Wechel; aan de collecties van de heeren
+L&rsquo;Honor&eacute; Naber, Van Hille, Barends en M&uuml;ller; aan de
+enkele stukken van groote waarde door de heeren Jonker, Bosman, Van
+Oosterzee en den Resident der Lampongsche distrikten geschonken,
+bewijzende dat het belang eener ethnografische collectie niet altijd
+afhankelijk is van haren omvang. Van de aangekochte verzamelingen mogen
+in &rsquo;t bijzonder die van Madagascar en van de Bataklanden genoemd
+worden, van Madagascar vooral, dat thans, door de medewerking van den
+heer E. H. Bolten, bijzonder goed vertegenwoordigd is.</p>
+<p>Het gehalte der verzamelingen, die ten behoeve van het Museum
+bijeengebracht werden, verbetert aanzienlijk; een collectie als die van
+den heer Hondius van Herwerden mag gerust een model-collectie genoemd
+worden; van elk voorwerp zijn de inlandsche naam en de plaats van
+herkomst aangegeven en het gebruik ervan wordt uitvoerig omschreven.
+Met zorg bewerkt zijn in dit opzicht ook de verzameling van de heeren
+Mr. van Hasselt en Bolten; bij eerstgenoemde gaf de schenker
+daarenboven de prijzen aan van het speelgoed, dat hij op den pasar
+kocht.</p>
+<p>Het verslag geeft een lijst van de voorwerpen, ten geschenke of in
+bruikleen ontvangen of door ruiling of aankoop verkregen, en bevat
+tevens een prettig geschreven overzicht der tijdelijke
+tentoonstellingen, gehouden in het eerste halve jaar van 1908, waarbij
+de secretaris gelegenheid vond, een belangwekkende uiteenzetting van
+het ikat-proc&eacute;d&eacute; ter verving van weefsel in zijn verslag
+in te lasschen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a177" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Duitscher, onder boeten gebukt gaande.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Ieder jaar steekt Duitschland millioenen marken in den
+zak, wegens overtredingen van politieverordeningen. Let bij voorbeeld
+eens op een dag in het leven van een duitschen koopman. Al vroeg opent
+hij zijn vensters; de wind doet een luik kraken en werpt een bloempot
+omver en in de straat: twee mark boete.</p>
+<p>Hij schrijft aan de politie, dat hij een meid heeft gehuurd. Die
+mededeeling is te laat ingekomen: vijf mark boete.</p>
+<p>Uitgaande voor een zaak, die haast heeft, springt hij op een tram,
+die in beweging is: vijf mark.</p>
+<p>Hij heeft in zijn winkelkast een curiositeit, die een oploop
+veroorzaakt: tien mark.</p>
+<p>Zijn schilder heeft op het uithangbord bloemversieringen
+aangebracht, die den voornaam van den winkelier onzichtbaar maken: vijf
+mark.</p>
+<p>Om twaalf uur neemt den eeuwig beboete den metro, om thuis te gaan
+ontbijten. Hij heeft zijn abonnementskaart vergeten: zes mark.</p>
+<p>De controleur voor de nationale verzekeringen wekt hem uit een
+dutje, om hem de ziektekaart te presenteeren voor zijn dienstbode. Die
+kaart is gefrankeerd met de noodige zegels, maar men heeft vergeten, ze
+af te stempelen: tien mark.</p>
+<p>Die controleur wordt door een anderen gevolgd; de winkelier had zijn
+zoontje den 2<sup>den</sup> Januari laten inenten, dat was twee dagen
+na den wettelijken termijn: twintig mark.</p>
+<p>Om naar zijn winkel terug te gaan, bestijgt de trouwe onderdaan van
+Z. M. Wilhelm II zijn rijwiel, maar laat zijn wielrijderskaart thuis
+bij ongeluk. Een agent houdt hem staande: drie mark. Om den verloren
+tijd in te halen trapt hij woest voort; te groote snelheid: drie mark.
+Hij rijdt door een straat, waar de passage voor wielrijders verboden
+is: drie mark. In den snellen gang is zijn bel los geraakt: een agent
+beboet hem, omdat de bel geen helder geluid geeft: drie mark. Die
+boeten, die hem ophouden, houden hem op straat tot het donker wordt.
+Hij heeft geen lantaarn: drie mark. Na het eten vergeet hij te gaan
+naar de oefening van de brandweer: tien mark.</p>
+<p>Hij vergeet bij het naar bed gaan, de gordijnen te sluiten: een week
+gevangenis wegens aanslag op de zedelijkheid.</p>
+<p>Wat een veelgeplaagd wezen is de Duitsche burger! <span class=
+"pagenum">[<a id="pb181" href="#pb181" name="pb181">181</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a178" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Bottelpoort te Nijmegen weer aan de orde.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Burgemeester en Wethouders van Nijmegen houden maar
+vol en hebben den aanval op de Bottelpoort, die ze willen sloopen,
+hernieuwd, nadat ze acht-en-een-half jaar geleden een dergelijk
+voorstel bij den gemeenteraad hadden ingediend, dat echter met 15
+stemmen van de 19 in de vergadering van 3 November 1900 verworpen
+werd.</p>
+<p>Die ru&iuml;ne van de voormalige Bottelpoort op het Waalplein staat
+daar als een brok geschiedenis en waar er in ons land uiterst weinig
+poortgebouwen uit vroegeren tijd bewaard zijn gebleven, zou het zonde
+en jammer zijn, zulk een bouwkundig overblijfsel met den grond gelijk
+te maken. Daarbij heeft de poort een eigenaardige beteekenis uit
+constructief en architectonisch oogpunt, is geen beletsel voor het
+verkeer, en het behoud zou geen aanleiding geven tot het brengen van
+eenig belangrijk geldelijk offer. <span class="pagenum">[<a id="pb182"
+href="#pb182" name="pb182">182</a>]</span></p>
+<p>Alleen is er in 1900, toen de voorstanders van het behoud
+getriomfeerd hebben, wat wij hopen, dat ze nu weer zullen doen,
+voorgesteld, dat de stad de poort beter tot haar recht zou doen komen,
+door er omheen een aardig plekje in het leven te roepen, dat met groen
+en bloemen het nieuwe leven rondom de ru&iuml;ne zou vertoonen. Dan zou
+de Bottelpoort hebben kunnen strekken tot verfraaiing van het
+stadsgedeelte, waar ze zich bevindt; maar dat heeft men verzuimd. Als
+de naaste omgeving van de ru&iuml;ne volgens een zachte glooiing was
+afgegraven, en men daar plantsoen had aangebracht, zou de aloude poort
+een schilderachtig effect hebben kunnen maken.</p>
+<div class="figure xd21e4049width"><img src="images/p1909-u182.jpg"
+alt="De Bottelpoort te Nijmegen. (Phot. G. Korfmacher.)" width="560"
+height="664">
+<p class="figureHead">De Bottelpoort te Nijmegen. (Phot. G.
+Korfmacher.)</p>
+</div>
+<p>Gelukkig is het daarvoor nog niet te laat, en het gemeentebestuur of
+liever, de raad van Nijmegen zal thans waarschijnlijk, als zij het
+voorstel tot slooping verwerpt, tevens een som uittrekken voor den
+aanleg van het &ldquo;Bottelplantsoen.&rdquo;</p>
+<p>Het behoud van het historisch monument heeft toentertijd velen in
+beweging gebracht als advocaten, die er krachtig voor pleitten. Daar
+was vooreerst de minister van Binnenlandsche Zaken, Mr. Sam. van
+Houten, die tot het gemeentebestuur een schrijven richtte; daar was de
+Vereeniging &ldquo;Gelre,&rdquo; die zich de beoefening ten doel stelt
+van geldersche geschiedenis, oudheidkunde en rechtswezen, die
+herhaaldelijk adressen inzond; daar was de heer Huf van Buren, die in
+de Nieuwe Rotterdamsche Courant en daar was Jhr. Victor de Stuers, die
+in Eigen Haard argumenten voor het behoud aanvoerde; daar was Dr.
+Cuypers, de architect der Rijksmuseumgebouwen, die zijn gewicht ervoor
+in de schaal legde; daar waren andere autoriteiten in zake bouwkunst,
+die hetzelfde deden, en aan hen allen is het gelukt, de stemming in den
+raad in gunstigen zin te doen afloopen.</p>
+<p>Het had anders gespannen, want in de vergadering van 6 October 1900
+was het voorstel van Dr. F. Banning, om het sloopingsbesluit voorloopig
+niet uit te voeren, met tien tegen acht stemmen verworpen. In de
+tusschenliggende vier weken, die toen tot 3 November verliepen, zijn
+alle zeilen bijgezet op het scheepje van niet-slooping, en het is de
+behouden haven ingeloopen.</p>
+<p>Zal dat nu ook weer gelukken? Men doet opnieuw met frisschen moed
+zijn best. Onze rijksadviseur in zaken van kunst, Jhr. Victor de
+Stuers, hoeft reeds weer zijn stem doen hooren in een nota, aan den
+gemeenteraad van Nijmegen gericht, en ook Dr. P. J. H. Cuypers heeft
+den raad verzocht, niet te besluiten tot de slooping der voormalige
+Bottelpoort.</p>
+<p>De Bottelpoort werd in 1538&ndash;1540 gebouwd, toen de ingezetenen
+van Nijmegen zich hadden verzet tegen Karel van Egmond en de oorlog
+over diens successie tusschen keizer Karel V en Willem van Cleef ging
+ontbranden. De gemeente-archivaris van Schevichaven heeft uit de
+rekeningen der stad de bijzonderheden van den bouw opgespoord en aan
+het licht gebracht. De poort, welke toegang gaf tot de haven, was uit
+een strategisch oogpunt gewichtig. Dit blijkt hieruit, dat men haar in
+Maart 1574 voorzag van een bolwerk, toen de incursies van Willem van
+Oranje in de Bommelerwaard en <span class="pagenum">[<a id="pb183"
+href="#pb183" name="pb183">183</a>]</span>van Lodewijk van Nassau bij
+Maastricht ongerustheid gewekt hadden; andermaal werd zulk een
+tijdelijk bolwerk opgeworpen, toen in 1587 engelsche en staatsche
+troepen het tegenoverliggend fort Knodsenburg bezet hadden. Uit
+datzelfde fort werd de poort met zwaar geschut geteisterd door Prins
+Maurits en graaf Willem Lodewijk, die in 1591 de stad belegerden.
+Hetzelfde geschiedde tijdens het beleg van Nijmegen door de Franschen
+onder Turenne in 1672 en Pichegru in 1794. Dit gebouw is derhalve een
+geschiedkundig monument, want het is de stille getuige geweest van
+geweldige gebeurtenissen, voor de stad en voor geheel het land
+gewichtig. Het leert ons ook, hoe in de middeleeuwen de verdediging was
+ingericht; het gebouw is een vierkante toren, zoodanig in den walmuur
+geplaatst, dat de schutters den wal bestreken; een nog aanwezig
+schietgat laat zien, dat men zich van vuurroeren bediende; langs een
+steenen wenteltrap bereikte men de bovenverdieping om uit de tinnen op
+den vijand te schieten of hem met steenen en kokend water of olie te
+bombardeeren en te begieten. Ook opmerkingswaardig is het, dat men
+destijds bij een gebouw, met zuiver proza&iuml;sche bedoelingen
+opgetrokken, kunstzin aan den dag wist te leggen; niet alleen is alles
+doelmatig, eenvoudig en verstandig geconstrueerd, maar waar het pas
+geeft, heeft de bouwmeester smaakvol gewerkt, zooals blijkt uit de
+fraaie profileering van den poortboog, uit de vormen van het basement,
+uit het kunstig bogenfries, uit de figuren met verglaasde tegels in het
+metselwerk aangebracht.</p>
+<p>Uit geschiedkundig en oudheidkundig oogpunt dus moet de poort worden
+beschouwd, en dan zal ieder toegeven, dat ze waard is, behouden te
+blijven, want in dat &ldquo;zwartgrauwe steengevaarte&rdquo; klinkt een
+stem, die tot jong en oud spreekt van oude tijden, toen de poort aan
+een der uiteinden van de stad stond en &rsquo;s avonds werd gesloten,
+om de burgers tegen overvallen of plundering, die van de rivierzijde
+altijd konden dreigen, te beschermen. Zij heeft deelgenomen aan den
+strijd voor vrijheid en recht, door de voorouders gevoerd, en zij kan
+aan dit geslacht leeren, hoe het vroegere heeft geleefd en gewerkt,
+opgesloten tusschen hooge muren en wallen, en hoeveel het waard is, dat
+het toeval dit brokje verleden, dit restje geschiedenis heeft
+gespaard.</p>
+<p>Het toeval, ja, want bij het sloopen van de vestingwerken had de
+Bottelpoort haar behoud te danken aan de omstandigheid, dat ze in 1800
+aan een particulier werd verkocht en later in een fabrieksgebouw is
+opgenomen. De stad kocht in nog lateren tijd het terrein, amoveerde de
+oude fabriek, verlaagde den opgehoogden grond en liet de ru&iuml;ne te
+voorschijn komen.</p>
+<p>En nu zou ze die voor goed willen opruimen?</p>
+<p>Hoe jammer zou dat wezen, ook voor onze vrienden, die immers ook die
+van het gemeentebestuur zijn, de talrijke toeristen en zomergasten, die
+Nijmegen liefhebben en er graag hun anker uitwerpen.</p>
+<p>Den 14<sup>den</sup> Juni heeft de Raad het voorstel tot wegruiming
+zonder beraadslaging of tegenkanting aangenomen. Zal het ditmaal
+definitief zijn?</p>
+<p>De eischen der praktijk hebben zich doen gelden, want de directeur
+der electriciteitswerken heeft het terrein noodig voor den bouw van
+remises en wat er bij behoort ten behoeve van de aan te leggen
+electrische tram.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a179" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het neusje van den Gooischen zalm.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Hilversum is een merkwaardig voorbeeld van een
+fabrieksplaats, die tevens het centrum is van natuurschoon. Maar het
+heeft lang geduurd, eer de laatstgenoemde qualiteit door de wereld op
+den rechten prijs werd gesteld; daarvoor moest de negentiende eeuw de
+geesten wakker roepen tot de waardeering <span class="pagenum">[<a id=
+"pb184" href="#pb184" name="pb184">184</a>]</span>van de schoonheid der
+ongerepte natuur en daarvoor moest in de laatste helft dier eeuw
+meehelpen het vervoermiddel, dat zooveel steden en dorpen tot
+levenwekker heeft gediend, de spoorweg. Voor het Gooi was dat de
+Oosterspoorweg, geopend in 1874.</p>
+<div class="figure xd21e4089width"><img src="images/p1909-u184.jpg"
+alt="Groest te Hilversum." width="555" height="419">
+<p class="figureHead">Groest te Hilversum.</p>
+</div>
+<p>Het oude Hilversum was in de 15<sup>de</sup> eeuw fabrieksplaats;
+toen reeds werden de volders, de laken- en fluweelwevers met privileges
+begunstigd en hoe ook soms ten gevolge van de troebelen der
+oorlogstijden de industrie tijdelijk kwijnde, tot op onzen tijd is ze
+in stand gebleven en thans is ze nog zeer belangrijk. Karpetten,
+tapijten, molton, baai enz. worden er nog veel gemaakt, zooals trouwens
+ook Laren en Blaricum hun fabrieken hebben.</p>
+<p>Maar wat tegenwoordig de voornaamste factor voor den bloei van het
+Gooi en Baarn is, het natuurschoon, dat wordt pas in de laatste eeuw
+recht gewaardeerd, nu men oog heeft gekregen voor het bekoorlijke van
+het landschap, dat uit heuvels en heiden, uit bosschen en venen bestaat
+en nog niet door den mensch voor nuttig gebruik in beslag is genomen.
+Nu zijn niet enkel de groote-stadsbewoners er komen opdagen op hun
+vrije dagen, op de Zondagen en de uitgaansmomenten, maar nu hebben ze
+hun huisgoden naar de gooische dorpen overgebracht, en ze onderhouden
+de gemeenschap met hun werk en met het volle, rijke leven der groote
+centra door dagelijks heen en weer te reizen.</p>
+<p>Wat is veel in de laatste jaren in en om Hilversum veranderd! Tot
+een reusachtig villapark is het geworden en waar voor enkele jaren nog
+bosch was, is de golvende bodem nu bedekt met een net van breede,
+gladde wegen, waartusschen de villa&rsquo;s, in de meest verschillende
+stijlen gebouwd, als verstrooid liggen te midden van bloemen en
+heesterpartijen of van vijvers en tennisvelden en oude, hooge boomen.
+Met de komst der gegoede famili&euml;n zijn de scholen verbeterd, is er
+een <span class="pagenum">[<a id="pb185" href="#pb185" name=
+"pb185">185</a>]</span>hoogere burgerschool verrezen, met vijfjarigen
+cursus, heeft men er zelfs een manege opgericht en zijn de winkels en
+magazijnen z&oacute;&oacute; geworden, dat ze aan de hoogste eischen
+kunnen beantwoorden.</p>
+<div class="figure xd21e4105width"><img src="images/p1909-u185.jpg"
+alt="Gooische Vaart bij Hilversum." width="551" height="442">
+<p class="figureHead">Gooische Vaart bij Hilversum.</p>
+</div>
+<p>Daarbij blijft men er zich, hoewel buiten wonend, als men dat
+wenscht, stadsmensch voelen, want met Amsterdam en Utrecht is de
+relatie al heel innig gebleven; niet minder dan 23 maal per dag kan men
+van Hilversum naar Amsterdam en even vaak in omgekeerde richting gaan;
+19 maal is er gelegenheid, op &eacute;&eacute;n dag naar Utrecht en
+terug te gaan; 23 maal kan men voor Amersfoort instappen; dan is er in
+de plaats, die nu al 30.000 inwoners telt, gas, waterleiding en
+electrisch licht, en in den winter wordt er aan amusementen aangeboden,
+wat met zulk een zielental te verwachten is.</p>
+<p>Overal breidt de plaats zich uit, de stad, mag men nu gerust zeggen,
+want een gemeente van die grootte heeft op dien naam vrijwat meer
+aanspraak dan menige stad, die den naam nog draagt als herinnering aan
+het verleden met zijn onderscheid tusschen steden, vlekken, dorpen en
+gehuchten. Enorme oppervlakten worden telkens bijgekocht, om als steeds
+maar meer parken de tuinenstad te sieren. Van die parken is het
+Susannapark een der oudste, dan zijn er het Diergaardepark, het
+Nimrodpark, het Ministerpark en buiten de parken staan al even trotsche
+landhuizen in prachtige lanen, te midden van hun tuinen.</p>
+<p>Een kiekje van het oude Hilversum kan men nemen in de Kampstraat bij
+voorbeeld, die naar het oude Schapenkamp leidt, dat eertijds een hofje
+was en waar bij ieder huisje boven in het raam een schaapje met een bel
+is te zien. De schapewol speelde in het nijvere Hilversum natuurlijk
+een groote rol, en Gerrit Veen, die het Schapenkamp stichtte, moet de
+eerste tapijtfabrikant zijn geweest, die zijn fabrikaat naar het
+buitenland verzond.</p>
+<p>Dien tijd hebben zeker de zware boomen aan de Groest wel beleefd,
+die boomen, die nu nog neerzien op het drukke <span class=
+"pagenum">[<a id="pb186" href="#pb186" name=
+"pb186">186</a>]</span>marktgewoel op Woensdag, als het heele Gooi zich
+rendez-vous schijnt te hebben gegeven op de markt aan de Groest en een
+student van nationale kleederdrachten er zijn hart kan ophalen. Dat is
+buiten de eigenlijke villastad, en er zijn meer van die oude plekjes,
+slopjes en inhammetjes, die echt nog het aanzien van een boerendorp in
+eere houden.</p>
+<p>De lanen, waaronder de &rsquo;s-Gravelandsche Weg de kroon der
+schoonheid spant, voeren ten slotte naar de bosschen en de heiden, naar
+de mooie natuuromgeving van Hilversum, waarvoor menigeen een villapark
+zou willen missen. Verrukkelijk zijn de wegen over de heide, zijn de
+boschwandelingen en zijn ook de zoo gemakkelijk te bereiken hooge
+punten, van waar men de heerlijkste uitzichten kan genieten.</p>
+<p>Wilt ge een paar namen van bekende buitens? Daar is Gooilust, en
+Wisseloord, en Quatre-Bras, dan Spanderswoud en Jachtlust, Corvin en
+die op den Trompenberg met het wonderschoone panorama. Voorwaar, wie in
+Hilversum zijn zomertenten opslaat, behoeft niet te vreezen, dat hij
+vooreerst gebrek aan gelegenheid voor fiets- en wandeltochten zal
+krijgen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a180" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Ter herinnering aan Antony van Leeuwenhoek.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Onze groote natuuronderzoeker uit de 17<sup>de</sup>
+eeuw Antony van Leeuwenhoek heeft in Delft op de plek, waar zijn
+woonhuis heeft gestaan, een bescheiden gedenkteeken gekregen. Het
+initiatief daartoe nam de Verfraaiingsvereeniging Delfia, die het
+ontwerp aanvaardde, door den beeldhouwer J. C. Schultsz gemaakt.</p>
+<div class="figure xd21e4133width"><img src="images/p1909-u186.jpg"
+alt="Het gedenkteeken ter herinnering aan Antony van Leeuwenhoek."
+width="419" height="444"></div>
+<p>Het bronzen monument vertoont de reli&euml;fbuste van Antony van
+Leeuwenhoek, met de aanduiding er onder, dat hij ter plaatse woonde en
+werkte, alles in een sierlijke cartouche. Op den hoek van het Oude
+Delft en de Boterbrug, waar thans de tuin is van het Meisjeshuis, stond
+eenmaal Van Leeuwenhoek&rsquo;s woning, die woning, waar heen uit alle
+deelen van Europa de geleerden en belangstellenden in de
+natuurwetenschap stroomden, om het voorrecht te genieten, Antony van
+Leeuwenhoek te spreken over zijn ontdekkingen en eens te mogen kijken
+door de microscopen, die hijzelf had vervaardigd en waarmee hij een
+wereld van onbekende wezens had te voorschijn getooverd voor het
+menschelijk oog.</p>
+<p>Aan het prachtig gesmeed ijzeren hek, dat den tuin omgeeft, is het
+brons aangebracht, dat in de tweede week van Juni zonder veel praal en
+staatsie is onthuld en dat door Delfia&rsquo;s bestuur in de
+regentenkamer van het Meisjeshuis aan regenten werd overgedragen. Die
+hulde aan den grooten man was zeker welverdiend, want groote diensten
+heeft hij aan de wetenschap bewezen, hij de nederige kamerbewaker, die
+jaren lang voor zes gulden in de week de raadszaal schoon hield en de
+kachel van den burgemeester stookte! Door zijn ontdekkingen heeft hij
+op de studie van de natuur een grooten invloed uitgeoefend. Dat had
+niemand vermoed, toen de knaap in Amsterdam in de leer werd gedaan bij
+een Amsterdamschen lakenhandelaar, maar niemand wist toen ook, dat daar
+aan de Buitenkant der groote stad een apotheker woonde, die Swammerdam
+heette en die in zijn apotheek, De Star, voor de ramen een eenvoudigen
+grooten waterbak zou neerzetten met watergedierte uit een hollandschen
+sloot. Wat mocht de jonge Antony daar graag staan kijken en wat werd
+zijn weetgierige geest daar bestormd door een massa vragen!</p>
+<p>Op de meeste van die vragen gaf hij later zelf antwoord door het
+gebruik, dat hij maakte van het door Zacharias Jansen in 1590
+uitgevonden microscoop. Hij ontdekte daarmee het leven in een
+waterdroppel, vond er de afgietsel- of infusiediertjes, deed
+onderzoekingen omtrent de bloedlichaampjes, en had ofschoon hij geen
+latijn noch eenige andere vreemde taal had geleerd, grooten invloed op
+de microscopische anatomie. Later stelde zijn vermogen hem in staat,
+zich aan de liefhebberij der natuurwetenschap te wijden.</p>
+<p>Onder de bezoekers, die hem in zijn nederig gebleven woning
+bezochten, was ook Peter de Groote, die per trekschuit naar Delft kwam
+uit Amsterdam en aandachtig luisterde en keek naar het wetenswaardige,
+dat Leeuwenhoek hem had te vertellen en te vertoonen. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187" name="pb187">187</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a181" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Automobielthee.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Sedert de italiaansche automobilist prins Scipio
+Borghese twee jaar geleden op de reis van Peking naar Parijs door
+Centraal-Azi&euml; is gereden, zijn de chineesche en russische
+kooplieden, aangemoedigd door dit succes van de auto, op de gedachte
+gekomen, het transport der fijnste en duurste chineesche theesoorten
+door de woestijn Gobi te doen plaats hebben met automobielen. De
+exquise thee&euml;n, welker gewicht de fijnproevers uit Europa, en
+daaronder vooral de Russen, bijna met goud betalen, verliezen, naar men
+weet, door het vervoer over zee vrijwat aan geur en smaak, zelfs als
+men ze verzendt in luchtdicht gesloten bussen. Sedert jaren wordt
+daarom de duurste chineesche thee door Centraal-Azi&euml; vervoerd door
+karavanen, en dientengevolge heeft ze den naam karavaanthee gekregen.
+Thans is de tuftuf in de plaats van den kameel gekomen, en de reis door
+de woestijn Gobi wordt daardoor met niet minder dan veertien dagen
+verkort. De theehandelaars uit Kiachta zijn tegenwoordig bezig een
+geregelden autodienst in te richten, om onafhankelijk te worden van de
+kameelkaravanen. Weldra zal dus de karavaanthee zich zien verdrongen
+door de automobielthee. <span class="pagenum">[<a id="pb191" href=
+"#pb191" name="pb191">191</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a182" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De kleeding der Maori.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Geruimen tijd geleden werd mij een groot aantal
+fotographische portretten in visite-formaat van Maori van Nieuw-Zeeland
+getoond; tien van de mooiste&mdash;in den zin van belangrijkste en
+tevens voor reproductie het best geschikt&mdash;heb ik eruit gezocht en
+welwillend stond de eigenares mij toe deze in <i>De Aarde</i> te doen
+afdrukken.</p>
+<div class="figure xd21e4161width"><img src="images/p1909-u191-1-5.jpg"
+alt="Maori van Nieuw-Zeeland, mannen." width="720" height="200">
+<p class="figureHead">Maori van Nieuw-Zeeland, mannen.</p>
+</div>
+<p>Het zijn mannen en vrouwen van verschillenden leeftijd, in
+uiteenloopende kleeding. De heer H. W. Fischer, conservator aan
+&rsquo;s Rijks Ethnographisch Museum te Leiden, maakte mij opmerkzaam
+op een deugdelijke beschrijving der oorspronkelijke Maori-kleeding in
+E. Fregear, <i>Maori-race</i> (1904). Zij luidt aldus:</p>
+<p>&raquo;Over den gordel wordt een voorschoot (Rapaki) of heupmat
+gedragen. Deze bestaat gewoonlijk uit eene verzameling vlasreepen aan
+een gordel van hetzelfde materiaal opgehangen. De groene reepen werden
+afgeschrapt maar op afstanden van een duim onaangeroerd gelaten; zij
+werden ook aan de randen afgeschrapt, zoodat zij er na droging als riet
+uitzagen; die losse reepen hingen af tot op de knie en ruischten
+harmonisch als de drager zich bewoog. Deze soort matten verborg de
+ledematen voldoende en gaf volledige vrijheid van beweging. Een heupmat
+was van gelijke lengte, maar opgemaakt vlas, dat niet ruischte.</p>
+<p>Het voornaamste kleedingstuk voor beide seksen onder de Maori was
+een mantel, om de schouders gehangen; somtijds waren deze zeer groot,
+tot tien voet lang bij eene breedte van zeven; deze mantels waren
+verdeeld in twee soorten: de fijne, geweven die eigenlijke
+&raquo;kleeding&laquo; (kakahu) genoemd werden en de grove inferieure
+(mai), die niet als &raquo;kleeding&laquo; werden beschouwd. De fijnere
+soorten hadden elk een eigen naam.</p>
+<p>De <span class="ex">Korowai</span> was een fijne mantel, door
+vrouwen en meisjes gedragen en uit geklopt vlas bestaande; de witte
+grond was dik bedekt met rijen gedraaide zwarte nestels van vlas; die
+<span class="corr" id="xd21e4179" title="Bron: nesstels">nestels</span>
+waren op verschillende wijzen gegroepeerd, waardoor het kleed
+verschillende namen kreeg.</p>
+<p>De <span class="ex">Korirangi</span> was een groote mat met zwart en
+gele draden bedekt, de laatste vervaardigd van gekruld en geschrapt
+vlas, zoodanig bewerkt dat de tallooze harde buisjes vroolijk
+ratelden.</p>
+<p>De <span class="ex">Kaitaka</span> was een fraaie witte mantel
+zonder nestels maar met breede, in zwart, wit en bruin geweven randen,
+aan onder-, soms ook aan bovenrand en een smalleren aan de kanten.
+Alleen hoofden van eenigen rang waren gewoon deze soort te dragen.</p>
+<p>Vedermantels (<span class="ex">Kakahu-kura</span> of <span class=
+"ex">huruhuru</span>) werden van vlas op dezelfde wijze geweven, maar
+tijdens het weven werden vederen in de inslagdraden bevestigd. Een van
+de meest fraaie werd gemaakt met de roode vederen die onder de vleugels
+van sommige papagaaien gevonden worden, andere met halsveeren van den
+woudduif, vaak met een smallen rand in rood en wit. Op hoogen prijs
+stelden de Maori ook een mantel waarin de op haar gelijke vederen van
+de <span class="ex">Kiwi</span> (Apteryx) waren gewerkt; deze soort
+vederen waren de eenige waarvan de punten naar boven werden gericht,
+zoodat de mantel op bont geleek.</p>
+<p>De duurste mantels van alle waren die met bekleeding van
+hondenvellen, in &rsquo;t bijzonder die waarbij de staarten van witte
+honden zoo aaneengesloten waren aangebracht, dat de geweven grond
+geheel onzichtbaar was. Hierin waren dan nog verschillende variaties
+met eigen namen. Voor oorlogsgebruik maakte men mantels geheel van
+hondenvellen zonder een onderlaag van vlasweefsel. Zeer zeldzaam zijn
+mantels van zeehondenvel.</p>
+<p>De mindere soorten mantels, eigenlijk &raquo;cape&rsquo;s&laquo;
+werden bij warm of slecht weer om de schouders gebonden, waren slechts
+drie bij vier voet groot en bestonden uit losgeweven ruw vlas, waarin
+afhangende reepen waren tusschengestoken op de wijze van de haren van
+een borstel, terwijl de losse einden over elkaar hingen. Van deze soort
+bestonden ook weder talrijke variaties; een er van werd ook in
+oorlogstijd gedragen, nadat de vezels door verzadiging met water
+opgezwollen waren, waardoor zij min of meer tegen een lansstoot of
+pijlschot beschermden; men droeg dan meerdere mantels boven elkaar.
+Tegen speerworpen beveiligde men zich ook wel door een zes duim breeden
+gevlochten band van vlas, die door zijne groote lengte&mdash;tot 10
+vadem&mdash;meermalen om het lichaam gewonden kon worden.</p>
+<p>In vroegere tijden schijnt men ook in Nieuw Zeeland papierboomen
+(Broussonnetia) te hebben gekend, doch alleen in de overlevering wordt
+gewag gemaakt van het gebruik van geklopte boomschors voor
+kleeding.</p>
+<div class="figure xd21e4211width"><img src=
+"images/p1909-u191-6-10.jpg" alt="Maori van Nieuw-Zeeland, vrouwen."
+width="720" height="203">
+<p class="figureHead">Maori van Nieuw-Zeeland, vrouwen.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb192" href="#pb192" name=
+"pb192">192</a>]</span></p>
+<p>Voor het aan elkaar naaien der kleedingstukken diende een
+penneschacht of een geslepen stuk been van een gevallen vijand als
+naald, en de mantels werden met een naald van beren of van walvischtand
+of van been of groenen steen op den rechter schouder
+bevestigd.&rdquo;</p>
+<div class="figure xd21e4219width"><img src="images/p1909-u192-1.jpg"
+alt="Mantel der Maori van Nieuw-Zeeland." width="661" height="514">
+<p class="figureHead">Mantel der Maori van Nieuw-Zeeland.</p>
+</div>
+<p>In de groote verzameling voorwerpen, die de heer G. Verschuur een
+paar jaren geleden aan het Rotterdamsche Museum voor land- en
+volkenkunde vermaakte, bevinden zich twee Maori-mantels, waarvan de
+afbeeldingen (op een tiende der ware grootte) aan deze regels zijn
+toegevoegd. Verschuur bracht de mantels mede van Nieuw Zeeland en
+schrijft over de Maori in zijn aardig boek <i lang="fr">Aux
+Antipodes</i> (Parijs, 1891) op bladz. 214v.</p>
+<div class="figure xd21e4229width"><img src="images/p1909-u192-2.jpg"
+alt="Mantel der Maori van Nieuw-Zeeland." width="697" height="439">
+<p class="figureHead">Mantel der Maori van Nieuw-Zeeland.</p>
+</div>
+<p>Het zal den lezer niet ontgaan zijn, dat Fregear in het hierboven
+gedrukte citaat den verleden tijd gebruikt. De meeste Maori, zegt de
+schrijver der &ldquo;Brieven uit Nieuw Zeeland&rdquo; in de <i>Nieuwe
+Courant</i>, met uitzondering van de bewoners van King&rsquo;s Country,
+hebben de Europeesche kleeding overgenomen. Toen wij in Wellington
+landden en den volgenden dag op verkenning uitgingen, zag ik
+verscheidene Maori, oude en jonge, maar allen in Europeesche
+kleederdracht.</p>
+<p>In den vijfden brief, opgenomen in de courant van 23 Mei, geeft de
+schrijver de indrukken die hij te midden van Maori opdeed als volgt
+terug:</p>
+<p>&ldquo;De hedendaagsche Maori is&mdash;voor het oog
+tenminste&mdash;min of meer en soms geheel en al beschaafd.
+Varkensvleesch, waarvan het gebruik werd ingevoerd door de eerste
+blanken, heeft de plaats van menschenvleesch ingenomen. Openlijk hoort
+men nooit meer van hun vreeselijke feestmalen, maar op het Noordelijke
+Eiland, een gedeelte van het oude mooie land, King&rsquo;s Country
+(Koningsland) genaamd, mogen blanken zich niet vestigen en niemand kan
+precies zeggen wat daar gebeurt.</p>
+<p>De Maori zijn meestal forsch gebouwd en niet heel lang. Hun huid is
+donker-olijfkleurig. Zij hebben, mijns inziens, niets van het
+antipathieke der negers, en hoewel sommigen, vooral de oudere vrouwen,
+bepaald leelijk zijn, heb ik onder hen aantrekkelijke gezichten
+opgemerkt, met intelligente klassieke, haast Grieksche lijnen,
+prachtige donkere oogen en meestal fijne edele gelaatstrekken. Hun
+huizen zijn goed en naar een vast model gebouwd. Zij zijn laag en lang,
+met buitengewoon breede daken. Het huis, of liever het &ldquo;frame
+work&rdquo; (latwerk) is van torara (inlandsch hout), van binnen en van
+buiten behangen met droog riet. Aan den zonkant is een soort veranda,
+waarin de eenige deur en het raam, beide laag en smal, uitkomen. De
+vloer is gewoonlijk uit den grond gehold; schoorsteenen zijn onbekend.
+De rieten behangsels zijn met gekleurde teekeningen aan den binnenkant
+versierd en aan den buitenkant met vederen overdekt. Het houtsnijwerk
+van deur en veranda is hoogst merkwaardig en geeft blijk van een waar
+kunstenaarsoog en -hand. Toen ik in Wellington het Maori-museum bezocht
+en niet alleen het houtsnijwerk der hutten, maar ook de kunstige
+kano&rsquo;s zag, was ik een en al bewondering en verbazing, want
+nergens heb ik zulk kunstwerk aanschouwd.&laquo;</p>
+<p>Ook over het <span class="corr" id="xd21e4247" title=
+"Bron: tatoe&euml;ren">tatoe&euml;eren</span> spreekt deze
+briefschrijver. Op de afbeeldingen is alleen aan het middelste
+vrouwen-portret de getatoe&euml;erde kin te zien.
+&raquo;Tatoe&euml;eren is een zeer tijdroovend en langzaam werk. Eerst
+worden de lijnen met houtskool geteekend, dan centimeter voor
+centimeter uitgesneden of geprikt, en, nadat het bloed gestelpt is, de
+narahu (blauwe verf) er in gegoten. Tatoe&euml;eren is nog steeds in
+zwang<a class="noteref" id="xd21e4250src" href="#xd21e4250" name=
+"xd21e4250src">1</a>. Opperhoofden en hun kinderen zijn allen te
+herkennen aan hun moko. Een prinses die ik ontmoette was aan kin en lip
+getatoe&euml;erd. In de dagen toen lezen en schrijven in Maoriland
+geheel onbekend waren, werden de door de Engelschen opgestelde
+belangrijke stukken door de opperhoofden onderteekend met een ruwe
+kopie van hunne speciale moko.&laquo;</p>
+<p>Ten slotte nog de volgende regels uit bovengenoemden brief:</p>
+<p>&raquo;In de nabijheid der steden zijn de Maori beschaafd en hun
+kinderen bezoeken de scholen, hoewel zij zich geheel van de Engelschen
+afscheiden en een volbloed Maori nooit voor een blanke werken zal. De
+Maori&mdash;hier kom ik aan een moeilijk punt&mdash;hebben hun land
+voor het grootste gedeelte aan de Engelschen afgestaan. Oogenschijnlijk
+<span class="pagenum">[<a id="pb193" href="#pb193" name=
+"pb193">193</a>]</span>bestaat er volkomen vrede tusschen inboorlingen
+en vreemdelingen, maar een zendeling, die al jarenlang onder de Maori
+werkzaam was, vertelde mij dat, wanneer de gebeden uit het
+&raquo;Commonbook of Prayer&rdquo; der Engelsche Kerk opgezegd worden,
+de Maori met de grootste aandacht en ernst de woorden aanhooren en
+nazeggen&mdash;maar als de onervaren zendeling het gebed voor het
+behoud van den koning van Engeland uitspreekt, verlaten alle aanwezigen
+de kerk, of verhinderen hem voort te gaan. Zij erkennen maar
+&eacute;&eacute;n koning: hun eigen Maori-koning.</p>
+<p>Sommige Maori nemen een groot aandeel in de politiek van het land,
+en een der grootste redenaars in het parlement van Nieuw-Zeeland is een
+Maori. Dokters, advocaten, schoolmeesters en vooral zendelingen hebben
+de Maori opgeleverd. Hun intellectueele gaven zijn volstrekt niet
+gering. De zendelingen zijn haast overal doorgedrongen en geheele
+dorpen zijn tot het christendom bekeerd. Toch is nog een groot gedeelte
+van de Maori-bevolking heidensch en barbaarsch. Ik heb King&rsquo;s
+Country op het Noordelijk Eiland reeds genoemd, en niet alleen
+d&aacute;&aacute;r, maar in menig eenzaam fjord of ingesloten vallei,
+vindt men nog ware Maori-Pa&rsquo;s (dorpen) waar vuile, half-wilde
+menschen in matten gehuld, op den grond zitten, de pijp steeds in den
+mond, en..... ja, wie zal hun gedachten kennen?&laquo;</p>
+<p>Het is te hopen, dat men deze Maori-Pa&rsquo;s voorloopig late
+zooals ze zijn. Zoolang de beschaving aan deze barbaren niets beters
+kan brengen dan zij gewoonlijk aan zulke menschen geeft, moet zij zich
+maar achterbaks houden.</p>
+<p class="signed"><span class="sc">Joh. F. Snelleman.</span></p>
+<p class="signed">Oostvoorne, 8&ndash;VI&ndash;&rsquo;09.</p>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
+"xd21e4250" href="#xd21e4250src" name="xd21e4250">1</a></span> Ook bij
+ons. Te Rotterdam is zelfs een &ldquo;Electrische
+Tatoueerinrichting&rdquo; (St. Laurensstraat 89). Achter het venster
+hangt een groot papier, waarop een aantal moko&rsquo;s zijn afgebeeld:
+zeemeermin, vogels, hondenkop, balletdanseres, zeeman aan een grafzerk
+waarop R. I. P., spreuken, als True love, e. d., doorboord hart,
+schepen, ineengelegde handen, en velerlei andere voorstellingen.</p>
+<p class="footnote"><span class="sc">Sn.</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a183" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Feest aan de Dedemsvaart.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op 9 Juli zal men het honderdjarig bestaan van de
+Dedemsvaart herdenken, of ten minste den hondersten verjaardag van het
+oogenblik, dat de eerste spade in den grond werd gestoken. Dat was toen
+een groote triomf voor Mr. Willem Jan, baron van Dedem, naar wien het
+kanaal zijn naam draagt, en die eigenlijk zijn gansche leven en zijn
+fortuin aan de verwezenlijking heeft gewijd van het grootsche plan,
+door zijn schoonvader, Gerrit Willem van Marle, ontworpen en op touw
+gezet.</p>
+<p>Van Marle had groote bezittingen in de Avereester venen, waar de
+woeste, ongerepte veengronden zich uren ver ook buiten zijn eigendom
+uitstrekten en waar de uiterst armoedige streek tot welvaart en
+ontwikkeling zou kunnen komen, als men de schatten van den bodem maar
+zou kunnen ontginnen. Maar daartoe was het volstrekt noodig, dat er een
+afvoerkanaal kwam, waarlangs men de turf kon verschepen, een kanaal,
+dat in verbinding stond met een bevaarbaar water. Van Marle nu hield
+zich in de tweede helft der 18<sup>de</sup> eeuw ernstig met dat
+vraagstuk bezig. Hem zweefde als ideaal voor een vaarwater, dat ten
+oosten van Hasselt de uitgestrekte venen in zou gaan en tot aan de
+Vecht zou worden voortgezet.</p>
+<p>In 1791 had hij een plan gereed, maar het vond geen genade bij de
+autoriteiten in de provinciale hoofdstad, die voor den transitohandel
+van hun stad nadeel vreesden van het geprojecteerde kanaal en die,
+inziende wat er goeds was in het idee, om aldus een groot deel van
+Overijsel uit zijn isolement op te heffen, met een ander ontwerp
+kwamen, dat van Zwolle uit met een groote bocht naar Hardenberg liep.
+Kampen en Deventer steunden zusterlijk dit veel kostbaarder plan. In
+1799 stierf Van Marle, zonder dat men iets verder was gekomen.</p>
+<p>Zijn oudste dochter trouwde in 1802 met Mr. Willem Jan, baron van
+Dedem, die toen hij met de plannen van zijn overleden schoonvader
+kennis had gemaakt en zich erin had gewerkt, vol ambitie er propaganda
+voor ging maken en met de door Van Marle verzamelde bouwstoffen de
+verwezenlijking zich ten taak stelde. Daarvoor ontzag hij geen moeite;
+hij bezocht de reeds bestaande veenkoloni&euml;n in Groningen,
+Friesland en Drente, liet zich te Annerveen voorlichten door den
+kundigen Grevelink, studeerde de landmeet- en waterpaskunde,
+onderhandelde met de eigenaren over afstand van grond en had eindelijk
+een ontwerp klaar van een breed scheepvaartkanaal, dat van Hasselt uit
+in vrijwel vlak oostelijke richting naar Ane aan de Vecht zou
+loopen.</p>
+<p>De tegenstand van de Overijselsche steden werd nu ondervangen door
+een beslissing, die aan koning Lodewijk Napoleon was ontlokt ter
+gelegenheid van een bezoek, dat de koning in het voorjaar van 1809 aan
+de noordelijke provincies bracht. Het Zwolsche plan kwam den koning te
+omslachtig voor, de rechte lijn naar Ane aan de Vecht trok hem aan, en
+Van Dedem, handelende voor de erven Van Marle, verkreeg bij Koninklijk
+besluit van 22 Maart 1809 concessie tot kanalisatie. Den
+9<sup>den</sup> Juli daaraanvolgende werd de eerste spade in den grond
+gestoken.</p>
+<p>Het begin was er toen wel, maar daarmee was men nog niet over de
+moeilijkheden heen. Integendeel. Eerst ging alles goed, want reeds in
+1811 was het eerste gedeelte van Hasselt tot Oosterhuizerveld onder
+Avereest voltooid, waar men met de eigenlijke vervening kon aanvangen.
+Men legde ook zijkanalen en wijken of wieken aan en zelfs was de
+hoofdvaart in 1825 al tot de marke Lutten doorgetrokken; maar
+intusschen waren de financi&euml;ele moeilijkheden voortdurend grooter
+geworden en na verscheiden leeningen, die de onderneming op de been
+hielden, was men genoodzaakt de vaart aan het Rijk over te doen voor
+een som van bijna viermaal honderdduizend gulden. Dat was in 1826.</p>
+<p>Twee jaar later kocht Van Dedem, weer met vreemd kapitaal gesteund,
+de vaart met al haar objecten terug, om door den aanleg van nieuwe
+werken en de voortzetting van het hoofdkanaal in oostelijke richting
+opnieuw de geldelijke moeilijkheden op zich te zien aanstormen en
+eindelijk in 1845 de geheele Dedemsvaart met zijkanalen en
+aanhoorigheden voor bijna 4&frac12; ton over te dragen aan de provincie
+Overijsel. Die is nog eigenares; zij heeft de vaart tot aan de Vecht
+doorgetrokken, voltooide de doortrekking van het zijkanaal naar Ommen,
+van de Lutterhoofdwijk naar Coevorden en van het Lichtmiskanaal, dat de
+Dedemsvaart met den benedenloop van de Vecht verbindt. In 1867 was
+alles klaar.</p>
+<p>In 1859 heeft men op het marktplein te Avereest een eenvoudig
+monument voor Van Dedem onthuld. Het dorp Dedemsvaart met zijn ongeveer
+vijf duizend inwoners aan de vaart van denzelfden naam en aan de
+spoorlijn Meppel&ndash;Zwolle is ook zelf reeds een monument voor
+ontwerper en uitvoerder van het ontginningsplan, voor Van Marle en Van
+Dedem!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a184" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Engeland versus Duitschland.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Graphic zei op 19 Juni: &raquo;Het duitsche
+Ministerie van Buitenlandsche Zaken is niet altijd vijandig tegen ons;
+er gaan wel eens welwillende uitlatingen door de pers over
+Groot-Brittanni&euml; en zijn bedoelingen. Dat is de waarheid; maar het
+gebeurt om licht begrijpelijke redenen. Vooreerst omdat er een conflict
+bestaat tusschen de heerschende zienswijzen en dan omdat het vaste plan
+bestaat, de britsche publieke opinie in slaap te sussen.</p>
+<p>Wat het eerste punt aangaat, is het opmerkelijk, dat terwijl de
+permanente staf van het duitsche Ministerie van Buitenlandsche Zaken
+bijna tot den laatsten man Engeland vijandig gezind is, er onder de
+administratieve hi&euml;rarchie nu en dan vriendelijker gevoelens
+worden gekoesterd. Wij kennen daarvan voorbeelden, en die voorbeelden
+zijn er niet al te best bij gevaren &agrave; propos van hun eigen
+vooruitzichten.</p>
+<p>Aan den anderen kant draagt Buitenlandsche Zaken er angstvallig zorg
+voor, dat er nu eens naar een berlijnsche, dan naar een keulsche, dan
+weer naar een leipziger courant artikelen gaan met pro-britsche
+gevoelens, die, naar men mag hopen, zullen werken als een nationaal
+kalmeeringsmiddel en door de tegenstelling nog meer kracht zullen
+verleenen aan de ernstige beschuldigingen, die het ministerie zelf
+heeft uitgelokt. Diegenen dan, die de welwillende paragraaf lezen,
+ge&iuml;soleerd, als ze daar staat, moeten bedenken, dat toch den
+geheelen tijd door de stille veldtocht aan den gang blijft over andere
+lijnen.</p>
+<p>Denkelijk weet het engelsche Ministerie van Buitenlandsche Zaken dat
+wel, en dat kan verklaren, waarom ministers zulk een ernstigen toon
+aanslaan in hun redevoeringen. Het geeft ook de verklaring van het
+feit, dat er vermeerdering moet komen op ons programma van scheepsbouw.
+Laat niemand vergeten, dat de duitsche pers, die niet enkel in
+Duitschland werkt, de gevoelens van Middel-Europa te onzen opzichte
+heeft gericht tegen ons, en het zal niet lang duren, of we zullen onze
+krachten kunnen meten, als het engelsch-russisch<span class="corr" id=
+"xd21e4310" title="Bron: &frac14;">-</span>fransch verbond een meer
+definitieven vorm aanneemt, gevolg van meer daadwerkelijke sympathie en
+meer gemeenschappelijkheid van belangen.&raquo;</p>
+<p>Dit was in de week van &rsquo;s Keizers bezoek aan den Czar in de
+finsche scheren! Dat was ook een leelijk prikkelende ervaring voor de
+engelsche conservatieven en imperialisten! <span class=
+"pagenum">[<a id="pb197" href="#pb197" name="pb197">197</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u24" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a185" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">IJsbergen<span class="corr" id="xd21e4322" title=
+"Niet in bron">.</span></h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er is niets gezonders en bekoorlijkers dan een
+oceaanreis van New-York naar Europa in den zomer, vooral als men een
+boot treft, die niet al te veel haast maakt, zoodat de longen van
+stadsmenschen de volkomen stofvrije, geurige zeelucht lang kunnen
+genieten, en de al evenzeer mishandelde zenuwen van de stedelingen
+kalmer, al kalmer kunnen worden. De lucht, de eenzaamheid en de stilte
+op zee, de vroolijke gezichten der medereizigers werken als krachtige
+geneesmiddelen. Het is merkwaardig, hoe snel men indommelt, als men
+languit in zijn dekstoel ligt, in gesprek met den buurman of de
+buurvrouw, of in gezelschap van een boek uit de scheepsbibliotheek of
+enkel kijkend naar de bewegelijkheid der zee, die bij mooi weer zoo
+glad en stil is als een dorpsvijver. Daarbij het gedempte, uit de
+diepte omhoog klinkende, doffe, gelijkmatige stampen der geweldige
+machines, rom di bom; rom di bom; rom di bom. Eer men het merkt, is men
+ingeslapen.</p>
+<p>Veel menschen, de geblaseerden, vinden dat schrikkelijk vervelend;
+vooral de nerveuse Yankee komt in opstand tegen dit idyllische leven
+aan boord, dat hem dwingt, zijn geliefden galop door het leven een
+oogenblik te staken en daarvoor in de plaats rustig op het promenadedek
+heen en weer te loopen of zelfs wel stil te zitten. Hij kan met den
+besten wil niet tot draven komen; hoogstens kan hij shuttle-board op
+het dek spelen, een soort van kegelen met vlakke houten schijven, die
+de speler met lange stangen schuift in een met krijt op het dek
+geteekend vierkant, dat in kleine, van getallen voorziene velden is
+ingedeeld. Elken morgen teekent met jobsgeduld de scheepsjongen dat
+vierkant op het dek. Of de reiziger kan touwen ringen op een houten
+spies werpen, of kaart spelen in den rooksalon, of dam en domino, of
+brieven schrijven of pianospelen in de eetzaal. Meer kan hij echter met
+den besten wil niet doen.</p>
+<p>De mensch met nog niet geheel zieke zenuwen krijgt door die
+eentonigheid juist den indruk van de bekoorlijkheid der vaart. Alleen
+het marconitoestel boven op het bootendek, gewoonlijk in de buurt van
+het officiershuisje, levert een klein beetje zenuwprikkeling voor een
+wereldstedeling. Daarom krabbelt hij ook al gauw tegen de steile
+scheepstrappen op, om zich door een beambte in de geheimen van het
+Marconisysteem te laten inwijden. Veel beteekent het nieuws meestal
+niet; het is dan bij voorbeeld, zooals een schrijver in de Gartenlaube
+dezer dagen schreef; &raquo;Wij staan in verbinding met de Lusitania
+van de Cunardlijn!&rdquo; of: &raquo;De Keizer Wilhelm is binnen bereik
+op de vaart naar New-York. Aan boord alles wel. Van avond om zeven uur
+komt het schip voorbij, waarschijnlijk zeer dichtbij aan
+bakboord!&rdquo; of: &raquo;De Baltic van de White Starlijn raadt
+voorzichtigheid aan, want een groote ijsberg drijft naar het Zuiden,
+van New-Foundland komend!&rdquo;</p>
+<p>Sapperloot, dat is nog eens iets; God zij dank, daarover kan men nog
+eens in opgewondenheid geraken! Vooral als de reiziger nog nooit zulk
+een monsterding heeft gezien. Maar of de ijsberg wel echt zal komen?
+Den volgenden morgen loopt de reiziger zenuwachtig aan bakboord rond en
+wacht op den ijsberg. Met den kijker zoekt hij geduldig aan den
+horizon. Maar hij ziet niets. Den tweeden officier houdt hij vast en
+zou van hem willen weten, of hij den ijsberg nog niet heeft gezien.</p>
+<div class="figure xd21e4333width"><img src="images/p1909-u197.jpg"
+alt="IJsberg, op een pantserschip gelijkend." width="720" height="400">
+<p class="figureHead">IJsberg, op een pantserschip gelijkend.</p>
+</div>
+<p>&raquo;Zeker, daarginds is hij immers!&rdquo; Maar de stedeling met
+de zwakke stadsoogen kan hem niet vinden. Eindelijk heeft hij hem met
+de hulp van den officier gesnapt, juist toen het concert van de
+muziekvrienden op het dek begint. Anders is dat een genoegen voor hem,
+maar thans heeft hij enkel oog en zin voor den ijsberg. Snel komt het
+gevaarte naderbij. Vooreerst is de ijsberg niets bijzonders, eenvoudig
+iets wits, op een wolk gelijkend<span class="corr" id="xd21e4339"
+title="Niet in bron">.</span> Maar dan wordt het duidelijker, en na een
+geruimen tijd is hij dichtbij, een echte, drijvende berg van ijs. Hij
+verheft zich in stralende kleuren, helder wit of heldergroen in de zon,
+zachtblauw in de schaduw, op het groenachtig blauwe water, afstekend
+tegen den blauwen hemel, en hij fonkelt en glinstert in het licht,
+alsof hij met diamanten bezet was. Als een machtige koning van de zee
+ziet hij eruit, gehuld in met edelsteenen bezetten grootschen
+hermelijnen mantel. En vol majesteit als een koning beweegt hij
+zich.</p>
+<p>Alle passagiers genieten van het heerlijke schouwspel onder
+uitroepen van bewondering. Mooi en vreedzaam tegelijk doet hij zich
+voor, en de gedachte heeft bijna iets melancholieks, dat zijn rijk zoo
+vergankelijk is. Spoedig zal hij op zijn tocht naar het Zuiden in den
+warmen Golfstroom aanlanden, en daar zal hij smelten en zich in water
+oplossen. Men kan zich daar eigenlijk niet over bedroeven, want zoo
+heel ongevaarlijk is hij niet. In donker of in den nevel kan hij
+gruwelijke onheilen aanrichten, als hij niet tijdig wordt bemerkt en
+met een stoomboot in botsing <span class="pagenum">[<a id="pb198" href=
+"#pb198" name="pb198">198</a>]</span>komt. Verscheiden van de groote
+transatlantische stoomers zijn aan zulke botsingen ternauwernood
+ontkomen. Het monster zou het grootste schip als een noot kraken. Wie
+weet, hoeveel rampen ter zee, die nooit opgelost werden, aan ijsbergen
+moeten worden toegeschreven!</p>
+<p>En het gevaar is niet alleen bij botsingen te zoeken. De kapiteins
+weten zeer nauwkeurig, dat maar ongeveer een negende van een ijsberg
+boven water uitsteekt. Het andere deel strekt zich ver onder water uit,
+vaak vrij vlak als een ijsveld. Dan kan het de stoomboot overkomen, dat
+ze op dit onzichtbare veld vast komt te zitten, of zich een gat in den
+romp boort. Zelfs bij helder weer en op klaarlichten dag maakt een
+voorzichtige kapitein een grooten boog om den ijsberg heen, al ziet die
+er ook nog zoo onschuldig uit. Hij weet buitendien, dat er in den berg,
+vooral onder water, voortdurend veranderingen plaats hebben, en dat de
+gevaarten ook de neiging hebben, plotseling om te wippen en om zoo te
+zeggen, op hun hoofd te gaan staan, als het onderstel te licht is
+geworden.</p>
+<p>Waar komen de ijsbergen vandaan? Natuurlijk uit de streken van het
+eeuwige ijs, van Groenland en de Noordpool. Het zijn immers niet anders
+dan geweldige brokken, die van een arctischen gletscher zijn
+afgebroken. Het moet een prachtig en indrukwekkend schouwspel zijn, als
+zulk een reuzenkind van ijs zich losscheurt van de gletschermoeder.
+Gewoonlijk drijven de ijsbergen in een zeer bepaalde richting met
+vasten koers; eerst gaan ze met den Labradorstroom langs de kust en
+langs New-Foundland, om dan verder zuidwaarts te gaan. Dikwijls
+stranden ze als schepen in de buurt van St.-John op New-Foundland; dat
+kost dan aan duizenden visschen het leven, die verpletterd worden door
+de massa onder water en later naar de oppervlakte drijven. Vaak ook
+blokkeeren de ijsbergen de haven van St.-John of komen er binnen.</p>
+<p>Omvang en vorm van de ijsbergen zijn zeer verschillend; er zijn er,
+die aan kerken, andere die aan oorlogsschepen herinneren of aan heusche
+gebergten. Die, welke een reiziger in den Atlantischen Oceaan kans
+heeft, tegen te komen, zijn meestal tafelvormig met vrij rechte wanden,
+ongeveer als reuzenblokken marmer. Van gestrande ijsbergen heeft men
+wel eens den inhoud berekend, en komt dan tot cijfers van millioenen
+tonnen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a186" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Tropisch Nederland.</h2>
+<div class="blockquote">
+<p class="first">Tropisch Nederland. Indrukken eener reis door
+<span class="corr" id="xd21e4358" title=
+"Bron: Nederlandsch-Indie">Nederlandsch-Indi&euml;</span> door
+<span class="sc">Charles Boissevain</span>. Haarlem, <span class=
+"sc">H. D. Tjeenk Willink &amp; Zoon</span>, 1909.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Zeg niet, dat ge al zooveel reisbeschrijvingen over
+ons Indi&euml; hebt gelezen en dat ge wel kunt gissen, wat ge hier
+onder de oogen zult krijgen, want dit boek over het toch nooit genoeg
+gekende onderwerp staat werkelijk op zichzelf als stellig het
+opgewektste prettigste boek, dat over onze kolonie in ons land is
+geschreven. Het is een boek, om in eigendom te hebben voor ieder, die
+in Indi&euml; belangstelt en voor allen, die dat zouden moeten doen,
+een boek, om dikwijls op te slaan, als pessimisten u weer met hun
+Schwarzseherei hebben gehinderd.</p>
+<p>Want hier is een optimist aan het woord, maar een, die voor zijn
+geloof aan de toekomst redenen weet aan te geven en die u weet mee te
+sleepen tot dat vertrouwen, dat de noodzakelijke voorwaarde is voor wat
+er in Indi&euml; nog moet worden ondernomen, als wij aan onze hooge
+roeping daar zullen beantwoorden. De in Indi&euml; geboren
+dagbladartikelen heeft de schrijver wat verzorgd en aangekleed, en zelf
+zegt hij, slechts indrukken te geven, geen vruchten van studie en
+onderzoek.</p>
+<p>Maar hoe verfrisschend is de geest, die u uit het boek tegenkomt;
+wie zonder vooroordeel zich daaraan overgeeft, dien moet het blij te
+moede worden en hij moet zich voelen komen onder een invloed, die niet
+anders dan prikkelend kan werken op zijn levensmoed en zijn werklust.
+Al dadelijk de inleiding is treffend; hoe gelukkig zou het wezen, zoo
+er velen waren, wien zij als uit het hart is geschreven.</p>
+<p>Laat mij enkele aanhalingen geven.</p>
+<p>&raquo;Een gevoel, dat de jeugd kenschetst, verheugde mij telkens op
+Java en Sumatra. Daar was het mij weer mogelijk te ontwaken met het
+besef, dat de dag wellicht iets zeer nieuws en schitterends brengen
+zou. Zulk een gevoel licht den last der jaren van de schouders en
+verjongt ons. Elke reis is een avontuur en men moet soms op avontuur de
+wereld in, zoolang de krachten reiken.</p>
+<p>En niet om te hervormen, om te gispen en te veroordeelen keek ik,
+die geen der indische talen spreken kon, gedurende die enkele weken om
+in de zonnige wereld van zomerland. Het eenige wat ik mij voorstelde te
+doen was te vertellen, hoe ons Indi&euml; een Nederlander trof, die na
+veel in de wereld gezien te hebben, op zijn 66ste jaar het voor het
+eerst bezocht. Daarom trachtte ik Indi&euml; zachtjes op mij te laten
+inwerken.</p>
+<p>Na elke reis beseft men weer levendiger, dat niets de plaats kan
+innemen van het rechtstreeks en persoonlijk zien van datgene, waarin
+men belang stelt.</p>
+<p>Telkens hoort men menschen van jaren spreken van &raquo;rust&laquo;.
+van &raquo;onwankelbare instellingen&laquo;, maar voor mij is de groote
+betoovering van het leven juist dat het van wieg tot graf een
+voortdurende crisis is. Wij hebben geen vaste woonplaats op aarde...
+wij zijn op reis, op ontdekking van onszelven uit. Wij zijn avonturiers
+en zoeken en speuren&laquo;.</p>
+<p>En dan dat wondermooie eerste hoofdstuk, dat heet: &raquo;Een
+Verjongingskuur&laquo;.</p>
+<p>&raquo;Ik ben op weg naar Java! Toen ik jonger was, kon ik niet zoo
+lang weg. En nu is het juist tijd, om het te doen, terwijl ik nog
+betrekkelijk jong ben. Want wie langs de zonnige zijde van zeventig
+door het leven gaat, is nog niet oud.</p>
+<p>Wat ben ik gewaarschuwd tegen lange reis en fel klimaat, toen men
+hoorde, dat ik naar Indi&euml; wilde gaan. Iemand van bijna 66 kon niet
+voor &rsquo;t eerst van zijn leven naar Indi&euml; trekken... dit was
+roekeloos en onverantwoordelijk.</p>
+<p>Maar ouderdom is geen zaak van chronologie. Het innerlijk daarop
+komt het alleen aan, en zoo voor man als vrouw geldt: ze zijn zoo jong,
+als ze zich gevoelen. In Engeland biologeert men zichzelf niet, door
+zich ontijdig&mdash;onwijs op een geboortebewijs afgaande&mdash;oud te
+noemen. Men suggereert oud worden noch aan zichzelf, noch aan zijn
+vrienden. Men blijft levenslustig... men blijft werken... in de open
+lucht wandelen... zijn kamers ventileeren... &rsquo;s winters in open
+rijtuig rijden... en geen land dan ook, waar zooveel frissche en
+krachtige menschen van omstreeks de tachtig leven als in &rsquo;t
+Britsche Rijk.</p>
+<p>Zeker, er komt een tijd in &rsquo;t leven, wanneer men lichamelijk
+eenige verzwakking ondervindt. Maar dan is het juist ook de tijd om te
+reageeren en niet toe te geven aan het waanwijze suggereeren van
+ouderdom bij voorbeeld door een steile trap. Want als men die suggestie
+gehoorzaamt, dan gevoelt men zachte indolentie stillekens en onhoorbaar
+ons naderen... men glijdt in gemakkelijke stoelen en loopt weinig. Men
+rijdt niet meer te paard of op een tweewieler, men geeft toe aan de
+vadsigheid, welke ieder mensch is aangeboren.</p>
+<p>Neen, dat is zich oud maken met voorbedachten rade! Men moet in
+beweging blijven, levenslust moet ons drijven naar buiten, naar zee,
+naar de bergen, naar den tuin... men moet bezig zijn, arbeiden,
+arbeiden, arbeiden, lezen, denken... men moet het een vernedering
+vinden ontijdig onder de oude mannen en vrouwen plaats te nemen in
+&rsquo;t zonnetje of bij de kachel.</p>
+<p>Oud worden is het eenige middel, dat tot nu toe ontdekt is, om lang
+te leven, en daarom is het de moeite waard, soms na te gaan, hoe men
+zich traineeren kan, om gelukkig te zijn, al wordt men oud, om
+levenslustig, moedig en jong te blijven.&laquo;</p>
+<p>Gij allen, lezers, ik raad u met Boissevain mee te gaan op zijn
+reis, om van zijn gezonde levensblijheid te leeren. Hij doet Batavia en
+Soerabaja, Tosari, den Bromo en het Tengger-gebergte aan; bezoekt
+suikerlanden en koffietuinen, ziet Midden-Java en den Borobodoer, komt
+in de Preanger en verblijft in Buitenzorg en den Plantentuin; doet de
+westkust van Sumatra aan en Padang, zoowel als de Padangsche landen na
+den overdreven voorgestelden opstand<span class="corr" id="xd21e4400"
+title="Niet in bron">.</span> En hij schrijft, schrijft altijd maar
+door, tot onder het stampen en rollen van het schip, als alles glijdt
+en het potlood dansen uitvoert op het dek; hij schrijft en ik kan er
+alles voor voelen, als hij dat sport noemt, echte sport, zoo te moeten
+denken, zijn gedachten te formuleeren en neer te schrijven, terwijl men
+zoo gekarnd, geschud en gebonsd wordt en men je soms een voet of wat
+omlaag laat plompen, terwijl het schip wegzinkt van onder je stoel.</p>
+<p>Het is de zegepraal over moeielijkheden, die dat gevoel geeft, de
+triomf over bezwaren, die voor ieder, wiens kracht in en door het leven
+niet werd gebroken, zoo groote bekoring heeft.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Geluk en ongeluk.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het eenige ongeluk van veel menschen is, dat ze niet
+weten hoe gelukkig ze zijn. <span class="pagenum">[<a id="pb199" href=
+"#pb199" name="pb199">199</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a188" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Moois van Stockholm.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In een mooi begin van een artikeltje over Stockholm
+schrijft de Duitsche schrijver A. Trinius in de laatste
+&raquo;Weltcourier&laquo;: &raquo;Als men dagen lang door het grootsche
+zwijgen van het Noorden van Zweden heeft gereden, die onuitsprekelijk
+eenzame woud- en rotswildernis, langs bruisende rivieren en stille,
+wijde meren, tusschen met <span class="corr" id="xd21e4416" title=
+"Bron: sneeuwbedekte">sneeuw bedekte</span> bergen en spookachtig
+moerasland, en nu op eens in de vroolijke, kleurige drukte van
+Stockholm komt, wordt het iemand plotseling te moede, alsof er een
+feestelijke stemming over hem kwam. Men wordt eerst haast verblind.
+Daarginds nog bijna ongerepte natuur in al haar ruwheid en
+ontzagwekkendheid, en hier juichende blijheid, een verbazende
+ontplooiing van alle krachten, een grootsche openbaring van kunst en
+natuur, een historie, die ons door monumenten en trotsche gebouwen
+nadrukkelijk predikt, dat wij voor het verleden eerbied moeten hebben.
+En daartusschen, ons met duizend oogen groetend, de blauwe zee, de
+schommelende brug tusschen alle werelddeelen en volken.&rdquo;</p>
+<div class="figure xd21e4420width"><img src="images/p1909-u199.jpg"
+alt="Stockholm, van Saltsj&ouml;n gezien." width="720" height="533">
+<p class="figureHead">Stockholm, van Saltsj&ouml;n gezien.</p>
+</div>
+<p>En dan vertelt hij verder van al de muziek, die er te hooren was,
+van de golvende menschenmenigten, die op den warmen zomeravond daar
+gingen, terwijl lachen en glazengeklink uit de tuinen opsteeg, alles
+overgoten door een lichtzee, die van de markt en de straten, van de
+kaden en havens met millioenen sterren glansde en zich in de echte zee
+weerspiegelde. Daarboven dan de andere sterrenhemel! Koepels en torens,
+paleizen en bruggen rijzen op en imponeerend op het eiland Staden het
+Koninklijk Slot.</p>
+<p>Stockholm heeft iets zeer eigenaardigs, doordat het water de
+grondtoon uitmaakt in het accoord. Die onmetelijke massa meren,
+kanalen, stroomen, baaien, eilanden, tuinen en rotsen, het is iets
+volkomen ongewoons, dat iederen vreemde verbluffend schijnt. Het
+M&auml;larmeer en de Oostzee of Saltsj&ouml;n reiken van het Westen en
+het Oosten diep binnen tot in het hart van Stockholm. In het
+M&auml;larmeer alleen drijven bijna 1200 eilanden en deze vertoonen op
+groenen grond meer dan 200 paleizen en schilderachtige landhuizen. En
+het eilandencomplex van de Oostzee geeft een dergelijk beeld.</p>
+<p>Een andere bekoring van Stockholm ligt in de zonderlinge
+tegenstelling, die maakt, dat bij voorbeeld midden tusschen
+schitterende gebouwen plotseling een starre, donkere, met gras en
+heesters begroeide granietklip oprijst, die er ons aan herinnert, dat
+we ons bevinden in het land, dat eens in den ijstijd of in een der
+ijstijden geheel Midden- en West-Europa met steenen overstrooide.
+Geheel Zweden heeft ze nog in overvloed, die groote losse blokken, en
+vaak moet de ploeg omwegen maken, om er voor uit den weg te gaan. De
+heerlijkste tuinen vol rozen hebben vlak naast zich steenklippen, met
+mos en heide begroeid; de hoogste cultuur en de onbeheerschte natuur
+reiken er elkaar de hand.</p>
+<p>De omgeving is eenvoudig heerlijk. Bijna ieder stapt aan de
+Ritterholmskade op een der vele stoombooten en laat zich over een deel
+van het M&auml;larmeer varen, om te genieten van het liefelijk
+schouwspel, dat de oevers bieden. Het slot Drottningholm op het eiland
+Lof&ouml; is een der aantrekkingspunten van Stockholm. Een klein uur
+glijdt de stoomboot tusschen de eilanden van het M&auml;larmeer door,
+tot bij een buiging van den oever plotseling het slot te voorschijn
+komt onder reuzenboomen. Groote grasvelden strekken zich op den
+voorgrond uit. Het zomerverblijf van de koninklijke familie ligt er
+frisch en heerlijk en een weinig afgelegen.</p>
+<p>En dan verzuimt ook niemand een vaart naar de elegante
+uitspanningsplaats Saltsj&ouml;baden, tevens een veelbezochte
+zeebadplaats. Het ligt zeer schilderachtig op een schiereiland van den
+Baggensfjord tusschen rotsen, zee en woud. Het eene landgoed sluit zich
+bij het andere aan, en er achter verrijst het donkere, met graniet
+dooraderde woud. Een brug verbindt de plaats met een eilandje, dat op
+een hooggelegen punt een hotel heeft, waar de groote wereld van
+Stockholm veel samenkomt en waar vreemdelingen gewone verschijningen
+zijn.</p>
+<p>Stockholm is een prachtige stad en voor den bewonderaar van kunst
+heeft het in zijn musea schatten van groote waarde, terwijl de
+natuurwetenschap en de land- en volkenkunde hun eigen heiligdommen
+hebben. De historicus voelt er zich thuis, want de Gustaafs en de
+Karels hebben Stockholm sterk met hun daden en ervaringen doordrongen;
+overal dringen geschiedkundige herinneringen zich op, en standbeelden
+en monumenten huldigen de grooten uit het verleden.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het waardevolle en het waardelooze.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Welk verschil bestaat er tusschen het voortreffelijke
+en het waardelooze?</p>
+<p>&ldquo;In het geheel geen,&rdquo; zegt de reclame. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb203" href="#pb203" name="pb203">203</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u25" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<h2 class="main">Verbeterd sneltreinverkeer.</h2>
+<p class="first">De duitsche uitgever, de heer August Scherl, heeft een
+omvangrijk geschrift het licht doen zien, waarin hij pleit voor een
+verandering in ons verkeerswezen. Hij noemt zijn boek &raquo;Ein neues
+Schnellbahnsystem, Vorschl&auml;ge zur Verbesserung des
+Personenverkehrs&rdquo; en begint met erop te wijzen, dat het hoog tijd
+wordt, ons verkeerswezen op een andere leest te schoeien en er een
+hervorming op toe te passen, die een eind zal maken aan de gewoonte, om
+het goederen- en het personenverkeer over dezelfde lijnen te laten
+loopen. Er ligt een verspilling in van allerlei kracht, dat over
+dezelfde rails, waar zoo juist een sneltrein met een vaart van 90
+kilometers in het uur is overheen gebruist, dadelijk een zware,
+langzame goederentrein volgt.</p>
+<p>Het snelle personenverkeer wordt daardoor opgehouden en verhinderd,
+en dat men daaraan reeds op een enkele plaats een eind heeft gemaakt,
+blijkt uit wat in Chicago is gebeurd, waar een stelsel van
+onderaardsche spoorlijnen voor het geheele goederenverkeer zorgt. In
+Europa loopen de sneltreinen lang niet zoo hard, als ze het kunnen
+doen, eensdeels omdat de lijnen te zeer voor het goederenvervoer in
+beslag genomen zijn, anderdeels omdat de stations te gauw op elkaar
+volgen.</p>
+<div class="figure xd21e4454width"><img src="images/p1909-u203.jpg"
+alt="De baan van den nieuwen sneltrein." width="720" height="345">
+<p class="figureHead">De baan van den nieuwen sneltrein.</p>
+</div>
+<p>De schrijver, nu van het schitterend uitgevoerde boek met veel
+illustraties, plannen en tabellen, die al vaker de aandacht heeft weten
+te vestigen op nieuwe idee&euml;n en plannen, wil de tegenwoordige
+spoorlijnen voor het vervolg geheel beschikbaar stellen voor het
+vervoer van goederen, en voor het personenverkeer nieuwe lijnen
+aanleggen. Uit economisch oogpunt is tegen het eerste deel van het
+voorstel daarom niets in te brengen, omdat, zooals uit het budget
+blijkt, de overschotten der spoorwegen afkomstig zijn van het
+goederenvervoer, terwijl het personenverkeer daartoe niets of zoo goed
+als niets bijdraagt. Een kleinere rente-opbrengst van de in spoorwegen
+belegde kapitalen zal dus niet het gevolg zijn, als het personenverkeer
+zich terugtrekt.</p>
+<p>Toen aan het eind van het eerste vierde deel van de vorige eeuw de
+eerste spoorwegen werden aangelegd, had men nog zeer bekrompen
+inzichten in den aard van het verkeer. Van eenig groot gezichtspunt was
+nog geen sprake. Men had geen flauwe voorstelling van de eischen, die
+mochten worden gesteld met het oog op de toekomst, en de berlijnsche
+postmeester-generaal van toen moet zelfs gezegd hebben, niet te
+begrijpen, waarom een spoorweg tusschen Berlijn en Potsdam noodig zou
+wezen, daar de postwagen nog niet eens altijd vol was. Zoo ontstonden
+de spoorlijnen op een peuterige schaal met inachtneming van allerlei
+kleine en persoonlijke belangen. Tengevolge daarvan is de spoorwijdte
+nog altijd gelijk aan die van de oude engelsche postwagens en moeten de
+groote internationale sneltreinen, die het Noorden van Europa met het
+Zuiden verbinden, vaak op kleine nesten van plaatsjes stoppen, omdat
+overoude overeenkomsten met kleine staten bestaan, die het tot
+voorwaarde hebben gesteld.</p>
+<p>Met de vraag, hoe daarin grondige verbetering te brengen, hebben
+zich al dikwijls de verkeerstechnici en financi&euml;ele specialiteiten
+bezig gehouden, maar een oplossing, die allen bevredigde, is tot nu toe
+niet gevonden. Maar dit nieuwe ontwerp van August Scherl boeit de
+aandacht door veel goeds en bruikbaars, dat het schijnt te bevatten en
+door een interessant principe, waarop het berust.</p>
+<p>Voor het personenverkeer wil hij een geheel nieuw net aangelegd
+hebben, en al lijkt dat eerst verbluffend, men bedenke, dat
+bijvoorbeeld de berlijnsche Stadtbahn doet zien, hoe het economisch
+voordeeliger kan wezen, tot een volkomen nieuwen aanleg over te gaan en
+niet aan bestaande lijnen te peuteren, terwijl ook verder de
+berlijnsche bovengrondsche spoorweg en verscheiden trams aantoonen, dat
+ook verkeersondernemingen, die enkel voor het personenvervoer bestemd
+zijn, uitstekend kunnen rendeeren.</p>
+<p>Op nieuwe lijnen nu, waar nog geen oude vormen hinderend werken, zal
+het personenverkeer ook nieuwe technische vormen moeten vinden, die
+inderdaad in staat zijn, aan alle eischen van het moderne leven te
+voldoen. De eerste eisch van het op de hoogte van den tijd gebracht
+verkeer is die der verhoogde snelheid. Men moet op de hoofdlijnen een
+snelheid verlangen van 200 kilometer in het uur. Maar dan weigert de
+stoomlocomotief, want zelfs de oude vrienden van dit verkeersmiddel
+geven toe, dat de economische grenzen van deze machine liggen bij 100
+kilometer in het uur en dat alles wat daarboven ligt, zuivere sport
+moet heeten. Natuurlijk zal dus het nieuwe stelsel een geheel
+electrisch bedrijf moeten hebben.</p>
+<p>Maar verder moet ook de inrichting van de rails in den grond
+veranderd worden. De onderhoudskosten van een spoor met twee rails
+groeien bij 200 kilometers in het uur zoodanig, dat men niet uitkomt,
+in de verste verte niet.</p>
+<p>Dus zal in het nieuwe systeem moeten opgenomen worden de
+&eacute;&eacute;nsporige lijn. De wagens zullen over een enkele rail
+zich moeten bewegen en zullen dan moeten worden gestabiliseerd door
+aparte toestellen, die het evenwicht bewaren, gyrostatische apparaten,
+die eigenlijk niets anders zijn dan door electriciteit gedreven snel
+loopende tollen. Het probleem, vaartuigen door toestellen, die
+rondtollen, vastheid te geven houdt de technici in Engeland en
+Duitschland al geruimen tijd bezig, en de uitgever van het bedoelde
+werk heeft in eigen werkplaatsen reeds verscheiden jaren proeven laten
+nemen en laten werken met toestellen, op het tolprincipe berustend, en
+hij komt nu pas openlijk met zijn voorstellen voor den dag, nu hij
+meent het vraagstuk van het evenwicht voor den wagen op
+&eacute;&eacute;n rail te hebben gevonden.</p>
+<p>Wie den voortgang der moderne techniek opmerkzaam heeft gevolgd, zal
+hebben bespeurd, dat een lang bekend instrument, namelijk de tol, in
+een aantal nieuwe machines, toestellen en inrichtingen tegenwoordig
+wordt toegepast. Men is er zich van bewust geworden, dat in een
+draaienden tol eigenschappen en krachten liggen besloten, die hem op
+zeldzame wijze geschikt maken, een rol te spelen in het machinebedrijf.
