diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:00:16 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:00:16 -0700 |
| commit | f6a2978be05c0221864981df647fbe405d014301 (patch) | |
| tree | 2899cb0e6824d839f2b89807d3ec7679035519e0 /33822-h | |
Diffstat (limited to '33822-h')
| -rw-r--r-- | 33822-h/33822-h.htm | 6533 | ||||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_fp-th.jpg | bin | 0 -> 35900 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_fp.jpg | bin | 0 -> 453178 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_p012a-th.jpg | bin | 0 -> 35765 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_p012a.jpg | bin | 0 -> 454268 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_p066a-th.jpg | bin | 0 -> 33034 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_p066a.jpg | bin | 0 -> 421742 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_p080a-th.jpg | bin | 0 -> 35550 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_p080a.jpg | bin | 0 -> 446924 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 33822-h/images/ill_tp.jpg | bin | 0 -> 6607 bytes |
10 files changed, 6533 insertions, 0 deletions
diff --git a/33822-h/33822-h.htm b/33822-h/33822-h.htm new file mode 100644 index 0000000..d21035f --- /dev/null +++ b/33822-h/33822-h.htm @@ -0,0 +1,6533 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl"> + +<head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> + <title> + The Project Gutenberg eBook of Geschiedenis van het tijdperk van vijfentwintigjarigen vrede, by P. J. Andriessen. + </title> + <style type="text/css"> + +body {margin-left: 8%; margin-right: 8%;} + +h1 {text-align: center; clear: both; margin-top: 2em; margin-bottom: 1em; + line-height: 2em; font-size: 175%;} +h2 {text-align: center; clear: both; margin-top: 4em; font-size: 100%; font-weight: normal;} +h2.h2voor {font-size: 115%;} +h2.h2inh {letter-spacing: -0.1em; font-size: 160%;} +big {letter-spacing: -0.1em; font-size: 120%;} +small {font-size: 33%;} + +p {margin-top: .4em; margin-bottom: .4em; text-align: justify; text-indent: 1em;} +p.tp {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em; text-align: center; text-indent: 0em;} +p.subh1 {margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; text-align: center; text-indent: 0em; + font-weight: bold; font-size: 85%;} +p.subh2 {margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; text-align: center; text-indent: 0em; + font-weight: bold; font-size: 85%;} +p.noi {text-indent: 0em;} +p.aanhef {text-indent: 4em; margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1.5em;} + +div.title {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; text-align: center;} +div.voorblad {margin-top: 4em; margin-bottom: 4em; text-align: center;} +div.voorrede {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em;} +div.inhoud {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; font-size: 90%;} + +/* TB */ +hr {width: 20%; clear: both; + margin-top: 1em; margin-bottom: 1.5em; margin-left: auto; margin-right: auto;} +hr.tb {border-style: none;} +hr.fnsep {width: 10%; text-align: left; margin-left: 0; margin-right: 0;} +hr.chend {width: 15%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;} +hr.chbegin {width: 20%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;} + +.pagenum {/* uncomment the next line for invisible page numbers */ + /* visibility: hidden; */ + position: absolute; left: 93%; text-indent: 0em; text-align: right; + font-size: small; font-weight: normal; font-variant: normal; font-style: normal; + letter-spacing: normal; color: #888888;} +span[title].pagenum:after {content: "[" attr(title) "] ";} + +/* TABLES */ +table {margin-left: auto; margin-right: auto; + padding: 0; border: 0; border-collapse: collapse;} +.toc {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em;} +td.tdl {text-align: left; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; font-size: 85%;} +td.tdc {text-align: center; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em;} +td.tdr {text-align: right; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em;} + +/* ALIGN */ +.clear {clear: both;} +.center {text-align: center;} +.right {text-align: right;} +.schrijver {float: right; margin-right: 1em; text-align: center; margin-bottom: 1.5em;} + +.margin2 {margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;} +.i1 {text-indent: 1em; text-align: left;} +.i2 {text-indent: 2em;} +.i3 {text-indent: 3em;} +.ri4 {padding-right: 4em;} + +sup {vertical-align: 0.3em; font-size: 75%;} +.smcap {font-size: 80%;} +.mixcap {font-variant: small-caps;} +.f {font-weight: normal; font-style: normal;} +.g {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em; font-weight: normal; font-style: normal;} +.ls2 {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em;} +ins.corr {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;} +ins.info {border-bottom: 1px dotted green; text-decoration: none;} + +/* IMAGES */ +.figcenter {margin: auto; text-align: center;} +.caption {font-style: italic; text-align: right; font-size: 85%;} +img {border: none;} + +/* FOOTNOTES */ +.footnote {text-indent: 1.5em; font-size: 85%; text-align: justify; } +.footnote .label {text-decoration: none;} +.fnanchor {text-decoration: none; padding-left: 0.15em;} + +/* POETRY */ +.poem {margin-left: 10%; margin-right: 10%; text-align: left; font-size: 80%;} +.poem br {display: none;} +.poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} +.poem span.i0 {display: block; margin-left: 0em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} +.poem span.i1 {display: block; margin-left: 1em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} +.poem span.i2 {display: block; margin-left: 2em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} +.poem span.i4 {display: block; margin-left: 4em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + +.size60 {font-size: 60%;} +.size67 {font-size: 67%;} +.size133 {font-size: 133%;} +.size175 {font-size: 175%;} + +/* Transcriber Note */ +.TNbox {margin: 10% 10% 5% 10%; border: 1px solid; padding: 1em; + background-color: #dddddd; font-family: sans-serif; font-size: 90%;} +.TNbox h2 {font-variant: small-caps; font-size: 130%; letter-spacing: 0; + margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; line-height: 2em;} +.TNbox p {text-indent: 0em; margin-top: 0.7em; margin-bottom: 0.7em;} +.TNbox table {width: 100%; font-size: 90%;} +.TNbox th {text-align: left;} +.TNbox td {text-align: left; vertical-align: top;} +td.td2 {width: 20%;} +td.td4 {width: 40%;} + + </style> +</head> + +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Geschiedenis van het tijdperk van +25-jarigen vrede, by Pieter Jacob Andriessen + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Geschiedenis van het tijdperk van 25-jarigen vrede + 1849-1874 + +Author: Pieter Jacob Andriessen + +Release Date: October 1, 2010 [EBook #33822] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GESCHIENDENIS +VAN HE TIJDPERK VAN VIJFENTWINTIGJARIGEN VREDE *** + + + + +Produced by +The Online Distributed Proofreading Team at <a href="http://wwww.pgdp.net/">http://www.pgdp.net</a> +for <a href="http://www.gutenberg.org/">Project Gutenberg</a>. + + + + + + + +</pre> + + +<div class="TNbox"> + + <h2>Opmerkingen van de bewerker</h2> + + <p>De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, verouderde spelling. + Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren.</p> + + <p>Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.</p> + + <p>Voetnoten zijn hernummerd en verplaatst naar het eind van het hoofdstuk.</p> + + <p>Uitgezonderd de titelpagina zijn van de weergegeven illustraties vergrotingen beschikbaar + door op de illustraties te klikken.</p> + + <p>Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd; deze zijn voorzien van een + <ins class="corr" title="Bron: dnnne roed stipppellijn">dunne rode stippellijn</ins>, + waarbij de Brontekst via een zwevende pop-up beschikbaar is. + Variaties in spelling en opmaak zijn behouden.<br /> + Een extra verduidelijking of vertaling is beschikbaar bij woorden die voorzien zijn van een + <ins class="info" title="Vertaling of verduidelijking.">dunne groene stippellijn</ins>.</p> + + <p>Een overzicht van de aangebrachte correcties is te vinden aan + <a href="#correctie">het eind van dit bestand</a>.</p> + + <p>Dit Project Gutenberg e-boek bevat externe referenties. Het kan zijn + dat deze links voor u niet werken.</p> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="i"></span><a id="p_i"></a></p> + +<div class="voorblad"><span class="size175">GESCHIEDENIS</span><br /> +<span class="size60">VAN HET</span><br /> +<span class="size133">TIJDPERK VAN VIJFENTWINTIGJARIGEN VREDE.</span></div> + +<p><span class="pagenum" title="ii"></span><a id="p_ii"></a> +<span class="pagenum" title="-"><br /></span> +<span class="pagenum" title="-"><br /><br /></span></p> + +<div class="figcenter" style="width: 412px;"> +<a href="images/ill_fp.jpg"><img src="images/ill_fp-th.jpg" width="412" height="269" alt="" title="Klik voor vergroting (1718×1122px, 442kb)" /></a> +<div class="caption">Tresling & C<sup>o</sup> Hof-Lith Amst.</div> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="iii"></span><a id="p_iii"></a></p> + +<div class="title"> + + <h1>GESCHIEDENIS<br /> + <small>VAN HET</small><br /> + <big>Tijdperk van Vijfentwintigjarigen Vrede.</big></h1> + + <p class="subh1">1849–1874.</p> + + <p class="tp size60">DOOR</p> + + <p class="tp"><span class="size133">P. J. ANDRIESSEN,</span><br /> + <span class="size67">Schrijver van: De Kinderen van den Zoetelaar, De Vrijheidsoorlog, + De Schildknaap van Gijsbrecht van Aemstel.</span></p> + + <p class="tp size67">TWEEDE DRUK.</p> + + <div class="figcenter" style="width: 126px; margin-top: 5em; margin-bottom: 5em;"> + <img src="images/ill_tp.jpg" width="126" height="151" alt="" title="" /> + </div> + + <p class="tp">LEIDEN.—A. W. SIJTHOFF</p> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="iv"></span><a id="p_iv"></a> +<span class="pagenum" title="v"><br /></span><a id="p_v"></a></p> + +<div class="voorrede"> + + <h2 class="h2voor"><a id="VOORBERICHT"></a>VOORBERICHT.</h2> + + <hr class="chbegin" /> + + <p><i>In 1874 hebben we 't vijfentwintigjarig jubilé van Koning + <em>Willem den derden</em> gevierd. Was er reden voor, om dien dag feestelijk te + gedenken, of was het slechts vleierij, een laffe hulde, aan 't Hoofd van + onzen Staat toegebracht en die geen <span xml:lang="fr">raison d'être</span> had?</i></p> + + <p><i>Of er reden voor was?—<em class="g">Nederland</em> was in zijn volle recht om feest te + vieren bij 't herdenken aan een vijfentwintigjarig tijdperk van bloei, + vooruitgang en vrede. Gelooft gij 't niet—lees dan deze bladzijden, + waarin ik slechts heb aangestipt wat er in dat tijdstip gebeurd is. Of + liever—koopt het voor uwe kinderen; opdat de toekomstige Nederlandsche + natie wete, wat ze aan de regeering van den derden <em class="f">Willem</em> verschuldigd + <span class="pagenum" title="vi"></span><a id="p_vi"></a>is. Ze zullen 't met genoegen lezen: 't is geen droge opsomming van + feiten, maar een zooveel mogelijk levendige voorstelling van enkele + gebeurtenissen uit dat tijdperk.</i></p> + + <p><i>Mijn doel met het schrijven van dit werkje was, om de Nederlandsche + jeugd bekend te maken met de gezegende vijfentwintig jaren, opdat zij + wete, waarom wij feestvierden. Moge het dus in veler handen komen, moge + het ook in veler harten het zaad strooien van liefde voor ons dierbaar + vaderland, liefde voor het doorluchtig stamhuis van Oranje! Dat is de + wensch van</i></p> + + <p class="schrijver"><span class="mixcap">den Schrijver.</span></p> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="vii"></span><a id="p_vii"></a></p> + +<div class="inhoud"> + + <h2 class="h2inh"><a id="INHOUD"></a>INHOUD.</h2> + + <hr class="chbegin" /> + + <table class="toc" id="toc" summary="inhoudsopgave"> + <tbody> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#EERSTE_HOOFDSTUK"><b>Eerste Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdr size67" colspan="2">Bladz.</td> + </tr><tr> + <td class="tdl">'s Konings intocht in de hoofdstad </td><td class="tdr"><a href="#p_1">1</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#TWEEDE_HOOFDSTUK"><b>Tweede Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">'s Konings inhuldiging</td><td class="tdr"><a href="#p_15">15</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#DERDE_HOOFDSTUK"><b>Derde Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">Een zilveren bruiloft in de Bommelerwaard</td><td class="tdr"><a href="#p_30">30</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#VIERDE_HOOFDSTUK"><b>Vierde Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">De watersnood</td><td class="tdr"><a href="#p_46">46</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#VIJFDE_HOOFDSTUK"><b>Vijfde Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">De Koning als redder van ongelukkigen</td><td class="tdr"><a href="#p_62">62</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#ZESDE_HOOFDSTUK"><b>Zesde Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">Het feest van Neerlands herstelling</td><td class="tdr"><a href="#p_75">75</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#ZEVENDE_HOOFDSTUK"><b>Zevende Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">'s Konings rouw</td><td class="tdr"><a href="#p_99">99</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><span class="pagenum" title="viii"></span><a id="p_viii"></a><a href="#ACHTSTE_HOOFDSTUK"><b>Achtste Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">Het feest van Neerlands onafhankelijkheid</td><td class="tdr"><a href="#p_111">111</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#NEGENDE_HOOFDSTUK"><b>Negende Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">Koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde, de beschermer der kunst</td><td class="tdr"><a href="#p_131">131</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdc" colspan="2"><a href="#TIENDE_HOOFDSTUK"><b>Tiende Hoofdstuk.</b></a></td> + </tr><tr> + <td class="tdl">Het zilveren feest</td><td class="tdr"><a href="#p_136">136</a></td> + </tr> + </tbody> + </table> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="1"></span><a id="p_1"></a></p> + +<h2><a id="EERSTE_HOOFDSTUK"></a>EERSTE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">'s Konings intocht in de Hoofdstad.</p> + +<p>„Nu, dat is je wachten! 't Is of die trein nooit aankomt. En dat noemen +ze nog al snel!”</p> + +<p>„'t Is altoos toch sneller dan met de trekschuit, <span class="mixcap">Gustaaf</span>.”</p> + +<p>„Daarin heb je gelijk, <span class="mixcap">Margot</span>. Maar ik vind toch, dat zoo'n trein op +zijn tijd moest aankomen.”</p> + +<p>„Ja, <span class="mixcap">Gustaaf</span>, je moogt dat vinden zooveel je wilt. Daar storen ze zich +echter al heel weinig aan. Toen we laatst ma met de vigilante van de +spoor gingen halen, was 't immers een half uur te laat.”</p> + +<p>„O ja, toen je zoo bang waart, dat ze een ongeluk mocht hebben +gekregen.”</p> + +<p>„Net of jij ook niet bang waart, broertje.”</p> + +<p>„Nu, ja, <span class="mixcap">Margot</span>! Ik wil 't wel weten; ik was ook alles behalve gerust. +Want men hoort uit <em class="g">Engeland</em> zoo dikwijls van spoorwegongelukken—dat men +er bang voor zou worden. Hier echter rijden ze veel langzamer en ze zijn +veel voorzichtiger.”</p> + +<p>„Ja, maar daar zijn ook zooveel spoorwegen,” hernam <span class="mixcap">Margot</span>. „Juf zegt, +dat men daar met spoortreinen naar alle groote steden kan komen. Waarom +maken ze hier ook niet meer spoorwegen?”</p> + +<p><ins class="corr" id="corr1" title="Niet in Bron.">„</ins>Ja, <span class="mixcap">Margot</span> dat vind ik ook. Mijnheer <span class="mixcap">Valk</span> zei onlangs, toen we 't +op school over de spoorwegen hadden, dat die door <span class="pagenum" title="2"></span><a id="p_2"></a>'t land moesten +worden aangelegd; maar dat zou zooveel geld kosten.”</p> + +<p>„Nu, 't land is dunkt me, rijk genoeg. Als je maar eens rekent, hoeveel +hier in <em class="g">Amsterdam</em> de menschen aan belasting betalen.”</p> + +<p>„Maar daar is ook wat noodig, <span class="mixcap">Margot</span>, om al de uitgaven te bestrijden. +Reken nog niet eens den koning en de leden der Staten-Generaal: want dat +is in vergelijking maar een bitter beetje. Maar dan de ministers met hun +ministeries, al die ambtenaren, van de secretaris-generaals tot aan de +minste klerken en boden, dan de justitie en politie, en dan vooral de +marine en 't leger.”</p> + +<p>„Wat doen we ook met al die soldaten, <span class="mixcap">Gustaaf</span>. Sedert het jaar 39 leven +we in vollen vrede.”</p> + +<p>„We dienen toch een marine te hebben voor onze Oost-Indische +bezittingen, en een leger, om in tijd van oorlog klaar te zijn. Dat zou +nu alles nog niets wezen, als ons land maar zooveel schuld niet had.”</p> + +<p>„Schuld! Ons land schuld!” riep <span class="mixcap">Margot</span> uit. „Nu moet ik om u lachen. Een +land schuld!”</p> + +<p>„O, jou dom gansje!” zeide <span class="mixcap">Gustaaf</span> lachend. „Ik wou, dat ik een +duizendste part van 't bedrag der schuld had, die ons land heeft. Dan +kon ik wel met een koets met zes paarden rijden.”</p> + +<p>„Maar waarom betaalt het land die schuld dan niet!” vroeg <span class="mixcap">Margot</span>. „Als +ma of oom <span class="mixcap">Henri</span> of wie 't ook zij, schulden hadden en ze betaalden +niet....”</p> + +<p>„Dan zouden ze hun boel aanslaan en publiek verkoopen, niet waar? Maar +een land bestaat uit ingezetenen en die ingezetenen hebben huizen en +meubelen. Moeten dan de schuldeischers van 't land die meubels en die +huizen verkoopen! Misschien de menschen ook nog wel?”</p> + +<p>„Foei, <span class="mixcap">Gustaaf</span>. Menschen verkoopen! Dat is slavenhandel.”</p> + +<p>„Welnu, in onze West-Indische bezittingen, in Suriname, koopen en +verkoopen ze de arme zwarten. Waarom dan hier ook niet de blanken?”</p> + +<p>„Ma zegt, dat het een schande voor ons land is, dat in onze bezittingen +slaven zijn. Ze zegt, dat het in 't geheel niet christelijk is.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="3"></span><a id="p_3"></a></p> + +<p>„Daarin heeft ma volkomen gelijk,” hernam <span class="mixcap">Gustaaf</span>. „En 't is te hopen, +dat dit eens ophoudt. Misschien zou onze Regeering 't wel willen doen; +maar 't zou ook al weer zooveel geld kosten.”</p> + +<p>„Geld! Wel geen cent!” riep <span class="mixcap">Margot</span> uit. „Als ik koning was, dan zou ik +zeggen: Alle slaven zijn vrij.”</p> + +<p>„Een mooi ding. Als gij koning waart, zoudt ge dan ook maar zeggen: alle +huizen en meubels zijn voor uw buurman. Ik denk dat ma daar wel tegen +zou hebben.”</p> + +<p>„Maar huizen en meubels zijn rechtmatig eigendom. Deze zijn gekocht of +geërfd.”</p> + +<p>„En slaven en slavinnen zijn evenzeer rechtmatig eigendom. Die hebben de +menschen in West-Indië ook gekocht of geërfd. We hadden 't er juist +laatst op school over en toen zei mijnheer <span class="mixcap">Valk</span>, dat ons gouvernement, +als het de slaven wilde vrijmaken, ze moest onteigenen; d. i. ze tegen +een billijken prijs van hun meesters afkoopen, of deze 't wilden of +niet. En daar zou menig kwartje mee heengaan.”</p> + +<p>„Nu, dat denk ik ook. Maar we zijn daar bij ons onderwerp blijven +steken. Ik begrijp nog niet, hoe een land schulden heeft.”</p> + +<p>„Luister, dan zal ik het u uitleggen. Ons land heeft in vroegere tijden +dikwijls oorlog gevoerd. Zoo'n leger kostte vrij wat geld aan werving, +kleeding, onderhoud, wapenen en buskruit, de schepen moesten gebouwd, +bemand en van alles voorzien worden. Dat konden de menschen niet aan +belastingen opbrengen. Welnu, wat deed dan ons land? Dan leende het geld +van de ingezetenen en 't gaf hun daarvoor staatspapieren of effecten. +Van die effecten gaf het eerst twee en een halven gulden 's jaars van +elke honderd gulden, dat noemt men percent, later drie, vier, en vijf +percent.”</p> + +<p>„O, zijn dat dan de coupons, zooals ma ze knipt en die net zoo goed als +geld zijn?”</p> + +<p>„Juist, bij elk effect behoort een stel coupons met een talon er aan, op +welk laatste men nieuwe coupons kan krijgen als het blad oude op is. Een +van die coupons kan men om 't half jaar afsnijden en dat is de interest +of huur welke men voor zijn geleend geld krijgt.”</p> + +<p>„Maar heeft ma dan geld aan 't land geleend?”</p> + +<p><span class="pagenum" title="4"></span><a id="p_4"></a></p> + +<p>„Ma nu juist wel niet. Maar andere menschen: groote kantoren. En die +verkoopen dan de effecten of schuldbewijzen aan de beurs.”</p> + +<p>„Dan kocht ik altijd effecten, die 5 percent interest geven,” zeide +<span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Die zijn er niet meer, ten minste geen Nederlandsche. Toen mijnheer <span class="mixcap">van +Hall</span> in 't jaar '42 de vrijwillige driepercents leening van 127 millioen +guldens vol had gekregen, heeft hij ook de vijf percents in vier +percents geconverteerd of verwisseld.”</p> + +<p>„Nu, dan kocht ik 4 percents,” hernam <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Ja maar, die zijn de duurste. Als men bijvoorbeeld aan de beurs voor de +honderd gulden twee en een half percents vijftig gulden +<ins class="corr" id="corr2" title="Bron: betaald">betaalt</ins>, dan moet men voor de drie percents zestig en voor +de vier percents tachtig geven.”</p> + +<p>„Nu begrijp ik er niets meer van,” hernam <span class="mixcap">Margot</span>. „Maar daar fluit de +trein. Kijk, de baanwachters waaien al met hun witte vlaggetjes—nu +zullen we hem wel spoedig zien arriveeren.”</p> + +<p>Terwijl onze beide jongelieden op het perron van 't station staan, om +den trein af te wachten, willen we hen eens nader beschouwen en u 't een +en ander van hen mededeelen.</p> + +<p><span class="mixcap">Gustaaf</span>, een fiksche krullebol van ruim vijftien jaren, en die nog bij +mijnheer <span class="mixcap">Valk</span> school gaat, heeft het vak van zijn sedert twee jaren +overleden vader gekozen: hij zal makelaar in effecten worden. Dat hebt +ge zeker wel gedacht, toen ge hem daar zoo dapper over staatspapieren +hoordet spreken. En er is alle hoop, dat de knaap een knap man in zijn +vak zal worden; want hij is een matador in 't rekenen, en dat is toch +nummer één bij de mannen van de beurs, vooral voor hen, die in de +effectenzaak thuis hooren. <span class="mixcap">Margot</span> is zijn zuster, een jaar jonger dan +hij, over 't algemeen een aardige, vroolijke meid; doch die 't nog al +eens te kwaad heeft met de oude tante <span class="mixcap">de Bosson</span>, die sedert den dood van +mijnheer <span class="mixcap">de Winter</span> bij hun mama is komen inwonen en niet heel +gemakkelijk van humeur is. En om nu 't huisgezin te voltooien, noemen we +u nog vriendelijke, dikke <span class="mixcap">Jans</span> of <span class="mixcap">Jenske</span>, zooals ze eigenlijk heet, die +reeds vier jaren bij mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> heeft gewoond. En zoo hebben we u +de lijst der geheele familie medegedeeld.</p> + +<p><span class="pagenum" title="5"></span><a id="p_5"></a></p> + +<p>Mevrouw de weduwe <span class="mixcap">de Winter de Bosson</span> kan leven; ze woont in een huisje +op de <em class="g">Heerengracht</em>, juist groot genoeg voor de vijf menschen, welke er +in leven, en met een ferme logeerkamer, om gasten van buiten de stad te +ontvangen.</p> + +<p>Nog moet ik u mededeelen, dat het tijdstip, waarop onze beide +jongelieden op den trein stonden te wachten, op Donderdag den tienden +Mei van 't jaar 1849 was.</p> + +<p>En nu genoeg: want daar komt de locomotief al hijgend en stampend aan; +'t is waarlijk of ze moede is van den langen tocht. En wij kijken met +<span class="mixcap">Gustaaf</span> en <span class="mixcap">Margot</span> naar de verwachtwordende gasten.</p> + +<p>„Zoo, <span xml:lang="fr">bonjour</span>, <span class="mixcap">Margot</span>, <span xml:lang="fr">bonjour</span>, <span class="mixcap">Gustaaf</span>!” klinkt het, en uit een waggon +tweede klasse stapt een allerliefste veertienjarige jonge dame. 't Is +<span class="mixcap">Florence</span>, de eenige dochter van oom <span class="mixcap">Henri</span>, die kapitein bij de +grenadiers te <em class="g">'s-Hage</em> is. Ze ziet er allerliefst uit, die <span class="mixcap">Florence</span>, met +haar blozend gelaat, haar helder blauwe oogen en de blonde krullen, die +keurig zijn opgemaakt en waarop een allerélégantst hoedje staat.</p> + +<p>„<span xml:lang="fr">Bonjour</span>, <span class="mixcap">Florence</span>!” zegt <span class="mixcap">Margot</span>. „En waar is uw geleider neef <span class="mixcap">Bernard</span>?”</p> + +<p>„Daar is hij reeds,” antwoordt een knaap van vijftien jaren, die niet +zonder eenige voorzichtigheid de hooge trede van den waggon afkomt. En +geen wonder; want de arme jongen is een weinig <span xml:lang="fr">contrefait</span>. Hij heeft +hooge schouders, waarvan de eene wat boven den anderen uitsteekt, en +zonder juist een bochel te hebben, is hij toch zoo verdraaid, dat men +hem onder de bultenaars zou kunnen rangschikken. Daarbij heeft zijn +gelaat dat lange en scherpe, hetwelk men gewoonlijk bij die soort van +gebrekkigen aantreft. Maar dat onaangename in zijn voorkomen wordt veel +verminderd door de heldere, flikkerende oogen en 't hooge voorhoofd, +welke een vernuft verraden, dat boven zijn jaren is en de kleine +gestalte ruimschoots vergoedt, welke hem in grootte gelijk doet staan +met een die den leeftijd van twaalf jaren bereikt heeft.</p> + +<p>„Laat mij u helpen, <span class="mixcap">Bernard</span>,” zegt <span class="mixcap">Gustaaf</span> goedig.</p> + +<p>„Dank u, mijn waarde,” antwoordt de aangesprokene, terwijl hij de hem +aangeboden hand afwijst. <ins class="corr" id="corr3" title="Niet in Bron.">„</ins>„Help u zelf!” zegt het <span class="pagenum" title="6"></span><a id="p_6"></a>Engelsche spreekwoord; +en dat beteekent: zorg maar, dat je de wereld doorkomt, al moet je er +ook doorheenkruipen.”</p> + +<p>„En hoe gaat het u, <span class="mixcap">Florence</span>? En hoe maakt papa het? En <span class="mixcap">August</span> en <span class="mixcap">Emile</span>? +en juffrouw <span class="mixcap">Medemeier</span>?” vraagt <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„'t Is jammer, dat je niet nog naar onze oude <span class="mixcap">Kee</span> ook vraagt,” antwoordt +<span class="mixcap">Florence</span>. „Dan hadden we de geheele familie bij elkaar gehad. Welnu, ik +zal 't u zeggen. Pa is gezond, <span class="mixcap">August</span> is springlevend; <span class="mixcap">Emile</span> een beetje +verkouden en heeft huisarrest; juffrouw <span class="mixcap">Medemeier</span> brommig als altijd, en +<span class="mixcap">Kee</span> was blij, dat ik eens naar <em class="g">Amsterdam</em> ging, omdat ik dan voor een dag +of wat van 't gebrom van juf af was. En hoe gaat het bij u thuis?”</p> + +<p>„Allen springlevend. Tante lastig als altijd. Maar daaraan zijn we +gewoon,” hervat <span class="mixcap">Margot</span>. „Doch hoe vaart mijn waarde neef <span class="mixcap">Bernard</span>?”</p> + +<p>„Uw neef <span class="mixcap">Bernard</span>,” antwoordt de knaap, „is gelukkig, dat hij zijn lieve +nichtje <span class="mixcap">Margot</span> van zijn gezondheid kan verzekeren. Even gaarne zou hij +'t haar doen van zijn oprechte toewijding, maar daartoe heeft moeder +natuur hem 't vermogen ontzegd, daar ze hem tamelijk krom en verdraaid +heeft geschapen. Intusschen, als ge u niet geneert, om door de straten +van <em class="g">Amsterdam</em> met een bochel te loopen, dan zal hij zeer gelukkig zijn, +u zijn arm te presenteeren.”</p> + +<p>„Wel zeker, laat ons eens geslaemmerd gaan, <span class="mixcap">Bernard</span>,” zegt <span class="mixcap">Margot</span>, +ofschoon ze 't wel een beetje zot vindt, met een knaap, die een hoofd +kleiner is dan zij, gearmd te loopen.</p> + +<p>„En ik verzoek den arm van nichtje <span class="mixcap">Florence</span>,” zegt <span class="mixcap">Gustaaf</span>.</p> + +<p>„Met genoegen, <span class="mixcap">Gustaaf</span>,” antwoordt deze. „Dan gaan we twee aan twee....”</p> + +<p>„En de rest aan troepjes,” voegt <span class="mixcap">Bernard</span> er bij.</p> + +<p>„Je hebt toch geen goed bij u?” vraagt <span class="mixcap">Gustaaf</span>.</p> + +<p>„Dat hebben we per expeditie <span class="mixcap">Koens</span> gezonden,” antwoordt <span class="mixcap">Florence</span>. „Is 't +nog niet aangekomen?”</p> + +<p>„Toen we ons huis verlieten, was het er nog niet,” verzekert <span class="mixcap">Margot</span>. +„Misschien is 't er nu al.”</p> + +<p>„En avant!” commandeert <span class="mixcap">Gustaaf</span>; terwijl hij met zijn nichtje aan den +arm vooruitstapt. „'t Zal hier morgen drukker zijn, <span class="mixcap">Florence</span>,” vervolgt +hij tot zijn dame. „Zie, men is al aan <span class="pagenum" title="7"></span><a id="p_7"></a>'t versieren van 't station. Ook +van de Willemspoort, zooals je merkt.”</p> + +<p>„Nu, 't zal een pret zijn,” antwoordt <span class="mixcap">Florence</span>. „Ik was toch zoo blij, +dat uw ma mij vroeg! De burgers zullen toch ook wel hun huizen +versieren!”</p> + +<p>„Dat zul je eens zien. Men is hier en daar al bezig. Jammer maar, dat +het nog zoo vroeg in 't jaar is en er nog zoo weinig bloemen zijn. Maar +aan groenmaken en aan vlaggen zal 't niet mankeeren.”</p> + +<p>„Ik hoop dat we den trein bij den intocht eens goed zien,” zegt <span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„Zien?” vraagt <span class="mixcap">Gustaaf</span>. „Stellig driemaal.<ins class="corr" id="corr4" title="Bron: ”"></ins> Eerst op +den Haarlemmerdijk, wanneer je niet bang bent voor gedrang; dan bij ons +aan huis—want hij komt vlak voorbij ons, en daarna nog op 't +Reguliersplein, waar neef <span class="mixcap">Biel</span> woont, die ons heeft uitgenoodigd, om te +komen als hij ons gepasseerd is.<ins class="corr" id="corr5" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„En zullen we dat alles kunnen avonturen?” vraagt <span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„Voorzeker. Zoodra we den trein op den Haarlemmerdijk gezien hebben, +steken we dwars door en gaan naar huis; en als hij daar voorbij is, +nemen we den kortsten weg naar neef <span class="mixcap">Biel</span>. Maar dan moeten we beenen +maken.”</p> + +<p>„Nu, we zijn jong en sterk,” verzekert <span class="mixcap">Florence</span>.</p> + +<p>„Maar ge hebt geen Amsterdamsche beenen zooals wij,” waarschuwt <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p><ins class="corr" id="corr6" title="Niet in Bron.">„</ins>Dan zullen we onze gewrichten maar wat smeren, zooals de oude +Grieken het deden, als ze deel namen aan de Olympische spelen,” zegt +<span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„Ik dacht, dat het alleen jonge Grieken waren, die daaraan deelnamen,” +meent <span class="mixcap">Margot</span> schijnbaar onnoozel.</p> + +<p>„O, ondeugd!” roept <span class="mixcap">Bernard</span> uit. „Dat is een geestige aanmerking. Als we +Franschen waren, zouden we van de „anciens” Grieken gesproken hebben en +niet van de „vieux”. Ik had me toch ook beter kunnen uitdrukken als ik +van „vroegere” Grieken gesproken had. Doch: <span xml:lang="la">errare humanum est</span><a id="FNa_1" href="#FN_1" class="fnanchor"><sup>1</sup>)</a>.”</p> + +<p>„Daar komt de latinist weer voor den dag,” zegt <span class="mixcap">Florence</span>. „O, die +<span class="mixcap">Bernard</span> is altijd met zijn Latijn in de war. Hij wil ons laten hooren, +dat hij de Latijnsche school te Bommel frequenteert.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="8"></span><a id="p_8"></a></p> + +<p>„Ik?” vraagt <span class="mixcap">Bernard</span>. „Die spreuk viel me daar zoo uit den mond. Als ik +nu nog trotsch op mijn Grieksch was, dan zou 't wat anders zijn.”</p> + +<p>„Waarom?” vraagt <span class="mixcap">Gustaaf</span>.</p> + +<p>„Wel, omdat mijn lotgenoot, <span class="mixcap">Esopus</span>, een Griek was,” antwoordt <span class="mixcap">Bernard</span>. +„Juist daarom verlang ik zoo, om aan 't Grieksch te gaan.”</p> + +<p>„Me dunkt, dat je dan veel van dien ondeugenden <span class="mixcap">Esopus</span> zult hebben, ten +minste wat de scherpte van uw tong aangaat,” verzekert <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Dank voor uw compliment, schoone Athalante,” herneemt <span class="mixcap">Bernard</span>. „Maar, +om tot ons ongrieksch Holland terug te komen. Wat doen de menschen hier +toch? Gaan ze hun huizen barricadeeren?”</p> + +<p>Dit zeggende, wijst hij op de houten staketsels, die allerwegen, waar +morgen de trein moet doorkomen, met lage schuttingen worden afgepaald.</p> + +<p>„Dat doen ze, opdat het ongenoodigde publiek zich geen meester moge +maken van hun stoepen. Bij ons is de stoep ook zoo afgesloten. Je +begrijpt toch wel, dat men anders geen plaats zou hebben om zelf met +zijn familie en zijn genoodigden te staan. Sommigen trekken er nog een +broodje van en verhuren de plaatsen voor een gulden of twee kwartjes, al +naardat zij mooi zijn. Ook heele kamers of ramen zijn reeds verhuurd +voor dien éénen dag, en ik verzeker u, dat daar met zulk een gelegenheid +geld voor wordt betaald.<ins class="corr" id="corr7" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Nu, dat is nog een aardigheid voor sommige menschen,” vindt <span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„O ja,” verzekert <span class="mixcap">Margot</span>. „Bij al zulke gelegenheden wordt er vrij wat +geld verdiend. Vooreerst door timmerlieden, die de staketsels opslaan en +moeten zorgen voor latten als anderszins voor de illuminatie; ten tweede +door de menschen, die groen verkoopen of de huizen versieren, ten derde +door de verkoopers van illumineerglazen, ten vierde door degenen, die +plaatsen verhuren, ten vijfde door bakkers en slagers, om de meerdere +consumptie, ten zesde door de logementhouders, ten zevende door de +slepers, daar er wat gereden wordt op zoo'n tijd, ten achtste door de +wijnhuishouders of herbergiers: want de mindere klasse <span class="pagenum" title="9"></span><a id="p_9"></a>doet zijn +oranjegezindheid graag blijken door 't ruim gebruik van Schiedammernat.”</p> + +<p>Onder zulke gesprekken waren ze thuisgekomen. <span class="mixcap">Jans</span> deed ons viertal +open, en de beide logés werden hartelijk ontvangen door mevrouw <span class="mixcap">de +Winter</span>. De oude tante scheen dien dag nog al goed gemutst te zijn; ten +minste toen zij binnenkwam, verwelkomde zij de aangekomenen vrij +hartelijk en was onuitputtelijk in het vragen naar neef <span class="mixcap">Henri</span> en de +kleine neefjes <span class="mixcap">August</span> en <span class="mixcap">Emile</span>, vooral naar den laatste, die haar +petekind was; en 't smartte haar zeer, te vernemen, dat het arme kind +zoo verkouden was. Ook <span class="mixcap">Bernard</span> moest haar op de hoogte brengen, hoe 't +met zijn zusjes <span class="mixcap">Netje</span> en <span class="mixcap"><ins class="corr" id="corr8" title="Bron: Truida">Truda</ins></span> en zijn broertje <span class="mixcap">Frits</span> was, +zoodat er vrij wat te praten en te vertellen viel. Daar wij echter tot +nu toe geen belang stellen in de kleine familiegeschiedenis en evenmin +lust hebben, de jongelieden in den namiddag van dien dag door de stad te +vergezellen; waar ze ook enkele met bogen en slingers versierde +achterbuurten doorwandelden, wenschen we op den avond van dien dag de +geheele familie een goeden nacht, en bezoeken haar liever den volgenden +dag, Vrijdag den 11 Mei 1849.</p> + +<p>Op dien gedenkwaardigen dag was de geheele hoofdstad in feestgewaad +getooid. Groen noch vlaggedoek was gespaard, om de gevels der huizen te +versieren; bij sommigen waren die versieringen keurig van binnen voor de +spiegelruiten aangebracht en stonden geheele piramides van fijne +kasbloemen, doorslingerd met oranje-draperiën en met de borstbeelden van +<span class="mixcap">Willem</span> I en <span class="mixcap">Willem</span> II en in 't midden de naam van <span class="mixcap">Willem</span> III. Van alle +huizen, waar de trein moest doorkomen, wapperde de Nederlandsche +driekleur. Alle woningen waren van onder tot boven bezet met menschen, +op hun keurigst gekleed, de straten en grachten wemelden van +vreemdelingen en ingezetenen, zelfs goten en daken waren in gebruik +genomen, om den Vorst te zien, die thans voor 't eerst als koning der +<em class="g">Nederlanden</em> binnen zijn hoofdstad zou komen, om daar den eed aan zijn +volk te doen en door dat volk als koning erkend en ingehuldigd te +worden. <span class="mixcap">Willem</span> de tweede, de ridderlijke vorst, die nog geen negen jaren +geleden in dit zelfde <em class="g">Amsterdam</em> zijn eersten intocht als koning gedaan +<span class="pagenum" title="10"></span><a id="p_10"></a>en de huldiging had ontvangen, was den 17<sup>den</sup> Maart te <em class="g">Tilburg</em> +overleden en volgens artikel 13 der Grondwet was <span class="mixcap">Willem</span> de derde hem +terstond opgevolgd. Doch volgens dezelfde Grondwet moest de nieuwe +koning in <em class="g">Amsterdam</em> gehuldigd worden. En dat zou morgen geschieden. +Heden zou hij zijn plechtigen intocht in de Hoofdstad des Rijks doen.</p> + +<p>Aan 't stationsgebouw, waar we gisteren vertoefden, is een eerewacht +geplaatst, bestaande uit het eerste bataljon der dienstdoende +schutterij. Het derde bataljon staat als eerewacht aan het paleis; de +overige troepen zijn in <span xml:lang="fr">ordre de bataille</span> op den <em class="g">Dam</em> geschaard. Het +muziekkorps der schutterij, onder leiding van zijn kapelmeester <span class="mixcap">P. P. +Christiani</span>, staat aan 't station.</p> + +<p>Alles is in gespannen verwachting. Om halfeen zijn prinses <span class="mixcap">Frederik</span> en +hare dochter, prinses <ins class="corr" id="corr9" title="Bron: Louize"><span class="mixcap">Louise</span></ins>, met haar gevolg met een extratrein +aangekomen, en terstond naar 't paleis gereden.</p> + +<p>Een prachtige statiekoets, rondom van glas, rijk verguld, met een rood +fluweelen kussen op haar verhemelte, waarop een groote gouden kroon, en +bespannen met acht schoone appelgrauwe paarden, een koetsier in +galakleeding en een witte allongepruik, was met twee hofrijtuigen reeds +naar 't station gereden en had, evenzeer als de aanzienlijken en +hooggeplaatsten, die allen in groot tenue derwaarts reden, gediend om +het ongeduld der wachtende menigte eenigermate afwisseling te schenken.</p> + +<p>Reeds is het drie uren geslagen en nog verneemt men niets van de +aankomst des konings. 't Programma sprak toch van „tegen drie ure!” Elke +minuut schijnt een kwartier te duren. Daar—'t is juist vijf minuten +over drieën, wordt de vlag op de Willemspoort omhoog geheven, het eerste +kanonschot brandt los, de klokken beginnen te spelen.—<span class="mixcap">Willem</span> de derde +is te <em class="g">Amsterdam</em> aangekomen. De muziek der schutterij doet een nieuwen +marsch van <span class="mixcap">Berlin</span> hooren.</p> + +<p>Intusschen schaart zich de stoet en trekt tot aan de prachtig versierde +Willemspoort. De façade naar 't station is op smaakvolle wijs met +guirlandes van vlaggen, met de kleuren van <em class="g">Nederland</em>, <em class="g">Oranje</em> en +<em class="g">Wurtemberg</em> en met veelvuldig groen gedrapeerd. Boven op de poort is een +fraaie tropee van <span class="pagenum" title="11"></span><a id="p_11"></a>oranjedoek aangebracht, rondom lange wimpels, op den +top door een lauwerkrans bijeengehouden. Aan weerszijden van den ingang +staan allerlei soorten van bloemen en gewassen; o. a. twee schoone +oranjeboomen, met tal van vruchten beladen.</p> + +<p>Aan de Willemspoort, het eigenlijke begin der stad, staan Burgemeester +en Wethouders, benevens de Leden van den Raad der Hoofdstad. De +burgemeester, de heer <span class="mixcap">P. Huidecoper</span>, verwelkomt Z. M. uit naam der +burgerij, geeft de vreugde der ingezetenen te kennen over Z. M. komst in +de hoofdstad des Rijks, en verzekert den koning, dat geheel <em class="g">Amsterdam</em> +deelneemt in het feest, hetwelk het thans viert. Koning <span class="mixcap">Willem</span> III +beantwoordt die toespraak kort, maar hartelijk.</p> + +<p>Zulke toespraken zijn behoorlijk, ze zijn heel +<ins class="corr" id="corr10" title="Bron: interesant">interessant</ins> voor wie er dicht bij staan, voor de +wachtenden op straten en grachten zijn ze vrij vervelend; daar ze het +oogenblik verschuiven, waarop men den lang gewenschten stoet ziet. +Eindelijk—daar komt hij. Let nu goed op.</p> + +<p>Eerst een commando cavalerie. Dat is niet alleen statig, maar ook goed +om wat ruimte te krijgen voor den stoet. Langzaam en deftig rijden ze +daar voort, die mannen te paard. Aan hun hoofd de trompetters, die de +lucht van het geliefde Wilhelmus doen weergalmen. Dan komt de helft der +eerewacht te paard, bestaande uit jongelieden van aanzienlijken huize. +Wat zien ze er keurig uit, zoo deftig in 't zwart en met witte vesten, +hun karmozijnrood fluweelen sjerpen met witte zijden randen afgezet en +wier slippen in zilveren franjes eindigen, om 't lijf gestrikt. Op hun +hoeden hebben ze een grooten oranjestrik, waarin de zwarte en roode +kleuren van <em class="g">Wurtemberg</em>; daarin een sierlijk gedreven zilveren +lauwerkrans, met een koninklijke kroon getooid, en in haar midden de +naamcijfers van Hunne Majesteiten.</p> + +<p>En nu de hoofdpersoon van den optocht: Koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde, een +statige, fiere gestalte, gekleed als generaal der infanterie, versierd +met de grootkruisen zijner ridderorden en gezeten op een fraai +appelgrauw ros. Naast hem de prinsen <span class="mixcap">Frederik</span> en <span class="mixcap">Hendrik</span>, en daarachter +het militaire huis des Konings en de adjudanten van Hunne Koninklijke +Hoogheden. Achter dezen stoet, die onder 't onophoudelijk geroep van: +„Hoezee! Leve de koning! Leve <span class="mixcap">Willem</span> de derde!” voortrijdt, <span class="pagenum" title="12"></span><a id="p_12"></a>komt een +koets met twee paarden bespannen, waarin de grootmeester van de koningin +en de kamerheer van dienst. En daarop; men hoort het wel aan 't nieuwe +gejuich dat er oprijst en nu den kreet: „Leve de koningin! leve de +prinsen!” doet hooren, de statiekoets met zijn acht appelgrauwe +schimmels. Voor op de koets, ter zijde van den koetsier, staan vier +keurig uitgedoste pages. De koningin is in 't wit satijn gekleed; +tegenover haar zitten de beide jonge prinsen, <span class="mixcap">Willem</span> en <span class="mixcap">Maurits</span>.