+Maar de geheele op aanwending van den tol berustende ontwikkeling staat
+nog maar aan haar begin en het laat zich nog niet bepalen, wat er uit
+de thans gedane pogingen zal worden.</p>
+<p>Als men een kinderspeeltol onopgewonden op de tafel plaatst, zal hij
+dadelijk omvallen. Windt men hem echter op, zoodat hij lustig snort en
+zet men hem nu op de tafel, dan valt hij niet alleen niet om, maar men
+kan er ook de wonderlijkste standen en richtingen aan geven, zonder dat
+hij zijn gewicht verliest. Men kan hem op den rand der tafel wel zoo
+laten draaien, dat <span class="pagenum">[<a id="pb204" href="#pb204"
+name="pb204">204</a>]</span>de as zich vrij in de lucht beweegt, zonder
+dat hij op den grond valt. Die as heeft, als de tol is opgewonden, een
+verbazingwekkend volhardingsvermogen. Ze laat zich moeilijk uit haar
+richting brengen en blijft daaraan zoo getrouw, dat niet eens de
+zwaartekracht in staat is, den tol te doen omvallen. Dat
+volhardingsvermogen van de as van een draaienden tol heeft men, hoewel
+soms onbewust, al aangewend bij den tweewieler, die daardoor op zijn
+twee smalle gummibanden kan blijven draaien, en de automobilist kan
+zijn wagen alleen dan om bochten heen krijgen, als hij langzamer rijdt,
+want bij grooter snelheid werken de voorwielen als sneldraaiende
+tollen, wier assen maar moeilijk uit hun richting zijn te krijgen,
+zoodat de bestuurbaarheid bij stijgende snelheid al kleiner wordt.</p>
+<p>Opzettelijk heeft men het beginsel toegepast bij schepen. Er is
+groote aandacht geschonken aan de proeven van den Directeur der
+Germaansche Lloyd te Bremen, consul Schlick. Hij liet in een schip een
+tol aanbrengen, die door een turbine in snelle draaiing werd gebracht.
+De as van dien tol behield onveranderd haar stand, en als dus maar het
+schip met den tol vast werd verbonden, kreeg ook dat een groote
+stabiliteit. Dientengevolge hebben de golven weinig vat op het schip,
+en de scheepstol van Schlick moet niet enkel een voorbehoedmiddel tegen
+zeeziekte zijn, maar ook bij de oorlogsmarine het mogelijk maken bij
+hooge zee met het scheepsgeschut vast en met zekerheid te vuren.</p>
+<div class="figure xd21e4482width"><img src="images/p1909-u204.jpg"
+alt="Een Centraalstation." width="720" height="451">
+<p class="figureHead">Een Centraalstation.</p>
+</div>
+<p>De engelsche ingenieur Louis Brennen heeft er reeds op gewezen, hoe
+men voor het spoorwegwezen voordeel zou kunnen trekken van het
+&raquo;tolstelsel&laquo;. De tegenwoordige spoorwagens moesten over
+twee rails loopen, daar de geringste veranderingen in de ligging van
+het zwaartepunt bij een enkele rail schommelingen in den wagenstand
+zouden teweegbrengen, die de vaart onmogelijk zouden maken. Brennen wil
+den spoorweg met &eacute;&eacute;n rail door gelijktijdige aanwending
+van den draaienden tol mogelijk maken. Hij bouwt, juist als consul
+Schlick in de schepen, in de spoorwagens, een tol vast, die door een
+motor in zeer snelle draaiing wordt gebracht. De as van den tol is vast
+met den wagen verbonden en deze krijgt daardoor een groote stabiliteit.
+Hij kan door evenwichtsveranderingen niet of zeer moeilijk uit zijn
+stand worden gebracht. Bij de ontwerpen van den engelschen ingenieur
+draait de tol in een luchtledige ruimte, wat ten doel heeft, de aan te
+wenden kracht zoo gering mogelijk te maken en den weerstand der lucht
+buiten werking te stellen. Dus is al een zeer zwakke motor voldoende,
+om den tol in razend snelle beweging te brengen. Zoodra hij aan het
+draaien is, worden de wagens zoozeer ongevoelig voor alle uitwendige
+omstandigheden, dat ze geheel zonder gevaar over een enkele rail kunnen
+loopen.</p>
+<p>Een groot voordeel is daarbij gelegen in het gemakkelijk maken der
+bochten, die geen verlangzaming der vaart noodig maken, en een ander,
+van niet minder groot gewicht, is gelegen in de geringere kosten, die
+de aanleg van den weg meebrengt. Verder kan het rijden plaats hebben
+zonder eenig schokken of schudden en het trac&eacute; van de spoorlijn
+kan gemakkelijk aan alle terreinen worden aangepast, daar het mogelijk
+is, scherpe bochten te maken met onverminderde snelheid en zonder
+gevaar.</p>
+<p>Op dezelfde wijze wil nu ook August Scherl het vraagstuk van het
+evenwicht voor den wagen op &eacute;&eacute;n rail oplossen. De nieuwe
+&eacute;&eacute;nsporige lijnen zullen bereden worden door treinen, die
+in den regel uit drie aaneengesloten wagens bestaan, die op de
+hoofdlijnen met een snelheid van 200 kilometer in het uur zullen rijden
+en die elkander snel zullen opvolgen, misschien om het halve uur,
+zoodat een spoorboekje niet meer noodig is, en men op elken tijd van
+den nacht en den dag juist zoo met een spoortrein kan wegrijden als nu
+met de electrische tram. De wagens zijn veel breeder dan de
+tegenwoordige en voorzien van alle comfort. De treinen hebben naar
+amerikaansch voorbeeld het karakter van hotels; er is een buffet, een
+gezelschapszaal, een hall of groote vestibule, een eetzaal met
+muziekkapel, een lees- en schrijfkamer, een bad- en kleedkamer.</p>
+<p>Zoowel op het platteland als in de stad rijden die spoorwegen hoog
+boven den beganen grond, waarbij ze in de stad op betonpilaren rusten,
+die door de huizen loopen en misschien daar tevens als liften zouden
+kunnen worden gebruikt, of als trappenhuizen. En naast de snelheid zal
+men volgens Scherl&rsquo;s plan het voordeel van de goede aansluitingen
+hebben, want de snelheid zou waardeloos worden, als men bij den
+overgang van de eene lijn op de andere zou hebben te rekenen met uren
+van wachten. Het ideale verkeer der toekomst zal er dus voor zorgen,
+dat men werkelijk vlug van de eene plaats naar de andere wordt
+vervoerd, en daarom is een organisatieplan gegeven voor Duitschland,
+waarbij een net van lijnen is ontworpen, van hoofd- en nevenlijnen, die
+in kringen om groote centrale kruispunten zich bewegen met stralen in
+alle richtingen. Er zullen op de verschillende kruispunten van ring- en
+straallijnen geen uren, hoogstens minuten worden verdaan met wachten,
+en alle aansluitingen zullen kloppen.</p>
+<p>In de groote steden gaan de stralen uit van een reusachtig
+centraalstation, van waar de luchtlijnen over de daken der huizen heen
+loopen. Tot in kleine bijzonderheden heeft de schrijver zich in alles
+ingedacht en de technische mogelijkheid wordt door technici niet
+geloochend. Zal de verwezenlijking van het plan nog lang op zich laten
+wachten? De kosten, waaraan de schrijver niet veel aandacht schenkt,
+zullen bij die vraag op den voorgrond treden, en daarover en in zake de
+levering van de reuzenhoeveelheid electriciteit, die men noodig zal
+hebben, rijzen ook nog vele vragen, die aan de machthebbers, de
+technici, de financiers en de vertegenwoordigers van het volk niet
+weinig hoofdbreken zullen kosten.</p>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Bescheidenheid van de waarheid.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Dagelijks kan men het waarnemen, dat de waarheid
+nergens schuchterder optreedt dan tegenover menschen, die geld en
+invloed hebben.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Geborneerd.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Hoe geborneerd zijn diegenen, die alles begrijpen!
+<span class="pagenum">[<a id="pb205" href="#pb205" name=
+"pb205">205</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a192" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een mooi land in onze buurt.</h2>
+<div class="argument">
+<p class="first">Met de stoomvaartmaatschappij &ldquo;Zeeland&rdquo;
+(Vlissingen-Queenborough route) naar Oost-Kent. Amsterdam, J. H. de
+Bussy. 1909.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op keurige manier heeft de firma de Bussy voldaan aan
+de opdracht van de stoomvaartmaatschappij &ldquo;Zeeland&rdquo;, om
+voor haar een gidsje uit te geven met beschrijving van een reisje door
+Oost-Kent, dat aansluit aan de route Vlissingen-Queenborough en
+waarvoor de maatschappij rondreisbiljetten uitgeeft, die u voor een
+geringe som in staat stellen in het mooie land veel te genieten. Een
+retour kost dertig gulden eerste, twintig gulden tweede klasse en is
+vooral aanbevelenswaardig, als men van plan is, langer dan acht dagen
+uit te blijven; wil men het in minder tijd afdoen, dan is het
+voordeeliger een gewoon goedkoop achtdaagsch retourbiljet naar Londen
+te nemen.</p>
+<div class="figure xd21e4517width"><img src="images/p1909-u205-1.jpg"
+alt="Kerk te Folkstone." width="463" height="308">
+<p class="figureHead">Kerk te Folkstone.</p>
+</div>
+<p>Intusschen is er in Oost-Kent meer dan genoeg gelegenheid, om een
+veertiendaagsch verblijf er heerlijk en afwisselend te maken. Wat een
+verscheidenheid van indrukken krijgt men op den tocht, die bij Margate
+te beginnen, waarvoor de coupon Queenborough-London in
+Queenborough-Margate wordt veranderd, ons naar de badplaatsen aan de
+oost-, noord- en zuidkust brengt, en in het binnenland het zoo
+interessante Canterbury, dan Sittingbourne en Maidstone te zien
+geeft.</p>
+<div class="figure xd21e4524width"><img src="images/p1909-u205-2.jpg"
+alt="Ramsgate in vogelvlucht." width="463" height="340">
+<p class="figureHead">Ramsgate in vogelvlucht.</p>
+</div>
+<p>Op deze reis kan men beter dan waar ook het genieten van mooie
+natuur vereenigen met het zien van merkwaardige proeven van
+menschenwerk uit oude tijden en van het heden. Het bedoelde boekje met
+de prettig geschreven beschrijving der reis geeft alle mogelijke
+inlichtingen, voegt enkele, niet te veel, maar dan ook zeer welkome
+historische bijzonderheden tusschen den tekst en laat geen vragen
+onbeantwoord binnen zijn 106 bladzijden, die besloten zijn in het
+smaakvolle omslagje van kastanjebladeren en kastanjebloei op gouden
+grond.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a193" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nederlandsche Oudheidkundige Bond.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In Alkmaar, waar de algemeene vergadering van den Bond
+het tienjarig bestaan der vereeniging herdacht, op 9 en 10 Juli, konden
+de leden de oude belangwekkende Groote of Sint-Laurenskerk bezichtigen,
+daar het bekende orgel hooren bespelen en er bewonderen het fraaie
+houtsnijwerk uit het midden der zeventiende eeuw, het schilderstuk
+voorstellende Zeven werken van barmhartigheid uit 1504, het kleine
+orgel van 1511 en het groote orgel van Jacob van Campen alsmede de
+koperen zerk van Pelinck en Foreest en de graftombe van graaf Floris.
+Verder het stadhuis, dat grootendeels uit het begin der 16de eeuw
+dateert, het museum der gemeente met de oude schutterstukken, het
+Waaggebouw, dat het verbouwde koor is van de voormalige Heilige
+Geestkerk. In 1758 werd hier 2.950.000 K.G. kaas gewogen, in 1907
+7.550.000 K.G. Het diaconiehuis of oude mannen- en vrouwenhuis, op de
+Lange Nieuwesloot diende vroeger als klooster en daarna als woning van
+den gouverneur van Noord-Holland Diederik Sonoy. Het huis heeft een
+eigenaardig torentje en een mooie poort.</p>
+<p>In het provenhuis van Nordingen viel de aandacht op een
+schoorsteenstuk van D. Metius en een fraai gebeeldhouwde eikenhouten
+tafel. Ook enkele der overige provenhuizen werden bezichtigd en de
+meeste der bezienswaardige gevels, waaronder er zijn, die geheel
+afgebroken en daarna in hun ouden vorm opnieuw opgetrokken werden,
+zooals o.a. het huis met de Schopjes.</p>
+<p>Bij de herdenking van de voorbijgegane tien jaren wees de
+voorzitter, Jhr. van Riemsdijk op de verdiensten van den oprichter van
+den Bond, Mr. Dr. J. C. van Overvoorde, archivaris van Leiden, die
+secretaris is der Vereeniging. Onder de verheugende feiten, welke
+konden worden gememoreerd in het jaarverslag, was de oprichting van een
+gemeentelijk museum te Naaldwijk, van de oudheidkamer te Rhenen en het
+museum voor tijdmeetkunde in het Stedelijk Museum te Amsterdam, en niet
+minder verblijdend was het behoud van het kasteel Moermond bij Renesse,
+dat van de accijnshuisjes te Leiden en van de Mariakerk te
+Nijmegen.</p>
+<p>Het zwaard van Damocles hangt nog boven de Paradijskerk te
+Rotterdam, boven de raadszaal te Zwolle en het kasteel Doorwerth in
+Oosterbeek, zooals misschien nog boven vele andere monumenten van het
+verleden, die op het oogenblik niet onder de aandacht vallen. Gelukkig,
+dat er nu een Commissie voor de Monumenten vanwege het Rijk is
+opgericht, die een oog in het zeil zal houden en steeds op haar qui
+vive wil wezen, en waarvan de heer De Stuers voorzitter is, terwijl
+actieve mannen als de heeren F. A. Hoefer en J. Kalff er leden van
+zijn. Van de oprichting der Vereeniging &raquo;Doorwerth&laquo; en de
+daardoor verhoogde kans op restauratie van het kasteel kon op deze
+bijeenkomst nog geen melding worden gemaakt.</p>
+<p>De Nederlandsche Oudheidkundige Bond werd den 17den Januari 1899
+gesticht, nadat op 15 October van het vorige jaar negentien
+belangstellenden bijeen waren gekomen naar aanleiding van een
+circulaire van de vereeniging Oud-Dordrecht. Het aantal toegetreden
+vereenigingen is sinds de oprichting verdubbeld, immers van 17 tot 33
+gestegen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a194" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het Reisboek in kleiner formaat.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Voor het jaar 1909 is het Reisboek, dat de firma Morks
+en Geuze te Dordrecht uitgeeft en dat nu voor de tweede maal
+verschijnt, verkleind van formaat en dus beter bruikbaar geworden voor
+het naslaandoel, waarvoor het bestemd is. Verleden jaar hebben wij er
+met ingenomenheid melding van gemaakt en dat kunnen we nu weer doen.
+Dezen keer volgen we de verschillende spoorlijnen en van de
+achtereenvolgens gepasseerde plaatsen wordt dan het wetenswaardigste
+verteld, worden hotels en pensions opgegeven met de gevraagde prijzen
+en wordt ten slotte vermeld, welke lectuur er reeds over de stad of het
+dorp is verschenen, voor zoover toeristen, reizigers en tijdelijk er
+vertoevenden daar iets aan kunnen hebben. De gegevens zijn veelal
+verstrekt door de secretarissen der Vereenigingen tot bevordering van
+het Vreemdelingenverkeer. Een paar goed geschreven artikelen over het
+Koninklijk Park te Apeldoorn en over Vlissingen leiden het werkje
+in.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Leven.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Gelukkig hij, die den tijd heeft, om te leven!
+<span class="pagenum">[<a id="pb209" href="#pb209" name=
+"pb209">209</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u26" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a196" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Straatleven in het Oosten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Spoorloos glijden de eeuwen en de duizendtallen van
+jaren aan het Oosten voorbij. Zooals de Heilige Schrift het doen en
+laten van de bevolking van Palestina, en zooals de <span class="corr"
+id="xd21e4562" title=
+"Bron: Duizenden-en-&eacute;&eacute;n">Duizend-en-&eacute;&eacute;n</span>
+nacht de verhoudingen en omstandigheden in Klein-Azi&euml; en
+Noord-Amerika schilderen, zoo ziet het er daar in veel opzichten nog
+heden uit. Misschien zijn de openbare gebouwen en de paleizen der
+grooten van aanzien veranderd, maar de leemen huizen, waar het volk in
+woont, zijn dezelfde gebleven als in den grijzen voortijd. Ook de
+kleeding van de lagere volksklasse in de steden en die van het landvolk
+is weinig gewijzigd, en het beeld, dat de straten opleveren, waar thans
+de reiziger belangstelling voor toont, verschilt, in het groot
+beschouwd, niet van dat uit verafgelegen eeuwen. Dezelfde godsdienstige
+stelregels en vooroordeelen, dezelfde rechtspraak en staatsinrichting
+vinden wij nog thans terug, en het klimaat met zijn gelijkmatige hitte
+heeft zeker niet weinig tot het te voorschijn roepen van het
+verschijnsel meegewerkt.</p>
+<div class="figure xd21e4566width"><img src="images/p1909-u209-1.jpg"
+alt="Een fellahkhind op een ezel." width="485" height="482">
+<p class="figureHead">Een fellahkhind op een ezel.</p>
+</div>
+<p>Als het nieuwe doordringt, omdat de eischen van het verkeer en den
+vooruitgang het vorderen, gaat het schoorvoetend, en de bouw van
+spoorwegen en tramwegen en stoombooten, de invoering van gas- en
+electrisch licht hebben zoo min als die van moderne rijtuigen en
+automobielen of de aanleg van telefonen en waterleidingen het aanzien
+der oostersche steden wezenlijk veranderd. Slechts enkele straten
+hebben in den regel een europeesch karakter aangenomen. Daarnaast
+heerscht als te voren het oude, bonte volksleven. In Konstantinopel, in
+de klein-aziatische steden, in Egypte, overal merkt de toerist dat
+op.</p>
+<p>Het is onbegrijpelijk, hoe rijk aan afwisseling het straatleven in
+een oostersche stad is, waar in de nauwe straatjes zich alles bont
+opeenhoopt. De ventende kooplieden laten ieder hun eigen kreet en roep
+hooren, en elk biedt zijn waren te koop aan op eigenaardig gevormde
+bladen of in manden van een apart, eigen soort; in de verte al hoort
+men de limonade- en ijsverkoopers met hun metalen bekers klepperen, om
+de aandacht te trekken; lekkernijen en voedingsmiddelen zijn in
+verschillende tijden van het jaar verschillend; maar een vast
+bestanddeel van het beeld der straten vormen ze zonder mankeeren.</p>
+<p>Waar veel vreemdelingen komen, speelt ook de handel in
+prentbriefkaarten, vliegenwaaiers, wandelstokken een hoofdrol. Niet
+minder in het oog vallen de talrijke bedelaars. Behalve de in vuile
+lompen gehulde en soms aan afzichtelijke ziekten lijdende volwassenen
+zijn er de vele kinderen, die om bakschisch roepen en overal om de
+vreemden heen zwermen. De werkende inboorlingen dragen bijna alle een
+lang kleed, den vaak kleurigen kaftan, wijde, beneden gesloten broeken
+en den schilderachtigen tulband. De ambtenaren en de in moderne
+denkbeelden opgevoede jongelui zijn europeesch gekleed, maar dragen op
+het hoofd de roode fez, de tarboesj, zooals men in Egypte zegt. Die
+heeft langzamerhand de hoogte van den europeeschen hoed bereikt en
+wordt bij de vele hoedenmakers zorgvuldig telkens weer in den vorm
+geperst en opgestreken.</p>
+<p>De vrouwen, die men op straat ontmoet, zijn in ruime, alles
+bedekkende gewaden gehuld en hebben meestal een kap over het hoofd. Het
+benedengedeelte van het gezicht is buitendien door een sluier
+verborgen, die des te dunner is, naarmate de rang der dame hooger is.
+In Egypte hangt de sluier aan een band van riet, die boven den neus is
+aangebracht. Alleen jodinnen, christelijke vrouwen en vrouwen van het
+land gaan met onbedekt gezicht rond.</p>
+<p>Boeren drijven door de steden hun beladen kameelen en ezels in lange
+rijen, soms hun kudden geiten, die onderweg aan de huizen worden
+gemolken, op hoeken van straten en op pleinen vertoonen
+slangenbezweerders en goochelaars hun kunsten, of vertellers en
+straatmuzikanten houden er de menigte bezig. In de hoofdstraten zitten,
+waar hun maar plaats wordt gegund, de geldwisselaars aan hun met
+muntstukken beladen tafeltjes, welk geld in glazen kastjes is geborgen.
+Hier en daar ziet men een tafeltje, waar een schrijver zit te pennen,
+wat men hem dicteert ten gerieve van wie niet met pen of potlood kan
+omgaan. Tusschen alles door rijden dan de electrische trams of mooie,
+fraai bespannen rijtuigen, of een troep modern gekleede soldaten trekt
+met militaire muziek voorbij.</p>
+<div class="figure xd21e4581width"><img src="images/p1909-u209-2.jpg"
+alt="Straatmuzikant in Alexandri&euml;." width="485" height="484">
+<p class="figureHead">Straatmuzikant in Alexandri&euml;.</p>
+</div>
+<p>In Konstantinopel en Klein-Azi&euml; houdt bij zonsondergang het
+leven van de straat op, en zoodra de muezzin vanaf den toren der
+moskee&euml;n de geloovigen tot het avondgebed heeft opgeroepen,
+verdwijnt bij het vallen van den nacht alles in de huizen. Daar deze
+naar den straatkant veelal geen vensters hebben of dicht getraliede, en
+daar de straatverlichting meestal zeer gebrekkig is, doet alles zich
+als uitgestorven voor. Maar in Egypte is dat anders. Hier wordt in de
+avonduren het beeld, zoo mogelijk, nog levendiger. De talrijke
+caf&eacute;&rsquo;s, barbierswinkels, vruchtenwinkels en
+banketbakkerijen, ontsteken tallooze groote lantarens, en lokken de
+menigte, die er plaats neemt en koffie drinkt uit de kleine kopjes
+zonder oor, terwijl het aantal der gevraagde waterpijpen vaak den
+voorraad overtreft. In de vastenmaand Ramadan, als de Mohammedaan
+overdag geen voedsel tot zich neemt, duurt de straatdrukte vaak tot de
+morgenuren. <span class="pagenum">[<a id="pb210" href="#pb210" name=
+"pb210">210</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a197" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Waarde, die tot haar recht komt.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het is al vele jaren geleden, dat men voor het eerst
+begon te spreken over het water van de vele vallen in Zwitserland als
+op groote schaal aan te wenden beweegkracht. Langer dan een kwarteeuw
+is al de uitdrukking van &raquo;witte steenkool&laquo; oud, waarmee dan
+het schuim der cascaden werd aangeduid, dat fabrieken en machines aan
+drijfkracht zou kunnen helpen. Hoewel het door water bewogen molenrad,
+dat het werk verrichtte in houtzagerijen en meelmolens reeds heel oud
+is, eerst de laatste tijden hebben <span class="corr" id="xd21e4593"
+title="Niet in bron">we</span> de waterkracht leeren exploiteeren in
+den dienst der electriciteit.</p>
+<p>Deze groote macht laat op treffend doelmatige manier het
+snelstroomend water voor zich werken en in vele berglanden van Europa
+worden haar turbines reeds in beweging gebracht door stroomend water.
+Het allergrootste krachtstation van den jongsten tijd zal dit jaar nog
+gereed komen in zuidelijk Zweden bij den beroemden <span class="corr"
+id="xd21e4598" title=
+"Bron: Trolh&auml;tta-waterval">Trollh&auml;tta-waterval</span>. Daar
+komen tachtig duizend paardekrachten door omzetting van de levende
+kracht der watermassa&rsquo;s in electrische energie, beschikbaar voor
+spoorweg-, gemeente-, industri&euml;ele en andere
+doeleinden<span class="corr" id="xd21e4601" title=
+"Niet in bron">.</span> De werken aan den Trollh&auml;tta-waterval
+worden door den zweedschen staat uitgevoerd, welke behalve dezen nog
+een reeks andere watervallen in zijn bezit heeft gebracht en daartoe
+een afzonderlijke waterval-administratie opgericht heeft. Bij de plaats
+Trollh&auml;ttair stort de G&ouml;taelf over een afstand van ongeveer
+1000 meter geleidelijk naar beneden, op deze wijze een twaalftal
+verschillende watervallen vormende. De storting begint bij het eiland
+Gull&ouml;n en de laatste vallen liggen bij het Olideloch. Tusschen het
+laatste en Gull&ouml;n heeft men een kanaal aangelegd, dat de razende
+watermassa&rsquo;s bij Gull&ouml;n opvangen en naar het bij het
+Olideloch te bouwen krachtstation leiden zal. Het 1400 meter lange
+kanaal, uit de rotsmassa&rsquo;s door dynamietontploffingen gevormd,
+zal 252 M<sup>3</sup> water in de seconde voortleiden, waarbij men een
+snelheid van de watermassa&rsquo;s van 2 meter in de seconde berekent.
+Aan het eindpunt ligt een verzamelbekken, van waar het water in acht
+loodrechte, bijna 32 M. diep in de rotsen uitgehouwen turbinenkamers
+stort. Deze laatste monden uit in het aan den voet van den berg
+liggende krachtstation, waarin acht turbines van elk 10.000
+paardekrachten opgesteld worden. Van het krachtstation wordt de
+electrische kracht naar een groot aantal steden en dorpen geleid.</p>
+<p>Met behulp van een voorloopig krachtstation wordt thans reeds
+electriciteit naar verschillende steden gevoerd. Met den dag der
+inwerkingstelling van het reuzenkrachtstation zal bij de
+Trollh&auml;tta-watervallen een volledige verandering van het
+natuurtafereel plaats hebben.</p>
+<p>Terwijl thans nog 562 M<sup>3</sup> water in de seconde over de
+glooiingen stort, zal de toekomstige watermassa nog slechts 50
+M<sup>3</sup> bedragen en in plaats van de wild voortbruisende
+watermassa&rsquo;s, die de bewondering van de toeristen opwekken,
+zullen dan de bezoekers de droge, gladgeslepen rotsblokken van het
+stroombed mogen beschouwen, als zij niet liever elders het altijd nog
+rijk vertegenwoordigde natuurschoon willen gaan genieten. Ook in
+noordelijk Zweden zal de staat een groot krachtstation oprichten, om
+verschillende steden van electrische kracht te voorzien.</p>
+<p>Wanneer men bedenkt, dat Zweden jaarlijks voor 60 millioen kronen
+aan engelsche steenkolen betrekt, die het noodig heeft voor de
+industrie en het spoorwegbedrijf, is het verklaarbaar dat men
+overgegaan is tot het partij trekken van de watervallen. Alleen de
+watervallen, die in zuidelijk Zweden tot ongeveer ter hoogte van Gefle
+liggen, bevatten een onuitputtelijken, steeds zich hernieuwenden en
+aanvullenden voorraad levende waterkracht. Dit zijn de
+&raquo;sluimerende millioenen&laquo; van Zweden, niet minder belangrijk
+dan de ertsen en wouden van het land. Nog vormen zij in hun
+ongebreidelde watermassa&rsquo;s grootsche natuurwonderen, die ook
+toeristen van heinde en ver aantrekken, doch met den tijd zal zich de
+techniek in steeds grootere mate van de watervallen meester maken, om
+zelfs voor de meest afgelegen deelen van het land de veroveringen van
+de moderne ingenieurskunst toegankelijk te maken.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a198" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Plaatselijk verzet op Ceram.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Hoe eigenaardig plaatselijk in ons Indi&euml; het
+verzet tegen het nederlandsch bestuur kan zijn, blijkt duidelijk op
+Ceram, waar het landschap of liever het kampongcomplex Ahiolo telkens
+last geeft. Aanleiding is natuurlijk de tegenzin tegen het opbrengen
+van belasting of het presteeren van heerendiensten. Maar de oorzaak
+moet ongetwijfeld gelegen zijn in den instinctieven tegenzin bij deze
+lieden des wouds tegen den voortdringenden invloed van het geregeld
+gezag.</p>
+<p>Maar hoe is het dan dat Ahiolo een uitzondering vormt tusschen de
+andere deelen van Ceram?</p>
+<p>Ceram is een eiland van een zeer geaccidenteerde vorming; wellicht
+heeft deze omstandigheid, evenals op andere eilanden van
+gelijksoortigen bouw, bijgedragen tot het ontstaan van tal van
+complexen van dorpen, met scherp afgebakend gebied, die geheel
+onafhankelijk van elkaar zijn.</p>
+<p>Op Ceram kan er opstand zijn in Ahiolo, zooals men b.v. in Europa
+opstand zou kunnen hebben in Frankrijk, zonder dat de andere staten er
+in gemoeid zouden behoeven te zijn.</p>
+<p>Zoo scherp wordt door de lieden van Ahiolo het beginsel van het
+eigen territoir in acht genomen, dat het verzet zich, hoe fel het ook
+wezen moge, steeds tot binnen de grenzen beperkt. Troepen-afdeelingen
+kunnen zich zonder gevaar voor een overval tot vlak bij de grens
+bewegen. Is deze echter eenmaal overschreden, dan heeft men op zijn
+hoede te zijn. Ter kenschetsing der zeer eigenaardige toestanden, zij
+aangehaald, dat lieden van Ahiolo er zich b.v. wel toe leenen willen de
+goederen van colonnes, die zich van de kust naar dat gebied begeven, te
+helpen dragen. Zij doen het trouw totdat zij aan de grens gekomen zijn.
+Maar met geen geld of geen geweld zouden zij er toe te krijgen zijn die
+goederen verder te helpen brengen. Zij zetten de pakken neer en
+verdwijnen desnoods in het bosch, om, wanneer de colonne verder mocht
+trekken, aan de andere zijde der grens op haar te gaan schieten.</p>
+<p>Uit de maandelijksche verslagen zoowel als uit de
+regeeringstelegrammen, die ons nu en dan bereiken, valt op te maken
+hoeveel moeite dat kleine Ahiolo, waarvan de weerbare bevolking slechts
+uit enkele honderden mannen bestaat, aan het gezag geeft. Met hand en
+tand weert het zich tegen den vreemden invloed. Veel vooruitgang is er
+niet te bespeuren. &ldquo;Of de schuld daarvan ligt aan onvoldoende of
+slecht geleide militaire actie? Dit zouden wij niet weten te
+beoordeelen,&rdquo; zegt de Java-Bode en gaat dan voort:</p>
+<p>&ldquo;Wel achten wij het van groot belang, dat krachtige
+maatregelen zouden genomen worden om zoo spoedig mogelijk aan dezen
+treurigen toestand een einde te maken. Daargelaten het betrekkelijk
+groot verlies aan menschenlevens&mdash;althans onzerzijds, de lieden
+van Ahiolo weten zich goed te dekken en zijn moeilijk te
+raken!&mdash;kan ons gesukkel niet strekken om ons prestige in die
+streken te verhoogen.</p>
+<p>Gelukkig, dat elders in het Oosten van den Archipel gezondere
+toestanden bestaan, en dat, al moge er nu en dan nog wel eens een op
+zichzelf staande daad van weerspannigheid tot gewapend optreden op
+kleine schaal nopen&mdash;wat meestal slachtoffers eischt&mdash;het er
+daar steeds rustiger en normaler begint uit te zien.&rdquo;</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a199" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Over den Roewenzori.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De hooge top in Midden-Afrika, waarheen de hertog der
+Abruzzen in 1906 een expeditie heeft ondernomen en die ook wel
+Roenssoro wordt genoemd, is pas in 1888 door Stanley ontdekt. In
+verschillende talen is het reisverhaal van den hertog reeds verschenen,
+zooals het uit aanteekeningen van den hertog en van zijn tochtgenooten
+is opgesteld door zijn italiaanschen vriend en vroegeren reisgenoot, F.
+de Filippi.</p>
+<p>Men krijgt eerst een overzicht over de geschiedenis der ontdekking
+van den Roewenzori, die bezocht is geworden door zeer veel reizigers en
+wetenschappelijk gevormde Alpinisten, helaas, met het gevolg, dat de
+meeningen over de geleding van het gebergte en de identiteit der
+afzonderlijke toppen er al verwarder door werden. Ook over de hoogten
+van de toppen liepen de opgaven sterk uiteen.</p>
+<p>Aan die verwarring heeft de reis van den hertog der Abruzzen,
+Amadeus van Savoye, een eind gemaakt. Hij en zijn medearbeiders hebben
+door hun wetenschappelijken tocht een verdienstelijk werk gedaan.</p>
+<p>Uit het eigenlijke bericht der expeditie ziet men, dat ze Port
+Fortal den eersten Juni verlieten en dat midden Juli al het op het
+programma staande werk verricht was, dank zij den ijverig volgehouden
+arbeid. In het aanhangsel worden de astronomische, topografische,
+meteorologische en magnetische waarnemingen en de
+natuurwetenschappelijke verzamelingen besproken.</p>
+<p>Wij geven in ons hoofdblad binnenkort het reisverhaal in extenso,
+waarbij onze lezers den opgewekten, prettigen verhaaltrant zullen
+kunnen waardeeren. <span class="pagenum">[<a id="pb211" href="#pb211"
+name="pb211">211</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a200" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Mosselteelt.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De mossel wordt ook in ons land met smaak verorberd,
+maar niet in zoo grooten getale als in Frankrijk, waar men in sommige
+streken aan mosselteelt doet, zooals bij ons aan oesterteelt. De
+voortplanting van de mossel is voor een deel nog onopgehelderd; maar de
+vruchtbaarheid is zeer groot, dat is van algemeene bekendheid. Een
+groot deel van het broedsel gaat natuurlijk verloren, wordt door den
+zeewind mee voortgesleurd of komt in het oeverslijk terecht en sterft
+er. Maar er blijft nog altijd een aanzienlijke rest over, die zich
+vasthecht aan het rotsgesteente. De ontwikkeling der mossel heeft dan
+betrekkelijk vlug plaats; na afloop van twee tot drie maanden heeft de
+jonge mossel een middellijn van eenige millimeters bereikt.</p>
+<p>Dan komen de telers en maken de jonge mosseltjes los, die altijd bij
+verscheiden duizenden als een tros aan elkander hangen, om ze over te
+storten in zakken van fijn netwerk, die ongeveer twee liter kunnen
+bevatten. Die zakken zijn gemaakt van stukken van oude, zeer fijne
+netten, die meestal vroeger voor de sardinenvangst hebben gediend. De
+met jongen <span class="corr" id="xd21e4659" title=
+"Bron: gevuldenet ten">gevulde netten</span> worden vervolgens op
+eigenaardige wijze behandeld. Diep in het water gedreven palen, die
+ongeveer anderhalven meter boven het water uitsteken, worden door
+stevig samengevlochten takken van kastanjeboomen met elkaar verbonden.
+De terreinen voor de teelt moeten steeds z&oacute;&oacute; zijn
+gelegen, dat ze gedurende de helft van den tijd der eb volkomen droog
+liggen.</p>
+<p>Op dien tijd van den laagsten waterstand worden de zakken met
+mossels, altijd op afstanden van een halven meter, midden tusschen de
+in elkaar gevlochten takken bevestigd. De rustelooze golven der zee
+omspoelen het fijne netwerk en de jonge mossels groeien en doen dan de
+murw en slap geworden omhulling van de zakjes bersten. Maar dat is geen
+bezwaar, want de mossels hebben dan hun eigen veerkrachtigen draad, den
+byssus, verkregen, met welks hulp ze zich in het takwerk stevig hebben
+vastgezet.</p>
+<div class="figure xd21e4665width"><img src="images/p1909-u211.jpg"
+alt="Een goede vangst." width="720" height="455">
+<p class="figureHead">Een goede vangst.</p>
+</div>
+<p>Na achttien maanden ongeveer hebben de mossels hun volkomen
+ontwikkeling bereikt en zijn geschikt voor den verkoop. De telers maken
+in den tijd van den laagsten waterstand de takken van de palen los. Die
+zijn dan geheel door mossels overdekt, en men kan de schelpen plukken
+als de vruchten van een boom.</p>
+<p>Behalve op die manier wordt ook nog wel een andere methode
+toegepast. Daarbij worden boomtakken, meestal tamarindetakken, maar ook
+andere, loodrecht in den weeken grond gestoken, zoodat ze een boschje
+vormen, waarvan de golvende punten boven de zee heen en weer wuiven. De
+jonge mossels worden op dezelfde wijze, als te voren beschreven, in
+fijne netten gedaan en in de takken vastgemaakt, en het dichte
+takkenwirwar kan zeer veel netten bergen. De oogst heeft eveneens
+ongeveer na achttien maanden plaats. De op die manier geoogste mossels
+noemt de Franschman tamarini&egrave;res.</p>
+<p>De opbrengst is ook dan zeer groot, maar het is een verbazend
+moeilijk werk, de schaaldieren uit het dichte gewemel van takken uit te
+plukken. En dan heeft men bij deze methode nog het bezwaar, dat zich
+veel slijk heeft vastgezet in de massa, terwijl bij de andere manier
+het water ongehinderd onder de drijvende wanden van takken kan
+doorstroomen. Men teelt de mossels graag aan de mondingen van rivieren,
+omdat het sterk bewogen water uitstekend voor de voeding der dieren
+zorgt en hun groei bevordert. Daarbij moeten de mossels een voorliefde
+hebben voor de plaatsen, waar zout en zoet water samenkomen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a201" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een nieuw modern dorp.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Sint-Petersburg, Karlsruhe en nog meer andere steden
+zijn verrezen op wensch of bevel van een bepaald persoon, in beide
+gevallen een regeerend vorst, maar nu krijgen we in een uithoekje van
+ons eigen land een dergelijk voorbeeld van een nieuw te stichten modern
+dorp.</p>
+<p>Er is namelijk in het jaar 1847 in Zeeuwsch-Vlaanderen een gedeelte
+ingepolderd van het Verdronken Land van Saeftingen, waarna er een zeer
+vruchtbare polder ontstond, gedeeltelijk gelegen in de nederlandsche
+gemeente Clinge en 544 H.A. groot. Voor een kleiner deel ligt de polder
+in de belgische gemeente Kieldrecht.</p>
+<p>In die Prosperpolder hebben zich verscheiden boeren gevestigd en ze
+hebben er prachtige hofsteden doen verrijzen. Door de vestiging van
+landbouwers zijn er natuurlijk nijveren heengelokt, smeden, bakkers,
+schoen- en kleermakers, timmerlieden, winkeliers en herbergiers. De
+erfgenamen van den Prins van Aremberg nu hebben in deze streek
+belangrijke eigendommen liggen, en thans zijn zij voornemens, daar een
+nieuwerwetsch dorp te stichten.</p>
+<p>Er wordt een straat aangelegd van circa 12 Meter breedte. In het
+midden komt een steenweg voor de voertuigen, daarnaast klinkerpaden van
+2 Meter breedte voor de voetgangers, verder een pad voor wielrijders en
+twee rijen boomen. In de volgende maand begint men met het bouwen der
+woningen, die alle volgens den laatsten trant zullen worden ingericht
+en alle gemakken zullen bevatten.</p>
+<p>Er zijn reeds meer dan 100 aanvragen ingekomen, om huizen te mogen
+bouwen in het nieuwe dorp.</p>
+<p>In het midden van de straat komt een prachtige kerk met pastorie,
+die reeds aanbesteed is. <span class="pagenum">[<a id="pb213" href=
+"#pb213" name="pb213">213</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a202" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Plasmolen&rsquo;s schoon.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Lang is het reeds geleden, maar nog kan ik doen leven,
+al de beelden en gewaarwordingen, die me bestormden en overweldigden,
+toen ik voor het eerst door het bosch van den Jansberg ging, komende
+van Groesbeek in de maand Augustus, om een coll&eacute;ga, wonende aan
+den Plasmolen, te bezoeken, en wanneer ik thans een opgetogen vriend
+toonen kan al &rsquo;t mooi van wat ik langzaam aan heb liefgekregen,
+voel ik al de blijheid weer van toen. Zijn verwondering en vreugd over
+al dat nergens nog geziene, maakt alles weer voor je nieuw, doet je
+goed en streelt, als vleitaal de jonge moeder over haar kind.</p>
+<p>&rsquo;t Mooie H&ocirc;tel &ldquo;De Plasmolen&rdquo;, dat in zijn
+blankheid oprijst aan het water, staat daar als blijk van erkenning van
+&rsquo;t schoon der natuur, doet soms denken aan een tempel waar
+&rsquo;s zomers komen om te rusten, vermoeiden van het leven, ter
+aanbidding van de godheid, die een oord zegent met zooveel schoon. Want
+zeker <span class="pagenum">[<a id="pb214" href="#pb214" name=
+"pb214">214</a>]</span>zeg ik niet te veel, als ik beweer dat &rsquo;t
+schoon van de streek oorzaak is van den meer dan buitengewonen groei
+van &rsquo;t H&ocirc;tel natuurlijk niet gerekend buiten de krachtige
+leiding der heeren van der Grinten en Cremer, de pachters van &rsquo;t
+H&ocirc;tel, die mede hun aandeel hebben aan de ontwikkeling van
+&rsquo;t kleine primitieve H&ocirc;tel de Plasmolen tot het modern
+ingerichte H&ocirc;tel van nu, dat iedere toets doorstaat.</p>
+<p>Nergens vond ik een natuur die nog zoo onbedorven is gebleven van de
+steeds voorwaarts dringende cultuur, die helaas, zooveel van &rsquo;t
+echte zuivere schoon bederft; geen vereeniging ter bevordering van
+&rsquo;t vreemdelingenverkeer drukte op deze streek haar stempel; nog
+kwam geen bouw van villa&rsquo;s dissonanten brengen in de harmonie van
+&rsquo;t geheel; nog ongeschonden of verminkt, leeft daar een leven als
+niet van onze eeuw, droomt nog een po&euml;zie, vreemd aan onze dagen,
+ontroerend soms en angstig, voor hen die uit den gang van &rsquo;t
+jachtende leven komen. In &rsquo;t bosch fluisteren nog stemmen uit
+lang vervlogen dagen; de weelderige groei van boomen en planten draagt
+nog een oerkarakter, zooals men nergens anders vindt.</p>
+<div class="figure xd21e4703width"><img src="images/p1909-u214.jpg"
+alt="Boschpartij in den omtrek van den Plasmolen." width="440" height=
+"665">
+<p class="figureHead">Boschpartij in den omtrek van den Plasmolen.</p>
+</div>
+<p>Trotsche eiken met hun grilligen groei, soms zwaar getooid en
+bekropen door klimop en kamperfoelie, verrijzen naast beuken en berken,
+terwijl varens en paardenstaart, die een hoogte van twee meter hier
+bereiken, braamstruik en woudroos, een wildernis formeeren, die soms
+denken doet aan verhalen van Aimard, en verwonderd zou men bijna niet
+zijn, een Indiaan te zien, jagend op het een of ander wild. &rsquo;t
+Sterk heuvelachtig terrein biedt soms panorama&rsquo;s van uren
+uitgestrektheid, waarin &rsquo;t bewegen van de menschen, ons eerst de
+kleinheid daarvan voelen doet, voert dan weer in valleien van een
+plechtig somber schoon. Veelal zijn de heuvelen begroeid met dichte
+rijzende stammen van dennen, waaronder een klaar zilverachtig licht.
+Het schijnen soms sprookjes-paleizen in roerende rust, tempels van
+eenvoud, tempels van God met gewijde harmonie&euml;n, als ruischend de
+wind speelt met de toppen der boomen. Dan weer is &rsquo;t een meer,
+geheimzinnig zich verliezend in &rsquo;t dichte geboomte, als wilde
+&rsquo;t zich verbergen voor onbeschaamden blik, gevoed door kabbelende
+beekjes, zoo helder als kristal, zacht zingend voorwaarts huppelend als
+spelende knapen. Hier spreekt eerst de stem van de stilte; het schijnt
+alles overtogen met een waas van mystiek. Geen geluiden van &rsquo;t
+groote leven dringen tot hier door; &rsquo;t al ademt een geest die tot
+mijmeren ons noopt, opvoert tot een hooger schoon, door zoo plechtige
+stilte en roerende rust, voorwaar dus een oord voor hem, die te rusten
+begeert van &rsquo;t nerveus bewegen eener groote stad, kalmte zoekt
+voor zijn geest.</p>
+<p>En hoezeer is deze streek veelzijdig en afwisselend! De historische
+Mookerhei, die zich uitstrekt achter het hotel, roept de herinnering
+aan Mauve in ons op en is schilderachtig en rijk. Hier stijgt zingend
+de leeuwerik omhoog, vliegt krijschend de kievit boven het hoofd van
+den wandelaar, genieten de schonkige koeien een ongekende ruimte. Hier
+teekent zich de zandweg tegen &rsquo;t donkere groen van een
+dennengroep; hier is de rust van een ander karakter, zingt de fee van
+het natuurschoon een anderen zang. Ginds staan de huizen van &rsquo;t
+landvolk te droomen als neergesmeten langs de wegen, die zwaar zijn
+doorploegd van &rsquo;t spoor van de karren, en stil rijst boven de
+daken, schitterend in &rsquo;t blauw van de lucht, lieflijk de kerk van
+het dorp; &rsquo;t is of de hand van een kunstenaar, bedreven en los,
+hier alles plaats gaf.</p>
+<p>Onder aan den boschrand, waarvan de lijnen muziek zijn, zich
+<span class="pagenum">[<a id="pb215" href="#pb215" name=
+"pb215">215</a>]</span>verliezend in blauwende verten, zich oplossend
+in het Reichswald, strekken zich de vennen uit.</p>
+<p>Groote plassen, waarin de trotsche woudreus, als bewust van zijn
+pracht, zijn eigen schoonheid te bewonderen staat, geheel zijn rijkdom
+van takken en blad bevende teekent, tegen een schitterende lucht,
+kunnen, als de regen neerdrupt uit zwaar zwarte wolken, stemmen tot den
+plechtigsten ernst.</p>
+<div class="figure xd21e4718width"><img src="images/p1909-u215.jpg"
+alt="Het hotel de Plasmolen." width="691" height="446">
+<p class="figureHead">Het hotel de Plasmolen.</p>
+</div>
+<p>&rsquo;t Is bijna met vrees, dat ik gewaag van &rsquo;t hier levende
+schoon, angstig als ik ben, dat het niet veilig meer zal zijn, en dat
+het gemeengoed worden gaat, zoodat de hand van profanen die heiligheid
+schendt.</p>
+<p>Maar wie in de goede gezindheid tot dit mooie oord nadert, die zal
+zich niet bedrogen zien en hij kan vertrouwen, in het gastvrije hotel
+&raquo;De Plasmolen&laquo; zich thuis te zullen voelen.</p>
+<p class="signed"><span class="sc">Leo Niehorster.</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a203" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Noordhollandsch Watertochtje.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het is een aardig denkbeeld van de Leidsche
+Stoombootmaatschappij &raquo;De Volharding&laquo;, om een rondreis te
+water te organiseeren van uit Haarlem langs Spaarne, Noordzeekanaal,
+Kanaal van Nauerna over Knollendam, de Zaan en Zaandam en door
+Noordzeekanaal en Spaarne terug naar Haarlem. Hoe verbazend jammer was
+het voor de onderneming, dat in de maand Juli het aantal mooie
+zomerdagen zoo gering is geweest, want juist die warme dagen met zon
+zijn uiterst geschikt voor het genot van bootjevaren.</p>
+<p>Vreemdelingen en toeristen, die altijd zoo verrukt zijn over de
+&raquo;wazige&laquo; luchten van Holland, hebben hun hart aan de
+wazigheid kunnen ophalen, <span class="pagenum">[<a id="pb216" href=
+"#pb216" name="pb216">216</a>]</span>en zeker is het, dat ook bij
+donker weer het polderland niet alle bekoring mist, maar hoeveel
+vriendelijker doet alles zich voor in den zonneschijn! Mocht Augustus
+nu nog maar goed maken, wat Juli is te kort gekomen en mocht het aantal
+passagiers, die dagelijks met de nieuw gebouwde stoomboot
+&raquo;Volharding VII&laquo; meegaan van harte kunnen genieten van het
+afwisselende landschap, waarvan wij enkele kijkjes hier
+reproduceeren.</p>
+<div class="figure xd21e4741width"><img src="images/p1909-u216.jpg"
+alt="Kerk te Spaarndam." width="308" height="317">
+<p class="figureHead">Kerk te Spaarndam.</p>
+</div>
+<p>Want er is heel wat te zien op het tochtje, dat, om half elf
+&rsquo;s morgens beginnend, de deelnemers om vijf uur weer aan het
+Noorder Spaarne aan wal zet. E&eacute;n ding is voor deze pleiziervaart
+een stellig vereischte, namelijk stiptheid, wat den tijd betreft, want
+er zijn sluizen en spoorbruggen in de route, die op een bepaalden tijd
+geopend worden, en die de grootste preciesheid verlangen van de
+vervoermiddelen te water op poene van soms een langen wachttijd.</p>
+<p>In het aardige boekje, dat de reisbeschrijver bij uitnemendheid, de
+heer J. Craandijk, voor de stoombootmaatschappij samenstelde en waaraan
+wij hier het een en ander ontleenen, wordt opgegeven, hoe de reizigers
+van verschillende kanten, van Bloemendaal, van Alkmaar, van Amsterdam,
+van Aerdenhout en Zandvoort, het moeten aanleggen, om langs den
+kortsten weg naar het Noorder Buitenspaarne te komen. Alle <span class=
+"corr" id="xd21e4749" title="Bron: eenigszings">eenigszins</span>
+belangrijke punten van den watertocht passeeren de revue, terwijl in de
+beschrijving enkele historische bijzonderheden zijn ingevlochten en
+niemand onbevredigd blijft, die graag zou willen weten, welk torentje
+daar uit het groen verrijst, wat voor oud huis ginds te zien is, in
+welk water men bij het omslaan van deze bocht is binnengevaren, hoe dit
+vriendelijk dorpje heet en wat de naam is van dien in groene frischheid
+en frissche groenheid van vruchtbaarheid getuigenden polder.</p>
+<p>Laat ons even vertellen, dat men eerst door het Spaarne vaart in
+noordoostelijke richting, langs den Houtrakpolder, om dan een scherpe
+bocht rechts te maken en in het Noordzeekanaal te komen, dat slechts
+gevolgd wordt op den heenweg tot waar men links afslaand het
+Nauernakanaal binnenvaart of de Nauerna&rsquo;sche vaart, een ouden
+waterloop, die indertijd uitgediept en bedijkt werd voor de droogmaking
+van den Schermerpolder. Dat was nog in onze groote zeventiende eeuw,
+die wij wat onze waterbouwwerken betreft, in den tegenwoordigen tijd
+gerust onder de oogen kunnen komen.</p>
+<p>Kalm glijdt de boot er door het vlakke weiland, met slooten
+doorsneden, waar watermolentjes wat afwisseling brengen, en de
+huizenstrook van Assendelft met de beide kerktorens en al eerder het
+langgerekte Westzaan aantoonen, dat men nog niet heelemaal buiten de
+bewoonde wereld is geraakt. Noordwaarts op gaat het tot aan de
+spoorbrug niet ver van het station Krommenie-Assendelft en verder
+noordelijk achterlangs Krommenie <span class="pagenum">[<a id="pb217"
+href="#pb217" name="pb217">217</a>]</span>tot bij het punt, waar de
+Nauernavaart zich afbuigt van de ringvaart van den Starmeerpolder.</p>
+<div class="figure xd21e4759width"><img src="images/p1909-u217.jpg"
+alt="Kerk te Westzaan." width="720" height="417">
+<p class="figureHead">Kerk te Westzaan.</p>
+</div>
+<p>Bij Knollendam wendt de stoomboot zich dan naar het Zuiden en vaart
+de Zaan in. Het riviertje de Zaan, zoo bescheiden in haar oorsprong als
+afvloeiing van vroegere meren, die in polders zijn veranderd en die de
+voeding van de Zaan aan de ringvaarten hebben overgedragen, heeft
+liefelijke oevers, en schilderachtige tooneelen krijgt men vanaf de
+boot te zien. Men passeert Oost- en West-Knollendam, Wormerveer,
+typisch omdat het nu eens niet echt zaansch is en wel zijn beste
+beentje voorzet naar den kant van de Zaan; dan de lange reeks van
+dorpsachterhuizen en tuinen, die Zaandijk en Koog aan <span class=
+"pagenum">[<a id="pb218" href="#pb218" name="pb218">218</a>]</span>de
+Zaan vormen en aan de westzijde der rivier een aardig karakter geven,
+rijk aan afwisseling.</p>
+<p>Bij Zaandam zijn beide oevers bebouwd, en de passagiers, die hun
+lunch aan boord hebben gebruikt, waarvoor de haarlemsche restaurateur,
+J. A. Mulder heeft te zorgen, kunnen van de eenigszins verlengde
+wachtperiode bij de sluis profiteeren, om iets van de stad te zien en
+misschien het Czar-Peterhuisje in oogenschouw te nemen. Maar veel tijd
+is er niet, en al spoedig ligt Zaandam achter de &raquo;Volharding
+VII&laquo;, die rechts zwenkend het Noordzeekanaal invaart en de
+Hembrug v&oacute;&oacute;r zich ziet liggen. In westelijke richting
+gaat het weer door het breede Kanaal tot waar het zijkanaal C. wordt
+gevolgd, een der vaarten, die door den uitgestrekten IJpolder loopen.
+Bij Spaarndam herhaalt zich het openen van de sluis, dat alleen op het
+volle uur gebeurt, het belangstellend kijken naar het niet onaardig
+buurtje met de typische huizen, winkels en werkplaatsen en het zoeken
+naar het wat verborgen kerkje, waar men de grafstede kan vinden van
+schout Nicolaas Cruqius, die er in 1754 is overleden en naar wien, ook
+om hem te eeren als Opziener van Rijnland, een der groote stoomgemalen
+van den Haarlemmermeerpolder is genoemd, zoodat de naam vaak wordt
+gehoord.</p>
+<p>Zoo gaat het dan weer op Haarlem aan door het Spaarne, nu met de
+uitgestrekte weilanden aan onze linkerhand, langs het in 1842
+aangelegde jaagpad van Haarlem naar Spaarndam en den ouden, grooten
+heirweg van Kennemerland naar Alkmaar. Die naam Kennemerland herinnert
+aan het vele schoon in de omstreken van de grijze Spaarnestad, het
+mooie, dat overal in ons land en daarbuiten wordt gewaardeerd. De
+nieuwe boottochtjes hebben nu daarnaast meer waardeering gebracht voor
+het schilderachtige polderland, door zijn kalme wateren doorsneden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a204" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een internationaal Noordzeebad.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De roem van de Noordzee-badplaats Zandvoort is reeds
+lang ver buiten het grensgebied van ons kleine landje doorgedrongen.
+Een mooi breed strand, rondom heerlijke duinruggen, een krachtige
+golfslag van de Noordzee, de gunstige ligging in de nabijheid der
+steden Amsterdam en Haarlem hebben Zandvoort tot een der meest
+bezochte, zoo niet tot de drukst bezochte badplaats ten onzent
+gemaakt.</p>
+<p>De genoemde voordeelen worden op de gelukkigste wijze vereenigd en
+voltooid door uitstekende treinverbindingen, die het voor het
+binnenlandsch en buitenlandsch publiek gemakkelijk maken, Zandvoort te
+bereiken. Zoo rijdt men bij voorbeeld des avonds om tien minuten over
+zes uit Keulen en komt zonder overstappen om elf uur in den avond te
+Zandvoort. En ook op andere tijden van den dag rijden doorgaande
+treinen over de grenzen van en naar Zandvoort. Voor het verkeer met de
+naaste omgeving speelt de regelmatige en drukke verbinding tusschen
+Amsterdam en Zandvoort met tusschenpoozen van ongeveer een half uur een
+gewichtige rol. Er loopen in het algemeen dagelijks zoowat 38 treinen
+en als er extra drukte is, worden nog treinen ingelegd.</p>
+<p>Nu het nieuwe station te Haarlem gereed is, is ook de verbinding met
+Den Haag en Rotterdam vergemakkelijkt, zoodat men thans in
+&eacute;&eacute;n uur van Zandvoort uit Den Haag kan bereiken. Naar
+Amsterdam en Haarlem kan de badgast zich ook door de electrische tram
+laten brengen, die in den zomer op werkdagen alle tien minuten en op
+bijzondere dagen alle vijf minuten rijdt. De treinen zijn zeer
+geriefelijk ingericht en ze leggen den afstand tusschen Zandvoort en
+Amsterdam in een uur af, terwijl de reis naar Haarlem in een kwartier
+wordt volbracht.</p>
+<p>De huizen van het oude Zandvoort, dat oorspronkelijk een
+visschersdorp was, liggen nog al ver uit elkander als in zooveel aan
+zee gelegen plaatsen, maar er zijn een paar hoofdverkeerswegen, waarvan
+de Kerkstraat en de Hoogeweg de voornaamste zijn. Een protestantsche en
+een roomsch-katholieke kerk houden geregeld hun godsdienstoefeningen.
+De onderwijzers van twee zeer goede scholen zijn bereid, aan de
+kinderen van de badgasten privaatonderwijs te geven. Voor buitenlanders
+wordt Zandvoort meer en meer aanlokkelijk gemaakt. Het vaste circus,
+dat ruim vier jaar geleden werd aangelegd, heeft al voor allerlei
+vermakelijkheden gediend.</p>
+<p>Zandvoort heeft zich sterk uitgebreid, vooral naar den kant der zee.
+Vanaf de groote hotels en de rijke pensions kan men de meest
+verscheiden wandelingen maken in allerlei richtingen. Wie naar het
+Noorden den Boulevard volgt, komt aan een voor wandelaars in de duinen
+aangelegden weg. Daar valt er te genieten van een heerlijke wilde
+duinflora. Bij helder weer heeft men van het hooger gelegen Duinhuis
+naar alle zijden het mooiste uitzicht. Vijf minuten van het Grand Hotel
+heeft men in de duinen drie tennisvelden, die zeer diep zijn
+ingegraven, zoodat het voor de badgasten mogelijk is, ook bij vrij
+krachtigen wind te spelen. In de buurt van het terrein is een paviljoen
+met ververschingen beschikbaar.</p>
+<p>Verder naar het Noorden vindt men in de duinen een kiosk Bernadotte,
+die ook geschikt is om er na een lange duinwandeling uit te rusten en
+zich te verkwikken. Men heeft er tevens een heerlijk uitzicht op het
+strand en de duinen. Daar ziet men de gewone stranddrukte, die zeer
+levendig is, want het bezoek aan Zandvoort wordt jaarlijks op 7000 tot
+8000 personen geschat. Het seizoen begint den eersten Mei voor
+badgasten, die <span class="pagenum">[<a id="pb219" href="#pb219" name=
+"pb219">219</a>]</span>enkel voor het genieten van de zeelucht komen;
+het bad wordt den eersten Juni geopend. Ook in de maanden September en
+October worden nog baden genomen, vooral door zenuwlijders, die van den
+dan zeer krachtigen golfslag nut moeten trekken.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a205" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 lang="fr" class="main">Ligue internationale des Associations
+Touristes.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De ijverige bestuursleden van den Algemeenen
+Nederlandschen Wielrijdersbond, de heeren G. A. Pos en D. Fockema,
+hebben te Londen Nederland vertegenwoordigd op het Congres van
+bovengenoemde Ligue, die de belangen der toeristen, in het bijzonder
+die van wielrijders en motoristen in Europa en de Vereenigde Staten,
+tracht te bevorderen.</p>
+<p>Op voorstel van den Deenschen Toeristenbond, die daarbij door den
+Zweedschen werd gesteund, zal er een Permanent Bureel voor de Ligue
+worden ingesteld, want het aantal toegetreden Vereenigingen is zoo
+groot geworden, dat zoo&rsquo;n instelling niet langer kan worden
+gemist. Over de plaats, waar het bestendige kantoor zal worden
+gevestigd, in Belgi&euml;, Nederland of Zwitserland, die alle drie in
+aanmerking kwamen, is nog geen beslissing genomen. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb223" href="#pb223" name="pb223">223</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u27" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a206" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Zeer hooge gasten op Middachten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Zooals het kasteel Middachten zich nu voordoet, werd
+het in 1697 gebouwd door Godard van Reede, graaf van Athlone, den
+trouwen vriend en den kloeken veldheer van den stadhouder-koning Willem
+III. In diezelfde zeventiende eeuw was het aan de Van Reedes gekomen,
+van wie het door huwelijk aan het geslacht Bentinck kwam, dat er thans
+nog troont.</p>
+<div class="figure xd21e4806width"><img src="images/p1909-u223.jpg"
+alt="Het kasteel Middachten." width="720" height="522">
+<p class="figureHead">Het kasteel Middachten.</p>
+</div>
+<p>V&oacute;&oacute;r de zeventiende eeuw had het huis al een heele
+geschiedenis. Het wordt in 1190 genoemd, toen Jacobus de Michdat een
+oorkonde van graaf Otto van Gelder mede bezegelde, en in 1315 volgt
+Everard van Middach het voorbeeld van zooveel landheeren-tijdgenooten
+en maakt zijn huis en voorburcht ten &raquo;Zutfenschen Rechte tot
+leen<span class="corr" id="xd21e4812" title=
+"Bron: &raquo;">&laquo;</span>. In 1340 werd Hendrik van Middach
+overste-wildforster op de Veluwe. Na het uitsterven van het oude
+geslacht kwam Middachten in 1623 aan de Raisfelts, die er door de Van
+Reedes werden opgevolgd.</p>
+<p>De tegenwoordige bewoner, die de eer zal genieten, een
+vriendschapsbezoek van den duitschen keizer te ontvangen, graaf Willem
+Carel Philip Otto van Aldenburg-Bentinck en Waldeck-Limpurg, is lid van
+den hoogen duitschen adel, erfelijk lid van het wurtembergsche
+Heerenhuis en commandeur van de Duitsche Orde. Een tijd lang was hij
+secretaris van de britsche legatie te Berlijn. Zijn vrouw is Maria
+Cornelia, barones van Heeckeren van Wassenaer, en van de vier kinderen
+is een dochter met een duitschen erfgraaf getrouwd, een zoon is
+luitenant in het regiment Pruisische gardes du corps te Potsdam; en een
+andere <span class="corr" id="xd21e4817" title="Bron: zo n">zoon</span>
+heeft ook reeds zijn entr&eacute;e in dat regiment gedaan.</p>
+<p>Als keizer en keizerin incognito van Kleef komen op Maandag
+aanstaande zal de extra-trein alleen aan het station Nijmegen even van
+machine verwisselen, om daarna met tien rijtuigen rechtstreeks naar de
+Steeg door te rijden, waar graaf en gravin Bentinck hun hooge gasten
+zullen ontvangen. In open rijtuigen wordt door het dorp gereden en door
+de beroemde beukenlaan langs de zijlaan naar het kasteel.</p>
+<p>In de hooge, ruime zalen en kamers, regelmatig om de vestibule en
+den koepel gebouwd, en langs de groote trap met het prachtige snijwerk
+aan de leuningen zal het hooge gezelschap, dat op Middachten blijft
+logeeren, zich bewegen en de heerlijke uitzichten genieten op het park
+en de weiden en lanen eromheen. Des keizers zin voor historie zal
+kunnen worden gestreeld, want talrijk zijn de oude portretten van
+historische beteekenis, die op Middachten worden bewaard. De eigenaar
+van Middachten, wiens moeder een gravin van Waldeck Pyrmont was, stamt
+af van den tweeden zoon van dien bekenden en terecht beroemden en
+ge&euml;erden eersten graaf van Portland, Hans Willem Bentinck, den
+gunsteling en, wat meer zegt, den trouwen, tot het laatst hem innig
+toegewijden vriend van Willem III.</p>
+<p>De titel, graaf van Aldenburg, kregen de Bentincks van Middachten
+bij den dood van Eugenius van Savoye, den laatsten graaf van Aldenburg,
+in 1736.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a207" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Herdenking van wat Nederland en de Vereenigde Staten
+verbindt.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Dat moet een aangename reis zijn geweest voor den
+professor van de universiteit Rutgers College in Ithaca in den Staat
+New-York, den heer William Elliot Griffis, die tocht naar Nederland met
+opdrachten van genootschappen en vereenigingen in Amerika, om in ons
+land door zichtbare blijken vast te leggen de herinnering aan de
+banden, die in de historie gelegd zijn tusschen de republiek der
+Vereenigde Nederlanden en het land, dat eerst Nederlandsche kolonie,
+toen Engelsche kolonie en eindelijk ook republiek was geworden.</p>
+<p>Het aanwakkeren van de pi&euml;teit voor het verleden is iets nobels
+en goeds, en waar door de gedenkplaten, die de amerikaansche geleerde
+in ons land kwam plaatsen en onthullen, iets voor ons land zoo eervols
+werd herdacht als het aandeel, dat Nederland had aan de schepping van
+de republiek Amerika, daar mogen wij allen wel hartelijk deelen in de
+herinneringsplechtigheden.</p>
+<p>Belangrijk waren vooral die in de Engelsch Hervormde kerk op het
+Bagijnhof te Amsterdam en die te Leeuwarden in de Statenzaal. Ook
+Utrecht en Nijkerk kregen gedenkplaten.</p>
+<p>Driehonderd jaren is het geleden, dat een groep personen, die om des
+geloofswille uit Engeland moesten wijken, gastvrij in ons land; en wel
+het eerst in Amsterdam, werden opgenomen. Als pelgrims kwamen ze naar
+het lage land en als pelgrims hebben ze er geen blijvende plaats
+gevonden, maar zijn, na ook in Leiden en in Delfshaven te hebben
+gewoond, overgestoken naar het toen nog zooveel verder dan nu
+verwijderde land aan de overzij van den Atlantischen Oceaan. Op de
+gedenkplaat, die in de Bagijnhofkerk is onthuld, staan vijf namen
+vermeld van die Pilgrim Fathers, die zich in Pennsylvani&euml;
+vestigden. Het zijn Ainsworth, Johnson, Robinson, Brewster en Bradford,
+aristocratische namen in Amerika, waar de herinnering aan die pelgrims
+zeer levendig wordt gehouden.</p>
+<p>Het was een plechtige dienst, die op Zondag 11 Juli werd gehouden in
+de overvolle kerk. In de hooge bank tegenover den preekstoel had de
+burgemeester van Amsterdam, Mr. W. F. van Leeuwen, plaats genomen met
+den engelschen consul, Mr. Churchill, en den vice-consul, Mr. Nabarre.
+Aan den voet van het gestoelte zaten verschillende afgevaardigden van
+andere kerkgenootschappen, als de Ned. Herv. Kerk, de Evangelisch
+Luthersche, de Hersteld Evangelisch Luthersche en Doopsgezinde
+Gemeente, Ds. Overman, predikant van de Engelsche kerk te <span class=
+"pagenum">[<a id="pb224" href="#pb224" name=
+"pb224">224</a>]</span>Vlissingen, vertegenwoordigers van de Schotsche
+kerk te Rotterdam en veel autoriteiten uit Amerika.</p>
+<p>De predikant van de engelsche kerk, Rev. William Thomson, opende de
+bijeenkomst met gebed, waarna de gemeente uit den schotschen
+liederenbundel de toepasselijke verzen zong:</p>
+<div lang="en" class="lgouter">
+<div class="lg">
+<p class="line">&ldquo;<span class="corr" id="xd21e4847" title=
+"Bron: Trough">Through</span> the night of doubt and sorrow</p>
+<p class="line">Onward goes the pilgrim-band,</p>
+<p class="line">Singing songs of expectation,</p>
+<p class="line">Marching to the Promised land<span class="corr" id=
+"xd21e4856" title="Niet in bron">.</span>&rdquo;</p>
+</div>
+<div lang="en" class="lg">
+<p class="line">Clear before us through the darkness</p>
+<p class="line">Gleams and burns the gliding light;</p>
+<p class="line">Brother clasps the hand of brother,</p>
+<p class="line">Stepping fearless through the night.</p>
+</div>
+</div>
+<p class="first">Daarna kreeg de Reverend Elliot Griffis het woord, de
+man, die al bekendheid heeft gekregen in ons land door zijn geschriften
+over de historische betrekkingen tusschen Nederland en Amerika, als
+&ldquo;<span lang="en">The Pilgrims in their three homes</span>&rdquo;,
+&ldquo;<span lang="en">Brave little Holland</span>&rdquo; en
+&ldquo;<span lang="en">The story of New-Netherland</span>&rdquo;. De
+spreker droeg een professorale toga, omzoomd met roode en witte
+strooken als doctor in de rechten en in de godgeleerdheid, op den rug
+belegd met een zwart zijden vierkant als een embleem van Rutgers
+College.</p>
+<p>In de rede werd hoog opgegeven van de geestelijke schatten, die wij
+in onze roemrijke geschiedenis en in onze oude kunst bezitten, werd
+natuurlijk de geschiedenis van de in 1609 uitgewekenen herdacht en
+tevens verteld, hoe verschillende stichtingen en particulieren, onder
+leiding van de Congregational Club als voornaamste geefster, de
+gedenkplaat hadden doen vervaardigen, die aan den wand van de kerk ter
+zijde van het preekgestoelte voor aller oogen zichtbaar werd; toen de
+hoogleeraar G. L. Raymund uit Washington, getrouwd met een
+afstammelinge van een der Pilgrim Fathers, haar onthulde.</p>
+<p>Koorgezang had te voren de mooie woorden begeleid van het lied, door
+den heer Griffis geschreven, waarin de woorden voorkomen:</p>
+<div lang="en" class="lgouter">
+<div class="lg">
+<p class="line">&raquo;Forth from their mother-land outcast</p>
+<p class="line">Our fathers fled to find a home:</p>
+<p class="line">Long dwelt they guests, in conscience free</p>
+<p class="line">Within a State without a throne<span class="corr" id=
+"xd21e4894" title="Bron: &rdquo;">.</span></p>
+</div>
+<div lang="en" class="lg">
+<p class="line">Within these cities, rich and fair,</p>
+<p class="line">They found full welcome and a home;</p>
+<p class="line">In sweet comment then worshipped God,</p>
+<p class="line">Nor wished again to farther roam.<span class="corr" id=
+"xd21e4905" title="Niet in bron">&rdquo;</span></p>
+</div>
+</div>
+<p class="first">Bedoelde professor Raymund is president van de
+Mayflower Society, zoo genoemd naar het schip, waarmee de pelgrims
+overstaken naar Amerika en wel naar Plymouth in Pennsylvani&euml;, waar
+ze een overwegenden en blijvenden invloed hadden op de wording der
+Hervormde Kerk en op den gang van zaken in de kolonie.</p>
+<p>De onthulde plaat is van koper, bevestigd op eikenhout, en draagt
+het volgende inschrift:</p>
+<div class="blockquote">
+<p class="first xd21e4912">One in Christ.</p>
+<p class="xd21e4912">1609. From Scrooby to Amsterdam. 1909<span class=
+"corr" id="xd21e4916" title="Niet in bron">.</span></p>
+<p class="xd21e4912">Ainsworth, Johnson, Robinson, Brewster<span class=
+"corr" id="xd21e4921" title="Bron: .">,</span> Bradford. By joint
+consent they resolved to go into the low Countries where they heard was
+freedom of religion for all men, and lived at Amsterdam.</p>
+<p class="xd21e4912">(Governor William Bradford: History of Plymouth
+Plantation).</p>
+<p class="xd21e4912">In grateful remembrance and in Christian
+brotherhood, the Chicago Congregational Club reared this memorial.</p>
+<p class="xd21e4912">A. D. 1909.</p>
+</div>
+<p>Bij monde van den Rev. William E. Barton uit Chicago had den 18den
+de eigenlijke aanbieding plaats.</p>
+<p>Nog sprak bij de onthulling een eerbiedwaardige grijsaard, de heer
+George Bishop, een vertegenwoordiger van de oude kerk der
+knickerbockers, een afstammeling der eerste kolonisten, en ook de
+kanselier van de universiteit te New York, Dr. Henry Mitchell Mac
+Cracker, die over de in September aanstaande Hudson Fultonviering vol
+geestdrift uitweidde en alle Nederlanders, die over zouden komen al bij
+voorbaat hartelijk welkom heette. Men weet, dat onze oud-minister, de
+heer J. T. Cremer op 11 September erheen vertrekt als vertegenwoordiger
+van Nederland.</p>
+<p>De plechtigheid in de Statenzaal te Leeuwarden was voorbereid door
+een tentoonstelling, in het prentenkabinet van het friesch Museum
+ingericht ter herinnering aan het feit, dat de Staten van Friesland,
+het eerst van alle ge&uuml;ni&euml;erde provinci&euml;n, bij besluit
+van 26 Februari 1782, aandrongen op de erkenning van John Adams als
+gezant van Amerika, iets wat gelijk stond met de erkenning der
+onafhankelijkheid van den Noord-Amerikaanschen Staat.</p>
+<p>Behalve portretten van bekende voorstanders van de Amerikaansche
+onafhankelijkheid, als Johan Derck van der Capellen, den Amerikaanschen
+burgemeester Hooft e. a., bestaat de expositie in hoofdzaak uit
+documenten die een levendigen kijk geven op hetgeen er in 1782 omging
+in Friesland&rsquo;s hoofdstad en te Franeker, zetel der voormalige
+friesche hoogeschool.</p>
+<p>De Leeuwarder &raquo;Burger Soci&euml;teit door Vrijheid en
+IJver&laquo; was z&oacute;&oacute; getroffen door het volwijze besluit
+der Staten van Friesland, dat zij besloot op hare kosten een zilveren
+medaille te laten slaan door B. C. van Calker te Amsterdam, naar nog
+voorhanden schetsen van J. Buys. Na veel wikken en wegen kwam men tot
+de volgende symboliek op de voorzijde der medaille, die volgens de
+gedrukte verklaring als volgt moet worden opgevat:</p>
+<p>De voorzijde vertoont een Fries, gekleed naar den ouden en
+caracteristicquen trant der Friezen tusschen Flie en Lauwers; &rsquo;t
+welk te kennen geeft &raquo;dat deeze Vrije Natie in haar
+oorspronkelijk caracter, en zugt voor de Vrijheid, onverandert en nog
+dezelfde is&laquo;. Deze Fries, met moeite ontdekt op een populair
+schilderij: &raquo;de Friesche maaltijd&laquo;, thans in het friesch
+Museum geeft de rechterhand aan eene Indiaansche maagd,
+representeerende de Vereenigde Staten van N. A. Deze &raquo;als noch
+niet in de stille en vreedige bezitting der vrijheid en
+onafhankelijkheid, vestigt hare oogen op een nederdalende Engel, die
+haar den hoed der vrijheid als een bizonder geschenk uit den hemel
+brengt&laquo;.</p>
+<p>Met de linkerhand wijst de Fries den vredespalm af, hem aangeboden
+door de Britsche maagd, bemerkt hebbende de adder in het gras liggende.
+De luipaart daarnaast, het gewone zinnebeeld van Engeland.</p>
+<p>Het afwijzen van den vrede sloeg op een tweede Statenbesluit, van
+April 1782, waarbij Friesland voorging in het weigeren om een
+afzonderlijken vrede met Engeland te sluiten. Talrijke brieven van
+voorname landgenooten en buitenlanders, een collectie, die een
+liefhebber van handteekeningen en zegels moet doen watertanden, brengen
+aan de ijverige societeit den dank voor een toegezonden medaille. Men
+vindt er bij van John Adams, zijn zaakgelastigde Dumas, den franschen
+ambassadeur Hertog de la Vauguyon, Hendrik Hooft, C. L. van Beyma, den
+graaf van Wassenaer, van der Cappellen tot den Pol en vele andere. Ook
+de medaille, die in totaal &fnof;2074 aan kosten meebracht, is in
+meerdere exemplaren vertegenwoordigd.</p>
+<p>Franeker gaf 17 Juni 1782 op kosten der hoogleeraren, studenten en
+burgers ter eere der erkenning van Amerika een schitterend vuurwerk,
+later in twee gedichten bezongen. De eereboog had in &rsquo;t latijn
+tot opschrift:</p>
+<div class="lgouter">
+<p class="line">E&eacute;n dag van vrijheid wordt van hooger prijs
+geacht</p>
+<p class="line">Dan eeuwen onder &rsquo;t juk eens Dwingelands
+doorgebracht.</p>
+</div>
+<p class="first">Op Donderdag 15 Juli had daarna de aanbieding der
+gedenkplaat door den heer Elliot Griffis plaats. Bij die bijeenkomst
+waren ook het gemeentebestuur vertegenwoordigd en het bestuur van
+Vreemdelingenverkeer, voorts de heeren Bloembergen en Sickenga, leden
+der Eerste Kamer, verschillende leden van rechterlijke colleges en ook
+dames. Na het woord van welkom door Th. M. Th. van Welderen baron
+Rengers hield diens vader, voorzitter van het Friesch Genootschap, een
+toespraak, waarin hij herinnert aan de aanleiding tot de plechtigheid,
+de erkenning door de Friesche Staten van de onafhankelijkheid der
+Amerikaansche republiek, wier bloei en grootheid thans bewondering
+afdwingt.</p>
+<p>Daarop las de griffier der Provinciale Staten, mr. C. B. Menalda, de
+acte van 1782 der erkenning van Adams voor, waarna de heer Griffis een
+toespraak hield gevolgd door het aanbieden der gedenkplaat. Na die
+aanbieding volgde een toespraak van den heer Th. M. Th. van Welderen
+baron Rengers en werden drie brieven gelezen, waarna de burgemeester
+van Leeuwarden, de heer A. E. Zimmerman nog kort het woord voerde.</p>
+<p>De bedoelde brieven waren een van den gewezen amerikaanschen gezant
+in Duitschland en voorzitter der amerikaansche delegatie ter eerste
+Vredesconferentie, Andrew D. White, met een gelukwensch aan het Friesch
+Genootschap voor wat dit deed voor het onderzoek der middeleeuwsche en
+nieuwe geschiedenis. De tweede was van Charles E. Hughes, naar men
+weet, gouverneur van den staat New-York, en gericht aan den heer
+Griffis, uitdrukkende de blijdschap van den schrijver, dat de heer
+Griffis belast is met de aanbieding der plaat, en hartelijke
+<span class="pagenum">[<a id="pb225" href="#pb225" name=
+"pb225">225</a>]</span>groeten aan wie ze ontvangen. Het derde
+schrijven was van den heer Randolph Horton, burgemeester van Ithaca,
+gericht tot den burgemeester van Leeuwarden, met een uiteenzetting der
+beweegredenen van de aanbieding der gedenkplaat en groeten van vele
+amerikaansche burgers, daarbij de beste wenschen uitsprekende voor de
+eer en de welvaart van de stad, waar de eerste offici&euml;ele stem
+opging voor de erkenning der onafhankelijkheid van de Vereenigde
+Staten.</p>
+<p>De bronzen gedenkplaat, gevat in massief houten raam bevat het
+volgende opschrift:</p>
+<div lang="en" class="blockquote">
+<p class="first xd21e4912"><span class="ex">Memorial of
+gratitude.</span><br>
+At Leeuwarden in the states of Friesland<br>
+February 1782</p>
+<p class="xd21e4912">the first vote was taken <span class="corr" id=
+"xd21e4975" title="Bron: wich">which</span> led to the recognition of
+the independence of the United States of America by the Republic of the
+United Netherlands.</p>
+<p class="xd21e4912">Erected by the De Witt Historical Society<br>
+of Tompkins county<br>
+at Ithaca N. Y.<br>
+<span class="corr" id="xd21e4986" title="Bron: A D">A. D.</span>
+1909.</p>
+</div>
+<p>Het opschrift der gedenkplaat is omgeven door de wapens van
+Nederland, de Vereenigde Staten, Friesland, den staat New-York,
+Leeuwarden en Ithaca.</p>
+<p>Daarmee was de plechtigheid afgeloopen. Alle toespraken werden in
+het Engelsch gehouden. De heer Griffis was vergezeld van een zoon en
+een dochter.</p>
+<p>Hij komt na zijn kort verblijf hier te lande weer terug in September
+voor de plaatsing in een gebouw te Leiden, van een gedenkplaat ter
+herinnering aan prof. Jean Luzac, voor wat deze als redacteur van de
+Leidsche Courant heeft gedaan in het belang van de erkenning van de
+Vereenigde Staten door de Republiek.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a208" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hohenfinow en de Von Bethmann-Hollwegs.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In de mark Brandenburg niet ver van Potsdam ligt het
+landgoed van den nieuwen rijkskanselier, Theobald von <span class=
+"corr" id="xd21e5001" title="Bron: Bethman">Bethmann</span>-Hollweg.
+Daar is het kasteel Hohenfinow, dat voor den hoogen ambtenaar is wat
+Varzin en Friedrichsruhe waren voor den eersten en wat Klein Flottbeck
+was voor den vierden kanselier, de plaats, waar ze hun staatszorgen
+kunnen vergeten. Evenals Bismarck en B&uuml;low heeft ook Von
+Bethmann-Hollweg een echtgenoote naast zich, die de plichten van
+gastvrijheid en aangename huiselijkheid weet te vereenigen. Mevrouw de
+rijkskanselier, geboren Von Pfuel, zal daarin niet bij Bismarck&rsquo;s
+Johanna, noch bij de vriendelijke mevrouw van B&uuml;low achterstaan.
+Het mooie huis Hohenfinow met de ruime, statige vertrekken, de stallen
+en de renbaan is aan de Bethmanns gekomen, toen zijn vader, Felix van
+Bethmann-Hollweg in het huwelijk trad met Isabella von Rougemont, de
+eigenares van het landgoed.</p>
+<div class="figure xd21e5005width"><img src="images/p1909-u225.jpg"
+alt="Het kasteel Hohenfinow." width="720" height="474">
+<p class="figureHead">Het kasteel Hohenfinow.</p>
+</div>
+<p>De oudere zoon van den grootvader van den kanselier, Theodor, was
+heer van Runowo en trouwde gravin Freda von Arnim-Boitzenburg. Maar oom
+en vader hebben niet de hooge plaats ingenomen, die den grootvader te
+beurt viel, die minister was, de koninklijk pruisische cultusminister,
+Moritz August von Bethmann-Hollweg. Hij is de eerste, die aan den naam
+Bethmann dien van Hollweg toevoegt. Hij heette eigenlijk August
+Hollweg, en zijn vader was een zwager van den keizerlijken staatsraad
+Simon Moritz von Bethmann, die hem na den dood van zijn vader opvoedde,
+in G&ouml;ttingen liet studeeren en voor den begaafden jongen man het
+pad naar de hooge staatsambten effende.</p>
+<p>Die keizerlijke staatsraad Simon Moritz was in zijn tijd een man van
+groote beteekenis. Hij stond in vriendschappelijke betrekking tot
+Alexander von Humboldt en Madame de Sta&euml;l; het is bekend, dat
+vorst Metternich hem schreef als &raquo;Mon cher Bethmann&laquo; en de
+beroemde Ariadne van Dannecker werd zijn eigendom. Die ietwat
+ongelijksoortige bewijzen van aanzien stonden in verband met den
+invloed van het bekende bankiershuis der gebroeders Bethmann, dat in de
+achttiende eeuw een wereldberoemdheid genoot.</p>
+<p>In 1416 wordt er al een Bethmann in Goslar genoemd, en in de
+zestiende eeuw komen er raadsheeren en kooplieden in de familie voor.
+Over het geheel is de familiegeschiedenis een interessant voorbeeld van
+een geslacht, waarin adel en burgerij, grondbezit, handel en
+kapitaalbezit als het ware hebben samengewerkt tot het vormen van
+hoogstaande en hoogontwikkelde menschen, die telkens weer hun eigen
+tijd eer aandoen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a209" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De beide talen in den Elzas.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De afgevaardigden K&uuml;bler en Back hebben onlangs
+in den Duitschen Rijksdag een paar moties ingediend, betrekking hebbend
+op het onderwijs in het Fransch op de lagere scholen in den Elzas. Die
+moties hebben den staatssecretaris Zorn von Bulach aanleiding gegeven
+tot de volgende verklaring van de zijde der regeering: Ten eerste: De
+regeering wil in geenen deel het onderwijs in de fransche taal
+tegengaan.</p>
+<p>Ten tweede: De fransche taal moet beoefend worden in de lagere
+scholen van de grensplaatsen, waar de bewoners onmiddellijk in
+aanraking komen met hun fransche buren. De regeering heeft dit beginsel
+tot nu toe hooggehouden, door aan het onderwijs in het Fransch op de
+lagere scholen van die plaatsen den rang te gunnen, die door de
+plaatselijke behoeften vereischt werd. Daarom wordt het Fransch
+onderwezen op 470 lagere scholen van het tweetalige gebied.</p>
+<p>Ten derde: De regeering zou het verkeerd achten, het geheele land
+als grensland te beschouwen in zake het onderwijs van het Fransch op de
+lagere scholen; daarom kan ze de behoefte niet inzien aan dat onderwijs
+buiten de grensstreek. Dat onderwijs zou niet anders dan kwaad kunnen
+doen aan het algemeene onderwijs, door aan de leerlingen een te zware
+taak op te leggen. Een kleine minderheid van de bevolking heeft later
+het Fransch noodig in het practische leven, maar de plicht, de belangen
+van die minderheid te behartigen, moet niet aan de lagere school worden
+opgelegd, maar aan andere scholen. Daarom weigert de regeering de hand
+te leenen tot de invoering van het Fransch op de lagere scholen.</p>
+<p>Ten vierde: De regeering erkent de noodzakelijkheid, aan meer
+gevorderde leerlingen de gelegenheid te verschaffen, Fransch te leeren
+op de openbare scholen, maar het moet worden gegeven op de middelbare
+scholen en op de cursussen voor volwassenen, waaraan de regeering haar
+steun blijft verleenen. <span class="pagenum">[<a id="pb229" href=
+"#pb229" name="pb229">229</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u28" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a210" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Pforta of Schulpforta.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De nieuwe rijkskanselier, Theobald von
+Bethmann-Hollweg, werd reeds als leerling te Pforta op het gymnasium
+beschouwd als iemand van wien men veel mocht verwachten. Hij was onder
+de jongens zeer gezien en niet alleen om zijn succes in de school, maar
+ook om zijn karakter, hetgeen veel zegt in een inrichting als die te
+Pforta, waar de leerlingen intern waren en dus altijd samen bleven.
+Algemeen was hij intusschen ook bekend als een ijverig lezer, en de
+jongens hadden daar veel tijd voor, want iedere week hadden ze een
+heelen dag vrij van school, afwisselend Maandag, Dinsdag, Donderdag en
+Vrijdag, vooral met de bedoeling, dat ze veel voor zichzelf zouden
+lezen, de klassieken natuurlijk, want op de drie oude bekende
+&raquo;vorstenscholen&laquo;, Pforta dichtbij Merseburg aan de Saale,
+Meissen in Saksen, en Grimma, ook in Saksen ten zuidoosten van Leipzig,
+waren de ouden schering en inslag.</p>
+<p>Zijn philosophische aanleg en zijn talent van spreken kwamen in den
+schooltijd reeds nu en dan duidelijk aan den dag, en in den herfst van
+1875 verliet hij Pforta als primus omnium. Op een dispuutcollege, dat
+in het Duitsch in de Unterprima, de op &eacute;&eacute;n na hoogste
+klasse, werd gehouden, had hij een wondergroot succes met een onderwerp
+van wijde strekking, als jongelui bij dergelijke gelegenheden steeds
+kiezen, namelijk over de vraag, of de historieschrijver objectief of
+subjectief te werk moet gaan.</p>
+<p>De drie genoemde &raquo;vorstenscholen&laquo; werden in het midden
+van de zestiende eeuw door den toenmaligen hertog van Saksen, den
+lateren keurvorst Moritz van Saksen, gesticht op de plaats van
+opgeheven kloosters en werden in het bezit gesteld van geestelijke
+goederen. Meissen en Schulpforta of Pforta werden in 1543, Grimma in
+1550 gesticht. Alle drie hebben zich in den loop der eeuwen gehandhaafd
+als instellingen, waar het onderwijs zeer goed is en bijzonder grondig
+in de klassieke talen. Door den staat, door enkele steden, door
+adellijke geslachten en door sommige instellingen zijn er beurzen
+beschikbaar gesteld voor interne leerlingen, terwijl de buiten de
+hoofdgebouwen wonende leeraren extranei in den kost hebben.</p>
+<p>De vorstenscholen hebben maar de zes hoogste klassen van de
+tegenwoordige duitsche gymnasia, waar, zooals men weet, de jongens al
+op hun negende jaar komen; ze bestaan uit de klassen Untertertia tot
+Oberprima. Wat de inrichting betreft, zijn de drie scholen met den tijd
+meegegaan: gebouwen en hulpmiddelen beantwoorden aan alle eischen, die
+de moderne tijd stelt. Pforta heeft voor het eerst de enge,
+ouderwetsche ruimten voor statige gebouwen verwisseld, namelijk al in
+1843, terwijl in Meissen in 1879 en in Grimma in 1891 de prachtige
+schoolgebouwen werden voltooid. In 1883 kreeg Pforta nog een nieuwen
+vleugel met ruime aula.</p>
+<p>Aan de bibliotheek van Pforta wordt groote zorg besteed. Zij dateert
+al van 1573, toen ze door keurvorst August van Saksen werd gesticht en
+bevat nu 26000 deelen, waaronder 259 incunabelen. In de eerste tijden
+van het bestaan der school was het aantal leerlingen beperkt tot
+honderd, keurvorst August breidde dat aantal tot 150 uit en liet in
+1568 de school vergrooten. Klassieke philologie is steeds het hoofdvak
+gebleven. Belangrijke verbeteringen werden ingevoerd onder rektor
+Geisler tusschen de jaren 1779 en 1787, en een geheele modernizeering
+volgde, toen de school in 1815 aan Pruisen kwam. Beroemde leerlingen
+van Pforta zijn Fichte, Klopstock en Leopold von Ranke, waarbij men nu
+Von Bethmann-Hollweg noemen mag.</p>
+<p>Van de vorstenschool te Meissen is Gellert gekomen, die er van 1729
+tot 1734 studeerde en Lessing, wiens gymnasiale jaren er tusschen 1741
+en 1746 vielen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a211" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De nieuwe Tauernspoorweg.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Door de voltooiing van den grooten tunnel bij het
+dorpje B&ouml;ckstein kon op den 5<sup>den</sup> Juli geopend worden
+het zuidelijk deel van de spoorlijn, die Salzburg in korte verbinding
+met Tri&euml;st moet brengen, namelijk de sectie Gastein-Spittal aan
+het Millst&auml;dtermeer. De pers kreeg natuurlijk een voorproefje van
+al de schoonheid, die de nieuwe lijn, die slechts 51 kilometer lang is,
+te genieten geeft aan de toeristen, en ook een eerste kijkje op de ware
+kunstwerken aan ingenieursarbeid, die er te zien waren.</p>
+<div class="figure xd21e5054width"><img src="images/p1909-u229.jpg"
+alt="Bad Gastein, uitgangspunt van den nieuwen Tauernspoorweg." width=
+"559" height="720">
+<p class="figureHead">Bad Gastein, uitgangspunt van den nieuwen
+Tauernspoorweg.</p>
+</div>
+<p>Tri&euml;st hoopt door dezen nieuwen spoorweg zijn handelsinvloed
+over het achterland uit te breiden en krachtiger te worden tegenover de
+concurreerende havens Hamburg en Genua. Vooral tegenover Hamburg, dat
+niet alleen de haven is voor Zuid-Duitschland, maar, wat erger is, ook
+voor Bohemen, Moravi&euml;, Silezi&euml; en zelfs voor Weenen. Daaraan
+zooveel mogelijk een einde te maken is het doel van den Tauernspoorweg
+en daarvoor is in Tri&euml;st een nieuwe haven gebouwd, die &rsquo;t
+volgende jaar klaar zal zijn. Door de nieuwe lijn wordt de afstand
+tusschen M&uuml;nchen en Tri&euml;st met 180 tariefkilometers verkort.
+Ulm, Regensburg, Neurenberg komen thans dichter bij Tri&euml;st dan bij
+Hamburg. Het is vooral Beieren, dat van die nieuwe verbinding hoopt te
+profiteeren; vandaar dat een beiersch minister offici&euml;el deel nam
+aan de plechtige inwijding.</p>
+<p>Of al de verwachtingen zich zullen verwezenlijken, zal de tijd
+moeten leeren. Veel hangt daarbij af van de tarieven; Tri&euml;st hoopt
+door die lijn het vervoer terug te krijgen, dat het had in de tijden,
+toen er nog geen spoorwegen waren en toen de handel zich nog over de
+verschillende Alpenpassen bewoog; maar zeker is het, dat de pas
+geopende sectie, die den geheelen Tauernspoorweg nu voltooit, voor de
+toeristen in de Oost-Alpen een verrukkelijk spoorreisje meebrengt.</p>
+<p>Zoowel dit slotstuk als de andere gedeelten der lijn, de Pyhrnspoor,
+de Karawankenlijn, de Wocheinerspoorweg en het eerste deel van den
+Tauernspoorweg van Schwarzach-St. Veit naar de <span class=
+"pagenum">[<a id="pb230" href="#pb230" name=
+"pb230">230</a>]</span>badplaats Gastein, voeren door streken, die
+overrijk zijn aan natuurschoon. Daar ze buitendien uit technisch
+oogpunt bezienswaardigheden zijn van den eersten rang, waarbij voor het
+pas geopende deel vooral de tunnel tusschen B&ouml;ckstein en Mallnitz
+in aanmerking komt, kan het niet uitblijven, of ze zullen een groote
+aantrekkingskracht uitoefenen op de Alpenreizigers.</p>
+<p>Bij het station B&ouml;ckstein is men aan het begin van den grooten
+tunnel gekomen, die 8550 meter lang is, dus de langste tunnel is uit
+Oostenrijk buiten den Vorarlbergtunnel, die 10147 meter is. Na de lange
+reis in donker komt men in het wondermooie Seebachdal en met welbehagen
+rust het oog op het heerlijke land, waarop de met sneeuw en gletschers
+bedekte toppen, de Ankogel, de Felsseekopf en de Gamskartop
+neerzien.</p>
+<div class="figure xd21e5069width"><img src="images/p1909-u230.jpg"
+alt="Mallnitz aan den zuidelijken uitgang van den Tauerntunnel." width=
+"720" height="437">
+<p class="figureHead">Mallnitz aan den zuidelijken uitgang van den
+Tauerntunnel.</p>
+</div>
+<p>Mallnitz, het volgende station, is een bekoorlijk dorp, een echt
+Alpendorp, dat binnenkort een waar toeristencentrum zal worden.
+Allerlei afwisseling biedt het vervolg der reis. Bij het einde van de
+Mallnitzkloof heeft men op een steile rots het schilderachtige slot
+Groppenstein; in het M&ouml;lldal ligt het station Obervellach 360
+meter boven het vriendelijke plaatsje van dien naam, en van hier tot
+Penk heeft men een opeenvolging van wonderwerken van techniek. Tunnels
+en viaducten wisselen elkaar af en galerijen dragen den hoogen
+verkeersweg door het prachtige bergland, waarvan menige wand doorboord
+is ten behoeve van het zegevierend verkeer. De ru&iuml;nen
+Oberfalkenstein en Unterfalkstein, de laatste naar het oude model
+gerestaureerd, brengen verrassingen voor de reizigers. Het laatste stuk
+van de nieuwe lijn loopt evenwijdig met den spoorweg door het Pusterdal
+en bij het eindstation Spittal aan het bekoorlijke Millst&auml;dtermeer
+sluit de nieuwe Tauernspoorweg aan bij het groote spoorwegnet.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a212" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het engelsche landschap.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een Duitscher, die verrukt is over het engelsche
+landschap, de heer Karl von Dahlen, schrijft in Ueber Land und Meer,
+dat zijn landgenooten Engeland vaak miskennen en dat de traditioneele
+nevel, die altijd naar de meening van veel Duitschers over Engeland
+hangt, volkomen optrekt, wanneer men bij voorbeeld op een zonnigen
+voorjaarsmorgen bij Dover, Hastings of Beachy Head landt en de
+krijtkusten als een fata morgana uit de zee heeft zien opduiken. Als
+dan het oog voor de eerste maal glijdt over het sappige groen van het
+gelukkige eilandenrijk, zal de Duitscher voor menig vooroordeel om
+vergeving smeeken, al is het maar in de stilte van eigen gemoed.</p>
+<p>Nergens treft men zulk frisch groen, zulke prachtige boomreuzen,
+alleenstaand in zelfbewuste, trotsche individualiteit of tot bevallige
+groepen vereenigd. Zwak golvend heuvelterrein begrenst den horizon;
+vroolijke beekjes ruischen door idyllische dalen; onder olmen
+verborgen, liggen kasteelen en oude abdijen, en over alles strijkt de
+frissche, opwekkende adem van de nabijgelegen zee. Wel vindt men
+slechts in enkele deelen van het land groote, samenhangende
+woudcomplexen; maar aan mooie boomen is geen gebrek, en wat er aan het
+aantal ontbreekt, wordt door den majestueuzen groei en de pracht van
+hun verschijning vergoed.</p>
+<p>Als een tuin doet zich aan den vreemdeling het gansche land voor, en
+slechts hier en daar ontdekt hij akkers en korenvelden. De natuur
+schijnt onafgebroken Zondagsrust te houden, en gul breidt ze al haar
+schatten uit; bij elken tred komen uit struiken en heesters en van
+tusschen bloemen prachtige kasteelen te voorschijn of aardige
+landhuizen, door klimop en rozen dicht omsponnen. De vredige
+feestdagstemming van het landschap wordt erdoor verhoogd. In de
+reuzensteden woedt de strijd om het bestaan; in de natuur dringt
+slechts zelden het rumoer van het alledaagsche door.</p>
+<p>In alle landen der aarde jaagt de Brit naar de schatten dezer aarde;
+vreemde rassen heeft hij aan zich onderworpen of schatplichtig gemaakt,
+en wat in Afrika, Indi&euml;, Australi&euml; gewonnen werd, dat komt
+het vaderland ten goede. Wel is Engeland het land der groote steden,
+maar de Engelschman woont het liefst buiten, en als zijn middelen het
+hem maar even veroorloven, stelt hij zich in innige gemeenschap met de
+natuur. Om te werken gaat hij naar de stad; verkwikking en uitspanning
+vindt hij buiten aan den oever der rivieren met den hengelstok in de
+hand, of in de boot, met krachtigen roeislag zich voorwaarts bewegend,
+met het geweer speurend naar het wild, of bij spel en sport.</p>
+<p>Overal is prachtig gezorgd voor lichaamsoefeningen en spel; zachte
+grastapijten noodigen uit tot golf en tennis, en over hekken en slooten
+gaat de opgewonden jachtpartij. De straatweg is levendig door fietsers,
+heeren en dames; in de rivier ligt de huisboot voor anker, en als
+nieuwste verkeersmiddel sukkelt misschien wel de kermiswagen van rijke
+menschen langzaam over den weg. E&eacute;n groot park,
+&eacute;&eacute;n groot speelterrein is geheel Zuid-Engeland, en als
+men bedenkt, dat de gunst van den Golfstroom er een klimaat heeft in
+het leven geroepen, hetwelk men bijna subtropisch kan noemen, dat de
+vochtigheid der lucht het gras het heele jaar door groen houdt, dan zal
+men de innige liefde van den Engelschman voor de natuur van zijn
+vaderland begrijpen.</p>
+<p>Er is mogelijk meer verscheidenheid in de landschapsbeelden van
+andere landen; bergen en dalen scheppen meer afwisseling; maar geen
+land noodigt zoo vriendelijk tot langer verwijlen, tot rustig
+levensgenot als Engeland. Vandaar dat over het gansche land verspreid
+de villa&rsquo;s en landhuizen liggen, gebouwd in een stijl, die aan
+andere landen tot voorbeeld heeft gediend; een langer verblijf in zulk
+een landhuis, waar comfort en gezelligheid het leven veraangenamen, kan
+ons leeren, dat de Engelschman in kracht en zelfbewustheid half de
+wereld beheerschend, in zijn vaderland op de prettigste wijze weet uit
+te rusten van zijn inspanning. <span class="pagenum">[<a id="pb231"
+href="#pb231" name="pb231">231</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a213" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een Haagsche vliegtocht van Lef&egrave;bvre.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Augustus is gunstig en vriendelijk geweest voor de
+vliegtochten van Lef&egrave;bvre in ons land. De beide laatste
+Julidagen hadden het verbruid, hem geen of bijna geen gelegenheid
+gegeven, op te stijgen op de velden van Groot-Persijn bij Wassenaar;
+maar daar komt Augustus en vergunt hem reeds op den eersten harer dagen
+een mooie vlucht te doen, die later op den 4<sup>den</sup> en den
+5<sup>den</sup> nog schitterend werd overtroefd door een mooier en
+wijder en statiger vlucht.</p>
+<p>In het Weekblad &raquo;De Amsterdammer&laquo; van 8 Augustus geeft
+J. K. Rensburg een schetsje van zijn ervaringen op dien Zondag, den
+eersten van Augustus, en wij ontleenen er bij de afbeelding van
+Lef&egrave;bvre&rsquo;s toestel, het tweede vliegtoestel, dat in
+Nederland is opgestegen, secundus na den primus van Graaf de Lambert te
+Leur, het volgende aan.</p>
+<p>De stoomtram, van Den Haag komend, stopt even voorbij een brug over
+den Leidschen Weg en dan een houten trap af, &raquo;een pad
+langs,&laquo; zegt de schrijver, &raquo;volg ik onder een witten boog
+door, de groepen nieuwsgierigen, die ietwat ongemakkelijk langs de
+greppels van den weg moeten manoeuvreeren om telkens fietsen,
+auto&rsquo;s en rijtuigen te ontwijken. Tegenover een steenen, rooden
+koepel staat aan een boom een reclamebord, waarop: Aeroplane Wright. De
+rest lees ik niet eens. Om een hoek tusschen de stammen is een loket.
+Weer verder langs een smallen weg, langs een paar boerderijen. Over een
+staldeur keek een paard. Het beest leek door de vliegmachine opeens
+werkeloos geworden en het was of het wou vragen: Hebben jullie me nou
+voor goed hier opgeborgen? Nog een hoek om en daar liggen ver uit de
+velden met een buffet en een tribune en in de loods onder die laatste
+zie ik voor het eerst twee witte drijfvlakken met witgeschilderde
+staken, die ze tot een biplane verbinden en daarachter twee paar
+schoepen, zoowat 1&frac12; cM. breed, de uiteinden wit, bij de assen
+oranjekleurig.... de vliegmachine. Men kijkt naar den eigenaar, den
+ingenieur Lef&egrave;bvre, die op het terrein heen en weer loopt onder
+een hoed met neergeslagen rand, in een grijs pak, en gele
+chauffeurs-laarzen. In het Zuiden achter de lijn naar Scheveningen
+spitsen de torens van den Haag op, in het Oosten wordt de kim begrensd
+door den Hollandschen spoorweg en door bosschen, in het Westen ligt de
+Leidsche weg, waaraan een wit landhuis hoog opgaat, in het Noorden een
+boerderij en bosch en wei. Voor die hoeve zit een heele familie met
+onverstoorbaar geduld uit te kijken gelijk de paar honderd
+toeschouwers, die het ruime terrein op verre na niet vulden;
+waarschijnlijk was de entr&eacute;e &fnof; 2,50 en &fnof; 1 veel te
+hoog. Als het &fnof; 0,50 en &fnof; 0,25 was geweest, zou het er wel
+anders hebben uitgezien. Een jongen verkocht er ansichten van de
+vliegmachine en een alleraardigst gelegenheids-blaadje met portretten
+van luchtschippers en modellen van luchtschepen enz. Het heette: De
+Aeroplane. Als modern mensch zou ik mij geschaamd hebben dit niet te
+lezen.</p>
+<div class="figure xd21e5107width"><img src="images/p1909-u231.jpg"
+alt="Het vliegtoestel van Lef&egrave;bvre." width="695" height="466">
+<p class="figureHead">Het vliegtoestel van Lef&egrave;bvre.</p>
+</div>
+<p>Maar toen begon het wachten van drie uur tot &rsquo;s avonds half
+acht. Een fijne motregen deed geniepig zijn tegenwoordigheid voelen en
+de lucht helderde soms wel wat op, maar telkens kwamen er nieuwe
+vlagen. Nu was voor kort de Lambert, toen hij op de heide te Leur
+opsteeg bij regen, bevreesd voor kortsluiting, wat het gevaar
+veroorzaakt in de lucht met het toestel en al in brand te... vliegen!
+Het zag er dus al treurig uit, maar wat er gebeurt, gebeurt: ik blijf,
+dacht ik. Gelukkig kon ik het nog al uithouden, want ik voelde weinig
+van honger of vermoeidheid. Maar men werd nu gekweld door een
+treiterenden angst bij de gedachte doornat naar huis te moeten gaan,
+niet in een warme verheven atmosferische, maar in een zeer kille,
+aan-den-grond-kleverige, hydrosferische stemming, dank zij een
+mogelijke teleurstelling en een terugtocht met soppen door de modder in
+het half donker.</p>
+<p>Waarachtig... neen, heusch... daar kwam beweging in de loods...
+ja... de valschermen schoven vooruit, vooruit... de witte vlakken van
+het verticale roer sloegen om... de vliegmachine schoof naar buiten. Nu
+kon iedereen haar goed zien. Statig als een draak in een chineesche
+optocht omstuwd door de menigte, wordt het monster naar den rail
+gedragen, waarover het als een reusachtige schaats zal worden
+voortgedreven om gang te maken. Lef&egrave;bvre heeft zich in een
+blauwe werkkiel gestoken en stapt in. Een paar helpers zwaaien een paar
+keer de schoepen om. Ze willen zien of ze glad draaien om de
+trekriemen, die naar den motor loopen. Opeens begint de machine te
+snorren. De schoepen bewegen 1700 maal per minuut. Men ziet niets meer
+dan een geel geflits en een grijs geschemer in twee cirkels... Ineens
+houdt het op. Stil staan de schoepen zooals ze het al uren hadden
+gedaan. Bah! Zou hij nu opgaan? Tien minuten pauze.... Weer gesnor,
+weer geschemer van grijze kringen en weer... halt! Duivels! De spanning
+neemt elke minuut toe. Daar begint hij weer en toch nog onverwacht
+duwen twee man de machine over den rail vooruit, vooruit. Daar
+gaat-ie... Nu, eindelijk, eindelijk... nu gaat het gebeuren!.....
+Of?... Maar ze loopen door, de schoepen zwaaien, de motor snort. Hoera!
+Hoera!... De witte vlakken drijven vrij, vrij, spottend met den
+eeuwenouden, onzichtbaren keten, die ons geboeid hield aan de Aarde,
+drie meter hoog vooruit, vooruit over de wei naar het noorden. Een
+paard, koeien vluchten weg.</p>
+<p>De toeschouwers vliegen de machine na, die met de snelheid van een
+electrische tram ze reeds allen vooruit stijgt vijf, acht meter en
+laveert langs een groepje boomen midden in de velden. Het geluid van
+den motor wordt al wat zachter, wild flitst het geel van de schoepen in
+de grijze schemerkringen; de bestuurder zit gebogen over zijn handle,
+het werktuig, breed en statig de drijfvlakken gespreid, worstelt zich
+op tegen den grijzen hemel en blijft voort ijlen naar het groen aan de
+kim. Hoera! Hoera! Maar daar neemt de ingenieur een keer. De aeroplane
+zwaait langzaam om en giert in de rondte met een hoek van twintig,
+dertig graden schuin staande op de lucht. Als zij eens kantelde!...
+Opeens is die verdwenen achter het bosch in het Oosten. Zou hij over de
+Hollandsche lijn gaan? Nog hoort men het snorren van de vliegmachine.
+Dan wordt het opeens stil. Het gevaarte moet ergens gevallen zijn. Als
+de bestuurder maar heelhuids beneden is gekomen? Dat was gelukkig het
+geval. De triomfator van de lucht heeft na dien al weer prachtige
+proeven afgelegd. Hij behoort in de schitterende rij van Bl&eacute;riot
+en Farman en Latham en Delagrange en de Wrights en al die andere
+menschvogels, wier wieken den dampkring hebben doorkliefd.<span class=
+"corr" id="xd21e5117" title="Niet in bron">&laquo;</span> <span class=
+"pagenum">[<a id="pb235" href="#pb235" name="pb235">235</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u29" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a214" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">In het Ertsgebergte.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het vroeger vergeten Ertsgebergte heeft tegenwoordig
+onder de toeristen een groote massa vrienden, die allen worden
+getroffen door het in het oog springende verschil tusschen den
+saksischen en den boheemschen kant. De kam van het gebergte, die 135
+kilometer lang is, vormt een gelijkmatige scheiding tusschen de
+geleidelijke helling naar het Noorden en den steilen zuidkant. Juist
+die eigenaardigheid van de hellingen geeft aan het Ertsgebergte een
+eigen bekoring.</p>
+<div class="figure xd21e5130width"><img src="images/p1909-u235-1.jpg"
+alt="Oude molen in het Ertsgebergte." width="664" height="483">
+<p class="figureHead">Oude molen in het Ertsgebergte.</p>
+</div>
+<p>Het is een genot, met den wandelstok in de hand een der noordelijke
+dalen omhoog te gaan naar de in blauwe verte wenkende hooge bergtoppen.
+In het Oosten noodt het om zijn rotspartij belangwekkende
+M&uuml;glitzdal, dan verder het dal der Weiszeritz met het romantische
+gedeelte van den Rabenauergrund; vervolgens het Fl&ouml;hadal, dat rijk
+is aan afwisseling en het Zschopaudal, waar we alles vinden, dat men
+maar begeeren kan, heerlijke wegen, die nu eens door weiden, dan door
+bosch voeren; op de hoogten oude kasteelen en in de laagten vlijtige
+dorpen. Meer naar het Zuidoosten kronkelt het Schwarzwasserdal, waar de
+wilde Pockau door een woest rotsgebied stroomt, maar in hoofdzaak zijn
+de wegen aan den noordkant zeer gemakkelijk en langzaam stijgend,
+zoodat men bijna spelend en zonder inspanning naar de hoogste hoogten
+van het gebergte stijgen kan.</p>
+<p>Geheel anders is dat natuurlijk op de zuidhelling. Hier zijn de
+dalen kort en diep ingesneden en de paden doen aan Alpenpaden denken.
+Overal in het Ertsgebergte bestaan goede gelegenheden voor logies, wat
+wel daarmee samenhangt, dat het Ertsgebergte het dichtst bevolkte
+bergland van Duitschland is. Tot op de hoogte van de kammen heeft de
+bloeitijd van den bergbouw, die nu al lang achter ons ligt, bewoners
+gelokt. Zoo heeft de saksische zijde van het Ertsgebergte in
+Oberwiesental, op 918 meter gelegen, de hoogste stad van het duitsche
+rijk, terwijl niet ver daar vandaan aan den voet van den Keilberg
+Gottesgab ligt, de hoogst gelegen stad van Boheme ter hoogte van 1017
+meter. Afzonderlijke vestigingen halen nog grooter hoogten; zoo in
+Saksen het Neue Haus op 1084 meter en in Oostenrijk de
+Sonnenwirbelhuizen op 1154 meter.</p>
+<p>De winter in het Ertsgebergte is volstrekt niet zoo streng, als men
+hem vroeger heeft afgeschilderd. Hij lijkt op dien van de Beiersche
+Hoogvlakte en de oostelijke provinci&euml;n van Pruisen. Wie ooit een
+echten winter in het Ertsgebergte met zijn vroolijke sledevaarten en de
+flinke bergtochten heeft meegemaakt, die vindt het volkomen
+begrijpelijk, dat de toeristen niet alleen in den zomer de boschrijke
+hoogten bestijgen, maar nu ook meer en meer in den winter de schoonheid
+van de streek zoeken.</p>
+<p>Zoo dicht bevolkt, als het Ertsgebergte thans is, zoo arm aan
+bevolking was het in den tijd van Karel den Groote. Eerst in het laatst
+van de 12<sup>de</sup> eeuw begint langzamerhand de roep van den
+zilverrijkdom zich te verspreiden en de kolonisten stroomen toe. Tot op
+het eind van de 15<sup>de</sup> eeuw houdt die zilverkoorts aan, die de
+Duitschers vooral uit Frankenland eerst trekt naar Freiberg en dan
+hoogerop naar Ehrenfriedersdorf, Schneeberg, Annaberg en Buchholz. Toen
+de zilverbergbouw zijn beteekenis verloor, trokken veel menschen uit
+het Ertsgebergte naar den Harz, om den daar oplevenden bergbouw te
+beoefenen, en in de buurt van Andreasberg, Clausthal en Altenau komen
+nog op dit oogenblik interessante taaleilandjes voor, waar het dialect
+van het Ertsgebergte wordt gesproken.</p>
+<div class="figure xd21e5149width"><img src="images/p1909-u235-2.jpg"
+alt="Kantwerkster uit het Ertsgebergte." width="492" height="701">
+<p class="figureHead">Kantwerkster uit het Ertsgebergte.</p>
+<p class="first">De omlijsting dezer afbeelding is van kant uit het
+dorp Eibenstock.</p>
+</div>
+<p>Langer dan zilver bleef men er ijzer, tin en kobalt winnen, en in de
+16<sup>de</sup> en 17<sup>de</sup> eeuw bloeiden in het Ertsgebergte
+veel ijzersmelterijen, maar tegenwoordig is het met den bergbouw
+gedaan, of zoo goed als gedaan; alleen in de omstreken van Freiberg,
+Schneeberg, Altenberg en Johanngeorgenstadt wordt nog ijzererts
+gewonnen. Ook een ander bedrijf, de kolenbranderij, is zoo goed als
+verdwenen. Vroeger was de behoefte aan houtskool in de ijzersmelterijen
+zeer groot. Door den nood gedrongen, hebben de bewoners zich op andere
+bedrijven toegelegd en het kantwerken heeft er veel ingang gevonden,
+zooveel ingang, dat het niet alleen de handen van talrijke vrouwen,
+maar zelfs de schijnbaar onhandige vingers van werkelooze bergwerkers
+en <span class="pagenum">[<a id="pb236" href="#pb236" name=
+"pb236">236</a>]</span>smeden bezighield en hun een tijdelijke
+verdienste bezorgde. Thans gaat de kunst, door den vluchtigen dans der
+vingers bloemen te slingeren door een fijn weefsel, meer en meer
+achteruit. De uitbreiding van de industrie legt op alle krachten
+beslag, en daarom zijn het meest oude menschen, die men in hun
+kamertjes voor het venster ziet zitten aan het kantkussen of die in den
+zomer buiten zitten te kantborduren. Het middelpunt van die industrie
+is de kantwerkschool te Schneeberg. Om de kunst niet te laten
+uitsterven, ondersteunt de staat tegenwoordig een dertigtal
+kantwerkscholen, waar over de 1400 kinderen onderricht ontvangen. Wat
+met het werk wordt verdiend, is intusschen maar een bitter klein
+beetje.</p>
+<p>Een zeer bescheiden bedrijf, maar dat toch veel geld inbracht, was
+dat van marskramer. Als trekvogels vlogen de bewoners van allerlei
+bergdorpen naar heinde en ver, om de in den winter vervaardigde waren
+aan den man te brengen, soms tot in Zweden en Turkije. Maar ook daaraan
+heeft de opbloeiende industrie een eind gemaakt; er was bij de
+ontwikkeling van het fabriekswezen plaats voor allen en nog voor velen,
+die nu van den vreemde naar het Ertsgebergte togen.</p>
+<p>Dat men in de dorpen van oudsher veel zin voor schoonheid had, toont
+de bouwtrant van veel huizen met kunstig uitgevoerd vakwerk, zooals aan
+den molen van onze afbeelding te zien is. Ook voor muziek en gezang
+voelen de bewoners veel, en in den laatsten tijd vertoonen ze ongewone
+talenten, om toeristen te herbergen en hun het leven aangenaam te
+maken. Wat in die richting meewerkt, is het dichte net van spoorwegen
+en voortreffelijke wegen, dat het gebergte doorsnijdt, zoodat weinig
+berglanden zoo goed toegankelijk zijn tot op de hoogste bergen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a215" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Houtbewerking.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Toen ik er indertijd van hoorde vond ik het denkbeeld
+aardig en nu het tot iets tastbaars geworden is, lijkt &rsquo;t mij een
+bijzonder gelukkige vondst.</p>
+<p>Daar is de firma Wijnmalen &amp; Hausmann, die een prijscourant of
+catalogus uitgeeft van machines voor houtbewerking, en bedacht heeft
+aan dat boek te doen voorafgaan een voorrede over de werktuigen
+waarmede de mensch, van den vroegst bekenden tijd af, het hout bewerkt
+heeft. Nu de catalogus met zijn voorrede verschenen is, zegt menigeen:
+die twee zijn &eacute;&eacute;n, ze behooren bij elkaar, zooals het
+verleden en het heden ineen vloeien. Zeker&mdash;vaak treft men bij
+industrieelen den zin aan voor wetenschappelijk onderzoek; maar zelden
+ontmoet men prijscouranten met een wetenschappelijke voorrede. Voor
+zoover mij bekend is moet de geschiedenis der houtbewerking nog
+geschreven worden. Wat de Rotterdamsche firma hier geeft zijn eenige
+grepen in den voorraad; het is het begin waarop voortgewerkt kan
+worden. Zij heeft veel hulp gevonden o.a. in het Ethnografisch Museum
+te Leiden en in het Landesmuseum te Z&uuml;rich, en zij toont zich op
+de hoogte van de dingen die de Sarasin&rsquo;s gevonden hebben op
+Ceylon. Toen de heer J. H. Jurriaanse, het hoofd der firma, in het
+Rotterdamsche museum wenschte te zoeken naar voorwerpen die hij voor
+zijn beschrijving noodig had, waren de zalen uit hoofde van de
+verbouwing, gesloten. Dit speet hem en niet minder mij, want ik had hem
+aan veel kunnen helpen. Aan een heen- en terugdraaiende houtdraaibank
+o.a. waarmede de negers van Mopea aan de Zambesi werken, en aan al de
+beitels die zij daarbij gebruiken.</p>
+<p>Het opstel beschrijft steenen messen, bijlen, beitels, hamers en
+zagen uit den oertijd; gereedschap van schelp gemaakt; koperen en
+bronzen werktuigen en eindelijk de ijzeren. Vele afbeeldingen zijn in
+den tekst geplaatst. Er blijkt uit hoe weinig de vorm van het meeste
+gereedschap in den loop der eeuwen gewijzigd is. De mensch hakt altijd
+nog met hetzelfde bijltje waarmede de oer-mensch hakte. De wijze waarop
+de Kajan van Borneo zijn blaasroer uitboort is dezelfde als de manier
+die de pompmaker volgt bij het uitboren van zijn houten
+scheepspomp.</p>
+<p>Dit maakt het onderwerp&mdash;de schrijver wijst erop&mdash;zoo
+aantrekkelijk; we staan er veraf en toch, in velerlei opzicht, zoo
+dichtbij. Al zoekende zal hij nog veel meer merkwaardige overeenkomsten
+vinden.</p>
+<p class="signed"><span class="sc">Joh. F. Snelleman.</span></p>
+<p class="signed">R&rsquo;dam, 17&ndash;VIII&ndash;&rsquo;09.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a216" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nieuwe Alpenweg in Frankrijk.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In Frankrijk is men van plan een Alpenweg dwars door
+de vier departementen van de Zuidoostgrens, Haute Savoie, Savoie,
+Hautes Alpes en Basses Alpes, aan te leggen. Deze uit een nationaal
+oogpunt zeer belangrijke weg, welke het meer van Gen&egrave;ve met Nice
+zal verbinden, kan met betrekkelijk geringe kosten aangelegd worden,
+daar het grootste gedeelte ervan reeds bestaat en slechts op vele
+plaatsen breeder gemaakt en verbeterd moet worden. De nieuwe weg gaat
+over een hoogte van 2770 meter. De tot nu toe hoogste weg van Frankrijk
+gaat over den 2650 meter hoogen Col du Parpaillon, en de hoogste
+alpenweg van Europa over het Stilfser Joch (Stelvio-pas) klimt tot 2759
+meter. De nieuwste alpenweg over den Col d&rsquo;Iseran zal dus de
+hoogste alpenweg van Europa worden. De weg leidt door vele prachtige
+alpendalen. Hij begint op een hoogte van 360 meter boven den
+waterspiegel om over het hoogste punt van 2770 meter geheel tot aan de
+zee af te dalen. Hij zal ongetwijfeld een der schoonste automobielwegen
+van Europa worden. De uitvoering van den weg is verzekerd. De
+&raquo;Touring Club de France<span class="corr" id="xd21e5191" title=
+"Bron: &rdquo;">&laquo;</span> zal een groot gedeelte in de op 4
+millioen francs geschatte kosten bijdragen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a217" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Rustige Hotels.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er bestaat een duitsche vereeniging tot wering van
+lawaai, en in het orgaan van dien Deutschen L&auml;rmschutzbund wordt
+meegedeeld, dat het verbond bordjes en andere kenteekens zal laten
+aanbrengen aan hotels en logementen, die het doel van het verbond
+willen bevorderen, door zorg te dragen, dat het personeel en de gasten
+zich zoo stil mogelijk houden.</p>
+<p>Van welken aard zulk een hotel moet zijn, om in de &raquo;blauwe
+lijst<span class="corr" id="xd21e5201" title=
+"Bron: &raquo;">&laquo;</span> van de &raquo;rusthotels<span class=
+"corr" id="xd21e5204" title="Bron: &raquo;">&laquo;</span> opgenomen te
+worden, verneemt men uit zes eischen, die de zenuwarts dr. S. Auerbach,
+voorzitter van de afdeeling Frankfort, heeft gesteld:</p>
+<p>1<sup>o</sup>. Er moet gelegenheid zijn, om de kamers volkomen
+donker te maken, het best door middel van donkergroene of bruine
+luiken, die echter zoo moeten ingericht zijn, dat er ook &rsquo;s
+morgens door eenige kieren licht in de kamer kan komen. De
+gebruikelijke lichte gordijnen zijn volmaakt nutteloos, zij dienen
+enkel tot versiering.</p>
+<p>2<sup>o</sup>. In elk hotel, dat op den naam van eersterangs-hotel
+aanspraak wil maken, moet een gemeenschappelijke, zij het ook niet zeer
+groote ruimte zijn, waarin alle gesprekken ten strengste verboden zijn.
+Zij moet zoo ver mogelijk verwijderd zijn van lokaliteiten, waar muziek
+wordt gemaakt. De muziek- of concertzaal moet van het overige hotel
+&raquo;geluid-dicht&laquo; afgesloten zijn.</p>
+<p>3<sup>o</sup>. Men moet middelen beramen, om het dichtslaan van
+deuren met zoo min mogelijk gedruisch te laten geschieden.</p>
+<p>4<sup>o</sup>. Gasten, die bijzonder luid optreden, met name door
+verstoring van de nachtrust, en die op beleefd verzoek hun wijze van
+doen niet veranderen, moet veel vaker het verdere verblijf opgezegd
+worden, dan totnutoe gebeurt. De goede hotels moeten een zwarte lijst
+van deze rustverstoorders bijhouden en haar geregeld laten circuleeren.
+Ik geloof, dat menige zondaar opgevoed kan worden, wanneer hij ziet dat
+verschillende hotels hem niet opnemen.</p>
+<p>5<sup>o</sup>. Gedurende het eerste uur na het middagmaal moet in
+het belang van menschen, die willen of moeten slapen, stilte heerschen.
+Het kleedjes kloppen, wegruimen van sneeuw enz. moet in dien tijd
+achterwege blijven. Ook moet zooveel mogelijk gezorgd worden, dat er
+dan geen honden blaffen.</p>
+<p>6<sup>o</sup>. Het kloppen in de vroegte moet zoo gebeuren, dat de
+buren er geen last van hebben. Het best misschien door verplaatsbare,
+van de loge van den portier uit te bedienen, electrische schellen met
+gedempten toon. Het geklop en gepor aan de deuren van degenen, die
+gewekt moeten worden, is volkomen ongeoorloofd.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Dansen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De dans mag men noemen het verlangen van den mensch,
+om door rhythmische bewegingen van het lichaam onder begeleiding van
+muziek een goede partij te doen. <span class="pagenum">[<a id="pb237"
+href="#pb237" name="pb237">237</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a219" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nevelzee&euml;n.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In het hooggebergte ontstaat in den herfst soms een
+geweldige nevelzee, die ver in het rond alle laagten vult, van hoogten
+gezien, den aanblik geeft van een machtigen oceaan en iemand allerlei
+verrassingen kan bezorgen. Des avonds laat of vroeg in den morgen
+worden de meren, dalen en heuvellandschappen door een dicht, donker
+neveldek overtrokken, waardoor geen zonnestraal kan heen dringen, alsof
+de weldoende zon zich geheel van de aarde had afgewend. Alles is grijs
+op grijs, en een leger koude luchtgeesten dringt zoo snel op de arme
+menschenkinderen toe, dat ze tot in hun binnenste rillen.</p>
+<p>&ldquo;Het is boven helder!&rdquo; zoo klinkt van boven het blijde
+bericht, en wie maar kan, snelt naar de veelbelovende toppen. Een
+bergspoorweg, bij voorbeeld die van den Rigi, den Pilatus of den
+Stanserhorn brengt ons vlug naar de hoogten, en spoedig dringen we diep
+door in de grijze nevelmassa&rsquo;s, die het uitzicht tot een zeer
+kleinen kring beperken. Het lijkt een oogenblik, of we niet van de
+plaats komen in een verlaten en geluidlooze natuur, en al sterker wordt
+ons verlangen naar de begeerde hoogten.</p>
+<p>Daar wordt het op eenmaal om ons lichter; wondervol hemelsblauw
+verschijnt door den grijzen sluier van mist; door de zon beschenen
+boomtoppen en rotsen duiken op, en plotseling zijn we in een stroom van
+gouden licht, dat ons zoozeer met welbehagen vervult, dat we zijn als
+blinden, wien het licht der oogen teruggegeven is. Woud en weide doen
+zich voor als in de voorjaarszon; wij ademen licht als in de lente, en
+azuurblauw welft zich de hemelkoepel over de bergen.</p>
+<p>En dan het hooge genot op de vrije hoogte! Wij staan op den Rigi.
+Onafzienbaar wijd breidt zich de nevelzee als een geweldige oceaan uit
+van den Feldberg en den Jura tot de Alpen. Hier en daar steekt een
+bergtop er uit op, nu eens als een groen eiland, dan als een steile,
+kale klip, en aan onze voeten schijnen door den storm gegeeselde golven
+in schuim uiteen te spatten. Om de Alpen gaan ook de golven hoog, maar
+zij tronen erboven in grootsche majesteit. Geen wolkje rust er op den
+muur van gletschers en rotsen; wonderbaar scherp komen de spitsen en
+toppen en kammen in al hun omtrekken voor den dag, en duidelijk is
+iedere bergplooi, iedere rotsspleet met het bloote oog te
+onderscheiden.</p>
+<p>Intusschen scheurt hier of daar het neveldek, dan aanschouwt het oog
+in verrukking als in een tooverrijk den bodem der zee, of geleidelijk
+lost de nevel zich op onder den invloed der warme zonnestralen, en een
+onvergetelijke aanblik van het heele panorama kan worden verkregen.</p>
+<div class="figure xd21e5257width"><img src="images/p1909-u237.jpg"
+alt="Nevelzee van den Rigi gezien." width="634" height="392">
+<p class="figureHead">Nevelzee van den Rigi gezien.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a220" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Ouderdom van badplaatsen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het klinkt haast ongeloofelijk en het is toch een
+feit, dat de eerste duitsche zeebadplaatsen nog niet veel ouder dan
+honderd jaar zijn. De grootsche badinrichtingen der Romeinen, die
+elders op het openbare leven der Germanen zulk een grooten invloed
+oefenden, hadden in het duitsche Noorden geen navolging gevonden,
+terwijl de zonen van Albion al lang de geneeskrachtige en gezonde
+werking van de zeebaden hadden ingezien. Eerst tegen het eind der 18de
+eeuw richtte men ten gevolge van een artikel van Lichtenberg zijn
+aandacht op de Oost- en Noordzee, en niemand minder dan Wilhelm
+Hufeland, de beroemde lijfarts van koningin Louise en schrijver van het
+wereldberoemde boek &raquo;Makrobiotik of de kunst, het leven te
+verlengen&laquo;, trok zich de uit economisch en hygi&euml;nisch
+oogpunt zoo belangrijke zaak aan.</p>
+<p>In het jaar 1794 werd toen door den groothertog Friedrich Franz van
+Mecklenburg de eerste duitsche Oostzeebadplaats Heiligendamm bij
+Doberan gesticht, waarop in 1800 Travem&uuml;nde volgde. Drie jaren te
+voren was de eerste Noordzeebadplaats op Norderney voor het algemeen
+verkeer geopend. Maar zeer oud zijn de badplaatsen in het binnenland,
+en we weten, dat reeds Karel de Groote met zijn gevolg in Aken de baden
+gebruikte. Kissingen, Pyrmont en Pf&auml;ffers waren beroemde baden,
+waar oudtijds een internationale wereld samenkwam, en Theophrastus
+Paracelsus, die in 1541 in Salzburg stierf, maakt al gewag van elf
+minerale baden, waaronder Karlsbad, Teplitz en Gastein.</p>
+<p>Nog vroeger wordt in oude oorkonden het oude Wildbad Tobelbad in
+Stiermarken genoemd, dat eerst door de heeren van Graz werd bestuurd,
+en in de 16de eeuw door een giftbrief van keizer Ferdinand aan het
+landschap Stiermarken overging. Reizen naar badplaatsen behoorden in
+vorige eeuwen ook reeds tot den goeden toon, en men vindt vermeld, dat
+een bruid uit welgestelde familie bij de huwelijksvoorwaarden zich
+uitdrukkelijk een jaarlijksche badreis bedong.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a221" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een volkstelling in China.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Men zal nu in China tot een volkstelling overgaan. Om
+te begrijpen, wat dat wil zeggen, moet men allereerst bedenken, dat
+China de volkrijkste staat der aarde is en verder, dat er tot nu toe
+niet anders dan schattingen van het aantal der bevolking bekend zijn
+met schommelingen in de cijfers van honderd en tweehonderd millioen. In
+het algemeen heet het nog altijd, dat China 400 tot 450 millioen
+menschen bergt, maar dat aantal wordt door menig kundig geograaf voor
+overdreven gehouden, zoodat men in verscheiden werken opgaven vindt van
+300 tot 350 millioen.</p>
+<p>Het is duidelijk, dat alle vermoedens omtrent het gele gevaar in
+sterke mate samenhangen met een vaste berekening van het aantal
+Chineezen. Nu zijn er ook in vroeger eeuwen wel soms vanwege de
+chineesche regeering volkstellingen gehouden, doch daaruit leerde men
+enkel het aantal gezinnen kennen, terwijl de resultaten daardoor
+onbetrouwbaar waren, dat de gouvernementen der verschillende
+provinci&euml;n de opgaven vervalschten, al naar gelang de telling ten
+behoeve van een militaire opkomst of voor een nieuwe belasting plaats
+had.</p>
+<p>Thans zal werkelijk de reuzenonderneming van een echte volkstelling
+in het geheele chineesche rijk worden uitgevoerd en wel in den dubbelen
+vorm van een gezins- en een hoofdelijke telling. De eerste zal in het
+jaar 1910, de tweede in 1912 voltooid wezen. Bij de reusachtige
+uitgestrektheid van het Chineesche Rijk kan men den omvang van een
+dergelijken arbeid moeilijk overschatten. De uitstekende organisatie
+van het regeeringsstelsel zal aan het werk ten goede komen, maar
+daarbij moet men niet over het hoofd zien, dat de bevolking in sommige
+deelen van het land nog in groote onafhankelijkheid leeft en tegenstand
+tegen de telling kan uitoefenen of haar geheel onmogelijk maken voor
+haar deel. Maar ook als men dergelijke onzekerheden in aanmerking
+neemt, zou de beteekenis van een nauwkeurige volkstelling in China van
+groote waarde zijn.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Winst en roof.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er is dikwijls scherpzinnigheid voor noodig, om winst
+van roof te onderscheiden. <span class="pagenum">[<a id="pb249" href=
+"#pb249" name="pb249">249</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u30" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a223" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Bo&euml;-top, een &ldquo;gemakkelijke&rdquo;
+Dolomiettop.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Dolomieten in Zuid-Tirol hebben ten gevolge van de
+sterke verweering van hun gesteente allerlei uitersten aan te wijzen;
+de grilligste vormen, rotstorens met loodrechte wanden, met ijs gevulde
+kloven, het eldorado voor de bestormers der gevaarlijkste toppen, en
+tusschen de afzonderlijke groepen gemakkelijk begaanbare, met gras
+begroeide overgangen met gelegenheden om te rusten, zooals de niet
+oversterke en voorzichtige toerist ze wenscht. Maar in deze zoo rijke
+bergwereld kunnen ook die bergstijgers behagen vinden, die niet graag
+in de nauwe holten schoorsteenvegerskunsten vertoonen of tegen steilten
+opkrabbelen, waar de mensch met de gemzen moet wedijveren; maar die
+zich aan den anderen kant stevig en flink genoeg voelen, om in de
+verheven eenzaamheid van het hooggebergte door te dringen en ook te
+strijden voor het winnen van een mooi uitzicht.</p>
+<p>Aan dezulken kan een bestijging warm worden aanbevolen, die ze
+zonder gids en zonder speciale uitrusting naar de hoogste tinnen van
+een grootsche Dolomietgroep brengt. In het Oosten van het veelbezochte
+Gr&ouml;dnerdal verheft zich een geweldige rotsburcht van meer dan
+zestig kilometer in omtrek, de Sella, die op mooie avonden prachtig
+door het zonlicht wordt bestraald en na regendagen met versche sneeuw
+besuikerd is. Hoe dichter men erbij komt, des te ontoegankelijker lijkt
+dit hooge plateau met de steile hellingen en de reusachtige rotszuilen.
+En toch is juist de hoogste top van die natuurlijke vesting, de
+Bo&euml;-top, 3152 meter, de gemakkelijkste top in de geheele groep,
+sedert ongeveer vijftien jaren geleden de sectie Bamberg van de
+Duitsche en Oostenrijksche Alpenvereeniging er haar arbeidsveld heeft
+opgeslagen en voor de ontsluiting is bezig geweest.</p>
+<p>Van de hoofdpaden, die op het met sneeuw bedekte plateau voeren, is
+het gemakkelijkste ook het meest voldoening gevend, namelijk dat door
+het Mittagsdal, Val de Mesdi. Van Colfosco uit kan men den weg best
+zonder gids vinden, want daartegenover opent zich de ingang naar de
+spleet, die de grens is tusschen de oostelijke en de westelijke helft
+van den Sella. Over de door dauw vochtige mooie weiden en een licht
+woud van lariksen gaat men langs de Sorabeek en volgt dan den
+trappenaanleg, die matig stijgend, meest over sneeuw van lawinenresten,
+die den heelen zomer nu en dan over den weg en het beekje vallen, voert
+door een der indrukwekkendste kloven, dreigender dan de Langkofelkar,
+de Grasleitenkessel in de Rosengartengroep.</p>
+<p>Geen spoor van dier- en plantenleven brengt afwisseling in de
+rotswildernis. Een blik achterwaarts vertoont als een laatste groet uit
+een verlaten wereld, de door de zon beschenen weiden van Colfosco, maar
+spoedig verdwijnen ze en alleen de roode rotswanden blijven.</p>
+<div class="figure xd21e5300width"><img src="images/p1909-u249.jpg"
+alt="De Bamberger hut op den weg naar den Bo&euml;-top." width="488"
+height="714">
+<p class="figureHead">De Bamberger hut op den weg naar den
+Bo&euml;-top.</p>
+</div>
+<p>Na een uur ongeveer splitst zich de weg, en een blauwe markeering
+wijst door een rotsspleet op het Pisciadu-plateau, waar de sectie
+Bamberg een nieuwe hut als tusschenstation tusschen het dal en het
+bovenste terras heeft gebouwd. Dan plotseling staat men op het
+Sella-plateau met de wapperende vlag in de beiersche kleuren. Een
+grootsch natuurtooneel hebben we dan voor oogen; uren ver weidt de blik
+over schitterende sneeuwvelden ver naar het Zuiden en Westen, en alleen
+de reuzentoppen aan weerszijden van het Mittagsdal zijn hooger dan ons
+standpunt. En links staat de Bo&euml;, waarvan men te voren nog niets
+heeft gezien. Die hoogste verheffing van het gebergte is als een
+reuzendriehoek van louter duidelijk begrensde horizontale lagen,
+herinnerend aan de oud-egyptische architectuur.</p>
+<p>Sinds 1902 is de toerist er vrij van, zelf voor koken en ander
+huishoudelijk werk te zorgen, want het drukke bezoek heeft de
+aanstelling van een verzorger mogelijk gemaakt. Het hoogste onderscheid
+tusschen de hut en den top bedraagt nog geen 300 meter. De top is
+hoefijzervormig als de heele Sella, waarin als in de geheele
+Dolomietengroep de geologen groote koraalriffen willen zien uit een
+vroegere periode van het bestaan der wereld. De hoogste verheffing ligt
+niet aan de schilderachtige westzijde, de Cresta Strenta, maar aan den
+zuidoostkant, en is gemakkelijk te bereiken. Zelfs als de stijging nog
+door sneeuw is bedekt, doen zich geen moeilijkheden voor. Nergens
+behoeft men de handen bij het klimmen te hulp te roepen, en weldra is
+het beschermende dak zichtbaar, dat het hoogste punt aanduidt.</p>
+<p>Van hieruit doet zich een panorama voor, dat haast de geheele
+bergwereld van Tirol omvat. De meest nabijzijnde groepen zijn de
+Marmolata, de Fassolanergroep, de Enneberger, Gr&ouml;dener en
+Ampezzaner Dolomieten. En zonder vreemde hulp heeft men een hoogte van
+3000 meter bereikt, wat ook geen geringe voldoening is!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a224" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Caoutchouccrisis in Fransch West-Afrika.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Als in zooveel streken van Afrika is ook voor Fransch
+West-Afrika de caoutchouc een der voornaamste producten. Er wordt nog
+niet langer dan twintig jaar daar caoutchouc gewonnen, en reeds is een
+derde van de uitvoercijfers op rekening te stellen van dat
+product<span class="corr" id="xd21e5315" title="Niet in bron">.</span>
+Maar sedert 1907 is er vermindering in den uitvoer te bespeuren. Zou
+het mogelijk wezen, dat er reeds een eind moest komen aan de winning
+van caoutchouc? Die vraag heeft ook de regeering zich gesteld en nevens
+andere onderzoekingen heeft ze aan de expeditie Chevalier, die dit
+voorjaar de woudstreken van West-Afrika onderzocht en nog ter plaatse
+is, opgedragen te onderzoeken, aan welke oorzaken de crisis moet worden
+toegeschreven. De jonge geleerde heeft nu een eerste rapport omtrent de
+quaestie ingediend en de &ldquo;Temps&rdquo; geeft er in een brief uit
+Dakar een r&eacute;sum&eacute; van.</p>
+<p>Zeer algemeen verspreid is de meening, dat de negers
+caoutchoucplanten op ruwe wijze exploiteeren en dat de opbrengst
+daardoor vermindert, en men neemt dan aan, dat de wilde caoutchouc
+onfeilbaar moet verdwijnen, om later te worden vervangen door de
+gekweekte planten. Het is mogelijk, zegt de briefschrijver, dat dit
+juist is voor de landen, waar de caoutchoucplanten boomen zijn, omdat
+het lang duurt, eer een boom zich heeft hersteld van te ruw aftappen,
+maar het geldt niet voor Soedan, waar de caoutchouc geleverd wordt door
+planten, die slingerplanten zijn, of struiken. De negers hebben twee
+manieren om er de stof uit op te zamelen; in het woud kappen ze de
+lianen en in het struikgewas maken ze insnijdingen in de stammen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb250" href="#pb250" name=
+"pb250">250</a>]</span>Geen dezer handelwijzen vernietigt de planten.
+Uit de wortels van de afgehouwen lianen komen spoedig weer loten, die
+zelf al gauw exploiteerbaar zijn en de ingesneden struiken laten ook
+steeds weer gauw nieuwe takken opschieten. Nergens in de
+ontginningsgebieden, die hij bezocht, heeft de heer Chevalier
+opgemerkt, dat de caoutchoucplanten neiging zouden hebben te verdwijnen
+ten gevolge van de bewerking door de negers. Het is een dwaling, dat te
+denken.</p>
+<p>Toch hoe geruststellend het moge klinken, blijft het feit bestaan,
+dat er tegenwoordig een toenemende vermindering valt te constateeren
+van de lianen, die caoutchouc leveren, maar door een oorzaak, die
+geheel vreemd is aan de wijze van inzameling, namelijk door de
+toeneming der boschbranden.</p>
+<p>Het zijn eigenlijk de branden, die de inboorlingen aansteken na hun
+oogst, om het onkruid te vernietigen. Die manier van doen is niet zoo
+erg te veroordeelen. In Europa ploegt men veel onkruiden onder en
+gebruikt die en ook andere planten als groene mest; in Afrika, waar men
+niet zoo goed is ingespannen met landbouwgereedschappen, kan men zulk
+een mest alleen gebruiken in den vorm van asch. Bovendien vernietigen
+die groote branden veel kruipend gedierte en veel insecten, die in de
+afrikaansche zon maar al te goed gedijen. Maar als men het te veel
+doet, ontstaan er nadeelen.</p>
+<p>Voordat de Franschen het land hadden bezet, hoopte de bevolking zich
+op over kleine uitgestrektheden, om zich gemakkelijker te kunnen
+verdedigen. Thans is de veiligheid algemeen, en bij gevolg verspreidt
+de bevolking zich overal en brengt ook overal heen de gewoonte van de
+branden. Geen boom of struik biedt weerstand aan die elk jaar herhaalde
+vuren, zoodat als men het laat begaan, men gerust kan voorspellen, dat
+er in West-Soedan geen boom en geen liaan zal overblijven.</p>
+<p>Bij die hoofdoorzaak kwam voor 1907 zich de daling der prijzen
+voegen, die toevallig was, maar zoo hevig, dat plotseling het kilo meer
+dan een derde in waarde achteruitging. De negers, die niets weten van
+de wet van vraag en aanbod, hebben gedacht aan een list van de
+europeesche handelaars; ze zijn boos geworden en weigerden te leveren;
+ze staakten. Ook moet men wel bedenken, dat naarmate welvaart en
+ontwikkeling onder de negers worden verspreid, de ijver voor het
+inzamelen er wel wat afgaat. Uit je dorp gaan en in het woud de
+ontberingen van de inzamelaars deelen, te zoeken naar de
+caoutchoucplanten bij slechte voeding laat zich doen, als er een goede
+winst tegenover staat, maar als de winst vermindert, gaan ze naar
+andere bestaansmiddelen zoeken.</p>
+<p>De regeering is vrijwel machteloos tegen de schommelingen in de
+prijzen. De heer Chevalier meent echter, dat er wel iets te doen ware
+tegen de boschbranden en dat men de caoutchoucleverende planten zou
+kunnen beschermen. Er moeten woudcomplexen volgens hem worden
+gereserveerd, zoodat het land verdeeld werd in twee soorten van
+gebieden; complexen van bouwland, die kaal zijn en waar de branden
+geoorloofd zouden wezen, en met bosch bezette terreinen, waar branden
+volstrekt verboden zouden zijn. Die gereserveerde terreinen zouden
+onder de bescherming moeten worden gesteld van de rivierdorpen tegen
+enkele voordeelen, zooals bij voorbeeld het recht, er caoutchouc in te
+zamelen en andere boschproducten. Later als de kolonie het kon lijden,
+zou men een afzonderlijken dienst van het boschwezen kunnen
+instellen.</p>
+<p>Wat in dit plan vooral aantrekt, is, dat het zonder veel kosten zou
+zijn uit te voeren. En de zaak is noodig, vooral omdat de heer
+Chevalier meedeelt, dat alle pogingen, om in West-Afrika caoutchouc aan
+te planten, tot nu toe schipbreuk hebben geleden. Men zal zich nog lang
+met de wilde planten moeten behelpen. Er is een tijd van opgewektheid
+geweest, waarin men bijna bij ieder dorpshoofd erop aandrong,
+caoutchouc te laten planten bij de woningen, en op veel plaatsen is
+daar gevolg aan gegeven. Maar daarvan is op het oogenblik letterlijk
+niets meer over.</p>
+<p>Het is een illusie gebleken, dat de lianen, als ze eenmaal geworteld
+waren, zich verder wel zelf zouden redden. Ze zijn overal door het
+onkruid verstikt. Alleen enkele aanplantingen van Europeanen, die goed
+werden onderhouden en verzorgd, hebben het uitgehouden, en de
+resultaten, daar verkregen, zijn niet ontmoedigend. Men kan in den tuin
+van Cancayenne bij Konakry lianen zien, die twaalf jaren oud zijn, maar
+die leveren toch nog maar een zeer kleine hoeveelheid caoutchouc.</p>
+<p>De heer Chevalier komt ten slotte er toe, op te merken, dat de
+Landolphia&rsquo;s, die de meeste wilde caoutchouc in Soedan leveren,
+niet voor de cultuur zijn aan te bevelen. De Hevea&rsquo;s, die moet
+men hebben, maar of men ze daar zal kunnen inburgeren en werkelijk
+acclimatiseeren, blijft voor den schrijver twijfelachtig, zoodat hij in
+ieder geval bescherming pleit voor de natuurlijke, wilde
+caoutchoucleverende planten door een beperking der boschbranden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a225" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Van Ha&iuml;ti.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De ha&iuml;tiaansche regeeringsingenieur Gentil
+Tippenhauer geeft in Petermann&rsquo;s Mittheilungen een bijdrage tot
+de kennis van Ha&iuml;ti. Hij heeft er herhaaldelijk gereisd, het
+laatst in 1908. De streek ten noordoosten van Port au Prince tot in het
+tot nu toe zoo goed als onbekende middelgedeelte van het eiland aan de
+grens van San Domingo was het doel van zijn reizen. Uit de
+topographisch-geologische kaart, die de ingenieur geeft, blijkt, hoe
+gebrekkig de tegenwoordige kaarten van Ha&iuml;ti zijn.</p>
+<p>Voor eenige jaren bereisde een negerattach&eacute; uit Washington de
+republiek, om voor de amerikaansche regeering een kaart op te nemen.