</p> + +<p>Het derde rijtuig, waarin mevrouw <span class="mixcap">Falck</span>, een dame du palais en twee +hofdames van H. M. gezeten zijn, wordt gevolgd door de andere helft van +de eerewacht, een commando cavalerie en het bataljon schutterij met vol +muziek. De trein gaat den Haarlemmerdijk tot aan de Heerenmarkt. +Eensklaps wordt er bevel gegeven, om stil te houden; de trompetters +zwijgen, de muziek verstomt. Daar verheffen zich eenvoudige doch +liefelijke kinderstemmen; 't zijn de weezen der Hersteld-Evangelisch +Luthersche gemeente, die voor 't gesticht staan, waarin ze verpleegd +worden. Ze zingen:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Welkom, welkom, Neerlands Koning,<br /></span> + <span class="i1">Welkom, in de stad aan 't IJ!<br /></span> + <span class="i0">Grijzen, weezen in deez' woning,<br /></span> + <span class="i1">Vieren blijde feestgetij.<br /></span> + <span class="i0">Nu ge, o Vorst! wordt ingehuldigd,<br /></span> + <span class="i0">Zijn wij, Weezen, ook verschuldigd,<br /></span> + <span class="i1">Om te bidden tot den Heer:<br /></span> + <span class="i1">Daal met Uwen zegen neer!<br /></span> +</div> +<div class="stanza"> + <span class="i0">Ja, wij doen het, Neerlands Hoeder!<br /></span> + <span class="i1">Allen, allen één van zin;<br /></span> + <span class="i0">Bidden ook voor Neerlands Moeder,<br /></span> + <span class="i1">Onze dierbre Koningin.<br /></span> + <span class="i0">God spaar lang Uw beider leven;<br /></span> + <span class="i0">Roem moog' Uwen troon omgeven.<br /></span> + <span class="i1">En de liefde van Uw volk,<br /></span> + <span class="i1">Zij daarvan de minste tolk.”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Met eenige toepasselijke woorden reikt nu een der weeskinderen aan Hunne +Majesteiten een in goud gedrukt exemplaar van dit vers over. We volgen +den trein niet verder, die eerst om halfvijf op den <em class="g">Dam</em> +komt, waar de vorstelijke familie <span class="pagenum" title="13"></span><a id="p_13"></a>zich +op 't balkon van 't paleis aan 't in geestdrift ontbrande volk vertoont.</p> + +<p><span class="pagenum" title="-"></span><span class="pagenum" title="-"><br /></span></p> + +<div class="figcenter" style="width: 275px;"> +<a href="images/ill_p012a.jpg"><img src="images/ill_p012a-th.jpg" width="275" height="408" alt="" title="Klik voor vergroting (1146×1700px, 443kb)" /></a> +<div class="caption">Tresling & C<sup>o</sup> Hof-Lith Amst.</div> +</div> + +<p>Daarop begeven zich twee wapenkoningen en vier herauten (die van +<em class="g">Nederland</em>, van <em class="g">Oranje</em>, van <em class="g">Limburg</em> en van <em class="g">Luxemburg</em>) vergezeld van +rijknechts van Z. M. en van detachementen cavalerie, naar de groote +pleinen en de voornaamste straten der stad, waar zij de aanstaande +plechtigheid op morgen den volke luide verkondigen.</p> + +<p>En hiermede liep deze eerste dag ten einde. Ofschoon het 's morgens van +tijd tot tijd geregend had en de straten alles behalve zindelijk waren, +was er toch gedurende den geheelen tijd, dat de optocht duurde, geen +druppel regen gevallen.</p> + +<p>'t Was ruim vijf ure, toen onze vier jongelieden thuiskwamen. Trouwens +mama had daarop gerekend en tegen <span class="mixcap">Jans</span> gezegd, dat van middag 't eten +niet vóór zes ure op tafel behoefde te staan. Ze hadden dan ook alles +goed opgenomen, en daar hadden ze gelijk in gehad; want zulke zaken +komen niet alle dagen voor.</p> + +<p>„Nu raadt ge nooit, wier er zooeven in de stad is gekomen, <span class="mixcap">Florence</span>,” +zeide mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> tegen haar nichtje, toen ze binnenkwam.</p> + +<p>„Ja, tantelief, hoe zou ik dat kunnen raden?” vroeg <span class="mixcap">Florence</span>. „Er zullen +vandaag misschien nog tal van vreemdelingen in <em class="g">Amsterdam</em> zijn gekomen. +'t Is zeker een Hagenaar, en een kennis van mij.”</p> + +<p>„Natuurlijk, en een heel goede kennis ook!”</p> + +<p>„Toch niet, papa?”</p> + +<p>„Juist, broer <span class="mixcap">Henri</span>,” antwoordde tante.</p> + +<p>„En hoe is die zoo onverwachts gekomen?” vroeg <span class="mixcap">Florence</span>. „Gisteren was +daarop geen plan.”</p> + +<p><ins class="corr" id="corr11" title="Niet in Bron.">„</ins>Zooals gij weet zijn er van morgen een compagnie grenadiers en een +dito jagers per spoortrein gearriveerd, die morgen de eerewacht aan de +Nieuwe kerk moeten vervullen. Daar nu de kapitein van de compagnie +grenadiers eensklaps ongesteld was geworden, heeft uw papa met hem +geruild en in zijn plaats 't commando op zich genomen.”</p> + +<p>„O, dat is heerlijk!” riep <span class="mixcap">Florence</span> uit. „Dat is een verrassing. +Misschien heeft papa nu wel gelegenheid, om ons in de kerk te brengen.” +„In alle gevallen kunt gij er stellig op rekenen, <span class="pagenum" title="14"></span><a id="p_14"></a>dat hij u een goed +plaatsje buiten het kerkgebouw zal verschaffen,” antwoordde mevrouw <span class="mixcap">de +Winter</span>. „Hij is er echter nu op uit, om te zien, of hij ook +toegangsbewijzen tot de kerk krijgen kan.”</p> + +<p>„Dus komt hij hier eten!” zeide <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Stellig,” antwoordde mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>. „Hij was hier al vroeg. Toen +hij echter hoorde, dat we om de gelegenheid zoo laat aten, is hij zijn +boodschap maar vóór het diner gaan verrichten.”</p> + +<p>Het duurde echter niet lang, of kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span> kwam thuis. Hij had +niet meer dan twee kaarten voor de tribune kunnen machtig worden, die +voor mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> en tante <span class="mixcap">de Bosson</span> bestemd werden; hij beloofde +echter de vier jongelieden in de kerk op de galerij te zullen bezorgen. +Hij had vernomen, dat dit wel gaan kon, mits ze heel vroeg op <em class="g">den Dam</em> +waren.</p> + +<p>Ge begrijpt wel, dat ons viertal dien Vrijdagavond niet stil thuis +bleef. Daar was zoo'n drukte op de straat en er was nog zooveel te +kijken, dat ze tamelijk laat thuiskwamen.</p> + +<p>„En nu van avond vroeg naar bed,” zei mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>, die wel zag, +dat <span class="mixcap">Florence</span> en <span class="mixcap">Bernard</span>, minder gewoon aan de Amsterdamsche einden en +Amsterdamsche keien, doodmoe waren. „We zullen 't souper laten opzetten, +en dan gauw in de veeren gekropen—morgen wacht u weer een vermoeiende +dag.”</p> + +<p>„Wat mij aangaat, tante,” zeide <span class="mixcap">Bernard</span>. „Ik zal niet soupeeren. 't Was +van middag zeven uren vóór we van tafel opstonden; ik heb volstrekt geen +behoefte aan iets.”</p> + +<p>„Ik evenmin,” voegde <span class="mixcap">Florence</span> er bij. „Daarenboven ben ik te moe om te +eten. We hebben dan ook vandaag onze beenen 't noodige werk gegeven. We +hebben wat afgeloopen!”</p> + +<p>„En dan van morgen een heelen tijd gestaan,” zeide <span class="mixcap">Margot</span>. „Dat rekent +ook mee. Ik ten minste verlang naar bed.”</p> + +<p>„En ik ook,” hernam <span class="mixcap">Florence</span>.</p> + +<p>Daar alle vier betuigden, geen trek in eten te hebben en vrij wat meer +lust te gevoelen, om zich in de armen van Morpheus te werpen, zeide +mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>:</p> + +<p>„Welnu, als dat het geval is, dan maar met de kippen op stok. Morgen is +'t vroeg dag!”</p> + +<hr class="fnsep" /> + +<div class="footnote"><a id="FN_1" href="#FNa_1" class="label">1)</a> Dwalen is menschelijk.</div> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="15"></span><a id="p_15"></a></p> + +<h2><a id="TWEEDE_HOOFDSTUK"></a>TWEEDE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2 ls2">'s Konings inhuldiging.</p> + +<p>„O, wat prachtig weer! Wat scheelt dat bij gisteren!” riep <span class="mixcap">Margot</span> den +volgenden morgen uit, toen ze met <span class="mixcap">Florence</span> beneden kwam, om te +ontbijten.</p> + +<p>„En 't mooist van alles is, dat we 't zullen houden,” zeide <span class="mixcap">Bernard</span> met +die zekerheid, waarmede een buitenman over 't weer praat.</p> + +<p>„Dat zal heerlijk komen voor de illuminatie van heden avond, die +prachtig belooft te zijn,” zeide <span class="mixcap">Gustaaf</span>.</p> + +<p>„Goeden morgen, ma! Goeden morgen, tante!” klonk het, toen mevrouw <span class="mixcap">de +Winter</span> binnentrad.</p> + +<p>„Goeden morgen, kinderen!” zeide deze, terwijl ze de meisjes een kus en +den jongens een hand gaf. „Zooals ik bemerk, reeds vroeg uit de veeren. +En al gekleed en gereed! Nu, ge moet vooral niet te laat komen. Oom +<span class="mixcap">Henri</span> heeft het mij nog zoo op 't hart gedrukt, toen hij van morgen +vertrok.”</p> + +<p>„Is papa dan al weg!” riep <span class="mixcap">Florence</span> uit. „Moest hij zoo vroeg naar de +kazerne?”</p> + +<p>„Natuurlijk,” antwoordde mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>. „Bij zulke gelegenheden is +'t voor heeren militairen vroeg dag.”</p> + +<p>„En voor ons ook, mama,” zeide <span class="mixcap">Margot</span>. „Als u het dus goedvindt, moesten +we maar gaan ontbijten.”</p> + +<p>„Zoo'n vreeselijken haast hebt ge nu juist niet,” hernam mevrouw <span class="mixcap">de +Winter</span>, terwijl ze op de pendule keek. „Als ge <span class="pagenum" title="16"></span><a id="p_16"></a>echter zoo ongeduldig +zijt, gaat dan uw gang maar. Ik zal op tante wachten; die zou geheel uit +haar humeur zijn, wanneer het ontbijt was afgeloopen zonder haar. Voor u +maakt dit echter van daag een onderscheid. Op dagen als deze moet men 't +met eten en drinken maar nemen zooals 't valt. Uw papa, <span class="mixcap">Florence</span>, zei +toen hij jong was altijd: op zulke dagen kijkt een mensch zijn buik +vol.”</p> + +<p>„En deed papa dat?” vroeg <span class="mixcap">Florence</span>.</p> + +<p>„Met dien verstande, dat hij zich dikwerf vergenoegde, met bij een +bakker een paar broodjes te koopen, die hij dan maar zoo droog +oppeuzelde, of dat hij uitgerammeld van den honger thuiskwam. En toch +hield hij vol, dat hij zijn buik volkeek.”</p> + +<p>Toen ons viertal ontbeten had, ging het regelrecht op <em class="g">den Dam</em> aan. Wat +was 't overal reeds vol! 't Leek wel of 't midden op den dag was. Maar +'t verwonderlijkste gezicht van alles leverde <em class="g">de Dam</em> zelf op. Van de +meeste huizen waren op de eerste en tweede verdieping de ramen +uitgenomen en amphitheatersgewijs zitplaatsen van ruw hout getimmerd; om +de stoepen staketsels, waarboven zitplaatsen uitstaken, van verscheidene +daken de pannen afgehaald en op de zolders planken op verschillende +hoogte gelegd als staanplaatsen; ja, zelfs het plat van de Beurs en de +platten van de Nieuwe kerk waren met zitplaatsen bezet. Daar is dien dag +wat geld voor plaatsen betaald; en nog gelukkig hij, die voor geld een +goed plaatsje kon erlangen—menigeen heeft zich moeten behelpen met +onder de opgepakte menigte te staan en, als hij wat klein van persoon +was uitgevallen, niets te zien. De weg van 't paleis naar de kerk was +door een balustrade afgeschut en de grond met groen laken bekleed. +Buiten dat hek reden, tot handhaving der orde, dragonders op en neer.</p> + +<p>Daar slaat het acht ure! „Bom!” klinkt het eerste schot van de honderd +en een, die er gelost worden; de klokken beginnen te spelen; aan Amstels +burgerij is geen houden meer. Trouwens, daarin verschilt ze niet met die +van andere steden. Intusschen hebben schutterij, grenadiers, jagers, +infanterie en cavalerie hun standplaatsen ingenomen. Aan 't paleis staat +een eerewacht van twee compagniën schutterij, binnen de balustrade +hebben zich aan de eene zijde schutters, aan de andere 't garnizoen +geplaatst. <span class="pagenum" title="17"></span><a id="p_17"></a>Aan de kerk zelf een eerewacht jagers en grenadiers, die ook +de posten aan de andere kerkdeuren betrekken. Bij die grenadiers staan +reeds vóór acht ure onze vier jongelieden.</p> + +<p>Wij, die daar niet bij behoeven te staan, maar 't voordeel boven hen +hebben, dat we ons gemakkelijk overal bewegen kunnen, kijken eens fiksch +rond. Alles stroomt naar <em class="g">den Dam</em>, die langzamerhand een vreemd +schouwspel van menschenhoofden oplevert; want al de zit- en +staanplaatsen worden gevuld, en zelfs op den nok der huizen zitten +schrijlings de werklieden, die de stellages gemaakt en voor zich een +plaatsje in de goot of op den nok bedongen hebben. De ruimte van <em class="g">den Dam</em> +vóór 't paleis ziet zwart van menschen. Voor elke kerkdeur staat het vol +met prachtig gekleede heeren en dames, allen van toegangskaarten +voorzien. Velen hunner zijn met rijtuig gekomen; doch staan nu evenals +de anderen te wachten, tot de kerk zal opengaan. Zoo door infanterie als +door cavalerie wordt er zorg gedragen, dat er geen anderen voor de +kerkdeur komen dan zij die van toegangskaarten voorzien zijn. Daar slaat +het halftien. De deuren gaan open.</p> + +<p>„Nu zal ik u een goede plaats bezorgen,” zegt kapitein <ins class="corr" id="corr12" title="Bron: de"><span class="mixcap">de</span></ins> +<span class="mixcap">Bosson</span> tot zijn dochter en haar gezelschap, en we volgen hen naar +de publieke galerij, waar we reeds niet zonder moeite komen, maar een +perfect plaatsje hebben, zoodat we alles kunnen overzien.</p> + +<p>„Nu, die kerk ziet er prachtig uit!” zegt <span class="mixcap">Bernard</span>. „Men zou er haast +geen kerk meer in herkennen. Wat zijn die pilaren heerlijk gedrapeerd!”</p> + +<p>„Dat zijn zeker de wapens der provinciën, daar boven aan elke pilaar,” +meent <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Juist,” antwoordt <span class="mixcap">Gustaaf</span>. „En dat die van onze buitenlandsche +bezittingen. Wat staan er die tropeeën goed boven.”</p> + +<p>„En hoe sierlijk hangen die Oranjevlaggen aan hun zwarte stokken!” vindt +<span class="mixcap">Florence</span>. „Maar waarom die roode en zwarte vlaggen daartusschen. Of is +dat de kleur van <em class="g">Amsterdam</em>?”</p> + +<p>„Ook wel, <span class="mixcap">Florence</span>,” antwoordt <span class="mixcap">Gustaaf</span>. „Hier echter stellen ze de +kleuren van <em class="g">Wurtemberg</em> voor. Ge weet toch, dat onze koningin een +<em class="g">Wurtemburgsche</em> prinses is.”</p> + +<p>„O, ja, dat is waar,” hervat <span class="mixcap">Florence</span>. „En die met wit gedrapeerde +<span class="pagenum" title="18"></span><a id="p_18"></a>gang, door welke wij gekomen zijn, is zeker de plaats waar Zijne +Majesteit zal binnentreden.”</p> + +<p>„Juist,” antwoordt <span class="mixcap">Gustaaf</span>. „En daartoe is de grond met dat prachtige +tapijt belegd. Maar hoe vindt ge den troon, die daar tegen 't koor +aanstaat?”</p> + +<p>„Allerprachtigst!” oordeelt <span class="mixcap">Florence</span>. „Maar wat is daar achter dien +troon?”</p> + +<p>„Het koor der kerk, waarin 't graf van <span class="mixcap">de Ruyter</span>,” antwoordt <span class="mixcap">Gustaaf</span>. +„Dat is nu echter geheel en al door den troon verborgen. Hoe rijk is dat +tapijt, waarmee de trappen zijn belegd. Ziet ge wel, op 't +achtergedeelte van purperfluweel met wit en rood afgewisseld, is het +koninklijke wapen, met de spreuk van Oranje „<span xml:lang="fr">Je maintiendrai</span>” +geborduurd.”</p> + +<p>„Maar wat is die troonhemel prachtig!” roept <span class="mixcap">Margot</span> uit. „Wat smaakvolle +draperieën!”</p> + +<p>„En dan die koninklijke zetel!” zegt <span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„Dat is de fauteuil van koning <span class="mixcap">Willem</span> II en door Hare Majesteit de +koningin-weduwe voor deze gelegenheid aan haar zoon geschonken. Op den +achterkant, dien we natuurlijk nu niet zien kunnen, staat het met gouden +letters. Deze fauteuil van moirée mahoniehout, werd vroeger dagelijks +gebruikt door koning <span class="mixcap">Willem</span> II, en is nu tot een troonzetel ingericht.”</p> + +<p>„Inderdaad een aandoenlijk geschenk voor onzen Koning,” verzekert +<span class="mixcap">Florence</span>. „Ik had er reeds in <em class="g">Den Haag</em> van gehoord. De gebroeders <span class="mixcap">Horrix</span> +hebben den stoel gemaakt en nu zoo versierd. Dat alziend oog met stralen +omgeven, in goud op den rug geborduurd, steekt prachtig af bij dat +scharlakenfluweel. En daaronder staan letters; doch die kan ik op dezen +afstand niet lezen.”</p> + +<p>„Ik wel,” zegt <span class="mixcap">Bernard</span>. „'t Zijn de naamcijfers van koning <span class="mixcap">Willem</span> II en +Zijne gemalin: W. A. P. (<span class="mixcap">Willem</span> en <span class="mixcap">Anna Paulowna</span>), met een kroon gedekt. +Doch 't sierlijkst van alles vind ik die groote vergulde kroon boven den +rand van den rug. Wat schittert zij van edelgesteenten!”</p> + +<p>„En dan die fraaie vergulde leeuwen, zich aan beide zijden +vastklampende,” merkt <span class="mixcap">Margot</span> op. „Even rijk als de pooten, die in vier +kolossale leeuwenklauwen eindigen. Wat zouden dat voor borduursels op de +armkussens zijn?”</p> + +<p><span class="pagenum" title="19"></span><a id="p_19"></a></p> + +<p>„Dat zijn twee maarschalkstaven,” verzekert <span class="mixcap">Bernard</span>. „'t Geheel is +prachtig en rijk omzet met goud en franje.”</p> + +<p>Al duurt de tijd tusschen halftien en één uur wat lang; onze jongelieden +vervelen zich in 't geheel niet. Eerst beschouwen ze de verschillende +tribunes en zitplaatsen; dan houden hen de prachtige galacostumes en de +schitterende kleeding der dames genoegzaam bezig; zoodat het twaalf ure +is, vóór ze 't weten. Maar al wordt hun geest ook ruimschoots door dat +alles bezig gehouden; de jonge magen beginnen braaf te jeuken. Gelukkig +is mama <span class="mixcap">de Winter</span> daarop bedacht geweest, en heeft ze ieder van hen, +toen ze 't huis verlieten, twee krentebroodjes meegegeven, die dan ook +nu met veel smaak verorberd worden en hen voor 't gevaar behoeden van +flauw te vallen.</p> + +<p>En nu zullen we eens mededeelen, wat ze al verder bijwonen en 't geen +hun opmerkzaamheid geheel en al inneemt.</p> + +<p>Eerst klinkt ons de militaire muziek in de ooren en trekken de +schutters, die Z. M. eerewacht in de kerk zullen uitmaken, binnen, zich +scharende van den ingang tot aan den troon. Kort daarop ('t slaat juist +12 ure) komen de leden van de beide Kamers der Staten-Generaal, +vergezeld van hare griffiers, door de deur van <em class="g">den Dam</em> de kerk binnen en +nemen plaats op de voor hen bestemde zitplaatsen, vlak tegenover den +troon. Daar behooren zij ook te zitten; want zij vertegenwoordigen het +geheele Nederlandsche volk, hetwelk hen gekozen heeft, om zijn belangen +voor te staan. Onder een doodelijke stilte, die thans in de kerk +heerscht, opent de voorzitter der Eerste kamer, de graaf <span class="mixcap">van Limburg +Stirum</span>, de vergadering met een korte toespraak, benoemt een commissie +van negentien leden, onder welke ook Mr. <span class="mixcap">Thorbecke</span>, om Z. M. bij diens +binnenkomen te ontvangen en bij het vertrekken uitgeleide te doen. Kort +daarop komen door de Damdeur de ministers, de hoofden der ministerieele +departementen en de leden van den Raad van State binnen; terwijl het +<span xml:lang="fr">corps diplomatique</span> (de ambassadeurs der vreemde Mogendheden), door de +deur onder 't orgel binnengekomen, ingelijks naar de voor hen bestemde +zetels worden geleid. Na hen, de ministers van Staat, de kanselier en de +grootkruisen der ordes, de leden van den Hoogen Raad der Nederlanden, +het hoog militair gerechtshof, de gouverneurs der provinciën, <span class="pagenum" title="20"></span><a id="p_20"></a>de +algemeene Rekenkamer, de Hooge Raad van Adel, Raden en Generaalmeesters +der Munt en andere <ins class="corr" id="corr13" title="Bron: colllegiën">collegiën</ins> en staatsambtenaren.</p> + +<p>Ik zal u niet vermoeien met u al de andere collegies te wijzen, welke +hier vertegenwoordigd zijn, en waaronder we de Kamer van Koophandel, de +Handelmaatschappij, het stedelijk bestuur van <em class="g">Amsterdam</em>, ook kerkbestuur +en collegiën van diakens en collectanten vinden. Onze aandacht wordt ('t +is kwart voor éénen) afgeleid door 't liefelijk orgelspel en de +oplettende blikken, welke alle zich naar de deur onder 't orgel richten.</p> + +<p>Daar komt een fiere vrouwelijke gestalte binnen, gekleed in wit satijn +en hermelijn, het hoofd versierd met een diadeem van schitterende +briljanten, de lange sleep van haar kleed door twee pages gedragen. Aan +elke hand houdt ze een harer zoontjes, prins <span class="mixcap">Willem</span>, nu prins van +Oranje, en prins <span class="mixcap">Maurits</span>. Haar volgen twee prinsessen: prinses <span class="mixcap">Frederik</span> +met haar dochter <span class="mixcap">Louise</span>, ook schitterend gekleed, wier slepen insgelijks +door pages worden opgehouden. Onder 't spelen van 't orgel bezetten zij +de voor haar bestemde loge, van buiten purper fluweel met gouden bloemen +doorwerkt. In het midden zit de koningin, naast haar aan de rechterzijde +de beide jonge prinsen, van welke de oudste den leeftijd van negen jaren +nog niet bereikt heeft. Aan de linkerzijde van Hare Majesteit, prinses +<span class="mixcap">Frederik</span> en achter deze, prinses <span class="mixcap">Louise</span>, schitterende door jeugd en door +haar bevallig toilet. De edeldames van het Huis der beide vorstinnen +zitten naar rang; de pages hebben zich op een kleinen afstand ter +linkerzijde van de loge geplaatst.</p> + +<p>Thans wacht alles op den held van het feest—op den koning. Reeds heeft +zich de commissie der Staten-Generaal buiten de kerk begeven, om Z. M. +te ontvangen. Daar slaat het één uur, het geschut dondert, de klokken +beginnen te spelen, 't gejuich van 't volk klinkt tot ons door in de +kerk, het orgel begint weder zijn tonen te doen hooren. Nog weinige +oogenblikken, en daar komt de stoet binnen.</p> + +<p>Eerst komen twee wapenkoningen, vergezeld van vier herauten, met hun +rokken waarop van voren en van achteren de wapens van <em class="g">Nederland</em>, +<em class="g">Luxemburg</em>, <em class="g">Limburg</em> en <em class="g">Oranje</em> zijn geschilderd, dan de +kamerheer-ceremoniemeester, zes kamerheeren, <span class="pagenum" title="21"></span><a id="p_21"></a>twee aan twee, de +grootofficieren van het Huis des konings. Daarop het ontbloote +rijkszwaard, gedragen door den generaal graaf <span class="mixcap">de Perponcher</span>, begeleid +door twee ordonnans-officieren des konings, vervolgens de standaard van +'t koninkrijk, gedragen door den vice-admiraal <span class="mixcap">Lucas</span>, ook door twee +ordonnans-officieren vergezeld; gevolgd door de vaandels van het achtste +regiment infanterie, de dienstdoende schutterij te <em class="g">Amsterdam</em>, en 't +regiment grenadiers en jagers, alsmede de standaard van het regiment +dragonders.</p> + +<p>En nu komt de man, die 't middelpunt van al die statie is, de spil om +wien alles zich beweegt: Zijne Majesteit koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde. Een +schetterend trompetgeschal heeft het intreden van den koning in de kerk +aangekondigd; de commissie uit de Staten-Generaal heeft hem aan de deur +van 't gebouw ontvangen. Allen zijn van hun plaatsen opgerezen.</p> + +<p>Welk een vorstelijke gestalte, die koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde, zooals hij +daar gaat, gekleed in de uniform der marine, waarover een purperen +mantel, bezaaid met kleine gouden leeuwen, gevoerd met hermelijn en +voorzien van een palatine van 't zelfde bont. De prachtdegen, dien hij +draagt, is hem dezen morgen door H. M. de koningin ten geschenke +gegeven.</p> + +<p>Achter hem gaan prins <span class="mixcap">Frederik</span> en prins <span class="mixcap">Hendrik</span>; dan volgen: het +militaire huis des konings, de adjudanten van Hunne koninklijke +Hoogheden, de vlagofficieren, generaals en eindelijk zes kamerheeren, +allen drie aan drie. Het orgelspel blijft voortduren, tot de koning +gezeten is en allen zich om den troon geschaard hebben. De koninklijke +kroon, de schepter, de rijksappel en de grondwet liggen op rood +fluweelen kussens op de credens-tafel in de nabijheid van den troon.</p> + +<p>Het orgelspel houdt op; daar spreekt de koning tot de Staten-Generaal, +als de vertegenwoordigers van 't Nederlandsche volk:</p> + +<p class="aanhef">„Mijne Heeren! Leden der Staten-Generaal!</p> + +<p>„Door Mijne geboorte en de Grondwet, na het afsterven van Mijnen +onvergetelijken Vader, tot den koninklijken troon der Nederlanden +geroepen, heb Ik onmiddellijk de Regeering aanvaard en dit plechtig aan +al Mijne beminde onderdanen bekend gemaakt.</p> + +<p>„Thans is het oogenblik daar, dat Ik, vóór het oog van den <span class="pagenum" title="22"></span><a id="p_22"></a>Almachtigen, +die het lot van koningen en Volken in handen heeft, Mij onder inroeping +van Zijnen Heiligen Naam, aan mijn edel, trouw en ordelievend Volk zal +verbinden.</p> + +<p>„Hoog is de betrekking, waarin Ik geplaatst ben; zwaar zijn de plichten, +die op Mij rusten. Ook den koningen kleven menschelijke zwakheden aan, +en daarom behoeven zij instellingen en zelfstandige voorlichting; opdat +de kroon een brandpunt blijve, dat weldadigen gloed verspreidt.</p> + +<p>„Dit Volk, dat een der eerste is geweest, om uit de duisternis, het +geweld en de verdrukking der middeleeuwen orde en vrijheid en waarborgen +voor het behoud van beide te voorschijn te roepen, heeft ook thans +weder, naar de behoefte des tijds, zijne instellingen herzien en +bevestigd. Koning en Volk, Oranje en Nederland hebben met kalmte dit +gewichtig werk volbracht, en de onberekenbare voorrechten van rust en +vrede zijn het deel van den dierbaren Nederlandschen grond gebleven.</p> + +<p>„Indien wij het oog slaan op de beroeringen, die een groot deel van +<em class="g">Europa</em> teisteren, op de vernietiging der bronnen van bestaan en +welvaart, die zulke treffende lessen geven, laat ons dan God dankbaar +zijn, die het dierbaar Vaderland heeft behoed, en sluiten wij ons nauwer +en nauwer aaneen, opdat wij Zijn zegen mogen waardig blijven.</p> + +<p>„Laten wij ons dagelijks afvragen, of wij onze plichten als Nederlanders +jegens het Vaderland, Ik als Koning, gij mijne Heeren! als +Vertegenwoordigers des Volks, allen hebben vervuld, en die Rechter, die +in ons binnenste is, dien niemand verloochenen kan, zal ons den weg +wijzen tot handhaving der eer, tot bevordering van het heil des Lands.</p> + +<p>„Onze rustige houding in deze bewogene tijden heeft ons niet slechts +behoed voor groote rampen; zij heeft ook het aanzien des Rijks +vermeerderd; want zij heeft de bewondering van alle beschaafde volken +tot zich getrokken.</p> + +<p>„Ik verbind mij aan een Volk, grooter in deugden dan in het bezit van +een uitgestrekt grondgebied; krachtiger door eensgezindheid dan door +zielental. Het is een grootsche roeping, koning van zulk een volk te +zijn.”</p> + +<p>Hierop staat de koning op en legt blootshoofds en met luide duidelijke +stem den eed af:</p> + +<p><span class="pagenum" title="23"></span><a id="p_23"></a></p> + +<p>„Ik zweer aan het Nederlandsche Volk, dat ik de Grondwet van +het Rijk steeds zal onderhouden en handhaven.</p> + +<p>„Ik zweer, dat ik de onafhankelijkheid en het grondgebied des Rijks met +al mijn vermogen zal verdedigen en bewaren; dat ik de algemeene en +bijzondere vrijheid en de rechten mijner onderdanen zal beschermen en +tot instandhouding en bevordering van de algemeene en bijzondere +welvaart alle middelen zal aanwenden, welke de wetten te mijner +beschikking stellen, zooals een goed koning schuldig is te doen. Zoo +waarlijk helpe mij God almachtig!”</p> + +<p><ins class="corr" id="corr14" title="Bron: „"></ins>Na 't uitspreken van dien plechtigen eed, zet de +koning zich weder op zijn zetel en nadert de Voorzitter van de Eerste +Kamer, als president van beide Kamers, den troon; zeggende:</p> + +<p>„Wij ontvangen en huldigen, in naam van het Nederlandsche volk en +krachtens de Grondwet, U als koning; wij zweren, dat wij uwe +onschendbaarheid en de rechten Uwer kroon zullen handhaven; wij zweren +alles te zullen doen, wat goede en getrouwe Staten-Generaal schuldig +zijn te doen.</p> + +<p>„Zoo waarlijk helpe ons God Almachtig!”</p> + +<p>Nadat deze plechtige verklaring door den voorzitter der Tweede Kamer en +door de leden van beide Kamers hoofd voor hoofd beëedigd is geworden, +zwaait een der wapenkoningen zijn schepter, en roept met luider stem, +zoodat het door 't geheele gebouw klinkt:</p> + +<p>„Zijne Majesteit, koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde is ingehuldigd! Leve de koning! +Leve de koning! Leve de koning!”</p> + +<p>„Leve de koning! Leve de koningin!” roepen we met de vierduizend +menschen, die zich in de kerk bevinden. Daar blazen de trompetters 't +geliefd Wilhelmus, het orgelspel doet vaderlandsche liederen hooren, de +beide wapenkoningen begeven zich buiten de kerk, om strooipenningen +onder 't volk te werpen, de vier herauten springen te paard en gaan, +ieder vergezeld van een commando cavalerie, naar verschillende plaatsen +der stad, om ook daar die penningen onder de menigte uit te strooien.</p> + +<p>Het duurde een heelen tijd, eer onze jongelieden de kerk uit waren. Toch +hoorden ze nog de klokken spelen en de saluutschoten lossen.</p> + +<p><span class="pagenum" title="24"></span><a id="p_24"></a></p> + +<p>„En nu moeten we zien, dat we een strooipenning machtig worden!” zeide +<span class="mixcap">Gustaaf</span>.</p> + +<p>„Dat zal zoo gemakkelijk niet gaan, <span class="mixcap">Gustaaf</span>,” zeide <span class="mixcap">Margot</span>. „'t Zal nog +al een erg gedrang zijn.”</p> + +<p>„Ja, die eksteroogen heeft of bang is voor zijn glimmende laarzen, +behoeft zich niet bij de herauten te wagen,” hernam <span class="mixcap">Gustaaf</span>. „U en +<span class="mixcap">Florence</span> is 't niet geraden, zich in 't gedrang te begeven, evenmin als +<span class="mixcap"><ins class="corr" id="corr15" title="Bron: Bernardt">Bernard</ins></span>, die aan geen <em class="g">Amsterdamsche</em> standjes gewoon is. +Laat ons dus maar eens opwandelen en de aanstalten voor de illuminatie +van dezen avond zien. Komen we dan toevallig op een plaats, waar een +heraut penningen uitstrooit, dan zal ik mij wel alleen in 't gedrang +begeven. Intusschen past <span class="mixcap">Bernard</span> op de beide dames.<ins class="corr" id="corr16" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Of wij op hem,” zeide <span class="mixcap">Margot</span> lachend. „Zoo'n buitenman heeft in de +drukte meer oppassing noodig dan wij.”</p> + +<p>Inderdaad was <span class="mixcap">Gustaaf</span> zoo gelukkig, door 't ophouden van zijn hoed zes +bronzen strooipenningen machtig te worden. Nu had ieder er een; de beide +andere bestemde hij voor mama en oom <span class="mixcap">Henri</span>.</p> + +<p>De strooipenningen (er waren ook zilveren onder) waren iets grooter dan +een halve cent. Aan de eene zijde was een geopende grondwet, waarop +stond: <i>Grondwet, art. 50, 51</i> en <i>52</i>. Zij lag in een eikenkroon en +rustte op een kruis, gevormd door het rijkszwaard en den schepter, +waarboven een koninklijke kroon. Op de andere zijde stond: <i>Willem III, +Koning der Nederlanden, ingehuldigd XII Mei MDCCCXLIX.</i></p> + +<hr class="tb" /> + +<p>„Nu, oom, gij hebt ons een heerlijke plaats bezorgd!” riep <span class="mixcap">Margot</span> +kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span> te gemoet, toen hij kort na hen bij zijn zuster +thuiskwam, om te dineeren.</p> + +<p>„Zoo, <span class="mixcap">Margot</span>, dat doet me genoegen,” antwoordde oom <span class="mixcap">Henri</span>. „Je hebt dus +alles goed kunnen zien en hooren?”</p> + +<p>„O, perfect,” antwoordde <span class="mixcap">Margot</span>. „'t Was geducht vol; maar daar we +vooraan zaten, kon ons niets ontgaan. Tante en mama zijn zoo gelukkig +niet geweest; want daar de tribune, waarvoor haar kaarten waren +afgegeven, vol was, hebben ze zich met een plaats achteraf moeten +vergenoegen.”</p> + +<p>„Dat is jammer,” antwoordde de kapitein. „Doch ze hebben <span class="pagenum" title="25"></span><a id="p_25"></a>in 't lot van +zoovelen gedeeld. Er zijn meer heeren en dames geweest, die niet op hun +plaatsen hebben kunnen komen. Trouwens, bij zulke gelegenheden heerscht +er wel eens meer wanorde. Intusschen doet het mij genoegen, dat gij +allen hebt kunnen zien. Voor jongelieden is zoo'n plechtigheid een +herinnering voor 't gansche leven.”</p> + +<p>„En we hebben zes strooipenningen machtig kunnen worden, oom,” zeide +<span class="mixcap">Gustaaf</span>. „'t Heeft mij wel een paar platgetrapte teenen gekost; dat is +echter minder. Mag ik u er een offreeren?”</p> + +<p>„Heel gaarne. Dank u, <span class="mixcap">Gustaaf</span>,” antwoordde de kapitein; terwijl hij den +penning aannam. „'t Is jammer, dat ge er geen zilveren hebt kunnen +opvangen.”</p> + +<p>„Nu oom! Een zilveren!” riep <span class="mixcap">Gustaaf</span> lachend uit; „ik mag inderdaad van +geluk spreken, dat ik een bronzen heb. Ik hield mijn hoed op, en moest +mij nog geducht weren ook: want tien handen tegelijk wilden mij den buit +ontrukken. Als er hier zoo iets te doen is zijn de Amsterdammers +hachjes.”</p> + +<p>„Ja, dat zijn ze. Dat heb ik ondervonden,” zeide de kapitein.</p> + +<p>Op dit oogenblik kwam mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> binnen en noodigde de familie +aan tafel.</p> + +<p>Onder den maaltijd werd er druk gesproken over 't geen men gezien had, +ook over de plannen om dien avond de illuminatie te gaan zien. Tante <span class="mixcap">de +Bosson</span> was over de slechte plaats welke zij dien morgen in de kerk gehad +had, geheel en al uit haar humeur en had geen lust om naar de +illuminatie te gaan kijken. Er werd dus bepaald, dat de kapitein, die +dezen avond vrij had, met mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>, <span class="mixcap">Bernard</span> met <span class="mixcap">Margot</span> en +<span class="mixcap">Gustaaf</span> met <span class="mixcap">Florence</span> te zamen zouden gaan, om de voornaamste punten te +zien. Van een open rijtuig, 't geen de kapitein voorstelde, wilde +mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> niet hooren. Ze was in zulk een drukte veel te bang om +te rijden, daarenboven ging zij liever te voet; omdat men dan meer kon +zien. En zoo werd het plan tot een wandeling door de verlichte stad +goedgekeurd.</p> + +<p>'t Was een schitterende illuminatie op dien Zaterdagavond in de +hoofdstad des Rijks. Zoowel van stadswege als van de zijde der burgers +was alles aangewend, om die prachtig te doen zijn. Waar men ging, overal +bevond men zich in een zee van licht, <span class="pagenum" title="26"></span><a id="p_26"></a>dat met het groen en de +draperieën der gevels, alsook met de tallooze vlaggen een +allerfeestelijkst tooneel opleverde. Duizenden bij duizenden, inwoners +zoowel als vreemdelingen, waren er op de been, een echt nationale +vreugde heerschte onder die allen. Vaderlandsche liederen werden er +gezongen, <em class="g">Oranje</em> en <em class="g">Nederland</em> was de leus. 't Was merkwaardig te zien, +hoe, terwijl nog zoo kort geleden in andere landen de vlammen des +oproers in de hoofdsteden van Europa gloorden, hier op den <em class="g">Kadijk</em> en +'t <em class="g">Kattenburg</em> vreugdevuren werden gebrand ter eere +van Neerlands geliefden koning, hoe, terwijl elders oproerige liederen +werden aangeheven, hier 't Wilhelmus, 't Wien Neerlandsch bloed, en +andere vaderlandsche gezangen uit volle longen schalden, en hoe, terwijl +ginds de kreet: „Weg met den koning!” weerklonk, geen andere toon werd +gehoord dan „Oranje boven! Leve koning <span class="mixcap">Willem</span> III!”</p> + +<p>En toch wist niemand nog, wat <span class="mixcap">Willem</span> de derde voor een koning wezen zou; +niemand kon voorspellen, of zijn regeering tot zegen of tot straf, tot +heil of tot onheil van 't land zou zijn. Maar <span class="mixcap">Willem</span> de derde was een +vorst uit het geliefde stamhuis, welks zonen goed en bloed voor 't lieve +Vaderland hadden opgeofferd, een stamhuis, sedert bijna drie eeuwen aan +ons door de onverbreekbaarste banden verknocht, en daarom juichte +<em class="g">Amsterdam</em>, en met <em class="g">Amsterdam</em> geheel Nederland, dat het stamhuis van +Oranje-Nassau niet was uitgestorven, maar 't een vorst bezat, om zijn +kroon te dragen, den schepter over zijn volk te voeren.</p> + +<p>„O, hemel! ma! <span class="mixcap">Bernard</span> is van mij afgeraakt!” riep <span class="mixcap">Margot</span> doodelijk +verschrikt uit, toen men op de Muntsluis in een vreeselijk gedrang +was geweest. Kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span>, die met zijn zuster vooruitging, was 't +eerst uit het gedrang en stond nu op een stoep op 't Schapenplein de +andere op te wachten; weldra voegden zich <span class="mixcap">Gustaaf</span> met <span class="mixcap">Florence</span> bij +hen—het duurde echter eenige minuten, eer ze iets van <span class="mixcap">Margot</span> vernamen, +die met <span class="mixcap">Bernard</span> de achterhoede had uitgemaakt. Daar kwam ze geheel +ontdaan zich aan de menigte ontworstelen, keek angstig rond, en werd +haar gezelschap spoedig op den stoep gewaar. Radeloos was ze op hen +aangesneld, en uitte den kreet, dien we haar hoorden slaken.</p> + +<p><span class="pagenum" title="27"></span><a id="p_27"></a></p> + +<p>„<span class="mixcap">Bernard</span> van u afgeraakt. Goede Hemel!” riep mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> uit. „En +hoe is dat gekomen, <span class="mixcap">Margot</span>?”</p> + +<p>„Door 't vreeselijke gedrang, ma!” antwoordde <span class="mixcap">Margot</span>. „We konden +elkander niet meer vasthouden. Ik dacht niet anders of we raakten onder +den voet. Ik gilde 't uit van angst. Toen ik weer adem kon halen, miste +ik <span class="mixcap">Bernard</span>.”</p> + +<p>„Als hij maar niet gevallen is!” riep <span class="mixcap">Florence</span> uit.</p> + +<p>„We willen hopen van neen,” merkte de kapitein aan. „Blijft mij hier +even wachten, dan zal ik de <em class="g">Muntsluis</em> opgaan, en zien of ik hem daar of +op de <em class="g">Reguliersbreestraat</em> vind. De knaap is hier vreemd, en zal +waarschijnlijk, door 't gedrang meegesleept, op een plaats blijven +wachten, waar hij vrij staat.”</p> + +<p>„Doe zoo, <span class="mixcap">Henri</span>,” zeide mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>.</p> + +<p>En de kapitein ging de <em class="g">Muntsluis</em> weer op. Na geruimen tijd gewacht te +hebben, zag men hem terugkomen maar zonder <span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„Ik heb overal rondgekeken, maar hem niet kunnen vinden,” zeide hij.</p> + +<p>„Als hij maar niet onder den voet geraakt is,” zeide mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>.</p> + +<p>„Daarover behoeft ge u niet ongerust te maken. Als dat gebeurt, gaat het +zoo stil niet in zijn werk, en zou ik er dus dadelijk iets van vernomen +hebben. Zeer waarschijnlijk is hij, in de meening van u en <span class="mixcap">Margot</span> te +volgen een verkeerden kant opgegaan.”</p> + +<p>„We moesten maar naar huis gaan,” zeide mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>. „Ik heb nu +toch geen lust meer om te kijken. Dat ook zoo iets moest gebeuren!”</p> + +<p>„Hoor eens, zusje,” zei de kapitein<ins class="corr" id="corr17" title="Bron: ,">.</ins> „Naar huis gaan, zou de +grootste dwaasheid zijn, die er bestaat, <span class="mixcap">Bernard</span> is geen klein kind en +zal dus zijn weg wel vinden. Hij weet zeer goed, dat gij vooreerst nog +niet thuiskomt, en zal dus, als ik hem wel ken, de zaak nemen zooals zij +is en wat op eigen gelegenheid rondloopen eer hij de weg naar huis +vraagt. Uw kinderen en <span class="mixcap">Florence</span> zullen nog graag wat van de illuminatie +zien. Er is altijd nog mogelijkheid, dat we den jongen hier of daar bij +'t een of andere groote stuk ontmoeten. Doch dan moeten we de +Muntsluis weer over. <span class="mixcap">Margot</span> kom jij aan mijn linkerarm.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="28"></span><a id="p_28"></a></p> + +<p>Mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> begreep, dat de raad haars broeders de beste was. Men +drong dus de <em class="g">Muntsluis</em> weer over en ging de <em class="g">Reguliersbreestraat</em> op. Doch +hoe zou men in zulk een volte <span class="mixcap">Bernard</span> vinden? Dat was wel niet zeer +waarschijnlijk. Het ongeval had allen van het pleizier van den avond +beroofd; want, al was men nu niet bang, dat <span class="mixcap">Bernard</span> juist een ongeluk +zou krijgen; 't was toch onaangenaam, dat hij van hen was afgeraakt en +men was er verzekerd van, dat hij die onbekend was in <em class="g">Amsterdam</em>, zeker +de tiende part niet zien zou. Vooral mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> was geheel en al +neergeslagen.</p> + +<p>„Hoor eens, <span class="mixcap">Henri</span>,” zei ze eenigen tijd daarna tot haar broeder. „Mijn +genoegen is geheel en al over. Brengt mij met u vieren naar huis, en ga +gij dan nog eens met de kinderen kijken.”</p> + +<p>„Zooals ge wilt,” antwoordde de kapitein. „Maar wat is 't, <span class="mixcap">Margot</span>? Waar +moet je heen?”</p> + +<p>Het meisje had zich eensklaps van hem losgerukt, een oogenblik daarna +kwam ze zegepralend met haar gebochelden cavelier terug. Terwijl ze +stilstonden, had haar scherp oog bemerkt, hoe de knaap blijkbaar +zoekende onder de menigte voortsukkelde. Ze had zich eensklaps van haar +oom losgemaakt en was den zoekende achternagesneld, dien ze luid +jubelend terugbracht.</p> + +<p>„Hier heb ik den deserteur, kapitein,” zei ze tegen haar oom. „Wat +vonnis velt de krijgsraad over hem?”