+Maar daar hij, om bij de bevolking geen ergernis te wekken, zonder
+theodoliet, barometer, meetband en kompas reisde, kwam er niets
+bruikbaars voor den dag. Tegenwoordig werkt een amerikaansche
+opmetingsstoomboot aan een opneming van de kusten.</p>
+<p>In September 1898 ontdekte Tippenhauer op de savanne Madame Michel,
+ongeveer 25 kilometer van de hoofdstad, een ouden vulkaan, die het
+eerste onmiskenbare bewijs leverde, dat op de Groote Antillen nog tot
+in den jongsten tijd vulkanische werkzaamheid viel te constateeren. De
+laatste reis van 1908 deed de onderzoeker in gezelschap van veel
+Noord-Amerikanen, die de savannen van het binnenland van Ha&iuml;ti
+wilden bekijken uit het oogpunt van hun geschiktheid voor veeteelt.
+Naar hun oordeel is het eiland uitnemend voor dat bedrijf geschikt,
+vooral voor de teelt van schapen, muilezels, paarden en rundvee. Het
+land is nog weinig bevolkt, en enkel een paar alluviale dalen verbouwen
+suikerriet en zijn dicht bevolkt, terwijl de negers daar vlijtig
+werken.</p>
+<p>Er is in het land wel een intellectueele en maatschappelijke
+vooruitgang te merken, maar het gaat zoo langzaam, dat men niet in den
+pas kan blijven met de naburige landen, die snel vooruitgaan, zoodat
+het experiment met de negerrepubliek een mislukking dreigt te worden,
+tenzij er een groot burger mocht opstaan, die als een Porfirio Diaz in
+Mexico het land zou kunnen opheffen en tot welvaart brengen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a226" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nieuwe aanlegplaats voor transatlantische booten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Voor de lading van reizigers en post zal in het begin
+van September de Cunardlijn haar booten uit New York Fishguard laten
+aandoen op de zuidwestelijke kust van Wales. De booten zijn dan op weg
+naar Liverpool. Voor de engelsche spoorwegmaatschappij, de Great
+Western, is het weer een overwinning, nu ze haar nieuwen weg over
+Fishguard naar Ierland had aangelegd.</p>
+<p>Deze plaats in Wales is zelfs nog dichter bij New York en dus
+begeerder in den snelheidswedstrijd dan Holyhead, waar de White
+Starlijn passagiers en post ontscheept op de uit- zoowel als op de
+thuisreis. De Cunard gebruikt Fishguard enkel op de reis van New York
+naar de Oude Wereld; op de heenreis van Europa blijven de booten
+Queenstown aandoen bij Cork in Ierland. De afstand tusschen Fishguard
+en New York is veertig engelsche mijlen korter dan tusschen New York en
+Holyhead en 110 engelsche mijlen korter dan tusschen New York en
+Liverpool.</p>
+<p>Doch behalve in den afstand ter zee biedt Fishguard nog eenige
+andere voordeelen. De nieuwe kunsthaven daar met enorme kosten en vele
+jaren vergenden arbeid aangelegd en in 1906 voltooid, beslaat een
+oppervlakte van een 175 H.A. De schepen liggen er beschut door een
+machtigen zeedam, ter lengte van ruim 800 M., terwijl schepen met den
+grootsten diepgang en de grootste lengte veilig er kunnen
+aanleggen.</p>
+<p>Dan heeft Fishguard een uitstekende spoorwegverbinding met Londen.
+De afstand (262 E. mijlen) tusschen die haven en Paddington, wordt door
+de mailtreinen binnen de 5 uren afgelegd. Zoowel voor de reizigers uit
+het Zuiden van Engeland als die van het vasteland komen geeft de weg
+over Fishguard, bij dien over Liverpool vergeleken, ettelijke uren
+besparing. <span class="pagenum">[<a id="pb239" href="#pb239" name=
+"pb239">239</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a227" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Mooi plekje aan den Veluwezoom.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De elementen hebben het bezoek van den keizer van
+Duitschland aan ons land niet begunstigd. In de weinige uren van zijn
+verblijf op nederlandschen bodem zijn bliksem en donder, hagelslag en
+hevige regens aan het woord geweest, en onder dreigend zwarte en
+geelgrijze luchten werden de wegen van het mooie landgoed en zijn
+omgeving onbegaanbaar, terwijl het hemelvuur links en rechts neersloeg,
+niet zonder doel te treffen, boerderijen in de asch leggend en zich
+zelfs vergrijpend aan dingen van zoo erkend symbolische beteekenis als
+vlaggen, die als welkomstgroet moesten dienen.</p>
+<p>En het wil wat zeggen, wanneer daar aan den Veluwezoom tusschen
+Brummen en Arnhem de buien losbarsten en het hemelwater in massa wordt
+uitgegoten! Dan wordt het een onhollandsche manier van regenen, waaraan
+men in berglanden gewend moge zijn, maar die bij ons tot de
+zeldzaamheden behoort. Want van de hoogten ten westen van den straatweg
+gudst dan het water neer, sleurt het zand van de talrijke boschwegen
+mee naar beneden, <span class="pagenum">[<a id="pb240" href="#pb240"
+name="pb240">240</a>]</span>rukt het onderhout uit en voert zegevierend
+takken en bladeren van boven naar de diepte, waar het zijn
+vernielingswerk nog vaak voortzet.</p>
+<p>Er zijn daar in de buurt onweersbuien bekend, die een historische
+beteekenis hebben gekregen om de groote schade, die ze aanrichtten. Zoo
+heeft Dieren nu bijna een eeuw geleden, in 1818 kunnen ervaren, hoe
+verwoestend het water op den golvenden bodem werkte, toen na een zwaar
+onweer de watervloed de landerijen met zand overdekte, zware steenen
+wegsleurde, met gevelde eiken woest omging, als waren ze stukken
+kinderspeelgoed en huizen en schuren deed instorten. In de gemeente
+Rheden tusschen Dieren en De Steeg waren de wegen wekenlang
+onbruikbaar.</p>
+<p>En nog vroeger hebben de elementen er vaak woest huisgehouden met
+het menschenwerk. Wat nu het Hof te Dieren heet, het kasteel in
+eigendom toebehoorend aan en bewoond door Dr. R. F. baron van Heeckeren
+van Wassenaer, dat men van Dieren komend en de heerlijke Ellecomsche
+laan in wandelend, aan zijn linkerhand heeft, was midden in de
+zeventiende eeuw een jachtslot van onzen stadhouder prins Willem II. De
+jeugdige prins had namelijk in 1647 <span class="corr" id="xd21e5374"
+title="Bron: vo r">voor</span> de som van 147.000 gulden de goederen
+gekocht van de kommanderij van Dieren met aangrenzende goederen van
+bijzondere personen.</p>
+<div class="figure xd21e5378width"><img src="images/p1909-u240.jpg"
+alt="De Middachter Allee bij Dieren." width="550" height="720">
+<p class="figureHead">De Middachter Allee bij Dieren.</p>
+</div>
+<p>Hij liet er het volgend jaar een wildbaan aanleggen, een groot
+boschcomplex, dat hij liet insluiten door een palissadeering, hooger
+dan manslengte van meer dan vier uren in omtrek. De weg van Arnhem naar
+Zutfen liep door de wildbaan heen en was aan beide zijden door een
+poort afgesloten, terwijl binnen de mijlenlange schutting de gebouwen
+lagen van het Hof, het jachthuis, de kaatsbaan en al de bosschen, waar
+het wild binnen en de stroopers buiten moesten worden gehouden. Edoch
+de door het landvolk als soort van chineesche muur beschouwde hooge
+schutting kon het niet uithouden tegen de ondermijnende werking van het
+water, dat na iedere stortbui van de omliggende heuvels afstroomde, de
+kostbare omheining vernielde en de wildbaan open liet liggen. Twaalf
+jaren bleef de omheining in wezen, hield ten minste, zoo goed en zoo
+kwaad, als het ging, stand, maar moest toen voor afbraak worden
+verkocht.</p>
+<p>Het Huis te Dieren met de mooie boschomgeving bleef voor vier
+geslachten van onze stadhouders uit het Huis van Oranje een geliefd
+geldersch lustoord. Willem II had de bezitting gekocht van de Orde der
+Duitsche Ridders, die haar in 1219 ontvangen hadden van graaf Adolf van
+den Berg, wiens vader, graaf Engelbert van &rsquo;s-Heerenberg het goed
+in 1168 van keizer Frederik Barbarossa had gekregen. De orde bleef er
+gevestigd tot 1647, het jaar, waarin de koop met Willem II werd
+gesloten, ressorteerde eerst onder de Balije van Coblentz, later onder
+<span class="pagenum">[<a id="pb241" href="#pb241" name=
+"pb241">241</a>]</span>die van Utrecht en deed, door vrome schenkingen
+uitgebreid, zoodat allengs de heele omtrek haar behoorde, veel voor de
+verbetering der wegen.</p>
+<p>Willem II besteedde vrijwat kosten aan zijn nieuwe bezitting; hij
+liet o.a. wilde zwijnen naar zijn nieuwe wildbaan overbrengen met het
+gevolg, dat de evers er wel eens zoo talrijk waren, dat de geldersche
+boeren er schade van hadden, doordat het wroetende en smullende goed de
+knollenvelden als voor hen aangerechte tafel beschouwde en de
+boekweitakkers bij hun nachtelijke bezoeken vertrapte en omwoelde.</p>
+<div class="figure xd21e5391width"><img src="images/p1909-u241.jpg"
+alt="Op den Carolinenberg." width="688" height="501">
+<p class="figureHead">Op den Carolinenberg.</p>
+</div>
+<p>In Augustus 1850 was de stadhouder weer naar zijn bezitting te
+Dieren ter jacht gegaan, om tevens in zijn hoedanigheid van stadhouder
+van Gelderland de statenvergadering te Zutfen bij te wonen, en in het
+begin van October was hij er reeds weer en hield zich een drietal weken
+met het geliefde jachtvermaak bezig, toen hij den 27<sup>sten</sup>
+October de koorts kreeg als voorbode van de kinderpokken. Het
+eenvoudige jachthuis was geen geschikt verblijf voor een ernstig zieke,
+en in zijn vorstelijk jacht werd de stadhouder over IJsel, Rijn, Lek en
+Maas naar Rotterdam vervoerd en van daar naar<a id="xd21e5400" name=
+"xd21e5400"></a> Den Haag. Ofschoon nog geen 25 jaar, overleed de
+prins, die reeds herstellende was, den 6<sup>den</sup> November na een
+onverwachte instorting, zonder dat zijn jonge vrouw, die de geboorte
+van haar eerste kind verwachtte, bij hem was toegelaten, om alle gevaar
+voor besmetting te ontgaan.</p>
+<p>De na den dood des vaders geboren prins, onze latere
+stadhouder-koning Willem III, was een Nimrod&rsquo;s <span class=
+"pagenum">[<a id="pb242" href="#pb242" name=
+"pb242">242</a>]</span>vriend van belang. De jacht was een hartstocht
+bij hem en zoowel Dieren als Het Loo met de gansche Veluwe stelden hem
+in staat, eraan te voldoen. Hij liet het huis te Dieren vergrooten en
+verfraaien. Het had veel geleden door het vandalenwerk, dat de soldaten
+van Lodewijk XIV er in 1672 hadden bedreven, maar na de verbouwing en
+opknapping kon het een talrijken jachtstoet bergen, en de inwendige
+inrichting was zelfs zoo goed, dat het huis waard was, er kunstschatten
+heen over te brengen, waaraan Willem en zijn gemalin Maria van Engeland
+zoo groote waarde hechtten.</p>
+<div class="figure xd21e5411width"><img src="images/p1909-u242.jpg"
+alt="Het tegenwoordige Huis te Dieren van den straatweg gezien." width=
+"456" height="295">
+<p class="figureHead">Het tegenwoordige Huis te Dieren van den
+straatweg gezien.</p>
+</div>
+<p>Ook de omgeving werd verfraaid; de prins liet in het omringend park
+bloemtuinen aanleggen en naar de mode dier dagen, die bezig is te
+herleven, ook loofgangen of berceaux, fonteinen, grotten en natuurlijk
+koepels en vijvers. Ook nieuwe wegen werden aangelegd; de Koningsweg
+dagteekent uit dien tijd, die mooie landweg, die nog tegenwoordig aan
+de wandelaars genot verschaft, als ze zich over de hoogten van de
+Dierensche en Onzalige bosschen bewegen. Toen Willem in 1688 koning van
+Engeland was geworden, vergat hij de lievelingsplekjes niet uit den
+vroegeren tijd; het huis te Dieren zag hem herhaaldelijk binnen zijn
+muren. En koningin Maria hield ook van de landelijke afzondering in de
+heerlijke boschrijke streek; in het huisarchief van het geslacht van
+Heeckeren van Wassenaer, waarvan een afstammeling thans het hof te
+Dieren bewoont, zijn nog brieven en gedenkschriften van haar bewaard
+gebleven, waaruit die voorliefde duidelijk blijkt.</p>
+<p>Met Willem II en Willem III had het huis te Dieren zijn besten tijd
+gehad, al vertoefde Willem IV er menigmaal en al deed hij het zijne tot
+verfraaiing van den omtrek. Naar zijn zoon is de bekende
+Prins-Willemsberg genoemd, die begroeide hoogte, op welker top acht
+lanen komen, en de wat dichter bij Dieren gelegen Carolinenberg, doel
+van een wandeling voor ieder, die er in de buurt logeert, heet zoo naar
+de dochter van den stadhouder, Caroline, die met een lutherschen prins
+van Nassau Weilburg trouwde, wel een weinig tot ergernis van
+familieleden en landgenooten van echt gereformeerde religie. Vroeger
+heette de veelbezochte berg de Steenenberg en nu wordt hij vaak
+aangeduid als de Veertien Wegen. Op de bank rondom een linde laat het
+dichte gebladerte niet veel uitzicht meer toe, maar gelukkig kan men
+zich overtuigen, hoe goed de <span class="pagenum">[<a id="pb243" href=
+"#pb243" name="pb243">243</a>]</span>oorspronkelijke keuze van dit punt
+is geweest, als men een der wegen volgt niet verder dan een vijftigtal
+schreden, waar hij begint te dalen. Daar is het vergezicht wondermooi;
+de hoogten en laagten met de bosschen bedekt, maken er den indruk van
+een statig bergland.</p>
+<div class="figure xd21e5422width"><img src="images/p1909-u243.jpg"
+alt="De Ellecomsche laan bij Dieren." width="694" height="504">
+<p class="figureHead">De Ellecomsche laan bij Dieren.</p>
+</div>
+<p>Bij den dood van Willem IV kwam de heerlijkheid aan zijn
+minderjarigen zoon, en de latere Willem V was de laatste prins van
+Oranje, die zich op het huis te Dieren vertoonde. Hij was geen
+liefhebber van de jacht, kwam er zelden en toen zijn zon in de
+republiek was onder gegaan werd in den winter van 1794 op 1795 het huis
+door de Franschen bezet; magazijn, kazerne, gelagkamer, dat waren de
+rollen, aan de vertrekken toebedeeld en ten slotte maakte een brand
+korte <span class="corr" id="xd21e5428" title=
+"Bron: wetten">metten</span> met de woning en wat er nog aan
+schilderijen en kunstschatten was overgebleven.</p>
+<p>Toen na de omwenteling de bezittingen van het Oranjehuis tot
+nationaal eigendom waren verklaard en als zoodanig verkocht werden,
+kwam een groot gedeelte aan gravin M. C. van Wassenaer Twickel, die
+zich in 1824, zoo goed als op de plek, waar het jachthuis der Oranjes
+had gestaan, maar iets verder naar den dierenschen kant, een
+buitenverblijf liet bouwen, het tegenwoordige Hof te Dieren. Na haar
+huwelijk met baron van Heeckeren van Twickel en hun verhuizing naar
+Twickel bij <span class="pagenum">[<a id="pb244" href="#pb244" name=
+"pb244">244</a>]</span>Delden kwam het goed aan den tegenwoordigen
+bezitter.</p>
+<p>Het oude is er sedert het midden der vorige eeuw voorbijgegaan, en
+wat de moderne kweekkunst aan heerlijk plantenmateriaal te voorschijn
+weet te tooveren, dat kan men in de tuinen en het park er vinden. Een
+deel van het terrein achter het huis is in den oudfranschen stijl
+aangelegd, herinnering aan het belangwekkend verleden, maar tevens
+nieuwerwetsch, nu de mode weer aan strenge lijnen in den aanleg de
+voorkeur schijnt te gaan geven.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a228" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Vereeniging &ldquo;Doorwerth&rdquo;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een hartelijk welkom mag wel worden toegeroepen aan de
+nieuwe Vereeniging, die zich ten doel stelt, het slot Doorwerth bij
+Oosterbeek, of liever wat er van over is, te koopen van den eigenaar,
+de heer Scheffer van de &raquo;Duno&laquo;, en het door doelmatige
+restauratie te behouden als interessant monument uit het verleden. Den
+8<sup>sten</sup> Juli is de vereeniging te Arnhem geconstitueerd onder
+presidium van den burgemeester van Arnhem, Jhr. Mr. A. R&ouml;ell. In
+de bijeenkomst, waartoe een commissie de belangstellenden had
+opgeroepen, voerde de heer F. A. Hoefer uit Hattem, lid van de
+&raquo;Monumentencommissie&laquo;, het woord en wees op de
+noodzakelijkheid van ingrijpen, nu wat er van het kasteel over is, snel
+een ru&iuml;ne dreigt te worden. Hij schetste de historie van het
+kasteel in korte trekken, die de belangrijkheid aantoonden.</p>
+<p>Het slot is inderdaad te belangrijk uit historisch, architectonisch
+en aesthetisch oogpunt, dan dat het zou mogen verloren gaan. De
+tegenwoordige eigenaar is bereid, het slot binnen de grachten voor tien
+duizend gulden af te staan, een niet groote som, die door
+contributi&euml;n en giften bijeen zal moeten worden gebracht. De
+restauratie zal naar alle waarschijnlijkheid met rijkssteun tot stand
+kunnen komen. Het blijkt de Commissie tot behoud der monumenten, dat om
+het gebouw te restaureeren en het te brengen in den staat van het einde
+der zeventiende eeuw, een som van zestig duizend gulden noodig zou
+wezen, terwijl men, zich tevreden stellend met een herstelling tot den
+toestand van een halve eeuw geleden, met veertig duizend gulden zou
+kunnen volstaan.</p>
+<p>Wat zal men doen met Doorwerth, als het in beteren staat is
+gebracht? De bestemming zou kunnen zijn de vestiging van een Geldersch
+museum om de herinnering aan de roemrijke Geldersche geschiedenis te
+verlevendigen. Misschien ware ook de gelegenheid gunstig voor een
+openlucht-museum, zooals Kopenhagen bezit.</p>
+<p>In het voorloopig bestuur der Vereeniging werden gekozen de heeren,
+die de oproeping voor de bijeenkomst hadden geteekend. Als de statuten
+zijn goedgekeurd en rechtspersoonlijkheid is aangevraagd, zal men dan
+met den heer Scheffer over den koop kunnen onderhandelen.</p>
+<p>Aan de discussies namen deel baron Mackay, Mr. E. G. C. Scheidius en
+Jhr. Mr. D. B. R. baron van Lynden van Sandenburg. De oproep ging uit
+van de heeren graaf Bentinck, Dr. P. J. H. Cuypers, F. A. Hoefer, J.
+Kalff, Mr. S. Muller Fzn., Jhr. Mr. A. R&ouml;ell, Jhr. Nedermeyer
+ridder van Rosenthal, baron Schimmelpenninck, Mr. J. J. S. baron Sloet,
+Jhr. Mr. G. Wttewaall van Stoetwegen, Jhr. Mr. Victor de Stuers en Dr.
+J. S. van Veen.</p>
+<p>&ldquo;Ons eigen Land&rdquo;, dat mooie werk van den A. N. W. B.,
+vertelt van Doorwerth, dat het een der weinige middeleeuwsche burchten
+in ons land is, die nog het oorspronkelijke karakter bewaarden. Met
+zijn driedubbele grachten, ophaalbruggen, wachttoren, poorten, muren
+met schietgaten, voorplein, binnenplein, gevangenis, wapenzaal, kapel,
+slotbewaarderswoning, stallen en andere bijgebouwen, zijn torentransen
+en trapgevels, is het als &rsquo;t ware een stuk vaderlandsche
+geschiedenis. Over de eerste ophaalbrug komt men op een smal voorplein;
+hier verrijst tegenover de tweede ophaalbrug een wachttoren, van uit
+welker raampjes men den toegangsweg overziet. Over de brug is een zwaar
+poortgewelf, waarboven de geslachtwapens van de familie Van Voorst
+rechts, van de familie Schellard van Obbendorf links, zijn aangebracht.
+Door deze poort komt men op het ruime binnenplein, waarop oude
+acacia&rsquo;s, waarvan, naar het heet, een is geplant in 1579, ter
+herinnering aan de Unie van Utrecht. &rsquo;t Zijn de oudste boomen van
+dat soort, welke men in ons land vindt. Een derde ophaalbrug voert naar
+het eigenlijke slot, dat sinds lang niet meer bewoond is.</p>
+<p>De heerlijkheid Doorwerth is een der oudste van Gelderland en moet
+ongeveer uit de tiende eeuw dagteekenen. Omstreeks 1500 ging zij door
+huwelijk over aan de familie Wisch en van deze aan die van Homoet. In
+1558 kwam zij aan het bovengenoemde huis Schellard. Een eeuw later ging
+zij over aan den graaf van Aldenburgh, wiens kleindochter haar den
+graaf Bentinck mee ten huwelijk bracht. Tot 1840 bleef Doorwerth in het
+bezit der Bentinck&rsquo;s waarna baron Van Brakell van Wadenooien de
+heerlijkheid door aankoop verwierf. Na den dood van de
+douairi&egrave;re Van Brakell Doorwerth, ongeveer 1878, viel het
+kasteel met zijn omgeving ten deel aan jhr. mr. J. G. Ridder van
+Rappard. Sinds eenige jaren behoort het aan den heer Scheffer, tevens
+eigenaar van het aangrenzende landgoed Duno. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb245" href="#pb245" name="pb245">245</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a229" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Wat Jonge Verkenners of Boy-scouts moeten weten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het corps jongens, door generaal Baden Powell van het
+engelsche leger opgericht, om als ze hun diploma hebben als verkenners
+in oorlogstijd dienst te doen, moet aan heel wat eischen voldoen.</p>
+<p>V&oacute;&oacute;r zoo&rsquo;n jongen tot verkenner 1e klas wordt
+bevorderd moet hij heel wat in zijn mars voeren. Hij moet vier soorten
+knoopen kunnen leggen; met de Morse-telegraaf of de semafoor zestien
+letters in de minuut seinen; na een minuut in een winkelraam te hebben
+gekeken vertellen wat er ongeveer uitgestald is; zonder zich te haasten
+een mijl (1609 M.) in twaalf minuten afleggen; een vuurtje aanleggen en
+aansteken met niet meer dan twee lucifers; een jachtschotel koken; de
+zestien streken van het kompas opnoemen; een kleine 50 M. zwemmen; zich
+begeven naar een punt op 7 mijl afstands en daarvan een verslag
+opmaken; vertellen hoe in twee gevallen van een ongeluk iemand gered
+moet worden; een behoorlijke schetskaart teekenen; een bijl weten te
+gebruiken; afstand, grootte en getallen schatten, met niet meer dan 25
+pct. vergissing; en een beginner aanbrengen dien hij heeft geoefend.
+<span class="pagenum">[<a id="pb251" href="#pb251" name=
+"pb251">251</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a230" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nog eens naar Klondike.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Twaalf jaren zijn voorbijgegaan, sedert het nieuws
+door de wereld ging, dat er goud in onmetelijke hoeveelheden gevonden
+was te midden van de sneeuw en het ijs van het Yukon-territorium in het
+afgelegen Aljaska. Avontuurlijke geesten haastten zich uit allerlei
+hoeken van den aardbol naar het doodsche, ongastvrije land, waarvan de
+naam tot dien tijd voor de meerderheid der menschen een onbekende klank
+was geweest.</p>
+<p>Er was daar in vroegere jaren ook wel eens goud aangetroffen, maar
+de phenomenale rijkdom van de Bonanzakreek werd eerst onthuld in 1896
+en niet voor den zomer van 1897, toen een stoombootvol gelukkige
+delvers, die een fortuin in stofgoud en grootere klompen bij zich
+hadden, naar Seattle kwamen, werd de wereld zich bewust van het feit,
+dat er weer een nieuw groot goudveld was ontdekt, wedijverend met die
+van Californi&euml; en Australi&euml;.</p>
+<p>Klondike, Yukon, Bonanza, Eldorado, die magische namen waren op
+aller lippen in de laatste jaren der 19<sup>de</sup> eeuw, en hoe
+buitensporig de rapporten ook mochten wezen, die over de woeste en
+moeilijke paden kwamen aanzetten vanaf de bevroren wildernissen van
+Klondike naar de beschaafde wereld, de werkelijkheid overtrof ver de
+wildste schattingen van de eerste prospectors, en al gauw was het
+bekend, dat het nieuwe goudveld het rijkste was in de geschiedenis van
+de goudvondsten.</p>
+<p>En dit was geen nieuwe Randmijn, waar zonder dure machinerie&euml;n
+en massa&rsquo;s kapitaal de grond niet bereid was, een onsje goud af
+te staan. Neen, dit was een goudveld voor den armen man, die niet
+anders noodig had dan een houweel, een schop en een goudpan, om op den
+weg naar rijkdom te komen. De eenige moeilijkheid was gelegen in de
+reis, waarbij men had te kiezen tusschen de lange dure reis langs den
+mond van de Yukon stroomop, of waarbij men te Juneau of Dyea moest
+landen, over den gevaarlijken Chilkootpas of over den bezwaarlijken
+White Pass moest trekken en dan te reizen had over de reeks meren in de
+Boven-Yukon stroomaf naar het nieuw gestichte Dawson, al spoedig een
+bloeiende stad van verscheiden duizenden inwoners. Thans is Dyea aan de
+fjordenkust verlaten, en een spoorweg van Skagway naar White Horse
+helpt den reiziger over het moeilijkste deel der reis heen.</p>
+<div class="figure xd21e5481width"><img src="images/p1909-u251.jpg"
+alt="De poort van Aljaska, de top van den Chilkoot." width="419"
+height="720">
+<p class="figureHead">De poort van Aljaska, de top van den
+Chilkoot.</p>
+</div>
+<p>Schatten en schatten wachtten diegenen, die zich tot Klondike
+doorwerkten. In het eerste seizoen haalden de weinige pioniers
+driehonderd duizend ponden sterling alleen uit de Eldoradokreek, en
+claims werden verkocht voor honderd duizend pond. Een enkele goudpan
+met aarde, niet meer dan twee schoppen vol, gaf soms honderd pond en
+pannen van dertig en veertig pond werden in menigte gewasschen. De
+menschen konden aan loonen drie en vier pond sterling per dag
+verdienen, en toch waren de arbeidskrachten moeilijk te krijgen, en een
+poging, om de loonen neer te drukken tot twee pond per dag werd gevolgd
+door een werkstaking. In het laatste jaar der eeuw was de bevolking van
+het Yukongebied tot dertig duizend inwoners aangegroeid en de
+jaarlijksche opbrengst aan goud tot vier millioen pond sterling,
+ofschoon de inzameling van het kostbare metaal onder bijzonder
+moeilijke omstandigheden plaats had. Daar de grond hard bevroren was
+voor verreweg het grootste deel van het jaar, moest hij eerst worden
+ontdooid met groote vuren, eer men de aarde kon opscheppen, en dat was
+het eenige werk, dat er te doen viel in den langen en strengen winter.
+Het eigenlijke winnen van het goud door het wasschen van den grond was
+alleen mogelijk in den korten zomer, als men over water beschikte.</p>
+<p>Sedert 1900 is de opbrengst langzamerhand afgenomen, toen de ruwe
+werkmethode van den enkelen delver geen effect meer opleverde in de
+rijkste terreinen van de Bonanza- en Eldoradokreken. In 1907 was de
+opbrengst gedaald tot zes honderd duizend pond sterling, en het volgend
+jaar werd ze nog kleiner, maar dit beteekende niet, dat het goudveld
+uitgeput was. Het kwam enkel, doordat het werken aan de oppervlakte in
+zoogenaamde placers plaats moest maken voor het werk op grooter schaal
+met hydraulische machines en boorwerktuigen, die in handen waren van
+maatschappijen.</p>
+<p>De groote uitgestrektheden lands, door hen verkregen, bleven
+improductief voor den korten tijd van de installatie der moderne
+werktuigen. Op het oogenblik is het werk er weer in vollen gang en
+iedere decimeter gronds in de goudhoudende streken gaat nu door de
+stampende machines en wordt daarna uitgewasschen op machinale manier,
+om het goud eruit te halen. De machines trekken van het eene eind van
+het dal naar het andere, en nu de wetenschap de romantische manier van
+het goudwinnen door den enkeling op zij heeft geschoven, treedt het
+Yukongebied, dat deel uitmaakt van Canada, een nieuwe periode van bloei
+in, die niet behoeft onder te doen voor den glorietijd van het nog
+betrekkelijk zoo jonge verleden. <span class="pagenum">[<a id="pb255"
+href="#pb255" name="pb255">255</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u31" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a231" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Amerikaan Cook aan de Noordpool!</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Wat een glorie voor 1909! Niet genoeg, dat de triomf
+der vliegmachines dat jaar met roem overlaadt; daar komt luitenant
+Shackleton tot zeer dicht bij de Zuidpool en daar brengt de eerste dag
+van September het opzienbarend bericht, dat Dr. Frederick Albert Cook
+werkelijk en waarlijk de Noordpool heeft bereikt!</p>
+<p>Dat moet al op 21 April van het vorige jaar zijn gebeurd. Wat heeft
+die terugreis dus lang geduurd en hoe graag zal de ontdekker die hebben
+willen bespoedigen! Maar er moest nog een overwintering worden
+doorgemaakt, eer de wereld van de groote zege kon hooren en dat het in
+1909 September moest worden, voor de mare bekend werd, mag ook wel
+jammer worden genoemd. Hoeveel tijdingen komen in korter tijd uit het
+hooge Noorden tot ons!</p>
+<div class="figure floatLeft xd21e5503width"><img src=
+"images/p1909-u255-1.jpg" alt="Peary." width="346" height="720">
+<p class="figureHead">Peary.</p>
+</div>
+<p>Maar hoe dan ook, het is zeker een heugelijk iets, dat de lang
+nagestreefde Noordpool eindelijk is bereikt; ontdekt kan men eigenlijk
+niet zeggen, want men wist immers precies waar men haar zoeken moest.
+Maar hoevelen hebben reeds in den loop der eeuwen lijf en goed gewaagd,
+om het einddoel van de reizen naar het Noorden te halen, om den voet te
+mogen zetten op het snijpunt van de meridianen. Dat is nu niet alleen
+aan Cook, maar ook aan Peary gelukt. Maandag nog schreven wij:
+&raquo;Geen wonder, dat men in Amerika uitbundig verheugd is over dat
+succes van een landgenoot. Peary&rsquo;s geduldig streven zinkt nu op
+eens in het niet bij dezen gelukten tocht van den amerikaanschen
+dokter, wiens levenswerk zoo schoone bekroning vindt.&laquo;</p>
+<p>En juist op dien 6<sup>den</sup> September telegrafeerde Peary uit
+Indian Harbour op Labrador, dat hij de Pool had bereikt op 6 April
+1909. Dus ook zijn jarenlang betoonde energie met succes <span class=
+"corr" id="xd21e5514" title="Bron: gekrooond">gekroond</span>!</p>
+<div class="figure floatRight xd21e5518width"><img src=
+"images/p1909-u255-2.jpg" alt="Dr. Frederick Albert Cook." width="300"
+height="417">
+<p class="figureHead">Dr. Frederick Albert Cook.</p>
+</div>
+<p>Dr. Frederick Albert Cook werd in 1865 geboren in Sullivan County in
+den staat New York. Hij studeerde in Brooklyn en promoveerde aan de
+universiteit in New York. Reeds in den winter van 1891 op 1892 nam hij
+als geneesheer deel aan een der Noordpoolexpedities van Peary, en zes
+jaren later was hij medelid van de belgische Zuidpoolexpeditie van De
+Gerlache met de Belgica. In de jaren 1903 tot 1906 deed hij bergtochten
+in het bergland van den Mount Mac Kinley, en breidde zoo de kennis der
+aarde voor het menschdom uit, welke verdienste erkend werd door
+onderscheidingen van vorsten en geleerde genootschappen. Ook schreef
+hij onder andere reiswerken &raquo;<span lang="en">Through the first
+antarctic night</span>&laquo; en &raquo;<span lang="en">The Top of a
+continent</span>.&laquo;</p>
+<p>Hij was op deze Poolreis reeds in 1907 uitgegaan, en men had zich
+ernstig ongerust gemaakt over het uitblijven van berichten. In ons
+nommer van 6 Maart j.l. schreven wij over hem en deelden mee, hoe hij
+zich bij Etah aan de Smithsont had laten afzetten door een
+walvischvaarder met het doel, langs de kust van Ellesmereland naar het
+Noorden te gaan, daar te overwinteren en dan in Februari 1908 een
+sledetocht in de richting der Noordpool te doen.</p>
+<p>Dat is dus volkomen gelukt, en naar de berichten over zijn
+moeilijken en gevaarvollen tocht, die in de parijsche editie van de
+<i lang="en">New York Herald</i> hebben gestaan, en die hij reeds in
+een rede, te Kopenhagen gehouden, heeft beschreven, te oordeelen, is de
+mooie zegepraal na harden strijd bevochten. Hij zelf heeft die
+berichten aan bedoeld blad gezonden van de <i>Hans Egede</i>, het
+groenlandsche bestuursvaartuig, dat hem naar Europa heeft
+overgebracht.</p>
+<p>Nu zal de wereld alles te weten komen van die gewichtige dagen na
+den 3<sup>den</sup> Maart 1908 en de verdere lotgevallen. Want tot aan
+dien datum wist men over zijn expeditie, wat een tochtgenoot, die hem
+tot dien dag had vergezeld, meedeelde. Dat was de heer R. Francke, die
+in September van het vorige jaar met de <i>Eric</i> van de Smithsont
+naar Europa is teruggekeerd, nadat die amerikaansche stoomboot Peary
+naar die sont had gebracht.</p>
+<p>Die tochtgenoot van Cook vertelde, dat Cook den winter van 1907/1908
+had doorgebracht dertig kilometer ten noorden van Etah in Annortok aan
+den oostelijken oever van den Smithsont en daarna den 26<sup>sten</sup>
+Februari met Francke en eenige Eskimo&rsquo;s naar Ellesmereland was
+gegaan. Nadat den 3<sup>den</sup> Maart de Flaglerbaai, een der
+fjorden, die tusschen 79 en 80 graden N. B. van het Oosten in
+Ellesmereland binnendringen, bereikt was, keerde Francke om en ontving
+later in Etah een bericht van Cook, meldende, dat hij den
+17<sup>den</sup> Maart bij kaap Hubbard was aangekomen en nu
+noordwaarts op weg ging.</p>
+<p>Met hoeveel succes die noordwaartsche tocht, waarop alleen
+Eskimo&rsquo;s den ontdekkingsreiziger vergezelden, volbracht is,
+daarvan weerklinkt thans de heele wereld. De Noordpool bereikt! Eere
+aan Dr. Cook, die na het voetspoor van zijn voorgangers zoo ver
+mogelijk te hebben gevolgd, ook de laatste en moeilijkste stappen deed,
+die aan zijn volharding en zijn weerstandsvermogen zware eischen
+stelden en waarop nog niemand hem was voorgegaan.</p>
+<p><span class="corr" id="xd21e5563" title=
+"Bron: Amerka">Amerika</span> juicht om zijn beide landgenooten, en
+vooral Peary&rsquo;s succes windt de Amerikanen op, die zoo lang en zoo
+trouw hem telkens weer tot nieuwe reizen in staat hebben gesteld. Maar
+hij heeft dan toch een jaar later dan Cook den voet op het gewichtige
+punt gezet.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a232" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Records van poolreizigers.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Cook zou dan nu het Poolrecord hebben gebracht op 90
+graden N.B. Te verbeteren valt dat niet meer. Peary moet ook reeds
+houder ervan zijn. Die had den 21<sup>sten</sup> April 1906 een breedte
+bereikt van 87 graden 6 minuten, nu op 21 April 1908 verbeterd door
+Cook en op 2 April 1909 door Peary zelven.</p>
+<p>Cagni, de metgezel van den hertog der Abruzzen, bereikte, uitgaande
+van Rudolph Eiland (Frans Jozefs Archipel) den 14<sup>en</sup> April
+1900 een breedte van 86&deg; 33&prime;. <span class="pagenum">[<a id=
+"pb256" href="#pb256" name="pb256">256</a>]</span></p>
+<p>V&oacute;&oacute;r Cagni was Nansen de houder van het
+Noordpool-record met een breedte van 86&deg; 4&prime;, 8 April
+1895.</p>
+<p>Al dezen zijn dus op hun beurt houder van het Noordpool-record
+geweest.</p>
+<p>Nog vroeger beginnende, en in chronologische orde zijn houders van
+dat record geweest:</p>
+<p>Willem Barents 77&deg; 20&prime; (1594), Rijp en Heemskerk 79&deg;
+49&prime; (1596), Hudson 80&deg; 23&prime; (1607), J. C. <span class=
+"corr" id="xd21e5588" title="Bron: Phipp">Phipps</span>, 80&deg;
+48&prime; (1773), William Scoresby 81&deg; 30&prime; (1806), Parry
+82&deg; 45&prime; (1827), Nares 82&deg; 48&prime; (1875), Nares 83&deg;
+20&prime; (1876), Greely 83&deg; 24&prime; (1882). Dan komen Nansen,
+Cagni, Peary en nu Cook en Peary.</p>
+<p>Ook van de verbetering van het Zuidpool-record kan een lijstje
+worden gegeven, n.l. het onderstaande:</p>
+<p>Cook 71&deg; 10&prime; Z.B. (<span class="corr" id="xd21e5595"
+title="Bron: 1747">1774</span>), Weddell 74&deg; 15&prime; (1823), Ross
+78&deg; 9&prime; (1842), Borchgrevink 78&deg; 50&prime; (1900), Scott
+82&deg; 17&prime; (1902), Shackleton 88&deg; 23&prime; (1909).</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a233" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Spitsbergen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Engelsche bladen hebben gemeld, dat de bezwaren,
+geopperd door Rusland en Zweden, een verhindering zijn voor het tot
+stand komen van een conferentie der mogendheden, om vooral op verzoek
+van Noorwegen, beslissingen te nemen in zake Spitsbergen, dat aan geen
+enkele mogendheid nog toebehoort en waarvoor een internationale
+regeling dringend wordt vereischt. Het schijnt echter, dat Zweden er
+bijzondere rechten meent te hebben, omdat zijn onderdanen op de
+eilandengroep talrijke exploratietochten hebben gedaan; maar
+daarentegen zou aan Noorwegen de opperhoogheid over den
+Spitsbergenarchipel wellicht eerder toekomen, omdat wat er aan
+industri&euml;ele ondernemingen, aan jacht, vischvangst en bergbouw
+wordt gedaan, grootendeels in handen is van Noren.</p>
+<p>Bovendien werkt dezen zomer een groote wetenschappelijke expeditie
+op Spitsbergen, uitgaande van het jonge koninkrijk Noorwegen. Gunnar
+Isachsen, die indertijd deelnam aan de expeditie van Sverdrup naar
+Groenland met de Fram en die eveneens, deelnemer was aan de
+onderzoekingen van den vorst van Monaco in het Noordwesten van
+Spitsbergen in den winter van 1906 en 1907, is daarvan de leider. Men
+zal de zeekaarten van de eilandengroep trachten te verbeteren en aan
+topografisch en geologisch onderzoek van het binnenland beginnen.</p>
+<p>De pleiziervaarten naar Spitsbergen van de Hamburg-Amerikalijn
+brengen er tegenwoordig veel bezoekers; maar zij blijven meestal
+kort.</p>
+<p>Voor twaalf jaren werd een klein h&ocirc;tel gebouwd met een dozijn
+vertrekjes, elk met twee boven elka&acirc;r gelegen bedden. Het bezoek
+was echter te gering en het houten huis heeft van wind en we&ecirc;r
+zooveel geleden, dat er eigenlijk slechts wat balken en planken van
+over zijn. Het logies aan boord, dat zooveel geriefelijker is, wordt
+algemeen verkozen.</p>
+<p>Het binnenvaren in de IJsfjord is prachtig en het gezicht op de
+pyramidevormige sneeuwbergen vormt een grootsch panorama. Aan den wal
+wandelt men over gras en mos en de toeristen voegen meestal een nieuwe
+gedenkplaat bij de vele, die aan bezoeken van toeristenschepen
+herinneren met dag en datum der bezoeken en den naam van het schip.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a234" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Feest in de Stille Zuidzee.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op het eiland Tahiti in den Grooten Oceaan houdt men
+van feestvieren, van het houden dier groote en langdurige feesten, die
+dagen en nachten aaneen duren in het wonderschoone kader van dit
+oceanische paradijs. Dit jaar zijn in de hoofdstad Papeete de feesten
+ter eere van den 14<sup>den</sup> Juli wel een week lang voortgezet. Er
+was daar een levendige en schilderachtige menigte bijeengekomen van
+inboorlingen uit de verste hoekjes van het eiland en zelfs van de
+naburige eilanden. Allen hadden zich uitgedost in hun beste gewaden en
+dat daarbij werkelijk veel pracht werd ten toon gespreid, bewezen dames
+van de Marquesaseilanden, die de zwierigheid van haar inlandsche
+costumes, getooid met fraaie vogelve&ecirc;ren en sieraden van edel
+metaal, hadden verhoogd door Parijsche toevoegselen in kant en lint en
+kleurige parasols.</p>
+<p>De feestdag van het uitroepen der eerste republiek in Frankrijk had
+dit jaar een bijzondere beteekenis door de inwijding van een buste van
+een grooten Franschman, den zeevaarder Bougainville, die
+honderd-veertig jaren geleden op zijn reis om de wereld met het fregat
+&raquo;La Boudeuse&raquo; het eiland aandeed. Het Aardrijkskundig
+Genootschap te Parijs vatte het eerst het plan op, om op Tahiti een
+gedenkteeken op te richten ter herinnering aan den beroemden
+zeevaarder. Een lid van het Genootschap, de heer Salles, inspecteur der
+koloni&euml;n, had op een reis door de Fransche nederzettingen in de
+Stille Zuidzee met verrassing gezien, dat het engelsche Aardrijkskundig
+Genootschap een monument voor Cook had doen verrijzen, en zich te
+binnen brengend, dat v&oacute;&oacute;r Cook Bougainville het eiland
+had aangedaan, bracht hij een comit&eacute; tot stand, om op Tahiti den
+grooten zeevaarder te huldigen. De regeering verstrekte haren steun en
+aan den beeldhouwer P&eacute;chin&eacute; werd de vervaardiging van een
+borstbeeld opgedragen.</p>
+<p>Zes dagen heeft men feest gevierd te Papeete, toen de buste werd
+onthuld, waarbij de Fransche regeering door twee oorlogsschepen was
+vertegenwoordigd. Ook de engelsche admiraliteit had uit beleefdheid
+twee kruisers gezonden naar de mooie haven van Papeete, waar zich
+buitendien verscheiden schepen bevonden van de <span class="corr" id=
+"xd21e5623" title="Bron: hadelsmarine">handelsmarine</span> der
+Vereenigde Staten.</p>
+<p>Bij de plechtigheid der onthulling, waar naast den maire van Tahiti
+ook de afstammelingen van den laatsten koning Pomar&eacute; een
+eereplaats hadden ingenomen, hield de gouverneur van het eiland, de
+heer Joseph Fran&ccedil;ois, een rede, waarin hij op welsprekende wijze
+het leven van Bougainville schetste. Vervolgens begonnen de
+feestelijkheden, die veel locale kleur hadden en door bekoorlijke
+originaliteit uitmuntten. Er waren wedstrijden met kano&rsquo;s, door
+inlandsche kunst prachtig versierd; tahitiaansche dansen werden
+uitgevoerd; er was concours in het zingen van inlandsche liederen,
+wedrennen, bloemenfeesten, venetiaansche nachten met
+ge&iuml;llumineerde inlandsche prauwen, die onder het stralende
+electrische licht van de oorlogsschepen allerlei bewegingen uitvoerden,
+en over al die vermaken zweefde de natuurlijke gratie van dit
+Zuidzee-volk, dat door de zachtheid van zijn zeden uitmunt.</p>
+<p>In een groot gebouw en op een ruim plein werd een
+landbouwtentoonstelling gehouden, waar de grootste verscheidenheid van
+inlandsche producten uit de kolonie te zien was. Zoowel de bewoners van
+Papeete en het verdere eiland als de Nieuw-Zeelanders en de uit Amerika
+gekomen vreemdelingen toonden zich hoogelijk ingenomen met het
+feest.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a235" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Weer een taalquaestie op een grensgebied.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Eenige weken geleden werd door de Italiaansche
+regeering in het uiterste Noordwesten van het rijk een circulaire
+verspreid, waarin de autoriteiten van de Val d&rsquo;Aoste er
+opmerkzaam op werden gemaakt, dat ze voortaan de civiele acten, in het
+dal van Aosta opgemaakt, niet meer in het Fransch, maar in het
+Italiaansch hadden te stellen. Nu is Fransch daar de landstaal, al
+behoort de streek aan Itali&euml;. Ook werd door de regeering het
+verzoek gedaan, de administratieve registers aan een herziening te
+onderwerpen en overal de italiaansche uitdrukkingen en formules in de
+plaats te stellen van de fransche.</p>
+<p>Uit Gen&egrave;ve wordt nu geschreven, dat die beslissing van de
+regeering een zekere ontstemming heeft gewekt bij de vreedzame
+bevolking, die sinds onheugelijke tijden gewend is Fransch te schrijven
+en te spreken. Dat dal van Aosta is het noordwestelijke hoekje van
+Pi&eacute;mont, dat tot de provincie Turijn behoort en tusschen Wallis
+en Lombardije is gelegen, begrensd door het bergland van den Grand
+Paradis en de fransche departementen van Savoye.</p>
+<p>De bevolking is nog geen honderdduizend zielen talrijk, en het lager
+onderwijs van de kinderen, dat verplicht is, wordt geregeld in het
+Fransch gegeven. Maar natuurlijk wordt de italiaansche taal door een
+groot aantal menschen gesproken en begrepen, vooral daar ze die noodig
+hebben voor hun zaken. Het feit zelf, dat de bevolking over het geheel
+in het minst niet vijandig staat tegenover het Italiaansch, verhoogt de
+verbazing van de inwoners en de verontwaardiging der plaatselijke pers,
+die in de daad der regeering een aanval ziet op de vrijheid van de
+dalbewoners, om hun moedertaal te spreken.</p>
+<p>Van hoogerhand heeft men echter eenvoudig eenheid van taal
+wenschelijk geacht voor documenten, die soms veel zorg vereischen bij
+de vertaling en oorzaak kunnen worden van vergissingen en
+conflicten.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kritiek.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op merkwaardige manier maakt een criticus soms een
+schrijver onmogelijk, namelijk door hem te prijzen en te citeeren.
+<span class="pagenum">[<a id="pb257" href="#pb257" name=
+"pb257">257</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a237" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Vliegtoestellen niet langer duur.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De verbazend hooge prijzen van de eerste
+vliegtoestellen werkten uit den aard der zaak afschrikkend en waren een
+belemmering voor de verdere ontwikkeling dezer nieuwe menschelijke
+vinding. Maar dat zal niet zoo behoeven te blijven. Want de uiterst
+lichte motor, dien men bij vliegproeven meende noodig te hebben, blijkt
+ten slotte geen vereischte te zijn. Henri Meijer zegt het nog eens
+duidelijk in de <i>Kampioen</i>, dat nu door eenige treffende
+voorbeelden uit de praktijk gebleken is, dat men, om te kunnen vliegen
+met een toestel, zwaarder dan de lucht, geen uiterst lichten
+<span class="corr" id="xd21e5655" title="Bron: moter">motor</span> van
+gewaagde constructie noodig heeft, maar volstaan kan met een gewonen,
+deugdelijken automobielmotor, de vliegsport onder het bereik is gekomen
+van den eersten den besten constructeur, die de handigheid bezit, om
+een zweeftoestel in elkander te zetten en er een motor in te
+plaatsen.</p>
+<p>En nu zal dan ook de tijd van de afschrikwekkend hooge prijzen der
+tegenwoordige vliegtoestellen wel heel spoedig achter ons liggen. Want
+nu er eenmaal gegevens bestaan met hoeveel paardekracht, met hoeveel
+meter draagvlak, met hoeveel omwentelingen van een schroef van bekend
+model en bepaalde afmetingen men positief met een totaalgewicht van
+zooveel kilogram in een bepaalde snelheid tegen een luchthelling omhoog
+kan zweven en precies zoolang als de benzinevoorraad en de
+weersgesteldheid het gedoogen, kan rondvliegen; nu eenmaal al deze
+gegevens bijna gemeengoed geworden zijn, is het voor een &rsquo;n
+beetje handig technicus absoluut niet moeilijk meer, zelf een
+vliegtoestel te vervaardigen, dat beslist moet k&ugrave;nnen
+vliegen.</p>
+<p>De vervaardiging van zoo&rsquo;n eigengemaakt vliegtoestel zal
+slechts een bescheiden gedeelte vergen van den enormen prijs dien men
+bij aankoop van een vliegmachine te betalen heeft. Want buitengewoon
+&raquo;dure&laquo; dingen behooren niet meer tot den vasten inventaris
+van een vliegtoestel, nu men juist op tijd den onzinnig duren,
+specialen vliegmotor heeft uitgeschakeld.</p>
+<p>De kostbaarste stukken zijn nog slechts de motor en de schroef. De
+rest is zeildoek of ballonstof, en een geraamte van hout en staaldraad,
+rijwielbuis of aluminiumribben.</p>
+<p>Een vliegmachine van 25 &agrave; 30 P.K. kan dus uit den aard der
+zaak veel goedkooper zijn dan een automobiel van vijftien paardekracht,
+met een heel gewone open carrosserie.</p>
+<p>Maar daarmee zijn natuurlijk niet die andere bezwaren overwonnen,
+die aan den tijd ter oplossing nog zijn voorgelegd. Zelfs afgezien van
+weer en wind, is de vliegmensch nu nog ongeloofelijk afhankelijk van
+zijn helpers, die uit geschoold en geoefend personeel moeten bestaan.
+Het draaien van de schroeven v&oacute;&oacute;r de opstijging ten einde
+den motor op gang te brengen en den zuiger over de compressie heen te
+helpen, is niet ieders werk, die niet verlangt onthoofd of gekorven te
+worden. Bovendien is de a&euml;ronaut in de vlucht al even afhankelijk.
+Hij kan onmogelijk, als er stagnatie is, zelf en alleen zijn motor weer
+op gang brengen.</p>
+<p>Eer de massa met vertrouwen haar geld aan de vliegkunst waagt,
+zullen nieuwe vindingen die euvelen moeten hebben verholpen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a238" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een Engelsche van de Kaap naar Ka&iuml;ro.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Alleen, dat wil zeggen onvergezeld door blanken, is
+miss Charlotte Mansfield dit jaar in snelle dagreizen door Afrika van
+<span class="corr" id="xd21e5675" title="Bron: Noord naar Zuid">Zuid
+naar Noord</span> gereisd. Ze vertrok 9 Januari 1909 uit Londen en kwam
+er 14 Augustus terug. In de <i lang="en">Daily Chronicle</i> heeft een
+verslaggever verteld van het interview, dat hij met haar had. Charlotte
+Mansfield had voor haar veiligheid een geweer en een revolver bij zich
+om zich te verdedigen in geval van nood en om te jagen voor haar maal.
+Maar de inboorlingen&mdash;zij is geweest in oorden, waar geen blanke
+voor haar een voet had gezet&mdash;deden haar nergens kwaad.</p>
+<p>Juffrouw Mansfield is vol bewondering voor de inboorlingen, nl.
+voorzoover zij niet door teveel beschaving besmet waren. &ldquo;Wat me
+het meest aanstond&rdquo;, zei ze, &ldquo;was dat, schoon ik geheel
+alleen was bij al die mannen&mdash;groote, sterke, gezonde, gelukkige
+wilden, die lezen noch schrijven konden en niets van misdaad
+afwisten&mdash;zij mij met verwonderlijke ridderlijkheid behandelden.
+Ik vind het heel jammer, dat men hun godsdienst en zeden wil
+veranderen; men moest ze met rust laten, en niet raken aan hun oude
+gebruiken.&rdquo;</p>
+<p>Met het Christelijk zendingswerk had juffr. Mansfield dan ook weinig
+op. &ldquo;Het is mooi en wel&rdquo;, zei ze, &ldquo;die inboorlingen
+te leeren, dat zij zindelijk en vlijtig moeten wezen, maar velen hunner
+worden, zoo gauw ze het Christendom hebben aangenomen, huichelaars. Zij
+vereenzelvigen het Christendom met dophoeden en europeesche kleeren.
+Het is voor hen geheel een kwestie van kleeding. Ik behoor tot geen
+bepaalde kerk, maar ik moet zeggen, dat de Katholieken de inboorlingen
+op hun plaats houden en dat zij daarom ge&euml;erbiedigd worden. Het
+kwaad is, dat zooveel zendelingen de jongens bederven. Het is
+bespottelijk den inboorling te behandelen als een &ldquo;zwarten
+broeder&rdquo;. Zij verliezen alle achting voor u. De goede manier om
+ze te behandelen is billijk en rechtvaardig, maar tevens streng voor ze
+te wezen.&rdquo;</p>
+<p>Juffr. Mansfield is verrukt over Rhodesi&euml;. Daar zou ze willen
+boeren. Wat ze er nu van den oogst heeft gezien leidt er haar toe, te
+zeggen, dat Canada nog eens in Rhodesi&euml; een zwaren mededinger zal
+krijgen. Het is een prachtig land voor landverhuizing, volgens haar.
+Zij weet van iemand, die in Canada niet slagen kon, en het in
+Rhodesi&euml; heeft beproefd. Zeven jaar geleden begon hij er met
+&pound; 50 en huurde 100 stuks vee van de regeering. Nu heeft hij 750
+runderen en alles wat een boer kan wenschen.</p>
+<p>De reis van juffr. Mansfield duurde 218 dagen, waarin zij 27,000 K.
+M. aflegde. Gedeeltelijk reisde zij per boot en spoor, gedeeltelijk
+ging zij te voet en voor een ander deel droegen haar inboorlingen in
+een soort hangmat. Waar zij in het binnenland kwam, wist men al van
+&raquo;de witte donna<span class="corr" id="xd21e5689" title=
+"Bron: &raquo;">&laquo;</span> die alleen door de woeste wereld trok.
+Den 9en Januari vertrok zij uit Londen, den 8en Februari uit Kaapstad,
+den 26en Juli kwam zij te Ka&iuml;ro aan en Zaterdag 14 Aug. was zij
+weer te Londen.</p>
+<p>Juffr. Mansfield gaat een boek over haar reis schrijven en er
+lezingen over houden. Zij zal ook werken voor landverhuizing naar
+Rhodesi&euml;.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a239" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Koning Eduards historische boot.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Bij het streven van veel europeesche vorsten, om de
+snelste, met de beste nieuwe vindingen der techniek uitgeruste jachten
+te bezitten, is het een eigenaardig verschijnsel, dat koning Eduard van
+Engeland nog vaak een boot gebruikt, die op een tijdvak van meer dan
+tweehonderd jaren kan terugzien. Die koningsbark werd in het jaar 1685
+voor Willem III gebouwd en is tot heden in wezen gebleven. Het is een
+boot van eikenhout uit de britsche wouden en ze is rijk versierd met
+wapens en emblemen van de engelsche koningen. Willem III, die met
+voorliefde in Hampton Court verblijf hield, maakte er een druk gebruik
+van, om over de Theems naar Londen en Windsor te varen. Koning Eduard
+stelde reeds als prins van Wales veel belang in het ouderwetsche
+vaartuig, dat hij zorgvuldig in stand liet houden. En tegenwoordig
+wordt de boot weer gebezigd voor de vaarten van den koning op de
+Theems. Ook bij de kroningsplechtigheden van den koning heeft de bark
+een rol gespeeld, door den vorst naar Eton te brengen, dat in de eerste
+regeeringsdagen werd bezocht. De boot wordt door acht mannen geroeid,
+terwijl de kapitein voor het roer moet zorgen. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb261" href="#pb261" name="pb261">261</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u32" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<h2 class="main">Maskers van de Mahakam.</h2>
+<p class="first">De kaart van Borneo v&oacute;&oacute;r zich leggende,
+vindt men op de westkust Pontianak en, ongeveer terzelfder breedte, op
+de oostkust Samarinda. Van het gebergte ongeveer in het midden des
+eilands stroomt naar Pontianak de Kapoeas, naar Samarinda de Mahakam;
+zij is de grootste rivier die aan de oostkust in zee valt. De maskers
+bij dit artikel afgebeeld zijn afkomstig van Long Iram, een plaats aan
+de Mahakam, die langs een rechte lijn ongeveer 100 kilometers van
+Samarinda verwijderd ligt, maar feitelijk misschien wel 200, door de
+sterke kronkelingen van de rivier.</p>
+<p>De maskers kwamen in het bezit van het Rotterdamsche Museum voor
+land- en volkenkunde door de goede zorg des heeren H. Gramberg,
+militair- en civiel gezaghebber van de Boven-Mahakam, en vormen een
+deel eener uitgebreide en belangrijke verzameling die deze ambtenaar
+voor het Museum bijeenbracht.</p>
+<p>De Boven-Mahakam, het gebied waar de heer Gramberg gezag uitoefent,
+is, volgens prof. Nieuwenhuis, bedekt met bosch, en van een bergtop
+gezien, zijn &rsquo;t alleen de steile wanden der kalkbergen die het
+oog treffen als lichte plekken op het donkergroene kleed. Waar de
+bevolking hare droge rijstvelden aanlegt ligt de grond bloot gedurende
+den tijd dat hij voor den rijstbouw dient; maar al gauw neemt
+struikgewas en later jong bosch dit terrein weer in. Gras is er, naar
+de bewoners zeggen, eerst de laatste 20 jaar aan de Boven-Mahakam
+verschenen; en het hooge gras dat alang-alang en ilalang heet kent men
+er niet.</p>
+<p>De bevolking aan de Mahakam boven de watervallen is niet talrijk;
+oorspronkelijk bestaat zij uit Bahau-stammen, die in de laatste twee
+eeuwen uit het hoog gelegen bergland Apo Kajan hierheen getrokken zijn.
+In het brongebied van de Mahatam, tot aan den val die Kiham Matandow
+heet, ligt nog ongerept oerwoud, en daarin zwerven kleine groepen van
+de Boekats, die telkens van woonplaats veranderen. V&oacute;&oacute;r
+den krijgstocht van de Dajaks uit Serawak in 1885 was het stroomgebied
+der Mahakam, van bovengenoemden val <span class="corr" id="xd21e5713"
+title="Bron: Kikam">Kiham</span> Matandow tot aan de Soemw&eacute;
+bewoond door verscheidene nederzettingen van Pnihing-stammen; deze
+nederzettingen werden toen verwoest en de bewoners trokken langs de
+hoofd-rivier naar beneden. De stam der Sepoetans woont in het gebied
+van de Kaso, ten deele hoog de rivier op, voor een ander deel aan de
+Penaneh. Volgt men de rivier verder benedenwaarts, dan komt men in het
+gebied der Kajans, die zich de Mahakam toerekenen van de Soemw&eacute;
+tot aan de Dini. Ten oosten aan deze laatstgenoemde rivier begint het
+gebied van de Long-Glats en aan de Meras&egrave; wonen de
+Ma-Soelings.</p>
+<p>Wie, na deze vluchtige voorstelling, zich geroepen voelt tot nadere
+kennismaking, zal vinden wat hij verlangt in het werk van dr. A. W.
+Nieuwenhuis <i>In Centraal Borneo</i>, of in zijn boek <i lang=
+"de">Quer durch Borneo</i>, beide boeiende reisverhalen, met een
+overvloed van platen. Aan de berichten van dezen schrijver zijn de
+volgende mededeelingen over het maskerspel ontleend waarbij maskers als
+de hier afgebeelde gebruikt worden.</p>
+<p>De zaaitijd van de rijst is bij de Kajans van de Boven-Mahakam
+verdeeld in drie perioden van negen dagen, en het maskerspel dat een
+deel is van het religieuse zaaifeest, valt op den eersten dag van de
+tweede en derde periode. De eeredienst van de Kajans, die uitsluitend
+landbouwers zijn, staat in nauw verband met den rijstbouw en de groote
+godsdienstige feesten van het jaar vallen op het begin der
+verschillende werkzaamheden. Deze worden onderscheiden in nebas
+(houtkappen), noetoeng (branden), noegal (zaaien), nawo (wieden),
+ngeleno (oogsten), newoeko (einde van den oogst) en nangei (het vieren
+van een nieuw jaar en begin van een nieuwen rijstbouw). De feesten bij
+noegal en nangei zijn de voornaamste.</p>
+<p>Wat heeft nu het optreden van gemaskerden te maken met het zaaien
+van rijst? In de overtuiging dat de geesten machtiger zijn dan de
+menschen, gelooven de Kajans, dat zij, als geesten vermomd en doende
+als geesten, ook meer vermogen dan menschen vermogen. Evenals de
+geesten de zielen der menschen kunnen terugbrengen, gelooven zij, dat
+zij ook de zwervende ziel van de rijst tot zich kunnen lokken. Daartoe
+dient een lange, houten haak die de hoofdman der gemaskerden in de hand
+houdt, en waarmede hij de beweging maakt van iets naar zich toe te
+halen.</p>
+<div class="figure xd21e5729width"><img src="images/p1909-u261.jpg"
+alt="Als geesten gemaskerde Kajan&rsquo;s, die ter gelegenheid van het zaaifeest de rijstziel terughalen."
+width="720" height="565">
+<p class="figureHead">Als geesten gemaskerde Kajan&rsquo;s, die ter
+gelegenheid van het zaaifeest de rijstziel terughalen.</p>
+<p class="first">Afgestaan door prof. dr. A. W. Nieuwenhuis.</p>
+</div>
+<p>Geesten behooren er schrikwekkend uit te zien en daarom hullen zich
+de Kajans die sterk behaarde geesten voorstellen in uitgerafelde
+pisangbladeren, die zij met de hoofdnerf om het geheele lichaam winden,
+dat zoodoende een vormlooze groene massa wordt. Op de afbeelding is een
+groep gemaskerde Kajans van de Boven-Mahakam voorgesteld. Het masker is
+van licht hout gesneden, heeft evenals de wolf in Roodkapje groote
+oogen, groote ooren en groote tanden. Boven in de ooren zijn van hout
+nagemaakte pantertanden gestoken<a class="noteref" id="xd21e5737src"
+href="#xd21e5737" name="xd21e5737src">1</a> en de banden aan den
+onderkant der ooren verbeelden de uitgerekte oorlellen, <span class=
+"pagenum">[<a id="pb262" href="#pb262" name=
+"pb262">262</a>]</span>waarin oorsieraden hangen. De symmetrische
+lijnen op het masker zijn met vaste hand getrokken en doen de oogen
+scherp uitkomen; de kleuren zijn wit, zwart en steenrood. Het masker
+wordt gedekt door een strijdmuts van gevlochten rotan, versierd met de
+witte, met zwarte dwarsbanden belegde, staartvederen van een
+neushoornvogel.</p>
+<p>Deze geesten nu zijn &rsquo;t die de rijstziel moeten lokken en aan
+de Kajans een goeden oogst bezorgen. Zij mogen niet spreken want een
+geest spreekt niet en wie dit verbod vergeet loopt kans dood neer te
+vallen. Op een open plek tusschen de huizen vormen de zonderlinge
+wezens een kring en op de maat van den gongslag maken zij allerlei
+passen, bewegen de armen en schudden en draaien het hoofd. Dit duurt
+een half uur en dan plaatsen de geesten zich achter elkander, doende
+alsof zij de broewa parei, de rijstziel, uit verre oorden tot zich
+halen; want soms verdwaalt deze tot aan de Kapoeas en de Barito.</p>
+<div class="figure xd21e5746width"><img src="images/p1909-u262-1.jpg"
+alt=
+"Masker (hoedo) van de Boven-Mahakam, bijna 1/5 ware grootte; coll. H. Gramberg; foto C. E. M&ouml;gle."
+width="440" height="720">
+<p class="figureHead">Masker (hoedo) van de Boven-Mahakam, bijna 1/5
+ware grootte; coll. H. Gramberg; foto C. E. M&ouml;gle.</p>
+</div>
+<p>Het andere masker, dat men hier afgebeeld vindt, is een
+varkensmasker, ook van de Boven-Mahakam. Dr. Nieuwenhuis maakt gewag
+van een maskerspel gedurende het zaaifeest aan de Mendalam, een rivier,
+die dicht bij het scheidingsgebergte in de westwaarts stroomende
+Kapoeas valt, welk spel een zwijnenjacht voorstelde. Ontleden doet hij
+deze ceremonie niet. De man met het varkensmasker stelde het zwijn voor
+en hij maakte de bewegingen en geluiden van dit dier goed na. Eenige
+jonge Kajans verbeeldden de honden die het varken aanblaften en te lijf
+wilden. De toeschouwers waren er heelemaal in, en de gewoonlijk zeer
+kalme Kajans raakten uit hun plooi; vooral als het dier een zijsprong
+maakte naar den kant waar de meisjes zaten was &rsquo;t een leven van
+geweld. Maar van angst of schrik was zelfs bij de eenjarige toekijkers
+geen sprake; men hoorde overal luid en hartelijk lachen. Of het
+varkensmasker van de Mahakam voor een dergelijk spel, als hier van de
+Mendalam beschreven is, gebezigd wordt, mag waarschijnlijk maar niet
+zeker heeten.</p>
+<div class="figure xd21e5753width"><img src="images/p1909-u262-2.jpg"
+alt=
+"Varkensmasker (hoedo ba kap) van de Boven-Mahakam, bijna 1/5 ware grootte; coll. H. Gramberg; foto C. E. M&ouml;gle."
+width="395" height="720">
+<p class="figureHead">Varkensmasker (hoedo ba kap) van de
+Boven-Mahakam, bijna 1/5 ware grootte; coll. H. Gramberg; foto C. E.
+M&ouml;gle.</p>
+</div>
+<p>Hoe dit varkensmasker met figuren beschilderd is blijkt voldoende
+uit de afbeelding; de kleuren zijn dezelfde als van het andere masker.
+Beide worden door koorden van gespleten rotan voor het aangezicht
+vastgemaakt, en beide hebben ter hoogte van den mond des dragers een
+dwarshoutje, dat blijkbaar met de tanden door hem omklemd wordt om het
+masker op zijn plaats te houden. Alleen van het varkensmasker is de
+onderkaak bewegelijk; loodrecht op het zooeven genoemde dwarshout is
+een stokje vastgemaakt dat naar het vooreind van de onderkaak loopt,
+een eenvoudig mekaniek, dat den drager van het masker in staat stelt
+met zijn tanden de onderkaak tegen de bovenkaak te doen klepperen.</p>
+<p class="signed"><i>Rotterdam</i>, 31/VIII &rsquo;09. <span class=
+"sc">Joh. F. Snelleman.</span></p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
+"xd21e5737" href="#xd21e5737src" name="xd21e5737">1</a></span> Tanden
+in het bovendeel van de oorschelp dragen stammen van de z.g. Zee-Dajaks
+van Serawak.</p>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Menschen en natuur.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er zijn menschen, die ons met het leelijkste nest
+verzoenen, en anderen, die de heerlijkste streek voor ons kunnen
+bederven. <span class="pagenum">[<a id="pb263" href="#pb263" name=
+"pb263">263</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a241" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Admiraal Melville&rsquo;s oordeel van beteekenis.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De triomf van de beide poolhelden, wier portretten wij
+in ons vorig nommer gaven, is niet onaangevochten gebleven. In de
+wetenschappelijke wereld doet zich een sterke strooming van twijfel
+gelden, zoowel wat het slagen van Cook als dat van Peary betreft.</p>
+<p>Bij beiden stemt vooral de snelheid, waarmee ze de laatste
+breedtegraden in de nabijheid van de Noordpool zouden moeten hebben
+bereikt, als hun mededeelingen volkomen geloofwaardig waren tot een
+zeker voorbehoud. Het is eenvoudig tooverij, dat Peary zoo gauw van
+kaap Columbia aan de noordpunt van Grantland zou gereisd hebben, als
+hij opgeeft en Cook is omtrent die hoogste breedten zoo onnauwkeurig en
+onvolledig, ook in de toespraak, die hij in Kopenhagen heeft gehouden
+voor een tot oordeelen bevoegd publiek, dat teleurstelling en
+onvoldaanheid zich in de plaats van de geestdrift hebben gesteld.</p>
+<p>Wie van het eerste oogenblik af aan den twijfel in zijn gemoed niet
+den toegang heeft geweigerd, wie dadelijk moedig voor die overtuiging
+van de tegenspraak in de gegeven berichten is uitgekomen, dat was de
+oude admiraal Melville, de Engelschman, die zelf mooie sporen heeft
+verdiend in het Noordpoolonderzoek, althans in poolreizen, met groote
+gevaren verbonden.</p>
+<p>Hij hoort tot die groep van poolreizigers, die voor het bekend
+worden van de eilanden in den Siberischen Oceaan ten noorden van
+Azi&euml; veel heeft bijgedragen. Meer in het bijzonder de
+Nieuw-Siberische eilanden ten noordoosten van de Lena-delta. Sedert in
+1770 een russisch koopman Liakhof een der eilanden ontdekte, toen hij
+een rendierkudde met sleden over het ijs volgde, had de russische
+regeering in het begin der 19<sup>de</sup> eeuw vooral terwille van de
+vondsten van mammoethsbeenderen het onderzoek zooveel mogelijk
+aangemoedigd.</p>
+<p>Bij die tochten maakte zich o.a. luitenant F. von Wrangell bekend,
+en het naar hem genoemde Wrangell-land bleef tot in de jaren tusschen
+1880 en 1890 de menschen intrigeeren door de onzekerheid, waarin men
+verkeerde, om te weten of het een eiland was of een vasteland. Aan de
+expeditie nu, die dat probleem heeft opgelost, nam Melville als
+hoofdmachinist van de Jeannette deel.</p>
+<p>De eer van ontdekt te hebben, dat Wrangell-land geen continent was,
+komt toe aan commandant G. W. de Long van de marine der Vereenigde
+Staten, die in 1879 op een ontdekkingsreis uitging door de Beringstraat
+met de Jeannette. De Long dacht, dat Wrangell-land een continent was en
+drong stoutmoedig door in het pakijs bij het Heraldeiland op 71 graden
+35 minuten N.B. en 175 W.L. in de meening Wrangell-land te zullen
+bereiken en daar te kunnen overwinteren. Tot De Long&rsquo;s
+teleurstelling kwam het schip maar niet buiten het pakijs en dreef
+gestadig aan naar het Westen, tot het tegenover en ten noorden van
+Wrangell-land was gekomen, waardoor bewezen was, dat dit wel verre van
+een continent te zijn, slechts een betrekkelijk klein eiland was. Het
+schip had veel van het ijs te lijden, en alleen de bekwaamheid en de
+moed van den hoofdmachinist G. W. Melville behoedde schip en bemanning
+dien eersten winter voor ondergang. Na een tweede overwintering werd de
+Jeannette op 12 Juni 1881 door het ijs ingedrukt, waardoor de bemanning
+onbeschut achterbleef op de ijsschotsen midden in de IJszee.</p>
+<p>Op een ellendige reis van de ergste ontberingen en ziekte, die
+maakte, dat men haast niet voort kon, toonde Melville zijn geestkracht
+en vindingrijkheid. Telkens dreef een noordelijke strooming hen terug
+van de kust van Azi&euml;, die ze trachtten te bereiken. Bij een
+poging, om de Lena-delta te bereiken, verongelukte de boot van
+luitenant Chipp in een storm met een bemanning van acht personen op 12
+September, en bij die gelegenheid werden ook commandant <span class=
+"corr" id="xd21e5792" title="Bron: de">De</span> Long en Melville
+gescheiden. De laatste bereikte met negen man op 26 September een
+russisch dorp langs een der oostelijke monden van de Lena.</p>
+<p>De Long met Dr. Ambler en twaalf man moesten op 17 September aan
+land gaan en de boot achterlaten, daar de zee te ondiep was. Met hun
+wapens en hun voedsel en de rapporten en berichten en benoodigdheden
+beladen, volgden zij de kale, verlaten oevers der Lena zuidwaarts,
+haast niet vorderend door sneeuw, nieuw ijs en ziekte. Telkens moest
+men wachten, tot het ijs vastheid had gegeven aan de oppervlakte van
+ondoorwaadbare zijtakken en wild en voedsel ontbraken reeds op 9
+October, toen een man gestorven was en de anderen hulpeloos waren.
+Trouw blijvend bij de zieken en de stervenden, zonden <span class=
+"corr" id="xd21e5797" title="Niet in bron">De</span> Long en Ambler
+twee zeelieden uit, om hooger op de Lena hulp te halen.</p>
+<p>De Long en al de zijnen op drie na kwamen er van gebrek om
+v&oacute;&oacute;r den 1<sup>sten</sup> November, terwijl de beide
+matrozen Bulun op 29 October bereikten, nadat ze bijna niet verder
+konden. Zoodra hij kon, nam Melville maatregelen om te hulp te komen,
+en op 14 November 1881 vond hij reeds de scheepsboeken, toen een hevige
+storm hem belette verder te gaan. In het eerste begin van de lente ging
+de onvermoeide Melville er weer op uit, en 23 Maart 1882 vond hij de
+lijken der ongelukkige schepelingen.</p>
+<p>Behalve door belangrijke natuurwetenschappelijke waarnemingen in een
+onbekende streek was deze expeditie gewichtig om de aardrijkskundige
+ontdekkingen. Er werd een gebied van wel vijftig duizend vierkanten
+mijlen in de IJszee bevaren.</p>
+<p>Melville&rsquo;s verdiensten zijn erkend door zijn promotie in de
+marine en doordat naar hem zijn genoemd een baai aan de westkust van
+Groenland, een schiereiland van het amerikaansche vasteland, dat door
+de Heclastraat van Baffinseiland is gescheiden en een meer aan de
+noordoostkust van Labrador. Geen wonder, dat ook nu nog het woord van
+admiraal Melville gehoor vindt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a242" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Reval eerste oorlogshaven.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De russische regeering heeft besloten, van Reval de
+eerste oorlogshaven van het rijk te maken ter vervanging van Kroonstad,
+dat door zijn ligging in de diepte van de Finsche Golf te dicht bij de
+hoofdstad is en daarom in geval van oorlog veel kwade kansen biedt.