</p> + +<p>„Dat hij u vast moet houden in plaats van jij hem; verder is hij +veroordeeld, om voortaan 't centrum uit te maken, opdat hij ons niet ten +tweeden malen ontloope.”</p> + +<p>Mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> was nu ten volle gerustgesteld, en stemde er in toe, +om nog verder te zien. Men begaf zich echter eerst naar <span class="mixcap">Hartman</span>, om wat +ijs te gebruiken en een weinig uit te rusten. Daar er verder dien avond +niets bijzonders gebeurde, en het geval met <span class="mixcap">Bernard</span>, nu 't zoo goed +afgeloopen was, meer stof tot pret gaf, dan 't vroeger de vreugde +verstoord had, melden we alleen, dat de familie vrij laat en braaf +vermoeid thuiskwam; doch uiterst tevreden over de wandeling was.</p> + +<p>Den volgenden dag werden er in de kerken der onderscheidene +godsdienstige gezindheden dankzeggingen en gebeden ter gelegenheid van +de plechtigheid van den vorigen dag opgezonden. <span class="pagenum" title="29"></span><a id="p_29"></a>De koning, de koningin +en de geheele koninklijke <ins class="corr" id="corr18" title="Bron: famile">familie</ins> woonden de +voormiddaggodsdienstoefening bij in de Westerkerk, onder 't gehoor van +<span class="mixcap">Ds. Wildschut</span>. En 't was met dien bedestond, dat het werk der +inhuldiging, met den plechtigen intocht in de hoofdstad aangevangen, +voleindigd was. Ook wij eindigen hiermede dit hoofdstuk en rekenen ons +gelukkig, dat we, na vijfentwintig jaren, die plechtige gebeurtenis voor +'t nu levende aankomende geslacht hebben mogen beschrijven.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="30"></span><a id="p_30"></a></p> + +<h2><a id="DERDE_HOOFDSTUK"></a>DERDE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">Een zilveren bruiloft in de Bommelerwaard.</p> + +<p>We treden elf jaren later, op den vroegen morgen van den elfden Mei +1860, een der grootste boerderijen van het eiland tusschen <em class="g">Maas</em> en <em class="g">Waal</em>, +den <em class="g">Bommelerwaard</em>, binnen. De boerderij behoort tot het dorp <em class="g">Brakel</em>, en +ligt dicht bij den dijk, tusschen dat dorp en 't meer oostwaarts gelegen +<em class="g">Zuilichem</em>; men kan het aan alles bemerken, dat de boer rijk is. +Daarenboven zullen we, wanneer we haar binnentreden, terstond bespeuren, +dat, hoewel al wat tot het boerenbedrijf behoort hier in de uiterste +orde is en door zijn keurigheid den rijkdom des eigenaars vertoont; we +in de huis- en andere vertrekken een smaak en een geest vinden, die er +van getuigen, dat de eigenaar der boerderij en zijn vrouw in hun jeugd +een steedsche opvoeding genoten hebben. Immers, we vinden er niet die +bonte, schreeuwende kleuren, die misplaatsing van somtijds prachtige +meubelen, die overlading van ornementen, zooals men ze in andere +boerenhuizingen aantreft; maar iets steedsch, iets comfortabels, ja, men +zou zich bijna verbeelden, in de stad verplaatst te zijn, wanneer de +blik naar buiten ons niet herinnerde, dat we ons op het land bevinden. +Een en ander zal u niet verwonderen, als ik u zeg, dat deze woning het +eigendom is van <span class="mixcap">Ernst Veldhuis</span>, wiens vrouw de eigen zuster is van +mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>. Hij is zoo wat een heereboer en beiden zijn in een +stad grootgebracht. <span class="mixcap">Ernst</span> had in zijn jeugd zin om <span class="pagenum" title="31"></span><a id="p_31"></a>boer te worden, en +is door zijn vader op de landbouwkundige school te <em class="g">Groningen</em> gedaan, +waar hij zich voor zijn vak gevormd heeft. Toen, nu ruim vijfentwintig +jaren geleden, deze boerderij te koop kwam, heeft hij haar gekocht. Ze +zag er destijds echter heel anders uit dan nu. Naast het oude, sombere +huis heeft hij in later jaren dit laten bouwen en 't andere laten +afbreken. En zoo vinden we hier een tweeslachtig gebouw: van voren +heerenhuis, van achteren boerderij, met al de zaken welke daartoe noodig +zijn.</p> + +<p>We weten er nu genoeg van, om het huis zelf binnen te treden en begeven +ons naar de zoogenaamde pronkkamer, een ruim hoog vertrek met modernen +schoorsteenmantels en glazen deuren, die met spanjoletten gesloten +worden en toegang schenken tot een vriendelijk aangelegden bloemtuin. +Een man van zesentwintig jaren, eenigszins <span xml:lang="fr">contrefait</span>, staat op een +trapladder, en is bezig, hier en daar uiterst fijne duimpjes in de +balkstukken te slaan, waaraan hij slingers van groen met bloemen +doorstoken vasthecht. Een jeugdige vrouw, ruim een jaar jonger dan hij, +met den blos der gezondheid op de frissche wangen en den schalkschen +lach van 't geluk op 't gelaat, helpt hem. Twee andere meisjes van +eenentwintig en twintig jaren, kennelijk zusters, zoo sprekend gelijken +zij op elkander, zijn bezig den spiegel te versieren, terwijl een +jongman van tweeëntwintig jaren, wiens kleeding tusschen die van een +boer en een stedeling is, bloemen steekt in de slingers, welke op de net +geschuurde gele steentjes voor de kamer liggen.</p> + +<p>Wie die personen zijn! Slechts twee kennen wij er van. Hij, die op den +trapladder staat, is onze oude kennis, <span class="mixcap">Bernard Veldhuis</span>, sedert een jaar +predikant op een klein dorp in Gelderland; die hem helpt, is zijn vrouw, +<span class="mixcap">Margot de Winter</span>, met wie hij, toen hij zijn dorp betrok, gehuwd is; +dezelfde, die hem terugvond, toen hij bij de illuminatie was weggeraakt. +<span class="mixcap">Bernard</span> is geworden, wat hij reeds in zijn jeugd deed verwachten, een +zeer knap degelijk mensch, en men houdt het er voor, dat hij, wanneer +hij slechts lang genoeg op zijn dorpje gestaan heeft, wel spoedig een +ander beroep zal krijgen. De twee, die den spiegel versieren, zijn +<span class="mixcap">Bernards</span> zusters <span class="mixcap">Truda</span> en <span class="mixcap">Netje</span>. Beide meisjes hebben, even als haar +broeders, in <em class="g">Bommel</em> school gegaan <span class="pagenum" title="32"></span><a id="p_32"></a>en zijn daarna nog twee jaren op een +goede kostschool geweest. Hij, die zich met het versieren der slingers +bezighoudt, is <span class="mixcap">Frits Veldhuis</span>, die eens zijn vader in de boerderij zal +opvolgen en er nu reeds deel in heeft. Zijn vrouw, want hij is reeds +meer dan anderhalf jaar gehuwd, zit in een andere kamer, waar ze haar +kleinen <span class="mixcap">Ernst</span> aankleedt. Straks, als het kind gereed is, zal ze 't aan +de meid overgeven, en wel hier komen, om te zien, of ze een handje +helpen kan. De reden waarom alles zoo versierd wordt, is, dat op morgen +12 Mei vader en moeder hun zilveren bruiloft vieren.</p> + +<p>„Hoor eens, <span class="mixcap">Bernard</span>,” zegt <span class="mixcap">Frits</span>. „Ik heb geen bloemen meer, en <span class="mixcap">Net</span> en +<span class="mixcap">Truda</span> hebben den tuin zoo geplunderd, dat er geen enkele meer te vinden +is.”</p> + +<p>„Wacht dan maar wat,” antwoordt <span class="mixcap">Margot</span>. „<span class="mixcap">Jans</span> heeft me beloofd, ons nog +wat bloemen te bezorgen.”</p> + +<p><span class="mixcap">Jans</span>? vraagt ge. Zou dat de vroegere dienstmaagd van mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> +zijn? Ja, dat is ze. In den zomer van 't zelfde jaar, toen we haar voor +'t eerst ontmoetten, kreeg zij verlof, om haar ouders te gaan bezoeken, +en daar een dag of wat te logeeren, en toen ze terugkwam, had ze tegen +haar meesteres gezegd: „Hoor eens, mevrouw, u moet het mij niet kwalijk +nemen, maar ik heb thuis een vrijer opgedaan.”—„Zoo, <span class="mixcap">Jans</span>,” had mevrouw +geantwoord, „en wat is dat voor een soort van vrijer?”—„Welnou,” had +<span class="mixcap">Jans</span> geantwoord, „een boerenknecht, mevrouw, die bij uw broer <span class="mixcap">Veldhuis</span> +werkt, een knappe, brave borst. En als mevrouw 't nu goedvindt, dan +hadden we afgesproken, om 't volgende voorjaar te trouwen!”—„Nu, <span class="mixcap">Jans</span>, +ik heb daar niets tegen, ofschoon 't me zal spijten, als ik je zal +missen. Maar eerst zal ik eens aan mijn broer schrijven, om te weten, +wat voor een knaap uw aanstaande is: want ik zou niet graag hebben, dat +je in je ongeluk liept.”—„O, dat kan mevrouw gerust doen; zijn naam is +<span class="mixcap">Klaas Veen</span>.”—En mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> had onderzoek gedaan, en <span class="mixcap">Jans</span> was in +'t voorjaar van 1850 vrouw <span class="mixcap">Veen</span> geworden en ze woonde nu met haar man en +vier kinderen in een aardig huisje op eenigen afstand van de woning van +baas <span class="mixcap">Veldhuis</span>, bij wien <span class="mixcap">Klaas</span> echter nog in 't werk was; want van knecht +was hij arbeider geworden, en ik moet u zeggen, dat hij een oppassend +<span class="pagenum" title="33"></span><a id="p_33"></a>man was, en hij en zijn vrouw bij de familie van zijn baas zeer gezien +waren. Om u nu verder op de hoogte te brengen van 't geen er in de tien +jaren met onze oude kennissen gebeurd was, moet ik u meedeelen, dat de +oude tante <span class="mixcap">de Bosson</span> sedert drie jaren dood was, dat <span class="mixcap">Gustaaf</span> makelaar in +effekten en met zijn nicht <span class="mixcap">Florence</span> gehuwd was, en dat mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> +nog altijd haar huisje op de Heeregracht bewoonde, doch om de +gezelligheid een juffrouw van gezelschap had genomen, een +officiersdochter en een zeer beschaafd meisje, <span class="mixcap">Emma Kellner</span>, die zich +bij de geheele familie zeer bemind had weten te maken. Kapitein <span class="mixcap">de +Bosson</span> was sedert twee jaren gepensionneerd: zijn oudste zoon <span class="mixcap">August</span> was +op de militaire academie te <em class="g">Breda</em>, zijn jongste, <span class="mixcap">Emile</span>, was bij hem aan +huis, en (want hij woonde tegenwoordig in Amsterdam) bij <span class="mixcap">Gustaaf</span> +op 't kantoor. Ge bemerkt wel, dat we er eenige nieuwe kennissen bij +gemaakt hebben. En zoo zijn we nu na tien jaren geheel en al op de +hoogte van de familie, van welke we er in onze vorige hoofdstukken +eenige leerden kennen.</p> + +<p>„Hoe laat komt tante, <span class="mixcap">Margot</span>?” vroeg <span class="mixcap">Truda</span> aan haar nicht en +schoonzuster.</p> + +<p>„Dat weet ik niet,” antwoordde <span class="mixcap">Margot</span>. „Mama heeft mij geschreven, dat +ze met de Rijnspoor uit <em class="g">Amsterdam</em> zou vertrekken en dan naar <em class="g">Gorkum</em>, +waar ze wel gelegenheid zou vinden om hier te komen.”</p> + +<p>„Een lastige reis,” zeide <span class="mixcap">Ernst</span>. „Waarom is ze niet over <em class="g">Rotterdam</em> +gegaan; dan was ze met de Nijmeegsche boot hier vlak voor den dijk +aangeland.”</p> + +<p>„Nu, die reis zou nog vrij wat lastiger zijn geweest,” oordeelde <span class="mixcap">Margot</span>. +„Dan had ze den nacht in <em class="g">Rotterdam</em> moeten overblijven.”</p> + +<p>„En een grooten omweg moeten maken ook,” voegde <span class="mixcap">Bernard</span> er bij. „Zooals +ze nu de reis doet, is die veel beter. 't Zal echter zoo lang niet meer +duren, of de reis herwaarts en door 't geheele land wordt vrij wat +gemakkelijker!”</p> + +<p>„Hoe meen je dat, <span class="mixcap">Bernard</span>?” vroeg <span class="mixcap">Netje</span>.</p> + +<p>„Wel, nu de wet op de staatsspoorwegen is aangenomen. Weet je wel, dat +we dan door den tijd een brug over de Waal krijgen?”</p> + +<p><span class="pagenum" title="34"></span><a id="p_34"></a></p> + +<p>„Die spoorwegen zullen duiten genoeg kosten,” zeide <span class="mixcap">Ernst</span>. „Eenige +millioenen, naar ik hoor.”</p> + +<p>„En toch zullen ze een zegen voor handel, nijverheid en akkerbouw zijn,” +hernam <span class="mixcap">Bernard</span>. „'t Is nu elf jaren geleden, sedert we koning <span class="mixcap">Willem</span> den +derden te <em class="g">Amsterdam</em> zagen huldigen, <span class="mixcap">Margot</span>. En in dien tijd is er al wat +gebeurd. Daar heb je vooreerst in 't jaar '52 het voltooien van de +droogmaking der <em class="g">Haarlemmermeer</em>. Dat land heeft wat geld aan 't Rijk +opgebracht.”</p> + +<p>„Maar ook geld genoeg gekost,” hernam <span class="mixcap">Ernst</span>. „Sakkerloot! daar zijn wat +duiten mee heengegaan.”</p> + +<p>„Vergeet echter niet, dat die droogmaking driedubbele voordeelen +oplevert <span class="mixcap">Ernst</span>,” hernam <span class="mixcap">Bernard</span>. „Vooreerst is daardoor 't nationale +kapitaal aanzienlijk vermeerderd, ten tweede is er een groot terrein +voor akkerbouw en veeteelt aangewonnen, en ten derde brengen dat land en +de gebouwen die er op gezet zijn, jaarlijks vrij wat in de belastingen +op.”</p> + +<p>„Daar heb je gelijk in, <span class="mixcap">Bernard</span>,” hernam <span class="mixcap">Ernst</span>. „En wat is er dan nu +meer onder de regeering van koning <span class="mixcap">Willem</span> den derden gebeurd, dat je die +zoo roemt?”</p> + +<p>„De wet op de rijkstelegrafen, zoo onmisbaar voor een goede +correspondentie met het buitenland, vooral voor den handel van groot +gewicht.”</p> + +<p>„Wat hebben wij daaraan?” vroeg <span class="mixcap">Truda</span>.</p> + +<p>„Wat wij er aan hebben?” hervatte <span class="mixcap">Bernard</span>. „Nu eenmaal de wet er door +is, wordt het telegraafnet langzamerhand meer en meer uitgebreid, en +zullen we spoedig zien, dat men voor weinig geld naar alle oorden van +ons land in onbegrijpelijk korten tijd allerlei soort van berichten kan +zenden.”</p> + +<p>„Maar 't kost allemaal zooveel geld,” zeide <span class="mixcap">Ernst</span>. „En de belastingen +zijn toch al zoo hoog. Waarom geen vermindering van lasten?”</p> + +<p>„En dat zegt een landbouwer, die zijn producten reeds zooveel duurder +verkoopt dan vroeger! Laat het spoorwegnet maar eens klaar zijn, en de +landbouwproducten zullen nog meer stijgen. Daarenboven, wat klaagt gij, +landlieden, over de belastingen? Je moest eens in <em class="g">Amsterdam</em> of andere +groote steden wonen; dan zou je anders praten. Uw land, uw producten +zijn <span class="pagenum" title="35"></span><a id="p_35"></a>ontzaglijk in waarde vermeerderd, en uw belastingen zijn +genoegzaam 't zelfde gebleven.”</p> + +<p>„Maar wij hebben ook onze polder- en andere lasten, <span class="mixcap">Bernard</span>; vergeet dat +niet.”</p> + +<p>„Dat is waar; doch....”</p> + +<p>„Kom, kom! Twist nu niet over die belastingen,” zeide <span class="mixcap">Margot</span>. „Laat +ieder gewillig dragen wat hij kan. Ik zeg maar, dat we een gezegende +regeering onder onzen <span class="mixcap">Willem</span> den derden hebben, en geld moet er wezen, +als er onder hem wat tot stand zal komen. Daar heb je nu onder ander die +nieuwe schoolwet, voor een paar jaren ingevoerd. Wat kost tegenwoordig +het onderwijs een boel geld meer als vroeger. Op ons dorp ten minste +klagen ze er steen en been over. Doch <i>ik</i> zeg: Als men 't onderwijs wil +verbeteren, moeten de onderwijzers ook beter betaald worden, er moeten +beter schoollokalen zijn; kortom, zachts dat we wat meer betalen voor +een zaak, die een weldaad is voor de natie.”</p> + +<p>„Hoor me zoo'n advocaat eens aan!” riep <span class="mixcap">Bernard</span> uit. „Dat zou goed voor +de rechtbank kunnen pleiten. Inderdaad, verbetering van den toestand van +'t lager onderwijs is een zegen voor Volk en Staat. En welk een +vooruitgang in beschaving, dat alle openbare schavotstraffen<a id="FNa_2" href="#FN_2" class="fnanchor"><sup>2</sup>)</a> zijn +afgeschaft....”</p> + +<p>„Behalve de doodstraf,” hernam <span class="mixcap">Ernst</span>. „Ik had dat overblijfsel uit de +middeleeuwen nu meteen maar uit ons strafwetboek verwijderd.”</p> + +<p>„Wacht maar, <span class="mixcap">Ernst</span>, dat zal later wel volgen,” hernam <span class="mixcap">Bernard</span>, „evengoed +als er spoedig kans is op uitdelging van schuld en vermindering van +rentelast. En wat zeg je dan van de afschaffing der belasting op 't +gemaal, <span class="mixcap">Ernst</span>?”</p> + +<p>„Voorzeker een zegenrijke wet; daar nu de arme man vrij wat goedkooper +brood kan eten dan vroeger. Doch daar is <span class="mixcap">Jans</span>. Sakkerloot; ze brengt een +heelen schoot bloemen mee. Zoo, vrouw <span class="mixcap">Veen</span>! Daar doe je goed aan.”</p> + +<p>„Niet waar, baas?” antwoordde <span class="mixcap">Jans</span>, die vrij wat gezetter geworden was +dan toen we haar voor 't eerst zagen. „Maar wat zie ik? Den dominé en +zijn vrouw! Wel, juffrouw <span class="mixcap">Margot</span>! <span class="pagenum" title="36"></span><a id="p_36"></a>Hoe maak je 't en kun je al zoo wat +aan 't stille buitenleven wennen?”</p> + +<p>„Dat gaat nog al, <span class="mixcap">Jans</span>,” antwoordde <span class="mixcap">Margot</span>. „Trouwens, we hebben een +lieve pastorie. Die moest je eens zien.”</p> + +<p>„'t Is anders nog al een verschil: het drukke, levendige <em class="g">Amsterdam</em> bij +zoo'n stil eenzaam boerendorp,” hernam <span class="mixcap">Jans</span>. „Niet, dat ik er wat tegen +heb. Als 't aan mij staat, verkies ik een dorp boven zoo'n rumoerige +stad. Maar, zie je, dat maakt verschil: ik ben buiten op 't land +gewonnen en geboren, en de juffrouw is van kindsbeen in <em class="g">Amsterdam</em> +grootgebracht.”</p> + +<p>„En is dat nu uw oudste dochter<ins class="corr" id="corr19" title="Niet in Bron.">,</ins> <span class="mixcap">Jans</span>?” vroeg <span class="mixcap">Margot</span>, op een +achtjarig meisje wijzende, dat heel verlegen aan den ingang van het +huishek was blijven staan.</p> + +<p>„Ja, juffrouw <span class="mixcap">Margot</span>, dat is <span class="mixcap">Johanna</span>, mijn oudste. Dan volgt <span class="mixcap">Jaap</span>, die +wordt aanstaanden Allerheiligen zeven jaar; die gaan beiden al school.”</p> + +<p>„En leeren ze goed, <span class="mixcap">Jans</span>?” vroeg <span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„Nu, dat zou ik meenen, dominé,” antwoordde <span class="mixcap">Jans</span>. „De meester is wat +tevreden. En weet u al, dominé, dat we hier een nieuwen meester gekregen +hebben? Onze oude is gepensionneerd, en nu hebben we er een—kijk, zoo +is er geen tweeden in den heelen <em class="g">Bommelerwaard</em>.”</p> + +<p>„Jij bent ook wel de bevoegde persoon om dat te beoordeelen, <span class="mixcap">Jans</span>,” +hernam <span class="mixcap">Bernard</span> lachende, en toch was 't roemen van die eenvoudige vrouw +koren op zijn molen. „Maar laat ons nu eens kijken, wat je voor ons hebt +meegebracht?”</p> + +<p>„Veel is 't niet, dominé,” antwoordde <span class="mixcap">Jans</span>. „Maar 't spreekwoord zegt: +die geeft van 't geen hij heeft, is waard dat hij leeft, en ik heb meer +gedaan dan dat; ik heb alles gegeven, wat ik had en bij de buren de +tuinen geplunderd op den koop toe.—Maar jongens! wat maakt u dat daar +netjes,” vervolgde zij, toen ze naar binnen keek. „En wat moet dat +groote papier met die letters beteekenen?”</p> + +<p>„Dat zijn de eerste letters van de namen van 't zilveren bruidspaar,” +antwoordde <span class="mixcap">Margot</span>, „en die cijfers zijn de jaartallen van hun groene en +die van hun zilveren bruiloft.”</p> + +<p>„Kijk, dat vind ik aardig,” hernam vrouw <span class="mixcap">Veen</span>. „En mevrouw komt vandaag +toch zeker ook?”</p> + +<p><span class="pagenum" title="37"></span><a id="p_37"></a></p> + +<p>„Niet alleen mama, maar ook <ins class="corr" id="corr20" title="Bron: oom">neef</ins> <span class="mixcap">Gustaaf</span> en zijn vrouw en nog +een van de neven,” antwoordde <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Nu dan mag ik toch nog wel eens aankomen, om mijn goede oude mevrouw te +zien,” zeide <span class="mixcap">Jans</span>. „'t Is al een tijd geleden dat ik haar niet ontmoet +heb.”</p> + +<p>„Welzeker <span class="mixcap">Jans</span>. Je bent ons allen welkom,” antwoordde <span class="mixcap">Margot</span>. „Misschien +wil mama zelf ons wel vergezellen, als we na den middag eens bij je +aankomen.”</p> + +<p>„Wel, dat zou heerlijk zijn!” zeide vrouw <span class="mixcap">Veen</span>. „Dan kan ze mijn vier +kinderen eens zien, juffrouw <span class="mixcap">Margot</span>. En de dominé komt dan toch zeker +ook mee, niet waar?”</p> + +<p>„Welzeker,” zeide <span class="mixcap">Bernard</span>. „'t Is meteen een kleine wandeling.”</p> + +<p>„Nu, dan ga ik gauw naar huis,” zeide <span class="mixcap">Jans</span>. „Want als er zulke groote +gasten komen, mag ik wel maken, dat de boel netjes aan kant is.”</p> + +<p>„Daar zul je toch altijd wel voor zorgen,” zei <span class="mixcap">Margot</span>. „Mama zegt ten +minste dikwijls, dat ze nooit zoo'n heldere en zindelijke meid gehad +heeft als jou.”</p> + +<p>„Wel, dat doet me pleizier,” <ins class="corr" id="corr21" title="Bron: antwoorde">antwoordde</ins> <span class="mixcap">Jans</span>. „En daarom +moet alles krek in orde zijn, als mevrouw komt<ins class="corr" id="corr22" title="Bron: ,">.</ins> Zie je, juffrouw +<span class="mixcap">Margot</span>. Als men vier kinders heeft, dan kan alles niet zoo in de puntjes +wezen. Dus tot dezen achtermiddag!”</p> + +<p>En zoo vertrok <span class="mixcap">Jans</span>.</p> + +<p>Dien namiddag kwam mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> met hare beide kinderen, <span class="mixcap">Gustaaf</span> en +<span class="mixcap">Florence</span>, benevens haar broeder met zijn zoon <span class="mixcap">August</span>, den kadet op de +academie te <em class="g">Breda</em>. <span class="mixcap">Emile</span> had thuis moeten blijven, om gedurende de +afwezigheid van den patroon de zaken op het kantoor te besturen. Ons +vijftal werd hartelijk verwelkomd, en ik behoef u niet te zeggen, dat +het geheele huis op stelten stond bij zooveel logés. Mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> +en haar broeder, de gepensionneerde kapitein, waren er niet jonger op +geworden; toch hadden zij zich goed gehouden, en <span class="mixcap">August</span> was een knappe +kerel en zou, vooral daar hij een helder hoofd en studielust bezat, eens +een ferm officier worden.</p> + +<p>Den volgenden dag werd het aantal gasten nog vermeerderd; want behalve +een paar vrienden met vrouwen, dochters en <span class="pagenum" title="38"></span><a id="p_38"></a>zoons uit <em class="g">Gorkum</em> en <em class="g">Bommel</em>, +kwamen ook de broeder van <span class="mixcap">Veldhuis</span>, <span class="mixcap">Frans</span> genaamd, uit <em class="g">Whamel</em> (een dorp +tegenover <em class="g">Tiel</em>) met vrouw, twee zoons en twee dochters, en dan nog een +oude neef, die 't vorige jaar als Oost-Indisch invalide te <em class="g">Bronbeek</em> +geplaatst, en evenals kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span> metalen-kruisridder was. Hij +heette <span class="mixcap">Jan van Dijk</span>, had in den tiendaagschen veldtocht onder de +compagnie van <span class="mixcap">de Bosson</span>, toen nog maar tweeden luitenant, gestaan en +daarna jaren lang in de Oost-Indiën gediend. De ontmoeting +tusschen hem en zijn vroegeren luitenant was heel hartelijk.</p> + +<p>„Zoo, oude jongen,” zei kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span>, toen de veteraan met de +stoomboot was aangekomen en hij hem hartelijk de hand reikte. „Hoe maak +je 't sinds 't jaar '56 toen we beiden in <em class="g">Amsterdam</em> waren ter +gelegenheid van de onthulling van 't monument op <em class="g">den Dam</em><a id="FNa_3" href="#FN_3" class="fnanchor"><sup>3</sup>)</a>?”</p> + +<p>„O, kapitein,” antwoordde de veteraan. „Ik ben zoo gezond als een visch, +en heb, sedert onze goede koning <span class="mixcap">Willem</span> III ons 't Huis te <em class="g">Bronbeek</em> ter +residentie gegeven heeft, een oud leventje.”</p> + +<p>„Dat wil ik wel gelooven, <span class="mixcap">van Dijk</span>,” antwoordde de kapitein. „Zoo'n +troep mannen bij elkaar, die allen in de <em class="g">Oost</em> geweest zijn, zullen +elkander wat te vertellen hebben.”</p> + +<p>„Ja, doch dat vertellen is gauw uit. Maar we hebben een prachtige +bibliotheek, een biljard, allerlei spelen, en dan een mooien tuin om in +te wandelen. Wat echter sommigen van ons niet bevalt (want er zijn +altijd menschen die ontevreden zijn, al hebben ze 't nog zoo goed) is, +dat we op onzen tijd thuis moeten wezen en aan militaire discipline +onderworpen zijn.”</p> + +<p>„Nu, dat zal jou toch niet hinderen,” hernam kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span>. „Ten +minste, toen je nog in mijn compagnie stondt, was je altijd prompt op je +tijd. Ik geloof niet, dat je daarvoor ooit straf gehad hebt.”</p> + +<p>„Ja, maar zulk een goeden luitenant als u heb ik ook nooit weer +gekregen. In de <em class="g">Oost</em> had ik er een, dat was een ware <span class="pagenum" title="39"></span><a id="p_39"></a><span class="mixcap">Nero</span>. Dien kerel +kon je ook nooit iets naar zijn zin doen.”</p> + +<p>„'t Is toch een nobele daad van onzen koning, om zijn buiten <em class="g">Bronbeek</em> +aan die oude Oost-Indische <ins class="corr" id="corr23" title="Bron: militaren">militairen</ins> af te staan, papa,” +zeide <span class="mixcap">Florence</span>.</p> + +<p>„Dat is het. En eere zij dien goeden Vorst daarvoor,” hernam kapitein <span class="mixcap">de +Bosson</span>. „Als we van middag aan het diner zijn, <span class="mixcap">van Dijk</span>, dan zullen we +eens een boordevol glas op hem leeg drinken.”</p> + +<p>„Nu, dat hebben we voor vier jaren in <em class="g">Amsterdam</em> ook gedaan, kapitein,” +zeide <span class="mixcap">van Dijk</span>. „Dat waren prettige dagen, hé!”</p> + +<p>„Dat zou ik denken,” hernam de kapitein. „'s Maandags<a id="FNa_4" href="#FN_4" class="fnanchor"><sup>4</sup>)</a>, afgehaald van +den trein en onder 't spelen van 't carillon door de met duizende +vlaggen versierde straten gewandeld naar <em class="g">'t Park</em>, waar we feestelijk +ontvangen werden. Toen om vier ure den maaltijd in de Nederlanden, waar +wat toasten werden geslagen, 's avonds voorstelling van „Onthoud uw dag” +in den grooten schouwburg.”</p> + +<p>„En wat daar een geestdrift was, kapitein!” zeide <span class="mixcap">van Dijk</span>. „En toen +Dinsdag dien optocht naar de werf <span class="mixcap">William</span> op de <em class="g">Kadijk</em>, waar 't +klipperschip, „Het Metalen kruis” te water werd gelaten.”</p> + +<p>„En des avonds in 't Park dat groote landelijke feest,” zei kapitein <span class="mixcap">de +Bosson</span>. „Toen zijt gij nog mee geweest, zusje.”</p> + +<p>„En ik ook, oom<ins class="corr" id="corr24" title="Niet in Bron.">,”</ins> zei <span class="mixcap">Margot</span>. „Dat was daar toen allergezelligst.”</p> + +<p>„Ik wil 't wel gelooven,” zeide <span class="mixcap">van Dijk</span>. „Mij was het te duur. Een +gulden vijftig de persoon.”</p> + +<p>„Ho, ho! voor kruisridders half geld, dus maar vijfenzeventig cents,” +zei kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span>.</p> + +<p>„Nu ja, kapitein,” antwoordde <span class="mixcap">van Dijk</span>. „Maar voor een gepensioneerd +Oost-Indisch onderofficier is vijfenzeventig cents al een heele schat, +vooral wanneer de vertering er niet onder begrepen is. Dat grapje kostte +ons toch al geld genoeg.”</p> + +<p>„Dan zijt ge ook Woensdag niet aan 't feestmaal in 't Park +geweest, <span class="mixcap">van Dijk</span>. Dat kostte tien gulden de persoon: maar 't was +prachtig.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="40"></span><a id="p_40"></a></p> + +<p>„Ik zou mijn tien gulden zeker twintigmaal hebben omgekeerd, eer ik +daartoe besloten had,” zeide <span class="mixcap">van Dijk</span>. „'t Was anders een heerlijke dag, +die Woensdag. Eerst de ontvangst van Z. M. den Koning en toen de +onthulling van 't monument. En dan Donderdags die réunie in Artis. Doch +dien dag ben ik vertrokken. Den wedstrijd met de buks in <em class="g">Frankendaal</em> heb +ik niet bijgewoond.”</p> + +<p>Zoo spraken de beide grijze mannen over hun herinneringen, en wij hebben +daarbij gelegenheid gehad te vernemen, hoe koning <span class="mixcap">Willem</span> III zijn +landgoed <em class="g">Bronbeek</em> voor in den dienst grijs geworden krijgslieden had +laten inrichten, een daad, die hem tot eer verstrekt en hem de +zegenbeden van menigen hulpbehoevenden grijsaard heeft waardig gemaakt.</p> + +<p>Ons doel is niet, u een beschrijving te geven van de viering der +zilveren bruiloft, noch met u de verrassing te beschrijven van het +zilveren paar toen ze in de keurig versierde pronkkamer kwamen, waar hun +bij de schoone cadeaux de hartelijkste zegenwenschen werden aangeboden; +noch met u aan den feestdisch aan te zitten, waaraan de gulste vreugde +heerschte; we willen liever <span class="mixcap">Gustaaf</span> en <span class="mixcap">Bernard</span> met hun vrouwen en <span class="mixcap">August</span> +den volgenden dag op een toertje vergezellen, hetwelk zij door den +<em class="g">Bommelerwaard</em> maakten, en dat bovenal voor <span class="mixcap">Florence</span>, <span class="mixcap">Margot</span>, <span class="mixcap">Gustaaf</span> en +<span class="mixcap">August</span> merkwaardig was. <span class="mixcap">Bernard</span> kende 't land en had alleen 't genoegen +der herinnering; <span class="mixcap">Ernst</span> mende de twee bruine blessen, die voor 't keurige +eikenhouten speelwagentje gespannen waren.</p> + +<p>Eerst ging men naar <em class="g">Loevestein</em>, vermaard in onze geschiedenis door de +inneming en verdediging van <span class="mixcap">Herman de Ruyter</span>, alsmede door de +inkerkering van den geleerden <span class="mixcap">Hugo de Groot</span>. Dat fort, gebouwd op de +plaats waar <em class="g">Maas</em> en <em class="g">Waal</em> zich vereenigen en te zamen den naam van +<em class="g">Merwede</em> aannemen, bestaat uit een onregelmatigen vijfhoek, die bij +hoogen waterstand geheel en al door water omringd is. De binnenruimte +wordt ingenomen door het kasteel, eenige rijksgebouwen en drie +particuliere huizen.</p> + +<p>„Wanneer is dit fort toch gesticht?” vroeg <span class="mixcap">Margot</span> haren man.</p> + +<p>„Men weet het niet,” antwoordde <span class="mixcap">Bernard</span>. „Alleen gist men op goede +gronden, dat het in 't laatst der negende eeuw door <span class="pagenum" title="41"></span><a id="p_41"></a>de Noormannen +gebouwd is. In 1397 werd het door <span class="mixcap">Willem</span>, den zoon van <span class="mixcap">Albrecht van +Beieren</span>, ingenomen; doch eerst later is 't vermaard geworden.”</p> + +<p>„Juist—door de inneming van den dapperen <span class="mixcap">Herman de Ruyter</span>, die 't in +1570 met een gering aantal manschappen verdedigde,” zeide <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Toen het door driehonderd Spanjaards belegerd werd,” zeide <span class="mixcap">Florence</span>, +„en de dappere Bosschenaar daar hij het tegen de overmacht niet kon +volhouden, het in de lucht deed springen!”<a id="FNa_5" href="#FN_5" class="fnanchor"><sup>5</sup>)</a></p> + +<p>Intusschen was men over de houten brug de breede gracht overgegaan, en +kreeg verlof, <em class="g">Loevestein</em> te bezichtigen. 't Meest van allen +interesseerde hen de kamer van <span class="mixcap">Hugo de Groot</span>, waar men hun 't venster +wees, uit hetwelk <span class="mixcap">Maria van Reigersbergen</span> het trouwe <span class="mixcap">Elsje van +Houweningen</span> nastaarde; ook bezag men de kamer van <span class="mixcap">Hoogerbeets</span> en die, +waar de Remonstrantsche predikanten gevangen gezeten hadden.</p> + +<p>„'t Is of 't slot <em class="g">Loevenstein</em> een levend getuigenis moet zijn van +echtelijke liefde,” zeide <span class="mixcap">Bernard</span>. „Behalve toch <span class="mixcap">Maria van +Reigersbergen</span>, blonk hier ook de trouwe gade van <span class="mixcap">Rombout Hoogerbeets</span> +uit, die in 't lot van haar man deelde. Niet minder <span class="mixcap">Susanna van +Oostdijk</span>, een edele jonge dochter uit <em class="g">Den Briel</em>, die met een der +Remonstrantsche predikanten, <span class="mixcap">Arnold Geesteranus</span>, verloofd was, en verlof +wist te bekomen, hem in zijn gevangenschap te huwen, en als vrouw +gezelschap te houden en te vertroosten!”</p> + +<p>„Hier hebben <span class="mixcap">Jacob de Witt</span> en de andere <em class="g">Hollandsche</em> heeren onder <span class="mixcap">Willem</span> +II immers ook gevangen gezeten?” vroeg <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Welzeker,” antwoordde <span class="mixcap">August</span>. „Vandaar nog den naam van <em class="g">Loevesteinsche</em> +factie, aan de anti-stadhouderlijke partij gegeven. Later heeft dit +kasteel gediend tot kerker van krijgsgevangenen en voorname personen +onder andere van den Engelschen admiraal <span class="mixcap">Ascue</span>.”</p> + +<p>Nadat zij <em class="g">Loevenstein</em>, welks bevolking met inbegrip van de bezetting 30 +zielen bedraagt, bezichtigd hadden, zetteden zij <span class="pagenum" title="42"></span><a id="p_42"></a>zich weder in het +wagentje, waarin <span class="mixcap">Ernst</span> was gebleven om op de paarden te passen, en reden +over <em class="g">Poederrooien</em> met 450 inwoners, en <em class="g">Aalst</em>, een even gering dorp met +slechts 400 inwoners en een heel oude kerk, naar <em class="g">Neder-Hemert</em>, even als +<em class="g">Aalst</em> aan de <em class="g">Maas</em> gelegen.</p> + +<p>„Een gedeelte van dit dorp ligt aan de overzijde der <em class="g">Maas</em>,” zeide <span class="mixcap">Ernst</span>.</p> + +<p>„En wat voor een gebouw is dat, hetwelk daar aan de overzijde zoo +bevallig boven 't geboomte uitsteekt?” vroeg <span class="mixcap">Florence</span>.</p> + +<p>„Dat is 't adellijk huis van <em class="g">Neder-Hemert</em>,” antwoordde <span class="mixcap">Ernst</span>. „Het ligt +te midden van aangename tuinen en boschages. We rijden echter nu voort; +'t zou ons te lang ophouden, om de rivier over te steken, en dan zou 't +nog de vraag zijn, of we 't mogen zien. Het huis zelf en 't andere +gedeelte van het dorp ligt op een eiland, den <em class="g">Hemerwaard</em> genaamd.”</p> + +<p>„Waar <span class="mixcap">Floris</span> de eerste, graaf van <em class="g">Holland</em>, <em class="g">Zeeland</em> en <em class="g">West-Friesland</em> de +<em class="g">Stichtschen</em> geslagen had; toen hij na den strijd zoo verraderlijk door +<span class="mixcap">Floris van Kuyk</span> vermoord werd,” zeide <span class="mixcap">August</span>.</p> + +<p>Altijd den <em class="g">Maasdijk</em> volgende, reed ons gezelschap over <em class="g">Ammerroden</em>, een +dorp met 900 inwoners en een deftig kasteel met vier ronde torens, naar +het onder de zelfde gemeente gelegen <em class="g">Well</em>, waar ook een klein slot +staat, omgeven door grachten en bezet met twee hangtorentjes.</p> + +<p><ins class="corr" id="corr25" title="Niet in Bron.">„</ins>We zullen te <em class="g">Hedel</em> uitspannen; daar is een goede herberg,” zei +<span class="mixcap">Ernst</span>.</p> + +<p>„En dan te gelijk koffie drinken en er 't noodige bij gebruiken,” zeide +<span class="mixcap">August</span>. „Ik wil wel ronduit bekennen, dat ik de plaats begin te voelen, +waar mijn maag zit.”</p> + +<p>„Om u de waarheid te zeggen, begint de mijne ook te jeuken,” zeide +<span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„Foei, welk een uitdrukking, <span class="mixcap">Bernard</span>!” zeide <span class="mixcap">Margot</span>. „Een maag jeukt +niet, maar vermaant.”</p> + +<p>„Eigenlijk zijn geen van beiden goed,” merkte <span class="mixcap">Bernard</span> aan. „Ik zou +zeggen: waarschuwt dat ze gebrek aan werk heeft: want het gevoel dat wij +honger noemen en hetgeen eigenlijk trek is, komt immers door 't +inkrimpen van de wanden der maag, die geen werkeloosheid kunnen +verdragen.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="43"></span><a id="p_43"></a></p> + +<p>„Ten minste als ze in haar normalen toestand zijn,” hernam <span class="mixcap">Gustaaf</span>. +„Doch kijkt eens uit; vindt ge dit landschap niet schoon?”</p> + +<p>„Inderdaad prachtig!” riep <span class="mixcap">Florence</span> uit.</p> + +<p>Te <em class="g">Hedel</em>, een dorp met 1400 inwoners en waarvan reeds in 840 gewag +gemaakt wordt, stapte men in de voornaamste herberg uit en bestelde +koffie, brood, boter en vleesch.</p> + +<p>„'t Laatste hebben we niet, mijnheer,” zeide de kastelein. „Wel +heerlijke ham.”</p> + +<p>„Ook al goed, hospes,” zei <span class="mixcap">Ernst</span>. „Dan maar een fermen schotel met +gesneden ham; want je krijgt hongerige lui te gast.”</p> + +<p>Weldra stond er, behalve een kolossale koffiekan, een groote schotel met +ham benevens brood en boter op tafel, en onze zes reizigers deden zich +dapper te goed. Men kon 't merken, dat de frissche morgenlucht en de +lange rit hun eetlust hadden opgewekt.</p> + +<p>Van <em class="g">Hedel</em> deden ze te voet een uitstapje naar <em class="g">Bruchem</em> zoo wat midden in +den <em class="g">Bommelerwaard</em> gelegen, en dat met het dorp <em class="g">Kerkwijk</em> en de +heerlijkheid <em class="g">Delwijnen</em>, ongeveer duizend inwoners bevat. Alles was +heerlijk bebouwd of leverde prachtige mollige weiden op, zoodat het oog +met welgevallen op de afwisselende kleuren rustte, en ons zestal zeer +tevreden over hun wandeling, in de uitspanning te <em class="g">Hedel</em> terugkwam, waar +men, na nog iets gebruikt en den kastelein betaald te hebben, 't rijtuig +weer liet voorkomen, en steeds den <em class="g">Maasdijk</em> over, naar <em class="g">Driel</em> reed, een +welvarend dorp, ook reeds vroeg en wel in de tiende eeuw bekend en +vroeger door verscheidene adellijke sloten omringd. In zijn +buurtschappen bevat het een bevolking van 2800 zielen. Van hier reden +zij tot aan het dorp <em class="g">Rossum</em>, in den Noord-Oostelijken hoek van den +<em class="g">Bommelerwaard</em> gelegen, en waarbij het in 1816 gebouwde fort Sint-Andries +ligt. De beruchte <span class="mixcap">Maarten van Rossum</span>, heer van <em class="g">Poederooien</em>, ligt hier +begraven.</p> + +<p>Hier lieten zij zich met de pont over de Maas zetten, om oom <span class="mixcap">Frans</span> te +<em class="g">Whamel</em>, te bezoeken, die hen dien middag te eten gevraagd had, en wien +zij beloofd hadden, aan zijn verzoek te zullen voldoen, mits hij zijn +diner tot 's namiddags vier ure uitstelde; hetgeen tante <span class="mixcap">Betje</span> beloofd +had. Te <em class="g">Dreumel</em>, aan <span class="pagenum" title="44"></span><a id="p_44"></a>den <em class="g">Waaldijk</em> gelegen, stapten ze even uit, om er +de prachtige, in 1838 ingewijde R. K. kerk te bezichtigen, met haar +zwaar orgel en drie altaren, waarvan het hoofdaltaar, dat een rots +voorstelt, een meesterstuk van kunst is. Spoedig kwamen zij aan het dorp +<em class="g">Whamel</em> aan, waar een gierpont over de Waal is, ze werden zoowel door oom +<span class="mixcap">Frans</span> als tante <span class="mixcap">Betje</span>, ook door de neven en nichten hartelijk ontvangen, +en hadden 't er zeer goed. Daar ze echter nog een heelen tocht te maken +hadden, eer ze thuis waren, gingen zij terstond na het theedrinken weer +op reis, reden andermaal over <em class="g">Dreumel</em> naar 't veer van Sint-Andries, en +nu over den <em class="g">Waaldijk</em> naar huis. De tocht, welke bijna rechtuit ging, was +slechts de helft van dien, van dezen morgen. Van <em class="g">Rossum</em> reden ze over 't +kleine <em class="g">Hurwenen</em>, met slechts 350 inwoners en een oud-adellijk huis, naar +de stad <em class="g">Bommel</em> of <em class="g">Zalt-Bommel</em>, reeds in 850 vermeld en in 1316 als stad +voorkomende. Men hield zich echter hier niet op en reed door naar +<em class="g">Gameren</em>, dat met het kleine <em class="g">Nieuwaal</em> éen gemeente vormt en welks 1300 +inwoners genoegzaam geheel van den aardappeloogst bestaan; terwijl een +steenoven aan enkele andere brood verschaft. Van <em class="g">Gameren</em> reden zij over +<em class="g">Zuilichem</em>, waar vroeger een zwaar vierkant kasteel stond, dat in 1753 +werd afgebroken en aan de in de geschiedenis wel bekenden <span class="mixcap">Constantijn +Huygens</span> toebehoorde. In 1819 heeft de toenmalige eigenaar der +heerlijkheid op den overgebleven voorburg een grooten ronden toren laten +opbouwen en een kleineren zeskanten met bijgebouwen opgetrokken, waarbij +de oude poort van het slot hersteld is. Daar 't echter reeds donker +begon te worden, kon ons gezelschap er niet veel van zien. Het duurde +niet lang, of ze waren te <em class="g">Brakel</em>, waar ze den dijk afreden en weldra +thuis waren, zeer tevreden over hun tochtje, hetwelk hun een goed +denkbeeld van den <em class="g">Bommelerwaard</em> had gegeven. Eer we echter dit hoofdstuk +sluiten, moet ik u nog even met de dijken en polders van den +<em class="g">Bommelerwaard</em> bekend maken.</p> + +<p>Van het aan den <em class="g">Waaldijk</em> gelegen <em class="g">Zuilichem</em> loopt een dwarsdijk tot aan +den <em class="g">Maasdijk</em> nagenoeg halverwege tusschen <em class="g">Aalst</em> en <em class="g">Poederooien</em>. Die +dijk, de <em class="g">Meidijk</em> genoemd en een kwartier gaans lang, verdeelt den +<em class="g">Bommelerwaard</em> <span class="pagenum" title="45"></span><a id="p_45"></a>in twee zeer ongelijke polderdistricten, bekend onder de +namen, van „boven- en beneden den <em class="g">Meidijk</em>.” Nog loopt er van <em class="g">Brakel</em> tot +<em class="g">Poederooien</em> een andere, de <em class="g">Nieuwe-</em> of <em class="g">Dwarsdijk</em> genoemd, die beide +polders van het <em class="g">Munnikenland</em>, een buitenpolder, waarop <em class="g">Loevestein</em> +gelegen is, scheidt. Dat <em class="g">Munnikenland</em> loopt bij hoog water, ook met den +geringsten ijsgang, onder.</p> + +<hr class="fnsep" /> + +<div class="footnote"><a id="FN_2" href="#FNa_2" class="label">2)</a> 29 Juli 1854. Veel later is de doodstraf afgeschaft, voor +'t welker behoud nog velen waren.</div> + +<div class="footnote"><a id="FN_3" href="#FNa_3" class="label">3)</a> Op Woensdag, 27 Augustus. De feestelijkheden, waarin vooral +de metalen kruisridders de hoofdpersonen waren, duurden van 25 tot en +met 28 Augustus 1856.</div> + +<div class="footnote"><a id="FN_4" href="#FNa_4" class="label">4)</a> 25 Augustus.</div> + +<div class="footnote"><a id="FN_5" href="#FNa_5" class="label">5)</a> 't Geen later door den heer <span class="mixcap">Acquoy</span> op goede gronden is +tegengesproken.</div> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="46"></span><a id="p_46"></a></p> + +<h2><a id="VIERDE_HOOFDSTUK"></a>VIERDE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">De watersnood.</p> + +<p>„Jongens, baas, wat is het buiten glad!” zeide vrouw <span class="mixcap">Veen</span>, toen ze met +haar man de familie <span class="mixcap">Veldhuis</span> geluk kwam wenschen met den nieuwjaarsdag +van 1861. Ze had haar jongste kind, een zuigeling van ongeveer drie +maanden, op den arm, en haar oudste zoontje <span class="mixcap">Jaap</span> aan de hand. <span class="mixcap">Klaas +Veen</span>, een ferme, stoere kerel, hield zijn oudste dochtertje <span class="mixcap">Johanna</span> en +heur op haar volgend zusje <span class="mixcap">Maartje</span> bij de hand. Op éen na het jongste +kind had ze zoo lang bij een buurvrouw gebracht, die haar beloofd had, +er gedurende haar afwezigheid op te zullen passen. Want niet alleen +zouden <span class="mixcap">Klaas</span> en zijn vrouw om alles ter wereld verzuimd hebben, den baas +met vrouw en dochters, en den jongen baas en diens vrouw met nieuwjaar +geluk te wenschen; maar ze vonden 't ook hun plicht, hun oudste kinderen +mee te brengen. Of dat nu juist wel zulk een plichtgevoel was, dan of 't +zijn oorsprong te danken had aan het kwartje, dat de oude vader +<span class="mixcap">Veldhuis</span>, behalve de fooi welke hij aan <span class="mixcap">Klaas</span> gaf, ieder kind in de +handen stopte, willen we liefst niet beoordeelen.</p> + +<p>We vinden daar in de pronkkamer van <span class="mixcap">Veldhuis</span> een allerliefst +familie-tafereeltje. 't Is er nu wel niet versierd, zooals voor acht +maanden, en de tuin, waar 't zwart van den grond hier en daar met wat +nog niet door den dooi gesmolten sneeuw wordt afgewisseld, staat kaal en +treurig; daarbinnen is 't aangenaam <span class="pagenum" title="47"></span><a id="p_47"></a>warm: want de kachel wordt ferm +gestookt. En hoewel 't anders geen gewoonte is, de arbeiders en hun +vrouwen binnen 't pronkvertrek te laten, <span class="mixcap">Jans</span> en haar man maken hierop +een uitzondering. <span class="mixcap">Klaas</span> toch is reeds als knaap in dienst van den ouden +<span class="mixcap">Veldhuis</span> geweest, en moeder <span class="mixcap">Veldhuis</span> heeft <span class="mixcap">Jans</span>, die naar haar genoemd +is, onder den doop gehouden. Daarom ook heeft <span class="mixcap">Jans</span> haar oudste +dochtertje naar haar eigen peetmoeder vernoemd, die er tevens de +conditie bij gemaakt had, dat ze geen <span class="mixcap">Jans</span> maar <span class="mixcap">Johanna</span> zou genoemd +worden. En als nu 't petekind N<sup>o</sup>. 2 jarig is, geeft juffrouw <span class="mixcap">Veldhuis</span> +haar altijd een aardig cadeau, bestaande in 't een of andere warme +kleedingstuk en met nieuwejaar wordt er een kwartje extra door moeder +<span class="mixcap">Veldhuis</span> in <span class="mixcap">Johanna's</span> handje gestopt. Hun oudsten jongen hadden ze zoo +gaarne naar vader <span class="mixcap">Veldhuis</span> genoemd; maar die was er niet op gesteld, +zeide hij, en daarom had het kind den poëtischen naam van <span class="mixcap">Jaap</span> gekregen +naar zijn grootvader van vaders zijde.</p> + +<p>Doch we houden ons veel te lang op bij <span class="mixcap">Jans</span> en haar man en kroost. We +zouden eens even een kijkje nemen in de ons bekende pronkkamer van de +woning van vader <span class="mixcap">Veldhuis</span>. En inderdaad, die is wel een kijkje waard. +Niet de bruin gepolitoerde meubelen, of de groote kom met brandewijn en +rozijnen op de tafel, in welke een lepel, om die in de rondom staande +glazen te gieten, en waaruit de geur van notemuskaat u te gemoet komt; +maar 't groepje zelf, dat we daar zoo gelukkig en tevreden zien zitten.</p> + +<p>Daar hebt ge vooreerst den goeden ouden vader <span class="mixcap">Veldhuis</span>, in zijn +gemakkelijken leuningstoel gezeten, een langen gouwenaar in den mond, +waaruit hij tusschenbeiden geduchte rookwolken blaast, een man met een +vriendelijk goedig gelaat, grijs haar, dat eerwaardig langs zijn slapen +krult; naast hem de oude juffrouw <span class="mixcap">Veldhuis</span>, eenvoudig maar keurig +gekleed, en wier gelaat de fatsoenlijkheid van haar afkomst bewijst. Ze +houdt haar oudste kleinkind, <span class="mixcap">Ernst</span>, den naamgenoot van haar man, op den +schoot, een frisch, woelig kind van een jaar en natuurlijk de afgod van +beide grootouders, die weer jong worden in den kleinen guit. 't Is een +werk voor de oude vrouw om hem stil te houden, en ze zal hem straks wel +aan <span class="mixcap">Truda</span> moeten <span class="pagenum" title="48"></span><a id="p_48"></a>overgeven, zoo lastig maakt het ongedurige knaapje 't +haar. Naast haar zit haar schoondochter, de vrouw van <span class="mixcap">Frits</span>, een +jeugdige knappe vrouw met haar slapende zuigeling van drie maanden op +den schoot, een allerliefst meisje, doch dat tusschenbeiden vrij wat +spektakel kan maken. <span class="mixcap">Truda</span> zit naast vader. <span class="mixcap">Frits</span> is uit, om een paar +vrienden geluk te wenschen, en <span class="mixcap">Netje</span> is reeds sedert een uur tot +hetzelfde doel met haar beminde op weg. 't Is inderdaad een liefelijk +gezicht, deze goede vriendelijke menschen daar te zien, die geen grooter +geluk kennen dan hun eigen vreedzaam thuis.</p> + +<p>„Jongens, baas! wat is het buiten glad!” zeide <span class="mixcap">Jans</span> dan, nadat ze haar +zegenwenschen geuit en plaats genomen had op den stoel, door <span class="mixcap">Truda</span> voor +haar neergezet.</p> + +<p>„Dat zei <span class="mixcap">Frits</span> me van morgen al,” antwoordde <span class="mixcap">Veldhuis</span>. „Geen wonder ook. +Eerst dooi, waardoor de sneeuw genoegzaam tot water is geworden, en nu +daar die vorst weer op, 't kan niet anders of 't moet glad zijn. Daarom +denk ik er vandaag maar stilletjes in te blijven.”</p> + +<p>„Nu, baas, die door u een gelukkig nieuwjaar willen gewenscht zijn, +kunnen ook best zelf bij u komen, dunkt me,” zeide <span class="mixcap">Klaas Veen</span>.</p> + +<p>„Daar heb je gelijk in, <span class="mixcap">Klaas</span>,” antwoordde <span class="mixcap">Veldhuis</span>. „Toch spijt het +mij, dat de dooi niet is doorgegaan. 't IJs werd langzamerhand week, en +daar zit boven nog zoo veel.”</p> + +<p>„Wat zal ik er van zeggen, baas,” antwoordde <span class="mixcap">Veen</span>. „Als 't zoo'n zachten +dooi bleef, was 't wat anders. Maar we zijn nog in 't hartje van den +tijd. En als er wat storm bijkomt, dan zou 't leelijk kunnen worden.”</p> + +<p>„Weet je ook, hoe 't met het <em class="g">Munnikenland</em> geschapen is?” vroeg <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p>„Tot nog toe goed, baas,” verzekerde de knecht. „Ze zijn op 't oogenblik +nog zonder water. Eergisteren begonnen ze daar reeds te pakken; nu +echter schijnt alle gevaar geweken. Maar 't weer bevalt me nog niet. De +wind is nog te laag om door te vriezen. Als 't maar niet gaat stormen.”</p> + +<p>„Ja, vriezen met een lagen wind, en dat na een dooi is kwaad genoeg, +<span class="mixcap">Klaas</span>,” antwoordde <span class="mixcap">Veldhuis</span>. „We zullen er echter 't beste van hopen.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="49"></span><a id="p_49"></a></p> + +<p>Maar dat beste hopen hielp niet veel. Reeds in den avond van den +eersten Januari begon de wind een weinig op te steken, 's nachts werd +het een vrij hevige storm, 't ijs in de rivier barstte, en er kwam +ijsgang, en toen de morgen van den tweeden Januari aanbrak, kwamen de +bewoners van <em class="g">'t Munnikenland</em> die 's avonds, gerust op de vorst, +doodbedaard naar bed waren gegaan, met hun tilbare have in den boven +<em class="g">Meidijkpolder</em> vluchten; daar 't water hun velden overstroomde en ze zich +in hun woningen niet meer veilig achtten.</p> + +<p>Deze tijding bracht echter in 't gezin van <span class="mixcap">Veldhuis</span> geen de minste +ongerustheid te weeg. 't Overstroomen van <em class="g">Munnikenland</em> was een gewone +zaak. De nieuwe dam beschutte den polder boven den <em class="g">Meidijk</em> genoegzaam, +en zat het ijs ook in de <em class="g">Maas</em> reeds vast, de <em class="g">Waal</em> was vrij en 't ijs +dreef met den storm des te spoediger naar zee.</p> + +<p>Doch reeds den derden Januari werd hun gerustheid op onaangename wijs +gestoord. Tusschen <em class="g">Brakel</em> en <em class="g">Loevestein</em> had zich een zware ijsdam gezet +en de dijkwachten waren reeds 's morgens om acht ure betrokken.</p> + +<p>„'t Water staat reeds tot aan de kruin van den dijk!” zeide <span class="mixcap">Frits</span>, toen +hij in den vooravond van dien dag thuiskwam. „Onze wakkere dijkgraaf, +<span class="mixcap">Aart van Os</span>, is onophoudelijk in de weer en laat den dijk sterk kisten. +Maar de ijsdam is en blijft onbewegelijk. En wat nog het ongelukkigst +is, de grond is zoo hard <ins class="corr" id="corr26" title="Bron: bevoren">bevroren</ins>, dat men er niet in kan +heien.”</p> + +<p>Toch schepte men den volgenden dag ruimer adem. 't Water was +aanmerkelijk gevallen. Er scheen een sleuf of geul in den ijsdam te zijn +gekomen, die het deed afloopen. Doch die gerustheid duurde slechts +eenige uren. De ijsdam, dien ze opgeruimd of doorgedreven meenden, had +zich slechts een weinig verschoven en zat nu nog steviger dan zij gedaan +had. 't Water rees nu weer, en nog sneller dan gisteren en eergisteren. +De dwarsdijk liep het meeste gevaar. Reeds in den vroegen morgen van den +vierden Januari vreesde men, dat hij zou bezwijken en dan liep de +geheele polder even als <em class="g">'t Munnikenland</em> onder. Men heide palen in, +stutte met planken; allen die handen hadden hielpen. Doch 't water kwam +met te veel geweld opzetten. Daar kondigde, in den nacht tusschen den +vierden en <span class="pagenum" title="50"></span><a id="p_50"></a>vijfden Januari, het treurig geklep van den torenklok aan, +dat alle hoop vervlogen was: het water, die vreeselijkste aller +vijanden, naderde.</p> + +<p>Reeds den vorigen dag hadden <span class="mixcap">Veldhuis</span> en andere landbouwers hun vee naar +hoogere plaatsen gevoerd, die altijd watervrij geweest waren. Uit +voorzorg bracht men hout en horden bij elkaar en maakte er steigers van, +om het daarop te redden, wanneer ook die plaatsen van 't water mochten +lijden. Terwijl droeg men, zoowel bij <span class="mixcap">Veldhuis</span> als in de andere woningen +in den polder, alles naar boven, wat door 't water zou bederven en wat +men niet kon meevoeren: meubelen, gereedschappen, boeken, bedden, +dekens, turf, hout, steenkolen, aardappelen, vleesch, kortom alles wat +men maar kon. Uit kleine, lager gelegene hutten zag men reeds de +bewoners vluchten, die hun ouden van dagen ondersteunden of op +kruiwagens meevoerden, en een gastvrij dak zochten, om zich en de hunnen +met hun armoedige bezitting te redden. Alle hoogergelegen huizen werden +vol van die ongelukkigen. Alleen in 't schoolhuis te <em class="g">Brakel</em>, dat door de +verplaatsing van den onderwijzer gelukkig ledig stond, waren er weldra +honderd en dertig gehuisvest; het heerenhuis te <em class="g">Poederrooien</em> was van +boven tot beneden met vluchtelingen gevuld.</p> + +<p>„Houdt de dwarsdijk zich nog goed, <span class="mixcap">Frits</span>?” vroeg de oude <span class="mixcap">Veldhuis</span>, toen +zijn zoon in den vooravond van den vierden Januari braaf moede +thuiskwam; want wie armen aan 't lijf had, had aan den dijk gewerkt.</p> + +<p>„Dat doet hij, vader,” antwoordde <span class="mixcap">Frits</span>. „'t Heeft ook werk genoeg +gekost. En toch vrees ik, dat het ons niet zal helpen. Eer ik hier kwam, +ben ik nog even naar den <em class="g">Waaldijk</em> gaan kijken. De dam aan den steenoven +zit nog maar even vast, en 't water blijft rijzende. Vreeselijke +ijsbergen kruien op de rivier en dreigen met een doorbraak.”</p> + +<p>„Groote God!” riep de jonge vrouw uit, die juist met warm eten voor haar +man binnentrad. „Wat zeg je daar, <span class="mixcap">Frits</span>. Watersnood, en dat tegen den +nacht!”</p> + +<p>„Gij allen moet u op de bovenverdieping begeven,” hernam <span class="mixcap">Frits</span>. „Ons +huis is stevig, en zal 't wel uithouden. Als ik gegeten heb, ga ik een +paar uren slapen, en dan naar den dijk. <span class="pagenum" title="51"></span><a id="p_51"></a>We moeten doen, wat we kunnen +om den algemeenen vijand te bestrijden.”</p> + +<p>Maar dat bestrijden hielp niet. In den nacht tusschen den vierden en +vijfden Januari, tusschen vier en vijf ure, bemerkte men op den dijk, +waar te midden van de nijpende koude, onbeschut voor wind en regen, +duizenden de wijk genomen hadden, dat het water eensklaps viel.</p> + +<p>„Zou de ijsdam gebroken zijn!” riep de een.</p> + +<p>„De dijk te <em class="g">Vuren</em> kan bezweken en de <em class="g">Tielerwaard</em> ondergeloopen zijn!” +zeide een ander.</p> + +<p>„De <em class="g">Waaldijk</em> is doorgebroken!” gilde een derde. En spoedig was de +noodlottige tijding tot zekerheid geworden. De <em class="g">Waaldijk</em> was bezweken; +drie huizen, die tegen het punt van den doorbraak stonden, waren +weggeslagen. Spoedig was dit getal tot drieëntwintig gestegen, sommige +door 't water ingestort, andere door de ijsbergen vergruisd, die er +bonzend tegen aankwamen. En als ware dit niet genoeg, ook de den vorigen +dag met zooveel moeite en inspanning behouden dijk brak op vier plaatsen +tegelijk door, en uit vijf wijd geopende monden braakte de <em class="g">Waal</em> haar +water en haar ijsbrokken in den ongelukkigen polder. Boomen, huizen, +alles werd door het ijs afgesneden<ins class="corr" id="corr27" title="Niet in Bron.">.</ins> Honderd en vijftig menschen +reddeden zich, wadende door 't onstuimige water, op den dijk—twaalf +kwamen er bij dien jammerlijken tocht ellendig om; anderen poogden zoo +spoedig mogelijk hun woningen te bereiken, om voor de hunnen te zorgen, +welke zij verlaten hadden, om aan den dijk te werken. Onder deze laatste +behoorde ook <span class="mixcap">Frits Veldhuis</span>. Meermalen was hij in gevaar, om door 't +binnenstroomende water omvergeworpen te worden, meer dan eens moest hij +op zijde springen, om een aangierend stuk ijs te ontwijken; gelukkig +kwam hij aan het tamelijk hoog gelegen huis, waar toch alles in de +rondte reeds blank stond. En dat water rees met iedere minuut. 't +Geheele huisgezin was reeds op de eerste verdieping; God alleen wist, of +ze die niet met den zolder zouden moeten verwisselen, God alleen wist, +of ze, wanneer ook tegen hun huis de ijsbergen kwamen aandrijven, niet +spoedig onder de puinhoopen van hun woning zouden bedolven worden. Het +water toch wies niet minder dan twintig <ins class="info" title="1 duim = 1 cm">duim</ins> in 't uur.</p> + +<p><span class="pagenum" title="52"></span><a id="p_52"></a></p> + +<p>In 't lager liggende <em class="g">Poederrooien</em> was het nog treuriger gesteld. Daar +verhief het zich dreigend tegen den <em class="g">Maasdijk</em>. De verschrikte en +beangstigde inwoners vluchtten met levensgevaar over de nog bevroren +<em class="g">Maas</em> naar de overzijde. En gelukkig, dat ze er nog bij tijds waren; want +het <em class="g">Munnikenland</em> was nu als een nieuwe rivier geworden, die het water +uit de bij <em class="g">Loevestein</em> verstopte <em class="g">Waal</em> in de <em class="g">Maas</em> ontlastte, welke +vreeselijk hoog zwol en 't land van <em class="g">Heusden</em> en <em class="g">Altona</em> bedreigde.</p> + +<p>We hoorden hoe de bewoners van den polder hun vee op een hooge plaats +onder dak gebracht, ja, het zelfs op steigers geplaatst hadden. Reeds in +den avond van den dag der doorbraak stonden paarden, ossen en koeien +niet meer droog. Sommige van hen rukten zich los en trachtten zwemmend +een veilige plaats te bereiken. Enkele werden op die manier gered; +andere met kleine schuitjes weggehaald en op den dijk gebracht, waar nog +tal van menschen zonder huisvesting waren; terwijl het al sterker en +sterker begon te vriezen.</p> + +<p>Zoo brak Zondag de zesde Januari aan, een treurige Zondag voor de +bewoners van den polder boven den <em class="g">Meidijk</em>, een angstige Zondag voor +duizende anderen, wie 't zelfde gevaar dreigde. In den nacht was het +water in de <em class="g">Waal</em> weder geducht gewassen; de geheele polder was een zee, +waarboven hier en daar enkele daken uitstaken, en die weldra in een +onafzienbaar ijsveld zou veranderd zijn. Zoo hoog steeg de <em class="g">Waal</em> op dien +zesden Januari, dat het vee boven op den dijk tot aan de knieën in 't +water stond.</p> + +<p>Daar begon in den vroegen morgen van den zevenden het water langzaam, +maar gestadig te dalen: de oorzaak daarvan was een nieuwe doorbraak.</p> + +<p>Om den polder beneden den <em class="g">Meidijk</em> tegen 't water te beschermen, had men +dien dijk door kistdammen verhoogd, en hoopte men aldaar vrij te zullen +blijven. Doch 't rijzen van 't water in de <em class="g">Waal</em> deed van dien kant het +ergste vreezen. Hoe men ook aan den door de vorst ijzerharden dijk had +gearbeid, 't gevaar werd hoe langer hoe grooter, en wie in de laagte +woonde, poogde ten minste zich en de zijnen bij tijds te bergen. De +herberg van <span class="mixcap">Hooikaas</span> aan den <em class="g">Meidijk</em> bevatte een paar <span class="pagenum" title="53"></span><a id="p_53"></a>honderd mannen, +vrouwen en kinderen, de hooger dan den dijk gelegen pastorie van <span class="mixcap">Ds. +Carlier</span> even zooveel. Niemand werd teruggewezen, zoolang er nog plaats +was.</p> + +<p>'t Is Zondag-avond. Omstreeks tien uur wordt er op een der ramen der +pastorie gebonsd, en een angstige stem roept: „Komt naar buiten, want de +pastorie is niet meer veilig!” In doodelijken angst verlaten de meesten +het gebouw, waar een wisse dood hen wacht, en snellen naar den dijk, +waar zij in de felle kou tot aan de knieën in 't water staan. Daar +begint het water te vallen. 't Is reeds onder de knie—aan den enkel—nu +staan ze droog. Dicht bij het dorp <em class="g">Zuilichem</em> waren twee dijkbreuken +ontstaan, een iets boven de ruïne van de burcht, een andere beneden +<em class="g">Nieuwaal</em>; een dijkbreuk, die den korenmolen en een zestal huizen had +medegesleept. Ook 't huis van <span class="mixcap">Ds. Carlier</span>, ofschoon 't gespaard was +gebleven, had in groot gevaar verkeerd. Op een plaats in den gang was de +vloer door 't welwater gezakt. Gelukkig echter was 't blijven staan, en +vonden de verkleumden er op nieuw een toevlucht.</p> + +<p>Nieuwe ellende was er nu in den uitgestrekte polder beneden den <em class="g">Meidijk</em>. +Zoo hoog steeg het water, dat het te <em class="g">Aalst</em> over den dijk in de <em class="g">Maas</em> +stroomde, en dat ondanks de daar opgeworpen kistingen. Behalve de +pastorie bleef er geen enkel toevluchtsoord open. Met achterlating van +alles namen de meesten de vlucht naar het tegenoverliggend <em class="g">Veen</em>. +<em class="g">Nederhemert</em>, <em class="g">Well</em> en <em class="g">Ammerzoden</em> werden verlaten; hun inwoners vluchtten +naar <em class="g">Heusden</em>, waar ze door <span class="mixcap">Ds. Pape</span> in zijn pastorie en de +consistorie-kamer, vervolgens ook in de kazerne werden opgenomen en +liefderijk verzorgd. Die van <em class="g">Ammerzoden</em> vluchtten op 't kasteel; anderen +betrokken de bovengedeelten hunner woningen. Die van <em class="g">Bruchem</em>, <em class="g">Kerkwijk</em> +en <em class="g">Dellewijnen</em> werden met hun grijzen leeraar <span class="mixcap">J. van Schaik</span> op schuiten +en schietschouwen naar <em class="g">Bommel</em> gevoerd. En ook zelfs die stad was verre +van veilig. Daar moesten alle krachten worden ingespannen, om haar door +'t opkisten der dijken voor den ondergang te beveiligen. Te <em class="g">Hedel</em>, <em class="g">Driel</em> +en <em class="g">Hurwenen</em> waren de menschen naar hun zolders gevlucht. In <em class="g">Gameren</em> en +<em class="g">Nieuwaal</em> was de toestand allerhachelijkst.</p> + +<p>En zoo stond de geheele <em class="g">Bommelerwaard</em> onder water.</p> + +<p><span class="pagenum" title="54"></span><a id="p_54"></a></p> + +<p>'t Huis van <span class="mixcap">Hendrik Veldhuis</span> was gespaard gebleven. Een ijsberg<a id="FNa_6" href="#FN_6" class="fnanchor"><sup>6</sup>)</a> had +zich tegen de zware boomen van den hof vastgezet en was door 't steeds +aanschuivende ijs tot een vervaarlijke hoogte geklommen. 't Had in 't +huis een akelig gekraak en gedreun gegeven; toch was diezelfde ijsberg +waarschijnlijk de redding der woning. <span class="mixcap">Frits</span> had haar nog bij tijds +bereikt en spoorde de zijnen tot vluchten aan: 't was te laat! Het +eenige middel om een wissen dood te ontkomen, was te blijven, waar men +zich bevond.</p> + +<p>„Weet ge ook, of <span class="mixcap">Veen</span> met zijn gezin gered is?” vroeg moeder <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p>„Ik heb hen in de verwarring die er op den dijk heerschte niet gezien, +moeder,” antwoordde <span class="mixcap">Frits</span>. „'t Is vreeselijk, zooals het daar toegaat!”</p> + +<p>Twee angstige dagen en nachten had men in de woning van <span class="mixcap">Veldhuis</span> +doorgebracht. Men was door 't water uit de eerste verdieping verdreven +en naar den zolder verjaagd. Gelukkig had men bij tijds de kachel en +brandstof, alsook levensmiddelen en beddegoed derwaarts verhuisd; want +het was zeer koud.</p> + +<p>De Zondag kwam. Wel bleef het water nog wassend, maar de stroom was niet +meer zoo sterk.</p> + +<p>„Ik moet gaan zien, of 't gezin van <span class="mixcap">Veen</span> gered is,” zeide <span class="mixcap">Frits</span>. „Onze +mestpraam is sterk genoeg en kan tegen een stootje.”</p> + +<p>„Hoe, <span class="mixcap">Frits</span>? Ge wilt u aan een wissen dood blootstellen!” riep zijn +vrouw uit. „Als er een ijsschol tegen uw schuit aankomt...”</p> + +<p>„Wij zijn in Gods hand, <span class="mixcap">Maartje</span>!” antwoordde <span class="mixcap">Frits</span>. „<span class="mixcap">Jacob</span> en <span class="mixcap">Krijn</span> +zullen wel met mij mee willen gaan.”</p> + +<p>„Voorzeker baas,” antwoordden de knechts. „Als 't om menschen te redden +is, zijn we gereed.”</p> + +<p>„En ik ga ook met u mee,” zeide de oude <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p>„Neen, vader,” antwoordde <span class="mixcap">Frits</span>. „Dat niet. Het is goed, dat er een man +blijft bij al de vrouwen. Men kan nooit weten, wat er gebeurt.”</p> + +<p>„Maar de praam zal weggeslagen zijn, of onder 't water bedolven,” zeide +<span class="mixcap">Truda</span>.</p> + +<p>„Daarvoor heb ik gezorgd,” antwoordde <span class="mixcap">Frits</span>. „Toen ik eergisteren +<span class="pagenum" title="55"></span><a id="p_55"></a>thuiskwam, is mijn eerste werk geweest, de praam los te maken en er een +lang touw aan vast te knoopen, hetwelk ik aan het zoldervenster achter +heb bevestigd. Naardat het wies, heb ik dat touw aangetrokken en nu ligt +de praam veilig en wel achter 't huis.”</p> + +<p>„Hoe voorzichtig van u!” zeide de vader.</p> + +<p>„Ik begreep, dat, ingeval van nood, de praam 't eenige middel was, om +ons allen te redden,” hernam <span class="mixcap">Frits</span>. „En nu we haar niet noodig hebben +voor ons zelf, zijn we verplicht, haar te gebruiken tot mogelijke +redding van anderen. Doch we willen niet talmen—iedere minuut, die <span class="mixcap">Jans</span> +met haar man en kinderen, als ze nog niet gered zijn, in hun bedreigde +woning doorbrengen is voor haar en de haren een eeuwigheid.”</p> + +<p>En <span class="mixcap">Frits</span> stapte met de beide knechts in de praam. Vreeselijk was de +aanblik rondom hen. Overal water en ijsschotsen, overal puinhoopen, waar +vroeger welvarende woningen stonden. Ze waren de eenigen niet, die hun +medemenschen poogden te redden. Meer edele menschenvrienden trotseerden +het gevaar van zelf om te komen door de drijvende ijsschotsen. Toen zij +echter aan de plaats kwamen, waar de woning van <span class="mixcap">Veen</span> moest staan, vonden +zij daar niets meer. 't Hutje had aan 't geweld van 't water geen +weerstand kunnen bieden.</p> + +<p>„God geve, dat de ongelukkigen zich nog bij tijds gered hebben!” zeide +<span class="mixcap">Frits</span>. „Thans echter, jongens, willen we niet vruchteloos terugkeeren. +We moeten anderen redden. Zie je daar ginds het dak, hetwelk boven 't +water uitsteekt? Misschien zijn daar menschen op.”</p> + +<p>„Ik geloof 't niet, baas,” zei <span class="mixcap">Jacob</span>.</p> + +<p>„Ze kunnen immers aan den anderen kant zitten,” zeide <span class="mixcap">Krijn</span>.</p> + +<p>„Laat ons 't beproeven,” hernam <span class="mixcap">Frits</span>. „Met een ledige schuit kom ik +niet terug, al zou ik den ganschen dag op den wijden plas zwalken.”</p> + +<p><ins class="corr" id="corr28" title="Bron: „"></ins>Men hield nu op het dak aan. Het duurde echter +eenigen tijd, eer men er was. Doch welk een vreugde voor onze moedige +mannen, toen men aan den anderen kant een twaalftal menschen zag, +uitgeput door honger, koude, angst en inspanning. En wat nog 't +heerlijkst was ook <span class="mixcap">Veen</span> met vrouw en <span class="pagenum" title="56"></span><a id="p_56"></a>vijf kinderen! Allen te gelijk te +redden was niet mogelijk; de praam kon hoogstens negen personen +bevatten.</p> + +<p>„Blijft bedaard!” riep <span class="mixcap">Frits</span> uit. „Eerst de vrouwen en kinderen. Als we +die in veiligheid gebracht hebben, komen we de anderen halen.”</p> + +<p>„Maar toch voor den avond!” riep een van de mannen uit. „Want we kunnen +'t niet langer uithouden. We vergaan van honger.”</p> + +<p>„We komen spoedig terug en brengen brood mede,” zeide <span class="mixcap">Frits</span>, terwijl hij +intusschen vrouw <span class="mixcap">Veen</span> en haar kinderen met nog twee vrouwen voorzichtig +in de boot hielp. Het verhaal, wat de ongelukkigen geleden hadden, is te +lang om hier in te voegen. Toen de eerste vracht goed en wel bezorgd +was, gingen zij de tweede halen welke ze ook veilig overbrachten. 't +Huisgezin was nu echter met twaalf monden vermeerderd, en de weinige +provisie, welke men gered had, zou spoedig op zijn.</p> + +<p>„God zal wel zorgen,” zeide de vrome moeder <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p>En God zorgde. Den volgenden dag, Maandag, begon de vorst zoodanig te +vermeerderen, dat de gansche oppervlakte van den <em class="g">Waard</em> boven den <em class="g">Meidijk</em> +met een dikke ijskorst bedekt werd, waardoor 't nu gemakkelijk werd, van +<em class="g">Gorkum</em> en <em class="g">Bommel</em> met wagens menschen te redden en levensmiddelen aan te +voeren. Tevens gaf die ijsvlakte gelegenheid, om 't nog op de steigers +overgebleven vee in veiligheid te brengen<ins class="corr" id="corr29" title="Bron: ,">.</ins> Maar 't kostte ook +brandstof, en nog zaten <span class="mixcap">Veldhuis</span> en de zijnen, ondanks 't gloeien van de +kachel, op den zolder te rillen en te beven.</p> + +<p>'k Zou u nog menig tafereel van ellende kunnen voorstellen; 'k zou u +kunnen binnenleiden in de woning en de school van den vroegeren +onderwijzer, waar honderd en dertig personen waren opgenomen en waar +gebrek was aan versche lucht, voedsel, deksel en brandstof. Gelukkig, +dat de weldadigheid... doch dat is voor een volgend hoofdstuk. Mijn +verhaal van de rampen van den watersnood van 1861 is nog niet uit; het +is eerst begonnen. Nog meerdere moet ik meedeelen, zwaarder dan die, +welke ik reeds beschreven heb.</p> + +<p>Ook de <em class="g">Maas</em> had in <em class="g">Noord-Brabant</em> een doorbraak veroorzaakt; daar was de +ramp echter op verre na niet zoo groot. Wel stond o. a. te <em class="g">Dungen</em> en <em class="g">St. +Michielsgestel</em> het <span class="pagenum" title="57"></span><a id="p_57"></a>water 4 à 5 voet hoog, en moest men met elkander +door middel van schuitjes communicatie houden; het ongelukkige +<em class="g">Gelderland</em> scheen ditmaal ontzaglijk geteisterd te moeten worden.</p> + +<p>Omstreeks 21 Januari begon de dooi weer in te vallen. Een angstig +vooruitzicht voor ons land. Op den <em class="g">Bovenrijn</em> en de <em class="g">Moezel</em> begon het ijs +reeds in beweging te raken en nog zaten de rivieren hier vast. Eerst was +<em class="g">Duitschland</em> aan de beurt, waar de dijk tegenover <em class="g">Emmerik</em> doorbrak en de +polders overliepen; spoedig zou <em class="g">Gelderland</em> volgen. Het eerst had er een +doorbraak bij <em class="g">Zevenaar</em> plaats (28 Januari) waarbij een gedeelte van den +Rijnspoorweg werd weggeslagen; deze was echter van weinig belang. In +grooter gevaar verkeerden de <em class="g">Betuwe</em> en de <em class="g">Tielerwaard</em>. 't Was de eerste +Februari. Van <em class="g">Gorkum</em> tot <em class="g">Loevestein</em> zat de dam nog steeds muurvast. 't +Was een dam die de lengte had van een uur gaans. Er was nog niet de +minste beweging in geweest. En toch was de rivier, volgens telegrafische +berichten, boven geweldig aan 't kruien. Ook te <em class="g">Nijmegen</em> was 't ijs +losgeraakt. Gisteren kwart over vijven hadden drie kanonschoten +verkondigd, dat de <em class="g">Waal</em> begon. Doch hij had zich om acht uur weer +vastgezet. Er was beneden ook geen schot. Hoog hadden zich daar de +ijsschollen tegen de huizen langs de kade opgewerkt. 's Nachts om drie +uur was 't ijs weer in beweging gekomen. Steeds klom het onophoudelijk +van boven afkomende water al hooger en hooger en brak met geweld de +ijskorst los. 't Lage gedeelte der stad liep onder water.</p> + +<p><em class="g">Tiel</em> is in gevaar. Reeds is er een stuk van de borstwering der wallen +door 't ijs weggesneden. Reeds stroomt het water in de stad. Ook de +<em class="g">Betuwe</em> is in geen minderen perijkel. Daar begint het water om zes uur in +den morgen eensklaps te dalen. Maar 't angstig gelui der noodklokken aan +den overkant <ins class="corr" id="corr30" title="Bron: verkondigd">verkondigt</ins> de oorzaak van die daling. Een +vreeselijke doorbraak bij het dorp <em class="g">Leeuwen</em>, op ongeveer een uur afstands +boven <em class="g">Whamel</em> gelegen, doet het opgezette water met zijn ijsschotsen in +den <em class="g">Tielerwaard</em> stroomen. De <em class="g">Betuwe</em> was gered, ten koste van den +vruchtbaren <em class="g">Tielerwaard</em>. Onder aanhoudend aanwassen was het water al +hooger en hooger gestegen, spoedig was het boven noodpeil. De ijsmassa's +staken heele stukken <span class="pagenum" title="58"></span><a id="p_58"></a>van den dijk af: geen menschelijke macht was +berekend tegen Gods elementen. Twaalf huizen worden door den brullenden +stroom meegesleept; tal van menschen reddeloos door hem weggevoerd. Hun +angstgeschrei klinkt boven 't geweld van het water; niemand kan hen +helpen. Een nieuwe doorbraak bij <em class="g">Whamel</em> verhaast slechts den spoed, +waarmede het water in den ongelukkigen <em class="g">Waard</em> stroomt. Huizen storten in +puin, hutten worden meegesleept. Daar staat het huis van <span class="mixcap">Nikkels</span>. Bij +alle vorige vloeden of gevaar voor overstrooming heeft het zich +goedgehouden en was het een toevlucht voor vluchtelingen. Daar dicht bij +is het huis van <span class="mixcap">Van Beek</span>. 't Gezin verkeert in den doodelijksten angst. +Er wordt geklopt. Een doodsbleek man met verwilderde haren komt binnen. +'t Is <span class="mixcap">Marcelis van der Veen</span>. Hij vraagt naar een zijner kinderen. 't Is +bij zijn vlucht naar den dijk achtergebleven en zou hier een +schuilplaats gezocht hebben. Het kind is er niet. Dan terug om zijn kind +te zoeken. 't Is te laat! Daar is geen tijd meer, arme vader! 't Water +dringt in huis. „Naar boven!” roept <span class="mixcap">Verbeek</span>. Ook daar is men niet +veilig. „Dan maar naar het dak!” Doch ook dat is geen schuilplaats. Een +geweldige ijsschots scheurt het achterdak weg, waarop vrouw <span class="mixcap">Verbeek</span> met +haar jongste kind, haar dochtertje, <span class="mixcap">Johanna</span> of <span class="mixcap">Hanneke</span>, en <span class="mixcap">Marcelis van +der Veen</span> zich bevinden. Vrouw <span class="mixcap">Verbeek</span> met haar zuigeling wordt in de +grondelooze diepte bedolven. <span class="mixcap">Marcelis</span> en de kleine <span class="mixcap">Hanneke</span> drijven, in +'t gezicht van den wanhopigen vader, de woeste zee in. Jammerend klemmen +zich de drie overgebleven kinderen vast aan hun vader, die zich met hen +en een dienstbode op het voordak bevindt. Een oogenblik later stort ook +het voorhuis in; zich aan elkander vastklemmende worden de ongelukkigen +door den stroom medegevoerd. Goddank! daar drijven ze tegen 't huis van +<span class="mixcap">Nikkels</span> aan. Ze worden er in opgenomen en rekenen zich behouden. Doch +ook dat huis begint te waggelen. „Naar de schuur!” gillen allen, en in +doodsangst ijlen ze derwaarts. 't Stevige huis, dat zooveel stormen en +vloeden getrotseerd heeft, valt voor de oogen der ongelukkigen, die het +dak der schuur beklommen hebben, in puin. Nog eenige pijnlijke, angstige +oogenblikken. Daar scheurt ook het dak der schuur in vieren; meer dan +vijftig wanhopige menschen die er hun redding hebben <span class="pagenum" title="59"></span><a id="p_59"></a>gezocht, worden +met hen, die op den hooizolder zitten, door den vloed meegesleept en +verzwolgen! Een tijdlang drijft <span class="mixcap">Verbeek</span> met zijn drie oudste kinderen op +den vloed rond; hij ziet ze alle drie in de diepte verzinken—hij is het +laatste slachtoffer van de vier. En <span class="mixcap">Marcelis van der Veen</span> en de +achtjarige <span class="mixcap">Hanneke</span>? vraagt gij. Ik zal 't u vertellen. Toen ze nog op +het dak zaten, had <span class="mixcap">Verbeek</span> het lieve kind, dat van koude rilde, zijn jas +toegeworpen, om zich daar mede te dekken. Onder angstig gekerm klemt het +arme <span class="mixcap">Hanneke</span> zich dichter tegen <span class="mixcap">Marcelis</span> aan. Pijlsnel vliegen ze op hun +broos vaartuig tusschen bergen van ijs, vernielde gebouwen en +ontwortelde boomen. Het dak blijft hen houden. Daar komen zij aan eenige +nog staande boomen. Met reuzenkracht wordt het dak daar +tegenaangeslingerd en scheurt in tweeën. <span class="mixcap">Van der Veen</span> klemt zich in zijn +doodsangst aan de takken vast. „Ach! <span class="mixcap">Celis</span>!” roept het arme kind. „Laat +mij niet alleen, houd me toch bij u!” Hij doet een poging om haar te +grijpen—onmogelijk! Het stuk dak waarop het kind zit, is reeds te ver +weggedreven; 't bestaat uit hoogstens drie vierkante ellen.</p> + +<p>Zes dagen later, op den middag van den 7<sup>en</sup> Februari, vaart een ranke +boot uit <em class="g">Puifdijk</em> naar een in 't veld gelegen woning om te zien wat er +gered kan worden. Daar valt de roeiers een blauw pakje in 't oog, dat op +'t water drijft, ze weten niet, of 't een kleedingstuk of misschien een +drenkeling is. Toch sturen zij er hun boot heen. Eensklaps komt er +beweging in het pakje; een kind rijst er uit omhoog. 't Is <span class="mixcap">Hanneke +Verbeek</span>, die, voor zoover haar krachten 't haar toelaten, hoofd en +bovenlijf omhoogbeurt. Spoedig is men bij haar. Een der mannen wil +voorzichtig den eenen voet op het stukje dak zetten; <span class="mixcap">Hanneke</span> komt hem +voor. Eerst reikt zij hem haars vaders jas toe, aan welker beschutting +en verwarming zij haar leven te danken heeft, het eenige wat haar van +den man is overgebleven, die nog in zijn laatste ure zoo liefderijk voor +zijn kind gezorgd had, toen laat zij zich in de boot tillen. „Heb je +geen honger, kind?” vraagt een der mannen die in de boot zijn.—„Ja, +vader,” antwoordt het vaderlooze kind, de eenige overgeblevene van een +huisgezin van acht personen.</p> + +<p>Volgens haar verhaal, had ze den meesten tijd slapend doorgebracht; +<span class="pagenum" title="60"></span><a id="p_60"></a>tegen den avond, als 't haar tusschen die ontzaglijke ijsbrokken zoo +angstig werd, verborg zij zich in haars vaders jas en viel dan spoedig +in slaap; ook des daags wikkelde zij zich warmpjes in dien jas. En als +er een ijsschol of ander voorwerp haar stuk dak bedreigde, hield ze de +handjes voor de oogen, om 't gevaar niet te zien, waaraan ze was +blootgesteld. Al den tijd dien ze op den vloed had doorgebracht, had ze +niets gegeten; slechts met een stukje ijs, nu en dan in den mond +genomen, haar dorst gelescht; ze had van tijd tot tijd lekkere appelen +zien voorbijdrijven, waarvan ze zooveel hield, maar er de handjes niet +naar uitgestrekt, dewijl ze bang was, dat ze in 't water zou vallen.</p> + +<p>Met het huis van <span class="mixcap">Nikkels</span> waren ook de kuiper <span class="mixcap">Piek</span> en zijn gezin een +prooi der golven geworden. Hij had met vrouw en vijf kinderen een +schuilplaats gezocht op den zolder van <span class="mixcap">Nikkels'</span> schuur.</p> + +<p>En <span class="mixcap">Marcelis van der Veen</span>? Twee malen moest hij, na zijn scheiding van +<span class="mixcap">Hanneke</span>, van boom verwisselen. Zeven uren hing hij aan den laatsten; +toen werd hij, uitgeput naar ziel en lichaam, door eenige schippers van +<em class="g">Druten</em> gevonden.</p> + +<p>De geheele <em class="g">Tielsche waard</em>, die met het stedeke <em class="g">Batenburg</em> twintig dorpen, +benevens vele buurtschappen en gehuchten telt, werd een prooi van het +woedende water. Van <em class="g">Whamel</em> af zag men niets dan een onafzienbaren +waterplas, waarboven hier en daar een enkel dak uitstak. Te <em class="g">Alphen</em> +stroomde het water op sommige plaatsen een el hoog over den Maasdijk. +Omstreeks tachtig menschen, die hun toevlucht op de zolders hunner +woningen gezocht hadden, verkeerden te <em class="g">Ammerzoden</em> in doodsgevaar. Ook +een grijsaard van zesennegentig jaren, <span class="mixcap">Roekof van Woelderen</span>, de oudste +man der geheele gemeente. Kalm en gelaten bleef deze eerwaarde grijsaard +in 't gevaar: geen jammerkreet kwam hem over de lippen. In stille +onderworpenheid aan God wachtte hij af, wat de Heer over hem beschikken +zou.</p> + +<p>Dieper den polder in woont <span class="mixcap">Martinus van Fraaijen</span> met de zijnen. Zoodra +hij de ramp van de doorbraak verneemt, brengt hij met behulp van zijn +zoontje een gedeelte van zijn vee naar de <em class="g">Maasdijk</em> in veiligheid, en +keert daarop met den knaap naar huis terug, om zijn vrouw te helpen bij +'t inpakken en <span class="pagenum" title="61"></span><a id="p_61"></a>zoo mogelijk redden van hun tilbare have. Doch reeds +komt de verbolgen vloed hem tegen. Slechts door een snelle vlucht kan +hij zich redden. Alleen kan hij dat doen; maar hij kan den knaap toch +niet achterlaten. Hem in de armen te nemen, dat zal zijn loop vertragen. +Daar ontdekt hij een hoogte. „Klim daar op, dan kan ik u straks halen,” +zegt hij en spoedt zich, nadat hij zijn jongen in veiligheid gezien +heeft, ijlings voort. Hij werpt zich in een drieplanker, een bootje van +de kleinste soort. Hij waagt er zich mee op den vloed en brengt het kind +behouden thuis. Maar ook hier begint het water te rijzen—eerst zoeken +ze hun toevlucht op den zolder, toen op het dak. Levensmiddelen hebben +ze niet mee kunnen nemen. Hongerdood of verdrinken—beiden grimmen hen +aan. In Gods naam begeeft hij zich met vrouw en zes kinderen in de ranke +boot. De moeder bindt haar zuigeling op het bloote lijf, uit vrees, dat +het kind bevriezen zal. Zes uren lang dobberen zij op den vloed. Vrouw +en kinderen zijn verkleumd van koude. Daar komen zij aan de ruïnen eener +kerk. Nu zijn ze dicht bij hun redding en worden voorloopig opgenomen in +de woning van den heer <span class="mixcap">J. de Waal</span>, van alles beroofd, behalve van het +vee, dat <span class="mixcap">Martinus</span> naar een dijk gebracht en een bed, hetwelk hij in 't +schuitje meegenomen heeft.</p> + +<p>Op 't kasteel, bewoond door baron <span class="mixcap">Arthur de Woelmond</span>, zijn, behalve de +paarden en koeien welke er gestald zijn, drie honderd menschen geborgen, +die niets dan 't leven hebben overgehouden.</p> + +<p>Ook in <em class="g">Driel</em> is de ellende vreeselijk. Daar zijn meer dan twee duizend +menschen in de Protestantsche kerk bijeen, die niets meer te eten +hebben. Te <em class="g">Rossum</em> is het bedehuis met ongelukkigen gevuld en loopt het +water over den dijk, zoodat ze niet weten, of ze hun leven zullen +behouden. Te <em class="g">Hurwenen</em> zitten allen in angstige bekommering op hun +zolders.</p> + +<p>Doch ik kan zoo niet voortgaan, en u de ellende schetsen, die er overal +heerscht. Ik sluit dus dit Hoofdstuk, om u in 't volgende een +liefelijker tooneel voor oogen te stellen.</p> + +<hr class="fnsep" /> + +<div class="footnote"><a id="FN_6" href="#FNa_6" class="label">6)</a> Hierdoor zijn meer woningen bewaard gebleven.</div> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="62"></span><a id="p_62"></a></p> + +<h2><a id="VIJFDE_HOOFDSTUK"></a>VIJFDE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">De Koning als redder van ongelukkigen.</p> + +<p>Hoe vreeselijk elke ramp is, hoe verschrikkelijk vooral volksrampen +zijn—in <em class="g">Nederland</em> hebben ze altijd een schoone keerzijde: ze geven den +alouden geest van weldadigheid een ruim veld om zich te doen zien. +Misschien was het als een tegenhanger van 't vorige Hoofdstuk niet +kwaad, dat ik u een tafereel ophing van al wat er in <em class="g">Nederland</em> gedaan +werd tot leniging van de ramp, zoo door particulieren als door +vereenigingen en genootschappen; gaarne zou ik de namen en daden van de +menschenvrienden mededeelen, die ondanks 't gevaar, waaraan zij zich +blootstelden, niet aarzelden, om met dikwerf ranke vaartuigen den +uitgestrekten plas in te varen, waar ze ieder oogenblik ijsschotsen +zagen drijven, die hen dreigden te verpletteren—ik wil in de eerste +plaats uw oog vestigen op een enkel man, den eersten uit het land, op +koning <span class="mixcap">Willem</span> den derden.