+Reval zou feitelijk den ingang van de Finsche Golf bewaken; het zou het
+eindpunt zijn van een reeks van versterkingen, beginnende bij Wilna en
+zich voortzettende over Dwinsk, Grodno, Brest-Litowsk, Konel en Rovno,
+waaraan tegenwoordig gewerkt wordt, om ze in den besten staat te
+brengen. <span class="pagenum">[<a id="pb267" href="#pb267" name=
+"pb267">267</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u33" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a243" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Bergtochten in Saksisch Zwitserland.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er is geen tweede van de Duitsche Middelgebergten, dat
+zoo geschikt is, om aankomende Alpinisten te maken tot flinke
+bergbestijgers als Saksisch Zwitserland, de parel van het koninkrijk
+Saksen, een Alpenwereld in het klein. Te zamen gedrongen op een
+betrekkelijk kleine ruimte, zijn in dit gebergte met zijn geweldige
+rotswanden en reuzenpyramiden, zijn romantische kloven, verbrokkelde
+muren en zijn rotslabyrinthen de gelegenheden voor uitstapjes, die
+zoowel geschikt zijn voor den weeldetoerist, gebruik makend van
+allerlei vervoermiddelen, als voor den geharden bergklauteraar.</p>
+<p>Jaarlijks vloeit een reusachtige toeristenstroom door het
+Elbezandsteengebergte. Wie ooit vroeg op een Zondagmorgen in den zomer
+op het Dresdener spoorwegstation vertoefde en er de duizenden
+treklustigen en natuurvrienden aantrof, die naar hun geliefd
+&raquo;Zwitserland&laquo; willen, die krijgt een flauw vermoeden van
+het aantal bezoekers. Niet gering is onder hen het getal Berlijners,
+profiteerend van het feit, dat de hoofdstad maar drie sneltreinuren van
+Dresden verwijderd is.</p>
+<p>Wat een bergtoeristen ziet men er! De gemoedelijke Sakser in linnen
+schoenen en met de omvangrijke, breede handtasch; de nog altijd niet
+uitgestorven salontiroler met kniekousen, eleganten rugzak en een
+glaasje in het oog; dan de leden der Alpenvereeniging en van de
+Oostenrijksche Toeristenclub in een onvervalscht, praktisch
+bergkostuum, alles te zamen een stationstooneel, als M&uuml;nchen in
+het groot aanbiedt. Slechts een klein deel van die bergtoeristen doen
+nog iets meer dan de gewone bergtoeren, om door te dringen in het
+intieme schoon van het Elbelandschap.</p>
+<div class="figure xd21e5830width"><img src="images/p1909-u267.jpg"
+alt="Bastei, van de Elbe gezien." width="720" height="552">
+<p class="figureHead">Bastei, van de Elbe gezien.</p>
+</div>
+<p>Voor klauterpartijen in de Dolomieten kan men zich uitstekend
+voorbereiden in Saksisch Zwitserland. Men begint dan met het meest
+bezochte punt van het Elbezandsteengebergte, de Bastei, met haar
+hemelbestormende rotswanden en vooruitspringende rotsterrassen. Voor
+klimmers geldt de leus, dat ze de Bastei in rechte lijn moeten nemen en
+de Schrammsteine moeten bezoeken. Ze gaan dan bij het station Rathen
+over de snelstroomende en door vlotten en bootjes verlevendigde Elbe
+naar Ober-Rathen en na een wandeling over den Amselgrund bestijgen ze
+den G&auml;nsefelsen. De stoutmoedigsten gaan daar naar boven door een
+zoogenaamden schoorsteen, den G&uuml;hnekamin, waarin men met handen en
+knie&euml;n werkend, zich strekkend en draaiend met slakkensnelheid
+vooruitkomt. Vijf kwartier van zulk klauteren leidt naar het
+rotsplateau.</p>
+<p>Een tweede werkje is over de Basteirotsen rechtstreeks naar de
+Basteibrug te klimmen, die daar boven de indrukwekkende diepte van klip
+tot klip overspant. Er is een veel gemakkelijker weg omhoog, maar de
+bergtoerist verkiest den zwaarsten. Eerst door een sparrenbosch, dan
+door een wirwar van kloven en spleten gaat het met moeilijke bochten om
+rotspyramiden heen naar een klein plateau en dan naar den top van een
+rotszuil in de onmiddellijke nabijheid van de Basteibrug, een flink
+stuk werk. Van de brug wordt den klimmers dan meestal een touw
+toegeworpen en met een stoutmoedigen sprong zijn ze op de brug.</p>
+<p>Er is verbazend veel verscheidenheid in de toeren en de kijkjes in
+Saksisch Zwitserland. Hoeveel verschillen het panorama van den
+Lilienstein en dat van den Winterberg, beide om strijd geroemd! De
+Lilienstein is een rotsmassief, dat koen <span class="pagenum">[<a id=
+"pb268" href="#pb268" name="pb268">268</a>]</span>en steil uit het
+nauwe Elbedal omhoog rijst en welks groot plateau men langs een groot
+aantal trappen beklimt. Daar tegenover is de vesting K&ouml;nigstein,
+die nu haar strategische waarde heeft verloren door de moderne
+oorlogstechniek en kalme diensten bewijst als bewaarplaats voor
+staatsarchieven en andere schatten.</p>
+<div class="figure xd21e5843width"><img src="images/p1909-u268.jpg"
+alt="De Elbe bij den Winterberg." width="492" height="351">
+<p class="figureHead">De Elbe bij den Winterberg.</p>
+</div>
+<p>De wildernis der Schrammsteine is het meest geliefde sportterrein
+der leden van de Alpenvereeniging, die er een zeer veel op de
+Dolomieten gelijkend arbeidsveld vinden. De Falkenstein geeft de
+gelegenheid zijn rotspyramide door twee lange, schuine schoorsteenen te
+beweldigen; een moeilijk werkje, maar dat voldoening geeft, als men het
+achter den rug heeft en met een paar wonden aan handen en kle&ecirc;ren
+boven is gekomen. In het gebied der Schrammsteine is het berghuis van
+den Winterberg bekend als een welkome rustplaats, en de Winterberg zelf
+is een bazalttop te midden van de zandsteenformatie, tevens de hoogste
+top van de bergen aan den rechteroever van de Elbe.</p>
+<p>Aan den boheemschen kant lokt de Prebischtor alle bezoekers van het
+gebergte, en geen wonder, want op die plek krijgt men den stoutsten en
+imposantsten rotsbouw van Duitschland en Oostenrijk te zien. Men ziet
+de reuzenrotsen van boven een brug vormen, waaronderdoor een statige
+poort wordt gevormd; daarnaast dalen aan weerszijden diepe kloven naar
+beneden, terwijl boven de donkere bosschen der omgeving de rotswanden
+kaal omhoog rijzen. Langs den Gabrielensteig begeven zich de toeristen
+vervolgens naar den Edmundsklamm, het mooiste bergdal van Boheemsch
+Zwitserland. Het dal, dat eerst breed is, vernauwt zich meer en meer,
+en de weg is moeten worden aangelegd met behulp van tunnels en
+berggalerijen. Er volgt aan het eind een passage, die men enkel per
+boot kan afleggen over het riviertje de Kamnitz, dat er kunstmatig in
+een smal en diep meertje is veranderd. De vaart over het donkere
+bergwater is een der groote bekoorlijkheden van den tocht door de
+kloof.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a244" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het reizen van een aziatische ziekte.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Tot in het jaar 1817 was in Europa nog geen geval van
+cholera voorgekomen. Ook toen nog waren het enkele sporadische
+gevallen, die uit Voor-Indi&euml; en Egypte waren overgebracht. In 1823
+was deze epidemie ge&euml;indigd. Spoedig echter, reeds in 1826, werd
+zij door een tweede gevolgd, die elf jaar geduurd heeft en zich over de
+geheele wereld heeft verspreid. Uitgangspunt was ook ditmaal weer
+Engelsch-Indi&euml;. Pelgrims brachten later van uit Mekka de ziekte
+naar Turkije en Rusland over (1830). E&eacute;n jaar later werd ook
+Duitschland en het volgend jaar werd Nederland bezocht (1832). In
+hetzelfde jaar reeds kwamen gevallen voor in N. Amerika. Tot 1837 bleef
+de ziekte in Europa woeden; overal vielen de slachtoffers in grooten
+getale. De derde wereldepidemie begon in 1846, bereikte Rusland in 1847
+en verspreidde zich in 1848 over geheel Europa, waar zij, vooral in
+1848, ook in ons land zeer sterk woedde. Deze epidemie heeft, nu eens
+veel minder wordend, dan plotseling weer opflikkerend, tot 1860 gewoed.
+Toen kwam er een kleine pauze, die slechts enkele jaren duurde. Want in
+1864 was er een nieuwe epidemie uitgebroken, gaande van Indi&euml; naar
+China en Japan. Dank zij de moderne vervoermiddelen en het meer
+intensieve verkeer, dat zich ontwikkeld had, kon de cholera sneller
+reizen en zij had slechts &eacute;&eacute;n jaar noodig om vanuit
+Indi&euml; naar Egypte en Algiers te komen, vanwaar zij de
+Middellandsche Zee overstak en <span class="corr" id="xd21e5856" title=
+"Bron: binnnen">binnen</span> enkele weken geheel Zuid-Europa
+aantastte. Van hieruit werd ook Rusland, waartoe de cholera zich
+klaarblijkelijk bijzonder voelt aangetrokken, bezocht. Ons land werd
+evenmin gespaard en in 1866 begaf de cholera zich via Rotterdam naar
+Engeland. In 1870 scheen de epidemie tot bedaren te komen. Maar men had
+buiten Rusland gerekend, dat zoo langzamerhand als cholera-broednest
+met Engelsch-Indi&euml; gaat wedijveren. Vanuit het Czarenrijk begon de
+gevreesde ziekte een tocht door Europa en bleef daar nog drie jaar
+woeden.</p>
+<p>Tot 1884 werd Europa met rust gelaten. In dat jaar kwamen gevallen
+voor in Zuid-Europa. Aanvankelijk scheen het alsof deze epidemie, die
+ook weer van Indi&euml; afkomstig was en zich in Azi&euml; sterk
+uitbreidde (Japan, China, Ned.-Indi&euml; enz.) tot Zuid-Europa beperkt
+zou blijven. In 1889 kwamen dan ook geen gevallen meer in Europa voor;
+in 1890 weer verscheidene in Spanje, in 1891 echter bleef Europa vrij.
+Maar ook ditmaal, zou de verrassing uit Rusland komen. De cholera, die
+snel langs de groote verkeerswegen Zuid-Europa had bereikt, maar daar
+niet verder kon, had nog een ouden beproefden weg om het beschaafde
+werelddeel te bereiken. Via Perzi&euml; naar Rusland gekomen, deed dit
+land opnieuw als verspreider dienst. Zwaar heeft Rusland onder deze
+epidemie geleden. Men schat het aantal cholera-dooden in dat land
+gedurende 1892&ndash;1894 op 800,000. Bekend is, hoe van uit Rusland
+vooral Hamburg door deze epidemie is aangetast; ook in ons land kwamen
+enkele gevallen voor.</p>
+<p>Thans kan de geschiedschrijver beginnen met den zesden
+cholera-tocht. In Europa gekomen in 1907, sterk gewoed in Rusland,
+vooral in Petersburg in 1908 en 1909. In Augustus en September van uit
+Rotterdam ook in Nederland verspreid, maar gelukkig slechts met zeer
+enkele gevallen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a245" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Seismologisch internationaal Congres.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In Zermatt vergaderde in het begin van September het
+internationale congres van de leden der Internationale Vereeniging voor
+aardbeefkunde. Professor August Forel, die de heeren namens de
+zwitsersche regeering welkom heette, vertelde, hoe de vereeniging was
+tot stand gekomen.</p>
+<p>Het was in 1901, dat professor Gerland, van de universiteit in
+Straatsburg, de eerste uitnoodigingen richtte aan verschillende mannen,
+die op het gebied der aardbeefkunde een wetenschappelijken naam hebben.
+Doel van deze uitnoodiging was, te komen tot een internationale
+samenwerking der geleerden, de eenige weg om tot een stelselmatige en
+volledige studie van deze natuurverschijnselen te geraken.</p>
+<p>De plannen van den Straatsburger nestor vonden algemeenen bijval.
+Twee jaren later kwam men met definitieve voorstellen terug. En weer
+twee jaren daarna werd in Berlijn de internationale vereeniging voor
+seismologie opgericht. Nagenoeg alle staten, China, Turkije,
+Perzi&euml; en Brazili&euml; uitgezonderd, zijn in dit genootschap
+offici&euml;el vertegenwoordigd.</p>
+<p>Doel der vereeniging is te centraliseeren de waarnemingen in de
+observatoria, en de resultaten verkregen door de studiecommissies, die
+in verschillende landen speciaal voor dit doel zijn opgericht. Deze
+centraliseerende arbeid geschiedt grootendeels in het technisch bureau
+te Straatsburg, en onder toezicht van professor Gerland. Het zijn
+vooral de verschillende statistieken, die daar worden vergeleken en
+geanalyseerd; ook publiceert het bureau de algemeene en bijzondere
+studies, die over dit vak van wetenschap verschijnen, en organiseert
+het een systematische bestudeering der verschillende hulpmiddelen.</p>
+<p>Elke vier jaar komen de seismologen van alle landen bijeen om de
+genoteerde verschijnselen, de opgestelde hypothesen, de ontworpen
+theorie&euml;n en de gemaakte ervaringen te bespreken. De eerste dezer
+vierjaarlijksche samenkomsten vond plaats in 1907 te
+&rsquo;s-Gravenhage.</p>
+<p>Elke twee jaren vergadert de permanente commissie, bestaande uit de
+offici&euml;ele gedelegeerden der verschillende staten. Haar taak is
+meer van administratieven en organiseerenden dan van wetenschappelijken
+aard. Zij heeft alle loopende kwesties af te doen, en te zorgen, dat
+het wijd-vertakte studie-werk goed gedijt, alle hindernissen zoo
+mogelijk uit den weg geruimd worden, en een breede samenwerking
+verkregen wordt.</p>
+<p>Het is deze permanente commissie, die in Zermatt vergaderde. De
+zwitsersche regeering droeg de organisatie der conferentie op aan de
+zwitsersche vereeniging voor natuurwetenschappen, welker voorzitter de
+in Nederland en Nederlandsch-Indi&euml; bekende dr. Fritz Sarasin is.
+<span class="pagenum">[<a id="pb269" href="#pb269" name=
+"pb269">269</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a246" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Struisvogelteelt in Noord-Duitschland.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Tot voor korten tijd bestonden er struisvogelfarms
+alleen in Californi&euml;, op de engelsche eilanden van
+West-Indi&euml;, in Engelsch en Duitsch Zuidwest-Afrika, Algeri&euml;
+en Ka&iuml;ro. De eerste poging, om zulk een instelling te vestigen
+onder den noordelijken hemel, werd voor eenigen tijd gedaan te
+Stellingen bij Hamburg door Carl Hagenbeck. Er was in Europa trouwens
+reeds een struisenhoeve en wel bij Nice. Men had te Stellingen al jaren
+lang acclimatisatieproeven met struisvogels genomen.</p>
+<div class="figure xd21e5887width"><img src="images/p1909-u269-1.jpg"
+alt=
+"Kunstmatige struisvogel-broedinrichting met een juist geboren kuiken."
+width="501" height="273">
+<p class="figureHead">Kunstmatige struisvogel-broedinrichting met een
+juist geboren kuiken.</p>
+</div>
+<p>Onder de struisen, die in de inrichting worden geteeld, zijn vier
+aardrijkskundige vari&euml;teiten, Somalistruisvogels,
+oostafrikaansche, Kaapstruisen en vogels van de Abubaama, een zijtak
+van den Blauwen Nijl. De broedtijd van de vogels duurt zes weken. Als
+de jonge dieren zes maanden oud zijn, leveren ze reeds de eerste
+opbrengst aan ve&ecirc;ren; dan worden hun in het vervolg met
+tusschenpoozen van telkens negen maanden de bruikbare vederen zoodanig
+afgesneden, dat ongeveer vijf centimeter van de spoelen overblijven.
+Die worden eerst na drie maanden volledig uitgetrokken.</p>
+<div class="figure xd21e5894width"><img src="images/p1909-u269-2.jpg"
+alt="De Struisvogel door een kopkapje weerloos gemaakt." width="280"
+height="409">
+<p class="figureHead">De Struisvogel door een kopkapje weerloos
+gemaakt.</p>
+</div>
+<p>Om de veeren te krijgen, trekt men den struisvogel een soort van kap
+over den kop; daarna wordt het dier door een kastje van planken
+omsloten, waar de vleugels en de staart doorheen kunnen steken en op
+die manier van zijn prachtkleed beroofd. Vooral de staarten en de
+vleugelve&ecirc;ren leveren het kostbare handelsartikel, dat dan naar
+Londen, de hoofdmarkt voor struisvogelveeren, wordt verzonden.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a247" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Zionistische plannen op hef Cyrena&iuml;sch
+schiereiland.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Nadat de pogingen van de zionistische Jewish
+Territorial Organisation, aan welker hoofd Zangwill staat, om in
+Oeganda, Argentini&euml;, Mesopotami&euml; of Palestina land te krijgen
+voor de vestiging van een joodschen staat, schipbreuk hadden geleden,
+zond het genootschap in 1907 een commissie naar het Cyrena&iuml;sch
+schiereiland in Noord-Afrika, om de mogelijkheid te bestudeeren van een
+joodsche kolonie. Gouverneur van Tripolitani&euml; was toen de
+liberale, hervormingsgezinde, intusschen als turksch minister van
+oorlog gestorven maarschalk Redjab Pacha, die wel geneigd was, een
+joodsche kolonisatie te steunen. Hij beloofde indertijd aan Zangwill
+voor de naar Tripolitani&euml; komende Isra&euml;lieten volledige
+godsdienstige vrijheid en ontheffing van belasting onder de voorwaarde,
+dat ze voor hen allen te zamen een cijns betaalden. Ook voor een zekere
+autonomie voelde hij veel, en hij droomde zelfs van een in het leven te
+roepen haven en van een joodsche handelsmarine.</p>
+<p>De regeering was niet zoo hoopvol, maar ook zij was het plan niet
+ongenegen. Daarvan kon zich ook professor Gregory overtuigen, de
+geoloog van Glasgow, die onlangs ter wille van de studie van den grond
+door de Jewish Territorial Organisation naar het Cyrena&iuml;sch
+schiereiland was gezonden. Maar Gregory vond er de vruchtbaarheid en
+den aard van den bodem lang niet zoo gunstig, als verondersteld werd.
+Het schiereiland bestaat voor een groot deel uit plateau&rsquo;s van
+kalkgesteente, dat het water doorlaat en is daardoor beter geschikt
+voor veeteelt dan voor landbouw. Gregory meent intusschen, dat men het
+met kleine joodsche koloni&euml;n kan probeeren.</p>
+<p>Zangwill heeft nu zijn hoop weer op Mesopotami&euml; gericht, en hij
+wil in joodsche kringen geld trachten bijeen te krijgen voor de
+herstelling van de oude besproeiingskanalen, die in vroeger tijden die
+streken zoo vruchtbaar maakten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a248" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Toegankelijkheid van de ru&iuml;nen van Angkor.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Angkor met de beroemde ru&iuml;nen niet ver van de
+monding der Mekong in het Zuiden van Achter-Indi&euml; zal een nog meer
+gezochte plaats voor toeristen worden, nu de Messageries fluviales van
+Indo-China hun dienst z&oacute;&oacute; hebben ingericht, als blijkt
+uit een brochure, in het Engelsch en Fransch verschenen, en waarin die
+groote stoombootmaatschappij belooft, de toeristen op Donderdag in
+Singapore aan boord te nemen en ze den volgenden Donderdag weer in die
+haven aan wal te zetten, nadat ze anderhalven dag bij de ru&iuml;nen
+van Angkor hebben kunnen vertoeven. Neemt men acht dagen meer, dan kan
+men een heele week in het prachtige woud van Angkor blijven, waar de
+oude bouwwerken zoo talrijk zijn en waar de sportvrienden opgewacht
+worden door heerlijke verrassingen op het stuk van jacht en
+vischvangst.</p>
+<p>De maanden November en December zijn het gunstigst voor dit
+uitstapje, maar men kan het ook nog best in Januari en Februari doen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb273" href="#pb273" name=
+"pb273">273</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u34" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a249" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Rit over de Duitsche Wadden.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Onze Wadden en Waddeneilanden in de Noordzee zetten
+zich naar het Oosten voort ten noorden van Duitschland en vertoonen
+daar precies dezelfde eigenaardigheden als bij ons. Zoo ligt er
+tusschen de monden van de Elbe en die der Wezer een echt Waddengebied,
+dat dus binnen het etmaal tweemaal van aanzien verandert. Bij vloed is
+het zee en vormt een enkele oppervlakte met de Noordzee, terwijl het
+ten tijde van de eb, als het ware, uit zee opstijgt en een vlakte
+vormt, waar menschen en vee kunnen loopen en waar zelfs zwaar beladen
+wagens kunnen rijden. Slechts enkele niet diepe plassen of tillen
+breken de vlakte af, zoodat men zoo goed als droogvoets, aan beide
+zijden door de woelige zee omringd, van de eene kust naar de andere kan
+komen.</p>
+<p>Dit is het belangwekkende terrein, waar voor meer dan twee duizend
+jaren bloeiende velden moeten hebben gelegen, waar de kustbewoners hun
+kudden weidden, als nu nog meer landwaarts in, terwijl Helgoland zoo
+dicht bij het vasteland lag, dat de herders aan beide zijden van de
+straat zich elkander door teekens verstaanbaar konden maken. Maar
+hevige stormvloeden hebben er land weggeslagen en de bekende Kimbrische
+vloed moet in deze streken hebben plaats gehad en moet de kustbevolking
+landwaarts in hebben gedrongen, waar ze weldra hun invallen waagden in
+verschillende deelen van het Romeinsche Rijk.</p>
+<div class="figure xd21e5928width"><img src="images/p1909-u273-1.jpg"
+alt="Visschen op het ijs." width="372" height="449">
+<p class="figureHead">Visschen op het ijs.</p>
+</div>
+<p>Thans zijn de Wadden verlaten; een enkele visschersboot waagt er
+zich, en driemaal in de week hobbelt de Waddenpost bij ebbe van het
+hamburgsche stranddorp Duhnen naar het eiland Neuwerk, dat het
+bescheiden overblijfsel is van een eenmaal bloeiend dorp, de eenige
+oase in de woestenij van zout water, zand en slik. Een zonderling
+voertuig, die Waddenpost! Daarv&oacute;&oacute;r rijdt op een dik
+boerenpaard de Waddenloods, gewoonlijk een kranige figuur, wien de
+zuidwester goed staat bij het gebruinde gelaat en de lichtblauwe
+Friezenoogen. Dan volgt de boerenwagen, die met geen ve&ecirc;ren heeft
+kennis gemaakt en de inzittenden flink dooreen schudt.</p>
+<div class="figure xd21e5935width"><img src="images/p1909-u273-3.jpg"
+alt="Op de krabbenvangst." width="498" height="430">
+<p class="figureHead">Op de krabbenvangst.</p>
+</div>
+<p>Bij afloopend water verlaat de post het strand; de raderen boren
+zich diep in het hier nog weeke veen, dat nog niet door het zand is
+bedekt; maar al gauw wordt de bodem vaster en het hotsen begint; de
+vooruit rijdende loods volgt nauwkeurig den door struikjes aangegeven
+weg door de Wadden en trouw rijdt de voerman in zijn spoor, want hij
+weet, dat de minste afwijking groot gevaar meebrengt. Het drijfzand
+ligt vaak vlak haast het stevige zand, en als een wagen daarin verzeild
+raakt, zit hij vast en alle pogingen om eruit te komen, doen het
+voertuig maar dieper zinken. Voorzichtigheid is dus de boodschap, en de
+leiders zorgen dan ook goed; ook de paarden kennen de gevaarlijke
+plekken, daar ze al vaak de Wadden in alle richtingen hebben afgereden.
+Men kan zich daarom gerust aan de bekoring van den rit overgeven en
+genieten van het prachtige rustige gezicht, dat de wijde, schitterende
+vlakte oplevert. Achteruitziend bemerkt men het oude stranddorp met
+zijn strooien daken en den lagen met strandhaver begroeiden dijk;
+v&oacute;&oacute;r sluit de vuurtoren van Neuwerk het panorama af.</p>
+<div class="figure xd21e5942width"><img src="images/p1909-u273-2.jpg"
+alt="Vischvangst in den winter." width="690" height="437">
+<p class="figureHead">Vischvangst in den winter<span class="corr" id=
+"xd21e5945" title="Niet in bron">.</span></p>
+</div>
+<p>De paarden stappen nu en dan bij een til door het zoute water, dat
+het schuim den passagiers om de ooren spuit en de voeten worden nat
+door het in den wagen stroomende water. Op den vasten grond ontmoet men
+dan krabbenvisschers, mannen en vrouwen, beide geslachten in wijde
+broeken, die tegen den vloed opwerken en de smakelijke Noordzeekrabben
+inzamelen. Telkens werpen ze een net vol van hun glibberige, glanzige
+springende en huppelende waar in de mand, die ze aan den arm
+dragen.</p>
+<p>Eindelijk is Neuwerk bereikt! Het volledig ingedijkte, 330 H.A.
+groote eiland heeft een overouden <span class="corr" id="xd21e5952"
+title="Bron: -"></span>vuurtoren, waar de reizigers vroeger gastvrij
+konden worden opgenomen; maar tegenwoordig ontvangt de wachter de
+vreemden op de hoofdplaats. De oudste gedeelten van den zwaren toren
+dateeren al uit de 13de eeuw; de latere gedeelten zijn uit de 14de
+eeuw; de muren zijn zoo dik, dat in de vensternissen drie personen
+<span class="pagenum">[<a id="pb274" href="#pb274" name=
+"pb274">274</a>]</span>naast elkaar kunnen zitten. Een wenteltrap voert
+naar het lichthuis omhoog, waar men een heerlijk uitzicht geniet over
+land en zee. Men kan er al de zandbanken zien liggen, die het
+binnenvaren van de Elbe zoo gevaarlijk maken en bij helder weder kan
+men Helgoland onderscheiden.</p>
+<p>Een geliefde wandeling over de Wadden is naar de baak, die de Noord-
+of Verdonkeringsbaak heet, een zeventien meter hoog getimmerte, dat
+midden in het water staat, maar ten tijde van de eb in tien minuten
+droogvoets kan worden bereikt. Oude menschen vertellen u, dat vroeger
+die plek aan den wal vastzat en dat het land in nauwelijks twee
+menschenleeftijden is afgebrokkeld, een landverlies, dat in de laatste
+jaren wordt tegengehouden of althans verlangzaamd door doelmatige
+kustversterkingen, door den Hamburgschen staat met groote kosten
+aangebracht.</p>
+<p>Een tweede baak is de groote Scharh&ouml;rn, die men eerst na
+anderhalf uur rijdens bereikt. Het is een huisje, waartoe een uit zwart
+geteerde eiken balken getimmerde trap toegang geeft, ver boven
+vloedpeil gelegen en dus voor schipbreukelingen een veilige
+schuilplaats. Een bundel stroo, wat scheepsbeschuit en eenige flesschen
+wijn vinden ze daar steeds voorhanden. Dat huisje op het zand, rustend
+op geweldige rotsblokken, is het overblijfsel van het eens zich ver in
+zee uitstrekkend schiereiland, een brokje, dat de geweldige reus heeft
+laten staan, toen het hem behaagde, dorpen en landerijen en weiden te
+herscheppen in grijze, vlakke zandwoestijnen, waar geen leven meer uit
+is te wekken.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a250" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Aanwinsten in zake de ethnografie van Flores en
+omgeving.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De officier van gezondheid G. A. J. van der Sande
+heeft van zijn opnemingsreis aan boord van de &raquo;Soembawa&laquo;
+een en ander meegebracht voor het rotterdamsch Museum voor land- en
+volkenkunde. Daaromtrent lezen wij in de Nieuwe Rotterdamsche Courant,
+dat er ongeveer honderd voorwerpen zijn, voor &rsquo;t meerendeel
+afkomstig van de eilandgroep ten zuiden van Celebes, in de Flores- en
+Savoe-zee&euml;n. Van het eiland Flores zelf is de grootste helft, en
+deze aanwinst is bijzonder welkom, omdat het zoo lang geduurd heeft
+v&oacute;&oacute;r het Museum iets van dit interessante eiland machtig
+werd. Max Weber, Wichmann, Ten Kate, Van den Broek, Vermast,
+Christoffel, Fokkens en nog anderen misschien, hebben er gereisd en
+verzameld, maar alleen laatstgenoemde, van Rotterdam geboortig, bedacht
+het Museum met drie slendangs, eenig fraai vlechtwerk en een klewang
+van Flores.</p>
+<p>Voorts bevat de verzameling een aantal voorwerpen van het kleine
+eilandje Paloeweh, dat men ongeveer halfweg de noordkust van Flores
+vindt; ook van Solor en van Adonare, beide ten oosten van Flores; mede,
+aan den anderen kant, van Soemba en Soembawa; enkele voorwerpen van
+Timor en van Borneo; en weder een tiental van de Toradja van
+midden-Celebes.</p>
+<p>Enkele stukken verdienen een afzonderlijke vermelding. Zoo de
+vlieger om mede te visschen, afkomstig van Woer&egrave; op Adonare; de
+vischlijn gaat uit &rsquo;s visschers hand door een oog boven in den
+mast van zijn schuitje, naar den vlieger, die een heel eind achter het
+vaartuig hoog in de lucht staat en daalt vandaar naar de oppervlakte
+van het water; aan dit eind is het aas bevestigd, dat huppelend over
+het watervlak de visschen lokken moet. De vlieger draagt een langen
+staart, is van palmblad gemaakt en heeft den vorm van een omgekeerd
+gothisch boograam. Het prauwtje is door twee personen bemand, de een
+houdt de lijn, de ander roeit en manoeuvreert.</p>
+<p>Verder de vuurzaag en de vuurboor, die den strijd met de lucifers
+niet opgegeven hebben; de eerste is afkomstig van de westelijke helling
+van den berg Himandiri op oost-Flores en bestaat uit twee stukken droge
+bamboe, die men dwars over elkander zaagt, totdat de fijne
+bamboekrullen, die men in de nabijheid legt, ontbranden; in 20
+seconden, schrijft de heer Van der Sande, die zich al deze dingen laat
+v&oacute;&oacute;rdoen, was het bamboeschrapsel ontstoken. De vuurboor
+is van Soemba en bestaat uit twee stukjes, waarvan het eene ligt, en
+het andere loodrecht daarop staat en tusschen de handen gedraaid wordt.
+Na een paar minuten is het houtpoeder, dat bij de wrijvingsvlakken ligt
+ontvlamd, en in dien tijd is de man, die draait, door een ander
+afgelost en heeft hij dezen weer afgelost.</p>
+<p>Vervolgens rood en zwart aardewerk als uit het landschap Rioeng, van
+Donda en van Mausambi op de noordkust van Flores, eetschaaltjes en ook
+waterkannetjes van afwijkend model; een kompleet weefgetouw met
+gedeeltelijk voltooid smal doek van roode, witte en zwarte draden,
+afkomstig van Lewalobo in Oost-Flores.</p>
+<p>Dan oude geweren, vuursteen- en percussie-geweren, zooals zij tot
+1908 bij de bergbevolking op de zuidkust van Oost-Flores in gebruik
+waren; evenals een oud ruiterpistool zijn deze geweren van europeesch
+maaksel, gevaarlijker voor den schutter dan voor het doel, verfraaid
+met ingelegde koperen chineesche duiten en blauwe kralen; weefsels,
+bijzondere oorsieraden, kralen (moeti tanah) van verschillende
+kostbaarheid en een fraaie sirih-tasch van ge&iuml;kat doek met koperen
+montuur.</p>
+<p>Te Makassar kwam de heer Van der Sande in het bezit van de broek
+eens mannelijken Toradja&rsquo;s van Celebes, een door de vrouwen van
+dit volk geweven kleedingstuk. De man vertoefde onder geleide van den
+civiel-gezaghebber te Makassar, om aan den gouverneur te worden
+voorgesteld; vermoedelijk is eerst na die voorstelling de broek van
+eigenaar veranderd. Eveneens van de Toradja&rsquo;s zijn eenige
+voorwerpen, die de heer Van der Sande ten geschenke kreeg van den
+civiel gezaghebber van Larantoeka, den 1<sup>sten</sup> luitenant O. I.
+L. J. van Bossche, o.a. geklopte boomschors en kleedingstukken, van
+deze stof vervaardigd, en een klopper, waarmede zij soepel geslagen
+wordt.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a251" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een monoliet gered als natuurhistorisch monument.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het centrale comit&eacute; van het Helvetisch
+Genootschap voor natuurwetenschap heeft op zijn adressen aan de
+gemeentelijke autoriteiten van Monthey, een stadje in het Zuiden van
+het kanton Wallis, succes gehad, en voor den prijs van dertig duizend
+francs is de vereeniging in het bezit gekomen van een groot rotsblok,
+een monoliet, welks volume op 1800 kubieke meters wordt geschat, den
+Pierre de Marmettes.</p>
+<p>Het is een zwerfblok dat deel uitmaakte van een morene, gevormd door
+een gletscher van den Mont Blanc, die dwars neergleed naar den
+Rh&ocirc;negletscher in den tijd toen deze nog geheel Wallis overdekte.
+Door den ijsstroom tot in de buurt van Monthey vervoerd niet ver van de
+Rh&ocirc;ne, bleef die morene liggen op een hoogte van ongeveer honderd
+meter boven het dal. Ze vormde daar oorspronkelijk een reuzenrij van
+granietblokken van meer dan drie kilometer lengte.</p>
+<p>Tegenwoordig zijn verscheiden honderden van deze getuigen van het
+ijstijdperk gevallen onder de slagen van steenhouwers, want het graniet
+van den Mont Blanc, waaruit ze bestaan, wordt al meer gezocht voor
+bouwwerken. Opdat onze nakomelingen kennis zouden kunnen nemen van de
+grootsche natuurverschijnselen uit een ver verleden, zou het jammer
+zijn zoo er nog meer verloren gingen van die steenkolossen. Er zijn
+reeds een groot aantal blokken van meer dan duizend kubieke meters
+vernield geworden. Onlangs werd ook de Pierre de Marmettes bedreigd,
+doordat de eigenaar van een steengroeve hem kocht ter exploitatie. Het
+bericht van dien koop lokte in geheel Zwitserland protesten uit en riep
+een beweging in het leven tot behoud van den grooten monoliet. Vandaar
+het optreden van de mannen der wetenschap en de aankoop door het
+genootschap.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a252" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Namib.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Deze voor velen zeker onbekende naam komt toe aan een
+strook gronds in Duitsch Zuidwest-Afrika, waar de vondst van diamanten
+leven en beweging heeft gebracht. Het is een ongeveer honderd kilometer
+breede, bijna waterlooze gordel tusschen de Oranjerivier en de Kunene,
+onmiddellijk achter de kust. Die onvruchtbare steppe schijnt de
+menschen te willen afschrikken van het binnenland. Maar tegenwoordig
+lokken de glinsterende steentjes in het losse zand velen naar de
+wildernis, waar vroeger alleen de schuwe Bosjesman zich soms
+ophield.</p>
+<p>De Namib heeft haar afschrikkende eigenaardigheden. Hier en daar kan
+men in het geheel geen overzicht van de streek krijgen, want de eene
+rots schuift zich v&oacute;&oacute;r de andere, en de kloven en
+hellingen zijn bedekt met zandduinen, waartusschen zich de
+gebruikelijke ossenwagen met ongelooflijke moeite een weg baant. Een
+niet eens bijzonder zwaar geladen wagen moet in het achterland van de
+L&uuml;deritzbaai soms met 42 ossen worden bespannen, om hem op sommige
+plaatsen vooruit te krijgen.</p>
+<p>De Namib is een toevluchtsoord voor een zeer groote hoeveelheid wild
+in groote kudden. De dichtste massa antilopen kruist dikwijls opeens
+den weg van den reiziger; jakhalzen vertoonen zich niet zelden, en op
+de rotsen wonen menigten bavianen, die als magere dorpshonden blaffen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb275" href="#pb275" name=
+"pb275">275</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a253" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Shackletontentoonstelling.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De held van de Zuidpool, luitenant Shackleton, wiens
+reisverhaal, door hemzelven verteld, wij vandaag in ons hoofdblad
+beginnen, heeft in Londen een zeer belangwekkende tentoonstelling
+georganiseerd van zijn poolschip met wat daarin en daarop herinnert aan
+den grooten Zuidpooltocht van 1907 tot 1909. Het trouwe schip de
+&raquo;Nimrod&laquo; ligt op dit oogenblik voor anker nabij de
+Waterloobrug op de Theems, en de Zuidpoolexpositie, die aan boord te
+zien zou zijn, heeft zoo&rsquo;n groote uitbreiding gekregen, dat het
+schip alleen niet volstaat, om al het bezienswaardige te toonen. Daarom
+is er een zaal aan den vasten wal gehuurd voor het overige in het
+gebouw der Royal Colleges of Physicians and Surgeons. De entreegelden
+der dubbele tentoonstelling worden voor liefdadige doeleinden
+aangewend.</p>
+<p>Er zijn te zien veel huishoudelijke voorwerpen, welke een rol
+gespeeld hebben tijdens Shackleton&rsquo;s jongsten Zuidpooltocht,
+nevens allerlei waardevolle geologische en zo&ouml;logische
+merkwaardigheden, en verschillende uitrustingsartikelen, gelijk sleden,
+kleedingen, en zoo al meer. Een waar Zuidpool-museum.</p>
+<p>Een der meest belangwekkende uitstallingen is de pers met
+toebehooren, vormen, waarop de Aurora Australis, het orgaan van
+Shackleton&rsquo;s expeditie, gedrukt werd. Er zijn exemplaren van dat
+orgaan daar te zien, waartoe de voornaamste deelnemers aan
+Shackleton&rsquo;s Zuidpooltocht bijdragen leverden.</p>
+<p>Vlaggen, kaarten en fotografie&euml;n van Zuidpoollandschappen
+sieren de wanden der tentoonstellingszalen. De fotografie&euml;n hebben
+al dienst gedaan voor een bioskoop in het Alhambra, waar ze<a id=
+"xd21e6012" name="xd21e6012"></a> avond aan avond vertoond werden en
+veel belangstelling wekten.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a254" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Maatschappij van Weldadigheid.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Deze Maatschappij vierde in het midden van de vorige
+maand een belangrijken gedenkdag. Het was namelijk op 15 September
+juist vijftig jaar geleden, dat de betrekkingen tusschen de
+maatschappij en de regeering, sedert 1822 bestaande, tot een einde
+werden gebracht, en de maatschappij weer als v&oacute;&oacute;r 1822
+geheel vrij en zelfstandig kwam te staan. De regeering nam de
+bedelaarskoloni&euml;n Veenhuizen en Ommerschans als rijks straf- en
+bedelaarsgestichten in eigen beheer over, terwijl de maatschappij de
+vrije stichtingen Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord en
+Boschoord onder zich behield. Tegelijkertijd onderging de maatschappij
+een algeheele reorganisatie. De oude commissarissen traden af, en
+werden door andere vervangen; een directeur, verplicht te Frederiksoord
+te wonen, kwam aan het hoofd. Inwendig werkte deze hervorming in de
+maatschappij goed. Doch ook buiten haar kring won zij erdoor aan
+sympathie. Het beroep, een vijftal jaren later op den weldadigheidszin
+der burgers gedaan, wees uit hoezeer de maatschappij in aanzien
+gestegen was. De vorstelijke giften van Prinses Marianne mogen hierbij
+nog wel eens in herinnering worden gebracht.</p>
+<p>Na de &raquo;echtscheiding&laquo; tusschen maatschappij en staat tot
+stand gebracht, heeft de maatschappij vijf directeuren gehad. Als
+eerste directeur trad op de heer C. J. M. Jongkindt Coninck
+(1859&ndash;1876); daarna de heeren F. B. L&ouml;hnis
+(1876&ndash;1892), H. A. Hanken (1892&ndash;1894), Job van den Have
+(1894&ndash;1905) en sedert 1905 de heer G. van Leusen. Dank zij hun
+beheer is de maatschappij sinds 1859 weer zeer in bloei toegenomen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a255" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nieuwe hut op den Dent Blanche.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Professor van Leersum heeft in het midden van de
+vorige maand onze Nederlandsche Alpenvereeniging vertegenwoordigd bij
+een plechtigheid in het Zuiden van Wallis, waar een nieuwe hut werd
+ingewijd, die den bestijgers van den prachtigen, maar moeilijken Dent
+Blanche in den nacht kan herbergen. De 4300 M. hooge top vergt veel van
+de Alpinisten en de Schweizer Alpenclub heeft zich door den bouw der
+fraaie en geriefelijke hut nieuwe lauweren verworven. De nederlandsche
+afgevaardigde schrijft aan de N. R. C. over de feestelijkheid van
+Zondag 12 September: &raquo;Reeds Zaterdagavond hadden de deelnemers
+gelegenheid gehad om met elkaar kennis te maken in de groote zaal van
+hotel Mont-Cervin. Aanwezig waren een 20tal leden van de sectie
+Monte-Rosa; 2 leden van het hoofdbestuur van de Schweizer Alpenclub, en
+de heer Finch als afgevaardigde van de Academ. Alpenclub Z&uuml;rich.
+De Engelsche Alpine Club werd door niemand minder dan Whymper
+vertegenwoordigd. Toen de beroemde eerste bestijger van den Matterhorn
+de zaal binnentrad heerschte er plotseling een doodsche stilte, want
+hier in Zermatt, waar zich alles om den Matterhorn beweegt, waar men
+bijna over niet anders spreekt, dan over dezen geweldigen berg, over
+haar bestijging en over het ontzettende ongeluk, dat daarbij heeft
+plaats gevonden, is Whymper de groote man. Whymper wordt overal
+nagekeken met bewonderenden blik, Whymper wordt overal gefotografeerd,
+Whymper&rsquo;s boeken worden gekocht en gelezen... en hijzelf een
+70<span class="corr" id="xd21e6026" title="Niet in bron">-</span>jarige
+energiek uitziende man blijft onder dit alles onverstoorbaar.</p>
+<p>Zondagmorgen om 7 uur werd de tocht naar de Elberfelder <span class=
+"corr" id="xd21e6031" title="Bron: h&uuml;tte">H&uuml;tte</span> door
+een dertigtal personen aanvaard. De wandeling van 3&frac12; uur langs
+Staffelalp en den grooten Z&rsquo;Mutt-gletscher, aan den voet van den
+geweldigen Matterhorn gelegen, was een waar genot. Hoe hooger wij
+klommen, des te grootscher werd de omgeving. Monte Rosa, Lyskamm,
+Rimpfischhorn en Breithorn vertoonden meer en meer hun met ijs en
+sneeuw bedekte wanden, maar toch was het steeds weer de Matterhorn, die
+het oog tot zich trok. En aan zijn voet wandelde met langzamen
+veerkrachtigen pas de 70-jarige Whymper omhoog, zoo nu en dan opkijkend
+naar den reus, dien hij thans 44 jaren geleden voor het eerst besteeg
+na acht vruchtelooze pogingen. Vlak bij de hut hield hij mij staande en
+wees naar boven, naar een kleinen zwarten rotsband, vlak onder den top
+gelegen: &raquo;Daar&laquo;, zeide hij, &raquo;daar gleed Hadow&rsquo;s
+voet uit en vlogen mijn tochtgenooten omlaag naar den gletscher, die
+daar vlak voor ons ligt. Een val van 4000 voet!&laquo; Toen zette hij
+zwijgend den tocht voort en bereikte om half elf de nieuwe hut.</p>
+<p>Dr. Seiler, de bekende h&ocirc;tel-eigenaar, had een zijner koks
+naar dit hooggelegen punt gezonden, waar deze een waarlijk uitstekend
+diner had samengesteld. De hut is geheel van hout opgetrokken en bezit
+geen enkele uitstekende punt, waar de felle stormwind weerstand zou
+kunnen vinden. Zelfs de hoeken zijn alle rond gemaakt.</p>
+<p>Dr. Seiler nam tegen het einde van den maaltijd het woord en
+begroette allereerst de offici&euml;ele gasten, om daarna in welgekozen
+bewoordingen dank te zeggen aan de heeren Reimann en Gebhard, die de
+aanzienlijke som geld geschonken hadden, welke voor den bouw van deze
+hut noodig was. Daarna werd het woord gevoerd door den heer De Weck,
+lid van het Comit&eacute;-Central v. d. S. A. C., die in het bijzonder
+den heer Whymper herdacht, terwijl hij z&eacute;&eacute;r waardeerende
+woorden sprak tegenover de N. A. V., die zich had laten
+vertegenwoordigen. Hij eindigde met een dronk op de S. A. C. en de
+sectie Monte Rosa.</p>
+<p>Dr. Seiler, de president van de &raquo;Section Monte Rosa&laquo;,
+was zoo welwillend mij in de gelegenheid te stellen namens de N. A. V.,
+oprechten dank te betuigen voor de waarlijk meer dan hoffelijke
+ontvangst, die mij ten deel was gevallen.</p>
+<p>Ten slotte sprak prof. G&eacute;rard, hoofdbestuurslid v. d. S. A.
+C., een schitterende rede uit. Ook hij sprak over Whymper, vertelde hoe
+het de Engelschen waren geweest, die dat land als het ware veroverd
+hadden, en hoe thans uit alle landen de vreemdelingen toestroomen, om
+verpoozing en herstel van gezondheid te zoeken in de heerlijke
+berglucht. De S. A. C., zoo sprak hij, stelde het op hoogen prijs, dat
+ook het lage land aan de zee hier vertegenwoordigd was; een zeldzaam en
+daarom des te meer te waardeeren feit.</p>
+<p>Daarna besprak hij de geschiedenis van Nederland; hoe het ontstaan
+was, hoe de inwoners het als het ware aan de zee hadden onttrokken, de
+oorlogen van Holland ter zee en te land, Holland als koloniale
+mogendheid en ten slotte, hoe ook bij dat volk de liefde voor de
+bergen, de liefde voor het Alpinisme is ontstaan, het Alpinisme, dat
+m&eacute;&eacute;r is dan een sport. En zoo gebeurde het, dat Zondag te
+midden van het hooggebergte luide bijval werd betoond met de woorden,
+door dezen eminenten geleerde gesproken, dat een hoera weerklonk op het
+Alpinisme, op de Engelsche pioniers van het hooggebergte, op... de lage
+landen aan de zee.</p>
+<p>De Nederlandsche Alpen-vereeniging was tot heden nog nimmer bij een
+dergelijk feest vertegenwoordigd geweest en men heeft dan ook op
+ondubbelzinnige wijze blijk gegeven, dat men dit feit heeft
+gewaardeerd, te meer nog daar het zelden voorkomt, dat buitenlandsche
+Alpen-vereenigingen een afgevaardigde zenden.</p>
+<p>&rsquo;s Avonds schonk de heer Whymper mij een afbeelding van den
+Matterhorn, waarop hij schreef: Edward Whymper, 14 July
+1865&ndash;Sept. 1909, en beloofde mij zijn portret ten behoeve van de
+&raquo;Mededeelingen N. A. V.&laquo;<span class="corr" id="xd21e6048"
+title="Niet in bron">&laquo;</span> <span class="pagenum">[<a id=
+"pb279" href="#pb279" name="pb279">279</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u35" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a256" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Peary&rsquo;s gezellinnen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er zullen weinig poolreizigers zijn, die zich zoozeer
+in de arctische wereld thuis gevoelen als kapitein Robert E. Peary.
+Zijn zesde poolreis heeft hem vier jaren lang in de wereld van sneeuw
+en ijs en stormen en ontberingen vastgehouden; hij had op een groot
+deel van dien tocht vrouw en dochter bij zich. Mary Peary is in het
+hooge Noorden op een vroegere reis van haren vader geboren in
+Noord-Groenland, misschien het eenige menschelijke wezen, dat op zoo
+hooge breedte ter wereld kwam. Op zijn zesde Poolreis had Peary
+87.6&deg; N.B. bereikt. Zijn rustelooze energie bewerkte, dat de Peary
+Arctic Club in New-York hem opnieuw de middelen verstrekte voor een
+expeditie en het schip &raquo;Roosevelt&laquo; te zijner beschikking
+stelde, waarmee hij 6 Juli 1908 New-York verliet. Bij Etah voegden zich
+bij de bemanning van 15 koppen, die zijn schip had, 25 Eskimo&rsquo;s
+en 250 honden voor de tochten, te ondernemen, als het schip zou moeten
+worden verlaten.</p>
+<div class="figure xd21e6061width"><img src="images/p1909-u279-1.jpg"
+alt="Mary Peary, in den Poolcirkel geboren." width="410" height="652">
+<p class="figureHead">Mary Peary, in den Poolcirkel geboren.</p>
+</div>
+<div class="figure xd21e6066width"><img src="images/p1909-u279-2.jpg"
+alt="Mevrouw Peary." width="437" height="637">
+<p class="figureHead">Mevrouw Peary.</p>
+</div>
+<p>Den 18<sup>den</sup> Augustus 1908 verliet Peary Etah, waar hij
+bepaald had, dat indien in den zomer van 1909 niets van hem was
+vernomen, een reddingsexpeditie met levensmiddelen hem zou worden
+nagezonden. Dat is gebeurd. De &raquo;Jeannie&laquo;, een
+Noordpoolvaarder uit Newfoundland, is hem gaan zoeken en trof den held
+van de ontdekte Noordpool in Etah. Den 7<sup>den</sup> Sept.
+telegrafeerde Peary uit St. Johns op Newfoundland, dat hij op 6 April
+de Noordpool had bereikt. Die triomf is in twijfel getrokken, zooals
+onze lezers weten. Mevrouw Peary woont in Maine op het buitengoed,
+waarheen nu Peary zich ook heeft begeven. Zij is 21 jaar getrouwd en
+heeft slechts weinige zomers met haar man te zamen doorleefd.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a257" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Zijdeteelt en rijstbouw op Madagascar.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er worden op Madagascar intelligente pogingen in het
+werk gesteld, om het groote eiland aan uitvoerartikelen te helpen, die
+er welvaart kunnen brengen aan kolonisten en inlanders. Tot nu toe
+heeft de buitenlandsche handel zich hoofdzakelijk beziggehouden met de
+natuurlijke producten goud, caoutchouc en raphia. Maar al is het
+gelukkig, dat de kolonisten dergelijke voortbrengselen vinden ter
+exploitatie, de meeste hebben geen bestendig karakter, en de toekomst
+van een land kan niet zijn gegrondvest en verzekerd dan door producten,
+die telkens weer door arbeid zijn te vermeerderen, dat is in de eerste
+plaats door den landbouw. Aan landbouwproducten, die kunnen worden
+uitgevoerd, denkt dus de Koloniale Dienst in de voornaamste plaats, als
+hij Madagascars belang op het oog heeft.</p>
+<p>Er is goede moed voor Madagascar bij het ministerie in Frankrijk.
+Men weet, hoe ontmoedigend de indruk is, dien de kale, roode grond in
+veel districten maakt, waar slechts mager en hard gras groeit en waar
+voor het kweeken van voedingsmiddelen geen plaats schijnt te zijn. Maar
+een ambtenaar van het boschwezen, de heer Perrier de la Bathie zegt,
+dat zijn tienjarig onderzoek hem tot het besluit heeft gebracht, dat
+het midden van het eiland oorspronkelijk met bosschen bedekt is geweest
+en dat de boschbranden, die zooveel nadeel hebben gedaan in
+West-Afrika, ook hier de schuldigen zijn, zoodat de grond niet uit zijn
+aard steriel is, zooals velen meenen, maar bij doelmatige behandeling
+productief kan worden gemaakt.</p>
+<p>Het woud van Analamahitso, dat thans nog twintig duizend hectaren
+groot is, moet een rest zijn uit het woudrijk verleden, en door zijn
+bestaan alleen toont het aan, dat er uitstekend boomen kunnen groeien
+op gronden, in alles gelijkend op die van Imerina. Er zijn ook elders
+nog bosschen, die men kon bewaren en waar het branden kon worden
+verboden, zoodat belangrijke hoeveelheden caoutchoucleverende lianen
+gespaard konden worden. Als men wilde, zegt de heer de la Bathie,
+zouden allerlei goede houtsoorten voor herbossching kunnen worden
+gebezigd en de mensch zou kunnen herstellen, wat hij door
+onvoorzichtigheid heeft bedorven. <span class="pagenum">[<a id="pb280"
+href="#pb280" name="pb280">280</a>]</span></p>
+<p>De gouverneur generaal heeft aan de verschillende administrateurs
+orders in dezen geest gegeven. Ze moeten naar middelen zoeken, om de
+cultuur van rijst op natte rijstvelden aan te moedigen en die van
+bergrijst tegen te gaan, want voor die laatste worden de bosschen
+gerooid. Ook de boschbranden moeten krachtig worden bestreden en de
+dienst van het boschwezen is daarvoor in verschillende districten
+versterkt.</p>
+<p>Als dan het midden van het eiland zich zou willen toeleggen op
+zijdeteelt, op rijstcultuur en veeteelt, zou het blijken, dat hiermee
+winstgevende takken van bedrijf ter hand waren genomen. Het Bulletin
+Economique van Madagascar over de eerste helft van 1909 wijst op die
+bronnen van welvaart. Het doet, wat de veeteelt betreft, een beroep op
+de ondernemingsgeest van het volk, opdat dit evenals La Plata en
+Australi&euml; hebben gedaan, zich wende tot den grooten
+vleeschconsument van de aarde, Europa. Daar kan men altijd op afzet van
+de goede producten rekenen, als handel en vervoer energiek ter hand
+worden genomen, wat best aan particulieren kan worden overgelaten.</p>
+<p>Met de zijdeteelt is het iets anders; de regeering reikt de helpende
+hand, waar moerbeiboomen voor dat doel worden aangeplant en heeft een
+station voor de zijdecultuur opgericht, waar uitgezocht zaad te krijgen
+is. Dat station van Nanisana zal binnen een paar jaren een millioen
+pakjes zaad jaarlijks kunnen leveren van de beste moerbeiboomen. Het
+district Ambohidratrimo wordt in het Bulletin genoemd als dat, waar de
+moerbeiteelt het meest ontwikkeld is. De teelt der zijdewormen gaat
+daar steeds vooruit.</p>
+<p>Wat den rijstbouw aangaat, die oude inlandsche cultuur moet worden
+opgeheven en verbeterd. En men is daar met succes aan bezig. Het
+eiland, dat vroeger rijst invoerde, begint er thans reeds uit te
+voeren. In 1908 is er voor 817.000 francs uitgevoerd, een begin nog
+maar, doch de opbrengst, zelfs op zoo arme gronden als van Imerina,
+doet het beste hopen voor de toekomst. De inboorlingen zijn geneigd,
+hun rijstbouw uit te breiden, wat ze overal doen, waar afzet mogelijk
+is. De regeering tracht voor de malgassische rijst een plaats te
+veroveren op de markten van den Indischen Oceaan. Maar daarvoor moet er
+geregelde aanvoer zijn en van rijst van goede qualiteit. Daarom steunt
+het bestuur den aanleg van besproeiingswerken, die den oogst minder
+afhankelijk moeten maken van atmosferische toestanden en daarom ook
+heeft de Koloniale Dienst uit de tweehonderd vari&euml;teiten van
+rijst, die op Madagascar groeien, de vier beste laten uitzoeken en
+beijvert zich, om die algemeen te doen aankweeken.</p>
+<p>Een ander middel, om den rijstbouw tegemoet te komen, is de
+verbetering van de verkeersmiddelen; rijst is een zwaar handelsartikel,
+en in de opbrengst speelt de prijs van het vervoer een groote rol. De
+opening van de spoorlijn heeft te dien opzichte haar invloed voelbaar
+gemaakt. Al in het eerste jaar waren de met rijst bebouwde velden
+rondom Tananarive met duizend hectaren uitgebreid, maar, helaas,
+bereikt de spoorweg nog niet de haven Tamatave, en door het overladen
+worden de kosten met niet minder dan 15 francs per ton verhoogd. Men
+hoopt op Madagascar, dat het ministerie van koloni&euml;n spoedig de
+voorstellen van den gouverneur generaal ter voltooiing van den spoorweg
+tot uitvoering zal doen komen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a258" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De nieuwe Canadaspoorweg en de stad Prince
+Rupert.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In Canada is men bezig aan het bouwen van de
+spoorlijn, die in Winnipeg een zijtak vormt van het oost-canadeesche
+spoorwegnet. Het is de Grand Trunk Pacific Railway, die later de
+snelste verbinding tusschen het Oosten van Noord-Amerika en
+Oost-Azi&euml; zal zijn. De lengte van de lijn van Winnipeg tot de
+Stille Zuidzee zal 2800 kilometer bedragen; voorloopig is de lijn al
+gereed en in functie van Winnipeg tot Wainwright in Alberta, dat is
+over een lengte van 1070 kilometer. Den Oceaan hoopt men te bereiken in
+1911, en wel bij de Chathamsont, twintig kilometer ten noorden van
+Skeena. Hier heeft nu de regeering van Britsch Columbi&euml; reeds
+alles voorbereid voor de stichting van een havenstad, die den naam van
+Prince Rupert zal dragen. Het stedelijk gebied omvat 1080 hectaren,
+maar vooreerst zullen slechts 90 hectaren voor bebouwing worden
+opengesteld. Het plan voor den aanleg der straten is reeds aangenomen,
+en met de schoonheid is rekening gehouden, want boulevards zullen op de
+hellingen der bergen, die de stad omsluiten, worden aangelegd, van waar
+men het uitzicht heeft op het eilandenrijke, ingesneden kustland. De
+haven is door bergen en eilanden goed beschut, zeer diep en vrij van
+riffen; de toegang is op de smalste plaats ongeveer 700 meter breed en
+bij ebbe elf meter diep.</p>
+<p>Met den aanleg van de groote kaden is men reeds een heel eind
+gevorderd, en men belooft aan de nieuwe stad een groote toekomst. Zij
+zal met succes een concurrente van San Francisco worden en stellig in
+niets behoeven onder te doen voor Seattle, Victoria, Vancouver en
+andere pacifische havens. Voor haar ontwikkeling komen verder in
+aanmerking de zalmvangst in de Skeenarivier, de walvischvangst,
+houtindustrie en bergbouw, die een groote uitbreiding kunnen
+erlangen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a259" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Japanners op Hawa&iuml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het geboortecijfer van de Amerikanen op Hawa&iuml; is
+klein; daarentegen dat der Japanners zeer groot, een feit, dat aan de
+regeering te Washington zorgen baart. Aan de 4593 geboorten van het
+jaar Juni 1907 tot Juni 1908 hadden de inlandsche Kanaken deel voor
+674, de Amerikanen voor een aantal van 126 nieuwe medeburgers, en de
+Japanners leverden 2445, terwijl dan nog de Chineezen met 388 geboorten
+vertegenwoordigd waren.</p>
+<p>Nog in 1905 bedroeg het aantal Japanners 61000, maar door de snelle
+stijging in de laatste jaren wordt het nu reeds op honderd duizend
+geschat. Nu zijn wel de op de Hawa&iuml;-eilanden geboren Japanners
+volgens de wet amerikaansche burgers, maar dat is meer een voordeel
+voor hen dan voor de republiek Amerika.</p>
+<p>Aan Japan schrijft men, naar bekend is, plannen toe voor de
+verovering van de amerikaansche bezittingen in den Stillen Oceaan, van
+de Philippijnen en Hawa&iuml;, en men meent, dat bij een oorlog
+tusschen de Vereenigde Staten en Japan die beide eilandengroepen voor
+een zegevierend Japan de prijs zouden zijn. Als de zaken
+z&oacute;&oacute; staan, vormen de vele Japanners op Hawa&iuml; een
+gevaar voor de Unie. De gele rassen assimileeren zich weinig, en de
+Japanners van thans met hun sterk nationaliteitsgevoel doen dat wel het
+allerminst. Ook de op Hawa&iuml; geboren Japanners, ofschoon uiterlijk
+tot Amerikanen gestempeld, zullen dat gevoel toonen te kennen, dat op
+een kritiek oogenblik waarschijnlijk hun handelingen zal besturen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a260" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Palmenstad.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Sir Harry Johnston, de reislustige Engelschman,
+ontdekker van den okapi in Midden-Afrika, een tijdlang gouverneur van
+Britsch Oost-Afrika, groot jager en natuurvriend, heeft dezer dagen een
+rede gehouden in een vergadering van de Royal Geographical Society,
+waarin hij het had over de schilderachtigste stad, die hij ter wereld
+kende. Dat was Havana, de hoofdstad van Cuba.</p>
+<p>Reeds het binnenvaren in de nauwe haven met de forten aan
+weerszijden werkt imponeerend en het heele voorkomen der stad is
+grootsch en mooi. Het karakter wordt vooral uitgedrukt door de vele
+palmen van allerlei soort, waaronder de koningspalm, Oreodoxa Regia,
+vooraan staat. Elke stad op het mooie eiland Cuba bezit een palmenlaan,
+en heele wouden van slanke waaierpalmen verfraaien het landschap van
+Cuba.</p>
+<p>De berghellingen dragen prachtige tropische wouden, waar waardevol
+hout groeit, o.a. de cubasche mahoniehoutboom. Ook de cactussen in
+hooge, rijke vormen kenmerken hier en daar het land. De Engelschman
+noemt Cuba wonderlijk schoon, als het leven er maar niet zoo
+afgrijselijk duur was!</p>
+<p>Ha&iuml;ti, waar de reiziger zich later heen begaf en dat eveneens
+veel natuurschoon heeft van een liefelijk karakter, was
+onvergelijkelijk veel goedkooper dan Cuba. Sir Johnston wees erop, dat
+dit eiland, waar de beide republieken Ha&iuml;ti en San Domingo op
+liggen, nog altijd geen eigen naam heeft, voor beide republieken
+geldend. Hij doet het voorstel, daar Hispaniola voor te kiezen, een
+naam, dien reeds Columbus aan het eiland had gegeven.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Volwassenen en kinderen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het is inderdaad verrassend te bedenken, welk een
+trapsgewijze ontwikkeling kinderen jaren lang moeten doorloopen, om
+eindelijk die domheden te kunnen begaan, die alleen een volwassene kan
+uithalen. <span class="pagenum">[<a id="pb281" href="#pb281" name=
+"pb281">281</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a262" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Veertien dagen te Berlijn.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Bij de uitgevers W. L. en J. Brusse verschijnen in den
+laatsten tijd kleine reisgidsjes van vijftig centen, die den toerist
+aardig op weg kunnen helpen en in hun prettig, klein formaat en den
+opgewekten stijl, waarin ze zijn geschreven, tot koopen en lezen
+uitlokken.</p>
+<p>No. 1 van de serie is van de hand van den heer G. van Lissa, die de
+fictie heeft te hulp geroepen van een oom en tante, die met zoon en
+dochter een paar weken te Berlijn willen doorbrengen en van zijn
+bekendheid met de hoofdstad van het Duitsche rijk gebruik maken, om hun
+neef als goeden en aangenamen gids uit te noodigen, hen te vergezellen.
+De manier van vertellen is door die voorstelling ongedwongen en los en
+blijft dat ook, al glimlacht men soms even, zooals toen al op een der
+eerste avonden tante en nichtje wel dadelijk naar de Friedrichsen
+Leipzigerstrasse wilden gaan naar het drukke avondgewoel, maar oom en
+neef thuis wilden blijven in het hotel.</p>
+<div class="figure xd21e6139width"><img src="images/p1909-u281-1.jpg"
+alt="Ulmen-allee in Westend bij rijp." width="693" height="413">
+<p class="figureHead">Ulmen-allee in Westend bij rijp.</p>
+</div>
+<p>&raquo;Ik zou dan nog wat kunnen vertellen van de geschiedenis van
+Berlijn, eigenaardigheden der Berlijners, kortom zoo&rsquo;n beetje
+college geven in de noodige voorbereidingswetenschap. Aldus werd
+besloten en na het avondeten tegen negen uur begon ik mijn kennis te
+luchten. Berlijn, met de voorsteden bijna drie millioen zielen
+tellende, zonder de voorsteden rond twee millioen, ligt in het dal van
+de Spree, noordelijk en zuidelijk begrensd door kleine heuvels. De
+Spree, die zich in het midden van de stad in twee armen splitst,
+stroomt van het zuidoosten naar het noordwesten. Door de uitstekende
+bevaarbaarheid.... enz., enz.&rdquo;</p>
+<p>Dit nu lijkt niet de rechte manier voor een gidsje, dat nog iets
+anders wil zijn dan een Baedeker, maar deze manier komt ook maar
+sporadisch in het boekje voor, dat alleraardigst vertelt van Unter den
+Linden en van het Waarenhaus van Wertheim, ook van wat de Berlijners
+spottend en typisch noemen &ldquo;Fress-Wertheim&rdquo;, de grootste
+eetinrichting van Berlijn en waarschijnlijk van de wereld,
+&ldquo;Rheingold&rdquo;, met zijn negen of tien zalen, waar voor 4000
+menschen plaats moet wezen.</p>
+<div class="figure xd21e6148width"><img src="images/p1909-u281-2.jpg"
+alt="D&ouml;nhoff-platz." width="690" height="464">
+<p class="figureHead">D&ouml;nhoff-platz.</p>
+</div>
+<p>Van de musea vallen alleen die voor kunst onder de aandacht van den
+geleider; de verzamelingen op historisch, ethnologisch, oudheidkundig
+en natuurwetenschappelijk gebied zullen denkelijk oom en tante niet
+interesseeren, maar neef en nicht, die toch mogelijk een
+burgerschoolopleiding hebben gehad of genoeg kinderen van hun tijd
+zijn, om het napraten over kunst verouderd te noemen en er
+liefhebberijen op na te houden, die hun kijkjes gunnen in hoekjes van
+geschiedenis of natuurwetenschap, hadden het misschien wel wat anders
+gewenscht.</p>
+<p>Gezellig vertelt de auteur over het uitgaande leven der Berlijners,
+hoe het altijd zoo laat wordt ook voor den eerzamen burger, die er met
+vrouw en dochters op uit trekt, maar hoe de goede trein-, tram- en
+omnibusverbindingen voor een gemakkelijke thuisreis zorgen tot in het
+holle van den nacht.</p>
+<p>&raquo;Gaat de Berlijner naar opera, komedie, caf&eacute;-chantant,
+dan brengt de indeeling van zijn maaltijden mee, dat hij na afloop in
+een restaurant het avondeten neemt, zoo tegen elf uur dus. Daarvan kan
+een vreemdeling zich overtuigen, die om dien tijd een bezoek brengt aan
+de bekende wijnrestaurants Traube, Kempinsky, Kaiser-Keller, of in
+Rheingold, het allernieuwste, een inrichting, overdonderend door licht
+en grootte. En waar het nu eenmaal gezellig is, prettig druk, het eten
+en de wijn goed zijn, het strijkje, dat bij Rheingold uit veertig
+personen bestaat<span class="corr" id="xd21e6158" title=
+"Niet in bron">,</span> maar even<a id="xd21e6161" name=
+"xd21e6161"></a> opgewekte wijzen speelt, de laatste tram nog lang niet
+gaat.... daar is het in een ommezien twee uur. En wordt het voor een
+enkelen keer nog later.... de portier wenkt den koetsier of den
+chauffeur op den hoek, en men komt toch gemakkelijk thuis. Zoo is het
+in de familierestauraties, waar een dochter haar moeder kan
+binnenleiden.&rdquo;</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Talenkennis.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Als iemand zich in veel talen geborneerd kan
+uitdrukken, dan wordt hij tot de zeer beschaafden gerekend.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Gevraagd en aangeboden werk.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Als men u vraagt om uw werk, dan is het goed, ook als
+het slecht is; biedt ge het echter aan, dan is het slecht, ook al is
+het goed. <span class="pagenum">[<a id="pb285" href="#pb285" name=
+"pb285">285</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u36" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a265" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een halve eeuw na Karl Ritter&rsquo;s dood.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In Mei 1859 was Alexander von Humboldt gestorven, en
+er was nog geen half jaar na zijn dood verstreken, of het duitsche volk
+betreurde weer een zijner zonen, werkend in von Humboldt&rsquo;s
+richting; het stond aan de baar van Karl Ritter. Op den
+28<sup>sten</sup> September was de geniale stichter van de
+wetenschappelijke aardrijkskunde na een lijden van vele weken in zijn
+tachtigste jaar gestorven. Bij zijn dood was Ritter al een
+wereldberoemd man; maar ook nog thans, na een halve eeuw, wordt hij
+algemeen gewaardeerd en wat hij voor de wetenschap der aardrijkskunde
+heeft gedaan, is waarlijk niet vergeten.</p>
+<div class="figure xd21e6186width"><img src="images/p1909-u285.jpg"
+alt="Karl Ritter." width="432" height="567">
+<p class="figureHead">Karl Ritter.</p>
+</div>
+<p>Met hem begint een nieuwe aera van beoefening der wetenschappelijke
+aardrijkskunde. Toen hij in 1804 uitgaf zijn groot werk
+&raquo;Europa&laquo; bleek reeds duidelijk, dat hij gebroken had met de
+meening, dat er geen andere aardrijkskunde bestond dan de staatkundige,
+en in de voorrede tot het veelgelezen werk zegt hij, dat het zijn doel
+was, den lezer een voorstelling te geven van het gansche land, van de
+natuur- en de kunstproducten en van het leven, dat de menschen er
+leiden en bij ieder land dat zoo te doen, dat er een samenhangend
+geheel voor den lezer verrijst.</p>
+<p>Hij wou geschiedenis en aardrijkskunde tot onafscheidelijke
+gezellinnen maken, en aantoonen, hoe de aarde en haar bewoners tot
+elkander in het nauwste verband staan. Het kwam hem voor, dat men tot
+dien tijd den gewichtigen invloed van de natuurlijke gesteldheid van
+een land had onderschat. Zooals de chronologie de grondslag der
+geschiedenis is, zonder welke alle feiten verward zijn, zoo was voor
+<span class="corr" id="xd21e6194" title="Bron: hen">hem</span> de
+physische gesteldheid de basis der geografie, het skelet, door al het
+andere als door vet en spieren omgeven.</p>
+<p>Natuurlijk vond de door hem ingevoerde nieuwigheid aanvankelijk veel
+tegenstand, vooral van de zijde der erkende geografen in Weimar, die
+leden waren van het Geografisches Institut. Maar Ritter bleef zijn
+richting propageeren, en in 1817 verscheen zijn standaardwerk
+&raquo;<span lang="de">Die Erdkunde <span class="corr" id="xd21e6201"
+title="Bron: imm">im</span> <span class="corr" id="xd21e6204" title=
+"Bron: verh&auml;ltniss">Verh&auml;ltniss</span> zur Natur und zur
+Geschichte des Menschen, oder allgemeine vergleichende Geographie als
+sichere Grundlage des Studiums und Unterrichts in physikalischen und
+historischen Wissenschaften</span>&laquo;. In dat boek heeft Ritter
+zijn hervormingswerk tot volle ontplooiing gebracht. De geweldige stof
+heeft hij vermeesterd en tot een levend geheel gemaakt, dat zich zijn
+plaats waardig toonde onder de andere wetenschappen en meer dan de
+meeste andere van beteekenis was voor het practische leven.</p>
+<p>Er zijn in het geheel negentien deelen van het werk verschenen, maar
+het is toch onvoltooid gebleven, zoo als bij den grootschen opzet wel
+te verwachten was. De kleinere geschriften van Ritter, van groote
+scherpzinnigheid en geleerdheid getuigend, en de na zijn dood
+uitgegeven redevoeringen hebben zijn roem niet weinig vergroot. Het was
+geen veelbewogen leven, dat hij in 1859 afsloot. Geboren in 1779 als
+zoon van een dokter in Quedlinburg, werd hij al op zesjarigen leeftijd
+geplaatst op de opvoedingsinrichting Schnepfenthal, de beroemde
+instelling, die in dit jaar haar 125 jarig bestaan heeft gevierd. Een
+natuurlijke levenswijze en verruiming van den geest in de richting, als
+door Rousseau in zijn &raquo;Emile&laquo; was gepredikt, lagen ten
+<span class="corr" id="xd21e6210" title=
+"Bron: gronslag">grondslag</span> aan het in Schnepfenthal gegeven
+onderwijs en de opvoeding, die men er voorstond.</p>
+<p>In de school was aardrijkskunde al gauw zijn lievelingsvak, en toen
+hij later naar de academie te Halle ging, interesseerden hem naast
+paedagogische onderwerpen en de statistiek niets zoozeer dan wat met
+aardrijkskunde in verband stond. Hij nam zich toen reeds voor, van dat
+vak zijn levensdoel te maken. Van Halle ging hij naar Frankfort aan de
+Main, waar hij een reeks van jaren gouverneur was in een voornaam
+gezin, en daarna werkte hij in G&ouml;ttingen, waar hij de schatten der
+daar aanwezige bibliotheek voor zijn aardrijkskundig werk
+exploreerde.</p>
+<p>In 1819 kreeg hij een betrekking als buitengewoon hoogleeraar in
+geschiedenis en aardrijkskunde aan het gymnasium in Weimar, om vrij
+spoedig de promotie te maken tot een professoraat aan de Berlijnsche
+universiteit. Daar heeft hij bijna veertig jaren gewerkt, en in zijn
+voordrachten gaf hij nieuwe vormen aan de geografische wetenschap.
+Duizenden hebben als toehoorders en leerlingen hem gevolgd en kwamen
+onder den indruk, welk een uitstekend redenaar en leeraar hij was.</p>
+<p>Op het kerkhof bij de Mariakerk aan de Prenzlauer Allee te Berlijn
+werd hij naast zijn hem voorafgegane vrouw begraven. Zijn aandenken is
+hoog in eere gehouden. De Aardrijkskundige Genootschappen in Berlijn en
+Leipzig stichtten Karl-Ritterbeurzen met het doel, de aardrijkskunde te
+bevorderen door ondersteuning van reizen en van wetenschappelijk werk.