</p> + +<p>'t Was op den vierentwintigsten Januari, dat op den dijk bij <em class="g">Brakel</em>, +kort na twaalven, ondanks het koude, mistige weder, een groote menigte +volks zich om het door de wateren gespaarde veerhuis verzameld had. Ge +herkent onder hen den ouden <span class="mixcap">Veldhuis</span> en zijn zoon <span class="mixcap">Frits</span>, ook <span class="mixcap">Bernard</span> die +uit zijn dorp is overgekomen, om zijn ouders te bezoeken, en te zien, of +hij ze met zijn geheele familie naar zijn pastorie kan medekrijgen. Ze +hebben dat echter afgeslagen; daar ze hopen, dat voor hen <span class="pagenum" title="63"></span><a id="p_63"></a>'t gevaar te +boven is en ze gaarne bij hun goed willen blijven. <span class="mixcap">Bernard</span> zou wel eer +zijn gekomen; maar ook bij hem heeft het gespannen, en hij kon vrouw en +kind (want hij heeft een zoon) niet verlaten, ook zijn gemeente niet, +zoolang ook zij door watersnood bedreigd werden. Doch nu 't gevaar +geheel van hen is afgewend, is hij overgekomen, in de hoop, dat er ten +minste eenigen mede zouden gaan—we hoorden reeds, dat dit hem mislukt +is.</p> + +<p>In 't veerhuis bevinden zich onder anderen de burgemeester van <em class="g">Brakel</em>, +die tevens dijkgraaf van het polderdistrict <em class="g">Bommelerwaard</em> beneden den +<em class="g">Meidijk</em> is, ook de predikant en de rijksontvanger der belastingen van +<em class="g">Brakel</em>. Doch waarom staat al dat volk daar; waarom richten allen hun +blikken naar de overzijde der rivier en wel bepaald in de richting van +<em class="g">Gorkum</em>? Waarom schijnt hun 't wachten niet te verdrieten; ondanks den +door 't sterk ontdooide ijs modderige paden en den kouden nevel, die hen +door de kleederen heendringt?</p> + +<p>Ik zal het u zeggen. Er is tijding gekomen, dat Zijne Majesteit de +Koning zich met eigen oogen zal komen overtuigen van de ramp, welke zijn +volk getroffen heeft, dat hij zooveel hem mogelijk is, hulp en leniging +zal toebrengen. Welnu, dat is de oorzaak van hun geduldig wachten. Velen +zijn er onder hen, die geen eigen woning meer hebben, wien alles door +den watersnood ontnomen is; o, met welk een ongeduld verwachten deze den +vader des vaderlands, die komen zal om met eigen oogen de ramp te +aanschouwen, welke hen getroffen heeft.</p> + +<p>Toch duurt het tot twee ure. Daar bemerkt men, in de verte eenige +rijtuigen aan den overkant der rivier. „Dat zal de Koning zijn!” is de +kreet, die uit vele monden oprijst. „Gezegend hij, die komt als Vader +des Volks!” klinkt het in menig hart. Daar staan de rijtuigen aan den +overkant stil. Koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde, vergezeld van zijn broeder Prins +<span class="mixcap">Hendrik</span> en van den gouverneur<a id="FNa_7" href="#FN_7" class="fnanchor"><sup>7</sup>)</a> van <em class="g">Gelderland</em>, stapt in de +schietschouw en laat zich de <em class="g">Waal</em> overzetten. Nauwelijks is hij aan +land, of hij wordt door een luid „Hoezee! Leve de Koning!” verwelkomd.</p> + +<p><span class="pagenum" title="64"></span><a id="p_64"></a></p> + +<p>Terstond worden de burgemeester, de predikant en de rijksontvanger van +<em class="g">Brakel</em> aan Zijne Majesteit<ins class="corr" id="corr31" title="Bron: ,"></ins> voorgesteld.</p> + +<p>„Mijne Heeren!” zegt de Koning. „Ik verzeker u, dat ik gevoelig ben over +al hetgeen gij verricht hebt, om in den eersten en dringendsten nood te +voorzien. Nooit—neen nooit zal ik dit vergeten.”</p> + +<p>Nu leidt men Zijne Majesteit rond, opdat hij eenig denkbeeld moge +erlangen van de grootte en uitgestrektheid der ramp, hier door 't water +aangericht, en men kan 't hem aanzien, hoezeer 't leed zijner geliefde +onderdanen, zijner medemenschen hem schokt.</p> + +<p>Nauwelijks gunde de Vorst zich den tijd, om des nachts te rusten van +zijn vermoeiende en door den dooi al gevaarlijker en gevaarlijker +wordende tochten; terwijl hij de ongelukkigen van de overstroomde dorpen +in den beneden- en boven- <em class="g">Bommelerwaard</em> bezocht. Overal poogde hij +de slachtoffers van den watersnood te bemoedigen door een vriendelijke +toespraak, overal zorgde hij met milde hand, dat er in hun behoeften +voorzien werd. We zullen den Vorst niet voet voor voet op zijn tocht +volgen; liever willen we enkele schitterende tooneelen van zijn verblijf +op de plaats van den rampspoed opgeven.</p> + +<p>Geen koude, hagel of sneeuw, geen levensgevaar zelfs, hield den Vorst +terug om zijn landgenooten te helpen en op te beuren. Hij bezocht alle +plaatsen, waar ongelukkigen gehuisvest waren, deed zelf onderzoek naar +hun behoeften, luisterde met deelneming naar 't verhaal hunner rampen en +de bijzonderheden hunner redding, ja wilde weten, of ze wel goed gevoed +werden. In een der openbare gebouwen van <em class="g">Kerk-Driel</em> was men juist bezig +aan 't opscheppen van soep. „'t Schijnt hun goed te smaken,” zegt de +Vorst met een vergenoegd gelaat. „Apropos! Schep mij ook eens bord op,” +beveelt hij op vriendelijken toon. Men gehoorzaamt; de koning eet met +smaak de helft van 't bord leeg. „Nu, dat is krachtige kost,” zegt hij +tevreden, „dat zal den menschen goed doen. Laat het hun vooral aan niets +ontbreken, hoor!”—„Informeer eens bij de commissie, of er nog voorraad +genoeg is,” vervolgt hij tot zijn adjudant, „en zeg haar, dat zij anders +op mij kan rekenen.”</p> + +<p>Maar door de steeds herhaalde bijdragen, welke de verschillende +<span class="pagenum" title="65"></span><a id="p_65"></a><ins class="corr" id="corr32" title="Bron: commissien">commissiën</ins>, uit 's konings kas ontvingen, raakte die +eindelijk uitgeput. Men zeide het hem. „Nu, wat zou dat?” vroeg hij, +„als 't niet anders kan, zullen we ons wel eenigen tijd behelpen; die +arme bloeden hebben 't vrij wat meer noodig dan wij.”</p> + +<p>De koning was te <em class="g">Tiel</em>. 't Was kort na de overstrooming van 't land +tusschen <em class="g">Maas</em> en <em class="g">Waal</em>.</p> + +<p>„Sire,” waarschuwt men hem. „De tocht is gevaarlijk. Uwe Majesteit zal +vóór den nacht niet terug kunnen, en 't zal Haar bezwaarlijk vallen, een +voegzaam nachtverblijf te vinden.”</p> + +<p>„Een nachtverblijf, mijne heeren?” vraagt de Vorst lachend. „Ziet mij +eens aan. Zoudt ge niet denken, dat ik nog sterk genoeg was, om 't een +nacht op den dijk uit te houden? Kunnen we niet terugkomen, welnu, dan +blijven we op den dijk. Er zijn er zoo velen die er zich in moeten +schikken; wij zullen er ook niet van sterven.”</p> + +<p>„Maar Sire,” zegt de veerman, toen de koning in de veerschuit stapt. „De +tocht zal lang duren en is gevaarlijk ook.”</p> + +<p>„Durf jij er over?<ins class="corr" id="corr33" title="Bron: ’,">”</ins> vraagt de koning.</p> + +<p>„Ja, Sire, als 't moet, durf ik alles,” antwoordt de veerman.</p> + +<p>„Dan durf ik het ook. Steek af!”</p> + +<p>In een dikken pijakker gehuld, met hooge kaplaarzen aan, blijft hij twee +uren (want zoo lang duurde de overtocht) kalm en bedaard, waar allen +sidderen. En 't was inderdaad een vreeselijke overtocht. Niet alleen, +dat een scherpe sneeuwjacht allen kil en snijdend in 't gezicht jaagt; +maar men moet tusschen dichte ijsschollen heendobberen, die telkenmale +dreigen<ins class="corr" id="corr34" title="Bron: ,"></ins> het ranke vaartuig te zullen verbrijzelen.</p> + +<p>Het eerst gaat de koning aan wal, klautert over het ijs<ins class="corr" id="corr35" title="Niet in Bron.">,</ins> springt +over wakken, waadt door plassen, 't is of hij geen rust heeft voor hij +bij de ongelukkigen is. Hij komt te <em class="g">Dreumel</em>, waar de burgemeester, die +van zijn komst verwittigd is, hem een eenvoudig ontbijt aanbiedt.</p> + +<p>„Nu, dat is goed,” zegt de Vorst. <ins class="corr" id="corr36" title="Niet in Bron.">„</ins>Men zou trek krijgen, als men +zoo lang op 't water is.”</p> + +<p>De koning laat zich het ontbijt goed smaken, en onderhoudt zich +intusschen met den burgemeester over de plaats gehad hebbende ramp. Ook +de tijd, die 't ontbijt kost, kan ten nutte der <span class="pagenum" title="66"></span><a id="p_66"></a>ongelukkigen besteed +worden. Spoedig is 't ontbijt afgeloopen. De koning schenkt zijn glas +nog eens vol.</p> + +<p>„Om u te bedanken, mijn waarde gastheer,” zegt hij minzaam, terwijl hij +het glas ledigt. „Ik moet u zeggen, dat ik geheel en al bekomen ben, na +'t frissche morgentoertje, dat ik gedaan heb.—Doch nu spoedig verder,” +zegt hij tot zijn gevolg.</p> + +<p>Ook hier worden weder de overstroomde dorpen bezocht; ook het punt, waar +de doorbraak heeft plaats gehad. De koning laat zich de plaatsen +aanwijzen, waar vroeger huizen stonden, doch die door den geweldigen +vloed verdwenen zijn. „Die arme menschen!” roept hij uit. „Zoo van alles +beroofd te zijn. Worden ook hier van die ongelukkigen +verpleegd?”—„Voorzeker, Sire,” luidt het antwoord. „Welnu, brengt mij +dan derwaarts.”</p> + +<p>En nu stapt de koning in een schuit, die hem weldra bij de bovenramen +van een stevig gebouw brengt, hetwelk de woede van stroom en ijsgang +doorstaan heeft, en waar zich niet minder dan driehonderd menschen +bevinden. De Vorst treedt er binnen; hij gaat de rijen door en heeft +voor allen een vriendelijk woord. Nu eens spreekt hij een ouden van +dagen aan: „Wel hoe gaat het, vader? Op uw ouden dag zoo iets te moeten +ondervinden! 't Is erg!”—of het klinkt uit zijn mond: „Wel, moedertje. +Hoe maak je 't? Toch nog gelukkig gered?”—Of hij staat stil bij een +moeder, die haar kind op den schoot houdt, streelt vriendelijk de wangen +van het wicht, en zegt: „Dat heb je ten minste nog behouden!”—Zoo +spreekt hij tot allen, vooral tot hen, van wie men hem zegt, dat zij het +meest geleden hebben. Daar wijst men hem een oud, maar nog krachtig en +stevig man. „Die heeft twee dagen lang op een boomstam doorgebracht; +terwijl de golven om hem heenbruisten, en ieder oogenblik dacht, dat +zijn laatste uur gekomen was.”</p> + +<p>De koning nadert hem, en ziet, dat de grijsaard het metalen kruis op de +oude, versleten jas heeft gehecht. De man neemt een flinke houding aan +en brengt de hand aan de pet, om op militaire wijs Zijne Majesteit te +begroeten.</p> + +<p>„Wel vriend,” zegt de koning. „Hoe gaat het u? Je hebt je taai gehouden +naar ik hoor. En zooals ik zie, ben je ridder van 't metalen kruis. Heb +je den tiendaagschen veldtocht meegemaakt?”</p> + +<p><span class="pagenum" title="-"></span></p> + +<div class="figcenter" style="width: 408px;"> +<a href="images/ill_p066a.jpg"><img src="images/ill_p066a-th.jpg" width="408" height="268" alt="" title="Klik voor vergroting (1700×1119px, 411kb)" /></a> +<div class="caption">Tresling & C<sup>o</sup> Hof-Lith Amst.</div> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="-"></span> +<span class="pagenum" title="67"><br /></span><a id="p_67"></a></p> + +<p>„Pardon, Sire,” antwoordt de grijsaard. „Ik diende destijds bij de +tiende afdeeling, en was onder generaal <span class="mixcap">Chassè</span> op de citadel.”</p> + +<p>„Nu, daar heb je 't warm genoeg gehad,” herneemt de koning. „'t Was daar +geen haar beter dan bij <em class="g">Hasselt</em> en <em class="g">Leuven</em>. Je kunt dus meepraten van +vuur en van water. Waar vondt je 't nu wel 't minst prettig: op de +citadel of op je boomstam?”</p> + +<p>„Sire,” antwoordt de man. „Als 't zijn moet, dan tienmaal liever in 't +vuur, dat de kogels om mij heen fluiten, dan ooit weer in 't water. Doch +in beiden heeft God mij bewaard.”</p> + +<p>„God bewaart brave soldaten altijd,” hervat de koning, terwijl hij zijn +beurs uit den zak haalt en die den man overreikt. Daarna drukt hij den +braven krijgsman hartelijk de hand, en zegt bewogen: „Houd maar moed; we +zullen ook u niet vergeten.”</p> + +<p>En met deze woorden verwijdert hij zich.</p> + +<p>„Vaartwel!” zegt hij daarop met krachtige stem tot allen. „Vaartwel! +Hebt slechts geduld en weest tevreden; 't zal u aan niets ontbreken!”</p> + +<p>Ik behoef u wel niet te zeggen, hoeveel zegenbeden er uit de borst van +die ongelukkigen oprezen, zegenbeden voor den Vorst, die zoozeer toonde, +de vader en helper zijner onderdanen te zijn. De tranen, welke in de +oogen van die ongelukkigen glinsterden over de liefdevolle behandeling, +welke zij van hun koning ondervonden, waren zeker wel de schoonste +parelen, welke zijn kroon konden versieren. De tijding van 's konings +edelaardige grootmoedigheid ging door 't gansche land, en uit millioenen +harten steeg de bede op tot den Koning aller Koningen: „O Heer! spaar +onzen goeden Vorst!”—Evenals zijn naamgenoot, graaf <span class="mixcap">Willem</span> de derde, +had hij zich bij de ramp, die <em class="g">Nederland</em> getroffen had, den naam van: +„<span class="mixcap">Willem</span> den goeden” waardig gemaakt!</p> + +<p>Zijn terugreis uit de overstroomde landen naar de residentie was dan ook +inderdaad een zegetocht. En toen hij in dat voorjaar in de hoofdstad +kwam, werd hij luisterrijk ingehaald en vierde men daar feest, omdat +„<span class="mixcap">Willem</span> de goede,” niet alleen koning der <em class="g">Nederlanden</em> was, maar ook +getoond had, de vriend en weldoener zijner door den rampspoed +geteisterde <span class="pagenum" title="68"></span><a id="p_68"></a>onderdanen te zijn. En met hoeveel geestdrift werd zijn +vierenveertigste verjaardag, de 19<sup>de</sup> Februari, gevierd. Schooner +echter nog volgens 's konings wensch zelf: want op dien dag had de +algemeene collecte voor de door den watersnood ongelukkig gewordenen +plaats.</p> + +<p>En waar haar koning dus voortging, volgde de natie. Neen, niet alleen +volgde zij hem—ze was hem reeds voorgekomen. Nauwelijks toch was de +mare van de eerste ramp vernomen, of er vormden zich terstond overal +commissiën om gaven voor de noodlijdenden in te zamelen. Uitgevers van +dagbladen <ins class="corr" id="corr37" title="Bron: plaatsen">plaatsten</ins> kosteloos advertentiën en boden zich +aan tot ontvangst van giften. Concerten werden gegeven, +tooneelvoorstellingen gehouden, waarvan de opbrengst geheel voor de +noodlijdenden was. Daar kwam van alle kanten vrij wat in! Koren, brood, +rijst, aardappelen, allerlei levensmiddelen, hemden<ins class="corr" id="corr38" title="Bron: .">,</ins> kousen, +broeken, en alle soorten van bovenkleederen, bedden, matrassen, dekens, +en wat niet al. En behalve dat alles geld, geld in overvloed. Zoo was er +onder andere op den 21<sup>sten</sup> Januari alleen bij de commissie te +<em class="g">Amsterdam</em> de niet geringe som van ƒ 63,090.82½ ontvangen, en dat +reeds op dien datum. Bij de meeste van die gaven schreef men alleen +letters; bij sommige ook versjes, dikwerf erg kreupelrijm. Een der +aardigste versjes heb ik indertijd uitgeschreven; ik vond het zeer lief. +'t Was van de leerlingen eener jongeheerenschool, die elk uit zijn +spaarpot wat gegeven hadden, en de som van negenendertig gulden inzonden +met de volgende dichtregelen:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Onze ouders zijn ons voorgegaan,<br /></span> + <span class="i0">Zij gaven van hun overvloed;<br /></span> + <span class="i0">Wij geven van 't gespaarde geld,<br /></span> + <span class="i0">God weet het, dankbaar van gemoed,<br /></span> + <span class="i0">En toonen, door te lenigen<br /></span> + <span class="i0">Der armen bittren nood en pijn,<br /></span> + <span class="i0">Dat wij disciplen van den Heer,<br /></span> + <span class="i0">Dat we Amsterdamsche jongens zijn.”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Bij den minister van Binnenlandsche Zaken werd alleen uit <em class="g">Nederland</em> en +zijn overzeesche bezittingen de som van ƒ 253,583.86, van +buiten'slands ƒ 304<ins class="corr" id="corr39" title="Bron: .">,</ins>439.69 ontvangen; terwijl <span class="pagenum" title="69"></span><a id="p_69"></a>de collectie van +den 19<sup>den</sup> Februari ƒ 774,774.28 en een later gehouden algemeene +verloting van voorwerpen van kunst en smaak (alle geschenken van de +inzenders) ƒ 191,034.14 opbracht; zoodat de totale opbrengst meer dan +anderhalf millioen (1,523,831.97) bedroeg. Hoe kon 't anders bij een +volk, welks koning zulk een voorbeeld had gegeven? Wat het den koning +zelf gekost heeft, is ontzaglijk. Toch heeft hij, nog meer dan door dat +geld, zich een naam gesticht in de harten der dankbare natie door zijn +bezoek aan de overstroomde gewesten, en zal de naam van <span class="mixcap">Willem</span> den +derden daar steeds in dankbare herinnering blijven.</p> + +<p>En spreken wij van menschenliefde, dan voorzeker mogen wij ook hen niet +vergeten, die hun eigen leven waagden, om dat hunner medemenschen te +redden. Een voorbeeld onder vele. Drie schippers, <span class="mixcap">Cornelis</span>, <span class="mixcap">Dirk</span> en <span class="mixcap">Jan +van de Weerd</span> waren de eersten, die zich omstreeks acht ure in den morgen +van den 30<sup>sten</sup> Januari, dus zoo wat anderhalf uur nadat de dijkbreuk +was ontstaan, door den burgemeester van <em class="g">Whamel</em>, den heer <span class="mixcap">Kolfschoten</span>, +lieten bewegen, om met genoemden burgemeester op redding van menschen +uit te gaan. Dat voorbeeld werkte; <span class="mixcap">Hendrik van Kessel</span> en <span class="mixcap">Andries Adams</span> +volgden met een tweede schuit; <span class="mixcap">Hol</span> en <span class="mixcap">Brouwer</span> met een derde. De drie +schuiten voegden zich bij elkander en waren na twee uren een heel eind +in den polder gekomen. Daar kwam op eens zulk een geweldige strooming, +dat de schuit van <span class="mixcap">Kessel</span> en <span class="mixcap">Adams</span>, waarin de burgemeester was +overgegaan, zijwaarts afdreef en met ontzaglijk veel krachtsinspanning +aan het bosch van den Hoogen kamp aanlandde, vanwaar ze trachtten naar +den dijk te geraken; 't geen hun belet werd door het ijs, dat hen van +rondsomme insloot. De burgemeester, niet zoo gewoon aan wind en weer als +de flinke varensgezellen, kon 't niet langer uithouden van de strenge +koude. <span class="mixcap">Andries Adams</span> kon dat niet kalm aanzien; hij stapte uit de +schuit, nam den half verkleumden burgervader op de schouders en bracht +hem, na een vreeselijke worsteling van tien minuten tegen het ijs en het +water, waarin hij tot aan den buik ging, behouden aan den dijk. De +andere booten keerden eenigen tijd later met zestien geredden terug, +menschen, die zonder hen een wisse prooi van den dood zouden zijn +geworden.</p> + +<p><span class="pagenum" title="70"></span><a id="p_70"></a></p> + +<p>Maar de edele redders hadden nog niet genoeg gedaan. Andermaal gaan <span class="mixcap">Jan</span> +en <span class="mixcap">Cornelis van de Weerd</span> met <span class="mixcap">Evert Kessel</span> in een schuit den plas op. +Daar zien ze een vrouw met vier kinderen op een ellendige stroowisch. 't +Was de vrouw van <span class="mixcap">Nicolaas Elsen</span> met haar vier kinderen. Met haar man en +hun gezin en nog dertig andere menschen waren zij op het dak hunner +woning gevlucht. De woning was ingestort, de vader met de anderen waren +door den vloed weggesleept; zij met haar kinderen bleven op een stukje +riet of stroo, ter grootte van ongeveer vier vierkante ellen, drijven. +Achtereenvolgens zag ze al haar buren en vrienden verdrinken, ja zij +zelf was reeds ten halvenlijve door het dak gezakt. Daar komt de schuit +met de drie wakkere mannen aan, regelrecht op haar toe. Maar de +schippers, die reeds anderen gered hebben, kunnen er ternauwernood twee +van de vijf bergen. Dat geeft een edele wedstrijd: de moeder wil niet +gaan zonder haar kinderen, de kinderen niet zonder hun moeder. Doch er +is geen tijd tot beraad. De moeder verkeert in 't grootste gevaar; half +met geweld maken ze zich van haar meester en trekken haar met een harer +kinderen in 't schuitje. Toen ze haar aan wal gebracht hebben, keeren ze +om de andere drie kinderen terug en—brengen ze in de armen hunner +moeder, die daarenboven 't geluk heeft, den volgenden dag ook haar man +gezond en wel terug te zien.</p> + +<p>Ziedaar een enkel voorbeeld uit honderde. 't Is genoeg, om u te +verheugen, dat er in dergelijke rampen altijd menschen in overvloed +zijn, die 't beeld van God niet verloren hebben, waar 't aankomt om hun +menschenliefde te toonen en anderen te redden en te behouden.</p> + +<p>En thans—genoeg van den watervloed. Als we dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> spraken, zou +hij zeggen:</p> + +<p>„Daar is in dat jaar veel geleden en veel vergoed. Maar we moeten ons +ook herinneren, dat hetzelfde jaar 1861 voor Gelderland in gezegend +aandenken wordt gehouden; daar den 21<sup>sten</sup> October van dat zelfde jaar +door Z. M. den koning de eerste steen werd gelegd van de eerste +spoorwegbrug, en wel over den IJsel, te <em class="g">Zutfen</em>.”</p> + +<p>„Alweer de koning?” vraagt ge. Welzeker, alweer koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde. +Waar nood was, wist hij te helpen; waar <span class="pagenum" title="71"></span><a id="p_71"></a>een goede zaak, weldaad voor 't +land, in 't spel was, wist hij die door zijn tegenwoordigheid en +medewerking op te luisteren.</p> + +<p>We willen ditmaal onze lezeressen en lezers zelf niet naar <em class="g">Zutfen</em> +voeren; maar hun liever een brief mededeelen, op den namiddag van het +feest door <span class="mixcap">Bernard</span> aan <span class="mixcap">Gustaaf</span> geschreven. Waarschijnlijk zullen ze uit +dien brief bemerken, dat de familie van <span class="mixcap">Veldhuis</span> en die van <span class="mixcap">de Bosson</span> +vermeerderd is, en misschien knorren ze op mij, dat ik hun daarvan op +zijn tijd geen mededeeling heb gedaan. 't Is mijn schuld niet; dan +hadden ze eenvoudig maar de Oprechte Haarlemmercourant moeten lezen; +daar zouden ze beide advertenties hebben gevonden.</p> + +<p>Thans echter wil ik hun den door mij genoemden brief van dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> +mededeelen. Deze luidt als volgt:</p> + +<p class="right ri4" style="margin-top: 1.5em;">Zutphen, den 22<sup>en</sup> October 1861.</p> + +<p class="i3">„Gustaaf!</p> + +<p>„De dag van heden was voor deze stad een ware feestdag; doch niet alleen +voor <em class="g">Zutphen</em>, maar voor 't geheele land. Het spoorwegnet bestaat thans +niet alleen meer in de verbeelding, niet alleen meer op 't papier—de +eerste steen is gelegd van 't gebouw, dat <em class="g">Nederland</em> zal doen +concurreeren met andere natiën. Ik ben gisteren naar <em class="g">Zutphen</em> +gereden—<span class="mixcap">Margot</span> durfde niet, om onzen kleinen <span class="mixcap">Ernst</span>; anders ware ze +zeker meegegaan.</p> + +<p>Ge weet, dat onze goede koning zelf zijn voornemen had te kennen +gegeven, om den eersten steen te leggen van de spoorwegbrug over den +IJsel, en zoo te toonen, hoeveel belang hij er in stelt, dat ook de +Noordelijke provinciën het voorrecht zullen smaken, hetwelk een +versnelde communicatie geeft. Reeds gisteren wapperde de driekleur van +<em class="g">Zutphens</em> toren, waren er aan de IJselkade tribunes opgericht en stonden +van den overkant van de rivier een eereboog en groene tropeën te +prijken. Verschillende ministers en andere aanzienlijken kwamen in de +stad aan, die zelf zoo geheel en al feestelijk getooid was en waarin een +drukte heerschte, welke der stille veste anders vreemd is. Ook <span class="mixcap">Jan</span>, bij +wien ik logeerde, had zijn huis vol logés. Doch laat mij nu tot het +verhaal van de plechtigheid van den dag overgaan.</p> + +<p><span class="pagenum" title="72"></span><a id="p_72"></a></p> + +<p>Om twaalf ure kondigde een algemeene geestdrift de komst van Z. M. aan, +die met zijn gevolg door de commissie voor de Staatsspoorwegen aan de +brug ontvangen en onder fanfares naar de smaakvol ingerichte tribune +geleid werd. Hierop hield de minister van Binnenlandsche Zaken, baron +<span class="mixcap">van Heemstra</span>, een redevoering tot Z. M., waarin hij te kennen gaf, van +hoe hooge waarde de spoorwegen voor <em class="g">Nederland</em>, een land van handel, +nijverheid en landbouw waren, en hoe de natie met geestdrift had +vernomen, dat de koning in persoon den eersten steen tot het groote +gebouw wilde leggen, omdat Z. M. daarvan de diepe beteekenis gevoelde. +De natie was dankbaar aan zijn Vorst, die zelf het groote werk wilde +inwijden, en wenschte vurig dat het hem vergund moge zijn, de voltooiing +daarvan en de ontwikkeling des lands te aanschouwen. Hierop begon de +plechtigheid: de koning stond van zijn zitplaats op en begaf zich naar +den pijler, waar de president der commissie het proces-verbaal van de +handeling voorlas, dat, met sierlijk gekleurde letters op perkament +geschreven, van de zaak zelf en de personen, die er deel aan namen, +melding maakt. Z. M. onderteekende dit stuk: dezelfde hand, die 't +vorige jaar de spoorwegwet bekrachtigde, vereeuwigde thans voor de +nakomelingschap de eerste uitvoering daarvan. Hierop rolde de president +het perkament op, en deed de koning het in een looden bus, hem tot dat +einde overhandigd. Nadat Z. M. in dezelfde bus een exemplaar van alle +munten van den Staat had geworpen, werd zij door den opzichter <span class="mixcap">Springer</span> +gesoldeerd. Nu legde Z. M. de bus in een steen, waarop gebeiteld stond: +„Koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde heeft van deze brug den eersten steen gelegd en +daarmede den aanleg van staatsspoorwegen in Zijn rijk ingewijd.” Hierop +trad de dochter van den burgemeester, de gravin van <span class="mixcap">Limburg Stirum</span>, +nader en bood, met een treffende toespraak, den Vorst den troffel aan. +Aan de linkerzijde van den koning stond de ingenieur <span class="mixcap">Waldorp</span> met den +kalkbak. Op een wenk zakte de steen langzaam en statig naar beneden. +Hierop bood de ingenieur <span class="mixcap">Reuvens</span> den koning den hamer aan; allen vormden +een kring om den Vorst, die nu een slag op den steen gaf—en de eerste +steen was gelegd.</p> + +<p>Op 't zelfde oogenblik hief de muziek het Volkslied aan, de <span class="pagenum" title="73"></span><a id="p_73"></a>klokken +begonnen te spelen, en het donderen van 't geschut verkondigde aan de +omliggende plaatsen, wat er geschied was: terwijl de geestdrift van 't +volk zich in een luid: „Hoezee! leve de koning<ins class="corr" id="corr40" title="Bron: ?">!</ins>” openbaarde.</p> + +<p>Toen de koning de tribune verliet, zongen de jongens van Mettray eenige +door den heer <span class="mixcap">Heije</span> vervaardigde coupletten, waarvan vooral mij het +volgende zeer interesseerde. Het luidt aldus:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i1">„Wat ge dezen winter dee,<br /></span> + <span class="i1">Koning, hebben we óok vernomen,<br /></span> + <span class="i1">En nu ziet ons heel Mettray,<br /></span> + <span class="i1">Hoe ge 't stoompaard van de vree<br /></span> + <span class="i0">Een weg baant over de IJselstroomen.<br /></span> + <span class="i1">Dubbele dwinger van den vloed,<br /></span> + <span class="i1">God zij met u—wat Ge doet.”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Nadat de Vorst in de groote Societeit een <span xml:lang="fr">déjeuner</span> had gebruikt, verliet +hij <em class="g">Zutphen</em>, om zich met zijn gevolg naar <em class="g">'t Loo</em> te begeven, alwaar van +middag groot diner zal zijn, tot hetwelk verschillende hooge personen, +o. a. de voorzitters van de beide Kamers der Staten-Generaal zijn +genoodigd.</p> + +<p>De koning is vertrokken; maar de feestvreugde blijft aanhouden, en we +zullen van avond een prachtige illuminatie hebben. De stadswaag o. a. +zal met gas worden geïllumineerd. Ook de prachtige eereboog zal fraai +verlicht zijn. 't Is hier dan ook vreeselijk druk. Volgens een matige +berekening zijn er 5 à 6000 vreemdelingen in de stad. Alle kamers en +logementen zijn van den dag van gisteren tot morgenavond besproken. +Binnen een rayon van zes uren gaans waren er reeds gisteren geen +rijtuigen meer te krijgen. Ik behoef u dus niet te zeggen, hoe vol het +overal is. Gelukkig, dat ik een goed onderkomen heb. En nu, te midden +der feestvreugde heb ik aan u geschreven; 't zij voor ditmaal voldoende. +Mijn groeten aan <span class="mixcap">Florence</span>, veel kussen aan de kleine <span class="mixcap">Marie</span>.</p> + +<p class="i3">Ik ben als altijd</p> + +<div class="schrijver">Uw toegenegen broeder<br /> +<span class="mixcap">Bernard</span>.</div> + +<p class="clear">PS. Juist wilde ik mijn brief in 't couvert doen, toen <span class="mixcap">Jan</span> <span class="pagenum" title="74"></span><a id="p_74"></a>mij nog de +volgende bijzonderheid mededeelde, welke ook gij zeker niet onaardig +zult vinden. De stoel, waarop Z. M. op de tribune zat, was die, welke +zijn doorluchtige voorouderen bij hun bezoeken te <em class="g">Zutphen</em> gebruikten, +namelijk de zoogenoemde „stadhouderlijke stoel.” Op dezen stoel zat +<span class="mixcap">Willem</span> IV den 9 October 1750, toen hij +op de landschapsvergadering te <em class="g">Zutphen</em> tegenwoordig was, en +waarschijnlijk ook <span class="mixcap">Willem</span> de vijfde, bij zijn bezoek in die stad, 18 +Augustus 1766.”</p> + +<p>De brief van <span class="mixcap">Bernard Veldhuis</span> heeft ons genoegzaam op de hoogte gebracht +van de geheele plechtigheid. Ik behoef er dus niets meer bij te voegen. +Alleen kan ik niet nalaten, u de woorden mede te deelen door koning +<span class="mixcap">Willem</span> den derden in antwoord op de toespraak van den burgemeester der +stad <em class="g">Zwolle</em> gesproken, en die zeker merkwaardig zijn en wel aan de +vergetelheid mogen ontrukt worden.</p> + +<p>„Het verheugt mij,” zeide Zijne Majesteit, „den eersten steen te hebben +mogen leggen van het groote werk, dat voor <em class="g">Nederland</em> van zooveel belang +zal zijn. Het verheugt mij dubbel, dat Ik, die reeds als kroonprins en +beschermheer der Koninklijke Academie te <em class="g">Delft</em>, een warm voorstander was +van het spoorwegnet, hetwelk thans door de wet ten uitvoer zal worden +gebracht, het voorrecht geniet dien steen te hebben gelegd.”</p> + +<p>Welk een edel Vorst, die niet alleen het welzijn van zijn onderdanen ter +harte neemt, wanneer hun rampen treffen, hetgeen alleen het uitvloeisel +van een liefderijk, medelijdend gemoed kon zijn; maar ook met krachtige +hand medewerkt aan hun welwezen, waar 't er op aankomt, handel, +nijverheid en landbouw te bevorderen. Gelukkig het volk, dat zich in +zulk een koning mag verheugen!</p> + +<hr class="fnsep" /> + +<div class="footnote"><a id="FN_7" href="#FNa_7" class="label">7)</a> Tegenwoordig commissaris des Konings.</div> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="75"></span><a id="p_75"></a></p> + +<h2><a id="ZESDE_HOOFDSTUK"></a>ZESDE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">Het feest van Neerlands herstelling.</p> + +<p>Dat was een drukte in <em class="g">Amsterdam</em> op den 16<sup>en</sup> November 1863, het feest +van <em class="g">Nederlands</em> herstelling, na de Fransche heerschappij. Bijna geen +huis, of 't was vol logés, die overgekomen waren om de feesten bij te +wonen. Want al waren die feesten reeds Zondag begonnen (toen was die +herdenking kerkelijk gevierd); Maandag den zestienden zouden ze +eigenlijk eerst aanvangen. 't Zou een rechte feestdag zijn voor +<em class="g">Amsterdams</em> ingezetenen.</p> + +<p>Ook onze oude vrienden hadden hun deel aan logeergasten. We willen +daartoe eerst eens de woning van mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> op de <em class="g">Heeregracht</em> +binnentreden. We vinden haar met kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span> en haar +gezelschapsjuffrouw, <span class="mixcap">Emma Kellner</span>, op Zaterdag, den 14<sup>en</sup> November aan +'t ontbijt zitten. Ze ziet er nog frisch en gezond uit, al heeft ze haar +vierenvijftigste jaar reeds achter den rug, die goede mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>; +ook de kapitein, ondanks zijn zesenvijftig jaren en zijn grijzen knevel, +doet ons zien, dat hij niet veel verdriet in de wereld heeft, en +juffrouw <span class="mixcap">Kellner</span>, die we nog niet ontmoet hebben, en die daar een lieve +en hooggeschatte huisgenoot is, draagt haar tweeëntwintig jaren ook met +eere.</p> + +<p>„Zoodat nu alles klaar is, lieve <span class="mixcap">Emma</span>,” zegt mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>: „het +ledikant voor <span class="mixcap">Margot</span> en haar man, het kleine ledikantje voor <span class="mixcap">Ernst</span> en +<span class="mixcap">Frédérique</span>, en de wieg voor <span class="mixcap">Marietje</span>!”</p> + +<p><span class="pagenum" title="76"></span><a id="p_76"></a></p> + +<p>„Alles in orde, mevrouw,” antwoordt juffrouw <span class="mixcap">Kellner</span>. „'t Is wel wat +vol op de logeerkamer; maar de dominé en zijn gezin zullen er zich toch +goed in kunnen roeren.”</p> + +<p>„Uw huis zal veel van een kazerne weghebben, <span class="mixcap">Frédérique</span>,” zegt de +kapitein. „'t Is jammer, dat je zwager <span class="mixcap">Veldhuis</span> met zuster <span class="mixcap">Marie</span> ook nog +niet te logeeren genomen hebt.”</p> + +<p>„O, wat dat aangaat, <span class="mixcap">Henri</span>,” antwoordt mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>. „Als <span class="mixcap">Gustaaf</span> +niet gepresenteerd had, om ze bij zich aan huis te hebben, dan zouden we +er ook plaats voor gevonden hebben, niet waar <span class="mixcap">Emma</span>?”</p> + +<p>„Voorzeker, mevrouw. Dan had ik eenvoudig mijn kamer geruimd, en zou wel +een plaatsje op zolder hebben gezocht, om voor een nacht of wat te +slapen.”</p> + +<p>„Op zolder!” riep de kapitein lachend uit. „Onze <span class="mixcap">Emma</span> heeft zeker aan +den watersnood van voor twee jaren gedacht. Dan zoudt ge 't veiligst op +zolder zijn, niet waar?”</p> + +<p>„Waarom niet, kapitein?” antwoordde <span class="mixcap">Emma</span>. „Iemands gedachten zijn immers +tolvrij. Doch van iets anders gesproken, mevrouw. Zou ik <span class="mixcap">Betje</span> niet naar +den sleeper zenden, om de vigilante te bestellen, waarmee u de gasten +van 't station wilt afhalen?”</p> + +<p>„Eén vigilante, <span class="mixcap">Frédérique</span>?” vroeg kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span>. „Laat <span class="mixcap">Betje</span> naar +<span class="mixcap">Koens</span> gaan, en vragen, of hij ons geen heelen <ins class="corr" id="corr41" title="Bron: onnibus">omnibus</ins> kan +verhuren. Dan ga ik ook mee, om de karavaan die uit het Oosten komt, af +te halen. Vijf personen, en gij zijt de zesde, in één vigilante! De +sleeper mag er ten minste wel twee paarden voorspannen!”</p> + +<p>„'t Zijn er ook personen naar!” riep mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> uit. „Als je +meegaan wilt, <span class="mixcap">Henri</span>, is er nog plaats genoeg. Dan moogt gij de kleine +<span class="mixcap">Marie</span> op den schoot nemen.”</p> + +<p>„Op gevaar van een paar natte knieën; ik dank u, <span class="mixcap">Frédérique</span>. Laat <span class="mixcap">Margot</span> +haar eenjarig dochtertje zelf op den schoot houden, dan neemt gij uw +tweejarig petekindje <span class="mixcap">Frédérique</span>, en dan mag dominé <span class="mixcap">Bernard</span> voor zijn +wilden driejarigen <span class="mixcap">Ernst</span> zorgen.”</p> + +<p>„Ei, ei! Zoudt ge er zoo gemakkelijk af willen komen, <span class="mixcap">Henri</span>!” vroeg +mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>. „Voor niemendal meerijden, en er niets voor doen! +Neen man, dan blijf je maar stilletjes thuis.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="77"></span><a id="p_77"></a></p> + +<p>„O, ik ben in 't geheel niet verlegen om uw vigilante, <span class="mixcap">Frédérique</span>. Weet +je, wat ik doe. Ik rijd op mijn eigen kosten met <span class="mixcap">Florence</span> naar 't +station—<span class="mixcap">Gustaaf</span> heeft er geen tijd toe, daar hij het te druk op 't +kantoor heeft—en dan haal ik <span class="mixcap">Ernst</span> en <span class="mixcap">Marie</span> af.”</p> + +<p>„En dan moeten <span class="mixcap">Marietje</span> en <span class="mixcap">Henri</span> natuurlijk ook mee. En dan zal +grootvader zijn eenjarig petekind wel op den schoot nemen, ook met +gevaar van natte knieën te krijgen!” schertste mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>.</p> + +<p>„Natuurlijk zal <span class="mixcap">Florence</span> de kinderen graag meenemen,” zeide de kapitein. +„Dus <span class="mixcap">Emma</span>, wees zoo goed, om aan <span class="mixcap">Betje</span> te zeggen, dat ze twee vigilanten +bestelt: een voor mijn zuster en één voor mij.”</p> + +<p>„Toch zeker voor u een met twee paarden, kapitein?” vroeg <span class="mixcap">Emma</span> +schertsend.</p> + +<p>„Of een omnibus van <span class="mixcap">Koens</span>?” voegde mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> er bij. „Want dan +zijn 't vier volwassen personen en twee kinderen.”</p> + +<p>„Een tegen twee gaat niet,” zeide de kapitein lachend. „Vooral als die +twee dames zijn, en de andere zoo'n afgeleefde veteraan als ik.”</p> + +<p>„Een afgeleefde veteraan!” riep <span class="mixcap">Emma</span> lachend uit. „Kapitein, ge ziet er +nog zoo jong uit, dat ik alle dagen bang ben, u met uw aanstaande thuis +te zullen zien komen.”</p> + +<p>Zoo schertsen die goede menschen voort, en we hebben uit hun gesprek al +zoo wat gemerkt, wat er in den tijd, sedert we ze voor 't laatst zagen, +en dat is nu drie en een half jaar geleden, voorgevallen is. Ten aanzien +van des kapiteins zoons moet ik u nog mededeelen, dat de +vierentwintigjarige <span class="mixcap">August</span> op dit tijdstip eerste luitenant bij de +grenadiers, en diens een jaar jongere broeder deelgenoot in de zaak van +<span class="mixcap"><ins class="corr" id="corr42" title="Bron: August">Gustaaf</ins></span> is, welke zaak tegenwoordig onder de firma van <span class="mixcap">de +Winter</span> en <span class="mixcap">Co.</span> gedreven wordt. Dat er een heele drukte aan 't huis van +mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> zou zijn door de overkomst van dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> met +zijn vrouw en drie kinderen, behoef ik u wel niet te zeggen. Grootmama +zag daar echter volstrekt niet tegen op; daarenboven had ze een trouwe +hulp aan haar gezelschapsjuffrouw, <span class="mixcap">Emma Kellner</span>. Bij <span class="mixcap">Gustaaf</span> zouden het +de oude lui <span class="mixcap">Veldhuis</span> zeker <span class="pagenum" title="78"></span><a id="p_78"></a>wel zoo druk niet maken; toch gaf het +<span class="mixcap">Florence</span> natuurlijk veel bemoeiing.</p> + +<p>Nog bestond er een plan, dat echter voor een gedeelte van de beslissing +der logés zou afhangen. Op Dinsdag namelijk zou kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span> met +<span class="mixcap">Gustaaf</span> en <span class="mixcap">Florence</span> naar <em class="g">Den Haag</em> gaan, om ook daar het feest van +<em class="g">Nederlands</em> herstelling bij te wonen; nu hoopten ze <span class="mixcap">Veldhuis</span> en zijn +vrouw en <span class="mixcap">Bernard</span> en <span class="mixcap">Margot</span> over te halen, hen te vergezellen. Mevrouw <span class="mixcap">de +Winter</span> zou dien dag wel op <span class="mixcap">Margot's</span> kleinen passen, en juffrouw <span class="mixcap">Kellner</span> +zou bij <span class="mixcap">Gustaaf</span> aan huis komen, om daar voor de kinderen te zorgen. Dat +was een plan van den kapitein, en als 't niet werd goedgekeurd, zou 't +hem zeker uit zijn humeur brengen. Men zou met retour met den eersten +trein vertrekken, en 's avonds met den laatsten terugkeeren; dan kon men +nog best de illuminatie zien—zeide hij. Hij had dienaangaande reeds aan +<span class="mixcap">August</span> geschreven, en hem aangemaand, om te zorgen, dat ten minste een +paar van hen op de tribune konden komen, om 't leggen van den eersten +steen van 't monument bij te wonen.</p> + +<p>En nu laten we den kapitein en zijn zuster de gasten afhalen, we laten +hen komen, in <em class="g">Amsterdam</em> vertoeven, en willen eens zien, wat er op +Maandag den 16<sup>en</sup> November in de hoofdstad te doen was; om daarna onze +goede vrienden voor een dag naar <em class="g">Den Haag</em> te vergezellen.</p> + +<p>Geheel de hoofdstad had een feestelijk aanzien. De straten waren schier +verduisterd door de menigte van vlaggen; groen en festoenen, prachtige +decoratiën in sommige winkels, eerebogen, chassinetten, alles toonde +aan, dat <em class="g">Amsterdam</em> feest zou vieren, en de nationale kleuren, met Oranje +doorweven, welke ieder zonder onderscheid van rang of kunne op den hoed +of op de borst droeg, gaven den aard van 't feest aan: 't zou er een +zijn, waarbij <em class="g">Nederland</em> niet alleen de herkrijging zijner +onafhankelijkheid, maar ook de herstelling van 't geliefde stamhuis zou +herdenken. Daarom ook waren al de vlaggen versierd met oranjewimpels; +niemand toch kwam het in de gedachten, <em class="g">Oranje</em> van <em class="g">Nederland</em> te scheiden; +integendeel elk burger van ons koninkrijk gevoelde het, dat onze vaderen +met Oranje hun onafhankelijkheid hadden bevochten, en dat die +<span class="pagenum" title="79"></span><a id="p_79"></a>onafhankelijkheid alleen door 't Huis van Oranje duurzaam was geweest.</p> + +<p>Den Zondag te voren was de gedenkwaardige dag in de verschillende kerken +van <em class="g">Amsterdam</em> plechtig herdacht, en had de burgemeester den koning een +telegram gezonden, inhoudende gelukwensching van de hoofdstad des Rijks +op den huidigen feestdag. Per telegraaf had Z. M. daarop geantwoord, dat +hij hoogen prijs stelde op de gevoelens, daarin door den burgemeester +namens zijn stad uitgedrukt. Des namiddags om drie ure had er een +treffende plechtigheid plaats op de nieuwe brug. <span class="mixcap">Barend Ponstijn</span>, die +daar vijftig jaren geleden met de vlag om zijn middel gewonden gekomen +was en haar op dezelfde plek en op 't zelfde uur geplant had, kwam nu, +vergezeld van de personen, die destijds bij hem geweest waren. Reeds +wachtte er hem de burgemeester, die zich vriendelijk met hem en zijn +kameraden onderhield. Zoodra nu 't speelwerk van de Oude kerk het uur +van drieën aankondigde, haalde <span class="mixcap">Ponstijn</span>, als weleer, de vlag onder zijn +bovenkleederen vandaan, en heesch die, onder het daverend gejuich der +tallooze aldaar verzamelde menigte. Daarop hield de burgemeester een +korte, maar gepaste toespraak tot den waardigen grijsaard, die dezen dag +had mogen beleven.</p> + +<p>We zullen de verschillende decoratiën niet beschrijven; alleen willen we +vermelden, dat de burgemeester der hoofdstad een aangename verrassing +had ondervonden. Immers, toen hij dien morgen wakker was geworden, zag +hij, dat de voorgevel van zijn huis prachtig was gedecoreerd. Dat was in +den afgeloopen nacht gedaan door de leden van 't genootschap „Hooger zij +ons doel.” In die versiering had men het volgende vierregelige versje +aangebracht:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Heel de Amstelstad mag 't feest der vrijheid vieren,<br /></span> + <span class="i2">Zoo heuglijk voor ons dierbaar koninkrijk;<br /></span> + <span class="i0">Ons zij 't vergund, uw woning op te sieren,<br /></span> + <span class="i2">Der dankbaarheid van Amsterdam ten blijk!”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Maar we spreken van den Zondag te voren. Reeds in de vorige week was de +bevolking feestelijk gestemd, getuige verscheidene optochten bij +fakkellicht, waarbij die van de Kattenburgers en Willemstraters +merkwaardig zijn, omdat ze den goeden <span class="pagenum" title="80"></span><a id="p_80"></a>geest aanduiden, welke in die +dagen de bevolking van <em class="g">Amsterdam</em> bezielde. Immers de bewoners van beide +van elkander verwijderde buurten, menschen uit de heffe des volks, +brachten elkaar wederkeerig een bezoek en een contravisite.</p> + +<p>En zoo was de Zondag voorbijgegaan in feestelijke stemming. Druk was 't +op de straten geweest; want ieder was nieuwsgierig om de sierlijke +decoratiën te zien; ieder stelde belang in de aanstalten, reeds gemaakt +tot de schitterende verlichting, die den volgenden avond zou plaats +hebben. Ook onze oude vrienden, <span class="mixcap">Gustaaf</span> en zijn vrouw en <span class="mixcap">Bernard</span> en +<span class="mixcap">Margot</span>, hadden de nog jonge beenen vrij wat te doen gegeven, en zelfs de +oude <span class="mixcap">Veldhuis</span> met zijn <span class="mixcap">Maria</span> hadden ook de hunne niet ontzien; ofschoon +ze toch 's avonds, toen de geheele familie bij mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> op +visite was, klaagden over de geduchte einden en de slechte bestrating. +Wie echter 't meest van allen gezien had, was kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span>, die +met zijn zoon <span class="mixcap">Emile</span> de geheele stad was door geweest; waarom de laatste +dan ook schertsend verklaarde, dat papa hem dien dag een militaire +marschroute had doen maken, en hij zeker den volgenden geen voet buiten +de deur zou kunnen zetten. Papa lachte hem daarover braaf uit en zei, +dat hij niet beter kon doen, dan dien volgenden dag maar stil voor de +ruiten te zitten koekeloeren, om eens goed van zijn fatigues uit te +rusten. En dat zou hem zeer gemakkelijk zijn; daar de geheele familie +toch ten huize van <span class="mixcap">Gustaaf</span> was vereenigd, om den optocht te zien, die, +naar men gehoord had, uit niet minder dan zesduizend menschen zou +bestaan, en waarbij, volgens 't programma, zeer mooie zegewagens zouden +zijn. Papa <span class="mixcap">de Bosson</span> echter zou, als ridder van 't metalen kruis, den +tocht mee maken, en toch had hij zijn beenen niet ontzien. Nu, dat feest +begon 's Maandags dan ook vroeg genoeg. Om acht uur 's morgens +verkondigde een kanonschot, dat het een aanvang had genomen, en +vereenigden zich de verschillende deelnemers aan den optocht. Denkt +echter niet, dat toen allen zich reeds in 't huis van <span class="mixcap">Gustaaf</span> op de +Heerengracht verzameld hadden. Zóó vroeg behoefden ze daar niet te +zijn. Eerst vrij wat later kondigde een ander kanonschot aan, dat de +trein zich in beweging gesteld had, en dan had die nog een heel eind af +te leggen, eer hij voor 't huis van <span class="mixcap">Gustaaf</span> was. Toen hij <span class="pagenum" title="81"></span><a id="p_81"></a>echter +aankwam, zaten allen voor de glazen, of stonden ze achter 't staketsel, +dat voor den stoep van 't huis was opgeslagen.</p> + +<p><span class="pagenum" title="-"></span></p> + +<div class="figcenter" style="width: 410px;"> +<a href="images/ill_p080a.jpg"><img src="images/ill_p080a-th.jpg" width="410" height="274" alt="" title="Klik voor vergroting (1708×1142px, 436kb)" /></a> +<div class="caption">Tresling & C<sup>o</sup> Hof-Lith Amst.</div> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="-"></span></p> + +<p>En 't was een lange stoet, die trein van 6000 menschen, voorafgegaan en +gevolgd door een detachement cavalerie. We zullen hem niet in al zijn +bijzonderheden beschrijven; maar willen<ins class="corr" id="corr43" title="Bron: ;">,</ins> terwijl we evenals +<span class="mixcap">Gustaaf</span> het gedrukte programma van den optocht in de hand houden, +slechts enkele bijzonderheden er van mededeelen.</p> + +<p>„Daar komt de tjotter aan, getrokken door zes paarden en begeleid door +zevenenveertig leerlingen van 's lands marinewerf,” zeide <span class="mixcap">Gustaaf</span>, en 't +was inderdaad een aardig gezicht, die op een wagen geplaatste schuit te +zien, waarin een bootsman en vier matrozen zaten. De matrozen deelden +aan de omstanders exemplaren uit van een gelegenheidslied, en ze hadden +daarmee de handen vol.</p> + +<p>„Let nu eens op, mama,” zei hij iets later. „Daar komen de oude +strijders van 't jaar dertien aan.”</p> + +<p>Vier grijsaards, en onder hen een visscher van 't eiland <em class="g">Marken</em>, zaten +in een open rijtuig, door twee paarden getrokken, en daarachter in een +ander rijtuig, de oude <span class="mixcap">Ponstijn</span>, met zijn oranjevlag in de hand. 't Was +een hoezee! waar die vijf mannen verschenen.</p> + +<p>„En daar komt nu de eerste zegewagen!” riep hij. „Let nu goed op!”</p> + +<p>'t Was een heel gevaarte, die zegewagen, welke <em class="g">Nederland</em> moest +voorstellen. Daar zat aan 't achtereinde op een troon, de Nederlandsche +Maagd, den helm op 't hoofd met de linkerhand rustende op haar +wapenschild en in de rechter de speer houdende, waarop de vrijheidshoed. +Aan haar voeten lag de Nederlandsche leeuw (natuurlijk in beeld); ze was +omringd door vier vrouwenbeelden, die den handel, de scheepvaart, den +landbouw en de nijverheid voorstelden. Aan weerszijden van den wagen +zaten zes meisjes in 't wit gekleed, met oranjesjerpen om en die op rood +fluweelen kussens verschillende voorwerpen droegen. De wagen zelf, die +antiek van vorm en keurig gedecoreerd was, werd door zes paarden +getrokken, door twee postiljons geleid. Paarden, wagen, alles was met +rijk oranje versierd. Heel spoedig hierop volgde de tweede zegewagen, +voorstellende <span class="pagenum" title="82"></span><a id="p_82"></a>de vrije drukpers na 1813. Aan 't achtereind van dien +wagen prijkten de bustes van koning <span class="mixcap">Willem</span> I, II, en III, met groen +omgeven. Verder stond er 't beeld van <span class="mixcap">Laurens Janszoon Koster</span> op, een +ijzeren drukpers en een letterkast, en waren de zich daarop bevindende +gezellen in gewoon werkkostuum gekleed, bezig met verschillende liederen +te drukken, welke zij onder 't volk uitstrooiden. Deze liederen waren: +„Neerlands vrijheid,” „De volksgeest,” „Feestlied 1813–1863,” „Drukpers, +nijverheid en kunst,” „<em class="g">Amsterdam</em> op den 16<sup>den</sup> November 1863,” +„Hoezee! Oranje boven!” en „16 November 1863,” alle door +drukkersgezellen vervaardigd. Deze wagen werd getrokken door acht +paarden, door vier postiljons geleid; wagen, paarden en postiljons met +de Nederlandsche kleuren versierd. Minder groot was de met zes paarden +bespannen zegewagen, voorstellende den boekhandel en de boekbinderij. +Deze was met rood en zwart, de stadskleuren, gedecoreerd. Een vijfde +wagen stelde de litographie voor, en werd getrokken door zes paarden; +waarvan de twee eerste met oranje, de twee volgende met nationale +kleuren, de twee laatste met de stadskleuren getooid waren. Het voorste +gedeelte van dien wagen stelde allegorisch <em class="g">Nederland</em> voor, het achterste +verbeeldde de steenmijnen van <em class="g">Sollinghoven</em> in <em class="g">Beieren</em>, waarbij eenige +mijnwerkers. Men zag er verder de steendrukpers in volle werking, als +ook den steendrukker, slijper, teekenaar en eenige gezellen. Op den +wagen werd het portret van Z. M. den koning gedrukt, hetwelk in duizende +exemplaren onder 't volk werd uitgedeeld<ins class="corr" id="corr44" title="Niet in Bron.">.</ins> De zes stalknechts, die +de paarden geleidden, waren in 't kostuum uit de dagen van <span class="mixcap">Maurits</span> en +<span class="mixcap">Frederik Hendrik</span>.</p> + +<p>En hiermede nemen wij afscheid van den triomftocht, die rijkelijk +voorzien was van muziekcorpsen, en zich op den <em class="g">Dam</em> om het monument +schaarde. Dat de meesten, der bij <span class="mixcap">Gustaaf de Winter</span> verzamelden den +optocht meer dan eens zagen, zal ik u wel niet behoeven te zeggen; <span class="mixcap">Emile</span> +had hem wel zes maal gezien; en 't was ook wel de moeite waard, om alles +meer dan eens te beschouwen, vooral de tjotter en den zegewagen; kortom +'t was in alle deelen een welgeslaagde optocht en hij deed <em class="g">Amsterdam</em> eer +aan.</p> + +<p>Intusschen hadden de volksspelen op de drie daarvoor bestemde <span class="pagenum" title="83"></span><a id="p_83"></a>en geheel +ingerichte plaatsen, het <em class="g">Funen</em>, het <em class="g">Amstelveld</em> en aan de <em class="g">Zaagmolenpoort</em>, +een aanvang genomen. Daar werden allerlei volksvermakelijkheden +uitgevoerd tot groot genoegen van de toeschouwers en de werkende leden +zelf; als klimmen in de groote en in de kleine mast, boegsprietloopen, +wedstrijd in manden en 't loopen in zakken, terwijl na afloop tal van +prijzen en premiën werden uitgedeeld; zoodat menige bewoner der +achterbuurten, menige knaap uit den geringen stand met een aardig +gedachtenisje naar huis ging.</p> + +<p>En 's avonds de illuminatie—die was zoo algemeen, en over 't geheel zoo +schitterend, dat niemand onvoldaan huiswaarts keerde. Gaarne zou ik er +de meest uitstekende verlichtingen van beschrijven, of met u naar de +<em class="g">Plantage</em> gaan, waar de bedienden van 't koninklijk genootschap <span xml:lang="la">Natura- +Artis- Magistra</span>, als kozakken verkleed, om een ferm wachtvuur gelegerd +waren, op hetwelk pannekoeken gebakken werden, hetgeen een trouwe +herinnering aan 't jaar 1813 gaf;—we hebben echter geen tijd meer; want +we moeten morgen weer vroeg op, om met de familie <span class="mixcap">de Winter</span> en <span class="mixcap">Veldhuis</span> +met den eersten trein naar <em class="g">'s-Gravenhage</em> te trekken. Daarenboven laat +mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> (de jonge namelijk) ons niet los, voor we bij haar +gesoupeerd hebben, waarbij met een lekker glas wijn tal van toosten +gedronken worden, en natuurlijk ook een op koning <span class="mixcap">Willem</span> den derden.</p> + +<p>Met blijde vooruitzichten stapten de zeven reizigers in een waggon +tweede klasse, om zich naar <em class="g">Den Haag</em> te laten vervoeren en aldaar +wederom een feestdag bij te wonen. 't Waren kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span>, +<span class="mixcap">Veldhuis</span>, <span class="mixcap">Gustaaf</span> en <span class="mixcap">Florence</span>, <span class="mixcap">Bernard</span> en <span class="mixcap">Margot</span>, <span class="mixcap">Emile</span> en <span class="mixcap">Emma</span>. Mevrouw +<span class="mixcap">de Winter</span> en juffrouw <span class="mixcap">Veldhuis</span> waren nog te vermoeid van den tocht van +gisterenavond; de laatste had er op aangedrongen, dat <span class="mixcap">Emma</span> mee naar <em class="g">Den +Haag</em> zou gaan; <i>zij</i> zou dien dag wel op de kinderen van <span class="mixcap">Florence</span> +passen; en <span class="mixcap">Gustaaf</span> had zijn boekhouder voor dien dag de zorg over 't +kantoor opgedragen; omdat zijn vrouw gaarne had, dat hij haar +vergezelde, en hij wenschte, dat zijn compagnon ook zou meegaan. Deze +deed dit des te liever, omdat hij een goed oogje had op juffrouw <span class="mixcap">Emma</span>, +'t geen waarschijnlijk wel spoedig op een engagement zou uitloopen.</p> + +<p><span class="pagenum" title="84"></span><a id="p_84"></a></p> + +<p>De reis per spoor, ofschoon vrij wat sneller dan vroeger per trekschuit +of diligence, duurde onzen reizigers nog veel te lang; eindelijk, daar +klonk de stem van den conducteur „<em class="g">'s-Gravenhage</em>, heeren!” hun als +hemelmuziek in de ooren, en spoedden zij zich naar de door <span class="mixcap">August</span> +bewoonde kamers. Hem zelf vonden ze echter niet thuis; hij was reeds +vroeg naar de kazerne vertrokken, omdat hij dienst had; hij had echter +gezorgd, dat zijn hospita alles tot ontvangst van de gasten in +gereedheid had gebracht, en een klein briefje achtergelaten, waarin hij +meldde, dat hij de wacht aan den ingang der tribune zou hebben; waarom +hij diegenen van 't gezelschap, welke lust hadden de eerste steenlegging +van 't monument bij te wonen, uitnoodigde, om in <em class="g">'t Willemspark</em> te +komen, als wanneer hij hun den toegang zou verschaffen. Onder een ferm +ontbijt, hetwelk onze reizigers geheel en al restaureerde, besprak men +dat punt.</p> + +<p>„Ik ga naar <em class="g">'t Willemspark</em>,” zeide <span class="mixcap">Veldhuis</span>. „Ik wil den koning +graag eens weerzien, dien ik, sedert hij met den watersnood bij ons was, +niet weer aanschouwd heb. <span class="mixcap">Willem</span> de derde heeft door zijn edel gedrag +bij die gelegenheid voor altijd mijn hart gestolen.”</p> + +<p>„En ik,” zei <span class="mixcap">Bernard</span>, „wenschte <span class="mixcap">Oosterzee</span> wel eens te hooren, en ga dus +mede; tenzij <span class="mixcap">Margot</span> liever naar de <em class="g">Maliebaan</em> mocht gaan, om de +volksvermakelijkheden en de fraai gedecoreerde gebouwen te zien.”</p> + +<p>„Jongens neen,” zei <span class="mixcap">Margot</span>. „Ik wil ook den koning wel eens zien en +<span class="mixcap">Oosterzee</span> hooren. Sedert ik uit <em class="g">Amsterdam</em> ben, heb ik 't eerste genoegen +niet gehad; daarenboven zoo'n eerste steenlegging moet wel aardig zijn. +Jij hebt dat in <em class="g">Zutfen</em> bijgewoond, <span class="mixcap">Bernard</span>; ik niet.”</p> + +<p>„Ik ga naar de <em class="g">Maliebaan</em>,” zeide <span class="mixcap">Emile</span>. „Ik heb gehoord, dat het een +geheel ander soort van volksvermakelijkheden zal zijn, dan bij ons in +<em class="g">Amsterdam</em>. En dat wil ik gaarne eens zien. Je gaat toch met me mee, +juffrouw <span class="mixcap">Emma</span>?”</p> + +<p>„Volgaarne, mijnheer <span class="mixcap">Emile</span>,” antwoordde <span class="mixcap">Emma</span>. „En wat denkt mevrouw <span class="mixcap">de +Winter</span> te doen?”</p> + +<p>„Ik ga, waar mijn man gaat,” antwoordde <span class="mixcap">Florence</span>. „Wat ben jij van plan, +<span class="mixcap">Gustaaf</span>?”</p> + +<p>„Ik zat er juist over te denken, <span class="mixcap">Florence</span>,” gaf hij ten antwoord, <span class="pagenum" title="85"></span><a id="p_85"></a>„en +ben 't met mij zelf niet eens. Beslis jij dus vrouwtjelief.”</p> + +<p>„Als <i>ik</i> zeg, dat het mij onverschillig is, dan zou de zaak hangend +blijven. Nu, om u de waarheid te zeggen, wenschte ik 't liefst naar 't +<em class="g">Willemspark</em> te gaan.”</p> + +<p>„Aangenomen,” zeide <span class="mixcap">Gustaaf</span>. „Nu, <span class="mixcap">Emile</span>, dan zul jij de firma wel in de +<em class="g">Maliebaan</em> representeeren.”</p> + +<p>„Dat beloof ik u,” antwoordde <span class="mixcap">Emile</span>. „En ik hoop er u van middag 't een +en ander van mee te deelen, mits gij mij <i>uw</i> ervaringen vertelt.”</p> + +<p>„Voorzeker. Misschien lees ik u wel de redevoering van <span class="mixcap">Oosterzee</span> voor; +ten minste, als die al te koop is.”</p> + +<p>„Och, laat dat maar voor een anderen tijd over, compagnon,” zeide <span class="mixcap">Emile</span>. +„Je zult die toch nooit met zooveel welsprekendheid voordragen als de +Utrechtsche redenaar. Doch wil je haar koopen, ga uw gang. Ik wil haar +graag eens lezen.”</p> + +<p>„Dus voor rekening van de firma?” vroeg <span class="mixcap">Gustaaf</span> lachend.</p> + +<p>„Wel zeker, voor rekening van de firma,” antwoordde <span class="mixcap">Emile</span>. „Of nog beter +voor gezamenlijke kosten.”</p> + +<p>„Ferm zoo,” zeide kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span>. „'t Heele ding kost misschien twee +dubbeltjes, dat is twee en een halven cent voor ieder van ons.”</p> + +<p>„'t Zal wel acht stuivers kosten,” zeide <span class="mixcap">Florence</span>. „Nu, dat is tien +centen voor mijn man en mij. 't Is alweer een dubbeltje voor een plaats +in het doophuis. Maar soit! 't Is alle dagen niet de 17<sup>de</sup> November.”</p> + +<p>„Wat is die <span class="mixcap">Florence</span> toch een zuinige huishoudster!” riep <span class="mixcap">Margot</span> uit. +„Dat berekent zelfs de dubbeltjes, die ze voor een plaats in 't doophuis +geeft.”</p> + +<p>„Geen wonder,” zei <span class="mixcap">Florence</span>. „Jij hebt makkelijk praten, <span class="mixcap">Margot</span>. Als +vrouw van den dominé heb je een plaats in de kerk, en nog wel een +gedistingueerde. Bij mij is ieder dubbeltje er een.”</p> + +<p>„Bij mij ook,” antwoordde <span class="mixcap">Margot</span>. „Ofschoon ik dikwijls zou wenschen, +dat ieder dubbeltje er twee was.”</p> + +<p>Alzoo was er dan bepaald, dat er zes naar 't <em class="g">Willemspark</em> en twee naar de +<em class="g">Maliebaan</em> zouden gaan. Daar we ons, zooals de meeste menschen doen, bij +de meerderheid aansluiten, gaan we dus eerst naar genoemd park, waar de +tribune gebouwd <span class="pagenum" title="86"></span><a id="p_86"></a>is. Het middengedeelte is hooger uitgebouwd dan de +beide zijvleugels, en gedekt met het <em class="g">Nederlandsche</em> wapen, waarboven de +koninklijke kroon; aan weerszijden twee schilden met vrouwenbeelden, +wier arm rust op een hoeksteen, met de inscriptiën: „<em class="g">Nederland</em>” en +„<em class="g">Oranje</em>.” Boven de zijvleugels prijken aan beide kanten de wapens der +verschillende provinciën, en daarboven wapperen nationale en +oranjevlaggen. In 't midden is de loge van den koning; rechts daarvan +staat het gestoelte, voor prof. <span class="mixcap">Oosterzee</span> bestemd. Vlak over de loge van +Z. M. is de tribune voor de zangers en zangeressen; aan de linkerhand +daarvan die voor 't muziekcorps der stedelijke schutterij, aan de +rechter- die van de kapel der grenadiers. Nog zijn er op het terrein +zelf drie rijen stoelen, die tusschen de zangers en den steen staan en +bestemd zijn voor de overgebleven strijders van 1813. In 't midden is de +steen, omringd door met oranje omstrengelde palen, waarboven een linnen +dak, om, indien 't mocht gaan regenen, de plechtigheid ongestoord te +doen doorgaan.</p> + +<p>Toen echter onze zes vrienden aankwamen, waren de tribunes der +muzikanten en zangers reeds bezet, en begonnen ook de andere vol te +worden. Ofschoon de kapitein een toegangskaart en dus een aangewezen +tribune had, vond hij het toch prettiger om bij 't gezelschap te +blijven, en vergezelde hen naar de algemeene.</p> + +<p>Daar komt de grijze prins <span class="mixcap">Frederik</span>, eere-president der hoofdcommissie +voor 't monument, en wordt terstond door die commissie naar de stoelen +geleid, waarop nu de oudstrijders, omstreeks 150 in getal, gezeten zijn, +hij vertoeft lang onder hen. Intusschen geleidt de hoofdcommissie de +afstammelingen van de groote mannen van 't jaar 1813, de <span class="mixcap">Hogendorps</span>, de +<span class="mixcap">van der Duins van Maasdam</span>, de <span class="mixcap">van Stirums</span>, de <span class="mixcap">Kempers</span>, naar de voor hen +bestemde loge, en prins <span class="mixcap">Frederik</span> richt tot hen een hartelijke toespraak, +welke door graaf <span class="mixcap">Frederik van Hogendorp</span> <ins class="corr" id="corr45" title="Bron: beantwoordt">beantwoord</ins> +wordt. Hierop gaat de prins naar zijn loge. Daar hadden inmiddels ook +zijn doorluchtige gemalin met hare dochter prinses <span class="mixcap">Marie</span>, alsmede de +prins van <span class="mixcap">Oranje</span> en prins <span class="mixcap">Hendrik</span> hun plaatsen ingenomen. Eensklaps doet +zich een fanfare van 't orkest hooren. In een met vier schimmels +bespannen opene calèche komt het vorstelijke echtpaar; tegenover hen zit +hun jongste zoon, prins <span class="mixcap">Alexander</span>. <span class="pagenum" title="87"></span><a id="p_87"></a>Terwijl ze de met een sierlijk +tapijt bekleede trappen hunner tribune opstijgen, overstemt het: „Oranje +boven!” de muziek van 't orkest. De geestdrift in <em class="g">Den Haag</em> was dien dag +niet minder dan ze gisteren in <em class="g">Amsterdam</em> was geweest.</p> + +<p>Den ouden <span class="mixcap">Veldhuis</span> stonden de tranen in de oogen.</p> + +<p>„Dat doet me goed!” zei hij. „O, ze hadden koning <span class="mixcap">Willem</span> den derden eens +moeten zien, zooals ik hem in den <em class="g">Bommelerwaard</em> gezien heb, er zou geen +eind aan hun gejuich zijn.”</p> + +<p>„Dan ben <i>ik</i> blij dat ze er hem niet gezien hebben,” zeide <span class="mixcap">Florence</span>, +„want ik verlang hartelijk naar de feestcantate.” Daar hief de grijze +<span class="mixcap">Lubeck</span> den dirigeerstok op, en begon het koor:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„De Heer heeft groote dingen<a id="FNa_8" href="#FN_8" class="fnanchor"><sup>8</sup>)</a><br /></span> + <span class="i1">Aan <em class="g">Nederland</em> gedaan,<br /></span> + <span class="i0">Dies zijn we blijde en zingen!<br /></span> + <span class="i1">'t Is feest! Hef hymnen aan!<br /></span> + <span class="i0">O volk, hersteld in eere!<br /></span> + <span class="i1">Wie wendde uw treurig lot?<br /></span> + <span class="i1">'t Is God!—Der vaadren God!<br /></span> + <span class="i0">Almachtige! U zij de eere!”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Prachtig waren niet alleen de koren, maar ook de solo's, door de dames +<span class="mixcap">van Heun</span>, <span class="mixcap">Borst-Hoppenbrouwers</span> en <span class="mixcap">van Deventer</span>, de heeren <span class="mixcap">Nievelt</span> en +<span class="mixcap">Deckers</span>. Dit eerste gedeelte eindigde met een koraal, waarvan het +laatste couplet dus luidde:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Neerlands bloeien doet herdenken,<br /></span> + <span class="i1">Hoe de dag des heils verscheen,<br /></span> + <span class="i0">En hun blijvende eere schenken,<br /></span> + <span class="i1">Die het volk zijn <ins class="corr" id="corr46" title="Bron: voorgeschrêen">voorgeschreên</ins>.<br /></span> + <span class="i0">Maar de mannen die wij eeren,<br /></span> + <span class="i1">Waren tot niets groots bekwaam,<br /></span> + <span class="i0">Buiten U!—o Heer der Heeren!<br /></span> + <span class="i1">Alles in ons looft Uw naam!”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Nu trad professor <span class="mixcap">J. J. van Oosterzee</span> op het voor hem bestemde +gestoelte. We zullen u uit die redevoering niets mededeelen. De keus is +te moeilijk; we zouden het stuk genoegzaam geheel moeten overschrijven. +Alleen het einde van het eerste gedeelte:</p> + +<p><span class="pagenum" title="88"></span><a id="p_88"></a></p> + +<p>„In tallooze harten, o, Vorst,” zei de redenaar, „rees in stilte een +monument voor U op: wie verdient meer dan gij de hand te slaan ook aan +dit zichtbaar gedenkteeken? De natie alleen wil het bouwen, de rijke +heeft van zijn schat, de weduwe haar penningske ten offer gebracht, maar +de eerste steen mag door geen andere dan door Oranjes handen worden +gelegd!”</p> + +<p>Een donderend hoezee! toonde, hoezeer 't volk met den redenaar instemde, +dat geen ander dan een Oranje den eersten steen voor 't monument van +<em class="g">Neerlands</em> onafhankelijkheid mocht leggen. 't Was of er geen eind aan 't +juichen zou komen. Doch daar hief <span class="mixcap">Lubeck</span> zijn dirigeerstok weer op, en +klonk de solo schoon:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Een drietal eedle mannen<a id="FNa_9" href="#FN_9" class="fnanchor"><sup>9</sup>)</a> zat,<br /></span> + <span class="i1">Voor 's aadlaars<a id="FNa_10" href="#FN_10" class="fnanchor"><sup>10</sup>)</a> blik verborgen,<br /></span> + <span class="i0">In Hollands oude Gravenstad<a id="FNa_11" href="#FN_11" class="fnanchor"><sup>11</sup>)</a><br /></span> + <span class="i1">Te wachten naar den morgen;<br /></span> + <span class="i0">Daar groette, als op een tooverslag,<br /></span> + <span class="i0">Een nieuwe Staat den nieuwen dag.”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Hierop viel het koor in, en werd het tweede gedeelte der feestcantate +gezongen. Intusschen had prins <span class="mixcap">Frederik</span> zich met de hoofdcommissie naar +de koninklijke tribune begeven, bij welken stoet zich de ministers en de +voorzitters van de beide Kamers der Staten-Generaal hadden aangesloten. +Zoodra nu 't slotkoor was geëindigd, noodigde de prins zijn koninklijken +neef uit, om ingevolge Z. M. belofte, den eersten steen te leggen tot +het Nationaal gedenkteeken. Nu stond de koning op en begaf zich, gevolgd +door zijn zonen en zijn broeder, alsmede prinses <span class="mixcap">Marie</span>, naar de plaats, +waar de keurig versierde fondamenten van 't op te richten monument zich +bevonden. Daar we reeds een dergelijke plechtigheid hebben hooren +beschrijven, zal ik u alleen zeggen, dat het hier prinses <span class="mixcap">Marie</span> was, die +haar koninklijken neef den troffel aanbood. Nauwelijks was ook hier de +hamerslag gevallen, of 't geschutgebulder kondigde den volke aan, dat de +eerste steen gelegd was van een gedenkstuk, hetwelk, <span class="pagenum" title="89"></span><a id="p_89"></a>zoo wij hopen, nog +aan het verre nageslacht zal verkondigen, dat er in 1863 een volk +leefde, krachtig genoeg door eendracht, om gelden bijeen te brengen tot +een gedenkzuil voor zijn verlossing uit vreemde overheersching, en een +koning, die nationaliteit genoeg bezat, om den eersten steen voor dat +gedenkteeken te leggen. Want er was inderdaad in die dagen wel energie +noodig, om hier te lande feest te vieren van de verlossing der Fransche +dwingelandij; terwijl daar in <em class="g">Frankrijk</em> een <span class="mixcap">Napoleon</span> III op den troon +zat, die toen nog <em class="g">Europa's</em> vorsten deed sidderen voor zijn toorn<a id="FNa_12" href="#FN_12" class="fnanchor"><sup>12</sup>)</a>.</p> + +<p>Nauwelijks was het eerste schot gehoord, of daar hieven de leerlingen +der nationale zangschool het geliefde volkslied aan, en.... alsof een +electrieke vonk door die duizenden gevaren was, allen stemden mee „het +God gevallig feestlied in voor Vaderland en Vorst.” Plechtig klonk dat +daar in de opene lucht, uit den mond van een geheel volk; want uit alle +oorden des lands waren er saamgekomen, om de plechtigheid bij te wonen +van de stichting eener gedenkzuil, waartoe allen van 't hunne hadden +bijgedragen. En dat gezang, 't overstemde de tonen van 't geschut, en +een vriendelijke Novemberzon scheen op dat in geestdrift ontstoken volk, +en vermeerderde, kon 't zijn, die geestdrift nog. O, 't was een plechtig +oogenblik, lieve lezeressen en lezers! Ook de koning gevoelde dat, toen +hij zijn vorstelijken oom om den hals viel, als wilde hij hem danken +voor het schoone oogenblik, hem door den president der commissie bereid; +dat gevoelde ook de grijze prins, toen hij, op de tribune teruggekomen, +zijn vorstelijke gemalin, die hem<ins class="corr" id="corr47" title="Niet in Bron.">,</ins> tot schreiens toe bewogen, de +hand drukte, aan zijn borst klemde.</p> + +<p>De laatste tonen van 't lied waren nauwelijks weggestorven op de +vleugelen van den wind, toen zich weer de welbespraakte mond van den +Utrechtschen hoogleeraar deed hooren. En nadat daarop het slot der +feestcantate was gezongen, hief andermaal al 't verzamelde volk aan:</p> + +<p><span class="pagenum" title="90"></span><a id="p_90"></a></p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Wilhelmus van Nassauwen<br /></span> + <span class="i4">Stichtte ons Gemeenebest,<br /></span> + <span class="i0">Wilhelmus van Nassauwen<br /></span> + <span class="i4">Heeft Neerlands troon gevest,<br /></span> + <span class="i0">Wilhelmus van Nassauwen<br /></span> + <span class="i4">Regeert ons, hoog geloofd:<br /></span> + <span class="i0">Wilhelmus van Nassauwen<br /></span> + <span class="i4">Zij eeuwig Neerlands hoofd!”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Nu werden door prins <span class="mixcap">Frederik</span> de feestredenaar, de dichter en de +componist aan Z. M. en de geheele koninklijke familie voorgesteld. „Die +compositie was u uit het hart gekomen, mijnheer <span class="mixcap">Lubeck</span>,” zeide de koning +en dat was inderdaad een hooge lof uit den mond van hem, die zelf zulk +een gelukkig beoefenaar der muziek is.</p> + +<p>Thans defileerden vóór de koninklijke tribune, van de zijde der +Willemskerk komende, de kinderen der weeshuizen. Op hen volgde de +feesttrein der werklieden, en hield de heer <span class="mixcap">van Coeverden</span>, medechef van +de firma de <span class="mixcap">Wed. A. Sterkman en Zoon</span>, een aanspraak tot den koning, +waarin hij deed uitkomen, dat ook de werklieden, ofschoon nederige +burgers, zich met hen, die in hoog aanzien zijn geplaatst, volkomen +gelijk stellen wanneer het de liefde geldt voor Vaderland en Koning. Nu +zongen de werklieden uit de fabriek van de heeren <span class="mixcap">van Kempen en Zoon</span>, te +<em class="g">Voorschoten</em>, Psalm 134, vers 3:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Dat 's Heeren zegen op u daal!<br /></span> + <span class="i0">Zijn gunst uit <em class="g">Sion</em> u bestraal!<br /></span> + <span class="i0">Hij schiep 't heelal Zijn naam ter eer,<br /></span> + <span class="i0">Looft, looft nu aller Heeren Heer!”<br /></span> +</div> +</div> + +<p>Intusschen drukte de lithograaf van den heer <span class="mixcap">Lankhout</span>, op zijn met groen +en oranje versierden wagen, 't portret van den koning op oranjepapier, +en verspreidde die platen onder 't volk. Toen deze wagen vóór de +koninklijke tribune stilhield, verlangden ook H. M. de koningin en prins +<span class="mixcap">Alexander</span> daarvan een afdruk. Nu defileerden voorbij de koninklijke +tribune: de Haagsche schutterij, de grenadiers en jagers en de +dragonders, en was de plechtigheid afgeloopen, een plechtigheid zoo +indrukwekkend, <span class="pagenum" title="91"></span><a id="p_91"></a>dat onze vrienden uit <em class="g">Amsterdam</em> +<ins class="corr" id="corr48" title="Bron: ontuitwischbaar">onuitwischbaar</ins> in 't geheugen bleef.</p> + +<p>„Hoe komen we nog door die menigte heen!” zeide de oude <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p>„O, daar weten wij Amsterdammers niet van, oom,” zeide <span class="mixcap">Gustaaf</span>. „We zijn +niet bang voor een beetje gedrang.”</p> + +<p>'t Was dan ook werkelijk een gedrang. De paarden der vorstelijke +rijtuigen moesten stapvoets rijden, en nog konden ze zich ter nauwernood +een weg banen door de steeds juichende menigte, die 't niet moe scheen +te worden „Oranje boven! leve de koning!” te roepen. Nog vóór echter de +koning in zijn rijtuig was gestegen, had hij tot prins <span class="mixcap">Frederik</span> en al +het volk met zijn krachtige stem voor de vuist de volgende woorden +gesproken:</p> + +<p>„Mijn hart gevoelt de diepste erkentelijkheid. Ik ben ten diepste +getroffen over hetgeen ik gezien en gehoord heb. Wanneer Ik dàt zeg, +dan geloof ik de tolk te zijn van de gevoelens van al de prinsen en de +prinsessen uit het Huis van Oranje.</p> + +<p>„Het is heden de schoonste dag van Mijn leven, die dag van heden, waarop +het Nederlandsche volk op nieuw op de ondubbelzinnigste wijze heeft doen +blijken van zijne gehechtheid en trouw, die het steeds en onder alle +omstandigheden, welke het der Voorzienigheid heeft behaagd in ons +Vaderland te doen plaats hebben, aan den dag heeft gelegd.</p> + +<p>„Ik stel die gevoelens op hoogen prijs, en wanneer het eenigzins +vermetel van Mij is, op dit oogenblik het woord te nemen, uit het +oogpunt der welsprekendheid, dan toch is het voor Mijn hart een behoefte +tot u een echt Nederlandsch woord te richten, een woord gesproken uit +het hart van een koning uit het Huis van Oranje. Dat woord kan niet +anders zijn, mag niet anders wezen dan aan allen, hier tegenwoordig, de +plechtige verzekering te geven, op den dag van heden, waarop de eerste +steen is gelegd voor het Nationaal gedenkteeken, waarop de liefde en de +trouw van het Nederlandsche volk bij die onvergetelijke plechtigheid +zoozeer zijn gebleken, op dezen dag van groote Nationale herinneringen, +voor Mij niet alleen, maar voor alle leden van het Huis van Oranje;—dat +het heden gebeurde een nieuwe prikkel voor Uw Vorstenhuis zal wezen, om +nog <span class="pagenum" title="92"></span><a id="p_92"></a>meer dan vroeger voor het welzijn en den bloei van het volk van +<em class="g">Nederland</em> werkzaam te zijn, zooals in vroegere dagen, zooals het altijd +zal blijven. Want wij allen uit het Huis van Oranje, wij kunnen <i>nooit</i>, +ja <span class="smcap">NOOIT</span> genoeg doen voor ons <em class="g">Nederland</em>.”</p> + +<hr class="tb" /> + +<p>„Nu nog even naar de Maliebaan!” zeide de oude <span class="mixcap">Veldhuis</span>. „Daar hebben +immers de volksvermakelijkheden plaats!”</p> + +<p>„Ik vrees, dat we te laat zullen komen, en 't grootste deel afgeloopen +is,” zeide <span class="mixcap">Gustaaf</span>, terwijl hij op zijn horloge keek. „We moesten liever +de stad een weinig rondwandelen, en al 't schoons en sierlijks bekijken, +dat er te zien is.”</p> + +<p>„En eerst eens beproeven, of we wat te eten kunnen krijgen,” zeide +<span class="mixcap">Bernard</span>. „Want ik rammel van den honger. Na zooveel geestelijke spijs +herneemt de maag toch ook haar rechten.”</p> + +<p>„Hadden we mama maar bij ons gehad,” zeide <span class="mixcap">Margot</span>, „dan zou ze ons ieder +wel een paar krentebroodjes in den zak gestopt hebben, net als voor +veertien jaren, toen we de inhuldiging bijwoonden.”</p> + +<p>„En die ons toen zoo heerlijk smaakten!” voegde <span class="mixcap">Florence</span> er bij. „'k +Wou, dat ik ze op 't oogenblik had!”</p> + +<p>„Ik niet,” zei <span class="mixcap">Bernard</span>. „Ze zouden in dien tijd tamelijk droog en +oudbakken geworden zijn.”</p> + +<p>„Nu ja, allebedil,” hernam <span class="mixcap">Florence</span>. „Ik meen zulke soort van +krentebroodjes.”</p> + +<p>„Dan hadt ge u wat duidelijker moeten uitdrukken,” antwoordde <span class="mixcap">Bernard</span> +glimlachend. „Doch ik ben hier zoo onbekend als een pelgrim, die pas in +'t Heilige Land komt. Gelukkig, dat we zulk een goeden gids bij ons +hebben als oom <span class="mixcap">Henri</span>. Die zal ons ook wel in de een of ander caravansera +brengen, waar we onze hongerende en dorstende lichamen kunnen +restaureeren.”</p> + +<p>„Ja, oom <span class="mixcap">Henri</span> zal u even naar huis brengen, jonge lui,” antwoordde de +kapitein. „Want in koffiehuizen of restauraties zal wel niets te krijgen +zijn.”</p> + +<p>En hij had gelijk. Een twee- of drietal, welke men binnenstapte, waren +zoo volgepropt met hongerige en dorstige menschen, dat men daar +onmogelijk iets voor zijn geld kon krijgen. <span class="pagenum" title="93"></span><a id="p_93"></a>Men besloot dus maar, naar +<span class="mixcap">August's</span> kamer te gaan, waar de hospita wel zou opdisschen.</p> + +<p>„O, kijk eens! Wat komt daar aan?” riep <span class="mixcap">Florence</span> eensklaps uit. +„Neerlands kleuren te paard!”</p> + +<p>„En oranje als aanvoerder!” voegde <span class="mixcap">Margot</span> er bij. „Dat is +alleraardigst!”</p> + +<p>Inderdaad—het waren vier heeren Leidsche studenten, keurig net gekleed. +Een hunner reed vooruit, van top tot teen in 't oranje gekleed; de drie +volgden hem: de een geheel in 't rood, de andere in 't wit en de derde +in 't blauw. 't Gaf nieuwe stof tot vroolijkheid. Nauwelijks waren die +voorbij, of daar kwam een rijtuig aan met boeren en boerinnen, kwistig +met oranje versierd. 't Rijtuig zelf was met de namen van de mannen van +1813 beschilderd en de twee melkwitte paarden met groote strikken en +rozetten van oranje en de Nederlandsche kleuren getooid. Honden en +paarden waren, evenals in <em class="g">Amsterdam</em>, goed Oranjegezind; als men ten +minste rekende naar de oranjestrikken die ze om den hals of aan den +staart droegen. Tal van kleine optochten kwamen hen tegen, wier leden +wel niet altijd even keurig waren uitgedost, maar die toch door hun +potsierlijke tooisels, waarin 't oranje den boventoon had, er veel toe +bijbrachten, om afwisseling en levendigheid in de reeds zoo drukke stad +aan te brengen. De oude wapenbroeders van 't jaar 1813 begaven zich +onder 't geleide van de commissie van orde der feestviering naar het +societeitsgebouw „de Vereeniging,” waar ze onthaald werden en o. a. +prins <span class="mixcap">Frederik</span> hun de lieve attentie had betoond, om twee kistjes fijne +oranjesigaren te zenden, elke sigaar met een oranje étiquette en 't +jaartal 1813 versierd. Jammer, dat de prins tot zijn innig leedwezen +door ongesteldheid verhinderd was, zelf daar te komen. Immers nog den +vorigen dag had de toestand van den edelen grijsaard zich zeer dreigend +doen aanzien, en was het te vreezen geweest, dat hij de steenlegging +niet zou bijwonen. Gelukkig was die vrees niet uitgekomen; maar nu was +Zijne Hoogheid zóó vermoeid, dat het hem niet geraden was, meer van zijn +krachten te vergen.</p> + +<p>Toen onze zes vrienden op de kamers van <span class="mixcap">August</span> kwamen, vonden ze diens +hospita terstond bereid, om hun 't noodige te <span class="pagenum" title="94"></span><a id="p_94"></a>verschaffen. <span class="mixcap">Emile</span> en +<span class="mixcap">Emma</span> waren nog niet terug. Het duurde echter niet lang, of ook dezen +kwamen, doodvermoeid van 't staan in 't veld bij de Maliebaan, 't +gezelschap vergrooten en spoedig daarna maakte <span class="mixcap">August</span> het voltallig.</p> + +<p>Wat de bezoekers van 't Willemspark te verhalen hadden, kunnen we gerust +overslaan—we hebben 't immers bijgewoond. We laten dus <span class="mixcap">Emile</span> en <span class="mixcap">Emma</span> +spreken.</p> + +<p>„Nu,” zeide <span class="mixcap">Emile</span>. „Zeker hebben we niet zoo veel gezien, wat ons +nationaal gevoel opwekte, als gij; dat is waar. Maar we hebben vrij wat +meer pret gehad, niet waar, <span class="mixcap">Emma</span>?”</p> + +<p>„Nu, dat zou ik zeggen, <span class="mixcap">Emile</span>,<ins class="corr" id="corr49" title="Niet in Bron.">”</ins> zeide <span class="mixcap">Emma</span>.</p> + +<p>„Een oogenblikje, jongelui,” zei de kapitein vroolijk. „Wat beteekent +het, dat jelui elkaar zoo plat <span class="mixcap">Emile</span> en <span class="mixcap">Emma</span> noemt? Heb je ook soms in +de Maliebaan wat verloren? Uw hart, bijvoorbeeld?”</p> + +<p>„Papa,” antwoordde <span class="mixcap">Emile</span>. „We hebben in die Maliebaan integendeel wat +gevonden!”</p> + +<p>„O, daarom heb je zoo veel pret gehad!” riep de kapitein uit. „En 't is +zeker wat moois, komt, laat het ons eerst eens zien. Misschien wel een +paar oranjestrikken of oranjekokardes!”</p> + +<p>„Neen, papa,” antwoordde <span class="mixcap">Emile</span>, op koddig ernstigen toon: „Ik heb in +<span class="mixcap">Emma Kellner</span> een toekomstige gezellin gevonden op 't pad mijns levens. +Met andere woorden, we hebben ons, met uw permissie, <ins class="corr" id="corr50" title="Bron: geengageerd">geëngageerd</ins>.”</p> + +<p>„Wel, drommels!” riep de kapitein uit. „Dat zal de zeventiende November +1863 tot een gedenkdag maken in de familie <span class="mixcap">de Bosson</span>. Nu, wat mij +aangaat, ik verheug mij er hartelijk in: want je verlost me zoodoende +door den tijd van een geduchte huisplaag. Maar van jou spijt het me, +jongen; want die <span class="mixcap">Emma</span> is zoo scherp als een els. Doch”—en de kapitein +zette een vreeselijk bedenkelijk gezicht—„of mama <span class="mixcap">de Winter</span> er genoegen +mee zal nemen, is een andere vraag. Dat goede mensch zal haar <span class="mixcap">Emmaatje</span>, +dat bedorven schepsel, niet willen missen!”</p> + +<p>„Dan schaak ik haar,” zeide <span class="mixcap">Emile</span>. „Zeg dat maar gerust aan tante, en +dan kan Mr. <span class="mixcap">J. van Lennep</span> een schaking van de negentiende eeuw +beschrijven. Ik zal er hem de bouwstoffen wel toe leveren.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="95"></span><a id="p_95"></a></p> + +<p>„O, ridderlijke zoon!” riep de kapitein uit. „Waarom ben je niet +evenals <span class="mixcap">August</span> militair geworden! Dan zou zoo'n schaking veel +interessanter zijn.”</p> + +<p>„Nu, ik feliciteer u, <span class="mixcap">Emile</span>, met uw engagement,” zeide <span class="mixcap">Margot</span>, „en ben +heel blij, dat ik zoo'n lief schoonzusje krijg als <span class="mixcap">Emma</span>.”</p> + +<p>„Ja,” zeide de kapitein, <ins class="corr" id="corr51" title="Niet in Bron.">„</ins>daar kun jij heel gemakkelijk over +heenstappen, die 't aanstaande schoonzusje maar een paar malen in 't +jaar zult zien. Maar mijn arme <span class="mixcap">Florence</span>, die...”</p> + +<p>„Die haar lieve <span class="mixcap">Emma</span> eens hartelijk kussen zal,” zeide <span class="mixcap">Florence</span>, „en +hoopt, spoedig op haar bruiloft te dansen!”