+Buitendien richtte zijn geboortestad Quedlinburg voor haar grooten zoon
+een gedenkteeken op in 1865; maar het beste gedenkteeken heeft hij
+zichzelven gesticht in zijn richting, die vooruitstuwend heeft gewerkt
+op een wetenschap, waarvan de evolutie nog in lange jaren niet zal zijn
+voltooid.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a266" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De wandaden der tijgers in Hindostan.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Gedurende de eerste vier jaren van de twintigste eeuw
+hebben de tijgers in Voor-Indi&euml; niet minder dan vier duizend
+menschelijke wezens verslonden. Men vraagt zich af, hoe Engeland, dat
+er zich op verhoovaardigt, aan de andere volken het voorbeeld te geven
+in zake den vooruitgang, dat elk jaar weer nieuwe verbeteringen invoert
+in de wapens, waarvan de jagers op groot wild gebruik maken, dat bij
+uitnemendheid het land is van de sportmenschen, hoe Engeland er niet in
+is geslaagd, om zijn onderdanen in Voor-Indi&euml; te bevrijden van een
+verscheurend dier, dat Hindostan ieder jaar een schatting oplegt van
+duizend menschenlevens en van twintig duizend stuks vee.</p>
+<p>De &raquo;Modern Review&laquo; van Calcutta zegt, dat het tijd
+wordt, om voor geen middel terug te deinzen, ten einde een roofdier uit
+te roeien, dat zooveel schade aanricht. Nooit was een oorlog op leven
+en dood tegen een diersoort gewettigder dan deze, als de tijger maar
+niet zoo sterk was en zoo slim, zoodat hij in den levensstrijd goed
+gewapend is.</p>
+<p>In het Zuiden van Indi&euml; zijn tijgers van vier meter lengte geen
+zeldzaamheid en geloofwaardige getuigen verhalen, dat zoo&rsquo;n dier
+met een vrij zware prooi in den bek met gemak over een twee meter hooge
+haag springt. En als zijn kracht en vlugheid hem nog niet genoeg
+beschermden, zou het dier in de jungles, het dichte struikgewas van
+Bengalen, overal een schuilplaats vinden. Ook in de provinci&euml;n van
+het midden zijn gedeelten, waar de stoutmoedigste jager niet kan
+doordringen. Op meer dan &eacute;&eacute;n plek van het schiereiland,
+zou men, wilde men de wilde dieren uitroeien, eerst het land moeten
+zuiveren van allen plantengroei. Maar het ontginnen van die
+reuzenterreinen, waarvan de verscheurende dieren bezit hebben genomen,
+zou nog niet voldoende wezen, om den tijger het lot te doen ondergaan,
+dat de wolf heeft ondergaan bij voorbeeld in Engeland.</p>
+<p>Een uitroeiingsarbeid, die met een goeden uitslag is verricht in een
+matig uitgestrekt land, waar alle inwoners eenstemmig waren in den
+wensch het gevaarlijke dier te vervolgen, ontmoet bijna onoverkomelijke
+bezwaren over een onmetelijk terrein, <span class="pagenum">[<a id=
+"pb286" href="#pb286" name="pb286">286</a>]</span>waar de veroordeelde
+ook nog hier en daar kan rekenen op de onuitgesproken sympathie der
+bevolking. En dat is het geval met de tijgers uit Indi&euml;. De
+bengaalsche boer is er niet rouwig om, dat het groote roofdier een
+onweersprekelijken dienst bewijst aan den landbouw door het uitroeien
+van wilde zwijnen en herten. Het is waar, dat de helper zich soms
+verschrikkelijk duur voor zijn goede diensten laat betalen, want vroeg
+of spa komt er een tijd, dat de tijger in plaats van zich uitsluitend
+met groot wild te voeden, dat den oogst vernielt, jacht gaat maken op
+den mensch. Als hij eenmaal menschenvleesch heeft geproefd, schijnt hij
+er zeer verlekkerd op te wezen. Het calcutta&rsquo;sche blad weet te
+vertellen van een tijger, die in Zuid-Indi&euml; tweehonderd menschen
+had verslonden en van een anderen in den Himalaya, die het er
+driehonderd had gedaan.</p>
+<p>Hoe die smaak in menschenvleesch ontstaat, wordt door sommigen
+verklaard uit de omstandigheid, dat het dier, als het ouder wordt,
+minder vlug is en de herten niet meer kan snappen, terwijl anderen
+beweren, dat in tijden van buitengewone droogte de tijger, genoodzaakt,
+om al meer de vlakte te naderen, waar de menschen wonen, om er water te
+zoeken, gevaarlijker wordt, ook doordat hij uitgehongerd is. Maar hoe
+het ook zij, tegenover de vaststaande feiten, dat het aantal menschen,
+hetwelk hem ten offer valt, toenemende is, mag zeker de engelsche
+regeering wel al het mogelijke doen, om de bevolking in <span class=
+"corr" id="xd21e6234" title="Bron: haarstrijd">haar strijd</span> tegen
+het gevaarlijke roofdier te helpen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a267" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Brazili&euml;, een land der toekomst.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Onder dezen titel geeft de firma J. H. de Bussy, te
+Amsterdam een werk uit van de hand van den vice-consul van
+Brazili&euml;, den heer N. R. de Leeuw. Het is een lijvig boekdeel van
+392 bladzijden op stevig papier gedrukt met afbeeldingen tusschen den
+tekst en eenige kaarten. Het werk schetst ons het gebied van de groote
+republiek, zooals het thans is en geeft in een eerste hoofdstuk een
+kort zakelijk overzicht van Brazili&euml;&rsquo;s geschiedenis tot en
+met de regeeringsperiode van President Dr. Affonso Penna, van wiens
+ministers korte biografie&euml;n worden gegeven. In een naschrift moest
+de schrijver gewagen van den dood van den in het land algemeen
+gewaardeerden President, en van Dr. Nilo Pe&ccedil;anha, die in zijn
+hoedanigheid van vice-president diens opvolger is tot aan de nieuwe
+verkiezingen van 1910.</p>
+<div class="figure xd21e6243width"><img src="images/p1909-u286-1.jpg"
+alt="Het ziekenhuis &ldquo;Misericordia&rdquo; te Rio de Janeiro."
+width="402" height="298">
+<p class="figureHead">Het ziekenhuis &ldquo;Misericordia&rdquo; te Rio
+de Janeiro.</p>
+</div>
+<p>In achtereenvolgende hoofdstukken wordt daarna een aardrijkskundig
+overzicht gegeven, een beschouwing over het klimaat en de bevolking, en
+een overzicht van den economischen toestand van het land door korte
+paragrafen over de plantaardige producten en die uit het dieren- en
+delfstoffenrijk. Daarna wordt de nijverheid besproken in meer dan
+twintig kleine hoofdstukjes, ieder gewijd aan een bepaald product,
+hoeden, hangmatten, lucifers, buskruit enz. enz. Het budget en de
+invoerrechten, het verkeerswezen, kolonisatie, immigratie en eindelijk
+de bondshoofdstad, het sterk vooruitgaande Rio de Janeiro, zijn de
+onderwerpen van de laatste kapittels.</p>
+<div class="figure xd21e6250width"><img src="images/p1909-u286-2.jpg"
+alt="Een winkelstraat te S&atilde;o Paulo." width="404" height="325">
+<p class="figureHead">Een winkelstraat te S&atilde;o Paulo.</p>
+</div>
+<p>Voor de verspreiding van kennis over de grootste republiek van
+Latijnsch Amerika zal dit blijkbaar met zorg samengestelde boek zeer
+veel goed kunnen doen, wat wel zeer gewenscht is, want het wordt tijd,
+dat de Nederlanders weten, dat, zegt de schrijver, &raquo;Brazili&euml;
+meer en beter is dan een half geciviliseerde exotische staat van
+pronunciamento&rsquo;s en dictators, die naar Europa geen andere
+producten exporteert dan af en toe een afgedankt staatshoofd, wat
+koffie en wat beesten voor de diergaarden.&laquo; Nu, dat leeren wij op
+de helderste manier door dit boek, dat naar wij hopen, veler
+belangstelling zal wekken en onze kooplieden en industri&euml;elen zal
+prikkelen tot het aanknoopen van betrekkingen met een natie, die hen
+zal in staat stellen, hun afzetgebied uit te breiden en tot dusver
+onbekende kanalen voor hen zal openen. Brazili&euml; bleef te lang
+buiten onze aandacht, &raquo;en&laquo;, zoo besluit de schrijver zijn
+voorwoord, &raquo;wanneer mijn boek, voor zoo ver dit Nederland
+betreft, hieraan een einde maakt, dan acht ik mij in alle opzichten
+gekweten (te hebben) van de taak, die ik mij met deze uitgave voor
+oogen stelde.&laquo;</p>
+<div class="figure xd21e6257width"><img src="images/p1909-u286-3.jpg"
+alt="Pra&ccedil;a da Republica te S&atilde;o Paulo." width="406"
+height="296">
+<p class="figureHead">Pra&ccedil;a da Republica te S&atilde;o
+Paulo.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a268" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De hoofdstad van Australi&euml;.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Zooals we ongeveer een jaar geleden konden meedeelen,
+had toen het Parlement van het Vereenigde Australi&euml; besloten, dat
+de hoofdstad zou komen te liggen in het district Yass-Canberra. Zij
+moest in den staat Nieuw-Zuid-Wales en op niet minder dan 100 mijl (160
+K.M.) afstands van Sydney liggen, in een stuk land van ten minste 100
+vierkante mijl, dat grondgebied van het Gemeenebest zou worden. Het
+district Yass-Canberra nu ligt nagenoeg 200 mijl ten Zuidwesten van
+Sydney. Yass is een stad van een 3000 inwoners, ligt aan de rivier Yass
+en is met Sydney verbonden door een spoorweg. Canberra is een dorp,
+niet ver van Yass gelegen.</p>
+<p>Nu heeft de Wetgevende Vergadering van Nieuw-Zuid-Wales besloten,
+het Gemeenebest in het district Yass-Canberra een stuk land van 800
+vierkante mijl aan te bieden; verder zal het ook buiten dat gebied over
+water uit de rivieren kunnen beschikken, krijgt het twee vierkante mijl
+grond aan de Jervisbaai en het recht om daarheen een spoorweg aan te
+leggen en dezen te verbinden aan den staatsspoorweg
+Goulbourn&ndash;Cooma.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Vrijheid en ketenen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Men houdt menigeen voor getemd, omdat hij geketend is.
+<span class="pagenum">[<a id="pb287" href="#pb287" name=
+"pb287">287</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a270" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hoogterecord van den hertog der Abruzzen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De hertog der Abruzzen, die al met succes den Mount
+Elias beklom en wiens verrichtingen in het gebied van den Roewenzori de
+lezers van ons hoofdblad hebben kunnen volgen, is op de Himalayareis,
+die hem op het oogenblik bezighoudt, gekomen op den Bride&rsquo;s Peak
+ter hoogte van 7600 meter. Dat is het hoogterecord voor
+bergstijgingen.</p>
+<p>Toen Humboldt op den 23<sup>sten</sup> Januari 1802 den Chimborazzo
+tot 6000 meter hoogte besteeg, had hij een ondragelijk lijden te
+verduren; zijn lippen en zijn tandvleesch bloedden o.a. onophoudelijk.
+De groote geleerde bleef sterk onder den indruk van het toen
+doorgestane leed en het verhaal van zijn daden en ontberingen wekte de
+bewondering van de heele wereld.</p>
+<p>De moderne bergstijgers, die aan dergelijke ervaringen meer gewend
+zijn en die al heel duidelijk weten, wat de bergen van de menschen
+eischen, zijn beter voorbereid op de verrassingen, door het klimaat
+bereid, en hebben in dit opzicht den beroemden von Humboldt dan ook al
+ver achter zich gelaten.</p>
+<p>Den 19<sup>den</sup> Augustus 1855 waren de gebroeders Schlagintweit
+in den Himalaya op den Ibi Gamin tot een hoogte van 6900 meter
+gestegen; toen vertelden ze van hun uitputting: &raquo;Het was om twee
+uur onmogelijk verder te gaan; twee mannen van ons gevolg bleven
+achter, omdat hun hart den dienst weigerde, en allen voelden we ons
+buitengewoon vermoeid, eigenlijk zoo uitgeput, als we in ons geheele
+leven nog nooit waren geweest&laquo;<span class="corr" id="xd21e6291"
+title="Niet in bron">.</span></p>
+<p>Sedert dien tijd, maar lang erna, is de gang naar de voor
+menschelijke spieren en longen ontoegankelijk geachte hoogten weer
+opgenomen door behendige en geoefende klimmers, die van geen vrees en
+geen wijken wisten.</p>
+<p>Sir Martin Conway plantte in 1892 zijn houweel op den <span class=
+"corr" id="xd21e6298" title="Bron: Pionneer">Pioneer</span> Peak in den
+Karakoroem ter hoogte van 7130 meter. In Sikkim in den Himalaya kwam
+Douglas Freshfield slechts tot 6800 meter; in 1903 bereikte Dr. Hunter
+Workman 7200 meter op den Pyramid Peak, terwijl zijn vrouw Fanny
+Bullock Workman 250 meter lager achterbleef; hun tent op den
+Longmangletscher stond op 6000 meter hoogte. In 1907 liet Dr. Longstaff
+zijn voorgangers ver achter zich door de verovering van den Trisoel in
+den Himalaya ter hoogte van 7300 meter.</p>
+<p>En nu is dan de italiaansche hertog, de neef van den koning, winnaar
+van den Bride&rsquo;s Peak van 7600 meter. Eere aan zijn moed en
+volharding en een gelukwensen met het ontsnappen aan de onberekenbare
+gevaren, die bij zulke tochten dreigen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a271" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Utrechtsche Zendingsvereeniging.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Deze nuttige instelling vierde in het begin van
+October haar jubileum van een halve eeuw op feestelijke wijze o.a. met
+een tentoonstelling van dingen, die op haar werk in onzen Indischen
+Archipel betrekking hebben. Het was voor den aardrijkskundige en
+ethnograaf een leerzame collectie, die er bijeen was gebracht in de
+groote zaal van Tivoli te Utrecht. Te midden van de in de zaal
+aangebrachte versiering van groen en bloemen stond een eenigszins
+verkleinde Alfoersche woning, zooals Christeninlanders ze tegenwoordig
+bouwen en aan de wanden hingen schilderijen, door de kweekelingen van
+de nederlandsche Zendingsschool vervaardigd, tafereelen voorstellend
+uit het leven daarginds.</p>
+<p>Een afdeeling in de zaal is geheel gewijd aan Nieuw-Guinea. Een
+groot aantal voorwerpen van dagelijksch gebruik voor de inlanders of
+door hen in den krijg gebezigd, zijn hier tentoongesteld. Een model van
+een papoesche woning, zooals deze vroeger bewoond was door een 80-tal
+menschen, en een huis, zooals het thans bewoond wordt door
+&eacute;&eacute;n Christengezin, gaf een aardig verschil te zien.
+Vrouwensieraden, manden, waarvan enkele vrij kunstig bewerkt,
+kleedingstukken van geklopte boomschors, heupsieraden, schilden,
+waaronder een van Biak geheel uit &eacute;&eacute;n stuk hout
+vervaardigd, versieringen van oorlogsprauwen, waarvan enkele zeer fraai
+bewerkt, een steenen bijl uit de Humboldtbaai, koppensnellersmessen en
+steenen, welke als afgoden vereerd werden.</p>
+<p>Een tweede afdeeling was gewijd aan Halmaheira. Een model van een
+kerkje, waarvan de bouw door de bevolking zelf bekostigd wordt, trok
+hier allereerst de aandacht. Een geestenhuis, door een inlander zelf
+vervaardigd, met doodkist en wapens van den overledene; fijn bewerkte
+slaapmatjes, zooals ze door de vrouwen ten huwelijk worden
+medegebracht; verschillende mandjes om rijst te koken; een met
+paarlmoer ingelegd schild bij den krijgsdans in gebruik; een paar
+voetzolen, vervaardigd van den bast van den sagoweerpalm, op Dodinga in
+gebruik wegens den steenachtigen bodem; van boomschors vervaardigde met
+fraaie teekening voorziene heupbedekking voor mannen; verschillend mooi
+vlechtwerk en nog vele andere voorwerpen gaven een en ander te zien van
+het leven op Halmaheira.</p>
+<p>De afdeeling Boeroe omvatte niet zooveel voorwerpen; hier zijn
+voornamelijk te zien allerlei soort speren, lansen en pijlen, schilden,
+mand- en snijwerk.</p>
+<p>Verder waren beneden nog te koop boekwerken, foto&rsquo;s en
+prentbriefkaarten, op het werk der zending betrekking hebbende; mooi
+batik-werk, fraai Indisch koperwerk en andere voorwerpen van Indische
+kunstnijverheid, w. o. aardig bewerkte mandjes en papieren
+wajangpoppen.</p>
+<p>Op de gaanderij waren uit particuliere verzamelingen verschillende
+ethnografica tentoongesteld. Hier zag men van Zuid-Nieuw-Guinea o.a.
+houtsnijwerk, een dolk van casuaris-been, schortjes en tasschen van
+vezelstof; een bijl van steen; verder van de Key-eilanden een telplank,
+waarop de dagen aangeteekend worden, gedurende welke de zeevarenden
+niet thuis zijn; een harnas van karbouwenhuid, een voetbal; van het
+eiland Flores aardig vlechtwerk in hoeden en manden, een
+ketoen-ketoen<a id="xd21e6318" name="xd21e6318"></a> (een soort
+tokkelinstrument); van Midden-Celebes kleeden van geklopte boomschors;
+van Borneo <span class="corr" id="xd21e6320" title=
+"Bron: koppensnellermessen">koppensnellersmessen</span> met scheeden,
+gewatteerde vechtjassen, vlechtwerk, roeispanen, en een schild met
+menschenhaar; van Lombok zwaarden en vlechtwerk en van Madoera
+landbouwgereedschappen. <span class="pagenum">[<a id="pb291" href=
+"#pb291" name="pb291">291</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u37" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a272" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Ook een manier van doodenvereering.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op de utrechtsche zendingstentoonstelling, waar
+zooveel interessants te zien was, werden veel korwars vertoond, zooals
+onze lezers weten, houten beeldjes, die vereering genieten op Nieuw
+Guinea vooral, omdat de zielen van afgestorvenen erin heeten te wonen.
+Maar daaronder waren enkele, die bijzonder de aandacht trokken of
+verdienden te trekken, namelijk beeldjes met een extra groot hoofd, zoo
+groot, dat een echte menschenschedel erin bewaard kon worden. De
+pi&euml;teit tegenover den doode strekt zich daar dus uit tot het
+behouden en bewaren van een stuk van het duurzaamste gedeelte van zijn
+stoffelijk hulsel.</p>
+<p>Daarin gaat men nu soms nog verder op Nieuw Guinea en bewaart niet
+alleen den schedel, maar vult dien weer aan met een stof, die de
+vergane vleeschdeelen moet voorstellen, zoodat een hoofd wordt
+verkregen en in eere gehouden. Er was op de tentoonstelling zulk een
+zeer bijzonder voorwerp, de reconstructie van een menschenhoofd, en het
+was voor de eerste maal, dat men deze wijze van schedelvereering of
+doodenvereering leerde kennen als op het groote oostelijkste eiland van
+onze bezittingen bestaande.</p>
+<p>De schedel was afzonderlijk op een voetstuk gezet en men had er den
+vorm van een menschenhoofd aan hergeven, door de vleeschdeelen te
+vervangen door klei en door een houten neus in de neusholte te zetten.
+Volgens een medewerker van de Nieuwe Rotterdamsche Courant komt die
+manier van aanvulling voor op verschillende plekken van de aarde, waar
+schedelvereering bestaat. Er is iets niet onaantrekkelijks in deze
+wijze van instandhouding van het minst vergankelijke deel van des
+menschen stoffelijk wezen, het geraamte, en dan van het geraamte juist
+die beenderen, waarin bij het leven het edelste deel van den mensch is
+geborgen, dat wat hem eigenlijk tot mensch maakt en hem in staat stelt
+tot het in gemeenschap treden met zijn medeschepselen, en met al die
+verschijnselen, die zich om hem heen openbaren.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a273" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Naar Dauphin&eacute;!</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het eerste nommer van de &raquo;Mededeelingen der
+Nederlandsche Alpenvereeniging&laquo; voor den zesden jaargang, het
+jaar 1909, is een Dauphin&eacute;-nommer, een boek van 240 bladzijden,
+zoo goed als uitsluitend gewijd aan bergtochten in het land ten zuiden
+van Grenoble in zuidoostelijk Frankrijk. Het Fransche Alpengebied van
+Dauphin&eacute; is een wonderschoon land en het is nog weinig bereisd.
+Nu laat dat zich wel verklaren, want het reizen is er buitengewoon
+duur, en de wintersport heeft er zich nog niet ingeburgerd; hoogstens
+maken de fransche militairen er van de sneeuwschaatsen gebruik.</p>
+<p>Het bestuur en de leden van onze Nederlandsche Alpenvereeniging zijn
+zich intusschen sterk voor dit fransche Alpenland gaan interesseeren,
+en in dit nu verschenen nommer van de Mededeelingen geven de heeren Ph.
+C. Visser, Gerhard J. Lugard, Dr. H. H. Juynboll en Mr. H. J.
+Knottenbelt hun ervaringen op tochten in het belangwekkende
+Alpengebied. Het was voor den heer Knottenbelt, die er in 1908 al op 18
+Juni op stap ging, een echte exploratiereis, in zoo ver hij als eenige
+toerist er het seizoen opende, daar het voor de streek nog te vroeg in
+den tijd was.</p>
+<p>Ook de andere clubgenooten moesten in het bergland over menig
+bezwaar heenstappen in den letterlijken en den figuurlijken zin van het
+woord, zoodat wij alleen aan onze lezers, zoo zij geoefende
+bergbestijgers zijn, wier longen en wier beurs zich in uitstekenden
+staat bevinden, kunnen aanraden over Parijs en Lyon naar Grenoble te
+sporen en dan van La B&eacute;rarde uit de reuzen uit de bergwereld
+onder handen te nemen.</p>
+<div class="figure xd21e6346width"><img src="images/p1909-u291.jpg"
+alt="Over den Lautaret in den winter." width="720" height="411">
+<p class="figureHead">Over den Lautaret in den winter.</p>
+<p class="first">(Illustratie uit de &ldquo;Mededeelingen der N. A.
+V.&rdquo;)</p>
+<p>(Uit: <i>La Montagne</i>, 1905.)</p>
+</div>
+<p>Het Dauphin&eacute;-nommer is intusschen belangwekkende lectuur. Aan
+de leden van de Vereeniging wordt in overweging gegeven, in hun
+opstellen, toerberichten enz. voor de navolgende vreemde woorden de
+daarachter geplaatste nederlandsche te gebruiken. Wij nemen het geheele
+lijstje met instemming over. Zou couloir, dat nog al eens voorkomt, ook
+in dit nommer, er ook geen plaats op verdienen? <span class=
+"pagenum">[<a id="pb292" href="#pb292" name="pb292">292</a>]</span></p>
+<div class="table">
+<table>
+<tr>
+<td class="cellLeft cellTop">Pickel</td>
+<td class="cellRight cellTop">= ijsbijl of ijshouweel.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Rucksack</td>
+<td class="cellRight">= rugzak.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Ski</td>
+<td class="cellRight">= sneeuwschaats.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Kletteren</td>
+<td class="cellRight">= klauteren.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Griff</td>
+<td class="cellRight">= steunpunt (voor hand of voet).</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Grat</td>
+<td class="cellRight">= kam.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Spalte</td>
+<td class="cellRight">= kloof, spleet.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">S&eacute;rac</td>
+<td class="cellRight">= ijsnaald of ijstoren.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">W&auml;chte</td>
+<td class="cellRight">= overhangende sneeuw.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Neuschnee</td>
+<td class="cellRight">= versche sneeuw.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Aper</td>
+<td class="cellRight">= sneeuwvrij of blank.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Kamin</td>
+<td class="cellRight">= schoorsteen.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Exponiert</td>
+<td class="cellRight">= blootgesteld.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Ger&ouml;ll</td>
+<td class="cellRight">= rotspuin.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft">Gendarm</td>
+<td class="cellRight">= rotstoren.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="cellLeft cellBottom">Rutschen</td>
+<td class="cellRight cellBottom">= glijden.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+<div class="figure xd21e6445width"><img src="images/p1909-u292.jpg"
+alt="Noordwand van den Meije (van af den Glacier de la Meije)." width=
+"720" height="585">
+<p class="figureHead">Noordwand van den Meije (van af den Glacier de la
+Meije).</p>
+<p class="first">(Illustratie uit de &ldquo;Mededeelingen der N. A.
+V.&rdquo;)</p>
+<p>(Uit <i lang="de">Zeitschrift des D. u. &Ouml;. A. V.</i>,
+1903.)</p>
+</div>
+<p>Een woord van speciale bewondering mag wel worden uitgesproken voor
+de foto&rsquo;s, waarmee de tekst wordt opgeluisterd; die zijn
+eenvoudig prachtig.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a274" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Franz Wilhelm Junghuhn.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Brockhaus geeft als Junghuhn&rsquo;s geboortedatum 26
+October 1812, niet 1809, wat later gebleken is het juiste jaar te zijn.
+Dat het jaar der geboorte van dezen natuuronderzoeker, geograaf en
+schrijver lang onzeker is gebleven, staat in verband met het duel, dat
+Junghuhn als jongeling op een gevangenisstraf van twintig jaren kwam te
+staan en waarbij zijn geboortejaar verkeerd werd opgegeven.</p>
+<p>Voor ons Nederlanders is Junghuhn een man van beteekenis geweest,
+een dergenen, die Indi&euml; voor ons hebben gewonnen en niet ten
+onrechte heeft zich onder eerevoorzitterschap van den
+oud-gouverneur-generaal Jhr. C. H. A. van der Wijck een commissie
+gevormd, om zijn nagedachtenis te eeren. Men zal op 26 Oct. den man
+huldigen, die sedert hij op 25-jarigen leeftijd in
+nederlandsch-indischen staatsdienst trad als officier van gezondheid,
+zijn leven heeft gewijd aan het onderzoek, de beschrijving en de
+afbeelding der natuur van Java en Sumatra en wiens werken getuigen van
+zijn hoogen wetenschappelijken zin, zoowel als van zijne weldadige
+geestdrift en zijn meesterschap over den vorm, waardoor vooral zijn
+&raquo;Java&laquo;, in het Nederlandsch door hem geschreven, door
+Hasskarl in het Duitsch vertaald, tot de klassieken der
+landbeschrijving behoort.</p>
+<p>De commissie wil een Junghuhnfonds vormen, bestemd voor
+natuurwetenschappelijk onderzoek van den Oost-Indischen Archipel, in
+het bijzonder in de richting waarin Junghuhn&rsquo;s voorbeeld nog het
+minst is nagevolgd: de studie van de vormen der aardoppervlakte, van
+hun ontstaan en van hunne betrekking tot klimaat, plantengroei en
+dierlijk leven.</p>
+<p>Ten tweede ligt het in het plan der commissie een Gedenkboek uit te
+geven, dat zal trachten een beeld te geven van Junghuhn&rsquo;s leven
+en arbeid. Een lid zijner familie, prof. dr. Max Schmidt te Berlijn,
+die de uitgave eener uitvoerige biografie voorbereidt, zal in het
+Gedenkboek een overzicht geven van Junghuhn&rsquo;s lotgevallen.
+Bijdragen, in verband met zijn wetenschappelijken arbeid, zullen worden
+gegeven door dr. R. D. M. Verbeek, dr. J. P. van der Stok, prof. Dr. A.
+W. Nieuwenhuis, prof. dr. J. J. A. Muller, dr. S. H. Koorders, P. van
+Leersum, prof. dr. W. Volz, den heer J. van Baren, prof. J. F.
+Niermeyer en waarschijnlijk nog door andere&mdash;in Indi&euml;
+verblijf houdende&mdash;onderzoekers. Ook de heeren A. S. Carpentier
+Alting en G. P. Rouffaer hebben bijdragen toegezegd, betrekking
+hebbende op Junghuhn&rsquo;s persoonlijkheid, terwijl de heer W. C.
+Muller zich bereid heeft verklaard een Junghuhn-bibliographie samen te
+stellen.</p>
+<p>Het boek zal versierd worden met reproducties naar
+photographie&euml;n, door Junghuhn zelven genomen van Javaansche
+landschappen. Een belangrijke verzameling daarvan, nauwkeurig door hem
+gerangschikt, is in het bezit van zijne weduwe, mevrouw Junghuhn-Koch
+te &rsquo;s Gravenhage, en door haar ten gebruike afgestaan.</p>
+<p>In 1835 kwam Junghuhn op Java aan, werd in 1840 naar Padang
+verplaatst, kreeg in 1842 een opdracht voor geologisch onderzoek van
+Java, was van 1849&ndash;1855 met verlof om gezondheidsredenen in
+Europa en keerde in 1855 als directeur voor de kinacultuur er heen
+terug. Op 20 April 1864 stierf hij te Lembang in de Preanger
+Regentschappen. &raquo;De Dageraad&laquo; van Augustus 1864 gaf een
+levensschets.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a275" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Twee nieuwe expedities naar de Noordpool.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het comit&eacute; van de expeditie georganiseerd door
+Graaf Zeppelin om de poolstreken per luchtschip te onderzoeken heeft
+onlangs te Friedrichshafen vergaderd.</p>
+<p>Men besloot a.s. zomer een voorloopige expeditie naar Spitsbergen te
+zenden, om den toestand van het ijs te onderzoeken en de
+ondervindingen, reeds bij de luchtvaart in die streken opgedaan, te
+bestudeeren. Het comit&eacute; stond er in het bijzonder op een
+bestuurbaar luchtschip van groote afmetingen te construeeren, in staat
+om een lange reis te volbrengen en ingericht voor wetenschappelijke
+expeditie. Het plan voor het bestuurbaar luchtschip wordt ontworpen, en
+men denkt het gereed te hebben in 1911.</p>
+<p>Van een anderen kant geeft Evelyn Baldwin, die de Poolexpeditie van
+1901&ndash;1902 leidde, zijn plan te kennen om de pool te bereiken door
+gebruik te maken van de ijsverschuivingen, en daarbij een weg te volgen
+ongeveer gelijk aan dien van de Fram. Hij berekent dat zijn reis vier
+jaar zal duren. <span class="pagenum">[<a id="pb293" href="#pb293"
+name="pb293">293</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a276" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Zuidhollandsche Eilanden en Schouwen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Een alleraardigst gidsje voor uitstapjes in ons land
+is het boekje van Henri Dekking &raquo;Van de Rotte tot de
+Schelde&laquo;, bij de uitgevers W. L. en J. Brusse uitgegeven in hun
+serie Reisgidsen, waarin reeds een gidsje voor Berlijn en een voor den
+Harz het licht zagen. Het is wel waar, wat de schrijver zegt, dat de
+Rotterdamsche Tramwegmaatschappij die streken, als het ware, voor het
+verkeer heeft geopend en ze uit hun isolement heeft opgeroepen. Wanneer
+nu iemand daarvan vertelt, die er van zijn jeugd af heeft gewandeld,
+die dikwijls boottochten deed het breede water over en dan voetreisjes
+maakte over de eilanden van het eene dorp naar het andere door velden
+en langs de boomrijke wegen, dan is er veel kans, dat men iets te
+hooren krijgt, dat de moeite waard is, te meer wanneer de verteller met
+knappe zeggingskracht zich weet uit te drukken en zijn bewondering of
+belangstelling zijn lezers weet te doen navoelen.</p>
+<div class="figure xd21e6489width"><img src="images/p1909-u293-1.png"
+alt="Stadhuis te Oud-Beijerland" width="428" height="658">
+<p class="figureHead">Stadhuis te Oud-Beijerland</p>
+</div>
+<p>Dat is met Henri Dekking het geval; hij zegt zelf, dat hij het
+vluchtig zal doen, niet als een reisgids, die met getallen en namen
+smijt en onleesbaar wordt van degelijkheid, maar als een, die in eigen
+bewondering reden vond, om anderen tot het genieten van merkwaardigs op
+te wekken. Werkelijk is voor allen, die van onbedorven natuurmooi
+genieten kunnen en de pittoreske lijnen en de kleurenweelde van oude
+stadjes kunnen bewonderen, volgens hem deze goede reisgelegenheid een
+voorrecht.</p>
+<p>De zes hoofdstukken van het boekje, dragen de volgende namen: Het
+eiland IJselmonde rond, Hier en daar in de Hoeksche Waard, In &rsquo;t
+land van de Geuzen, Van <span class="corr" id="xd21e6497" title=
+"Bron: Oudorp">Ouddorp</span> tot Ooltgensplaat, &rsquo;t Romantische
+land van Schouwen en Uitstapjes tusschen Rotte en Schelde. Het laatste
+geeft maar enkele aanwijzingen van afstanden, de schrijver zal moeten
+bekennen, dat het getallen en namen zijn, wat heel natuurlijk is, want
+die kunnen nu eenmaal in een reisgids niet ontbreken, en zoo&rsquo;n
+boekje wordt daarom niet onleesbaar van degelijkheid.</p>
+<p>Trouwens dit gidsje is met bijzonder veel zorg geschreven; er zijn
+mooie bladzijden in, die allerlei interessante bijzonderheden geven
+over dat Zuidwesten van ons land, waarvan eigenlijk alleen Oostvoorne
+tot nu toe ook bewoners van verafgelegen deelen van ons land wist aan
+te lokken. Lezend over Ouddorp en zijn hotelier, die den schrijver
+rondleidde en rondreed door de mooie omgeving, krijgt men lust er
+z&oacute;&oacute; heen te trekken. En dan Schouwen, het romantische
+land van Schouwen! Hoe aardig vertelt Dekking ervan, hoe imponeert hem
+de kracht van ons volk, dat in vroeger eeuwen zooveel land op de zee
+verwon! Hoe goed schetst hij ons Zierikzee, dat geen doode stad is en
+dat in zijn zomerdorp in de buurt, het liefelijke Schuddebeurs, een
+zeeuwsch &raquo;Velp&laquo; zich heeft veroverd! Waarlijk de schrijver
+heeft gelijk, als hij tot zijn landgenooten zegt als in een plechtige
+toespraak: &raquo;Mijn landgenooten, verhoovaardigt u niet op
+reisherinneringen uit modelustig zomergejaag door verre landen, als gij
+de pracht van uw land tusschen Rotte en Schelde niet kent&laquo;.</p>
+<div class="figure xd21e6503width"><img src="images/p1909-u293-2.png"
+alt="Dreischor bij Zierikzee" width="428" height="648">
+<p class="figureHead">Dreischor bij Zierikzee</p>
+</div>
+<p>De illustraties van dit gidsje zijn teekeningen van J. B. Heukelom,
+keurig uitgevoerde schetsen van het kasteel te Rhoon, de kerk te
+Poortugaal, riviergezichten bij Zwijndrecht, Puttershoek,
+Oud-Beijerland, Numansdorp, Zwartewaal, stads- en dorpskijkjes van
+Brielle, Spijkenisse, Middelharnis, Sommelsdijk, Goeree, Nieuwe en Oude
+Tonge, Dreischor, Zierikzee en Brouwershaven.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Kleeding en gezondheid.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het denkbeeld, zich werkelijk smaakvol en
+hygi&euml;nisch te kleeden, maakt maar langzaam vorderingen&mdash;reeds
+daaraan kan men zien, hoe verstandig het is!</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Grond onder de voeten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Met de meeste beslistheid wandelen sommige wijsgeeren
+daar, waar ze geen grond onder de voeten hebben. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb297" href="#pb297" name="pb297">297</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u38" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a281" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een bestijging van den Popocatepetl.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In iederen natuurvriend, die zich in de stad Mexico
+ophoudt, zullen de uit trotsche hoogte neerblikkende besneeuwde toppen
+van den Popocatepetl en den Ixtaccihuatl den wensch wakker roepen, den
+voet nog eens op hun toppen te mogen zetten en van daar een uitzicht te
+erlangen over het zonnige land.</p>
+<p>Leden van de vreemdelingenkolonie vergunnen zich soms die weelde en
+in April, als het droge seizoen goed is doorgekomen, is daarvoor de
+meest geschikte tijd aangebroken. Onlangs deed weer een gezelschap den
+tocht naar den 5240 meter hoogen top van den vulkaan. Met den trein
+ging het van de stad naar het 58 kilometer verwijderde Amecameca. Men
+rijdt dan eerst langs het Texcocomeer; daarna door weiden en
+graanvelden. Bij Ajolta komt men voorbij een aankweeking van oude
+olijfboomen, waarna zich aan den linkerkant de voorgebergten beginnen
+te vertoonen van de beide vulkanen, gesierd met kleine dorpjes en
+bouwland op de lage hellingen. De spoorweg stijgt aanmerkelijk, en het
+landschap wordt steeds grootscher. Met pijnboomen bedekte toppen
+omsluiten het vruchtbare dal en daarachter steken kale rotsen hun
+massa&rsquo;s omhoog.</p>
+<p>De stad Amecameca wordt in hoofdzaak door Indianen en mestiezen
+bewoond, telt ongeveer 8000 inwoners en biedt met haar eenvoudige
+leemen huizen weinig belangrijks. In het Westen ligt de zoowat honderd
+meter hooge Sacro Monte als een rotseiland in een zee van weelderigen
+plantengroei, waarop een kerk staat. Hier heeft men een ruim uitzicht,
+dat vooral mooi is, als &rsquo;s avonds de zon de toppen der bergen
+verlicht en verguldt en het oog van den sneeuwgordel afdalend de
+verschillende plantengordels kan volgen, om in het rijk bebouwde dal
+rust te vinden. In Amecameca worden dan veelal de gidsen, rijpaarden,
+draagpaarden en bedienden gehuurd.</p>
+<p>De bergtocht gaat nog eerst tusschen ma&iuml;s- en korenvelden door,
+ingesloten door donkergroene agavenheggen; maar spoedig wordt een kloof
+bereikt, waar men om den smallen, stoffigen en zeer slechten weg achter
+elkander moet rijden. Het zandachtige stof lag meer dan tien centimeter
+hoog en de stappen van de paarden deden het zoozeer omhoog dwarrelen,
+dat men er geheel door omhuld was en doeken voor neus en mond moest
+binden. Al stijgend ziet men het karakter van de plantenwereld
+veranderen. Men ontmoet slanke naaldboomen, dennen en sparren, en in de
+diepe stilte doet het schreeuwen van een vogel in die omgeving aan
+noordelijke bosschen denken, zooals op de weiden de bloempjes aan
+noordelijke weiden doen denken; men zag er boterbloemen,
+potentilla&rsquo;s en viooltjes, terwijl iets verder gentianen en
+aardbeien uit het gras opkeken.</p>
+<div class="figure xd21e6535width"><img src="images/p1909-u297-1.jpg"
+alt="Aan den rand van den krater." width="720" height="498">
+<p class="figureHead">Aan den rand van den krater.</p>
+</div>
+<p>Na een rit van drie uren zag het gezelschap den top van den berg, en
+als een groet van de hoogte ging hen een ijzigkoude wind voorbij. Het
+pad werd al ruwer, en veel door den storm gevelde boomen lagen er dwars
+overheen. Herhaaldelijk waren er plekken, waar boschbranden hadden
+gewoed en waar verkoolde boomstammen op den grond lagen. Het werd laat
+en kort nadat de zon den horizon was genaderd, werd het ook reeds
+donker, want op Mexico&rsquo;s aardrijkskundige breedte duurt de
+schemering niet lang. Gelukkig, dat daar in het bergland nog een rancho
+te vinden was. De rancho Tlamacas ligt 3800 meter boven den zeespiegel.
+Het is een blokhuis van planken, waar men den nacht kan doorbrengen, om
+althans onderdak te zijn, al is het noodig, zelf voor alle comfort te
+zorgen.</p>
+<div class="figure xd21e6542width"><img src="images/p1909-u297-2.jpg"
+alt="De afdaling." width="720" height="405">
+<p class="figureHead">De afdaling.</p>
+</div>
+<p>In vroeger tijd werd er zwavel uit den krater van den Popocatepetl
+gesmolten en de oven is er nog aanwezig, door de Spanjaarden gebruikt,
+als ze de zwavel wonnen voor de bereiding van buskruit; maar sinds
+lange jaren rust de zwavelwinning uit den krater. De bedienden maakten
+ons een maaltijd gereed en op den grond legde men zich voor een paar
+uren neer, maar het was volle maan en reeds om halfdrie ging de tocht
+verder. Na een rit door een naaldbosch en door een diepe kloof werd een
+vulkanisch <span class="pagenum">[<a id="pb298" href="#pb298" name=
+"pb298">298</a>]</span>asch- en zandveld bereikt, waar de paardenvoeten
+15 en meer centimeter in wegzakten. Alle plantengroei was verdwenen en
+de steilte was zoo groot, dat ze zigzagsgewijze moesten rijden.</p>
+<p>Bij een rotspunt, waarop een kruis is geplaatst, welk punt La Cruz
+is gedoopt, laten de reizigers gewoonlijk de paarden achter en
+vervolgen te voet den weg omhoog. Het vulkanische donkergekleurde zand
+maakt het loopen moeilijk en telkens glijdt men terug, en men heeft
+<span class="corr" id="xd21e6552" title=
+"Bron: twee-en-en-een-half">twee-en-een-half</span> uur noodig, om
+eindelijk de sneeuw te bereiken. In April ligt er weinig versche sneeuw
+op den Popocatepetl; de oude sneeuw is tot firn en dus hard als ijs
+geworden, waar de smeltwateren veel geulen in hebben uitgeslepen.
+Ofschoon het stijgen daar bezwaarlijk is, komt men er toch gauwer
+vooruit, en bij het opgaan der zon waren de toeristen tot op 4800 meter
+hoogte gestegen. Weer een lastige tocht en om half negen wordt de rand
+van den krater bereikt.</p>
+<p>De middellijn van den krater is 800 meter en de diepte 400 meter; de
+steile wanden zien er bont gekleurd uit en uit den bodem stijgen onder
+een onheilspellend bruisen drie loodrecht opstijgende dampzuilen
+omhoog. Men stond aan de noordzijde van de opening en aan beide zijden
+torenden verglaasde rotsen op, met spleten, scheuren en holten, waar
+zwaveldampen uit opstegen. In het Oosten is de krater het steilst; daar
+staat de wand loodrecht en hij is bedekt met hooggele zwavelkristallen,
+terwijl op een paar vooruitspringende lijsten sneeuw ligt. De menschen,
+die in de buurt nog aan het zwavelinzamelen hebben meegedaan, beweren,
+dat dagelijks 450 kilogram zwavel door de dampzuilen wordt afgezet.</p>
+<p>Die aanblik is imposant in de hoogste mate en als men om zich heen
+ziet en in de diepte en verte het oog laat rondgaan, krijgt men de
+donkere bosschen aan de kust te zien, de lichtere vlekken der savannen,
+de ernstige golflijnen van het beboschte berg- en heuvelland en bij
+helder weer ver naar het Oosten en Westen de zee. Hier en daar zijn
+kerken, dorpjes, steden en bouwland te onderscheiden. Op den berg
+wijzen diepe schaduwen de ligging der kloven aan en de gordel der
+naaldbosschen, zoowel als de grens van den boomgroei is duidelijk waar
+te nemen.</p>
+<p>Het grootsche panorama houdt de reizigers gewoonlijk lang vast, en
+als de daling aanvangt, zijn diegenen, die den tocht in den regentijd
+doen, er het best aan toe, want dan is de sneeuw zacht en ze kunnen
+zich laten glijden, maar wie niet tusschen Juni en October er een
+bezoek brengt, doch in April, heeft tot La Cruz te voet te gaan.</p>
+<p>Op denzelfden dag, waarop men den top van den vulkaan heeft
+betreden, kan de hoofdstad Mexico weer worden bereikt, zoodat het niet
+te verwonderen is, dat de bergbestijgers, die een nacht in het bergland
+niet vreezen, zich tot deze expeditie aangetrokken voelen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a282" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Over den jongsten opstand op Samoa.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Dit voorjaar is het weer ongunstig geweest op Samoa,
+en Dr. Solf, de duitsche gouverneur, moest in Februari dringend
+verzoeken om oorlogsschepen er heen te zenden, die mee moesten helpen,
+om de rust te herstellen. De leider van den opstand was een aanzienlijk
+hoofd, Lauati, die met zijn echtgenoote in plaats van in de stilte van
+zijn afgelegen dorp zijn kawa te drinken, liever in de hoofdstad Apia
+als politiek persoon redevoeringen hield en als koningsmaker hoopte op
+te treden, als de oude, zieke Mataafa tot zijn vaderen werd
+verzameld.</p>
+<p>Lauati bedacht het plan, krachtig voor den troonpretendent Malietoa
+Tanoe te werken, die als werktuig van Lauati naar diens wenschen zou
+regeeren. Mataafa heeft een anderen erfgenaam aangewezen voor zijn
+troon. De afwezigheid van Dr. Solf, den gouverneur, begunstigde de
+intriges, en een kleine, den met verlof zijnden ambtenaar ongunstig
+gezinde partij trachtte reeds het vorig jaar het volk tot een opstand
+te bewegen met beloften en geschenken. Op den dag van den terugkeer van
+den gouverneur zou een demonstratie plaats hebben, als teeken van het
+begin van het openlijk verzet.</p>
+<p>Maar de plaatsvervangende gouverneur, Dr. Schultz, kreeg nog
+bijtijds bericht van de aangelegenheid en verbood aan de lieden van het
+eiland het bezoek aan de hoofdstad. Toch was bij den terugkeer van Dr.
+Solf de toestand op Sawa&iuml; nog kritiek genoeg, en het bedoelde
+verbod zou, naar het scheen, enkel een uitstel wezen van
+verwezenlijking der plannen van Lauati. De verschillende hoofden
+stelden aan het bestuur eenige eischen, die op voorzichtige wijze
+moesten behandeld, wilde men de gemoederen niet nog meer prikkelen.</p>
+<p>Kort na zijn aankomst reisde de gouverneur in persoon naar Lauati,
+dien hij trof, omgeven door een groot aantal hoofden. Een
+gevangenneming van Lauati scheen uitgesloten, te meer daar de
+gouverneur geen andere troepen bij zich had dan de lijfwacht, bestaande
+uit de zoons van aanzienlijke hoofden, de Fita-Fita. Dus verklaarde de
+gouverneur de eischen der hoofden, die voor het meerendeel betrekking
+hadden op het gebruik, dat van enkele openbare gelden werd gemaakt, te
+zullen ter sprake brengen op de in Januari te Moelinoe te houden
+vergadering van hoofden.</p>
+<p>Intusschen bleef Lauati stoken en voor den gouverneur viel er aan
+machtsvertoon bij gebrek aan soldaten niet te denken. Door redeneering
+werden een paar hoofden voor de duitsche regeering gewonnen, en Lauati
+werd tegen den 16<sup>den</sup> Januari van dit jaar naar Moelinoe
+opgeroepen. Tegen het bevel van den gouverneur verscheen hij niet
+alleen, maar met een aantal aanhangers. Toen hem verzocht werd die weg
+te zenden, beloofde hij het eerst, maar deed het niet en ging met de
+zijnen heen, den gouverneur een in minachtende woorden gestelde
+oorlogsverklaring zendend.</p>
+<p>Daar meldde een bericht, dat de aanhangers van Lauati op marsch
+waren naar Apia met vijandige bedoelingen. Toen ondernam de goeverneur
+een waagstuk. Hij ging met den ouden Mataafa, luitenant Hecker en den
+tolk Schneider in een rijtuig de opmarscheerenden tegemoet naar
+Va&iuml;oesoe. In plaats van een strijd met de wapenen had er een
+woordenwisseling plaats, eerst tusschen Mataafa en Lauati, die elkander
+wederkeerig van woordbreuk beschuldigden. De kritieke dag eindigde met
+een verzoening tusschen Lauati en Mataafa; de gouverneur verscheurde
+den brutalen brief van Lauati, nadat Lauati om vergiffenis had gesmeekt
+en straffeloosheid had weten te bedingen.</p>
+<p>Maar de vonk smeulde voort, en er begon gevaar te ontstaan voor de
+blanken. Want het geval deed zich voor, dat de bevolking van plaatsen,
+die aan de regeering trouw waren, de wapens verlangden van de blanken,
+om ze tegen de aanhangers der oproerlingen te gebruiken. Lauati&rsquo;s
+welbespraaktheid scheen de troepen tegen de Duitschers te zullen
+vereenigen. Daarom zond de gouverneur den 5<sup>den</sup> Februari een
+telegram naar Berlijn, waarin hij drie oorlogsschepen vroeg, om de
+eigendommen der blanken te beschermen. Samoa zelf heeft geen telegraaf;
+de telegrammen worden per schip naar de Fidsji-eilanden gebracht en
+gaan eerst van daar langs electrischen weg verder. Vijf lange weken
+hadden de Duitschers op Samoa te wachten, eer het bericht kwam, dat
+half Maart de oorlogsschepen zouden komen en spoedig volgden dan ook al
+de &ldquo;Leipzig&rdquo;, de &ldquo;Arcona&rdquo;, de
+&ldquo;Jagoear&rdquo; en de &ldquo;Titania&rdquo;. Het was noodig tijd.
+De grootste moeilijkheid was er nu in gelegen, het niet tot een oorlog
+te laten komen, die dadelijk een rassenoorlog zou zijn geworden en veel
+duitsche troepen zou hebben gevorderd, en toch den opstand te dempen en
+de leiders van den opstand in handen te krijgen. Doch ook die
+moeilijkheid werd overwonnen.</p>
+<p>Een oproeping om zich rustig te houden van den gouverneur, de wenk,
+den vrede te bewaren, van Mataafa, en de kalme hulp van de zendelingen,
+leidden er toe dat de aanvoerders zich zelf kwamen melden. Den
+1<sup>sten</sup> April kon de commandant der &ldquo;Leipzig&rdquo; vice
+admiraal Coester, den zich op de &ldquo;Titania&rdquo; bevindenden
+gouverneur melden, dat ook Lauati zich had overgegeven en dat alles
+zonder bloedvergieten was afgeloopen. Lauati en negen aanvoerders
+werden naar Saipan, een der Carolinen, verbannen.</p>
+<p>Het verloop van den opstand wijst er wel op, hoe verantwoordelijk de
+post van gouverneur van Samoa tegenwoordig is, en hoe dringend Samoa
+telegrafische aansluiting noodig heeft.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a283" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een nationaal park in Zwitserland.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Er is sprake van in Zwitserland een nationaal park te
+stichten, waar fauna en flora beschermd zouden zijn voor de gevaren der
+beschaving.</p>
+<p>Een Zwitsersch dagblad stelt voor, hiervoor te bestemmen het dal van
+de Scarl, eene vallei in Laag-Engadien, hoog 1175 &agrave; 2600 meter.
+Het dal van de Scarl is door tal van vertakkingen en verscheidene
+passen met het Munsterdal, met Tarasp, Tauffers en Schuls verbonden.
+Het is zeer woest met zijn watervallen van de Clemgia, zijn rotsen,
+zijn plateaus en zijn bergen.</p>
+<p>De fauna bevat alle dieren uit de alpenwereld. Men vindt er larixen
+en alle soorten van pijnboomen. Wat de flora betreft, deze is rijk aan
+zeldzame planten die beschermd dienen te worden. <span class=
+"pagenum">[<a id="pb299" href="#pb299" name="pb299">299</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a284" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een Nederlandsch volksvertegenwoordiger aan den dood
+ontsnapt.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De heer Colijn, voor Sneek ter Tweede Kamer
+afgevaardigd, is nog altijd in Indi&euml;, maar denkt in &rsquo;t begin
+van November te repatri&euml;eren, na een diensttijd van zeventien
+jaren onafgebroken in Indi&euml; te hebben doorgebracht. Hoeveel succes
+hij daar had in den krijg, hoe hem belangrijke regeeringsopdrachten
+werden gegeven, die hij steeds met goed gevolg ten uitvoer bracht, hoe
+tactvol hij onder de inboorlingen werkte, is algemeen bekend.</p>
+<p>Zijn benoeming tot adviseur voor de Buitenbezittingen verruimde zijn
+werkkring. Een ervaring, die hij opdeed op een dienstreis naar de
+Kleine Soenda-eilanden, wordt in de <i>Java-Bode</i> als volgt
+weergegeven. De gouvernementsstoomboot &raquo;De Snip&laquo;, die den
+heer Colijn aan boord had, vertrok den 26<sup>sten</sup> Augustus j.l.
+van Waingapoe aan de noordkust van Soemba naar Laboean-hadji, aan de
+Oostkust van het eiland Lombok, om van die plaats een dienstreis te
+beginnen over het gewest Bali-Lombok.</p>
+<p>De reis begon voorspoedig, maar tegen middernacht, toen de Snip ter
+hoogte van Midden-Soembawa was, vielen er stortregens, gepaard met
+hevige winden, die voortdurend in kracht toenamen; de regens
+belemmerden het gezicht aan alle kanten. Omdat de genomen koers aangaf,
+dat het schip in volle zee was, bleef men doorstoomen, toen plotseling
+&rsquo;s nachts bij vieren het schip op een rif werd gezet en daarop
+muurvast bleef liggen.</p>
+<p>Toen het schip op het rif vastzat, stortte zich de deining uit het
+zuiden met volle kracht op het schip en deed het 90&deg; draaien,
+zoodat dus de steven naar den wal gekeerd was. De hevige
+stortzee&euml;n, die met iedere minuut in kracht toenamen, beukten
+onafgebroken op het achterste deel van het schip, zoodat &rsquo;t van
+het rif werd opgelicht en den wal werd opgejaagd; de noordelijke rand
+van het rif was naar berekening 300 meter van den wal verwijderd.</p>
+<p>Het schip kwam toen in de hevige branding vlak bij den wal te liggen
+op een scheepslengte afstands van een rotswand, 30 meter hoog,
+<span class="corr" id="xd21e6623" title="Bron: stel">steil</span> uit
+het water oprijzend. Toen de dag begon aan te breken, kon men de
+vernieling overzien, door den storm aan het schip toegebracht. Alle
+sloepen waren in dien vreeselijken nacht tot splinters geslagen; een
+eenigszins zeewaardige vlet, die overbleef, zou niet bestand zijn om
+tegen de krachtige branding op te werken; inmiddels bleef het
+voortdurend stortregenen.</p>
+<p>Door den derden stuurman Pieterse werd een moedige doch vruchtelooze
+poging gedaan, om met den wal verbinding te krijgen, door, met een aan
+het schip verbonden lijn om het middel, al zwemmende den wal te
+bereiken; telkens werd hij door de hoog oploopende zee&euml;n
+teruggeslagen. Tegen half zes in den vroegen morgen werd hetzelfde
+beproefd door den savoeneeschen matroos Riwoe Ngoeroe, die gelukkig den
+vasten wal wist te bereiken. In allerijl werd aan de lijn een sterke
+kabel verbonden en door Riwoe Ngoeroe kustwaarts getrokken en het eind
+stevig aan een vooruitstekende rotspunt bevestigd. Met handen en voeten
+hangende aan den kabel, boven de woest rollende golven, ging de geheele
+bemanning, groot 42 personen, aan wal. Ook de heer Colijn kroop, op die
+wijze hangende, naar de kust; wijselijk had hij den voorzorgsmaatregel
+genomen een lijn om zijn lijf te binden en verder met een lus aan den
+kabel, want midden onder de hang-manoeuvre, werd hij door een meters
+hooge aanrollende golf van den kabel weggeblazen, maar bleef gelukkig
+aan de lijn hangen, waarna hij zich weer naar boven heesch, en korten
+tijd daarna den vasten wal betrad; de wd. gezaghebber was de laatste,
+die het ontredderde schip verliet. Niemand nam iets mee dan het
+nachtgewaad, dat men aanhad, toen de eerste schok bij het vallen van
+het schip op het rif zich gevoelen deed. Boven de rotsen werd de kust
+geheel onbewoond bevonden; het was, voor zoover het oog reikte,
+bergachtig terrein, dicht bezet met bosch.</p>
+<p>Het eerste werk was toen verbinding met de bevolking te zoeken, iets
+meer landwaarts in. De heer Colijn met een 6-tal inlandsche matrozen
+trok landwaarts, terwijl de rest met den wd. gezaghebber langzaam
+volgde. Twaalf uur &rsquo;s middags werd de kampong Garantah ontdekt,
+waarvan de bevolking bleek vriendschappelijk gezind te zijn. Dit
+laatste is opmerkelijk, in aanmerking genomen dat, nog geen jaar
+geleden, in West-Soembawa, waar Garantah ligt, onze troepen
+herhaaldelijk in gevecht geraakten met de half woeste bevolking.</p>
+<p>Op dien dag werd rust gehouden na de doorgestane ontberingen.</p>
+<p>Den volgenden dag, 28 Augustus, werden door den wd. gezaghebber
+(eersten stuurman) den maatregelen genomen om den 29<sup>sten</sup>
+Augustus naar het gestrande schip terug te keeren, om te zien of, met
+behulp van de inlandsche bevolking, iets gedaan kon worden om het schip
+nog te redden. De heer Colijn vertrok den 28<sup>sten</sup> Augustus
+met een gedeelte van de bevolking, om het omliggende terrein op te
+nemen, en zoo mogelijk met de buitenwereld buiten Garantah, verbinding
+te krijgen. Zonder ophouden bleef het regenen, allen waren ongewapend;
+niemand had iets anders aan dan de nachtkleeren die door het gaan door
+bamboebosschen en langs doornstruiken, spoedig in gehavenden toestand
+verkeerden. Het troepje kon niet verder, omdat het aan alle kanten
+ingesloten werd door sterk bandjirrende rivieren.</p>
+<p>Den 29<sup>sten</sup> Augustus werden de pogingen hernieuwd, maar
+men was niet gelukkiger, zoodat besloten werd naar Garantah terug te
+keeren, waar men &rsquo;s middags aankwam, maar de overigen niet meer
+terugvond, die, zooals boven gezegd, naar het strand waren
+getrokken.</p>
+<p>Den 30<sup>sten</sup> Augustus werd door den heer Colijn met een
+4-tal inlandsche matrozen de poging herhaald. Langs een anderen weg
+maar altijd nog onder stortbuien, langs bergruggen van pl.m. 5000 voet
+hoogte en altijd door op bloote voeten, want men had letterlijk alles
+op het schip moeten achterlaten, werd in den namiddag van den
+2<sup>den</sup> September de kampong Taliwang bereikt, waar de civiele
+gezaghebber van Midden-Soembawa met een detachement militairen is
+gevestigd.</p>
+<p>Te Taliwang werd juist de Van Oudshoorn verwacht, die op denzelfden
+dag ook aankwam, maar met geene mogelijkheid assistentie kon verleenen,
+vooreerst door het stormweer, maar ook omdat de boot een deklading had
+van 500 stuks vee; buitendien zou hulp toch niet meer gebaat hebben
+omdat de Snip in den nacht van den 1<sup>sten</sup> op den
+2<sup>den</sup> September gedurende springtij tegen de hooge rotsen van
+de kust zoo goed als geheel vernietigd werd. De Oudshoorn vertrok naar
+Laboean-hadji om telegrammen van den heer Colijn te bezorgen en
+assistentie te verzoeken.</p>
+<p>Intusschen is de wd. gezaghebber den 29<sup>sten</sup> Augustus met
+zijn bemanning van Garantah naar de kust getrokken, waar hij den
+volgenden dag verbinding kreeg met het gestrande schip. Daar vond hij
+alles weggespoeld; niets was meer op zijn plaats; alle mondvoorraad
+door zeewater bedorven of verloren. Gelukkig werden de postzakken, in
+een stevig dekhuis bewaard, nog intact bevonden en aan wal
+gebracht.</p>
+<p>Dienststukken en het reisarchief van den regeeringsadviseur Colijn
+werden over het geheele schip verspoeld gevonden; later bleek, bij het
+nazien, dat geen stuk was zoek geraakt<span class="corr" id="xd21e6669"
+title="Bron: , gelukkig">. Gelukkig</span> ook, want dan waren de
+resultaten van eenige maanden arbeids verloren gegaan.</p>
+<p>Toen de poststukken en de paperassen aan wal waren gebracht, kon men
+nadien met het schip geen verbinding meer onderhouden; zooals hierboven
+gezegd, werd het fraaie vaartuig bij springtij tegen de rotsen stuk
+gerammeid.</p>
+<p>Inmiddels werden de regens minder; op verzoek van den heer Colijn
+werd den 3<sup>den</sup> September een detachement militairen van het
+garnizoen te Taliwang met proviand en lijfgoederen, naar de
+achtergebleven schipbreukelingen te Garantah gezonden, waar het den
+6<sup>den</sup> September in den middag aankwam.</p>
+<p>Het flottieljevaartuig Koetei werd naar Taliwang gezonden om den
+heer Colijn af te halen en deze werd den 7<sup>den</sup> September naar
+Laboean-hadji gebracht, waar hij na ruim een uur stoomens aankwam.
+Direct daarop werd de Koetei teruggezonden om de andere
+schipbreukelingen naar veiliger oord over te brengen.</p>
+<p>Den 9<sup>den</sup> September vertrok de regeeringsadviseur Colijn
+met het st. Duymaer van Twist van Laboean-hadji over Boelel&eacute;ng,
+hoofdplaats van het gewest Bali, naar Soerabaja, waar ZHEGestr. in den
+vroegen ochtend van den 11<sup>den</sup> aankwam.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Bescheidenheid en aanmatiging.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De mensch vertoont vaak een eigenaardige mengeling van
+bescheidenheid en aanmatiging; aanmatigend is hij in zijn houding,
+bescheiden in zijn prestaties. <span class="pagenum">[<a id="pb303"
+href="#pb303" name="pb303">303</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u39" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a286" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Bij &rsquo;t plaatje van den Poolwedloop.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Daar staan ze de poolhelden met de vlaggen van hun
+naties!</p>
+<p>Cook en Peary houden er op 90 graden N.B. de sterren- en strepenvlag
+van de republiek Noord-Amerika. De een zegt in April 1908 en de ander
+in April 1909 aan de Noordpool te zijn geweest en beiden zullen voor
+een twijfelzuchtige wereld nog met de bewijzen moeten komen, die de
+wetenschap zal hebben te sanctionneeren.</p>
+<p>Achter hen beiden staat weer een figuurtje, dat commandant Peary
+voorstelt, immers was hij de houder van het Poolrecord in 1906, toen
+hij tot 87 graden 6 minuten N.B. was doorgedrongen.</p>
+<p>Dan verder achterwaarts ziet men een italiaansche vlag in
+Cagni&rsquo;s handen, den metgezel van den luitenant der Abruzzen, die
+op zijn pooltocht van 1900 niet zelf de hoogste breedte bereikte, maar
+door ziekte gedwongen achter moest blijven, toen de moedige Cagni den
+stouten tocht noordwaarts volbracht ten noorden van Groenland, en 86.31
+bereikte.</p>
+<div class="figure xd21e6716width"><img src="images/p1909-u303.jpg"
+alt="De wedloop naar de Pool." width="720" height="408">
+<p class="figureHead">De wedloop naar de Pool.</p>
+</div>
+<p>Nog geen halven graad van hem verwijderd omvat Frithiof Nansen, de
+beroemde Noor, zijn vlag als houder van het poolrecord gedurende de
+vijf jaren van 1895 tot 1900. Hij was, ten noorden van Azi&euml;
+beginnend, na een zwaren tocht door nacht en ijs tot 86.13
+gevorderd.</p>
+<p>Teruggaande in den tijd en den afstand van de Pool, volgt dan in
+1882 de amerikaansche officier J. B. Lockwood, die aan de
+Greely-expeditie deelnam, en de sterren en strepen kon planten op 83.24
+graden.</p>
+<p>Achter hem staat eindelijk ook de engelsche Union Jack in de hand
+van commandant A. H. Markham, deelnemer aan de expeditie van Nares naar
+de Smithsont. Hij bracht het tot 83.20.</p>
+<p>Toen de engelsche regeering in 1875 aan commandant Nares dien tocht
+naar het hooge Noorden opdroeg, is dat het sein geweest voor de
+herleving van de ambitie voor het bereiken van hooge breedten en voor
+het IJszee-onderzoek in het algemeen, een ambitie, waarin ook wij
+hebben gedeeld met onze Willem Barents, die zeven tochten naar het
+Noorden in achtereenvolgende jaren heeft volbracht van 1878 tot
+1884.</p>
+<p>Maar v&oacute;&oacute;r 1875 sliep de belangstelling al vele
+tientallen van jaren. Op het kaartje is na Markham Parry de voorste met
+82.47, in 1827 bereikt. Hij houdt weer de engelsche vlag, zooals het
+heele groepje in zijn buurt. Hij ging den weg zoeken langs Spitsbergen,
+de route, die men eeuwen lang voor de beste naar de pool hield.</p>
+<p>V&oacute;&oacute;r hem had o.a. de Engelschman Scoresby dien gevolgd
+en was er in het jaar 1806 al tot 81 graden en 30 minuten
+doorgedrongen.</p>
+<p>Dat was weer na een periode van rust in het arctische onderzoek,
+want teruggaande komen we eerst in 1773 bij den grooten Noordpooltocht
+van kapitein Phipps, den lateren lord Mulgrave, op wiens schip Nelson
+als vijftienjarig koksmaat diende. Hij bracht het langs Spitsbergens
+westkust tot 80.48, waar hij op het plaatje staat met de engelsche
+vlag.</p>
+<p>Als laatste zien we er Henry Hudson, laatste, maar dan toch altijd
+over den 80<sup>sten</sup> parallel, de lijn, waarbinnen de groep van
+koene ontdekkers is geplaatst. De reis, die de door de feesten in
+New-York weer in zooveel wijder kring bekend geworden Hudson in 1607
+deed, had Japan en China ten doel en wou en passant de Noordpool
+aandoen. Het zware ijs hield den stoutmoedigen Engelschman tegen en in
+de Spitsbergenzee, niet ver van Groenlands oostkust, was het verste
+punt, waar Hudson de engelsche vlag kon planten, 80 graden en 25
+minuten. Op den terugweg heeft hij de westkust van Spitsbergen
+aangedaan en er goede beschrijvingen van gegeven, terwijl zijn
+berichten over robben en walvisschen de later zoo belangrijke
+walvischvangst in het leven hebben geroepen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a287" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Hoogterecords in den Himalaya.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Met de bergen is het gesteld als met de Noordpool. De
+strijd om de grootste hoogte op een berg te hebben bereikt, gelijkt den
+strijd om de grootste poolshoogte, en veel moed en geestkracht moet er
+worden aan den dag gelegd, veel ontberingen en gevaren moeten worden
+verduurd, wil men bij beide iets bereiken.</p>
+<p>Half September is de hertog der Abruzzen uit den Noordwestelijken
+Himalaya naar Itali&euml; teruggekeerd. Hij heeft op den Tsjogolisa of
+Bride Peak de grootste hoogte bereikt, tot waar een mensch nog is
+doorgedrongen, namelijk die van 7500 meter. De hoogste top der aarde,
+de Gaurisanker of Mount Everest is nog onbedwongen.</p>
+<p>Al vroeg heeft men in den Himalaya aanzienlijke hoogten bereikt. Zoo
+bestegen in 1855 Adolf en Robert Schlagintweit den Ibi Gamin, een top
+op de indisch-thibetaansche grens, op den 31<sup>sten</sup> graad N. B.
+tot een hoogte van 6788 meter. Tien jaren later moet een topograaf van
+de indische landmeting, <span class="pagenum">[<a id="pb304" href=
+"#pb304" name="pb304">304</a>]</span>W. H. Johnson, op den als E. 61 op
+indische kaarten aangeduiden top in Kwenlun een hoogte van niet minder
+dan 7285 meter hebben bereikt. Wel wordt dat in twijfel getrokken
+evenals er wordt afgedongen op de hoogten van W. N. Graham in den
+Himalaya.</p>
+<p>Graham begon in 1883 met zijn bergbestijgingen. Nadat hij in Gharwal
+tweemaal tot boven 6850 meter was gekomen, ondernam hij zijn beroemden
+aanval op den 7325 meter hoogen Kabroe, den westelijken buur van den
+Kantsjinsjanga. Naar hij zegt, is hij op den top geweest, maar daaraan
+is getwijfeld, omdat hij niets over de bergziekte schrijft. De
+meeningen over dit record, dat nu pas door den hertog der Abruzzen is
+verbeterd, wijken nog van elkander af; maar de jongste ervaringen
+schijnen v&oacute;&oacute;r Graham te pleiten.</p>
+<p>In het jaar 1892 ondernam Sir Martin Conway een expeditie in het
+rijk der groote gletschers van den Karakoroem en sleet twaalf weken te
+midden van sneeuw en ijs. Hij besteeg o.a. den 7015 meter hoogen
+Pionierpiek.</p>
+<p>Het jaar 1895 zag de beide alpinisten A. F. Mummery en professor J.
+N. Collie in Kaschmir den Nanga Parbat bestijgen. Munnery kwam slechts
+tot 6100 meter. In 1898 begon het echtpaar Bullock Workman uit
+Worcester in Massachusetts hoogtoeren in den Himalaya, die ze
+voortzetten in 1899, 1902, 1903, 1906 en 1908, waarbij mevrouw Workman
+o.a. den 7100 meter hoogen Pinnaclepiek in de Nunkunketen in Kaschmir
+besteeg<span class="corr" id="xd21e6760" title="Bron: ,">.</span>
+Verscheiden zeer hooge passen zijn nog door hen bedwongen, en hun
+studie van de hooge gletschers voerde hen op groote hoogten.</p>
+<p>Het jaar 1907 bracht de bestijging van den 7135 meter hoogen
+Trisoelpiek door Dr. T. G. Longstaff en die van den 7325 meter hoogen
+Kabroe in Sikkim door de beide Noren C. W. Rubenson en Monrad-Aas. Hun
+hoogste kamp lag ter hoogte van 6890 meter, het hoogste punt, waar
+menschen ooit overnachtten. Ook in dit opzicht heeft dus nu de hertog
+der Abruzzen het record verbeterd met zijn kamp op 7100 meter op den
+Bride Peak.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a288" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De hertog der Abruzzen terug.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Op zijn Roewenzoribestijging heeft de hertog der
+Abruzzen die van een paar Himalayatoppen laten volgen. Sedert half
+September is hij in Itali&euml; terug, dat hij voor deze laatste reis
+tegen het eind van Maart had vaarwel gezegd. Zijn doel was het gebied
+om den Godwin Austen, den top, die ook wel als K.2 wordt aangeduid, en
+een bestijging van dien berg. Het is dezelfde, die vroeger den naam van
+Dapsang droeg en die op de kaarten met een hoogte van 8620 meter stond
+aangegeven. Dan zou hij dus de hoogste top der aarde zijn na den Mount
+Everest of Gaurisankar, maar het is waarschijnlijk, dat die tweede
+plaats aan den Kantsjinsjanga toekomt. De berg ligt in een weinig
+bekend en zeer afgelegen gebied, zoodat het reeds heel wat moeite kost,
+zijn voet te bereiken.</p>
+<p>In 1902 hadden Guillarmod en Wessely den berg tot een hoogte van
+6700 meter beklommen. De hertog begaf zich van Srinagar over Skardo
+naar Askole, waar hij den 14den Mei aankwam. Van daar ging het naar den
+voet van den Baltorogletscher en verder naar den voet van den Godwin
+Austen. De omstandigheden leken niet zeer gunstig voor een bestijging,
+want het gesteente was overal brokkelig, en er dreigde gevaar van
+lawinen. De hertog ondernam intusschen met twee leden der expeditie een
+voorbereidenden tocht van vier dagen, besteeg twee toppen van ongeveer
+6500 meter en bezocht den door Guillarmod beschreven Oostgletscher
+evenals den nog nooit betreden Westgletscher van den Godwin Austen. Hij
+kreeg op dien tocht de zekerheid, dat de berg van alle kanten
+onbestijgbaar was. De maand Juni verliep met topografisch werk in die
+streek, en daarna beproefde de hertog de bestijging van den Tsjogolisa
+of Bride Peak. Ter hoogte van 6600 meter werd een kamp opgeslagen, waar
+men door slecht weer dagenlang was opgesloten.</p>
+<p>Het volgende kamp lag ter hoogte van 7100 meter; men bleef daar
+vier-en-twintig uren. Den volgenden dag, den 17den Juli, werd om elf
+uur in den voormiddag een hoogte van 7500 meter gehaald door den hertog
+en de berggidsen Petigax en de gebroeders Brocherel. De nevel
+verhinderde het verder gaan; men wachtte nog vier uren, maar hij werd
+dichter en dichter; men kon geen paar pas voor zich uitzien. Toen
+besloot de hertog tot den terugkeer en zag af van verdere pogingen. De
+terugweg werd weer over Askole naar Srinagar volbracht.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a289" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nog maar eens de Doorwerth.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">We hebben hier al dikwijls over dat oude Geldersche
+kasteel aan den Rijn &raquo;De Doorwerth&laquo; gesproken en het
+betreurd, dat het, vooral tijdens het beheer van den vorigen eigenaar,
+hoe langer hoe meer verviel. De commissie, die voor een restaureering
+van het gebouw ijvert, heeft reeds vrijwat ingezameld van de groote
+sommen, die zij behoeft. Mocht zij spoedig volkomen slagen!</p>
+<p>Het zij ons vergund, hier een gedeelte over te nemen van het
+artikel, dat Mr. S. Muller Fzn. in het weekblad &raquo;Buiten&laquo;
+heeft doen verschijnen. Ook de heer F. A. Hoefer heeft in dat blad nog
+eens een woordje van opwekking tot steun geschreven.</p>
+<p>De heer Muller schrijft o.a.:</p>
+<p>&raquo;Kent gij Gustave Dor&eacute;&rsquo;s afbeelding van het
+paleis der Schoone Slaapster? Een oud kasteel, verloren in
+eeuwenheugend groen, dat de oude muren en transen heeft overwoekerd met
+eene weelderige lijkwade, stil en verloren, terwijl daarbinnen alles
+slaapt den slaap der eeuwen. Een tafereel, dat het oog verrukt en de
+verbeelding machtig aangrijpt.</p>
+<p>Z&oacute;&oacute; is de Doorwerth, heerlijk in zijn jammerlijk
+verval. In een woud van donkere oude boomen, waarop de zon soms
+liefelijke glansen toovert, ligt in zijne breede grachten de oude
+burcht; met stomme smart heft hij zijne hooge vervallen daken en zijne
+spitse torens naar den blauwen hemel. Stil is het op het voorplein; de
+muren zijn gebarsten en dreigen te storten in het spiegelende water;
+gebroken zijn de vensters, ledig en verlaten de holle zalen. Het oude
+kasteel ligt aan den voet van de ruige Veluwsche hoogten; de wandelaar,
+die het Rijnbootje heeft verlaten en de breede weiden doorwandelt, waar
+het vee rustig ligt te herkauwen in de zon, staat verrast, wanneer hij
+aan het einde van zijn tocht, den ouden burcht, sterk en waardig, ziet
+verrijzen uit den krans van welig geboomte tegen den achtergrond der
+zacht rijzende groene heuvels. Het tooverachtig schoone plekje, dat hem
+wonderbaar boeit, voert zijne gedachten verre terug naar oude
+tijden.</p>
+<p>Thans rijst het wonderfraaie slot, als eene kostbare reliek, op in
+eene moderne omgeving, in het Rijn-landschap, dat het terrein is der
+pleizierreizigers. Maar eenmaal was dit anders. Langen tijd was de
+Doorwerth het middelpunt van een uitgestrekt gebied. Op den burcht
+troonde de heer, die heerschappij voerde over de uitgestrekte wouden en
+landerijen der omgeving. Al in de 13de eeuw wordt het kasteel, toen aan
+den Rijn liggend, vermeld. Maar dat oude primitieve kasteel is geheel
+verdwenen; het gebouwencomplex, dat ons thans zoo aantrekt, is wel oud,
+maar het dagteekent toch eerst uit veel latere eeuwen. Het hoekgebouw
+aan de landzijde, met zijne drie aardige hoektorentjes om het hooge
+dak, is het oudste gedeelte: het heeft de geheele 15de eeuw nog zien
+voorbijgaan. De twee groote gebouwen, die den hoek naar de rivier toe
+vullen met hunne wat barokke trapgeveltjes, zijn in het laatst der 16de
+eeuw aan deze oude kern toegevoegd, zeker wel ter vervanging van veel
+oudere hallen. En de hooge toren met zijne elegante spits naast de
+voorpoort, waarin zich de slotkapel verbergt, is eerst in het begin der
+17de eeuw opgetrokken midden in de slotgracht. Een geheel dus,
+dagteekenend uit z&eacute;&eacute;r verschillende perioden. De 17de
+eeuw heeft ook de beide poortgebouwen van het slotplein en den
+voorburcht zien verrijzen, met de weidsche stallingen en koetshuizen,
+die den voorhof omgeven, opvolgers van de &raquo;bouwinghe&laquo;, de
+boerderij voor het kasteel, die in 1280 vermeld wordt. Daarbuiten, nog
+verderaf, liggen buitenhof en moestuin, in den met hooge boomen
+beplanten singel, die het Rijnwater keeren moet.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a290" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Duitsch-Oostenrijksche Alpenvereeniging.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het alpinisme heeft toch maar sedert het midden der
+19<sup>de</sup> eeuw onophoudelijk aan terrein gewonnen, en het aantal
+bergbestijgers uit liefhebberij neemt met verbazende snelheid toe. De
+vereeniging, wier naam hierboven staat, telt niet minder dan 83000
+leden, over 353 secties verdeeld.</p>
+<p>In Weenen werd in de eerste helft van September de algemeene
+vergadering gehouden met een congres, waaraan 2000 leden deelnamen. Er
+waren feestelijkheden en gastmalen ter ontvangst van de gasten, en met
+gerechtvaardigde voldoening mocht het bestuur in zijn verslagen
+mededeelen, dat de jaarlijksche inkomsten 600.000 mark bedroegen en dat
+in de periode van veertig jaren, waarin de vereeniging reeds werkt, 13
+millioen mark werd uitgegeven voor wegen, gidsen, schuilhutten,
+kaarten, reisgidsen en voor de ondersteuning van wetenschappelijke
+onderzoekers en hun uitgaven. <span class="pagenum">[<a id="pb305"
+href="#pb305" name="pb305">305</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a291" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Een Harzreis.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In de serie van Brusse&rsquo;s reisgidsen, door de
+heeren W. L. en J. Brusse te Rotterdam uitgegeven, neemt &raquo;Een
+Harzreis&laquo; door M. J. Brusse de tweede plaats in. Het is een
+boekje, dat de menschen in den zak kunnen steken en dat telkens
+gemakkelijk even geraadpleegd kan worden, om te weten, wat wel het
+merkwaardigst is in dit romantische bergengebied. In acht brieven, door
+den schrijver gericht aan zijn uitgevers, vertelt hij hun des avonds
+wat hij in den loop van den dag heeft gedaan, waar hij heeft vertoefd
+en wat hij heeft genoten aan natuurschoon en aan indrukken van kunst of
+belangwekkende bouwkunde uit het verleden, of wat ook.</p>
+<div class="figure xd21e6806width"><img src="images/p1909-u305-1.jpg"
+alt="Steinerne Renne." width="407" height="502">
+<p class="figureHead">Steinerne Renne.</p>
+</div>
+<p>Hij doet de groote tochten meestal te voet, wandelt zes, zeven, acht
+of negen uur en is dan na den tocht frisch genoeg, om een fleurig en
+opgewekt verhaal te geven, dat voor een wijderen kring van lezers is
+bestemd en hun een aantrekkelijk beeld geeft van het drukbezochte
+bergland. Brusse zag den Harz voor de eerste maal, en om toch een goede
+keuze te kunnen doen tusschen de verschillende uitstapjes, die hem een
+vrij volledig overzicht van den Harz zouden geven, wendde hij zich tot
+den secretaris van den &raquo;Harzer Verkehrsverein&laquo;, bestuurder
+ook van de Harzclub, den heer Rudolf Stolle. Naar diens adviezen heeft
+hij zijn tochten ingericht en zijn eigen raadgevingen samengesteld voor
+de hollandsche lezers, die zijn boekje als gids willen meenemen.</p>
+<p>Allerkeurigst is de uitgave door de rotterdamsche gebroeders de
+wijde wereld ingestuurd, en de afbeeldingen van de mooiste punten
+zullen ieder, die daar was, weer levendig het genotene in de
+herinnering teruggeroepen, terwijl ze, naar wij hopen, veel
+nieuwelingen zullen doen opgaan naar het liefelijke bergland, dat
+betrekkelijk zoo dichtbij ons is en zoo gemakkelijk is te bereiken.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a292" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Door de lucht naar den Gemmitop.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Wallis schijnt voor de ingenieurs een heerlijk
+terrein, om hun stoutmoedige plannen uit te voeren. Thans weer zal
+dichtbij Leukerbad de steile rotsmuur van den Gemmi overwonnen worden,
+en de reizigers zullen naar het hotel op den top worden vervoerd door
+middel van een luchtspoorweg, als reeds bij den Wetterhorn in gebruik
+is.</p>
+<p>Het was, nu een smalsporig lijntje weldra Leukerbad met het
+Rh&ocirc;nedal zal verbinden, reeds veel gemakkelijker den Gemmi te
+bereiken, en daardoor is men op het denkbeeld gekomen, die lijn te
+vervolgen op een andere manier. Er is over een tunnel gedacht, als bij
+den Jungfrauspoorweg zoo talrijk zijn, maar voor de reizigers schijnt
+het nieuwe plan aantrekkelijker, terwijl de kosten van den tunnel ook
+veel hooger zouden wezen.</p>
+<p>De heer Alfred Hurter, ingenieur en alpinist, is de ontwerper van
+een luchtspoorweg volgens het systeem, dat bij den Wetterhorn goede
+resultaten heeft opgeleverd. Maar het ontwerp voor den Gemmi is nog
+stouter. Eerst zal een kort lijntje van het eindstation van
+<span class="corr" id="xd21e6823" title="Bron: de">het</span>
+electrische spoor van Leukerbad naar het eind van het dal moeten worden
+gelegd, waar het pad op den Gemmi begint te stijgen. Van daar ter
+hoogte van ongeveer 1433 meter boven de zee zullen vier stalen kabels
+rechtstreeks gespannen worden naar het op den top gebouwde hotel. Elk
+paar kabels zal een kleine waggon dragen, waarin gemakkelijk twaalf
+personen kunnen plaats nemen, die binnen weinige minuten door de lucht
+den afstand zullen afleggen, die hun tegenwoordig twee-en-een half uur
+van moeilijk stijgen kost.</p>
+<p>De horizontale afstand, dien de kabels doorloopen, is 1580 meter,
+het verschil in hoogte 890 meter. Het spreekt, dat alle mogelijke
+voorzorgen worden genomen tegen elk gevaar. De <span class="corr" id=
+"xd21e6828" title="Bron: voltooi&iuml;ng">voltooiing</span> van het
+nieuwe plan zal 400.000 francs kosten en een aantrekkelijkheid te meer
+zal het kanton Wallis er door krijgen.</p>
+<div class="figure xd21e6832width"><img src="images/p1909-u305-2.jpg"
+alt="In het Ilse-dal." width="408" height="497">
+<p class="figureHead">In het Ilse-dal.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="a293" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Geluk of ongeluk door tweelingen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In een groot deel van Afrika, vooral aan de kust van
+Guinea, heerscht de barbaarsche zede, dat bij de geboorte van
+tweelingen een der kinderen of ook wel beide gedood worden, omdat men
+gelooft, dat ze door den booze zijn voortgebracht. Daarmee vormt een
+sterke tegenstelling, wat Roscoe van den Bantoestam der Bakena in
+Britsch Oost-Afrika vertelt. Die stam woont aan de rivier Mpologoma en
+het meer Palisa. Roscoe nu vertelt in het weekblad &raquo;Man&laquo;
+van Augustus 1909, dat als er tweelingen worden geboren onder de
+Bakena&rsquo;s, er een algemeen vreugdefeest wordt gevierd met muziek
+en dans. De gelukkige ouders dragen kauri&rsquo;s als sieraad, en de
+vader zamelt giften in, voornamelijk levensmiddelen, die hij aan zijn
+vrouw brengt. Zij moet er van eten, anders sterven de jonggeborenen.
+Dat zou echter een groot ongeluk wezen, want het zou ellende brengen
+over den geheelen stam, daar tweelingen een gave Gods zijn, en hun dood
+op ongenade van de hoogste machten wijzen zou. Als dan de toovenaar den
+dag der naamsgeving heeft vastgesteld in overleg met de ouders, wordt
+er weer een groot feest gegeven, waaraan de geheele stam deelneemt.
+<span class="pagenum">[<a id="pb309" href="#pb309" name=
+"pb309">309</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a294" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Bestijging van den Brocken in den winter.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Hoe boeiend en interessant het zijn kan, in den winter
+door den Harz te reizen, vertelt een Duitscher, die een wintertocht op
+den Brocken heeft gedaan en daarvan het volgende meedeelt. Wij hadden,
+mijn vriend en ik, in den westelijken Harz gelogeerd, en wilden nu, eer
+we het gebergte vaarwel zeiden, een skitoer maken naar den Brocken van
+Andreasberg uit. Rekenend op den maneschijn, hadden we besloten, de
+toer &rsquo;s avonds te beginnen en zoo mogelijk, in den nacht nog den
+Brocken te bereiken, ofschoon wij eerst laat op den namiddag in
+Andreasberg konden aankomen.</p>
+<p>In den trein kon nog niemand ons plan aan ons zien; maar in den
+bagagewagen werd voor ieder van ons een paar sneeuwschoenen meegenomen,
+en in het bagagenet van den waggon lag een handkoffer, die een menigte
+dingen voor de uitrusting bevatte. In Scharzfeld, waar we een poos
+oponthoud hadden, gingen we met den koffer naar de tegenover het
+station gelegen herberg, om ons te verkleeden.</p>
+<p>In sportkleedij zetten we toen onze reis voort met den trein, die
+het bergland inreed en eerst toen het al donker was, Andreasberg
+bereikte. Koffer en mantels werden in het station in bewaring gegeven;
+onze sneeuwschoenen namen we in ontvangst en met een bekende, dien we
+hier ontmoetten, gingen we op weg naar de een goed half uur verder
+gelegen stad. Op de hoogte gekomen van een heuvel rechts van de
+spoorlijn, zagen we de stad beneden ons liggen, stralend in licht. Snel
+stapten we in de sneeuwschoenen, die we eerst achter ons aan hadden
+getrokken, en suizend gleden we een straat in van kleine,
+onaanzienlijke huizen.</p>
+<p>Een zachte, vochtige sneeuwlucht woei ons tegemoet en de wolken, die
+kwamen opzetten, kondigden sneeuw aan. Dat ontmoedigde ons niet, en in
+een winkel zorgden we voor de laatste deelen van onze uitrusting. De
+veldflesschen lieten we met brandewijn vullen, en een flinke bergstok
+werd aangeschaft. Nadat hier ook de breede wollen doek bij wijze van
+een hoofddoek der vrouwen was omgeslagen, zorgvuldig onder de kin met
+veiligheidsspelden vastgestoken, trokken wij onze sneeuwschoenen weder
+aan, en de vaart kon beginnen.</p>
+<div class="figure xd21e6854width"><img src="images/p1909-u309-1.jpg"
+alt="Op marsch." width="293" height="526">
+<p class="figureHead">Op marsch.</p>
+</div>
+<p>Na weinige minuten stonden we op den weg naar het Sonnenberger Huis.
+Met volle kracht blies er de wind over de sneeuwvelden en drong in
+steeds dikker massa&rsquo;s op ons in, tot we ons in een echten
+sneeuwstorm bevonden. Het was een razen om ons heen, als waren de
+geesten der hel losgebroken, en de lucht drukte zoo heftig bij den
+hevigen wind, dat het was, alsof er muren tegen ons aan werden
+geschoven. En daarbij stoven ons, die nauwelijks konden ademhalen,
+scherpe sneeuw- en ijsdeeltjes in het gezicht, dat geprikt werd als
+door duizend naalden.</p>
+<p>Alles scheen er zich tegen te verzetten, dat wij in deze eenzaamheid
+ons dieper waagden, en meer dan eens weifelden we, of we verder zouden
+gaan; maar telkens besloten we, het nog wat verder uit te houden. Dat
+bleek goed te zijn, want na een half uur van kamp met het we&ecirc;r
+kwamen wij in het bosch, waar de kracht van den storm minder werd
+gevoeld. Met nieuwen moed ging het voort, een eind nog langs den
+hoofdweg, dan langs den Rehberger weg, die naar het Oderdal voert.
+Suizend gleden de sneeuwschoenen over het vrij breede pad; af en toe
+werd een slok uit de veldflesch genomen en ook werden reeds de
+boterhammen aangesproken.</p>
+<p>De wind bleef, ofschoon we nu weer in het opene waren, kalm, en het
+oproer in de elementen scheen over, zoodat ook weer sterren zich
+begonnen te vertoonen. Nog iets verder, en een geelachtig schijnsel
+drong door de boomen. De maan kwam op.</p>
+<p>Vroolijk ging een krachtige jodler van mijn vriend de lucht in.</p>
+<p>En toen hadden we een doorkijkje door de sparren, dat prachtig was;
+op den stompen kegel van de Achtermannsh&ouml;he scheen de maan,
+terwijl een krans van te&ecirc;re, van glans doorgloeide nevels om den
+top hing. Het dal werd nauwer en op den hooggelegen plas, het Odermeer,
+dat we passeerden, lag de sneeuw als een damasten kleed, omzoomd door
+den donkeren rand van de schaduwen der boomen aan den eenen kant. In
+het Noorden schitterde de Groote Beer.</p>
+<p>We hadden nu het Brockenfeld bereikt, en wel op de laagste plaats,
+die 724 meter boven de Noordzee is gelegen, die eigenaardige hoogvlakte
+van venen en bosschen, die zich ten westen van den Brocken uren ver
+uitstrekt en waar buiten het Torfhaus en het Forsthaus Oderbr&uuml;ck
+geen menschelijke woningen zijn te vinden. Het begon zwaarder werk te
+worden, want er lag nu veel meer sneeuw; op den postweg
+Harzburg-Braunlager, dien wij na een kwartier door het bosch te hebben
+geloopen, bereikten, had de sneeuwploeg veel te doen gehad, om de
+sledebreedte voor de post vrij te houden. De telegraafpalen waren sterk
+beijzeld.</p>
+<div class="figure xd21e6872width"><img src="images/p1909-u309-2.jpg"
+alt="Het Forsthaus Oderbr&uuml;ck." width="660" height="517">
+<p class="figureHead">Het Forsthaus Oderbr&uuml;ck.</p>
+</div>
+<p>Verandering in het we&ecirc;r, waardoor het duister werd en er
+sneeuw dreigde, deed ons besluiten, het aanvankelijk plan, om nog in
+den nacht de bestijging van den Brocken te doen, te laten varen en in
+het Boschwachtershuis Oderbr&uuml;ck te blijven. Dat was het laatste
+station voor voetgangers v&oacute;&oacute;r den Brocken; we volgden nu
+den postweg in noordelijke richting langs wouden, diep onder de sneeuw
+en vlakten vol sneeuw zonder boomen, en hoe verder we kwamen, des te
+sterker werd het gevoel van eenzaamheid om ons heen, tot er op een
+grooten afstand over de sneeuw een licht blonk, het schijnsel van een
+lamp in het Forsthaus, waar we voor den nacht een onderkomen
+vonden.</p>
+<p>Het was nog donker, toen we den volgenden morgen werden gewekt, ons
+bij flikkerend kaarslicht aankleedden en naar buiten keken, waar de
+sterren begonnen te verbleeken. Beneden gekomen, gingen we dadelijk
+naar de sneeuwschoenen kijken en brachten ze in het warme
+achterkamertje in de nabijheid van <span class="pagenum">[<a id="pb310"
+href="#pb310" name="pb310">310</a>]</span>de kachel, om de nog aan de
+riemen hechtende ijsdeeltjes te doen ontdooien. De dienstboden zaten er
+aan hun morgensoep, en waren innerlijk zeker blij, dat ze in kou en
+eenzaamheid niet naar buiten behoefden te gaan. Ook de F&ouml;rster,
+die al weer in de groote kamer op zijn troon zat, dacht misschien net
+zoo, maar onder de ruige wenkbrauwen straalden zijn oogen ons bijval
+toe en goedkeuring over ons voornemen.</p>
+<p>Toen we na een flink ontbijt met koffie naar buiten gingen, stond de
+maan aan den westelijken hemel laag in een zachtrooden glans, uit het
+Oosten weerkaatst, die hooger zich in een teer blauw oploste, en de
+sneeuw op de sparren en de velden scheen overtogen met een groenachtig
+waas. Een paar stooten met de sneeuwschoenen, en het tooneel lag achter
+ons. We trokken oostwaarts naar het morgenlicht door bosch, dat met
+open plekken afwisselde, en over den harden grond knarsten de
+sneeuwschoenen snel vooruit.</p>
+<p>Daar stuurde de zon over de besneeuwde velden haar eersten groet en
+strooide weldra millioenen van kristallen over de koude pracht; de
+sparren wierpen er blauwe schaduwen overheen. Doch niet lang zou de zon
+baas blijven; bruinachtige nevelsluiers schoven over de boomkruinen,
+door een oostenwind voortgedreven, die steeds in kracht toenam. Wij
+trokken onze hoofddoeken dichter om ons heen, blij, toen we zoo ver
+gevorderd waren, dat het groote Brockenveen bereikt was; daarna
+bereikten we den voet van den K&ouml;nigsberg en stapten vrij steil
+omhoog tusschen de boomen.</p>
+<div class="figure xd21e6887width"><img src="images/p1909-u310.jpg"
+alt="Brockenfeld met den Brocken." width="720" height="422">
+<p class="figureHead">Brockenfeld met den Brocken.</p>
+</div>
+<p>Langs den in den winter niet gebruikten spoorweg gingen wij door den
+pas tusschen Brocken en K&ouml;nigsberg en begonnen den top te
+bestijgen, eerst nog langs de lijn, die in groote bochten om den berg
+loopt, daarna in een rechte lijn bergopwaarts tusschen kromme en
+verweerde boomen met losse sneeuw ertusschen. Reeds bleven de sparren
+achter ons, en de sneeuw werd hard als ijs. Op den afgeronden top
+konden wij, daar de nevels waren weggetrokken, uitzien over bosschen en
+vlakten. De top was bezaaid met brokken graniet, en het Brockenhaus lag
+v&oacute;&oacute;r ons, met sneeuw eromheen opgehoogd tot de vensters.
+De toegang tot de deur was tusschen sneeuwmuren opengehouden.</p>
+<p>Op ons kloppen deed de voor den winter er gestationneerde kellner
+open. Het hotel, dat in andere seizoenen op een enkelen dag vaak bij de
+duizend menschen binnen zijn muren ziet, nam ons als eenige gasten op.
+Een gevoel van verlatenheid kwam ons tegen van de wanden in de hal, met
+de groote plakkaten over table d&rsquo;h&ocirc;te, aansluitingen van
+spoorwegen, telegraaftijden, enz. We kwamen in een verwarmd vertrek en
+in een hoek stond op dien dag in het laatst van 1901 een versierde
+Kerstboom!</p>
+<p>Wij bleven er tot twee uur en togen toen weer op weg. Toen wij van
+het Brockenhaus hadden &raquo;afgestooten&laquo;, begonnen de
+sneeuwschoenen als vanzelf voort te hollen; het ging vliegensvlug over
+den harden grond, zoodat de been- en voetspieren groote moeite hadden,
+om de beenen evenwijdig te houden. Het tempo nam maar steeds in
+snelheid toe. Het was onmogelijk, te letten op het uitzicht, want de
+bergen werden bij die vaart tot iets onduidelijks; alleen enkele
+markante konden we onderscheiden, als Achtermannsh&ouml;he en Wurmberg.
+Scherp remmend suisden we naar beneden; het schemerde ons voor de
+oogen, en we waren in het gebied der sparren. Daar kwam een scherpe
+bocht van het pad, waarop wij tusschen de boomen naar omlaag vlogen,
+een snelle poging, om de bocht te nemen, en beiden lieten we ons
+achterover in de mulle sneeuw vallen, om niet in volle vaart in het
+struikgewas terecht te komen. Het liep best af, en spoedig was de
+daling volbracht.</p>
+<p>Urenlang ging het nog door het bosch in de richting van Andreasberg
+en daarna over het vrije veld met de bergen van het Oderdal achter ons.
+Met lange schreden vorderden we over de harde sneeuw, waar reeds
+avondstemming begon te heerschen. Bloedrood werd het aan den horizon,
+en boven zweefden wolken, die met purper doortrokken schenen. In dat
+mooie licht verscheen het boeiende panorama van Andreasberg; we gleden
+in volle vaart de helling af en zelfs door de stille straten naar het
+station, waar we nog vroeg genoeg aankwamen, om ons te verkleeden. In
+de coup&eacute; rustten we uit en ongemerkt bracht ons de trein uit het
+stille bergland naar het woelige, drukke menschengedoe terug.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De zoekende mensch.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De mensch bereidt zich voor op den tijd, dat hij
+gelukkig wezen zal. Daarmee is zijn leven geheel gevuld; voor iets
+anders blijft ruimte noch tijd. <span class="pagenum">[<a id="pb311"
+href="#pb311" name="pb311">311</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a296" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Dame-bergbestijgster in Noord-Peru.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Miss Annie Peck, een Amerikaansche, heeft een
+kloekmoedige bergbestijging ondernomen van een vulkaan in Noord-Peru,
+den Huascaran, en in het Juninummer van het bulletin der American
+Geographical Society geeft ze daarvan bericht. Zij had zich, naar ze
+meedeelt, reeds eerder met dien top van de Andesketen bezig gehouden,
+namelijk in 1904 en 1906, maar zonder succes. In die jaren werd ze
+alleen door inboorlingen vergezeld; maar toen ze in 1908 de poging tot
+bestijging van den berg herhaalde, had ze twee Zwitsersche gidsen bij
+zich, Gabriel en Rudolf Taugwalder uit Zermatt.</p>
+<p>De eerste tocht tegen den noordelijken top omhoog mislukte, daar een
+der beide gidsen door de bergziekte werd overvallen en moest omkeeren.
+Daarentegen was de volgende bestijging met de gidsen gelukkiger; op den
+avond van den tweeden dag bereikte het gezelschap na een uiterst
+steilen ijswand te hebben bedwongen, het verbindend zadel tusschen de
+twee toppen van den berg, waarvan de hoogte op 5980 meter werd
+vastgesteld.</p>
+<p>Den derden dag werd dan trots kou en vermoeienis de hoogste top
+bereikt. Daar de boven heerschende hevige wind het ontsteken van vuur
+onmogelijk maakte en ook het aansteken van licht verijdelde, kon geen
+hoogtemeting worden uitgevoerd. Miss Peck houdt echter vast aan haar
+schatting van 7320 meter of 24000 voet. Als dat juist is, zou de
+Huascaran dus den Aconcagua in hoogte overtreffen. Het schijnt evenwel
+niet noodig, zegt &raquo;Globus&laquo;, die het bericht uit het
+amerikaansche Bulletin overneemt, &raquo;deze schatting voor
+betrouwbaarder te houden dan de oudere, die den Huascaran een hoogte
+van 6700 meter toewijzen.&laquo;</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a297" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">R. Parkinson gestorven.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Aan &raquo;Globus&laquo; schrijft mevrouw Helene
+Diercke uit Herbertsh&ouml;he op Nieuw-Pommeren in den Bismarckarchipel
+het treurige bericht, dat haar vader, de onderzoeker R. Parkinson, die
+zich voor de exploratie van de Stille Zuidzee, wat de duitsche
+bezittingen daar betreft, zoo verdienstelijk heeft gemaakt, den
+24<sup>sten</sup> Juli gestorven is na een langdurige ziekte. Hij heeft
+dus het verschijnen van zijn werk &raquo;Dreissig Jahre in der
+S&uuml;dsee&laquo;, dat de resultaten van zijn onderzoek samenvatte,
+niet lang overleefd.</p>
+<p>Het weekblad geeft dan uit het leven van den overledene enkele data.
+Parkinson was in 1844 in Augustenburg in Sleeswijk-Holstein geboren en
+kwam als beambte van het handelshuis Godeffroy al in 1876 op Samoa.
+Zijn belangstelling in de volkenkunde richtte zich daar dadelijk op de
+uit verschillende deelen der Stille Zuidzee aangeworven arbeiders op de
+plantages der firma, die meestal Polynesi&euml;rs en Melanesi&euml;rs
+waren. In 1882 verhuisde Parkinson naar het eiland, dat thans
+Nieuw-Pommeren heet, en stichtte er aan de noordkust van het
+Gazelle-schiereiland zijn plantage Ralum. De bewoners van dat eiland en
+van de meeste andere, groote en kleine, eilanden van den
+Bismarckarchipel leverden hem studiemateriaal. Hij was het, die ons
+door zijn talrijke reizen in den archipel de eerste vertrouwbare
+berichten over veel stammen heeft doen toekomen.</p>
+<p>Dikwijls heeft hij den gouverneur op zijne reizen vergezeld en door
+zijn publicaties heeft hij dan niet alleen de wetenschap gediend, maar
+ook de belangstelling in die verre streken en in wijder kringen wakker
+geschud. In 1887 trok hij de aandacht door het kleine, degelijke boek
+&raquo;Im Bismarckarchipel&laquo;. Later verscheen in twee deelen
+&raquo;Album von Papuatypen&laquo;, met A. B. Meijer uitgegeven in 1894
+en 1900. Zijn reeds genoemd werk &raquo;Dreissig Jahre in der
+S&uuml;dsee&laquo; is iets van blijvende waarde, een studieboek voor
+allen, die wat van Melanesi&euml; willen weten. Het verscheen in 1907
+en daarna schijnt Parkinson door ziekte belemmerd te zijn geworden in
+de voortzetting zijner studi&euml;n.</p>
+<p>&raquo;Globus&laquo; maakt naar aanleiding van dezen doode de
+opmerking, dat men er zich over verbazen moet, dat geen der groote
+encyclopedie&euml;n iets over Parkinson heeft mee te deelen, ofschoon
+zooveel minder belangrijke &raquo;wereldreizigers&laquo; daarin wat
+over zichzelven mogen vertellen. Toch mag het volkenkundig onderzoek
+van de Stille Zuidzee, dat nu aan het detailonderzoek toe is, nooit
+vergeten, hoeveel het aan het voorbereidende werk van Parkinson heeft
+te danken.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a298" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Weer een Engelsche Zuidpoolexpeditie.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het was te verwachten, dat de expeditie van Shackleton
+zeer spoedig door een nieuwe engelsche Zuidpoolexpeditie zou worden
+gevolgd. Dank zij Shackleton&rsquo;s onderneming is tegenwoordig in
+Engeland weer zeer veel belangstelling te vinden voor het
+Zuidpoolonderzoek, en de regeering heeft de openbare meening zeer goed
+begrepen, toen ze de kosten van Shackleton&rsquo;s tocht, voor zoo ver
+ze nog niet waren gedekt, dus voor eenige honderd duizenden guldens,
+voor hare rekening heeft genomen.</p>
+<p>Thans is kapitein R. F. Scott, de leider van de groote
+Discovery-expeditie van 1903, die voor Shackleton, om zoo te zeggen,
+den weg naar het succes heeft gebaand, in Engeland met een oproeping
+naar voren getreden voor een inzameling ten behoeve van een door
+hemzelven te leiden Zuidpoolexpeditie, en hij schijnt een goede
+ontvangst voor zijn plan te ontmoeten.</p>
+<p>De kosten zijn op 480.000 gulden geschat. Het doel der onderneming
+is naast het bereiken van de Zuidpool het onderzoek van Edward
+VII-land, waar Shackleton ondanks zijn pogingen niet heeft kunnen
+landen. Het vertrek zal het volgend jaar plaats hebben. Waarschijnlijk
+zal Scott van een overwintering met het schip afzien, maar net als
+Borchgrevink en Shackleton v&oacute;&oacute;r hem, wil hij met zijn
+staf op een geschikt punt zich laten afzetten en zich den volgenden
+zomer weer van daar laten afhalen.</p>
+<p>Het is mogelijk, dat in het volgend jaar ook de schotsche
+Zuidpoolexpeditie van luitenant Bruce vertrekt, wat in het belang van
+gelijktijdige onderzoekingen op verschillende plaatsen der Antarctis
+natuurlijk zeer gewenscht zou wezen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a299" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Edam, Volendam, Marken.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Het verdriet ons wel eens, dat in den vreemde ons land
+zoo vaak wordt voorgesteld, alsof er niets anders bestond dan dat
+typische land ten noorden van de hoofdstad, dat lage land van Zaandam
+en omstreken en van de Zuiderzeekust. Maar het moet toch wel
+toegegeven, dat er daar veel belangwekkends en eigenaardigs voor
+vreemdelingen te zien is en dat het zich laat verklaren, hoe de
+buitenlandsche toeristen er zoo geregeld hun schreden heen richten.</p>
+<p>Die voorkeur is ons nog eens weer duidelijker geworden door het
+lezen van het in het Fransch geschreven gidsje voor bovengenoemde
+plaatsen, dat tot titel draagt &raquo;Visions de Hollande, Edam,
+Volendam, Marken&rdquo;, samengesteld werd door den heer Anselme
+Changeur en uitgegeven is te Parijs in de Librairie L&eacute;on Vanier
+A. Messein, Successeur, terwijl voor ons land de boekhandel van W. J.
+Sipkema te Edam zich met de verspreiding belast. De prijs van het
+keurig uitgegeven boekje is 75 cents.</p>
+<p>Iets zeer ongewoons voor den tegenwoordigen tijd is, dat er geen
+afbeeldingen in zijn opgenomen, wat het werkje zeker voor de
+buitenlandsche toeristen, die moeten worden aangelokt, veel minder
+aantrekkelijk maakt. Maar wij, die met eigen oogen dat interessante
+plekje van ons land hebben gezien of er door afbeeldingen een goede
+voorstelling van hebben gekregen, wij kunnen de aardige beschrijving
+lezen, zonder een gemis te voelen, want de tekst is zoo vlot en prettig
+geschreven en is een zoo gemakkelijk leesbaar en huiselijk, ouderwetsch
+Fransch, dat we na de lezing het geschrift met voldoening uit de hand
+leggen.</p>
+<p>Het zou inderdaad niet ongeschikt wezen voor <i>lecture en
+classe</i>; als leesboek voor de middelklassen en de hoogere klassen
+van onze onderwijsinrichtingen voor twaalf- tot achttienjarigen kan men
+het gerust aanbevelen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a300" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Schedelvereering.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Naar aanleiding van het stukje over schedelkorwars in
+De Aarde en haar Volken van 23 September: In het zeer belangrijke maar
+slecht behuisde Museum f&uuml;r Volkstrachten te Berlijn
+(Klosterstrasse) vindt men kinderschedels; zulke schedels worden in
+Neder-Beieren, nadat de weeke deelen vergaan zijn, door verwanten
+opgegraven, schoongemaakt, beschilderd en in huis bewaard. Ziedaar een
+schedelvereering, niet van kannibalen ver buitenaf, maar van menschen
+die centraal-Europa bewonen.</p>
+<p class="signed">R. 3&ndash;XI&ndash;&rsquo;09.</p>
+<p class="signed"><span class="sc">Sn.</span> <span class=
+"pagenum">[<a id="pb315" href="#pb315" name="pb315">315</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u40" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a301" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Gedenkteeken J. E. Tehupeiory.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Met een mooie rede heeft Mr. C. Th. van Deventer op
+Zaterdag 23 October op de begraafplaats te Utrecht een eenvoudig
+gedenkteeken onthuld op het graf van den jongen indischen arts, wiens
+dood in de laatste dagen van het vorig jaar zooveel deelneming heeft
+gewekt en aan wien wij in ons nommer van 9 Januari een woordje wijdden.
+De plechtigheid van thans verlevendigt nog eens de groote
+teleurstelling over zijn dood, want er viel van den pas in ons land tot
+arts bevorderde zooveel te verwachten. Hij had een tweede Junghuhn
+kunnen worden voor onze kennis van Indi&euml;, en in dezelfde
+betrekking, waarin Junghuhn in Indi&euml; zooveel waardevol werkt heeft
+verricht, namelijk als officier van gezondheid, al was het dan evenmin
+als bij Junghuhn op medisch terrein.</p>
+<p>Hij zou ook in zijn later leven een voorbeeld hebben kunnen blijven
+van wat er aan geestelijke krachten en gaven schuilt in onze bruine
+broeders in de Oost en hij zou een voortdurende opwekking zijn geweest
+voor onze regeering en wie op haar invloed hebben, om alles in het werk
+te stellen, ten einde den weg te effenen, waarlangs de inlandsche
+bevolking van ons Indi&euml; kan komen tot verheffing en
+ontwikkeling.</p>
+<div class="figure xd21e6977width"><img src="images/p1909-u315.jpg"
+alt="Het gedenkteeken op het graf van J. E. Tehupeiory. (Atelier Holm, Utrecht, phot.)"
+width="518" height="720">
+<p class="figureHead">Het gedenkteeken op het graf van J. E.
+Tehupeiory. (Atelier Holm, Utrecht, phot.)</p>
+</div>
+<p>Het is een eenvoudige gedenksteen, die zijn herinnering zal levendig
+houden, met de woorden:</p>
+<div class="blockquote">
+<p class="first">&ldquo;Ter herinnering aan Johannes Everhardus
+Tehupeiory, inlandsch en nederlandsch arts, geb. 25 Juni 1882 te Ema,
+eiland Ambon, overleden 22 December 1908 te Utrecht.</p>
+<p>Zijn nagedachtenis blijft in eere bij allen, die gelooven in
+Insulinde&rsquo;s toekomst&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>De gedenksteen is gebeeldhouwd door Th&eacute;r&egrave;se van Hall,
+de kunstenares, die getoond heeft, hoe goed ze haar taak heeft opgevat.
+In ernst en eenvoud gaf zij een zinnebeeld, een knaap in oosterschen
+trant nedergezeten en gebogen over een boek vol wijsheid; het teere
+figuurtje overhuifd door gebladerte, dat herinnering aan Ambon&rsquo;s
+sagopalmen wekt; op den achtergrond stralen van de rijzende zon; het
+geheel voltooid door een voor zichzelf sprekend opschrift en door twee
+aan weerszijden op den bovenrand geplaatste slangenbeeldjes, symbolen
+der medische wetenschap.</p>
+<p>De secretaris van de vereeniging van indische studenten, de heer R.
+Soemitro, onthulde den steen, en de voorzitter, de heer Soetan
+Casajangan, aanvaardde in naam van de leden der Indische Vereeniging
+het gedenkteeken, dat aan de zorg dier vereeniging blijft opgedragen en
+dankte de nederlandsche vrienden voor hun daadwerkelijke belangstelling
+in het werken en streven van de vooruitwillenden in de indische
+maatschappij.</p>
+<p>Ook Mr. J. H. Abendanon, oud-directeur van onderwijs in Indi&euml;,
+sprak een woord van hoop voor Indi&euml;&rsquo;s toekomst.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a302" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Het Rif en de Rifioten.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Rifstammen vechten nog maar door, zoo luiden de
+berichten uit de allerlaatste dagen van October en ook in de eerste
+dagen van November klinken er nog geen vredelievender tonen. Als de
+Spanjaarden hebben gedacht, dat ze met een eenvoudige
+tuchtigingsexpeditie zouden kunnen volstaan als antwoord op de
+aanvallen van Juli, hebben ze zich vergist, zooals in de geschiedenis
+zoovelen zich vergisten ten opzichte van de marokkaansche zeeroovers.
+Spanje heeft een volledigen oorlog te voeren in Noord-Afrika, en naar
+Melilla moeten steeds maar weer nieuwe troepen worden gezonden, die
+onder generaal Marina&rsquo;s bevel er groote moeilijkheden hebben te
+overwinnen.</p>
+<p>Wat is eigenlijk het Rif? Het woord, dat Arabisch is, beteekent
+&raquo;rand&laquo;. Het wijst den omtrek van een kamp aan bij voorbeeld
+of een strook grond langs een dal, een vlakte of de zee. Het nu
+bedoelde Rif is de streek aan de Middellandsche Zee tusschen Melilla en
+Tetoean. Het is een massief bergland, dat zich van de Moeloeya
+uitstrekt naar de zee en bestaat uit een reeks aan de kust evenwijdige
+ketenen, doorsneden door passen en gescheiden door lengtedalen. Die
+ketenen, die ongeveer een hoogte van 2000 meters bereiken, maken een
+indruk van woeste verlatenheid. Het heerlijke klimaat van de landen om
+de Middellandsche Zee zoekt men er te vergeefs en de westenwinden uit
+de straat van Gibraltar kunnen er zeer koud wezen.</p>
+<p>Toch zijn de hellingen der bergen bedekt met goede weiden en later
+vertoont zich op de niet volkomen rotsachtige gedeelten een dichte
+plantengroei van eiken en dennen, ceders en thuya&rsquo;s, notenboomen
+en wilde olijven; in de dalen, door tal van beken besproeid, groeien
+oranjes en vijgen, wijn en granaatappelen en allerlei graansoorten.</p>
+<p>Maar de kust is al bijzonder ongastvrij; het is een groote
+<span class="pagenum">[<a id="pb316" href="#pb316" name=
+"pb316">316</a>]</span>halve kring van rotsen, wel 300 kilometer lang,
+waarvan de <span class="corr" id="xd21e7008" title=
+"Bron: steille">steile</span> hellingen enkel hier en daar nauwe
+doorgangen laten naar het binnenland. Buitendien is die kust, door de
+natuur reeds zoo weinig toegankelijk gemaakt en waar een heftige
+noordenwind blaast, altijd nog uiterst gevaarlijk voor de schepen door
+de vijandelijkheid der bewoners. De instructies voor de zeevaart
+waarschuwen steeds voor de gevaren, want als een uit den koers geraakte
+stoomboot of een zeilschip, dat door windstilte tot stilliggen is
+gedwongen, binnen het bereik der Rifpiraten komt, aarzelen ze geen
+oogenblik, maar zenden hun gewapende booten uit, om het ongelukkige
+vaartuig te plunderen.</p>
+<div class="figure xd21e7012width"><a href=
+"images/p1909-u316h.png"><img src="images/p1909-u316.png" alt="Melilla"
+width="468" height="720"></a>
+<p class="figureHead">Melilla</p>
+</div>
+<p>De bewoners van deze ongastvrije kust zijn Berbers, verdeeld in een
+dertigtal stammen; stoutmoedige bergbewoners, die geen andere
+oppermacht kennen dan die van hun eigen stamhoofden, zoodat de sultans
+van hun eigen ras geen gezag in hun gebied uitoefenen. De stammen zijn
+onafhankelijk van elkander, en hun politieke eenheid blijkt uit niets
+anders dan uit hun strijd tegen het Maghzen, dat is de regeering van
+Marokko en tegen de Christenen. Elke stam is verdeeld in een zeker
+aantal afdeelingen of clans, waarin alle mannelijke meerderjarigen
+toegelaten worden tot het bespreken van de aangelegenheden van de
+afdeeling en het bestuur der clan zelf kiezen.</p>
+<p>Die clanhoofden, tot een raad vereenigd, benoemen den ka&iuml;d, den
+eersten magistraatspersoon en het militaire hoofd van den stam, die
+echter geen enkel besluit kan nemen zonder de toestemming van den Raad
+der Ouden. Die Raad beslist alle vraagstukken van oorlog, belastingen,
+etcetera, en zijn besluiten hebben kracht van wet. De algemeene
+vergadering van alle mannen van den stam wordt opgeroepen tot het
+kennis nemen van de benoeming van den ka&iuml;d en van de andere
+besluiten, genomen door de Ouden.</p>
+<p>De leden van den stam bewonen de ksoer of dorpen, enkelvoud ksar,
+gewoonlijk op moeilijk toegankelijke hoogten gelegen, samengesteld uit
+steenen hutten en omringd door cactus- en agavehagen, die er echte
+vestingen van maken. De ka&iuml;d bewoont een kasba, een soort van
+kasteel, dat tegelijk tot arsenaal dient, tot schatkamer en tot
+gevangenis, en waarvan het garnizoen bij beurten wordt gekozen uit de
+verschillende afdeelingen van den stam.</p>
+<p>De meeste Rifbewoners zijn gewapend met een geweer van modern
+maaksel, en wie zich dat niet heeft weten te <span class="corr" id=
+"xd21e7024" title="Bron: verschafffen">verschaffen</span>, gebruikt
+geweren van inlandsch maaksel, waarvoor het nooit aan munitie
+ontbreekt, die de Rifioten zelf vervaardigen. De bewapening omvat ook
+nog een rechten dolk, die zeer spits toeloopt, of wel een krommen dolk,
+zooals algemeen is in de atlantische kuststreken van Marokko. In zake
+artillerie hebben ze niet anders dan eenige oude stukken, die van voren
+worden geladen, kanonnen, die nog gediend hebben om Alhacemas en Penon
+de Velez te beschieten.</p>
+<p>Meesters zijn de Rifioten in den guerilla-oorlog. Ze zijn groot en
+sterk, listig en onverschrokken en van een matigheid en een
+uithoudingsvermogen, die merkwaardig zijn. Gekleed in een korte,
+bruinwollen tunica, met om het geschoren hoofd alleen een touwtje van
+geitehaar of het roode lakensche zakje van hun geweer bij wijze van
+tulband, weten ze van de gesteldheid van het terrein uitstekend te
+profiteeren om zich te verbergen en hun vijanden te verrassen. En de
+landstreek om Melilla, de kloven van de Goeroegoe en de diepe, nauwe
+dalen, die van daar naar zee loopen, leenen zich uitstekend voor hun
+tactiek.</p>
+<p>Voor den aanval kiezen ze bij voorkeur het uur v&oacute;&oacute;r
+zonsopgang, het oogenblik, waarop ze vermoeden, dat de tegenstanders
+gerustgesteld zijn door een ongestoorden nacht en vermoeid van het
+langdurige waken. Zonder eenig geraas te maken, sluipen zij achter de
+terreinoneffenheden en rotsen en hagen langs naar hun doel. Dan, als ze
+op den gewenschten afstand zijn gekomen, staan ze plotseling op,
+ontladen hun geweren, om schrik te verspreiden in de gelederen van den
+vijand en gaan tot den aanval over met geschreeuw en woeste
+verwenschingen. De vrouwen achter de gevechtslinie brengen
+krijgsvoorraad aan en emmers vol water, om de strijdenden te
+verkwikken; ze moedigen de mannen aan door scherpe kreten en smalen op
+wie zich laf toont.</p>
+<p>Voorwaar, geen vijanden, om licht over te denken, noch voor Spanje,
+noch voor hun altijddurenden vijand, den sultan van Marokko!</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a303" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Nova Zembla een drievoud.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Wie weet, wat voor verrassingen de Poolstreken nog
+voor ons in petto hebben! Daar blijkt het, dat een russische, door
+gouverneur Sosnowsky uit Archangel naar Nova Zembla gezonden expeditie,
+teruggekeerd is met het bericht, dat zij een gemakkelijke, slechts
+dertig werst lange doorvaart heeft ontdekt tusschen de Kruisbaai van de
+Barentszee en de Karazee aan Nova Zembla&rsquo;s Oostkust. Aan de
+Kruisbaai zou men bovendien steenkolenbeddingen hebben waargenomen.</p>
+<p>Ook zonder die laatste is het bericht al belangwekkend genoeg en
+beschamend leerzaam voor de poolreizigers, die daar zoo druk hebben
+gewerkt, en voor ons, die meenden, dat de Westkust van Nova Zembla
+haast geen geheimen meer verborgen hield.</p>
+<p>Die Kruisbaai of Lommenbaai ligt op 74 N. B. dus even ten noorden
+van de Matotsjkinsjar, de straat, die ook dwars door het land gaat van
+West naar Oost.</p>
+<p>De nieuwe doortocht maakt dus van het smalle maar lange landcomplex
+Nova Zembla, dat tot dusver als uit twee eilanden bestaande werd
+beschouwd, een complex van drie eilanden. Wie weet, wat verdere
+verrassingen het voortgezet onderzoek nog zal brengen. De door de
+Russen gemelde ontdekking is er wel het bewijs van, hoe weinig
+definitief alle geografische exploratie in de poolstreken is. De
+westkust van Nova Zembla toch behoort tot de best verkende en
+betrekkelijk meestbevaren arctische kusten. Aan de exploratie dier kust
+hebben Hollandsche bezoekers een groot aandeel genomen. Niet enkel in
+den tijd van Barents en Heemskerk, maar ook in de tweede helft der
+vorige eeuw. Op de zeven wetenschappelijke zomervaarten, in
+1878-&rsquo;84 met het scheepje de <i>Willem Barents</i> ondernomen,
+zijn onze landgenooten herhaaldelijk aan die Westkust van Nova Zembla
+geweest voor verkenning en inkaartbrenging der kust.</p>
+<p>En in den nazomer van 1880 hebben de opvarenden van de <i>Willem
+Barents</i> juist deze Kruisbaai nog eens bezocht en verkend. Het geluk
+is hun niet gunstig geweest; en de ontdekking, nu door de Russen
+gedaan, is onzen landgenooten onthouden gebleven.</p>
+<p>Trouwens Russen en Noren hebben in de laatste kwart-eeuw Nova Zembla
+met ijver in studie genomen. Helaas, dat ons werk van de <i>Willem
+Barents</i>, het negentiende-eeuwsche schip, dat, zooals gezegd, zeven
+reizen naar Nova Zembla ondernam in de zomers van 1878 tot 1884, ten
+einde een gedenksteen voor Barents en zijn tochtgenooten aan de
+IJshaven te plaatsen, het nooit tot aan die haven heeft gebracht!
+<span class="pagenum">[<a id="pb317" href="#pb317" name=
+"pb317">317</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a304" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De Hohnsteinrotsen.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Van de watervallen der algemeen bekende en door
+niemand, die den Harz bezoekt, verwaarloosde Steinerne Renne buigt zich
+een mooi boschpad af, dat door een hoog opgaand sparrenwoud, waar
+granietklippen en tallooze steenen in verspreid zijn, voert naar een
+groep rotsen, de Hohnsteinrotsen. Dat zijn zonderlinge rotsvormingen,
+die hier in het woud verscholen zijn. Men ziet er vooruitspringende
+klippen en afgebrokkelde rotsen, woest dooreen gestapeld of als door
+een reuzenhand kunstig opgetorend tot rotskasteelen.</p>
+<p>De geweldigste rotsburcht is de 584 Meter hooge Ottofels, die in het
+jaar 1893 toegankelijk is gemaakt door steile, ijzeren ladders en
+onvoorwaardelijk de aandacht verdient, die er aan wordt geschonken. Het
+uitzicht boven behoort al tot de mooiste onder de vele mooie, door den
+Harz geboden. Terwijl reeds het benedenste plateau van de rots een
+heerlijk panorama ontvouwt, heeft men van de hoogste spits een
+overweldigend, zeer uitgestrekt uitzicht.</p>
+<p>In het Westen verheffen zich in de onmiddellijke nabijheid uit een
+donker sparrenbosch de woeste Hohneklippen; verder noordelijk de
+Renneckenberg en de dreigende Zeterklippen; daarboven wenkt de
+Brockentop. Naar het Noorden verrijzen de witte gesteenten van de
+Weissen Steine en de Wolfsklippen; in het Oosten aanschouwt men over
+donkere wouden aan den voet der bergen de stad Wernigerode en de
+voorsteden. Helder schittert daarboven het statige Stolberger
+vorstelijk slot met zijn torens en tinnen. Het trotsche gebouw komt
+heerlijk uit tegen het groen van het loofhout der omringende bergen.
+Over het slot heen verliest zich de blik in de wijde vlakte, waaruit
+tallooze dorpjes en steden met roode daken en kerktorens oplichten.
+Halberstadt vooral springt duidelijk in het oog.</p>
+<div class="figure xd21e7069width"><img src="images/p1909-u317.jpg"
+alt="De Ottofels in den Harz." width="487" height="720">
+<p class="figureHead">De Ottofels in den Harz.</p>
+</div>
+<p>Bij een gelukkigen samenloop van omstandigheden, dat is van lucht en
+licht en bewolking, kan men van hier den dom van Maagdeburg als klein
+puntje in de blauwe verte onderscheiden. In het Zuidoosten en Zuiden
+wordt het panorama afgesloten door de donkerblauwe bergen van den
+Beneden- en den Zuidharz, en men kan als schitterende punten het hotel
+waarnemen van den Hexentanzplatz en den toren van de Rosstrappe; dan de
+witgrijze kalkbergen van R&uuml;beland en Elbingerode, de dorpen
+H&uuml;ttenrode en Friedrichsbrunn en als hoogste punt den Auerberg met
+de Josephsh&ouml;he bij Stolberg.</p>
+<p>Het kleine boschpad voert verder naar het boschhuisje, het
+Karlshaus, van waar men nog een verrassend kijkje krijgt op het slot
+Wernigerode. Wie naar Wernigerode wil terugkeeren, kiest het
+schaduwrijke Thumkuhlendal als weg en heeft dan nog gelegenheid, het
+Lossengedenkteeken te kunnen bekijken, waarin alle in den Harz
+voorkomende gesteenten te vinden zijn.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a305" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Spitsbergen-expedities weer thuis.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De noorsche Spitsbergen-expeditie van den ritmeester
+Isachsen is den 10<sup>den</sup> September met de bekende Fram naar
+Troms&ouml; teruggekeerd. Haar taak, die uit aardrijkskundig en
+natuurwetenschappelijk werk bestond, en die zij vooral in het
+binnenland van noordwestelijk Spitsbergen heeft volbracht, was
+afgeloopen. Zij heeft met succes gewerkt, ofschoon de afgeloopen zomer
+zoo laat is begonnen en de onderneming buitendien op veel bezwaren
+stuitte. Bijzonder rijk moeten de geologische verzamelingen zijn en in
+het doorvorschte gebied, dat voor een groot deel totaal onbekend was,
+zijn veel bergtoppen bestegen. De leden der expeditie werkten in
+groepen, die zelfstandig uitstapjes ondernamen.</p>
+<p>Belangrijk is het bericht, dat Prins Karels Voorland door een lid
+der expeditie voor Noorwegen in bezit is genomen. Noorwegen meent
+inderdaad rechten op Spitsbergen te hebben. De te verwachten
+Spitsbergenconferentie zal daaromtrent uitspraak hebben te doen.
+Isachsen wil in den zomer van 1910 zijn onderzoek voortzetten.</p>
+<p>Half September is ook Bruce&rsquo;s expeditie naar Prins Karels
+Voorland met het schip &raquo;Conqueror&laquo; teruggekeerd. Dit was al
+de derde Spitsbergenexpeditie van Dr. William S. Bruce van het
+Oceanographisch Laboratorium te Edinburgh, altijd naar Prins Karels
+Voorland, het langgerekte eiland v&oacute;&oacute;r Spitsbergens
+westkust. Een zeer talrijke staf van wetenschappelijke mannen gingen
+dit jaar mee aan boord van de Conqueror, om topografisch, geologisch en
+dier- en plantkundig werk te doen.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a306" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Landbouwtentoonstelling te Buenos Aires.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De Argentijnsche Republiek herdenkt in het volgend
+jaar het honderdjarig bestaan harer onafhankelijkheid. Als spaansche
+kolonie behoorden de La Platalanden, en dus ook Argentini&euml;, tot
+1776 bij het onderkoningschap Peru, maar in dat jaar werd het land tot
+een afzonderlijk onderkoningschap verheven met de hoofdstad Buenos
+Aires. Toen Spanje zich in de napoleontische oorlogen met Frankrijk had
+verbonden, namen de Engelschen in 1806 Buenos Aires in, maar moesten al
+spoedig weer het veld ruimen. In 1810 was intusschen Frankrijk met
+Spanje zelf in oorlog geraakt en tijdens dien strijd zetten de
+kolonisten den onderkoning af en benoemden een provisorische Junta,
+echter nog in naam van koning Ferdinand VII. Dat was op 22 Mei
+1810.</p>
+<p>Cordova, Paraguay en Uruguay erkenden die regeering echter niet en
+na veel burgertwisten riep eerst een congres te Tucuman in 1816 de
+republiek uit, het verklaarde de onafhankelijkheid van de Vereenigde
+Staten van Rio de la Plata.</p>
+<p>Het gebeurde van 1810 zal men nu herdenken in de thans bloeiende
+republiek, ook met een groote landbouwtentoonstelling, die blijkens de
+verspreide circulaires tevens een van veeteelt zal zijn en waar de
+nijverheid eveneens zal vertegenwoordigd wezen, terwijl er voor de
+verschillende hulpwetenschappen plaats zal worden ingeruimd. De
+argentijnsche consul Gustav Niederlein te Berlijn geeft
+inlichtingen.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Boeken en lezers.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In menig boek legt de lezer meer in dan de schrijver.
+<span class="pagenum">[<a id="pb321" href="#pb321" name=
+"pb321">321</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div id="u51" class="div0 issue">
+<div class="figure"><img src="images/opdenuitkijk.png" alt=
+"Op den Uitkijk." width="512" height="123"></div>
+<div id="a308" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Bij een paar Spreewaldkiekjes.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">Ten zuidoosten van Berlijn in het gebied van den
+bovenloop der Spree ligt dat bekende Spreewald, de streek met zooveel
+eigenaardigs in de gewoonten en de kleederdrachten der bewoners. Bij
+het dorp Burg begint het al. Daar toch verdeelt zich de Spree in
+tallooze armen en armpjes, die het land als liefkoozend omvatten. Nu
+eens door vlakke weiden, dan door hoog opgaand bosch stroomend, bieden
+die waterloopen de grootste afwisseling van uitzichten over het wijde
+land of op nauw ingesloten oeverlandschappen. Ten noorden van Cottbus
+worden de korenvelden en graslanden aangetroffen, waar de maaiers in
+schilderachtige middagrust bijeen zijn, en de witte hoofddoeken der
+vrouwen en meisjes lichte plekken vormen. Aan spijs en drank laaft men
+zich, terwijl de kinderen, die den versterkenden kost brachten, mee
+mogen eten, want buiten in het veld smaakt het veel lekkerder dan
+tehuis!</p>
+<p>De booten van het Spreewald zijn een kenmerkende factor in de
+streek. Het zijn als onze giethoornsche punters de voornaamste
+vervoermiddelen van het land; reeds de jeugd leert er mee omgaan, daar
+het gaan naar school en kerk, naar de markt en het dorp, naar het
+spoorwegstation en naar visites bij buren, alles met de boot gebeurt.
+Ook de meisjes leeren boomen en sturen door het warnet van takken en
+takjes van de Spree. Het land is maar weinig bevolkt; hier en daar is
+een boerenhoeve te zien, en men kan bezwaarlijk naar den weg vragen.
+Dan gaat het nog beter te informeeren aan iemand, dien men in een
+andere boot tegenkomt.</p>
+<p>De houten huizen met vakwerk en strooien daken staan soms in
+groepjes en keeren den bezoeker dan meestal den rug toe op de manier
+als bij ons in de Zaanstreek, maar zooals daar Wormerveer beleefder is
+en naar de rivier den voorkant van zijn huizen keert, zoo doen in het
+Spreewald Lehde en Leipe dat ook. Tusschen de gehuchten worden de
+waterloopen omsloten door elzen en eiken, esschen, iepen en beuken. Het
+dorp Lehde heeft men wel het Veneti&euml; van het Spreewald genoemd, en
+jaar op jaar komt een kunstenaarskolonie er schilderen. Inderdaad is
+het natuurschoon er wel een bezoek waard. Een tochtje van Burg naar
+L&uuml;bbenau bijvoorbeeld is een genot voor den natuurvriend.</p>
+<div class="figure xd21e7117width"><img src="images/p1909-u321-1.jpg"
+alt="Meisjes uit het Spreewald." width="330" height="437">
+<p class="figureHead">Meisjes uit het Spreewald.</p>
+</div>
+<p>Daarbij boeien de menschen, die men ziet. Het is een slavische
+bevolking, de Sorben, die in twee groepen zich laten verdeelen met een
+uiteenloopende taal, de Oppersorben en de Nedersorben. De eersten wonen
+in het koninkrijk Saksen en het aangrenzend deel van Silezi&euml;; de
+Nedersorben in de streek ten noorden van Cottbus, hebben nog het
+trouwst aan hun oude kleederdrachten vastgehouden. Dat zal voor een
+groot deel ook wel samenhangen met de ontsluiting van het Spreewald
+voor de toeristen, die graag de vreemde kleederdracht zien, de kleurige
+kleeding, die de bewoners dan met trots vertoonen. Men kan immers
+daarbij vooral op de groote feesten, Paschen en Pinksteren, zijn
+rijkdom toonen in de kostbare stukken der kleeding en in de sierlijke
+hoofddoeken. De dracht der mannen is zoo goed als vergeten. Zelden ziet
+men de lange, grijze jas en de muts met kwast, door enkele oude heeren
+nog gedragen. Die ouden behooren tot een verdwijnenden tijd.</p>
+<p>Maar heel anders is het met de kleeding der vrouwen. De kleinste
+meisjes dragen den hoofddoek en gaan daarmee naar school. De
+onderwijzers hebben wel eens om hygi&euml;nische reden getracht, die
+gewoonte tegen te gaan, maar de ouders verzetten zich, en de regeering
+heeft op goede gronden verordend, dat men de dracht niet moet
+tegengaan, daar het volk er te zeer aan is gehecht. Die hoofddoek is
+onafscheidelijk van de vrouwen en meisjes, en het is een aardig
+gezicht, als zoo&rsquo;n boot vol kerkgangers voorbijgaat en men de
+stijve vijfhoeken daarin op rijen ziet geschaard. De maagd en de vrouw,
+de bruid en de grijze dragen ze, maar niet allen op dezelfde manier.
+Elk dorp heeft zijn eigen vouwen en kleuren, verschillend weer naar
+gelang van omstandigheden, van doop of bruiloft, aanneming of
+avondmaal, danspartij of werkplaats.</p>
+<div class="figure xd21e7126width"><img src="images/p1909-u321-2.jpg"
+alt="Middagrust bij het hooien." width="646" height="432">
+<p class="figureHead">Middagrust bij het hooien.</p>
+</div>
+<p>Er behooren dan bij het witte bovenhemd zonder mouwen, de kleurige
+borstdoek, de groote boezelaar en de vele wijd uitstaande rokken. In
+hoofddoeken, schorten en bovenrokken kan een weelde worden ten toon
+gespreid, die opvallend afsteekt tegen de gewone zuinigheid der
+bewoners. In het eigenaardige land passen de eigenaardige
+kleederdrachten, en samen maken ze het verklaarbaar, dat tegenwoordig
+de uitstapjes naar het Spreewald zeer in de mode zijn.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a309" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">De telegrafen der natuurvolken.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">In haar voorbeeldelooze ontwikkeling is de telegrafie
+een kind gebleven van de electrische vonk, en daardoor is het te
+verklaren, dat wij haar altijd met de electriciteit in verband brengen.
+Dat behoeft echter niet. Zoo behooren ook tot het gebied der telegrafie
+de vele kunstige inrichtingen van optiek en acoustiek, waardoor al voor
+duizenden jaren de volkenreeksen hun gedachten hebben gereproduceerd en
+berichten hebben gewisseld over groote afstanden.</p>
+<p>De vuurtorens van Grieken en Romeinen waren de voorloopers van de
+pruisische en fransche houttelegrafen, v&oacute;&oacute;r zestig jaar
+in gebruik. De kunst van het geven van optische signalen stond in de
+oudheid op groote hoogte, zoo zelfs dat men tot de 18<sup>de</sup> eeuw
+niet van eigenlijken vooruitgang kan spreken.</p>
+<p>Intusschen stonden die ouden, Perzen, Grieken, Romeinen, ook
+werkelijk op hoog standpunt in menig ander opzicht; maar vooral is het
+belangwekkend, dat wilden, natuurvolken, stammen uit Amerika, Afrika en
+Australi&euml;, de electriciteit niet hebben afgewacht, om over verre
+afstanden met elkaar in gemeenschap <span class="pagenum">[<a id=
+"pb322" href="#pb322" name="pb322">322</a>]</span>te treden en dat ze
+er al vroolijk op los telegrafeerden en telefoneerden, voordat de
+verstandige Europeanen hun weg kruisten. Die kunst hebben de wilde
+zonen van de steppen en de oerwouden uit zichzelf ontwikkeld en met de
+eenvoudigste hulpmiddelen hebben ze haar tot een hoogte gebracht, die
+voor hun omstandigheden voldoende was.</p>
+<p>Wat de wilden elkaar te seinen hebben, zijn geen met cijfers
+doorspekte beurs- en handelsberichten, waarin een enkel verkeerd cijfer
+heel wat ongeluk kan veroorzaken. Maar voor wat volstrekt noodig is, om
+in de uitgestrekte wildernissen, met elkaar in verbinding te blijven en
+elkaar te helpen of te bestrijden, hebben ze doelmatige seinen
+uitgevonden. In Kongo en Kameroen gebruiken de inboorlingen voor
+berichten naar de verte trommels, zooals, naar onze lezers weten, J. J.
+Moret al eens naar de N. R. C. schreef. Het zijn stukken uitgeholden
+boomstam, aan weerszijden met antilopenvel overtrokken. Men heeft ze in
+soorten. Er zijn groote, dofklinkende trommels voor oorlogsberichten en
+kleinere spreektrommels, die enkel in vredestijd worden gebezigd. Met
+een bijzondere soort van trommel wordt de geboorte van een mensch
+aangekondigd en met weer een andere soort geeft men een sterfgeval aan.
+Uit den uit de verte aanklinkenden toon van een trommel kunnen dus de
+inboorlingen nauwkeurig onderscheiden, welk bericht onder weg is.</p>
+<p>En de negers hebben de trommeltaal nog fijner ontwikkeld. Zeer
+bijzonder ontwikkelde trommelslagers verstaan de kunst, woorden te
+vormen, waardoor het mogelijk wordt, allerlei berichten over groote
+afstanden over te brengen. Zij komen uit de onderscheiden dorpen af en
+toe te zamen, om zich te oefenen en hun voorraad signalen te vergrooten
+en te vergelijken. Aan de Kongowatervallen verstaan de negers het, met
+de trommels onder elkander gesprekken te voeren als in de gewone taal,
+waarbij hun zeer fijn gehoor hun goed te pas komt. De hoofden kunnen,
+zonder van hun rustbank op te staan, met behulp van deze
+trommeltelefonie met hun buren zoo gemakkelijk onderhandelen, dat ze
+voortdurend op het nauwkeurigste van wat er in vrij wijden omtrek
+voorvalt, op de hoogte zijn.</p>
+<p>Niet zelden komen ook de blanken in de noodzakelijkheid, zich te
+bedienen van de v&egrave;rspreekkunst van de negers. Zoo vertelt pater
+Von der Deken, hoe de inspecteur der Kongomaatschappij, als hij op een
+inspectiereis zich verlaatte, aan een trommelslager de opdracht gaf, de
+menschen op het station Basoko te vertellen, dat er vertraging was en
+hun te zeggen, den maaltijd te bewaren. De mededeeling werd dan van
+dorp tot dorp getrommeld en de inspecteur miste zijn maal niet.</p>
+<p>Over een dergelijke werking van de spreektrommel bericht gouverneur
+Von Bennigsen uit de Stille Zuidzee, waar de trommeltaal eveneens in
+gebruik is. Op een dag kwam de tijding, dat op een eiland door een
+hoofd gewelddaden waren bedreven. Hij ging terstond aan boord van een
+regeeringsstoomboot, om recht te doen en nam een zwarten trommelslager
+mee. Terwijl het hoofd zich verscholen hield in het dichte struikgewas,
+lag de strafexpeditie vanwege de branding ongeveer vier kilometer van
+het strand verwijderd. Toen zond de trommelslager een vraag in de
+trommeltaal naar de jungle over, en dadelijk kwam er antwoord. Er
+volgde een levendig gesprek, waarvan het gevolg was de onderwerping van
+het hoofd en de betaling van een boete.</p>
+<p>Nog eigenaardiger is de inrichting van de acoustische telegraaf,
+waarvan de argentijnsche reiziger Dr. Jos&eacute; Bach op een
+onderzoekingstocht in het Amazonengebied verhaalt. Hij stiet daar op
+een Indianenstam, de Catoequinaroe&rsquo;s, die op vier verschillende
+nederzettingen woonden. Elke van die 1.6 kilometer van elkander
+verwijderde nederzettingen bezat een inrichting, waardoor ze
+voortdurend in gemeenschap kon blijven met de andere. Het was ook een
+trommeltelegraaf, maar op andere physische grondslagen ingericht dan de
+afrikaansche. In den grond was een 1.1 meter diepe, cylindervormige
+kloof van 1.2 meter middellijn gegraven en tot op de helft met
+vastaangestampt, grof zand gevuld. Op de zandlaag stond in het midden
+een bijna een meter hooge, 40 centimeter dikke palmstam, die aan beide
+einden een 30 en 20 centimeters wijde holte had, onderling verbonden
+door een slechts 12 centimeter wijd kanaaltje. De onderste holte
+bevatte in vier lagen fijn zand, houtspaanders, beendersplinters en
+gestampt glimmer; de bovenste in drie lagen leder, hout en caoutchouc,
+terwijl de middelste nauwe opening ledig was.</p>
+<p>Om den stam heen had men de kloof of sloot met stukken hout,
+ongelooid leer en verschillende soorten hars gevuld en ze ter hoogte
+van de oppervlakte van den bodem met een caoutchoucplaat afgedekt. Dit
+toestel, dat een soort van trommel voorstelde en dat door de Indianen
+cambarysoe werd genoemd, diende zoowel tot het geven als tot het
+ontvangen van signalen. Als men met den trommelstok, waarvan de knop
+met caoutchouc en leer was overtrokken, op den cambarysoe sloeg,
+plantte zich het geluid door den grond naar het gelijkvormige toestel
+van de volgende nederzetting voort en kon daar duidelijk worden
+waargenomen. Op zijn dringend verzoek kreeg de vreemdeling een proef te
+hooren van de werking. Het hoofd riep het volgende station door
+tweemaal kloppen aan, waarop als antwoord een dof geluid werd vernomen,
+afkomstig van een slag op het toestel aan het geroepen station. Daarop
+ontspon zich met behulp van afgesproken seinen een lang gesprek,
+waarvan de inhoud den vreemde onbekend bleef.</p>
+<p>Het wonderlijke bij deze ontdekking is niet zoozeer, dat de van de
+beschaving zoo ver af staande wilden met de wetten der voortplanting
+van het geluid door den grond bekend waren, als wel dat de Indianen ook
+in staat waren, de technische middelen te vinden, om dit
+proc&eacute;d&eacute; in de praktijk voor hun doel te gebruiken.
+Intusschen is het ook niet volkomen onmogelijk, dat de cambarysoe een
+eeuwen lang geheim gehouden instrument is uit de tijden van het tot een
+zekere beschaving gekomen rijk der Inca&rsquo;s in Peru.</p>
+<p>Het geheim der trommelteekens wordt door de natuurvolken streng
+bewaard. In Kameroen is het den duitschen onderwijzer Betz na
+langdurige studie gelukt, erachter te komen. Daar de wanden van de daar
+gebruikte trommels verschillend van dikte zijn, krijgt men door het
+slaan tegen de kanten verschillende tonen. Betz heeft ongeveer 300 met
+de trommel weergegeven zinnen verklaard, en hij geeft toe, dat men door
+de trommeltaal kilometers ver over alle mogelijke dingen kan praten; er
+kunnen verhaaltjes worden verteld, nieuwtjes worden overgebracht en er
+wordt geroepen en gescholden in de boschwildernis, alles &ldquo;op
+noten&rdquo;.</p>
+<p>Een optische v&egrave;rspreektaal heeft onder de wilden in
+Australi&euml; rooksignalen in haar dienst. Het gebruik van vuur- en
+rooksignalen is zeer oud, maar de rooktelegrafie van de Austraalnegers
+is zoo eigenaardig, dat ze afzonderlijk vermelding verdient. Het geheim
+dier taal wordt streng bewaard, en de ouden van den stam, de
+priesterlijke wachters van de stamgeheimen, zwijgen zelfs tegenover
+jongere leden van den stam over de beteekenis der afzonderlijke
+teekens. Maar in den laatsten tijd heeft men zooveel waarnemingen er
+over gedaan, dat het stelsel in hoofdzaak bekend is geworden.</p>
+<p>De verschillende beteekenis der signalen wordt uitgedrukt door den
+vorm en de kleur der rookzuilen. De middelen, om die te voorschijn te
+roepen heeft de Australi&euml;r in de hem omringende plantenwereld. Een
+dikke zwarte rookzuil ontstaat, als een hoop brandhout bedekt wordt met
+groene bladeren of gras, en kan dienst doen als signaal voor verre
+afstanden. Bij windstilte kan de rook tot duizend meter hoog stijgen en
+wordt dan tot op 80 kilometers afstands gezien. De beteekenis is bij
+verschillende stammen verschillend, bijvoorbeeld: &ldquo;een menigte
+gewapenden is in aantocht, om een man te dooden&rdquo;, of &ldquo;hier
+is veel water en wild; wij gaan een dansfeest geven&rdquo;.</p>
+<p>Is de rookzuil groot en bleek van kleur, waarvoor droog hout wordt
+gebruikt, dan kan het een doodstijding zijn of bij andere stammen een
+aankondiging van bezoek wezen. De inboorlingen verstaan het, aan de
+rookzuilen door kunstgrepen allerlei vormen te geven en hebben daardoor
+den woordenschat der rooktelegrafie sterk uitgebreid. Spiraalvormige
+teekens worden verkregen door de brandstof in een kring om een rechtop
+staanden stam op te stapelen of ook wel doordat twee mannen een vel in
+een bepaalde helling boven het vuur cirkelvormig laten draaien.
+Rookballen krijgt men door den opstijgenden rook op te vangen in zakken
+en dan van tijd tot tijd den zak van boven te openen, terwijl een
+tweede inboorling den zak een opwaartsche beweging geeft, zoodat de
+rook in den vorm van een bal ontwijkt.</p>
+<p>De Australi&euml;rs hebben een heel woordenboek van rooksignalen, er
+zijn onafgebroken rookzuilen, rookguirlandes, evenwijdige zuilen van
+rook van verschillende kleuren, en daardoor en in verbinding met
+bepaalde herhalingen en schikkingen ontstaat een woordenrijke
+teekentaal.</p>
+<p>De behoefte aan onderling verkeer is zoo oud als de wereld, en
+menschenvernuft heeft overal middelen en wegen gevonden, om er aan
+tegemoet te komen. Waar onze beschaving nog niet is doorgedrongen, daar
+vlammen de vuren op, in geheimzinnige taal van berg tot berg berichten
+overbrengend; hoornsignalen klinken door woestijnen en oerwouden; maar
+nergens zijn die middelen van onderling verkeer zoozeer tot de hoogte
+der kunst gestegen als in de trommeltaal en de optische taal met
+rooksignalen. <span class="pagenum">[<a id="pb323" href="#pb323" name=
+"pb323">323</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="a310" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Herleving van de markt te Nischni Nowgorod.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De groote markt te Nischni Nowgorod heeft dit jaar
+veel meer succes gehad dan in de laatste jaren het geval was. Het
+vooruitzicht van beter zaken te doen in Midden- en Zuid-Rusland
+verklaart maar voor een deel het toenemen van den handel. Maar er is
+een andere oorzaak, namelijk, dat dit jaar weer enkele groote
+kooplieden en fabrikanten, die gedurende een zeker aantal jaren de
+markt vermeden, er zijn teruggekeerd. Als gevolg van den aanleg van
+spoorwegen en andere nieuwe gemeenschapswegen, die de industri&euml;ele
+middelpunten in rechtstreeksche gemeenschap stelden met alle deelen van
+het rijk in Europa en Azi&euml;, was de markt te Nischni Nowgorod
+achteruitgegaan.</p>
+<p>De groote russische industri&euml;elen en kooplieden hadden
+geleidelijk Nischni verlaten in de meening, dat hun klanten hen zouden
+volgen naar de middelpunten van voortbrenging. Die hoop werd mogelijk
+in den aanvang vervuld, maar niet op den duur, want sinds eenige jaren
+ging de markt achteruit. Tegenover dat verontrustende feit hebben een
+groot aantal producenten besloten den ouden weg weer in te slaan. Niet
+dat ze denken, de schitterende zaken terug te vinden van vroeger; ze
+weten, dat niet daar de belangrijkste koopen worden gesloten, maar
+misschien zullen ze een deel terugwinnen door zich in de herinnering
+van hun oude klanten terug te roepen en de aandacht van andere te
+vragen.</p>
+<div class="figure xd21e7182width"><img src="images/p1909-u323.jpg"
+alt="Op de markt te Nischni." width="691" height="348">
+<p class="figureHead">Op de markt te Nischni.</p>
+</div>
+<p>En dit jaar zijn voor het eerst in langen tijd de reusachtige
+tenten, die het veld van de markt bedekken, voor een groot deel bezet
+geweest; de 4000 winkels aan de zestien straten van elk een goeden
+kilometer lang, die elkander rechthoekig snijden, hebben onder hun
+veranda&rsquo;s de opgehoopte goederen ten toon gesteld. Sedert lang
+had men zooveel goederen niet gezien in de straten van de bontwerkers,
+goudsmeden, reukwerkfabrikanten, meubelmakers, zijdewevers en
+kleermakers van allerlei aard.</p>
+<p>Een nieuw gebouw, dat er sierlijk uitziet, is de Glavni Dom, een
+huis van 20 meter lang en 50 meter breed. De bovenverdiepingen zijn
+ingenomen door de offici&euml;ele diensten, administratie, politie,
+post enz., terwijl de eerste verdieping door een ruime hall wordt
+ingenomen, waarop winkeltjes uitkomen van kostbare dingen, juweelen,
+zilverwerk en goud, parelen, tapijten en zijden stoffen, waarvoor
+koopers en verkoopers de dure plaats van deze soort van tentoonstelling
+niet schromen. Want ieder van deze winkels betaalt duizend roebels
+huur, twaalfhonderd met wat erbij komt. Er zijn tweehonderd winkels van
+dien aard in den Glavni Dom, wat een huur maakt van 240.000 roebels.