</p> + +<p>„'t Is mooi, dat mijn eigen vleeschelijke schoondochter mij zoo afvalt,” +zeide de kapitein. „Gelukkig, dat ik <span class="mixcap">Gustaaf</span> en <span class="mixcap">Bernard</span> nog op mijn hand +<ins class="corr" id="corr52" title="Bron: hebt">heb</ins>. Maar dat ook kan wel mis zijn: <span class="mixcap">Gustaaf</span> zal blij zijn, als +hij zijn lastigen commensaal kwijt is, en <span class="mixcap">Bernard</span> verlangt al naar 't +oogenblik, dat hij als predikant het huwelijk kan inzegenen. Doch, +gelukkig, daar komt <span class="mixcap">August</span>. Zoo jongen! je komt juist van pas om mij te +helpen.”</p> + +<p>„Ik, papa?” vroeg <span class="mixcap">August</span>, die de kamer binnentrad.</p> + +<p>„Ja, <span class="mixcap">August</span>,” hernam de kapitein. „Begrijp eens, dat uw broer <span class="mixcap">Emile</span> van +zins is, om binnen kort in 't huwelijk te treden met dat aardige kind, +dat daar naast hem zit.”</p> + +<p>„Wel, papa! <span class="mixcap">Emile</span> is oud en wijs genoeg, om te weten of hij onder de +infanterie of de cavalerie dienst wil nemen,” antwoordde <span class="mixcap">August</span>. „En als +hij in 't huwelijk wil treden, dan wensch ik hem de medaille van vijf en +twintigjarigen dienst toe!”</p> + +<p>„Ook alweer geen troost!” zuchtte de kapitein. „Nu dan, tot straf zullen +<span class="mixcap">Emile</span> en <span class="mixcap">Emma</span> ons mededeelen, wat ze in de Maliebaan gezien hebben. +Ofschoon ik vrees, dat dat niet veel zal zijn.”</p> + +<p>„Dat zou u meevallen, papa,” hernam <span class="mixcap">Emile</span>. „'t Was er alleraardigst, +niet waar, <span class="mixcap">Emma</span>.”</p> + +<p>„Nu, dat zou ik zeggen,” zeide <span class="mixcap">Emma</span>.</p> + +<p>„Ja, maar zoo komen we niet verder,” hernam de kapitein. „Van aardigheid +gesproken. We hebben om hier te komen, een omweg gemaakt, en op de +Langegracht, waar ook in den mast <span class="pagenum" title="96"></span><a id="p_96"></a>geklommen werd, ons halfziek gelachen +om de jongens, die aan 't stroophappen waren<a id="FNa_13" href="#FN_13" class="fnanchor"><sup>13</sup>)</a>.”</p> + +<p>„Stroophappen hebben we niet gezien,” zeide <span class="mixcap">Emile</span>, „maar wel mastklimmen +en andere volksspelen. 't Aardigst echter van allen was de opgeslagen +tent, waar comedie gespeeld werd, nu niet juist om dat comediespel, maar +om 't uitbundig gelach der toeschouwers. Men gaf twee vaudevilles: „Het +dubbel huishouden,” in twee bedrijven en „De grillen van een jeugdig +echtpaar,” in één bedrijf. Dat duurde van halftwaalf tot eenen. Van twee +tot vier ure vertoonden ze weer twee vaudevilles: „De metselaar en de +waterdrager,” en, wat vooral de meeste sympathie verwekte: „<ins class="corr" id="corr53" title="Bron: de">De</ins> +verpande krijgslieden,” beiden in een bedrijf.”</p> + +<p>„De krijgslieden in één bedrijf?” vroeg <span class="mixcap">Bernard</span>.</p> + +<p>„Nu, dan de vaudevilles,” hernam <span class="mixcap">Emile</span>. „Ik weet niet, dat ik ooit zulk +een hartelijk lachen heb gehoord, als van dat onbedorven en uitgelaten +vroolijke volk!”</p> + +<p>„En donderende applaudissementen,” voegde <span class="mixcap">Emma</span> er bij. „Natuurlijk +stonden wij ver genoeg af, om niets te verstaan. Doch wij amuseerden ons +maar met die vergenoegde gezichten en die onbetoomde uitingen van dolle +vroolijkheid.”</p> + +<p>„En dan de wedloop van die dertig jongens!” zeide <span class="mixcap">Emile</span>. „Die was +onbetaalbaar om aan te zien! Doch daar was wat aan te doen, eer ze goed +op dreef waren. Telkens gingen ze vóór hun beurt af.”</p> + +<p>„Och! en dan dat boegsprietloopen!” riep <span class="mixcap">Emma</span> uit. „Honderde malen +rolden de loopers er af, nu eens aan de linker- en dan aan de +rechterzijde.”</p> + +<p>„En konden ze zich dan niet bezeeren?” vroeg <span class="mixcap">Florence</span>.</p> + +<p>„Wel neen, er waren aan weerskanten stevige linnen zeilen gespannen, +waarin ze vielen,” hernam <span class="mixcap">Emma</span>. „Maar 't kluchtigst van alles was, dat +in 't zeil aan de rechterzijde meel en in dat aan de linkerzijde roet of +zwartsel was. Viel er nu een aan den <span class="pagenum" title="97"></span><a id="p_97"></a>eersten kant in 't meel, dan kwam +hij er zoo wit als een pierrot uit—aan de andere zijde, dan zag hij er +uit als een schoorsteenveger. Dat gaf voortdurend pret.”</p> + +<p>„En vielen ze er dikwijls af?” vroeg <span class="mixcap">Margot</span>.</p> + +<p>„Honderde malen; want de schuin oploopende liggende mast was met zeep +besmeerd,” antwoordde <span class="mixcap">Emma</span>. „Eenige oogenblikken zag men er een dapper +loopen, dan begon hij te wankelen, 't geen reeds gejuich gaf, eindelijk, +plomp! daar rolde hij en kwam onder een uitbundig gejubel zwart of wit +weer te voorschijn!”</p> + +<p>„Mijnheer! De tafel is gereed,” brak de hospita 't vroolijke gesprek +af—af.... neen, dat niet. Eerst aan tafel werd het recht vroolijk, en +de gastheer had voor een goed glas wijn gezorgd, zoodat er vrij wat +toosten op koning, vaderland, prinsen en prinsessen, ook op 't +engagement van <span class="mixcap">Emile</span> en <span class="mixcap">Emma</span> gedronken werden.</p> + +<p>Evenmin als onze vrienden gaan we naar de galavoorstelling in den +schouwburg, daar we anders niet met den retourtrein naar <em class="g">Amsterdam</em> +zouden kunnen terugkomen.—Neen, we vergezellen hen liever naar de +prachtige illuminatie. Doch zal ik u, na al 't geen ik reeds medegedeeld +heb, nog een beschrijving van de illuminatie geven?—ik zou te +uitgebreid worden. Alleen dit: al de koninklijke paleizen waren van +boven tot beneden geïllumineerd en 't schoonst van alles was het Breede +Voorhout, waar men onder een dak van lampions wandelde, aan een lichtzee +gelijk. Na afloop van de galavoorstelling in den schouwburg toerden de +koning en de koningin, de prins van Oranje en de prinsessen <span class="mixcap">Frederik</span> en +<span class="mixcap">Maria</span> in open rijtuigen door de geheele stad. Dat toeren had veel van +een onophoudelijken zegetocht. Ook de koningin-moeder toerde in een open +calèche. En hiermede stappen we van 't Oranjefeest af, dat onvergetelijk +zal blijven voor de bewoners der hoofdstad en die der residentie. We +konden u natuurlijk in de andere steden van ons land moeilijk +binnenleiden—anders zouden we gezien hebben, dat het overal met +geestdrift gevierd werd. We gaan dus met de familie in den laatsten +spoortrein, komen gezond en wel met hen in de hoofdstad des Rijks terug, +en sluiten dit hoofdstuk met de woorden van een chassinet, hetwelk op +den <span class="pagenum" title="98"></span><a id="p_98"></a>Zuid-Oost-Buitensingel was te lezen en meer kijkers waard was, dan +'t nu op die min of meer gelegene plek had.</p> + +<p>Dit chassinet luidde aldus:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Omstrengeld door éen liefdeband<br /></span> + <span class="i0">Blijft Vorst en Volk van Nederland,<br /></span> + <span class="i0">Zoowel in voor- als tegenheen,<br /></span> + <span class="i0">Oranje en Nederland, steeds een.”<br /></span> +</div> +</div> + +<hr class="fnsep" /> + +<div class="footnote"><a id="FN_8" href="#FNa_8" class="label">8)</a> Woorden van <span class="mixcap">C. G. Withuijs</span>, muziek van <span class="mixcap">J. H. Lubeck</span>.</div> + +<div class="footnote"><a id="FN_9" href="#FNa_9" class="label">9)</a> <span class="mixcap">Hogendorp</span>, <span class="mixcap">van der Duijn van Maasdam</span> en <span class="mixcap">van Limburg +Stirum</span>.</div> + +<div class="footnote"><a id="FN_10" href="#FNa_10" class="label">10)</a> der Franschen.</div> + +<div class="footnote"><a id="FN_11" href="#FNa_11" class="label">11)</a> <em class="g">'s-Gravenhage</em>.</div> + +<div class="footnote"><a id="FN_12" href="#FNa_12" class="label">12)</a> Ofschoon er geen bepaalde demonstratiën tegen <em class="g">Frankrijk</em> +zijn voorgevallen, hoorde men 's avonds bij de illuminatie in <em class="g">Amsterdam</em> +'t volk, behalve Vaderlandsche liederen, zingen: „Weg met <span class="mixcap">Napoleon</span>, leve +<span class="mixcap">Willem</span> drie!”</div> + +<div class="footnote"><a id="FN_13" href="#FNa_13" class="label">13)</a> Dat is happen naar een waterbroodje vol stroop. Als de +gelukkige onder 't voorbijgaan in het broodje hapt, druipt hem, tot +groot vermaak der toeschouwers, al de stroop langs den baard.</div> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="99"></span><a id="p_99"></a></p> + +<h2><a id="ZEVENDE_HOOFDSTUK"></a>ZEVENDE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">'s Konings rouw.</p> + +<p>„Vrijheid en onafhankelijkheid!” dat was de nagalm van 't Oranjefeest. +En velen juichten het toe, dat de <em class="g">Nederlandsche</em> natie het gevoelde, dat +zij het palladium der vrijheid, haar door de vaderen nagelaten en voor +een halve eeuw herwonnen, op prijs wist te stellen; allen waren 't er +over eens, dat <em class="g">Nederland</em>, onder zijn constitutioneelen regeeringsvorm en +met een Oranje aan 't hoofd, het meest vrije en gezegende land van +<em class="g">Europa</em> was. Waar toch vond men zulk een vrijheid van godsdienst als +hier, alwaar geen uitsluiting eener enkele godsdienstige gezindheid +bestond en ieder, tot welk kerkgenootschap hij ook behoorde, tot de +hoogste staatsambten kon geroepen worden. Daarbij vrijheid van +drukpers—inderdaad een der grootste voorrechten eener vrije natie. En +toch waren er tal van menschen, die oordeelden, dat het tegen ons +vrijheidsgevoel indruischte, wanneer daar in onze West-Indische +kolonieën, ondanks de humaniteit waarmede men altijd te koop liep, nog +een aantal menschen waren, schepselen als wij, onderdanen van denzelfden +koning, die geen eigen vrijen wil hadden, genoodzaakt waren al hun +krachten te besteden voor een meester, die hen voor geld gekocht had, en +kon verkoopen aan wien hij wilde; kortom, dat er in <em class="g">Suriname</em> en elders +nog slaven waren. 't Was aan de gezegende regeering van <span class="mixcap">Willem</span> den +derden voorbehouden, die vlek van onze natie af te wisschen. In 't +zelfde jaar toch, <span class="pagenum" title="100"></span><a id="p_100"></a>dat <em class="g">Nederland</em> zijn feest ter herdenking van zijn +eigen vrijheid vierde, had het de vrijheid hergeven aan zijn ongelukkige +medebroeders, die 't juk der slavernij droegen, en eerlang zou er, +zoover <span class="mixcap">Willem</span> III zijn schepter zwaaide, geen slaaf of slavin meer zijn. +Maar ook voor eigen vooruitgang en ontwikkeling had men gezorgd. Een +nieuwe tak van onderwijs werd er in 't leven geroepen: het middelbaar +onderwijs. En spoedig na de uitvaardiging dier wet verrezen er alom +hoogere burgerscholen met vijf- en driejarigen cursus.</p> + +<p>Ook waren de stoffelijke belangen der natie niet vergeten. <em class="g">Rotterdam</em> zou +weldra een verbeterden waterweg krijgen, <em class="g">Amsterdam</em> een kanaal naar de +Noordzee, door <em class="g">Holland</em> op zijn smalst. Beide besluiten moesten den bloei +des handels verhoogen; de laatste zou daarenboven duizende bunders goed +en bebouwbaar land droogmaken en zoo medewerken tot de welvaart van +akkerbouw en veeteelt.</p> + +<p>Geen wonder, dat de natie, onder zulk een wijs en vaderlijk bestuur, +verlangend uitzag naar den 18<sup>en</sup> Juni 1865, als wanneer zij den dag +zou vieren, waarop, vijftig jaren geleden, de verkregene +onafhankelijkheid van ons land in den slag bij <em class="g">Waterloo</em> was behouden +gebleven. Ook dien dag zou men algemeen herdenken, en—kon men den held +van <em class="g">Quatrebras</em> en <em class="g">Waterloo</em> niet meer blijken geven van de sympathie, +welke het dankbare vaderland voor hem gevoelde—koningin <span class="mixcap">Anna Paulowna</span> +leefde nog, en wat men den Vorst niet meer kon toebrengen, zou men haar +wijden. Doch de feestviering van den Waterloodag zou op treurige wijs +verstoord worden; ze zou den gloed missen, dien ze zoo noodig had; het +koninklijke huis zou niet mede feestvieren.</p> + +<p>Wanneer ge langs de Zeestraat te <em class="g">'s-Gravenhage</em>, den ouden, schoonen +straatweg naar <em class="g">Scheveningen</em> opgaat, dan ziet ge aan uw linkerhand een +eenvoudig doch statig gebouw, met een ruime voorplaats, door een hekwerk +van den grooten weg afgesloten. Dat gebouw met de daarbij behoorende +tuinen en nevengebouwen heet Buitenrust. Aan die tuinen is ook het oude +bekende Zorgvliet getrokken, waar vader <span class="mixcap">Cats</span> zijn leven sleet, en vele +zijner verzen maakte. Die buitenplaats, in de duinen aangelegd, en waar +men nog het oude huis van den Raadpensionaris-dichter <span class="pagenum" title="101"></span><a id="p_101"></a>aantreft, levert +uitgebreide wandelingen op; want zij beslaat eene aanmerkelijke ruimte +aan den linkerkant van den Scheveningschen weg. Dat Buitenrust nu, met +Zorgvliet en de vroegere woning van den graaf <span class="mixcap">Rheede van Ghinkel van +Athlone</span>, had de koningin-weduwe aangekocht en met vrij wat nieuwe +aanplantingen vergroot; hier sleet zij haar aan weldadigheid gewijd +leven in kalmte en vrede.</p> + +<p>Ge zoudt het niet denken, als ge 't huis van buiten ziet, dat het een +geschikt verblijf is voor de dochter der Russische Czaren. Een +vorstelijk paleis is het zeker niet te noemen. En toch zou u 't +smaakvolle en keurige ameublement treffen, rijk en kostbaar, en +tegelijkertijd zoo beminlijk eenvoudig; meer aantrekkelijk door zijn +aanzienlijke kunstschatten, dan door zijn prachtige meubels. Ge zoudt +zeker lang stilstaan bij die reusachtige geschilderde porseleinen vazen, +die u de Russische kunstvaardigheid zouden doen bewonderen, en u niet +kunnen verwijderen van die juweelen der <em class="g">Nederlandsche</em> schilderschool—ge +zoudt.... doch ditmaal willen we niet ronddwalen in die vertrekken; +daarenboven—ze hebben iets sombers door 't sluiten der jaloezieën, die +het uitzicht op den tuin belemmeren. Misschien zoudt ge gaarne eens naar +boven gaan, om in de keurige bibliotheek te snuffelen, waar u misschien +die oude teekeningen en beschrijvingen met platen van 't vroegere +Zorgvliet zouden aantrekken—of, al is 't ook Maart, eens ronddwalen +door de plaats van vader <span class="mixcap">Cats</span>, waar we nog een steenen tafel zouden +vinden en.... we treden de groote zaal uit, en gaan aan onze linkerhand +een zijvertrek binnen, het boudoir der koningin-weduwe. Ook hier +vertoeven we evenmin; maar treden in 't nevenvertrek, de slaapkamer van +<span class="mixcap">Anna Paulowna</span>; thans haar sterfkamer.</p> + +<p>Zeker zou 't oneerbiedig kunnen heeten, wanneer we zoo onaangediend +binnentraden, waar zooveel vorsten en vorstinnen verzameld zijn om 't +sterfbed eener koningin, en er zou dan ook wel niemand geweest zijn, die +'t gewaagd zou hebben, ons aan te dienen; wij echter hebben 't groote +voorrecht, er in den geest te vertoeven, en geen macht ter aarde kan den +geest verhinderen, zich een weg te banen. Die toch gaat door gesloten en +gegrendelde deuren, treedt in de paleizen der vorsten en aanschouwt +daar, wat voor geen ander te aanschouwen wordt <span class="pagenum" title="102"></span><a id="p_102"></a>gegeven. En zoo treden +we op Woensdag den eersten Maart 1865 des namiddags ruim vier uren de +kamer van <span class="mixcap">Anna Paulowna</span> binnen, en willen zien, wat daar plaats heeft.</p> + +<p>Het eerst valt ons oog op die alkoof, waar de stervende vorstin +nederligt. Aan 't hoofdeneind van het veldbed, waarop ze rust, staat +haar kamenier, die haar jaren lang trouw gediend heeft, en meer haar +vriendin dan haar ondergeschikte is. Ze houdt het hoofd der stervende in +haar armen, om het te ondersteunen. Aan 't voeteneinde staan de HH. +doctoren <span class="mixcap">Van der Grijp</span> en <span class="mixcap">Vinkhuyzen</span>, die H. M. gedurende haar laatste +ziekte behandeld hebben. 't Is een aandoenlijke groep, waarvan de +koningin het middelpunt uitmaakt. Vermagerd en bleek is ze, bleek, +wanneer de vreeselijke benauwdheden haar 't bloed niet naar de wangen +drijven. Reeds sedert eenige dagen hebben de uitgegeven bulletins de +natie in spanning gehouden ten aanzien van den afloop der ziekte, die in +een hevige borstaandoening bestaat, gekenmerkt door benauwdheden, welke +in de beide laatste etmalen zoo zeer waren toegenomen, dat haar krachten +waren uitgeput en men 't ergste vreesde.</p> + +<p>Grootvorstin <span class="mixcap">Anna Paulowna</span>, de dochter van keizer <span class="mixcap">Paul</span> I van <em class="g">Rusland</em> en +keizerin <span class="mixcap">Maria Federowna</span> (<span class="mixcap">Dorothea Augusta Sophia</span> van <em class="g">Wurtemberg</em>)<ins class="corr" id="corr54" title="Niet in Bron.">,</ins> +is den 19<sup>en</sup> Januari 1795<ins class="corr" id="corr55" title="Bron: ,"></ins> geboren, dus op denzelfden dag, +toen haar aanstaande gemaal, als kind uit zijn land verdreven, nog als +balling op de Noordzee zwalkte en men voor 't eerst de Engelsche kust in +'t oog kreeg. Toen keizer <span class="mixcap">Napoleon</span> zijn eerste gemalin, <span class="mixcap" xml:lang="fr">Josephine de +Beauharnais</span>, verstiet, liet hij, eer hij aanzoek deed om aartshertogin +<span class="mixcap">Maria Louise</span>, door <span class="mixcap" xml:lang="fr">Canlaincourt</span> de hand der Russische vorstin vragen. En +voorzeker zou de vorstelijke <span class="mixcap">Anna Paulowna</span>, edel van gestalte als van +gemoed, een keizerstroon als die van het toen zoo machtige <em class="g">Frankrijk</em> tot +sieraad gestrekt hebben—haar broeder, keizer <span class="mixcap">Alexander</span>, bedankte echter +voor die eer. Veel liever schonk hij de hand zijner zuster aan een vrij +wat geringer vorst, maar die van edeler bloed en hooger afkomst was: aan +zijn vriend, den ridderlijken Oranje, toen nog slechts kroonprins van +het koninkrijk der <em class="g">Nederlanden</em>. Den 21<sup>en</sup> Februari 1816 werd het hooge +huwelijk te <em class="g">St.-Petersburg</em> voltrokken.</p> + +<p><span class="pagenum" title="103"></span><a id="p_103"></a></p> + +<p>En <span class="mixcap">Anna Paulowna</span> had de liefde der natie weten te verwerven. Niet +alleen maakte zij zich op voortreffelijke wijze onze taal eigen, maar ze +drong ook door in de meesterwerken onzer letterkunde. En bovenal werd de +vorstin geliefd om haar minzaamheid en weldadigheid. Vergeten we niet, +hoe ze, in 't klein, haar naaischool te <em class="g">Scheveningen</em> had, in 't groot, +in 1830 en 31 haar naam in gezegend aandenken bracht door het +stichten op eigen kosten van een hospitaal voor gekwetste militairen. +Groot was de sympathie, welke zij bij 't bestijgen van den troon in 1840 +mocht ondervinden. Als koningin was ze niet minder geliefd dan als +kroonprinses. En toen ze den 17<sup>den</sup> Maart 1849 te <em class="g">Tilburg</em> bij 't lijk +van haar zoo beminden gemaal nederknielde en uitriep: „O, wat ben ik +ongelukkig!” toen een andere koningin haar plaats op den troon innam, +bleef ze nog steeds de geëerde en hooggeschatte, de beminde Vorstin. Dat +getuigde steeds de eerbiedige groet, haar, waar zij zich in 't openbaar +vertoonde, door de menigte toegebracht; dat had men in 't jaar 1858 +gezien, toen ze, bij gelegenheid van 't feest der meerderjarigheid van +haar kleinzoon, den kroonprins der <em class="g">Nederlanden</em>, voor de laatste maal in +<em class="g">Amsterdam</em> vertoefde, en de luide toejuiching van de bevolking der +hoofdstad haar te gemoet klonk bij haar verschijning op het balkon vóor +'t paleis op den Dam; dat had ze ook nog op den avond van dien 17<sup>en</sup> +November 1863 kunnen bespeuren, toen ze door de hel verlichte straten +der residentie toerde, en haar overal de kreten, „Leve de koningin!” in +de ooren klonken.</p> + +<p><ins class="corr" id="corr56" title="Bron: „"></ins>Geen wonder dus, dat de natie met belangstelling de +bulletins had ontvangen en gelezen; dat ook de natie volgens de laatst +uitgegevene vreesde, dat de lamp haar levens spoedig zou worden +uitgebluscht. Ook de vorstin zag het gevaarlijke van haar toestand in, +ja, ze was de eerste, die van sterven gewaagde. Maar krachtig van ziel +als ze was, verschrikte haar de aanblik van den dood niet: kalm en +onderworpen verbeidde zij haar laatste uur, even kalm en onderworpen nam +ze een aandoenlijk afscheid van haar kinderen; daarna van haar trouwe +bedienden, welke ze dankte voor de gehechtheid, haar gedurende een reeks +van jaren bewezen. Toen had ze verlangd, dat haar de bulletins omtrent +haar toestand zouden worden voorgelezen: daarna vroeg <span class="pagenum" title="104"></span><a id="p_104"></a>zij om haar +priester, die haar de laatste troostmiddelen der Grieksche kerk, tot +welke zij behoorde, toediende. En zoo wacht zij daar kalm en gelaten het +oogenblik af, waarop God haar van deze aarde zal oproepen.</p> + +<p>Om haar bed bevinden zich al de vorsten en vorstinnen van 't koninklijk +huis: Z. M. koning <span class="mixcap">Willem</span> de derde en zijn koninklijke gemalin; hun +beide zonen, de kroonprins en prins <span class="mixcap">Alexander</span>; prins <span class="mixcap">Hendrik</span> en zijn +gemalin, <span class="mixcap">Amelia Maria da Gloria Augusta</span>, dochter van hertog <span class="mixcap">Bernhard van +Saksen Weimar Eisenach</span>, met wien hij sedert 19 Mei 1853 gehuwd is; ook +prinses <span class="mixcap">Sophie</span>, de eenige dochter der stervende, gehuwd met den +groothertog van <span class="mixcap">Saxen Weimar Eisenach</span>; prins <span class="mixcap">Frederik</span> met zijn gemalin +en dochter <span class="mixcap">Marie</span>. Op een wenk van een der doctoren, dat het laatste +oogenblik nadert, zijn ze allen neergeknield; een doodelijke stilte, +alleen door zacht, bedwongen snikken afgebroken, heerscht in de +sterfkamer en breidt zich van daar in al de vertrekken van 't vorstelijk +paleis uit—nog eer de wijzer der pendule, die zich in de kamer bevindt, +op half vijf staat, heeft <span class="mixcap">Anna Paulowna</span> haar laatsten strijd +voleindigd—is de koningin-moeder der <em class="g">Nederlanden</em> gestorven.</p> + +<p>We schuiven een gordijn voor de smart en den rouw, die thans het +sterfvertrek vervulden—evenmin zullen we de aandoeningen schetsen, +waarmede die tijding in de Hofstad, ja, in 't gansche land vernomen +werd, en die vergezeld ging van de nieuwsgierige vraag: waar 't lijk der +overledene vorstin ter aarde zou worden besteld? Wel wist men, dat, op +het door haar uitdrukkelijk te kennen gegeven verlangen, haar lijk niet +zou worden gebalsemd—de plaats der begraving bleef voor alsnog een +geheim. Sommigen herinnerden zich, dat <span class="mixcap">Anna Paulowna</span>, bij gelegenheid +toen zij een bezoek aan 't familiegraf te <em class="g">Delft</em> had gebracht, den wensch +zou hebben geuit, om eenmaal te rusten tusschen haar koninklijken gemaal +en haar zoon, prins <span class="mixcap">Alexander</span>—men vreesde echter, dat daartegen van +wege de Grieksche kerk onoverkomelijke zwarigheden zouden bestaan. +Geruchten noemden de Grieksche kapel te <em class="g">Amsterdam</em> als de plaats, waar de +begrafenis zou plaats vinden, wanneer die bezwaren niet waren op te +heffen.</p> + +<p>Reeds Donderdag om acht ure verkondigde het doffe klokgebrom, <span class="pagenum" title="105"></span><a id="p_105"></a>dat +Neerlands koningin-moeder gestorven was, en dat had driemaal daags, +telkens een uur lang, plaats. Tevens waren de woningen van vele +aanzienlijke particulieren gesloten, ten teeken van deelneming in 's +vorsten rouw. Schouwburgen en openbare vermakelijkheden mochten geen +voorstellingen geven. Alles moest er toe dienen, om den rouw over den +dood der vorstin te verkondigen. Dat hield tot Donderdag, den 18<sup>den</sup> +Maart aan, om nogmaals twee dagen vóór en op den dag der begrafenis +herhaald te worden.</p> + +<p>En die begrafenis—ze had den 17<sup>den</sup> Maart, op den sterfdag van koning +<span class="mixcap">Willem</span> den tweeden, te <em class="g">Delft</em> plaats. De moeielijkheden waren uit den weg +geruimd, en <span class="mixcap">Anna Paulowna</span> zou, volgens haar wensch, tusschen haar gemaal +en haar zoon rusten. 't Was een heele stoet, die daar op Vrijdag den +17<sup>den</sup> Maart 1865 zich door de straten van 't vorstelijk <em class="g">'s-Gravenhage</em> +bewoog. Ik zal u dien niet beschrijven; daar geen onzer vrienden hem +bijwoonden. Alleen vestig ik uw oog voor een enkel oogenblik op de +prachtige rouwkoets voorafgegaan door den heraut van wapenen (<em class="g">Rusland</em>) +te paard met zijn wapendrager, en bespannen met acht rouwpaarden. Op de +kist de koninklijke kroon, benevens het ordeteeken van <span class="mixcap">St.-Catharina</span>, +gehecht op een rood fluweelen kussen, de slippen van 't lijkkleed +gedragen door de barons <span class="mixcap">van Tuyl van Serooskerken</span> en <span class="mixcap">Taets van Amerongen</span> +en twee groot-officieren van 's konings huis. Naast den rouwwagen de +vierentwintig kamerheeren—dragers van het lijk. En daarachter Z. M. de +koning der <em class="g">Nederlanden</em>, de groot-hertog van <span class="mixcap">Saxen Weimar</span>, de kroonprins +en prins <span class="mixcap">Hendrik</span> der <em class="g">Nederlanden</em> in een koets met zes paarden bespannen, +gevolgd door een met even veel paarden bespannen koets, waarin prins +<span class="mixcap">Frederik</span> en prins <span class="mixcap">Herman van Saxen Weimar</span>.</p> + +<p>En was 't een heele stoet; 't was ook een heele tocht van Buitenrust +naar de Nieuwe kerk te <em class="g">Delft</em>. Gedurende al dien tijd hielden de klokken +van <em class="g">'s-Gravenhage</em> en <em class="g">Delft</em> niet met luiden op, en werd er elke minuut +een kanonschot gelost. En toen 't vorstelijke lijk in den grafkelder was +neergezet en Zijne Majesteit met de prinsen de kerk verlaten had, +verzegelde de minister van justitie in 't bijzijn van den grootmeester, +den <span class="pagenum" title="106"></span><a id="p_106"></a>opperkamerheer en den opperceremoniemeester, de kist met 's rijks +grootzegel en riep de heraut van <em class="g">Nederland</em> met luider stem uit:</p> + +<p>„De plechtige teraardebestelling van het stoffelijk overblijfsel van +Hare Majesteit <span class="mixcap">Anna Paulowna</span>, koningin-weduwe der <em class="g">Nederlanden</em>, geboren +grootvorstin van <em class="g">Rusland</em>, is volbracht.”</p> + +<p>En zoo was de koningin der <em class="g">Nederlanden</em> gestorven en begraven in 't +zelfde jaar, waarin men gedacht had het feest van de herdenking van den +slag bij <em class="g">Waterloo</em> te vieren. <ins class="corr" id="corr57" title="Niet in Bron.">„</ins>Doch waarom is er bij die plechtige +begrafenis geen enkele der familie <span class="mixcap">de Bosson</span> of <span class="mixcap">de Winter</span> tegenwoordig +geweest?” vraagt ge. Een der <span class="mixcap">Bossons</span> wel, en dat was de luitenant der +grenadiers, <span class="mixcap">August</span>; die was zelfs met het bataljon, waarbij hij stond, +in den trein mede naar <em class="g">Delft</em> gemarcheerd, maar juist daarom had hij +genoegzaam niets van den optocht zelf gezien. Geen der andere leden had +zich noch te <em class="g">Delft</em>, noch te <em class="g">'s-Gravenhage</em> bevonden. Indien ge de reden +daarvan wilt weten, volgt mij dan slechts op dienzelfden Vrijdag den +17<sup>den</sup> Maart en wel na afloop der begrafenis, naar 't ons bekende huis +op de <em class="g">Heeregracht</em>.</p> + +<p>Ook in dat huis heerscht een doodelijke stilte en treurigheid. Laat ons +slechts binnentreden. We gaan niet in de huiskamer, die is op 't +oogenblik ledig en verlaten. Maar we gaan den trap op naar boven, waar +de slaapkamer van mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> is. En daar vinden we onze goede, +lieve mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> stervende. Ze had in 't vorige najaar een zware +rheumatische aandoening op de borst gekregen, en wat de dokter ook deed, +hij kon die niet overwinnen. 't Had den geheelen winter sukkelen gegeven +en reeds meer dan twee maanden lang was de goede vrouw bedlegerig; d. i. +werd ze van het bed naar de canapé en van de canapé naar 't bed +gebracht. Die voortdurende zwakte en de uitputting harer krachten, welke +volgens den dokter wel met den dood zouden eindigen, waren dan ook de +oorzaak geweest, dat het huwelijk van <span class="mixcap">Emile</span> en <span class="mixcap">Emma</span>, dat in 't vorige +najaar zou plaats hebben, was uitgesteld. Want <span class="mixcap">Emma</span>, de trouwe, +zorgvuldige <span class="mixcap">Emma</span>, wilde haar vriendin in die omstandigheden niet +verlaten. Ze had haar opgepast, zonder <span class="pagenum" title="107"></span><a id="p_107"></a>haar eigene gezondheid te +ontzien. En wanneer kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span> of <span class="mixcap">Florence</span> haar vermaanden, toch +aan zich zelf te denken dan antwoordde ze: „ik ben jong en sterk; +daarenboven is 't mij een genoegen, en wat men gaarne doet, valt licht.” +Vooral in den laatsten tijd had ze een goeden steun gehad aan den +kapitein, die zijn zuster zoo ferm kon tillen en dragen. Ook werd zij +trouw afgewisseld door <span class="mixcap">Florence</span>, als die haar huisgezin kon verlaten; en +nu sedert zes weken door <span class="mixcap">Margot</span>, die voor eenige dagen was overgekomen, +maar de zaken zóó bevonden had, dat ze niet meer wegdurfde.</p> + +<p>Ze gevoelde het wel, de brave vrouw, dat haar levenslampje spoedig zou +worden uitgebluscht; ze had er reeds herhaalde malen met haar broeder en +haar kinderen over gesproken. Vooral met <span class="mixcap">Emma</span> sprak zij er gedurig over.</p> + +<p>„Lieve,” had ze onder anderen op zekeren dag tegen haar trouwe +verzorgster gezegd. „Wanneer ik niet meer ben, zal <span class="mixcap">Henri</span> zich zoo +eenzaam en verlaten gevoelen. Wil je me iets beloven. Zoodra ik niet +meer zijn zal, moet uw huwelijk met <span class="mixcap">Emile</span> plaats vinden, en dan kom je +met uw man hier in huis wonen. Dan blijft mijn broeder bij u, en voelt +hij zijn verlies minder.”</p> + +<p>En <span class="mixcap">Emma</span> had het haar beloofd, ook <span class="mixcap">Emile</span>, dien ze daarover had gesproken +en wien ze die belofte had afgevergd. En evenals deze zaak, had ze ook +met de grootst mogelijke kalmte al haar aardsche beschikkingen afgedaan, +en rustig en gelaten verbeidde zij het oogenblik, dat het God zou +behagen, haar uit de wereld weg te nemen. Van haar kinderen had ze een +teeder en aandoenlijk afscheid genomen, ook van haar broeder; terwijl ze +in de laatste dagen zoozeer verlangd had, haar zuster <span class="mixcap">Marie</span> nog eens te +zien, dat ook deze uit <em class="g">Brakel</em> was overgekomen. En zoo stonden ze nu daar +allen om het sterfbed van de geliefde vrouw. Spreken kon deze niet meer, +en haar gebroken oogen konden zelfs de dierbaren, die om haar sterfbed +geschaard waren, niet zien. Doch een tevredene, zalige glimlach lag op +haar bleek, vermagerd gelaat verspreid, van hetwelk <span class="mixcap">Margot</span>, die aan 't +hoofdeneinde van 't ledikant zat, van tijd tot tijd het doodzweet +afwischte. Eensklaps hield de adem op, een kleine beweging van den mond, +en—mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> was niet <span class="pagenum" title="108"></span><a id="p_108"></a>meer. Ze was zoo zacht en kalm +gestorven, als ware ze in slaap gevallen.</p> + +<p>Vier dagen later had de begrafenis plaats; waarbij ook de oude <span class="mixcap">Veldhuis</span> +en <span class="mixcap">Bernard</span> tegenwoordig waren; en de korte doch roerende toespraak, +welke de laatste aan den geopenden grafkuil hield, was treffend en gaf +in weinige woorden te kennen, hoe de vrouw, die daar in den schoot der +aarde nederzonk, geleefd had en gestorven was. Juffrouw <span class="mixcap">Veldhuis</span> wist +haar broeder over te halen, om met haar naar <em class="g">Brakel</em> te gaan en daar een +paar weken te logeeren. En toen de kapitein in <em class="g">Amsterdam</em> teruggekeerd +was, had het huwelijk van <span class="mixcap">Emile</span> en <span class="mixcap">Emma</span> in alle stilte plaats, en werd +het kerkelijk door dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> ingezegend.</p> + +<p>Wel werd het feest van Waterloo den 18<sup>en</sup> Juni in <em class="g">Amsterdam</em> gevierd; +doch het was er echter verre van daan, dat deze viering ook in de verte +op die van 't Oranjefeest zou geleken hebben. We gaan het daarom in +stilte voorbij, en willen u slechts mededeelen, dat Z. M. den koning aan +allen, die tijdens den slag bij <em class="g">Waterloo</em> in dienst waren geweest en 't +vijftigjarig feest beleefden, een zilveren kruis schonk, om dit aan een +oranjelint op de borst te dragen. En thans willen we aanstippen wat er +in 't zelfde jaar 1865 nog heeft plaats gehad.</p> + +<p>En dan noemen wij een zaak, belangrijk voor den handel: de afschaffing +van den accijns op 't gemaal, d. i. de belasting op het koren. En niet +alleen was die afschaffing een zegen voor den handel in 't algemeen en +den graanhandel in 't bijzonder—ze heeft ook in de uitkomst ten zegen +gestrekt voor de mindere klasse. De broodprijzen toch, die vroeger tot +zulk een hoogte konden stijgen, zijn sedert dien tijd zeer gematigd +geworden en gebleven, en dat is gelukkig. Immers, het brood is een der +eerste levensbehoeften voor den minderen man, en, bij 't gebrek aan +vleesch, zoo noodig tot de bewaring zijner gezondheid. Toch had die +afschaffing ook wel haar keerzijde: want nu moesten ook de steden +langzamerhand haar accijns op 't gemaal afschaffen. Om in 't gemis +daarvan te gemoet te komen, hieven ze nu van de rijken en de burgers een +plaatselijke belasting. En natuurlijk drukt die meer dan de accijns op +'t gemaal. Want, terwijl het betalen van dien accijns ongevoelig gaat, +daar men het brood <span class="pagenum" title="109"></span><a id="p_109"></a>slechts wat duurder betaalt, werden door die +afschaffing de kleine burgerij en de werkman van de betaling ontheven, +ook de vreemdeling, die in de stad vertoefde en er mede toe bijdroeg. En +dat alles moet nu door een gedeelte der burgerij betaald worden.</p> + +<p>Een andere bijzonderheid van 't jaar 1865 is, dat de eerste spade in den +grond werd gestoken tot het graven van 't kanaal van <em class="g">Amsterdam</em> naar de +Noordzee, een kanaal hetwelk nog niet geheel voltooid is, maar reeds tal +van bunders land heeft aangewonnen, waarover vroeger 't water plaste en +dat nu voor landbouw en veeteelt een aanzienlijke aanwinst is.</p> + +<p>Toch nog iets, eer we dit hoofdstuk sluiten, en hetwelk ons een blik zal +doen slaan op de zegeningen, welke een vreedzame regeering als die van +<span class="mixcap">Willem</span> den derden voor een volk oplevert. Ondanks de groote uitgaven +voor de spoorwegen, die in 1868 alleen tien millioenen gulden beliepen, +en de schadeloosstelling aan de West-Indische slavenhouders, ten bedrage +van meer dan 10 millioen, benevens bijna 3 millioenen voor de +onteigening van vee ten gevolge der veepest, werd er sedert 1850 voor +ongeveer tweehonderd drieenzeventig en een half +millioen aan schuldbrieven afgelost, waardoor de jaarlijks op te brengen +rente met omtrent acht en een half millioen 's jaars verminderd werd.</p> + +<p>Ik sprak daar van de veepest. Die veepest, welke onzen veestapel zoozeer +verminderde, was een volksramp, evengoed als de aardappelziekte en de +cholera. Om die veepest te doen ophouden, werden strenge maatregelen +genomen. Waar in een stal de ziekte uitbrak, werden al de koeien, ziek +of gezond, welke in dien stal stonden, terstond onteigend en afgemaakt. +Natuurlijk kreeg de eigenaar daarvoor een behoorlijke vergoeding. Toch +had hij altijd groot nadeel door 't verlies zijner beesten, van wie hij +nu geen melk kon trekken. 't Gaf dus vrij wat aanleiding tot +ontevredenheid, en kostte aan 't land ongeveer drie millioenen. Doch de +veepest, die zeker nog vrij wat meer millioenen aan de veehouders zou +gekost hebben, werd er gelukkig door gestuit. En daar we nu toch zoo +ongemerkt wat verder gekomen zijn, maak ik hier tevens melding van een +paar feiten, die nog al opmerkelijk zijn. Vooreerst: de invoering eener +verbeterde <span class="pagenum" title="110"></span><a id="p_110"></a>en naar de behoefte van den tijd gewijzigde +<a href="http://www.gutenberg.org/files/27335/27335-h/27335-h.htm" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #27335 beschikbaar.">spelling +door <span class="mixcap">te Winkel</span> en <span class="mixcap">de Vries</span></a>, vervolgens +afschaffing van 't zegel van dagbladen en andere gedrukte stukken, +waarop reeds sedert lang was aangedrongen; eindelijk de opening van den +eersten spoorweglijn op <em class="g">Java</em>, een begin van 't spoorwegnet, hetwelk ook +onze Oost-Indische koloniën door den tijd in den zegen van 't Moederland +zal doen deelen. Over 't geheel zijn onder koning <span class="mixcap">Willems</span> regeering 't +cultuurstelsel in Indiën en de toestand van den Javaan reeds veel +verbeterd. Dat alles daar nog niet is zooals 't behoort, is daaraan toe +te schrijven, dat er in onze Oost veel, zeer veel bestond hetwelk +verkeerd was, en men verbeteringen langs den langen weg en niet met +schokken moet verkrijgen. Ook onder koning <span class="mixcap">Willems</span> bestuur heeft zich +ons gouvernement op <em class="g">Bali</em> krachtig doen gelden en de opstandelingen +aldaar overwonnen. Zij, die aan de expeditie hebben deelgenomen, hebben +daarvoor een zilveren gedenkteeken ontvangen, hetwelk ze aan een groen- +en oranjelint op de borst dragen.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="111"></span><a id="p_111"></a></p> + +<h2><a id="ACHTSTE_HOOFDSTUK"></a>ACHTSTE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">Het feest van Neerlands onafhankelijkheid.</p> + +<p>„Alweer een feest?” hoor ik u uitroepen. En ik antwoord: ja, alweer een +feest en wel weer een nationaal feest. Tot het eigenaardige van koning +<span class="mixcap">Willems</span> regeering mag dan ook wel het vieren van feesten genoemd worden. +Vooral sedert het jaar 1863 is de Nederlandsche natie verzot op feesten +geworden. Kan het anders? Behalve dat de nationale gedenkjaren van 1863, +65, 72 en 73 daarin vielen, zijn er tal van zaken, die hier en daar de +aanleiding hebben gegeven tot feestelijkheden. Landbouw- en andere +tentoonstellingen, congressen, opening van groote werken, 't oprichten +van standbeelden voor groote mannen, ze hebben allen aanleiding gegeven +tot feesten. En is 't niet veel beter, dat een volk om zulke vreedzame +gebeurtenissen feestviert, dan dat het zulks doet om een overwinning, +die duizende ouders kinderloos gemaakt, duizenden in de kracht van hun +leven verminkt heeft! Is 't niet beter het buskruit te besteden aan +prachtige vuurwerken, dan om het te gebruiken tot slachting van zijn +medemenschen? Is de gloed der lampions bij een illuminatie niet veel +schooner dan die van een <em class="g">Straatsburg</em>, door 't Pruisisch kanon in brand +geschoten? Gelukkig dus 't volk van <em class="g">Nederland</em>, dat zijn geld besteedt +aan feestvieren!</p> + +<p>Van standbeelden gesproken; daar we toch aan 't praten zijn over de +regeering van koning <span class="mixcap">Willem</span> den derden, wil ik u eens opnoemen, welke er +alzoo onder zijn regeering zijn opgericht. <span class="pagenum" title="112"></span><a id="p_112"></a>Een voor den grooten +historieschilder <span class="mixcap">Rembrand van Rijn</span>, te <em class="g">Amsterdam</em> ('54), voor den +volksdichter <span class="mixcap">Tollens</span>, te <em class="g">Rotterdam</em> ('59), voor den schilder <span class="mixcap">Ary +Scheffer</span>, te <em class="g">Dordt</em> ('62), voor <span class="mixcap">Joost van den Vondel</span>, te <em class="g">Amsterdam</em> ('67), +voor <span class="mixcap">Hogendorp</span>, te <em class="g">Rotterdam</em> ('68), en voor <span class="mixcap">Boerhave</span> te <em class="g">Leiden</em> ('71). +Behalve deze standbeelden nog 't monument van den volksgeest in 1830 en +31, op den Dam te <em class="g">Amsterdam</em> ('56), dat ter herinnering aan 1813, in 't +Willemspark te <em class="g">'s-Gravenhage</em> ('63), en dat tot aandenken aan de inneming +van <em class="g">Den Briel</em> in 1572 ('72). Doch zoo pratende, zou ik mijn verhaal +vooruitloopen.</p> + +<p>We verbeelden ons dan in 't laatst van de maand Maart van 't jaar 1872 +in een welvarend dorp te zijn, niet ver van <em class="g">Den Briel</em>. We treden het +dorp binnen en begeven ons naar de herberg. Terwijl we 't noodige +bestellen, en de dochter van den kastelein ons helpt, maken we een +praatje met haar vader.</p> + +<p>„Een mooi dorp, kastelein,” beginnen we. „En 't ziet er welvarend uit +ook.”</p> + +<p>„Nu, dat zou ik denken,” antwoordt hij. „Je hebt hier boeren, die voor +geen ton of wat opstaan. Daar wordt hier vandaan ook wat naar <em class="g">Engeland</em> +gezonden.”</p> + +<p>„En daarvoor moeten wij alles duur betalen.”</p> + +<p>„Ja, meneer! Wat zal ik u zeggen? 't Is in de laatste jaren al wat +duurder geworden. En voor groote huishoudens is 't zeker een toer om +rond te komen. Daar hadt je nog gisteren de dominé....”</p> + +<p>„De dominé. Hé, kastelein, wie staat hier als dominé?”</p> + +<p>„Dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>, een knap en geleerd man, al is hij een beetje +verdraaid van figuur.”</p> + +<p>„Dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>? Weet je ook soms of hij <span class="mixcap">B. Veldhuis</span> heet?”</p> + +<p>„Jawel, mijnheer; <span class="mixcap">B. Veldhuis</span>. Hij is verleden jaar in 't voorjaar hier +gekomen en bevalt uitstekend.”</p> + +<p>„Wel man, het doet me pleizier, dat ik het hoor. Die dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> is +een oude kennis van mij. Hoe maken 't zijn vrouw en zijn drie +kindertjes?”</p> + +<p>„Zijn drie kindertjes! Nu kan ik wel merken, dat mijnheer de kennis niet +met hem heeft aangehouden. Hij heeft er al zes.