+Daarbij komt de huur van de andere vier duizend winkels, die elk
+honderd tot honderd vijftig roebels huur doen, zoodat men komt tot een
+cijfer van een millioen roebels, een wel groot, maar niet buitensporig
+cijfer, als men bedenkt, dat verleden jaar, toen men met een gemiddeld
+jaar te doen had, er te Nischni voor twaalfhonderd millioen francs
+zaken zijn gedaan.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="a311" class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Opkomst van een stad in Schotland.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">De eischen van de industrie doen wel eens aan de
+schoonheden der natuur een felle concurrentie aan. Overal waar zich
+bergen verheffen, beijveren zich de ingenieurs concessies te erlangen
+voor het exploiteeren van watervallen, en Schotland ziet dan ook reeds
+de liefhebbers der witte steenkool zijn hooggebergte beklimmen en er
+zich vestigen.</p>
+<p>Tot den herfst 1905 was het gebied van Loch Leven, verloren in het
+bergland van oostelijk Schotland, alleen bekend bij de jagers en bij
+enkele kunstenaars, die de woeste schoonheid van het land bewonderden
+en met hun penseel trachtten weer te geven het indrukwekkend schouwspel
+der watervallen. Maar in het najaar van 1905 reisde een engelsch
+industri&euml;el als eenvoudig toerist in die streek, en zijn
+speculatiegeest ontwaakte bij het zien van de hydraulische krachten,
+die er te gebruiken vielen bij Loch Leven.</p>
+<p>De toerist, die de ontdekking deed, was een der directeuren van de
+British Aluminium Company, een machtige maatschappij, die haar verkoop
+steeds ziet toenemen met het veelzijdig gebruik, dat van het door haar
+geproduceerde metaal wordt gemaakt. Toen de maatschappij de waarde der
+terreinen om Loch Leven had ingezien, besloot ze er een reuzenfabriek
+te zetten; ze verkreeg er de noodige rechten voor en ging terstond aan
+het werk ondanks bezwaren van allerlei aard. Er zijn daar drie meren op
+verschillende hoogte en verbonden door een rivier. De ingenieurs hebben
+het plan opgevat een reusachtigen dijk aan te leggen, die hoog genoeg
+zal zijn, om in een enkel verzamelbekken de wateren der drie meren te
+bevatten. Dat r&eacute;servoir zal het grootste van Europa worden en
+misschien van de wereld; het zal een kilometer breed en veertien
+kilometer lang zijn. Het zal ongeveer een milliard hectoliter
+bevatten.</p>
+<p>Om de watermassa te bewaren, is de stuwdam 803 meter lang, heeft een
+dikte van 18 meter aan zijn voet en van 4.5 meter aan de oppervlakte
+van het water. De grootste hoogte zal 24 meter bedragen. Het water van
+het reuzenbekken wordt aangevoerd door een kanaal van gewapend beton
+van een afstand van 6.5 kilometer naar een verdeelingsbekken, van waar
+zes reusachtige stalen buizen uitgaan, die het water naar twaalf
+turbines voeren.</p>
+<p>Die buizen worden door een duitsche firma geleverd en in Hamburg
+direct ingescheept naar de kleine havenplaats Kinlochaven. Nu is er te
+Loch Leven te midden der woeste rotswereld een heele stad ontstaan van
+werklieden en hun gezinnen. Men vindt er aardige huisjes van twee
+verdiepingen met een tuin, naar een weloverlegd plan geplaatst. De stad
+heeft overvloedig drinkwater en electrisch licht; aan alle eischen van
+hygi&euml;ne is voldaan; electrische trams brengen de werklui naar het
+werk; er is een presbyteriaansche kerk en er zijn scholen voor de
+kinderen. Het is een nieuw verrezen stad, als in Amerika zoovele
+plotseling zijn ontstaan.</p>
+<p>Loch Leven is een rotsachtig plateau, dat bijna ontoegankelijk is.
+Er gingen enkel slechte muilpaden heen. Dat moest anders worden. De
+British Aluminium Company richtte boven de dalen en afgronden een heel
+net van luchtspoorwegen in. Langs soliede stalen kabels vervoeren
+hangende waggons, door electriciteit bewogen, die door een naburige
+rivier wordt voortgebracht, elken dag 500 ton materialen.</p>
+<p>Als de hydro-electrische fabriek in werking zal zijn en de
+electrische ovens het aluminium bereiden, zullen de machines goed
+beloonden arbeid kunnen verschaffen aan meer dan 15000 arbeiders.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1 article"><span class="pagenum">[<a href=
+"#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="divHead">
+<h2 class="main">Tegenstrijdige relatie.</h2>
+</div>
+<div class="divBody">
+<p class="first">X. en IJ. staan tot elkander in een tegenstrijdige
+betrekking: aan den eenen kant zijn ze bevriend met elkander&mdash;aan
+den anderen zijn ze bloedverwanten.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<div class="div1" id="toc">
+<h2 class="main">Inhoudsopgave</h2>
+<ul>
+<li><a href="#u1">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u1">3</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a1">Van den oosterschen spoorweg in
+Turkij&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a1">3</a></span></li>
+<li><a href="#a2">Dwars door het eiland
+Bougainville.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a2">4</a></span></li>
+<li><a href="#a4">Gebouw van het officierscorps in
+Belgrado.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a4">5</a></span></li>
+<li><a href="#a5">Tijding omtrent Andree?</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a5">5</a></span></li>
+<li><a href="#a6">Britsch Nieuw Guinea.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a6">5</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u2">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u2">9</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a8">Een uitstapje naar de diamantvelden bij
+L&uuml;deritzbucht.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a8">9</a></span></li>
+<li><a href="#a9">Schilderachtig hoekje in
+Mostar.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a9">10</a></span></li>
+<li><a href="#a10">Hyderabad verwoest.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a10">11</a></span></li>
+<li><a href="#a11">De &ldquo;Nederlandsche
+Toerist.&rdquo;</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a11">11</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u3">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u3">15</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a13">De Sarasins op Ceylon.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a13">15</a></span></li>
+<li><a href="#a14">Rijker dan velen
+dachten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a14">16</a></span></li>
+<li><a href="#a15">De jongste aflevering Tijdschr. Aard.
+Gen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a15">16</a></span></li>
+<li><a href="#a16">Volkstypen uit Bosni&euml; en
+Herzegowina.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a16">17</a></span></li>
+<li><a href="#a17">Reizen met de
+Hamburg-Amerikalijn.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a17">17</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u4">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u4">21</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a18">Uit Bosni&euml; en zijn
+hoofdstad.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a18">21</a></span></li>
+<li><a href="#a19">Van de Rotterdamsche Lloyd en haar nieuwste
+stoomschip.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a19">21</a></span></li>
+<li><a href="#a20">Diamanten bij
+L&uuml;deritzbucht.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a20">23</a></span></li>
+<li><a href="#a21">Kapers op de kust van
+Liberia.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a21">23</a></span></li>
+<li><a href="#a22">Een mooie reis door
+Indi&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a22">23</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u5">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u5">27</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a23">Oost Aziatische kunst.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a23">27</a></span></li>
+<li><a href="#a24">Een boek over korwars.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a24">28</a></span></li>
+<li><a href="#a25">Eerst pacificeeren in de
+Kamara.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a25">28</a></span></li>
+<li><a href="#a26">De menschen van het
+Nijldal.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a26">28</a></span></li>
+<li><a href="#a27">Een vroegere catastrofe in
+Messina.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a27">33</a></span></li>
+<li><a href="#a28">Hulde aan
+Afrika-ontdekkers.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a28">34</a></span></li>
+<li><a href="#a29">Een amerikaansch Pompeji</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a29">34</a></span></li>
+<li><a href="#a30">Sji-Tocht van een
+Nederlander.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a30">34</a></span></li>
+<li><a href="#a32">Een droevig sterfgeval.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a32">35</a></span></li>
+<li><a href="#a33">Smeroe-reis van den heer C. M.
+Vissering.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a33">35</a></span></li>
+<li><a href="#a34">Reizen in Britsch
+Nieuw-Guinea.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a34">35</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u6">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u6">39</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a35">In de zwavelmijnen van
+Sicili&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a35">39</a></span></li>
+<li><a href="#a36">De handel van
+Abessyni&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a36">40</a></span></li>
+<li><a href="#a38">De Donau in
+Beneden-Oostenrijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a38">41</a></span></li>
+<li><a href="#a39">Ski of Sji?</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a39">41</a></span></li>
+<li><a href="#a40">Geconserveerde zomerzon.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a40">41</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u7">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u7">45</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a41">Albani&euml; en de
+Albaneezen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a41">45</a></span></li>
+<li><a href="#a42">Aan de andere zij van den
+poolcirkel.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a42">46</a></span></li>
+<li><a href="#a43">De snelheid der transatlantische
+booten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a43">46</a></span></li>
+<li><a href="#a44">De Nasamonianen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a44">47</a></span></li>
+<li><a href="#a45">Copal.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a45">47</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u8">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u8">51</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a47">Hudson-Fultonviering en onze Halve
+Maan.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a47">51</a></span></li>
+<li><a href="#a48">Waaggebouw te Enkhuizen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a48">52</a></span></li>
+<li><a href="#a49">In Achter-Indi&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a49">52</a></span></li>
+<li><a href="#a50">Van Oostenrijks werk in
+Bosni&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a50">53</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u9">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u9">57</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a53">Van Ancona naar Reggio.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a53">57</a></span></li>
+<li><a href="#a54">Interessante studie over
+Jong-Turkije.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a54">58</a></span></li>
+<li><a href="#a55">Reisboeken.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a55">58</a></span></li>
+<li><a href="#a56">Betere verbinding tusschen Rijn en Donau in
+Beieren.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a56">59</a></span></li>
+<li><a href="#a57">Een Prins in onze Oost.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a57">59</a></span></li>
+<li><a href="#a58">Het Afrika-vraagstuk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a58">59</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u10">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u10">63</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a59">Sven Hedin terug uit
+Thibet.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a59">63</a></span></li>
+<li><a href="#a60">Postduiven als
+photografen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a60">63</a></span></li>
+<li><a href="#a61">De Mamb&egrave;ramo.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a61">64</a></span></li>
+<li><a href="#a62">Sven Hedin.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a62">64</a></span></li>
+<li><a href="#a63">Spitsbergen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a63">65</a></span></li>
+<li><a href="#a64">Quant &agrave; moi van Chineezen en
+inlanders.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a64">65</a></span></li>
+<li><a href="#a65">Een Batak-spiegel.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a65">65</a></span></li>
+<li><a href="#a66">Tram tusschen Genua en
+Milaan.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a66">65</a></span></li>
+<li><a href="#a67">Gedenkdagen in 1909.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a67">65</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u11">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u11">69</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a68">Het tegenwoordige
+Servi&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a68">69</a></span></li>
+<li><a href="#a69">Amerikaansche eekhorentjes naar
+Europa.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a69">70</a></span></li>
+<li><a href="#a70">Bloeiende
+Alpenvereenigingen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a70">70</a></span></li>
+<li><a href="#a72">Caoutchouc en getah
+pertsja.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a72">71</a></span></li>
+<li><a href="#a73">Klein-Azi&euml; en de
+Bagdadspoorweg.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a73">71</a></span></li>
+<li><a href="#a74">Nog eens Spitsbergen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a74">71</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u12">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u12">75</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a75">Zuidafrikaansche
+struisvogelteelt.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a75">75</a></span></li>
+<li><a href="#a76">Het nieuwe plan van
+Amundsen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a76">76</a></span></li>
+<li><a href="#a77">Over een hoekje van
+Nieuw-Nederland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a77">77</a></span></li>
+<li><a href="#a78">Wat zal de hoofdstad van Australi&euml;
+zijn?</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a78">77</a></span></li>
+<li><a href="#a79">Duitsche Koloniale
+school.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a79">77</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u13">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u13">81</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a80">Standbeelden van koningen van
+Dahomey</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a80">81</a></span></li>
+<li><a href="#a81">Van varen en landen in de Stille
+Zuidzee.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a81">81</a></span></li>
+<li><a href="#a82">Reis naar
+Voor-Azi&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a82">82</a></span></li>
+<li><a href="#a84">Marokko en de
+mogendheden.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a84">83</a></span></li>
+<li><a href="#a85">Noordpoolexpeditie van Dr. Frederick A.
+Cook.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a85">83</a></span></li>
+<li><a href="#a87">Onderwijs aan inlandsche
+meisjes.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a87">83</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u14">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u14">87</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a88">Een vergeten amerikaansche expeditie ter opsporing
+van de Noordwestelijke Doorvaart.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a88">87</a></span></li>
+<li><a href="#a89">Nederlandsch onderzoeker op
+Celebes.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a89">87</a></span></li>
+<li><a href="#a90">Postboden in de tropen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a90">87</a></span></li>
+<li><a href="#a91">Brieven uit de Oost.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a91">88</a></span></li>
+<li><a href="#a92">Nijldam bij Esneh.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a92">88</a></span></li>
+<li><a href="#a93">In Indi&euml; naar de Middeleeuwen
+verplaatst.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a93">89</a></span></li>
+<li><a href="#a94">Na den Roewenzori de Mount
+Everest.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a94">89</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u15">Op den Uitkijk</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u15">93</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a95">De post over het ijs.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a95">93</a></span></li>
+<li><a href="#a96">Volken van Sumatra.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a96">93</a></span></li>
+<li><a href="#a97">Een internationale groote
+wereld.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a97">94</a></span></li>
+<li><a href="#a98">Onze kennis van
+Arabi&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a98">94</a></span></li>
+<li><a href="#a99">Voorjaarsreizen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a99">94</a></span></li>
+<li><a href="#a100">De Jungfrauspoorweg.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a100">95</a></span></li>
+<li><a href="#a101">Van de Ehze in de oude Graafschap
+Zutphen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a101">95</a></span></li>
+<li><a href="#a102">Onze Alpenvereeniging.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a102">102</a></span></li>
+<li><a href="#a103">Herbouw van de abdij van
+Egmond.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a103">103</a></span></li>
+<li><a href="#a104">Verschillend
+postvervoer.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a104">107</a></span></li>
+<li><a href="#a105">Paard en auto.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a105">107</a></span></li>
+<li><a href="#a106">Taalgrenzen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a106">108</a></span></li>
+<li><a href="#a107">Noord-Atlantische
+Oceaan.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a107">108</a></span></li>
+<li><a href="#a108">Kolonisatie van
+Europeanen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a108">108</a></span></li>
+<li><a href="#a109">Onrust in
+Abessyni&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a109">108</a></span></li>
+<li><a href="#a110">Op de grenzen van
+Montenegro.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a110">109</a></span></li>
+<li><a href="#a111">Gelukkige ambitie van de Koninklijke
+Paketvaartmaatschappij.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a111">109</a></span></li>
+<li><a href="#a112">De Denen weer naar het
+Noorden.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a112">109</a></span></li>
+<li><a href="#a113">Geen territori&euml;n meer in de Vereenigde
+Staten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a113">109</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u16">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u16">113</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a114">De telegraaf in Atjeh.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a114">113</a></span></li>
+<li><a href="#a115">Het rijstmesje der
+Maleiers.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a115">113</a></span></li>
+<li><a href="#a116">In de buurt van den
+Triglau.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a116">113</a></span></li>
+<li><a href="#a117">Hongersnood in Tunis.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a117">114</a></span></li>
+<li><a href="#a118">Morota&iuml; of Moro.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a118">114</a></span></li>
+<li><a href="#a119">Aan Menelik&rsquo;s Hof</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a119">114</a></span></li>
+<li><a href="#a120">Tot dicht bij de
+Zuidpool!</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a120">115</a></span></li>
+<li><a href="#a121">Hulp bij natuurstudie.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a121">115</a></span></li>
+<li><a href="#a122">Minder tropische
+ziekten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a122">115</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u17">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u17">119</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a123">Een vorstenhuwelijk op
+Java.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a123">119</a></span></li>
+<li><a href="#a124">Een bezwaar bij expedities naar de
+West.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a124">120</a></span></li>
+<li><a href="#a125">De Duitschers op Nieuw-Guinea aan het
+pionieren.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a125">120</a></span></li>
+<li><a href="#a126">Van Togo.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a126">120</a></span></li>
+<li><a href="#a127">Een Grievencahier.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a127">121</a></span></li>
+<li><a href="#a128">Mooi voorbeeld voor landheer en industri&euml;el.
+Huize de Duno cum annexis.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a128">123</a></span></li>
+<li><a href="#a129">Naar de Lutte!</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a129">126</a></span></li>
+<li><a href="#a130">Centraal Bureau voor
+Vreemdelingenverkeer.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a130">129</a></span></li>
+<li><a href="#a131">Prakbosch.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a131">129</a></span></li>
+<li><a href="#a132">Tusschen Amerika en
+Europa.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a132">129</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u18">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u18">133</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a133">Een vroolijk tooneeltje aan de
+Cropinakreek.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a133">133</a></span></li>
+<li><a href="#a134">Labrang Gomba, een klooster in
+Thibet.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a134">134</a></span></li>
+<li><a href="#a135">Koloniaal Museum bij
+Brussel.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a135">135</a></span></li>
+<li><a href="#a136">Van Steinthorwall naar
+Rothenbaum-chaussee.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a136">135</a></span></li>
+<li><a href="#a137">Verre reizen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a137">135</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u19">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u19">139</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a138">De jachtluipaard als huisdier in tuinen en
+parken.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a138">139</a></span></li>
+<li><a href="#a139">Hoezee, hoezee! De tram rijdt op
+Flakkee.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a139">140</a></span></li>
+<li><a href="#a140">Hendrick Hudson in Hollands
+dienst.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a140">140</a></span></li>
+<li><a href="#a141">Karakoelschapen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a141">141</a></span></li>
+<li><a href="#a142">Primitieve, maar toch omslachtige
+versiering.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a142">141</a></span></li>
+<li><a href="#a143">Stroomop in den
+Amazonenstroom.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a143">141</a></span></li>
+<li><a href="#a144">De Saloe&euml;n.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a144">141</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u20">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u20">145</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a145">Kerbela, het tweede
+Mekka.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a145">145</a></span></li>
+<li><a href="#a146">Voor vreemdelingenverkeer op groote schaal aan het
+werk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a146">146</a></span></li>
+<li><a href="#a147">Reclameboekje voor de Rotterdamsche
+Tramwegmaatschappij.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a147">147</a></span></li>
+<li><a href="#a148">Mikkelsen niet naar Nieuw-Guinea, maar naar de
+Noordpool.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a148">147</a></span></li>
+<li><a href="#a149">Reizen per ballon.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a149">147</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u21">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u21">151</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a150">Padvinder voor
+Roosevelt.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a150">151</a></span></li>
+<li><a href="#a151">Centrale verkoeling.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a151">152</a></span></li>
+<li><a href="#a152">Een oude
+badplaatsverordening.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a152">152</a></span></li>
+<li><a href="#a153">Engeland en Duitschland in Duitsch
+Zuidwest-Afrika.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a153">152</a></span></li>
+<li><a href="#a155">Nieuwe haven aan de Roode
+Zee.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a155">153</a></span></li>
+<li><a href="#a156">Het genot van den
+Javaan.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a156">153</a></span></li>
+<li><a href="#a157">Wat te doen, om de luiheid der Philippino&rsquo;s
+tegen te gaan?</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a157">153</a></span></li>
+<li><a href="#a158">De scheepvaart tusschen het meer van Gen&egrave;ve
+en Lyon.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a158">153</a></span></li>
+<li><a href="#a159">In en om Amersfoort.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a159">155</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u22">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u22">165</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a161">De Ezel in het Zuiden.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a161">165</a></span></li>
+<li><a href="#a162">Invoering van bijen op het eiland
+Saipan.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a162">166</a></span></li>
+<li><a href="#a164">Een en ander over Shackleton&rsquo;s
+expeditie.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a164">167</a></span></li>
+<li><a href="#a165">Erratum.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a165">167</a></span></li>
+<li><a href="#a166">Zigeuners in
+Zevenburgen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a166">171</a></span></li>
+<li><a href="#a167">Dr. J. D. E. Schmeltz.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a167">171</a></span></li>
+<li><a href="#a168">Meer steenkolen in
+Nederland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a168">172</a></span></li>
+<li><a href="#a169">Liever Pruis dan
+Oldenburger!</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a169">172</a></span></li>
+<li><a href="#a170">Wandelen om de wereld.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a170">172</a></span></li>
+<li><a href="#a171">Georg von Neumayer
+overleden.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a171">173</a></span></li>
+<li><a href="#a172">Mei 1909 en andere mooie
+maanden.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a172">173</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u23">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u23">177</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a173">Parijsche Cabarets.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a173">177</a></span></li>
+<li><a href="#a174">Wonderlijke toestanden in Onzijdig
+Moresnet.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a174">178</a></span></li>
+<li><a href="#a175">Echte Panama&rsquo;s, door Nederlanders
+gevlochten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a175">178</a></span></li>
+<li><a href="#a176">Rotterdams Museum voor land- en
+volkenkunde.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a176">179</a></span></li>
+<li><a href="#a177">De Duitscher, onder boeten gebukt
+gaande.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a177">179</a></span></li>
+<li><a href="#a178">De Bottelpoort te Nijmegen weer aan de
+orde.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a178">181</a></span></li>
+<li><a href="#a179">Het neusje van den Gooischen
+zalm.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a179">183</a></span></li>
+<li><a href="#a180">Ter herinnering aan Antony van
+Leeuwenhoek.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a180">186</a></span></li>
+<li><a href="#a181">Automobielthee.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a181">187</a></span></li>
+<li><a href="#a182">De kleeding der Maori.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a182">191</a></span></li>
+<li><a href="#a183">Feest aan de
+Dedemsvaart.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a183">193</a></span></li>
+<li><a href="#a184">Engeland versus
+Duitschland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a184">193</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u24">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u24">197</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a185">IJsbergen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a185">197</a></span></li>
+<li><a href="#a186">Tropisch Nederland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a186">198</a></span></li>
+<li><a href="#a188">Moois van Stockholm.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a188">199</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u25">Op den Uitkijk. Verbeterd
+sneltreinverkeer.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#u25">203</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a192">Een mooi land in onze
+buurt.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a192">205</a></span></li>
+<li><a href="#a193">Nederlandsche Oudheidkundige
+Bond.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a193">205</a></span></li>
+<li><a href="#a194">Het Reisboek in kleiner
+formaat.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a194">205</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u26">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u26">209</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a196">Straatleven in het
+Oosten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a196">209</a></span></li>
+<li><a href="#a197">Waarde, die tot haar recht
+komt.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a197">210</a></span></li>
+<li><a href="#a198">Plaatselijk verzet op
+Ceram.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a198">210</a></span></li>
+<li><a href="#a199">Over den Roewenzori.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a199">210</a></span></li>
+<li><a href="#a200">Mosselteelt.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a200">211</a></span></li>
+<li><a href="#a201">Een nieuw modern dorp.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a201">211</a></span></li>
+<li><a href="#a202">Plasmolen&rsquo;s
+schoon.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a202">213</a></span></li>
+<li><a href="#a203">Noordhollandsch
+Watertochtje.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a203">215</a></span></li>
+<li><a href="#a204">Een internationaal
+Noordzeebad.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a204">218</a></span></li>
+<li><a href="#a205">Ligue internationale des Associations
+Touristes.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a205">219</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u27">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u27">223</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a206">Zeer hooge gasten op
+Middachten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a206">223</a></span></li>
+<li><a href="#a207">Herdenking van wat Nederland en de Vereenigde
+Staten verbindt.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a207">223</a></span></li>
+<li><a href="#a208">Hohenfinow en de Von
+Bethmann-Hollwegs.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a208">225</a></span></li>
+<li><a href="#a209">De beide talen in den
+Elzas.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a209">225</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u28">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u28">229</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a210">Pforta of Schulpforta.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a210">229</a></span></li>
+<li><a href="#a211">De nieuwe
+Tauernspoorweg.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a211">229</a></span></li>
+<li><a href="#a212">Het engelsche
+landschap.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a212">230</a></span></li>
+<li><a href="#a213">Een Haagsche vliegtocht van
+Lef&egrave;bvre.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a213">231</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u29">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u29">235</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a214">In het Ertsgebergte.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a214">235</a></span></li>
+<li><a href="#a215">Houtbewerking.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a215">236</a></span></li>
+<li><a href="#a216">Nieuwe Alpenweg in
+Frankrijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a216">236</a></span></li>
+<li><a href="#a217">Rustige Hotels.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a217">236</a></span></li>
+<li><a href="#a219">Nevelzee&euml;n.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a219">237</a></span></li>
+<li><a href="#a220">Ouderdom van
+badplaatsen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a220">237</a></span></li>
+<li><a href="#a221">Een volkstelling in
+China.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a221">237</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u30">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u30">249</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a223">De Bo&euml;-top, een &ldquo;gemakkelijke&rdquo;
+Dolomiettop.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a223">249</a></span></li>
+<li><a href="#a224">Caoutchouccrisis in Fransch
+West-Afrika.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a224">249</a></span></li>
+<li><a href="#a225">Van Ha&iuml;ti.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a225">250</a></span></li>
+<li><a href="#a226">Nieuwe aanlegplaats voor transatlantische
+booten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a226">250</a></span></li>
+<li><a href="#a227">Mooi plekje aan den
+Veluwezoom.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a227">239</a></span></li>
+<li><a href="#a228">Vereeniging
+&ldquo;Doorwerth&rdquo;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a228">244</a></span></li>
+<li><a href="#a229">Wat Jonge Verkenners of Boy-scouts moeten
+weten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a229">245</a></span></li>
+<li><a href="#a230">Nog eens naar Klondike.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a230">251</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u31">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u31">255</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a231">De Amerikaan Cook aan de
+Noordpool!</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a231">255</a></span></li>
+<li><a href="#a232">Records van
+poolreizigers.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a232">255</a></span></li>
+<li><a href="#a233">Spitsbergen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a233">256</a></span></li>
+<li><a href="#a234">Feest in de Stille
+Zuidzee.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a234">256</a></span></li>
+<li><a href="#a235">Weer een taalquaestie op een
+grensgebied.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a235">256</a></span></li>
+<li><a href="#a237">Vliegtoestellen niet langer
+duur.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a237">257</a></span></li>
+<li><a href="#a238">Een Engelsche van de Kaap naar
+Ka&iuml;ro.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a238">257</a></span></li>
+<li><a href="#a239">Koning Eduards historische
+boot.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a239">257</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u32">Op den Uitkijk. Maskers van de
+Mahakam.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#u32">261</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a241">Admiraal Melville&rsquo;s oordeel van
+beteekenis.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a241">263</a></span></li>
+<li><a href="#a242">Reval eerste
+oorlogshaven.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a242">263</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u33">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u33">267</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a243">Bergtochten in Saksisch
+Zwitserland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a243">267</a></span></li>
+<li><a href="#a244">Het reizen van een aziatische
+ziekte.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a244">268</a></span></li>
+<li><a href="#a245">Seismologisch internationaal
+Congres.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a245">268</a></span></li>
+<li><a href="#a246">Struisvogelteelt in
+Noord-Duitschland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a246">269</a></span></li>
+<li><a href="#a247">Zionistische plannen op hef Cyrena&iuml;sch
+schiereiland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a247">269</a></span></li>
+<li><a href="#a248">Toegankelijkheid van de ru&iuml;nen van
+Angkor.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a248">269</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u34">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u34">273</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a249">Rit over de Duitsche
+Wadden.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a249">273</a></span></li>
+<li><a href="#a250">Aanwinsten in zake de ethnografie van Flores en
+omgeving.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a250">274</a></span></li>
+<li><a href="#a251">Een monoliet gered als natuurhistorisch
+monument.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a251">274</a></span></li>
+<li><a href="#a252">De Namib.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a252">274</a></span></li>
+<li><a href=
+"#a253">Shackletontentoonstelling.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a253">275</a></span></li>
+<li><a href="#a254">Maatschappij van
+Weldadigheid.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a254">275</a></span></li>
+<li><a href="#a255">Nieuwe hut op den Dent
+Blanche.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a255">275</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u35">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u35">279</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a256">Peary&rsquo;s
+gezellinnen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a256">279</a></span></li>
+<li><a href="#a257">Zijdeteelt en rijstbouw op
+Madagascar.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a257">279</a></span></li>
+<li><a href="#a258">De nieuwe Canadaspoorweg en de stad Prince
+Rupert.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a258">280</a></span></li>
+<li><a href="#a259">De Japanners op
+Hawa&iuml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a259">280</a></span></li>
+<li><a href="#a260">Palmenstad.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a260">280</a></span></li>
+<li><a href="#a262">Veertien dagen te
+Berlijn.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a262">281</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u36">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u36">285</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a265">Een halve eeuw na Karl Ritter&rsquo;s
+dood.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a265">285</a></span></li>
+<li><a href="#a266">De wandaden der tijgers in
+Hindostan.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a266">285</a></span></li>
+<li><a href="#a267">Brazili&euml;, een land der
+toekomst.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a267">286</a></span></li>
+<li><a href="#a268">De hoofdstad van
+Australi&euml;.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a268">286</a></span></li>
+<li><a href="#a270">Hoogterecord van den hertog der
+Abruzzen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a270">287</a></span></li>
+<li><a href="#a271">Utrechtsche
+Zendingsvereeniging.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a271">287</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u37">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u37">291</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a272">Ook een manier van
+doodenvereering.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a272">291</a></span></li>
+<li><a href="#a273">Naar Dauphin&eacute;!</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a273">291</a></span></li>
+<li><a href="#a274">Franz Wilhelm Junghuhn.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a274">292</a></span></li>
+<li><a href="#a275">Twee nieuwe expedities naar de
+Noordpool.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a275">292</a></span></li>
+<li><a href="#a276">De Zuidhollandsche Eilanden en
+Schouwen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a276">293</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u38">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u38">297</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a281">Een bestijging van den
+Popocatepetl.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a281">297</a></span></li>
+<li><a href="#a282">Over den jongsten opstand op
+Samoa.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a282">298</a></span></li>
+<li><a href="#a283">Een nationaal park in
+Zwitserland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a283">298</a></span></li>
+<li><a href="#a284">Een Nederlandsch volksvertegenwoordiger aan den
+dood ontsnapt.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a284">299</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u39">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u39">303</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a286">Bij &rsquo;t plaatje van den
+Poolwedloop.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a286">303</a></span></li>
+<li><a href="#a287">Hoogterecords in den
+Himalaya.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a287">303</a></span></li>
+<li><a href="#a288">De hertog der Abruzzen
+terug.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a288">304</a></span></li>
+<li><a href="#a289">Nog maar eens de
+Doorwerth.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a289">304</a></span></li>
+<li><a href="#a290">De Duitsch-Oostenrijksche
+Alpenvereeniging.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a290">304</a></span></li>
+<li><a href="#a291">Een Harzreis.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a291">305</a></span></li>
+<li><a href="#a292">Door de lucht naar den
+Gemmitop.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a292">305</a></span></li>
+<li><a href="#a293">Geluk of ongeluk door
+tweelingen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a293">305</a></span></li>
+<li><a href="#a294">Bestijging van den Brocken in den
+winter.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a294">309</a></span></li>
+<li><a href="#a296">Dame-bergbestijgster in
+Noord-Peru.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a296">311</a></span></li>
+<li><a href="#a297">R. Parkinson gestorven.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a297">311</a></span></li>
+<li><a href="#a298">Weer een Engelsche
+Zuidpoolexpeditie.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a298">311</a></span></li>
+<li><a href="#a299">Edam, Volendam, Marken.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a299">311</a></span></li>
+<li><a href="#a300">Schedelvereering.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a300">311</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u40">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u40">315</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a301">Gedenkteeken J. E.
+Tehupeiory.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a301">315</a></span></li>
+<li><a href="#a302">Het Rif en de Rifioten.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a302">315</a></span></li>
+<li><a href="#a303">Nova Zembla een
+drievoud.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a303">316</a></span></li>
+<li><a href="#a304">De Hohnsteinrotsen.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href=
+"#a304">317</a></span></li>
+<li><a href="#a305">Spitsbergen-expedities weer
+thuis.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a305">317</a></span></li>
+<li><a href="#a306">Landbouwtentoonstelling te Buenos
+Aires.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="tocPageNum"><a class=
+"pageref" href="#a306">317</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#u51">Op den Uitkijk.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
+<span class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#u51">321</a></span>
+<ul>
+<li><a href="#a308">Bij een paar
+Spreewaldkiekjes.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a308">321</a></span></li>
+<li><a href="#a309">De telegrafen der
+natuurvolken.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a309">321</a></span></li>
+<li><a href="#a310">Herleving van de markt te Nischni
+Nowgorod.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a310">323</a></span></li>
+<li><a href="#a311">Opkomst van een stad in
+Schotland.</a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class=
+"tocPageNum"><a class="pageref" href="#a311">323</a></span></li>
+</ul>
+</li>
+</ul>
+</div>
+<div class="transcribernote">
+<h2 class="main">Colofon</h2>
+<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3>
+<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen
+overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de
+<a class="exlink xd21e34" title="Externe link" href=
+"https://www.gutenberg.org/license" rel="license">Project Gutenberg
+Licentie</a> bij dit eBoek of on-line op <a class="exlink xd21e34"
+title="Externe link" href=
+"https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line
+gedistribueerd correctie team op <a class="exlink xd21e34" title=
+"Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p>
+<p>Dit bestand bevat <i>Op den Uitkijk</i>, het bijblad of supplement
+bij <i>De Aarde en haar volken</i> van het jaar 1909. Dit bijblad bevat
+meestal kortere berichten en is meer gericht op de actualiteit dan de
+hoofdartikelen, en werd vaak niet bewaard als het blad werd
+ingebonden.</p>
+<p>De volgende hoofdartikelen van de jaargang 1909 van <i>De Aarde en
+haar volken</i> zijn beschikbaar in Project Gutenberg:</p>
+<ul>
+<li>G. J. de Groot, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/24481">Schetsen uit Napels en
+omgeving.</a></li>
+<li>Guillaume Vasse, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/16045">Op de jacht in
+Mozambique.</a></li>
+<li>George R. Sims, Typische dingen van Londen</li>
+<li>G. Bosch, Zuid-Beieren en Vorarlberg</li>
+<li>Jane Dieulafoy, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/24480">Castili&euml; en
+Andalusi&euml;.</a></li>
+<li>Emile Deschamps, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/20908">Aan de kust van
+Malabar.</a></li>
+<li>Roald Amundsen, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/21878">De Noordwestelijke
+Doorvaart.</a></li>
+<li>B. de Jadin, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/24448">Om en door den
+Peloponnesus.</a></li>
+<li>Fritz Sarasin, Ceylon en de steentijd der Wedda&rsquo;s</li>
+<li>M. Mendell, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/25257">Op den Tarn.</a></li>
+<li>Jacques Tournadour d&rsquo;Albay, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/27656">De verwoeste steden aan de
+straat van Messina.</a></li>
+<li>Reginald Kann, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/25258">Formosa, de eerste kolonie van
+Japan.</a></li>
+<li>G. Bosch, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/27628">York.</a></li>
+<li><a class="pglink xd21e34" title="Link naar Project Gutenberg eboek"
+href="https://www.gutenberg.org/ebooks/27628">Het passiespel op de
+Marquesaseilanden.</a></li>
+<li>Percy E. Henderson, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/27659">Op het
+Balkan-Schiereiland.</a></li>
+<li>Z. K. H. den Hertog van Abruzzen, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/27657">Het bergland van den
+Roewenzori.</a></li>
+<li>A. Trolle, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/27634">Van de Deensche expeditie naar
+Noord-Groenland.</a></li>
+<li>A. Adossid&egrave;s, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/28085">In Griekenland.</a></li>
+<li>B. Chantre, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/25343">Onderweg in Tunis.</a></li>
+<li>Ernest Henry Shackleton, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/27671">Het dichtste bij de
+Zuidpool.</a></li>
+<li>Delphine Menant, <a class="pglink xd21e34" title=
+"Link naar Project Gutenberg eboek" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/14648">Bij de Parsi&rsquo;s van Bombay
+en Gudjserat.</a></li>
+</ul>
+<p>Project Gutenberg catalogus pagina: <a class="pglink" href=
+"https://www.gutenberg.org/ebooks/34048">34048</a>.</p>
+<h3 class="main">Codering</h3>
+<p class="first">Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen
+poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het
+einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in
+het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn gemarkeerd
+met het corr-element.</p>
+<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3>
+<ul>
+<li>2008-12-13 Begonnen.</li>
+<li>2010-10-09 Uitgebreidt met ontbrekende pagina&rsquo;s.</li>
+<li>2013-03-22 Aanpassing voor ePub en correcties.</li>
+</ul>
+<h3 class="main">Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn
+dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3 class="main">Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table class="correctiontable" summary=
+"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst.">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e231">3</a></td>
+<td class="width40 bottom">drie-en een-halven</td>
+<td class="width40 bottom">drie-en-een-halven</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e253">3</a></td>
+<td class="width40 bottom">Oost-Rumeli&euml;</td>
+<td class="width40 bottom">Oost-Roemeli&euml;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e317">5</a></td>
+<td class="width40 bottom">specialiteiten</td>
+<td class="width40 bottom">specialisten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e325">5</a></td>
+<td class="width40 bottom">uu</td>
+<td class="width40 bottom">nu</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e398">10</a></td>
+<td class="width40 bottom">hij</td>
+<td class="width40 bottom">Hij</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e403">10</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e3893">173</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e3902">173</a>, <a class="pageref" href="#xd21e6158">281</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e418">10</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e541">16</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e997">40</a>, <a class="pageref" href="#xd21e1754">69</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e1765">69</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e2682">114</a>, <a class="pageref" href="#xd21e2787">119</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e2917">127</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e3579">166</a>, <a class="pageref" href="#xd21e4322">197</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e4339">197</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e4400">198</a>, <a class="pageref" href="#xd21e4601">210</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e4856">224</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e4916">224</a>, <a class="pageref" href="#xd21e5315">249</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e5945">273</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e6291">287</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e504">15</a></td>
+<td class="width40 bottom">gneisblokken</td>
+<td class="width40 bottom">gneissblokken</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e538">16</a></td>
+<td class="width40 bottom">leiddde</td>
+<td class="width40 bottom">leidde</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e583">17</a></td>
+<td class="width40 bottom">Noord Amerika</td>
+<td class="width40 bottom">Noord-Amerika</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e586">17</a></td>
+<td class="width40 bottom">Rondom</td>
+<td class="width40 bottom">rondom</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e598">21</a></td>
+<td class="width40 bottom">voordeeld</td>
+<td class="width40 bottom">voorbeeld</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e663">22</a></td>
+<td class="width40 bottom">schoomschip</td>
+<td class="width40 bottom">stoomschip</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e688">23</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e4905">224</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">&rdquo;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e696">23</a></td>
+<td class="width40 bottom">me r</td>
+<td class="width40 bottom">meer</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e703">23</a></td>
+<td class="width40 bottom">h eft</td>
+<td class="width40 bottom">heeft</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e710">23</a></td>
+<td class="width40 bottom">iberiaansche</td>
+<td class="width40 bottom">liberiaansche</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e812">28</a></td>
+<td class="width40 bottom">Nubie</td>
+<td class="width40 bottom">Nubi&euml;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e867">34</a></td>
+<td class="width40 bottom">dag n</td>
+<td class="width40 bottom">dagen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e924">35</a></td>
+<td class="width40 bottom">No.</td>
+<td class="width40 bottom">Nr.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1078">45</a></td>
+<td class="width40 bottom">sAlbani&euml;</td>
+<td class="width40 bottom">Albani&euml;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1081">45</a></td>
+<td class="width40 bottom">Bulgarij&euml;</td>
+<td class="width40 bottom">Bulgarije</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1086">45</a></td>
+<td class="width40 bottom">usschen</td>
+<td class="width40 bottom">tusschen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1089">45</a></td>
+<td class="width40 bottom">ten</td>
+<td class="width40 bottom">en</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1110">45</a></td>
+<td class="width40 bottom">Albanie&rsquo;s</td>
+<td class="width40 bottom">Albani&euml;&rsquo;s</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1175">47</a></td>
+<td class="width40 bottom">kolonien</td>
+<td class="width40 bottom">koloni&euml;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1187">47</a></td>
+<td class="width40 bottom">&raquo;</td>
+<td class="width40 bottom">&rdquo;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1233">51</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e1555">63</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e4921">224</a></td>
+<td class="width40 bottom">.</td>
+<td class="width40 bottom">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1254">51</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e5191">236</a></td>
+<td class="width40 bottom">&rdquo;</td>
+<td class="width40 bottom">&laquo;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1303">52</a></td>
+<td class="width40 bottom">Saloee&euml;n</td>
+<td class="width40 bottom">Saloe&euml;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1349">53</a></td>
+<td class="width40 bottom">moelijk</td>
+<td class="width40 bottom">moeilijk</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1436">59</a></td>
+<td class="width40 bottom">tuschen</td>
+<td class="width40 bottom">tusschen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1838">71</a></td>
+<td class="width40 bottom">hoog staande</td>
+<td class="width40 bottom">hoogstaande</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1843">71</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e1852">71</a></td>
+<td class="width40 bottom">industrieele</td>
+<td class="width40 bottom">industri&euml;ele</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e1986">77</a></td>
+<td class="width40 bottom">Kolonialbeamte</td>
+<td class="width40 bottom">Kolonialbeamten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2041">81</a></td>
+<td class="width40 bottom">Honkong</td>
+<td class="width40 bottom">Hongkong</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2092">83</a></td>
+<td class="width40 bottom">Fes</td>
+<td class="width40 bottom">Fez</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2097">83</a></td>
+<td class="width40 bottom">marokkaansche</td>
+<td class="width40 bottom">Marokkaansche</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2107">83</a></td>
+<td class="width40 bottom">zuidpool&euml;xpeditie</td>
+<td class="width40 bottom">zuidpoolexpeditie</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2157">87</a></td>
+<td class="width40 bottom">fjoren</td>
+<td class="width40 bottom">fjorden</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2208">88</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e3387">153</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e3942">177</a>, <a class="pageref" href="#xd21e5117">231</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e6048">275</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">&laquo;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2292">94</a></td>
+<td class="width40 bottom">ethnonografisch</td>
+<td class="width40 bottom">ethnografisch</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2301">94</a></td>
+<td class="width40 bottom">von</td>
+<td class="width40 bottom">van</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2398">100</a></td>
+<td class="width40 bottom">oud ritmeester</td>
+<td class="width40 bottom">oud-ritmeester</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2438">102</a></td>
+<td class="width40 bottom">Alpenvereenging</td>
+<td class="width40 bottom">Alpenvereeniging</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2498">107</a></td>
+<td class="width40 bottom">Marokaansche</td>
+<td class="width40 bottom">Marokkaansche</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2527">108</a></td>
+<td class="width40 bottom">g ensbewoner</td>
+<td class="width40 bottom">grensbewoner</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2593">109</a></td>
+<td class="width40 bottom">Monokwari</td>
+<td class="width40 bottom">Manokwari</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2618">113</a></td>
+<td class="width40 bottom">wo den</td>
+<td class="width40 bottom">worden</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2710">115</a></td>
+<td class="width40 bottom">in in</td>
+<td class="width40 bottom">in</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2748">119</a></td>
+<td class="width40 bottom">Djokjokarta</td>
+<td class="width40 bottom">Djokjakarta</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2762">119</a></td>
+<td class="width40 bottom">tr uwdag</td>
+<td class="width40 bottom">trouwdag</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2841">120</a></td>
+<td class="width40 bottom">he ft</td>
+<td class="width40 bottom">heeft</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2862">121</a></td>
+<td class="width40 bottom">Direc eur</td>
+<td class="width40 bottom">Directeur</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2945">128</a></td>
+<td class="width40 bottom">Belved&egrave;re</td>
+<td class="width40 bottom">Belv&eacute;d&egrave;re</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2973">129</a></td>
+<td class="width40 bottom">prakkosch</td>
+<td class="width40 bottom">prakbosch</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e2976">129</a></td>
+<td class="width40 bottom">houtveiling</td>
+<td class="width40 bottom">houtvelling</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3029">134</a></td>
+<td class="width40 bottom">thibetiaanschen</td>
+<td class="width40 bottom">thibetaanschen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3067">135</a></td>
+<td class="width40 bottom">Hongarij&euml;</td>
+<td class="width40 bottom">Hongarije</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3137">140</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">en</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3159">141</a></td>
+<td class="width40 bottom">Perzii&euml;</td>
+<td class="width40 bottom">Perzi&euml;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3168">141</a></td>
+<td class="width40 bottom">pogi gen</td>
+<td class="width40 bottom">pogingen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3248">146</a></td>
+<td class="width40 bottom">Konigsplein</td>
+<td class="width40 bottom">Koningsplein</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3401">153</a></td>
+<td class="width40 bottom">.</td>
+<td class="width40 bottom">?</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3418">153</a></td>
+<td class="width40 bottom">bevredigde</td>
+<td class="width40 bottom">bevredigende</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3423">153</a></td>
+<td class="width40 bottom">plantage arbeiders</td>
+<td class="width40 bottom">plantage-arbeiders</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3517">160</a></td>
+<td class="width40 bottom">Koppelooort</td>
+<td class="width40 bottom">Koppelpoort</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3610">166</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">bekend</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3649">167</a></td>
+<td class="width40 bottom">kaap</td>
+<td class="width40 bottom">Kaap</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3652">167</a></td>
+<td class="width40 bottom">miscrocopische</td>
+<td class="width40 bottom">microscopische</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3765">171</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">&raquo;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3779">171</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">)</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3986">178</a></td>
+<td class="width40 bottom">Curacao</td>
+<td class="width40 bottom">Cura&ccedil;ao</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e3989">178</a></td>
+<td class="width40 bottom">Curacao&rsquo;sche</td>
+<td class="width40 bottom">Cura&ccedil;ao&rsquo;sche</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4179">191</a></td>
+<td class="width40 bottom">nesstels</td>
+<td class="width40 bottom">nestels</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4247">192</a></td>
+<td class="width40 bottom">tatoe&euml;ren</td>
+<td class="width40 bottom">tatoe&euml;eren</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4310">193</a></td>
+<td class="width40 bottom">&frac14;</td>
+<td class="width40 bottom">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4358">198</a></td>
+<td class="width40 bottom">Nederlandsch-Indie</td>
+<td class="width40 bottom">Nederlandsch-Indi&euml;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4416">199</a></td>
+<td class="width40 bottom">sneeuwbedekte</td>
+<td class="width40 bottom">sneeuw bedekte</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4562">209</a></td>
+<td class="width40 bottom">Duizenden-en-&eacute;&eacute;n</td>
+<td class="width40 bottom">Duizend-en-&eacute;&eacute;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4593">210</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">we</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4598">210</a></td>
+<td class="width40 bottom">Trolh&auml;tta-waterval</td>
+<td class="width40 bottom">Trollh&auml;tta-waterval</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4659">211</a></td>
+<td class="width40 bottom">gevuldenet ten</td>
+<td class="width40 bottom">gevulde netten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4749">216</a></td>
+<td class="width40 bottom">eenigszings</td>
+<td class="width40 bottom">eenigszins</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4812">223</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e5201">236</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e5204">236</a>, <a class="pageref" href="#xd21e5689">257</a></td>
+<td class="width40 bottom">&raquo;</td>
+<td class="width40 bottom">&laquo;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4817">223</a></td>
+<td class="width40 bottom">zo n</td>
+<td class="width40 bottom">zoon</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4847">224</a></td>
+<td class="width40 bottom">Trough</td>
+<td class="width40 bottom">Through</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4894">224</a></td>
+<td class="width40 bottom">&rdquo;</td>
+<td class="width40 bottom">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4975">225</a></td>
+<td class="width40 bottom">wich</td>
+<td class="width40 bottom">which</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e4986">225</a></td>
+<td class="width40 bottom">A D</td>
+<td class="width40 bottom">A. D.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5001">225</a></td>
+<td class="width40 bottom">Bethman</td>
+<td class="width40 bottom">Bethmann</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5374">240</a></td>
+<td class="width40 bottom">vo r</td>
+<td class="width40 bottom">voor</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5400">241</a></td>
+<td class="width40 bottom">den</td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5428">243</a></td>
+<td class="width40 bottom">wetten</td>
+<td class="width40 bottom">metten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5514">255</a></td>
+<td class="width40 bottom">gekrooond</td>
+<td class="width40 bottom">gekroond</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5563">255</a></td>
+<td class="width40 bottom">Amerka</td>
+<td class="width40 bottom">Amerika</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5588">256</a></td>
+<td class="width40 bottom">Phipp</td>
+<td class="width40 bottom">Phipps</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5595">256</a></td>
+<td class="width40 bottom">1747</td>
+<td class="width40 bottom">1774</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5623">256</a></td>
+<td class="width40 bottom">hadelsmarine</td>
+<td class="width40 bottom">handelsmarine</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5655">257</a></td>
+<td class="width40 bottom">moter</td>
+<td class="width40 bottom">motor</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5675">257</a></td>
+<td class="width40 bottom">Noord naar Zuid</td>
+<td class="width40 bottom">Zuid naar Noord</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5713">261</a></td>
+<td class="width40 bottom">Kikam</td>
+<td class="width40 bottom">Kiham</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5792">263</a></td>
+<td class="width40 bottom">de</td>
+<td class="width40 bottom">De</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5797">263</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">De</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5856">268</a></td>
+<td class="width40 bottom">binnnen</td>
+<td class="width40 bottom">binnen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e5952">273</a></td>
+<td class="width40 bottom">-</td>
+<td class="width40 bottom"></td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6012">275</a>,
+<a class="pageref" href="#xd21e6161">281</a>, <a class="pageref" href=
+"#xd21e6318">287</a></td>
+<td class="width40 bottom">,</td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6026">275</a></td>
+<td class="width40 bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40 bottom">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6031">275</a></td>
+<td class="width40 bottom">h&uuml;tte</td>
+<td class="width40 bottom">H&uuml;tte</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6194">285</a></td>
+<td class="width40 bottom">hen</td>
+<td class="width40 bottom">hem</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6201">285</a></td>
+<td class="width40 bottom">imm</td>
+<td class="width40 bottom">im</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6204">285</a></td>
+<td class="width40 bottom">verh&auml;ltniss</td>
+<td class="width40 bottom">Verh&auml;ltniss</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6210">285</a></td>
+<td class="width40 bottom">gronslag</td>
+<td class="width40 bottom">grondslag</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6234">286</a></td>
+<td class="width40 bottom">haarstrijd</td>
+<td class="width40 bottom">haar strijd</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6298">287</a></td>
+<td class="width40 bottom">Pionneer</td>
+<td class="width40 bottom">Pioneer</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6320">287</a></td>
+<td class="width40 bottom">koppensnellermessen</td>
+<td class="width40 bottom">koppensnellersmessen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6497">293</a></td>
+<td class="width40 bottom">Oudorp</td>
+<td class="width40 bottom">Ouddorp</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6552">298</a></td>
+<td class="width40 bottom">twee-en-en-een-half</td>
+<td class="width40 bottom">twee-en-een-half</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6623">299</a></td>
+<td class="width40 bottom">stel</td>
+<td class="width40 bottom">steil</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6669">299</a></td>
+<td class="width40 bottom">, gelukkig</td>
+<td class="width40 bottom">. Gelukkig</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6760">304</a></td>
+<td class="width40 bottom">,</td>
+<td class="width40 bottom">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6823">305</a></td>
+<td class="width40 bottom">de</td>
+<td class="width40 bottom">het</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e6828">305</a></td>
+<td class="width40 bottom">voltooi&iuml;ng</td>
+<td class="width40 bottom">voltooiing</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e7008">316</a></td>
+<td class="width40 bottom">steille</td>
+<td class="width40 bottom">steile</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd21e7024">316</a></td>
+<td class="width40 bottom">verschafffen</td>
+<td class="width40 bottom">verschaffen</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OP DEN UITKIJK, JAARGANG 1909 ***</div>
+<div style='text-align:left'>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Updated editions will replace the previous one&#8212;the old editions will
+be renamed.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
+law means that no one owns a United States copyright in these works,
+so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
+States without permission and without paying copyright
+royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
+of this license, apply to copying and distributing Project
+Gutenberg&#8482; electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG&#8482;
+concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
+and may not be used if you charge for an eBook, except by following
+the terms of the trademark license, including paying royalties for use
+of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
+copies of this eBook, complying with the trademark license is very
+easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
+of derivative works, reports, performances and research. Project
+Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away&#8212;you may
+do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
+by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
+license, especially commercial redistribution.
+</div>
+
+<div style='margin-top:1em; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE</div>
+<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE</div>
+<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+To protect the Project Gutenberg&#8482; mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase &#8220;Project
+Gutenberg&#8221;), you agree to comply with all the terms of the Full
+Project Gutenberg&#8482; License available with this file or online at
+www.gutenberg.org/license.
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg&#8482; electronic works
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg&#8482;
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or
+destroy all copies of Project Gutenberg&#8482; electronic works in your
+possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
+Project Gutenberg&#8482; electronic work and you do not agree to be bound
+by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
+or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.B. &#8220;Project Gutenberg&#8221; is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg&#8482; electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg&#8482; electronic works if you follow the terms of this
+agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg&#8482;
+electronic works. See paragraph 1.E below.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (&#8220;the
+Foundation&#8221; or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
+of Project Gutenberg&#8482; electronic works. Nearly all the individual
+works in the collection are in the public domain in the United
+States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
+United States and you are located in the United States, we do not
+claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
+displaying or creating derivative works based on the work as long as
+all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
+that you will support the Project Gutenberg&#8482; mission of promoting
+free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg&#8482;
+works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
+Project Gutenberg&#8482; name associated with the work. You can easily
+comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
+same format with its attached full Project Gutenberg&#8482; License when
+you share it without charge with others.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
+in a constant state of change. If you are outside the United States,
+check the laws of your country in addition to the terms of this
+agreement before downloading, copying, displaying, performing,
+distributing or creating derivative works based on this work or any
+other Project Gutenberg&#8482; work. The Foundation makes no
+representations concerning the copyright status of any work in any
+country other than the United States.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
+immediate access to, the full Project Gutenberg&#8482; License must appear
+prominently whenever any copy of a Project Gutenberg&#8482; work (any work
+on which the phrase &#8220;Project Gutenberg&#8221; appears, or with which the
+phrase &#8220;Project Gutenberg&#8221; is associated) is accessed, displayed,
+performed, viewed, copied or distributed:
+</div>
+
+<blockquote>
+  <div style='display:block; margin:1em 0'>
+    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
+    other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
+    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
+    of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
+    at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you
+    are not located in the United States, you will have to check the laws
+    of the country where you are located before using this eBook.
+  </div>
+</blockquote>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg&#8482; electronic work is
+derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
+contain a notice indicating that it is posted with permission of the
+copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
+the United States without paying any fees or charges. If you are
+redistributing or providing access to a work with the phrase &#8220;Project
+Gutenberg&#8221; associated with or appearing on the work, you must comply
+either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
+obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg&#8482;
+trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg&#8482; electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
+additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
+will be linked to the Project Gutenberg&#8482; License for all works
+posted with the permission of the copyright holder found at the
+beginning of this work.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg&#8482;
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg&#8482;.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg&#8482; License.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
+any word processing or hypertext form. However, if you provide access
+to or distribute copies of a Project Gutenberg&#8482; work in a format
+other than &#8220;Plain Vanilla ASCII&#8221; or other format used in the official
+version posted on the official Project Gutenberg&#8482; website
+(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
+to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
+of obtaining a copy upon request, of the work in its original &#8220;Plain
+Vanilla ASCII&#8221; or other form. Any alternate format must include the
+full Project Gutenberg&#8482; License as specified in paragraph 1.E.1.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg&#8482; works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg&#8482; electronic works
+provided that:
+</div>
+
+<div style='margin-left:0.7em;'>
+    <div style='text-indent:-0.7em'>
+        &#8226; You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+        the use of Project Gutenberg&#8482; works calculated using the method
+        you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
+        to the owner of the Project Gutenberg&#8482; trademark, but he has
+        agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
+        Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
+        within 60 days following each date on which you prepare (or are
+        legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
+        payments should be clearly marked as such and sent to the Project
+        Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
+        Section 4, &#8220;Information about donations to the Project Gutenberg
+        Literary Archive Foundation.&#8221;
+    </div>
+
+    <div style='text-indent:-0.7em'>
+        &#8226; You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+        you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+        does not agree to the terms of the full Project Gutenberg&#8482;
+        License. You must require such a user to return or destroy all
+        copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
+        all use of and all access to other copies of Project Gutenberg&#8482;
+        works.
+    </div>
+
+    <div style='text-indent:-0.7em'>
+        &#8226; You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
+        any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+        electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
+        receipt of the work.
+    </div>
+
+    <div style='text-indent:-0.7em'>
+        &#8226; You comply with all other terms of this agreement for free
+        distribution of Project Gutenberg&#8482; works.
+    </div>
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
+Gutenberg&#8482; electronic work or group of works on different terms than
+are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
+from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
+the Project Gutenberg&#8482; trademark. Contact the Foundation as set
+forth in Section 3 below.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
+Gutenberg&#8482; collection. Despite these efforts, Project Gutenberg&#8482;
+electronic works, and the medium on which they may be stored, may
+contain &#8220;Defects,&#8221; such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
+or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
+intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
+other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
+cannot be read by your equipment.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the &#8220;Right
+of Replacement or Refund&#8221; described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg&#8482; trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg&#8482; electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium
+with your written explanation. The person or entity that provided you
+with the defective work may elect to provide a replacement copy in
+lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
+or entity providing it to you may choose to give you a second
+opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
+the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
+without further opportunities to fix the problem.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you &#8216;AS-IS&#8217;, WITH NO
+OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
+LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of
+damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
+violates the law of the state applicable to this agreement, the
+agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
+limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
+unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
+remaining provisions.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg&#8482; electronic works in
+accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
+production, promotion and distribution of Project Gutenberg&#8482;
+electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
+including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
+the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
+or any Project Gutenberg&#8482; work, (b) alteration, modification, or
+additions or deletions to any Project Gutenberg&#8482; work, and (c) any
+Defect you cause.
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg&#8482;
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Project Gutenberg&#8482; is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of
+computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
+exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
+from people in all walks of life.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg&#8482;&#8217;s
+goals and ensuring that the Project Gutenberg&#8482; collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg&#8482; and future
+generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
+Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation&#8217;s EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
+U.S. federal laws and your state&#8217;s laws.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+The Foundation&#8217;s business office is located at 809 North 1500 West,
+Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up
+to date contact information can be found at the Foundation&#8217;s website
+and official page at www.gutenberg.org/contact
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Project Gutenberg&#8482; depends upon and cannot survive without widespread
+public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
+DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
+visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations. To
+donate, please visit: www.gutenberg.org/donate
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 5. General Information About Project Gutenberg&#8482; electronic works
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
+Gutenberg&#8482; concept of a library of electronic works that could be
+freely shared with anyone. For forty years, he produced and
+distributed Project Gutenberg&#8482; eBooks with only a loose network of
+volunteer support.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Project Gutenberg&#8482; eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
+the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
+necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
+edition.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Most people start at our website which has the main PG search
+facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+This website includes information about Project Gutenberg&#8482;,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+</div>
+</div>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/34048-h/images/book.png b/34048-h/images/book.png
new file mode 100644
index 0000000..963d165
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/book.png
diff --git a/34048-h/images/external.png b/34048-h/images/external.png
new file mode 100644
index 0000000..ba4f205
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/external.png
diff --git a/34048-h/images/kop1909.jpg b/34048-h/images/kop1909.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c14b68b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/kop1909.jpg
diff --git a/34048-h/images/opdenuitkijk.gif b/34048-h/images/opdenuitkijk.gif
new file mode 100644
index 0000000..68ebd78
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/opdenuitkijk.gif
diff --git a/34048-h/images/opdenuitkijk.png b/34048-h/images/opdenuitkijk.png
new file mode 100644
index 0000000..68ebd78
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/opdenuitkijk.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u003-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u003-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b960bd2
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u003-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u003-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u003-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..86f7eb6
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u003-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u004-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u004-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9149578
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u004-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u004-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u004-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..449ba86
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u004-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u005.jpg b/34048-h/images/p1909-u005.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1f32044
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u005.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u009-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u009-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..496b0b7
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u009-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u009-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u009-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..56ae8bd
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u009-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u009-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u009-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bb34fe0
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u009-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u010.jpg b/34048-h/images/p1909-u010.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c577d37
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u010.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u011-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u011-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..aa36379
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u011-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u011-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u011-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e062b68
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u011-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u015.jpg b/34048-h/images/p1909-u015.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8f1b4ff
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u015.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u016.jpg b/34048-h/images/p1909-u016.jpg
new file mode 100644
index 0000000..166ed44
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u016.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u017-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u017-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a2339fa
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u017-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u017-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u017-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ac958c2
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u017-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u017-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u017-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ce5abe0
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u017-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u017-4.jpg b/34048-h/images/p1909-u017-4.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b2413b6
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u017-4.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u021-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u021-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..730a7a3
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u021-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u021-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u021-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..95b7732
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u021-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u022-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u022-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8297a9c
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u022-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u022-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u022-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..707e940
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u022-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u027-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u027-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..72eec30
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u027-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u027-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u027-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f524a1c
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u027-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u027-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u027-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6b18aa2
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u027-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u028-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u028-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d592ef5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u028-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u028-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u028-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7fbdcee
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u028-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u029.jpg b/34048-h/images/p1909-u029.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a47a024
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u029.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u033-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u033-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f592dc2
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u033-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u033-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u033-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b7d8d21
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u033-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u033-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u033-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..816b62f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u033-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u034.jpg b/34048-h/images/p1909-u034.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4a8499a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u034.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u035.jpg b/34048-h/images/p1909-u035.jpg
new file mode 100644
index 0000000..24c7688
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u035.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u039-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u039-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1ffeba5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u039-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u039-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u039-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3496f7b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u039-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u040-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u040-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..070519e
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u040-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u040-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u040-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9188df8
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u040-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u041.jpg b/34048-h/images/p1909-u041.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0ac82ff
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u041.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u045-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u045-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c39110f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u045-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u045-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u045-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cb88874
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u045-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u046-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u046-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0b588e9
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u046-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u046-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u046-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..39e1f4d
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u046-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u047.jpg b/34048-h/images/p1909-u047.jpg
new file mode 100644
index 0000000..aef0b5a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u047.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u051.jpg b/34048-h/images/p1909-u051.jpg
new file mode 100644
index 0000000..da69330
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u051.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u052.jpg b/34048-h/images/p1909-u052.jpg
new file mode 100644
index 0000000..15800b7
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u052.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u053.jpg b/34048-h/images/p1909-u053.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2b17ac4
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u053.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u057-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u057-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2a8dd92
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u057-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u057-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u057-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8c79372
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u057-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u058.jpg b/34048-h/images/p1909-u058.jpg
new file mode 100644
index 0000000..765000d
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u058.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u059.gif b/34048-h/images/p1909-u059.gif
new file mode 100644
index 0000000..9fc9b06
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u059.gif
diff --git a/34048-h/images/p1909-u059.png b/34048-h/images/p1909-u059.png
new file mode 100644
index 0000000..9fc9b06
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u059.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u063-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u063-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..458e0c0
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u063-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u063-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u063-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6079364
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u063-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u064-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u064-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..eed7b78
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u064-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u064-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u064-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0014df1
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u064-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u069-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u069-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fa51d9c
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u069-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u069-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u069-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..04d98cc
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u069-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u070.jpg b/34048-h/images/p1909-u070.jpg
new file mode 100644
index 0000000..da552d4
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u070.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u075.jpg b/34048-h/images/p1909-u075.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bc23aa0
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u075.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u076-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u076-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3295aee
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u076-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u076-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u076-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6ca2106
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u076-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u081-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u081-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..db68ef0
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u081-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u081-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u081-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f12d408
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u081-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u081-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u081-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..eaae15f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u081-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u087.jpg b/34048-h/images/p1909-u087.jpg
new file mode 100644
index 0000000..946a39e
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u087.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u088.jpg b/34048-h/images/p1909-u088.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9e52aa3
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u088.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u089.jpg b/34048-h/images/p1909-u089.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f06cc43
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u089.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u093-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u093-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1e68071
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u093-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u093-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u093-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..afaccd1
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u093-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u095.jpg b/34048-h/images/p1909-u095.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c3b6bc4
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u095.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u098.jpg b/34048-h/images/p1909-u098.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3e4a7e5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u098.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u099.jpg b/34048-h/images/p1909-u099.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5976d28
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u099.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u101.jpg b/34048-h/images/p1909-u101.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a857512
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u101.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u103.gif b/34048-h/images/p1909-u103.gif
new file mode 100644
index 0000000..cb9c6e5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u103.gif
diff --git a/34048-h/images/p1909-u103.png b/34048-h/images/p1909-u103.png
new file mode 100644
index 0000000..cb9c6e5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u103.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u107-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u107-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fd7df66
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u107-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u107-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u107-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..402c22f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u107-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u109.jpg b/34048-h/images/p1909-u109.jpg
new file mode 100644
index 0000000..98acede
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u109.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u113-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u113-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..de5cc65
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u113-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u113-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u113-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c6bcf2a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u113-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u114-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u114-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..000b82d
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u114-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u114-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u114-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8ae9d56
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u114-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u115-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u115-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cf5a7f5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u115-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u115-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u115-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4dc40e4
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u115-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u119.jpg b/34048-h/images/p1909-u119.jpg
new file mode 100644
index 0000000..af21420
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u119.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u124.jpg b/34048-h/images/p1909-u124.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0172e7a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u124.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u125.jpg b/34048-h/images/p1909-u125.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b195257
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u125.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u126.jpg b/34048-h/images/p1909-u126.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6faba7f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u126.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u127.jpg b/34048-h/images/p1909-u127.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0e40f11
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u127.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u128.jpg b/34048-h/images/p1909-u128.jpg
new file mode 100644
index 0000000..944305c
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u128.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u133.jpg b/34048-h/images/p1909-u133.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b554989
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u133.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u134.jpg b/34048-h/images/p1909-u134.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7ff9b0d
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u134.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u135.jpg b/34048-h/images/p1909-u135.jpg
new file mode 100644
index 0000000..87bb6ce
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u135.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u139-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u139-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..18a2c8f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u139-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u139-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u139-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..47f280a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u139-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u139-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u139-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a022366
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u139-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u140-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u140-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7f1d3e9
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u140-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u140-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u140-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d2ee25d
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u140-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u145.jpg b/34048-h/images/p1909-u145.jpg
new file mode 100644
index 0000000..63c2a6b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u145.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u146.jpg b/34048-h/images/p1909-u146.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6124871
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u146.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u147.gif b/34048-h/images/p1909-u147.gif
new file mode 100644
index 0000000..e2a8326
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u147.gif
diff --git a/34048-h/images/p1909-u147.png b/34048-h/images/p1909-u147.png
new file mode 100644
index 0000000..e2a8326
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u147.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u151.jpg b/34048-h/images/p1909-u151.jpg
new file mode 100644
index 0000000..394117a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u151.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u152.jpg b/34048-h/images/p1909-u152.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c83ce6e
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u152.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u153.gif b/34048-h/images/p1909-u153.gif
new file mode 100644
index 0000000..7c43662
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u153.gif
diff --git a/34048-h/images/p1909-u153.png b/34048-h/images/p1909-u153.png
new file mode 100644
index 0000000..7c43662
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u153.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u156.jpg b/34048-h/images/p1909-u156.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4366569
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u156.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u157.jpg b/34048-h/images/p1909-u157.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b606699
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u157.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u158.jpg b/34048-h/images/p1909-u158.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a4f7428
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u158.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u159.jpg b/34048-h/images/p1909-u159.jpg
new file mode 100644
index 0000000..473b28e
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u159.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u160.jpg b/34048-h/images/p1909-u160.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9fd112c
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u160.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u165-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u165-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d6c88c5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u165-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u165-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u165-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..82dffe1
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u165-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u166.jpg b/34048-h/images/p1909-u166.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cc2dd46
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u166.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u171-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u171-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..aa9fb45
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u171-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u171-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u171-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..232d58e
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u171-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u171-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u171-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fc5b543
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u171-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u172.jpg b/34048-h/images/p1909-u172.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1f4e243
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u172.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u177-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u177-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6834b69
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u177-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u177-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u177-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..39de698
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u177-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u178.jpg b/34048-h/images/p1909-u178.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ff2ad90
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u178.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u182.jpg b/34048-h/images/p1909-u182.jpg
new file mode 100644
index 0000000..14987c5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u182.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u184.jpg b/34048-h/images/p1909-u184.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ffd9aa8
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u184.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u185.jpg b/34048-h/images/p1909-u185.jpg
new file mode 100644
index 0000000..35ae7f7
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u185.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u186.jpg b/34048-h/images/p1909-u186.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2d9744b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u186.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u191-1-5.jpg b/34048-h/images/p1909-u191-1-5.jpg
new file mode 100644
index 0000000..87ceb8b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u191-1-5.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u191-6-10.jpg b/34048-h/images/p1909-u191-6-10.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7ab0a64
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u191-6-10.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u192-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u192-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6d562ee
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u192-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u192-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u192-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..29880d5
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u192-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u197.jpg b/34048-h/images/p1909-u197.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ad36329
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u197.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u199.jpg b/34048-h/images/p1909-u199.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bed5b13
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u199.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u203.jpg b/34048-h/images/p1909-u203.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1c89d44
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u203.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u204.jpg b/34048-h/images/p1909-u204.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d264f09
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u204.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u205-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u205-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..56567e6
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u205-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u205-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u205-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ac44820
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u205-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u209-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u209-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a6424b4
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u209-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u209-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u209-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..da5657d
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u209-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u211.jpg b/34048-h/images/p1909-u211.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bc14fe2
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u211.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u214.jpg b/34048-h/images/p1909-u214.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bda27d4
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u214.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u215.jpg b/34048-h/images/p1909-u215.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d6bcf5b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u215.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u216.jpg b/34048-h/images/p1909-u216.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b146adc
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u216.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u217.jpg b/34048-h/images/p1909-u217.jpg
new file mode 100644
index 0000000..edf7f02
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u217.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u223.jpg b/34048-h/images/p1909-u223.jpg
new file mode 100644
index 0000000..78d40fd
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u223.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u225.jpg b/34048-h/images/p1909-u225.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1daffe1
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u225.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u229.jpg b/34048-h/images/p1909-u229.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7f85bba
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u229.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u230.jpg b/34048-h/images/p1909-u230.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ba6713b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u230.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u231.jpg b/34048-h/images/p1909-u231.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d1fc5b0
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u231.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u235-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u235-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ceee18b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u235-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u235-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u235-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fe74409
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u235-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u237.jpg b/34048-h/images/p1909-u237.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c84ab18
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u237.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u240.jpg b/34048-h/images/p1909-u240.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fa7c832
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u240.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u241.jpg b/34048-h/images/p1909-u241.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e1fb751
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u241.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u242.jpg b/34048-h/images/p1909-u242.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7ab4387
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u242.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u243.jpg b/34048-h/images/p1909-u243.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1827a6c
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u243.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u249.jpg b/34048-h/images/p1909-u249.jpg
new file mode 100644
index 0000000..689660e
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u249.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u251.jpg b/34048-h/images/p1909-u251.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a0dcc59
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u251.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u255-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u255-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0a6aafe
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u255-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u255-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u255-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b58ea78
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u255-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u261.jpg b/34048-h/images/p1909-u261.jpg
new file mode 100644
index 0000000..95540a2
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u261.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u262-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u262-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..84096ee
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u262-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u262-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u262-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..be13d82
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u262-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u267.jpg b/34048-h/images/p1909-u267.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6dbcaf3
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u267.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u268.jpg b/34048-h/images/p1909-u268.jpg
new file mode 100644
index 0000000..78e298a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u268.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u269-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u269-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..27846a4
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u269-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u269-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u269-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8460bbc
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u269-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u273-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u273-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2c102e6
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u273-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u273-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u273-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b414e1e
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u273-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u273-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u273-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..853a5f1
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u273-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u279-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u279-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9239f6e
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u279-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u279-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u279-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..34ce0ba
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u279-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u281-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u281-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..19f9b9a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u281-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u281-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u281-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..978252b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u281-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u285.jpg b/34048-h/images/p1909-u285.jpg
new file mode 100644
index 0000000..18cc5ed
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u285.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u286-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u286-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..feefa14
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u286-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u286-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u286-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cc822f9
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u286-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u286-3.jpg b/34048-h/images/p1909-u286-3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..caf0687
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u286-3.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u291.jpg b/34048-h/images/p1909-u291.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e5afcf4
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u291.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u292.jpg b/34048-h/images/p1909-u292.jpg
new file mode 100644
index 0000000..97662b0
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u292.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u293-1.gif b/34048-h/images/p1909-u293-1.gif
new file mode 100644
index 0000000..9430f4f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u293-1.gif
diff --git a/34048-h/images/p1909-u293-1.png b/34048-h/images/p1909-u293-1.png
new file mode 100644
index 0000000..9430f4f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u293-1.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u293-2.gif b/34048-h/images/p1909-u293-2.gif
new file mode 100644
index 0000000..939545a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u293-2.gif
diff --git a/34048-h/images/p1909-u293-2.png b/34048-h/images/p1909-u293-2.png
new file mode 100644
index 0000000..939545a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u293-2.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u297-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u297-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..68c3faf
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u297-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u297-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u297-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f38b0c7
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u297-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u303.jpg b/34048-h/images/p1909-u303.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a6bd8e3
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u303.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u305-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u305-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7d71969
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u305-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u305-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u305-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e1e1252
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u305-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u309-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u309-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..228d391
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u309-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u309-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u309-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8075010
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u309-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u310.jpg b/34048-h/images/p1909-u310.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7cc680f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u310.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u315.jpg b/34048-h/images/p1909-u315.jpg
new file mode 100644
index 0000000..00f0ae1
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u315.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u316.gif b/34048-h/images/p1909-u316.gif
new file mode 100644
index 0000000..25c474c
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u316.gif
diff --git a/34048-h/images/p1909-u316.png b/34048-h/images/p1909-u316.png
new file mode 100644
index 0000000..25c474c
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u316.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u316h.gif b/34048-h/images/p1909-u316h.gif
new file mode 100644
index 0000000..8ac508b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u316h.gif
diff --git a/34048-h/images/p1909-u316h.png b/34048-h/images/p1909-u316h.png
new file mode 100644
index 0000000..8ac508b
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u316h.png
diff --git a/34048-h/images/p1909-u317.jpg b/34048-h/images/p1909-u317.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3114aeb
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u317.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u321-1.jpg b/34048-h/images/p1909-u321-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..352801a
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u321-1.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u321-2.jpg b/34048-h/images/p1909-u321-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..215d51f
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u321-2.jpg
diff --git a/34048-h/images/p1909-u323.jpg b/34048-h/images/p1909-u323.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ffc4613
--- /dev/null
+++ b/34048-h/images/p1909-u323.jpg
author	Roger Frank <rfrank@pglaf.org>	2025-10-14 20:00:46 -0700
committer	Roger Frank <rfrank@pglaf.org>	2025-10-14 20:00:46 -0700
commit	f616e3b17278597cbf3eb9d0d80c9ac692c061d2 (patch)
tree	ba2cc97611535b2f2503d9a1341931117108aee7 /34048-h