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="113"></span><a id="p_113"></a></p> + +<p>„Kom, dat doet me pleizier, kastelein. Ik heb dien dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> +reeds als een jongen van veertien, vijftien jaren gekend. Toen was 't al +een vlugge knaap, dat verzeker ik u.”</p> + +<p>„Dan heeft mijnheer hem al een heelen tijd gekend. Hij zal nu zoo wat +naar de veertig loopen. En kent mijnheer zijn vrouw ook?”</p> + +<p>„Welzeker, dat is een Amsterdamsche. Och, man! Die heele familie ken ik +van haver tot gort. Sedert het jaar '65, toen de mama van mevrouw +<span class="mixcap">Veldhuis</span> stierf, heb ik echter niets van hen gehoord. Maar het doet me +plezier, dat de dominé hier staat. Ik ga hem straks eens opzoeken.”</p> + +<p>„Dan zal mijnheer er het huis vol volk vinden. Een broer van den dominé +uit <em class="g">Brakel</em> logeert er met vrouw en twee kinderen, en mevrouws broer uit +<em class="g">Amsterdam</em> met vrouw en drie kinderen.”</p> + +<p>„Wel, wel! dan is het een huishouden van zeventien personen! Die broer +en die zwager van den dominé zijn ook oude kennissen van mij. Als ik dat +van nacht had kunnen droomen, dan zou ik een voorspellende geest gehad +hebben! Kijk; ik ben recht blij, dat ik hier gekomen ben. Want ik stel +machtig veel belang in die menschen.”</p> + +<p>„Geen wonder, als men iemand zoolang gekend heeft!” herneemt de +kastelein, terwijl zijn dochter het gevraagde brengt, en <ins class="corr" id="corr58" title="Niet in Bron.">we</ins> +'t nu te druk hebben met eten en drinken, om 't gesprek +verder voort te zetten.</p> + +<p>En thans, na ons behoorlijk gerestaureerd te hebben, stappen we naar de +pastorie van dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>. We schellen aan. Een knaap van twaalf +jaren doet ons open.</p> + +<p>„Is dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> te spreken?” vragen we den blonden krullebol, die +ons met zijn helderblauwe oogen zoo schalksch aankijkt.</p> + +<p>„Wel zeker, mijnheer,” antwoordt de knaap<ins class="corr" id="corr59" title="Bron: ,">.</ins> „Wil u maar in de +zijkamer gaan. Papa zal wel dadelijk bij u komen.”</p> + +<p>„Papa? Ben jij dan <span class="mixcap">Ernst</span>, de oudste zoon van den dominé?”</p> + +<p>„Om u te dienen, mijnheer,” antwoordt de knaap. „Maar hoe kent u me? Ik +weet niet, dat ik u ooit gezien heb.”</p> + +<p>„Ik jou wel. Maar dat is nu ruim acht jaren geleden. Toen was je nog een +klein kereltje van een jaar of drie. 't Was bij <span class="pagenum" title="114"></span><a id="p_114"></a>gelegenheid van de +Oranjefeesten, toen je bij grootmama <span class="mixcap">de Winter</span> logeerdet.”</p> + +<p>„Ja, mijnheer, daar weet ik niets meer van. Dat begrijpt u wel.”</p> + +<p>„Dat laat zich hooren. En hoe maakt het uw zusje <span class="mixcap">Frédérique</span>? Dat zal ook +al een heele meid zijn.”</p> + +<p>„Die is al elf jaar, mijnheer, maar ze is niet groot voor haar jaren, +zegt papa.”</p> + +<p>„Nu, jij bent des te beter uit de kluiten gewassen, <span class="mixcap">Ernst</span>.”</p> + +<p>„Wat is er toch, <span class="mixcap">Ernst</span>?” roept een vrouwenstem uit de geopende deur der +tuinkamer. „Is 't weer zoo'n venter? Zeg hem toch, dat wij niets noodig +hebben. Al wat we gebruiken, nemen we hier op het dorp, of laten we uit +<em class="g">Den Briel</em> komen.”</p> + +<p>„Neen, mama! 't Is een heer, om papa te spreken.”</p> + +<p>„Laat mijnheer dan in de zijkamer, en roep papa. Hij is in zijn +studeervertrek.”</p> + +<p>„En ik zal maar in de huiskamer komen, <span class="mixcap">Margot</span>,” roep ik uit, en op 't +zelfde oogenblik komt onze goede <span class="mixcap">Margot</span>, die ge niet zoudt herkennen, +zoo gezet is ze geworden, maar die altijd nog hetzelfde vriendelijke +gezicht en haar lieve stem heeft, naar mij toe.</p> + +<p>„Zijt gij 't, mijnheer! Wel, eer had ik verwacht, koning <span class="mixcap">Willem</span> den +derden in eigen persoon voor mij te zien, dan u.”</p> + +<p>„Ja <span class="mixcap">Margot</span>. Evenzeer had ik eerder gedacht, Zijne Majesteit hier te +vinden dan u en uw man. Ik hoorde het toevallig in 't logement, en kon +niet nalaten, u eens een visite te maken.”</p> + +<p>„Daar doet ge goed aan, mijnheer,” antwoordt <span class="mixcap">Margot</span>. „Maar sta, als 't u +belieft, nu niet langer op de vloermat, en kom in onze huiskamer. 't Is +hier wel de doove of 't huis vol volk, maar hoe meer zieltjes, hoe meer +vreugd.”</p> + +<p>„Dat zeg ik ook, <span class="mixcap">Margot</span>. En daarom zal ik mij ook maar terstond in de +pret begeven.”</p> + +<p>Wat we nu al zoo verder babbelen, laat ik rusten. We zullen dus maar +eens doen, alsof we een generaal waren, die zijn troepen de revue laat +passeeren.</p> + +<p>Eerst de kinderen van dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p><span class="mixcap">Ernst</span> hebben we reeds ontmoet. Ik moet u evenwel nog iets van hem +zeggen. Hij is een ferme jongen, die aanstaanden September naar de +Latijnsche school in <em class="g">Den Briel</em> zal gaan, <span class="pagenum" title="115"></span><a id="p_115"></a>en stellig in de tweede klasse +zal komen; want papa heeft hem al vrij wat van 't Latijn geleerd. De +elfjarige <span class="mixcap">Frédérique</span> is een allerliefst meisje. Ze zal met oom en tante +<span class="mixcap">de Winter</span> mee naar <em class="g">Amsterdam</em> trekken, om daar een jonge juffrouwenschool +te bezoeken; want mama vindt het minder geschikt, haar naar <em class="g">Den Briel</em> te +sturen: daar ze dan door alle wind en weer heen zou moeten. De +tienjarige <span class="mixcap">Marie</span> is bijna zoo groot als <span class="mixcap">Frédérique</span>; ze is echter minder +vlug, ook heeft ze nog een jaar den tijd, om gelijk te zijn met haar +zuster. De drie andere kinderen zijn de achtjarige <span class="mixcap">Sophie</span>, die evenals +<span class="mixcap">Marie</span> en haar zesjarig broertje <span class="mixcap">Willem</span> op de dorpschool gaat; 't jongste +kind van dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>, <span class="mixcap">Anna</span>, is nog bij mama thuis.</p> + +<p><span class="mixcap">Marie de Winter</span> is net een goed vriendinnetje voor haar oudste nichtje +<span class="mixcap">Frédérique</span>. Ze is dan ook wat blij, dat dit naar <em class="g">Amsterdam</em> zal meegaan; +want aan haar ondeugenden broer <span class="mixcap">Henri</span> en aan den kleinen achtjarigen +<span class="mixcap">Leonard</span> heeft ze niets. „Die <span class="mixcap">Henri</span>,” zegt ze tegen <span class="mixcap">Frédérique</span>, „is +grootpapa's lieveling en dien heeft hij braaf bedorven. Die grootpapa +heeft zijn naamgenoot allerlei ondeugende streken geleerd.” Zoo erg als +<span class="mixcap">Marie</span> 't nu maakt, is het wel niet; maar zeker is het, dat de kleine +<span class="mixcap">Henri</span> bij grootpapa een potje breken kan, en dat deze meer van hem houdt +dan van al zijn kleinkinderen; zelfs van de drie van <span class="mixcap">Emile</span> en <span class="mixcap">Emma</span>, die +toch bij hem in huis wonen. Onze goede oude kapitein <span class="mixcap">de Bosson</span> is nu +drie-en-zestig jaar; maar hij lijdt het grootste +deel van 't jaar aan rheumatiek, hetwelk hem wel eens heel lastig van +humeur maakt. Gelukkig, dat hij in <span class="mixcap">Emma</span> een schoondochter heeft, die +veel van hem kan velen, en hem meestal weet op te beuren en op te +vroolijken. Hij houdt dan ook zielsveel van haar, er zou maar eens +iemand moeten komen, die een kwaad woord van haar zeide—de oude +rheumatieke kapitein zou in staat zijn, hem op de punt van zijn degen te +dagen. <span class="mixcap">Florence</span> zegt wel eens spottend, dat zij nu geheel bij papa +achterligt; maar dat meent ze niet, en ze is wat gelukkig, dat haar +goede papa zulk een lieve schoondochter heeft. Die <span class="mixcap">Florence</span> is nog +altijd even vroolijk en opgeruimd, als toen we haar voor 't eerst +ontmoetten; en ofschoon ze haar zesendertigste jaar reeds achter den rug +heeft, lijkt ze veeleer op vierentwintig. <span class="mixcap">Gustaaf</span> en <span class="mixcap">Bernard</span> zijn ouder +geworden, <span class="pagenum" title="116"></span><a id="p_116"></a>dat kan men hen duidelijk aanzien, ook <span class="mixcap">Frits Veldhuis</span> en zijn +vrouw, wier beide oudste kinderen, <span class="mixcap">Ernst</span> en <span class="mixcap">Marie</span>, mede bij oom den +dominé te logeeren zijn. Die <span class="mixcap">Ernst</span> zou u echter niet bevallen. 't Is een +goede lobbes van dertien jaren, maar een broer in optima forma. Dat +scheelt wat bij oom <span class="mixcap">Bernard</span>, toen we hem op dien leeftijd in <em class="g">Amsterdam</em> +ontmoetten. Den dag bij den nacht! En <span class="mixcap">Marietje</span> is wel wat onplezierig +van humeur: ze schijnt niet erg tevreden te zijn; ook kan ze niet best +met de anderen overweg. <span class="mixcap">Ernst</span> van den dominé noemt haar „een +kribbebijter,” en <span class="mixcap">Frédérique</span> zegt, dat ze „zoo zuur kijkt, alsof er een +paar flesschen azijn vóor haar staan.”</p> + +<p>En zoo zijn we, nu ongeveer drie en twintig jaren +nadat we aan 't station aan den Hollandschen spoorweg voor 't eerst +kennis maakten met onze vrienden, in een geheel nieuw geslacht gekomen, +en vinden we de kinderen van hen, die toen kinderen waren, als nieuwe +kennissen terug. Dat is wel aardig, vooral als we daarbij eens +berekenen, dat <i>wij</i> in dien tijd niet zooveel ouder zijn geworden. Want +zoolang toch is 't nog niet geleden, sedert we daar voor 't eerst +<span class="mixcap">Gustaaf</span> en <span class="mixcap">Margot</span> hun neef en nicht <span class="mixcap">Bernard</span> en <span class="mixcap">Florence</span> zagen begroeten. +Zie, dat is 't voordeel, wanneer we in den geest iets bijwonen.</p> + +<p>Doch waartoe zijn we nu in het dorp bij <em class="g">Den Briel</em> en waarom zijn zooveel +logé's bij dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>? Ik zal 't u zeggen.</p> + +<p>Nu ruim driehonderd jaren geleden lag ons lieve <em class="g">Nederland</em> in ijzeren +boeien. Toen was er een man, een <span class="mixcap">Willem</span> van Oranje-Nassau, die de groote +ideé opvatte, om een door de onderdrukking vernederd volk op te heffen. +Die <span class="mixcap">Willem</span> van Oranje-Nassau was een voorzaat van onzen <span class="mixcap">Willem</span> den +derden. De zaak stond hopeloos: 't was ook een strijd tusschen een +kleinen prins en den machtigen reus, die over <em class="g">Spanje</em> en <em class="g">Amerika</em> gebood. +En ziet, overmorgen zal het driehonderd jaren geleden zijn, dat een hoop +zeeschuimers, waaronder de edelsten van ons volk, den eersten steen +legden tot de onafhankelijkheid van onze natie, dat de eerste +lichtstraal in dien stikdonkeren nacht doorbrak: op den eersten April +zal het driehonderd jaren geleden zijn, dat <em class="g">Brielle</em> door de Watergeuzen +werd ingenomen! Geheel Nederland zal dien eersten April met +<span class="pagenum" title="117"></span><a id="p_117"></a>opgewondenheid vieren; overal zal het feest zijn, een nationaal feest, +niet minder dan dat van 1863. Maar wij willen ons naar de kern van dat +feest begeven, naar <em class="g">Den Briel</em>. En evenals het Paaschfeest het feest is +van de opstanding van onzen Heer, en daardoor de verrijzenis van de +menschheid uit den stikdonkeren nacht waarin zij verzonken lag; zoo zal +de tweede Paaschdag voor <em class="g">Nederland</em> het feest zijn van zijn verrijzenis +uit de boeien van schande en smaad, waarin het onder de Spaansche +dwingelandij geketend lag.</p> + +<p>We zouden dat feest overal kunnen medevieren. Maar daar we ons hebben +voorgesteld, voor u een gedenkboek van de vijfentwintigjarige regeering +van koning <span class="mixcap">Willem</span> den derden te schrijven, moeten we ons naar <em class="g">Den Briel</em> +begeven, waar het Hoofd van onzen Staat, even als voor negen jaren, zal +toonen, dat Hij en zijn Huis zoo nauw met ons volk en ons volksbestaan +zijn verbonden, dat, als <em class="g">Nederland</em> feestviert, ook Oranje daar deel in +neemt. We laten dus den eersten Paaschdag stil voorbijgaan, begeven ons +naar de kerk, waar dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>, dien we als een wakkeren vaderlander +kennen, een warm woord tot zijn gemeente spreekt, en gaan met de geheele +familie, behalve den achtjarigen <span class="mixcap">Leonard de Winter</span> en de drie jongste +kinderen van den dominé, op den vroegen morgen van den eersten April +naar <em class="g">Den Briel</em>. We hebben dus gezelschap genoeg.</p> + +<p>„Daar is al weer wat gebeurd, sinds we u voor 't laatst zagen, +mijnheer,” zegt dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>, dien we gerust een wandelenden kalender +zouden kunnen noemen, zoo houdt hij zich steeds op de hoogte van zijn +tijd. „Daar hebt ge vooreerst de scherpschutterijen.”</p> + +<p>„Maar dominé!” roep ik uit. „De scherpschutterijen. Dat is +soldaatjespelen.”</p> + +<p>„Zoo beschouwt Zijne Majesteit de koning het toch niet,” antwoordt +<span class="mixcap">Veldhuis</span> ernstig. „Ge vergeet, waaraan die scherpschutterijen hun +oorsprong te danken hebben.”</p> + +<p>„Aan den lust om soldaatje te spelen, dominé. Als 't land eens in gevaar +kwam, dan zullen die dappere scherpschutters wel naar hun schoenen +moeten zoeken.”</p> + +<p>„Zeg dat niet, mijnheer,” herneemt de dominé. „Toen in 't <span class="pagenum" title="118"></span><a id="p_118"></a>jaar 1870, +tijdens den Fransch-Pruisischen oorlog, ons land een gewapende +neutraliteit aannam; toen de vrees voor Pruisens annexatiegeest ook hier +vele gemoederen vervulde, toen greep de bloem onzer natie, de +jongelingschap die niet tot den dienst verplicht was, naar 't geweer, en +vormde vrijkorpsen, wier leus <em class="g">Oranje</em> en <em class="g">Nederland</em> was. Dat was een goed, +'t was een manhaftig besluit. Zoo ontstond er, nevens ons leger, een +aanzienlijke krijgsmacht, die 't geweer kon behandelen, en in tijd van +nood, haardstede en altaren verdedigen. En onze goede koning <span class="mixcap">Willem</span> de +derde begreep, welk een edele krachtsontwikkeling dit was, en door hun +concoursen bij te wonen, door prijzen uit te loven, door hen te erkennen +als gevestigde genootschappen, heeft hij 't vaderland een dienst +bewezen.”</p> + +<p>„Ge hebt gelijk, dominé. Ik vind echter de oprichting en de +werkzaamheden van 't Roode kruis vrij wat meer onzen eerbied waard.”</p> + +<p>„Alles op zijn tijd, mijnheer. Terwijl 't Roode kruis naar de elkander +vijandelijke volken toeging en daar de wonden heelde, welke de oorlog +geslagen had, vormden zich hier de scherpschutterijen. Ook 't Roode +kruis roem ik als een van de gewichtige gebeurtenissen, onder koning +<span class="mixcap"><ins class="corr" id="corr60" title="Bron: Wilmems">Willems</ins></span> regeering voorgevallen, en we weten genoeg, hoezeer +Zijne Majesteit daarmede is ingenomen en hoe hij 't ondersteund heeft. +Maar de bescherming, welke hij aan de scherpschuttersvereenigingen +verleent, is evenzeer tot eer en roem zijner regeering. Doch laat ons +van dit punt afstappen, en zeg mij, wat ge denkt van de afschaffing der +doodstraf?”</p> + +<p>„Een teeken, dat <em class="g">Nederland</em> den geest van <span class="mixcap">Christus</span> heeft begrepen, die +niet wil dat iemand verloren ga, zoolang er nog redding voor hem +mogelijk is. Na 't afschaffen van geeseling, brandmerk en +tepronkstelling moest ook die van de doodstraf natuurlijk volgen.”</p> + +<p>„Toch heeft dat nog jaren geduurd; zij is echter een nieuwe parel aan de +kroon van <span class="mixcap">Willem</span> den derden, daar hij 't besluit heeft mogen +onderteekenen, waarbij wordt afgeschaft, dat de eene mensch (al is het +dan ook rechterlijk) in koelen bloede zijn evenmensch het leven +ontneemt. Alsof een mensch, al is <span class="pagenum" title="119"></span><a id="p_119"></a>hij ook een koning, recht heeft op +iets, wat alleen God heeft geschonken en Hij alleen kan ontnemen!”</p> + +<p>„Ik ben 't volkomen met u eens, dominé. En ik zegen het, dat onze natie +dat besluit genomen heeft, toen er elders duizenden in koelen bloede op +'t slagveld vermoord werden. Maar, waardoor ook 't jaar 1870 voor mij +merkwaardig is geworden, is niet alleen door de oprichting van +scherpschutterijen, niet alleen door den arbeid van 't Roode kruis en de +afschaffing van de doodstraf; maar nog door iets anders, waarvan we +schier dagelijks de weldadige gevolgen ondervinden.”</p> + +<p>„En dat is, als ik u vragen mag?” zegt dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p>„Aha! daar heb ik nu onzen knappen dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> eens gevangen. De +man, die altijd zoo goed op de hoogte is, weet niet wat er nog meer in +1870 gebeurd is. Kom, beste dominé, roep uw geheugen eens te hulp!”</p> + +<p>„Ik weet waarlijk niet, wat ge meent, mijnheer. Help mij uit den droom.”</p> + +<p>„Wel, de wet op de posterijen,” antwoord ik.</p> + +<p>„En hecht gij daaraan zulk een groote waarde?” vraagt de dominé.</p> + +<p>„De grootste waarde, dominé. Wat is toch belangrijker, dan een +gemakkelijke correspondentie?”</p> + +<p>„Nu ja, die had men vroeger ook,” antwoordt de dominé. „Reeds in 1850 +werd het port verminderd van 30 op 15 cents en vijf jaren later op 10 +cents. Acht gij nu de vermindering op 5 cents van zulk een groot +belang?”</p> + +<p>„Van hoog belang, dominé,” antwoord ik. „En wel, omdat nu alle +ingezetenen van 't Rijk dezelfde rechten hebben verkregen. Een +voorbeeld: vóor 1870 zondt ge een brief naar <em class="g">Den Briel</em>, en men betaalde +er 5 cents voor, omdat de stad in uw postcirkel lag; maar was het adres +naar <em class="g">Amsterdam</em>, dan moest men er 10 cents voor betalen. Was dat nu +rechtvaardig van een rijksinstelling? Even goed als een telegram door 't +gansche rijk met 30 cents betaald wordt, moet ook het briefport voor +allen gelijk staan. 't Land is uw brievenbode, maar mag geen afstand +berekenen.”</p> + +<p>„Ge hebt gelijk, mijnheer. En wat de gedwongen frankeering aangaat, daar +heb ik volkomen vrede mee. Ik ontvang nu geen <span class="pagenum" title="120"></span><a id="p_120"></a>onbelangrijke brieven +meer, waarvoor ik een dubbeltje moet betalen; en niemand zal meer klagen +over de missives, welke ik hem schrijf; want ze kosten hem geen duit.”</p> + +<p>Onder dergelijke aangename gesprekken reden we <em class="g">Den Briel</em> binnen; want ik +heb u vergeten te zeggen, dat dominé reeds dagen te voren voor een +fermen janplezier had gezorgd, waarin we met ons twaalven ruim konden +zitten.</p> + +<p>We rijden dan <em class="g">Den Briel</em> binnen, en stallen ons rijtuig en onze paarden. +Eerst gaan we eens rondwandelen. Wat ziet er hier alles feestelijk uit! +Nooit is <em class="g">Brielle</em> zoo schoon geweest. En we schijnen het nog te treffen +met het weer! 't Lijkt wel, dat de plasregens van de vorige dagen hebben +opgehouden, zoo vriendelijk schijnt de zon. <span class="mixcap">Frits Veldhuis</span>, de +buitenman, zegt wel, dat hij het weer niet veel vertrouwt; maar dat +heeft hij van morgen toen we uitreden ook al gezegd, en die buitenlui +zijn toch ook maar profeten, die brood eten.—Daar in <em class="g">Den Briel</em> zijn ze +ook al vroeg opgeweest evenals wij; de kastelein ten minste vertelt ons, +dat reeds om 7 uur de donder van 't geschut en 't gelui der klokken den +aanvang van 't feest verkondigd heeft.</p> + +<p>„Wat mij aangaat,” voegt hij er bij. „'t Was mij niet te vroeg; want we +zijn den geheelen nacht niet naar bed geweest. Ons heele huis is vol +logé's en we zullen vandaag geen handen genoeg hebben, om al de gasten +te bedienen!”</p> + +<p>Of die olijke kastelein ook mazematten zal maken! Nu, hij is de eenige +niet, dien 't feest van <em class="g">Brielle</em> geld als water doet verdienen!</p> + +<p>„Dan ben jelui vroeg genoeg begonnen,” zegt dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p>„Dat moest ook wel,” antwoordt de kastelein. „Want tot eer van <em class="g">Den Briel</em> +moet ik het zeggen: de dag is aangevangen met een werk van +liefdadigheid. Op een dag als heden moet er geen enkele Briellenaar +zijn, die niet mee feest kan vieren. Van morgen om halfacht zijn al de +armen op de daartoe bestemde plaats van een goed maal voorzien.”</p> + +<p>„Dat is nobel, en recht in den geest der Nederlanders,” zegt dominé +<span class="mixcap">Veldhuis</span>. „Dan kunnen ze eens van goeder harte feestvieren; want met een +leege maag gaat dat niet bijzonder.”</p> + +<p>De godsdienstoefening in alle kerken is bepaald van negen <span class="pagenum" title="121"></span><a id="p_121"></a>tot halfelf. +Druk worden ze ditmaal niet bezocht, ofschoon de herinnering aan vóor +300 jaren de gewone Paaschpreek vervangt. Maar er is ook zooveel te +zien! Immers geheel <em class="g">Brielle</em> is met groen, oranje en vlaggen versierd. En +om negen uur worden de eerste booten verwacht. Toch stappen we even de +Roomsche kerk binnen, en zien tot ons genoegen, dat de kaarsen op het +altaar met oranje en groen versierd zijn, en een paar schilden ons aan +de jaartallen 1572 en 1872 herinneren. Dat doet ons plezier: want bij +een feest als de herinnering aan de vestiging onzer onafhankelijkheid, +komt immers geen verschil van geloofsbelijdenis te pas. Daar bulderden +de saluutschoten en alles stroomt naar de haven; ook wij laten ons +derwaarts voeren. O, jammer! Daar begint het te regenen, en met een +zegevierend gelaat roept <span class="mixcap">Frits Veldhuis</span> uit:</p> + +<p>„Nu, heb ik niet goed voorspeld? Een geluk, dat je mijn raad gevolgd en +parapluies meegenomen hebt.”</p> + +<p>En waarlijk een geluk was het, dat we naar den raad van den +ongeluksprofeet geluisterd hebben; want het is een plasregen. 't Is +alsof 't water met bakken van den hemel valt.</p> + +<p>„Goed om 't groen frisch te houden,” zegt dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span>. „Dat hebben +we nu voor onze pekelzonde, omdat we niet naar de kerk zijn gegaan. Daar +hadden we ten minste droog gezeten.”</p> + +<p>„Als 't er niet lekt,” meent <span class="mixcap">Florence</span> ondeugend. „Maar wie had ook zoo'n +bui verwacht?”</p> + +<p>„Ik,” zegt <span class="mixcap">Frits Veldhuis</span>, die de eenige van ons is, wien de regen +genoegen schijnt te doen; alleen omdat zijn profetie is uitgekomen.</p> + +<p>„In alle gevallen zijn we er met onze parapluies toch beter aan toe, dan +de arme feestgangers, die geen weerprofeet bij zich gehad en te veel op +'t Aprilzonnetje vertrouwd hebben,” zegt <span class="mixcap">Florence</span>. „Wat worden die arme +menschen nat! En met dat natte pak mogen ze den ganschen dag loopen! +Inderdaad geen buitenkansje!”</p> + +<p>„Toch eer een buiten- dan een binnenkansje,” merkt dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> aan. +„Ik vrees echter, dat er van 't laatste ook genoeg gevaar is, en vandaag +menigeen van binnen niet minder nat zal zijn dan van buiten.”</p> + +<p>„En dan die metalen kruisridders, die daar uit de Rotterdamsche <span class="pagenum" title="122"></span><a id="p_122"></a>boot +ontscheept worden. Eer ze aan 't feestlokaal komen, zijn ze even +druipnat als de huzaren, die ze hebben afgewacht om hen derwaarts te +vergezellen,” zegt <span class="mixcap">Florence</span>.</p> + +<p>„Nu, ik ga naar 't logement terug,” zegt <span class="mixcap">Margot</span>. „'t Is me hier al te +lekker, en ik zou kans hebben, dat al dat regenwater mijn geestdrift +voor den heelen dag verkoelde.”</p> + +<p>„En ik ga met u mee,” voegt <span class="mixcap">Florence</span> er bij. „'t Is inderdaad voor ons, +vrouwen, geen weer om hier te blijven staan.”</p> + +<p>En zoo keeren we voorloopig naar 't logement terug, om na kerktijd bij +een der dominé's te gaan, die zijn collega met diens gezelschap had +uitgenoodigd; maar bij wien we toch onder kerktijd slecht konden komen. +We verlaten nu onze goede vrienden voor eenigen tijd en laten hen in 't +logement, terwijl wij ons met een der leden van de hoofdcommissie, een +goeden kennis van ons, naar 't kleine feestlokaal begeven. Dat +feestlokaal ('t is de openbare school op de <em class="g">Lijnbaan</em>) is met groen en +vlaggen versierd. Hier worden de Utrechtsche commissie voor 't Asyl nu +de <ins class="corr" id="corr61" title="Bron: sub-commissien">sub-commissiën</ins> ontvangen.</p> + +<p>Daar neemt de secretaris der hoofdcommissie, de heer <span class="mixcap">Jager</span>, het woord. +„Welkom! Welkom! gij allen,” zegt hij, „op den klassieken bodem, waarop +wij thans staan, een bodem, die ons de tirannie<ins class="corr" id="corr62" title="Bron: ,"></ins> der +Spaansche beulen herinnert, ons gezonden als antwoord op de smeekbeden +der landzaten, om verlichting van den druk.” Daarop roept de spreker ook +de „Vlaamsche” broeders, die in grooten getale zijn opgekomen, een +hartelijk welkom toe, en brengt in herinnering, hoe in den geuzenstrijd +ook veel Vlaamsch bloed was gestort. Daverende toejuichingen klinken +door de feestzaal. En nu de heer <span class="mixcap">Jager</span> zijn toespraak sluit met de +woorden: „Heil zij het vrije <em class="g">Nederland</em> onder het geliefde Huis van +Oranje!” schijnt er aan 't uitbundig gejuich geen einde te komen.</p> + +<p>Daar opent de heer <span class="mixcap">de Geijter</span> uit <em class="g">Antwerpen</em> den mond. Warm en bezield is +zijn taal. Hij erkent het, welke groote verplichtingen ook de +Zuid-Nederlanders hebben aan den heldenmoed van 't voorgeslacht, en +verzekert, dat ook in België's groote steden, vooral in <em class="g">Antwerpen</em>, de +eerste April wordt gevierd, in zijn stad misschien niet minder dan in +sommige Noord-Nederlandsche steden.</p> + +<p><span class="pagenum" title="123"></span><a id="p_123"></a></p> + +<p>Dat is een goed, een hartelijk woord geweest van dien Antwerpschen +broeder. 't Is of men den regen vergeet, die kletterend tegen de glazen +van 't lokaal aanslaat. Met geestdrift wordt de eerewijn aangenomen, met +geestdrift een luide dronk aan koning <span class="mixcap">Willem</span> den derden gewijd.</p> + +<p>We hebben, door tegenwoordig te zijn in dat feestlokaal, verzuimd om ons +naar het terrein te begeven, waar de volksvermakelijkheden plaats +hebben, en de acrobaat <span class="mixcap">Hart</span>, ondanks den neerplassenden regen, zijn +toeren aan een deel van 't volk ten beste geeft. Het spijt ons niet; we +hebben ons hier niet alleen droog bevonden, maar tevens een vaderlandsch +genot gesmaakt.</p> + +<p>'t Is intusschen elf uur geworden, de regen heeft opgehouden, en 't is +als wil de zon doorbreken. Nu zouden we wel weer naar 't logement willen +terugkeeren; maar daar zullen we onze vrienden niet vinden: dewijl die +zeker reeds bij den collega van dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> zijn, en misschien zich +al op marsch naar of op de tribune bevinden; want als we goed verstaan +hebben, dan zal deze hen op het feestterrein brengen. We sluiten ons dus +bij den trein aan, die juist om elf uur, met de muziek van 't korps +veldartillerie voorop, derwaarts marcheert. Reeds om halfelf is dat +feestterrein, hetwelk zich op het Maarlandsplein bevindt, voor hen die +van toegangsbewijzen voorzien zijn, geopend.</p> + +<p>Ziezoo, daar zijn we er. Gelukkig was 't van boven droog. Maar van +onderen? Menigeen zal van daag last hebben van koude voeten. In +vredesnaam! Als 't hart maar warm blijft. En daar zal wel voor gezorgd +worden. 't Ziet er goed uit, dat feestterrein, niet waar? Kijkt nu eens, +die toren aan onze linkerhand is die van de groote hervormde kerk. Van +dezen toren nu heschen de Watergeuzen van daag vóor drie honderd jaren +het eerst de prinsenvlag. Hoe vroolijk wappert ze daar nog na drie +eeuwen. Toen waren de Briellenaars in angst en vrees, toen waren ze (en +niet ten onrechte) bang voor die woeste zeeschuimers,—en, waren er +onder hen niet zooveel edele en rechtschapene mannen geweest, hun vrees +zou bewaarheid zijn geworden—thans juicht al wat Briellenaar is en +verheft de namen van diezelfde piraten, die den eersten straal der +vrijheid uit den donkeren nacht deden te voorschijn komen.</p> + +<p><span class="pagenum" title="124"></span><a id="p_124"></a></p> + +<p>Doch laat ons nu het terrein eens bekijken. Naar de zijde der +Voorstraat ziet gij de koninklijke tribune, prachtig met rood fluweel, +de kleur van 't Brielsche wapen gedrapeerd. Ge ziet dat wapen, een roode +verticale balk op een wit veld, boven op de tribune aangebracht. Ter +wederzijde, aan elken kant vier tribunes, voor de genoodigden, elke met +het rijkswapen en een tropee van vlaggen versierd. 't Geheel is omgeven +door de wapens der <em class="g">Nederlandsche</em> provinciën. Op een dertigtal schreden +afstands staat, midden vóór de koninklijke tribune, het spreekgestoelte +van den redenaar, den Leidschen hoogleeraar <span class="mixcap">M. de Vries</span>, gedekt door een +driekleurig afdakje, en links van daar de plaats, waar de eerste steen +voor 't monument zal worden gelegd.</p> + +<p>„Hé, mijnheer! U ook al op het terrein!” roept een stem uit de algemeene +tribune. 't Is die van <span class="mixcap">Margot</span>. „Kom bij ons,” vervolgt ze, „of ge moet +een beter plaatsje kunnen krijgen.”</p> + +<p>„Waar kan men beter zijn dan bij zijn beste vrienden!” roep ik, verlaat +mijn vriend van de Hoofd-commissie, die het veel te druk heeft om op mij +te letten, en zit weldra heel plezierig te midden van onze oude +vrienden.</p> + +<p>„'t Is veel beter, dat u maar hier gekomen is, mijnheer,” zegt <span class="mixcap">Florence</span>. +„Want kijk eens, u steekt met uw winterjas zoo af bij al die heeren met +hun zwarte rokken.<ins class="corr" id="corr63" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„En wij niet minder bij al die dames in haar <ins class="corr" id="corr64" title="Bron: feesttoitlet">feesttoilet</ins>,” +voegt <span class="mixcap">Margot</span> er bij. „Daarom hebben we +ook maar op de achterste bank van de tribune plaats genomen. We zouden +er anders zoo mal bijzitten.”</p> + +<p>„Hoe laat komt de koning?” vraagt <span class="mixcap">Ernst</span> van den dominé.</p> + +<p>„Volgens 't programma om halftwaalf,” antwoordt zijn vader. „'t Kan +echter wel iets later worden.”</p> + +<p>„Wat zijn dat voor kleine hokjes, papa, daar aan weerszijden van de +tribune?” vraagt <span class="mixcap">Henri de Winter</span>. „De heeren die daarin zitten, hebben +lessenaars voor zich en schijnen wat te moeten schrijven.”</p> + +<p>„Dat zijn de tribunetjes voor de verslaggevers der dagbladen, <span class="mixcap">Henri</span>,” +antwoordt <span class="mixcap">Gustaaf</span><ins class="corr" id="corr65" title="Bron: ,">.</ins> „Er zijn ook correspondenten van +buitenlandsche bladen onder.”</p> + +<p>„En wat moeten die dan schrijven?” herneemt de knaap.</p> + +<p><span class="pagenum" title="125"></span><a id="p_125"></a></p> + +<p>„Wel, alles wat hier voorvalt; ook wat er gesproken wordt.”</p> + +<p>„Maar papa! Zoo gauw kunnen die menschen dat toch niet doen.”</p> + +<p>„Dat zou u meevallen, <span class="mixcap">Henri</span>. 't Zijn stenografen of snelschrijvers. Ze +schrijven niet met letters zoo als wij, maar met teekens. Later +vereenigen zij zich en vergelijken hun opteekeningen met elkander. Zoo +gaat het bij ons in den gemeenteraad, in de kamers der Staten-Generaal, +kortom, overal waarin 't publiek gesproken wordt en de dagbladen verslag +van 't gesprokene willen geven.”</p> + +<p>Daar klinken weer kanonschoten. 't Is het sein, dat het koninklijk jacht +de haven nadert. Op 't feestterrein is nu alles voltallig, behalve de +commissie, die naar 't havenhoofd is gegaan om Z. M. te ontvangen.</p> + +<p>„Zou 't nog lang duren, oom, eer de koning hier is?” vraagt <span class="mixcap">Marie de +Winter</span> aan oom <span class="mixcap">Veldhuis</span>.</p> + +<p>„O, neen! <em class="g">Brielle</em> is geen <em class="g">Amsterdam</em>, waar de einden zoo vreeselijk groot +zijn. We zullen niet lang behoeven te <ins class="corr" id="corr66" title="Bron: wachtten">wachten</ins>; daar kunt +ge zeker van zijn.”</p> + +<p>En dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> heeft gelijk. Kort nadat het geschut zich heeft doen +hooren, kondigt een daverende fanfare van 't orkest der veldartillerie +de komst des konings aan. Z. M. is gekleed in generaalsuniform en +vergezeld van zijn jongsten zoon, prins <span class="mixcap">Alexander</span> der <em class="g">Nederlanden</em>, die +de uniform van zeeofficier draagt. Hij wordt door de geheele commissie +ontvangen en naar de tribune geleid, waar ook de heer <span class="mixcap">Fock</span>, commissaris +des konings van <em class="g">Zuid-Holland</em>, en de generaal-majoor <span class="mixcap">Schönstedt</span> plaats +nemen. Nauwelijks is Z. M. gezeten, of daar heft Brielles mannekoor met +begeleiding van 't orkest het Wilhelmuslied aan, op dezelfde wijs als 't +hier vóor drie honderd jaren door de trompetters der geuzen werd +geblazen, en nu beklimt professor <span class="mixcap">de Vries</span> het spreekgestoelte en houdt +een keurige, opgewekte redevoering, aan 't slot waarvan hij Z. M. +uitnoodigt om, volgens belofte, den eersten steen te leggen voor de +beide gedenkteekenen; het monument en het asyl.</p> + +<p>Hierop zingt het mannenkoor de daartoe vervaardigde feestcantate, +getiteld: „Hollands glorie”, en volbrengt Z. M. de plechtigheid op +dezelfde wijs als bij de brug te <em class="g">Zutfen</em> en in <span class="pagenum" title="126"></span><a id="p_126"></a>'t Willemspark te +<em class="g">'s-Gravenhage</em>. Doch luistert. De koning spreekt tot de commissiën voor +'t op te richten standbeeld en zeemanshuis:</p> + +<p>„Wanneer mijne woorden gering zullen zijn, gij zult het mij gewis +vergeven; want in het oogenblik dat de nazaten van den grooten Zwijger, +de nakomelingen van het geuzenvolk zich op deze heilige plek vereenigen, +mijne heeren, zijn mijne woorden weinig in getal. Gij moogt het +verschoonen; want het is de taal van het hart, dat moeilijk kan +uitdrukken de fierheid die het doet kloppen. Ik ben er grootsch, zeer +grootsch op, <em class="g">Nederlander</em> te zijn en ik dank u voor de groote eer en het +groote voorrecht, welke gij mij wel hebt willen schenken, om den eersten +steen te leggen van deze beide heerlijke plannen, welke op deze plek in +de toekomst zullen worden verwezenlijkt.</p> + +<p>„Leve het Vaderland!”</p> + +<p>Welk een oorverdoovend gejuich volgt op deze woorden des konings! Men +hoort het schieten van 't kanon niet. Daar heffen de orkesten 't +Volkslied aan. Intusschen hebben allen hun plaatsen weer ingenomen, en +houdt professor <span class="mixcap">de Vries</span> het slot zijner feestrede, die eindigt met de +tegenstelling van de <em class="g">Nederlanders</em> in de 16<sup>e</sup> en 19<sup>e</sup> eeuw. Toen: +haat en opstand tegen hun vorst—thans: innige gehechtheid en trouw aan +hun koning. Een derde feestcantate vervangt deze keurige redevoering.</p> + +<p>En nu, nadat Z. M. den feestredenaar bedankt heeft, verlaat hij de +tribune en gaat naar 't groote feestlokaal, hetwelk zich daar vlak +achter bevindt, en waar 't concert en operettengezelschap van den heer +<span class="mixcap" xml:lang="de">Pfläging</span> van <em class="g">Rotterdam</em> een <span xml:lang="fr">matinée muzicale</span> geeft. Hier blijft de koning +niet lang, hij begeeft zich naar het keurig versierde huis van den +burgemeester, <span class="mixcap">G. F. Lette</span>, tevens voorzitter van de commissie, waar een +receptie plaats heeft en uit welks vensters Z. M. den optocht zal zien +passeeren. In ons tenue mogen wij ons achterafhouden en blijven dus maar +bij de familie. We zullen dus ook straks niet met het vijftigtal hooge +gasten aan het <span xml:lang="fr">déjeuner dinatoire</span> aanzitten en weten niet, welke toosten +daar worden geslagen. Dat <span xml:lang="fr">déjeuner dinatoire</span> duurt tot 6 ure, en om +halfzeven verlaat de koning de stad <em class="g">Brielle</em>.</p> + +<p><span class="pagenum" title="127"></span><a id="p_127"></a></p> + +<p>Intusschen gaan we naar 't groote feestlokaal, om den troep van +<span class="mixcap" xml:lang="de">Pfläging</span> te hooren en wat te gebruiken. 't Is hier wel wat donker; +misschien komt het door de decoratiën, die inderdaad sierlijk zijn. +Ziezoo, nu gaan we den optocht zien, die hier langs komt. Ha! daar is +hij. We zullen onze attentie slechts op enkele nummers daarvan vestigen. +Ziet, die banier van <em class="g">Brielle</em> is door eenige Brielsche dames vervaardigd +en aan de hoofdcommissie ten geschenke gegeven ten gebruike bij de +feestviering. Die zegewagen, door vier zwarte paarden getrokken, stelt +<em class="g">Nederland</em> voor. De vrouw, in wit neteldoek gekleed en den helm op het +hoofd, leunende op de grondwet van 1848 en de zijden teugels der door +pages geleide paarden in de linkerhand houdende, terwijl ze in haar +rechter- den koninklijken schepter torscht, stelt de Nederlandsche maagd +voor. Op den wagen zien we de borstbeelden van koning <span class="mixcap">Willem</span> den derden, +en zijn doorluchtige gemalin, gekroond wordende door de geniën van den +vrede. De wagen ziet er goed uit; ook die tweede, voorstellende de +zeevaart en getrokken door vier witte paarden. Het is de reddingsboot +Rotterdamsch welvaren N<sup>o</sup>. 1, bemand, als moest ze de équipage van 't +een of andere gestrande schip redden. En niet minder is die derde +zegewagen, voorstellende de bronnen van Neerlands welvaart: koophandel, +nijverheid, landbouw, kunsten en wetenschappen, getrokken door vier +bruine paarden, en waarop zich <span class="mixcap">Ceres</span>, <span class="mixcap">Flora</span> en <span class="mixcap">Pomona</span>, met de geniën van +kunsten en wetenschappen, koophandel en nijverheid bevinden.</p> + +<p>„Maar ik zie er geen enkelen watergeus bij!” roept <span class="mixcap">Henri</span> uit.</p> + +<p>„Ik ook niet,” antwoordt <span class="mixcap">Ernst</span> van den dominé. „Een Brielsche optocht +zonder watergeuzen!”</p> + +<p>„De schrik van 't jaar 1572 zal nog in de Briellenaars zitten!” zegt +<span class="mixcap">Frédérique</span> spottend.</p> + +<p>„Nu, bij ons in <em class="g">Amsterdam</em> zijn ze dan niet zoo bang voor de +watergeuzen,” zegt <span class="mixcap">Marie de Winter</span>. „Ik heb 't programma gelezen, en +daar zijn wel degelijk watergeuzen bij.”</p> + +<p><ins class="corr" id="corr67" title="Niet in Bron.">„</ins>Degelijke watergeuzen?” vraagt <span class="mixcap">Ernst Veldhuis</span> uit <em class="g">Brakel</em>, die 't +zeker verkeerd verstaan heeft.</p> + +<p>„Och, jongen, ben je mal?” vraagt <span class="mixcap">Marie</span>. „Denk je dan, dat ze die, drie +honderd jaren geleden, op sterk water gezet hebben, om ze nu weer te +vertoonen<ins class="corr" id="corr68" title="Bron: .">?</ins>”</p> + +<p><span class="pagenum" title="128"></span><a id="p_128"></a></p> + +<p>„Maar je hebt het toch gezegd, <span class="mixcap">Marie</span>,” herneemt <span class="mixcap">Ernst</span>.</p> + +<p>„Ik heb gezegd, dat er wel degelijk van die mannen bij zijn, welke zich +als watergeuzen verkleed hebben,” antwoordt <span class="mixcap">Marie</span>. „Maar lieve hemel! +Wat wordt de lucht weer donker! Daar straks scheen de zon nog zoo +helder.”</p> + +<p>„En haalde ze water,” hernam <span class="mixcap">Ernst</span>. „We krijgen weer een buitje.”</p> + +<p>„Dan maar naar huis,” zegt de Brielsche predikant. „Zoo zien we meteen +den trein nog eens.”</p> + +<p>En we zien den trein. Maar hoe? Och! lieve hemel! Nauwelijks zijn we bij +den dominé geborgen, of daar slaat het drie uur, en 't is of die +klokslag 't sein geeft tot een slagregen. Een letterlijke stortvloed. +Die arme maagd heeft nu veel van een kat, die te water is geweest; de +sierlijke plooien van haar neteldoeksche japon zijn weggeregend; alles +hangt haar druipend langs 't lijf. En nu wij droog daar binnen zitten, +is het een koddig gezicht, die druipnatte menschen hier en ginds te zien +stuiven.</p> + +<p>Vele feestgenooten zoeken plassend en bibberend een schuilplaats op de +booten. De tocht is verstoord—de kleuren der vlaggen loopen in +elkander—de illumineerglazen staan vol met water—'t vuurwerk zal wel +bedorven zijn. En die menschen daar ginds, waar de volksspelen gehouden +worden. Wat zullen die mastklimmers, boegsprietloopers, schijfspuiters, +zakkeloopers, pap-eters, renners, wat zal die arme <span class="mixcap">Hart</span> nat zijn! Nu, +dat is toch jammer!</p> + +<p>Gelukkig dat het tegen zes uur weer wat opgehelderd is, en tal van +Briellenaars zich naar de haven kunnen begeven, om Zijne Majesteit het +vaarwel toe te roepen. En dat geeft hoop op het doorgaan van de +illuminatie en (als ze het ten minste nog niet hadden aangeslagen) het +vuurwerk.</p> + +<p>Wij blijven. Om halfacht wordt de illuminatie opgestoken. Gelukkig is +het droog.</p> + +<p>„Daar hebben we toch een watergeus,” roept <span class="mixcap">Henri</span> eensklaps uit, toen we +voor 't huis staan, aangekocht voor 't Geuzengesticht (het +<ins class="corr" id="corr69" title="Bron: alsyl">asyl</ins> voor verminkte zeelieden.)</p> + +<p>„Een leelijke kerel!” zegt <span class="mixcap">Frédérique</span>. „Als ze er zoo hebben uitgezien, +behoeft men niet bang te zijn, dat men er verliefd op zal worden.”</p> + +<p>„Nu, mooi zijn de meesten wel niet geweest,” hervat <span class="mixcap">Henri</span>. <span class="pagenum" title="129"></span><a id="p_129"></a>„Denk maar +eens aan dien kapitein zonder neus en ooren.”</p> + +<p>Inderdaad zien we de afbeeldingen van een dier zonen der zee, door een +krans van licht omgeven. Doch we kunnen den geheelen avond niet langs de +straten dwalen, en gaan ter afwisseling eens naar de kleine feestzaal, +waar evenals in de groote een <span xml:lang="fr">soireé musicale</span> wordt gegeven, en waar we +tegen entrée binnenkomen. Tegen tien ure gaan we naar de plaats, waar 't +vuurwerk zal worden afgestoken. En inderdaad, men heeft de voorzorg +genomen, om het droog te houden. 't Is een prachtig vuurwerk, bestaande +uit dertien nummers. 't Mooist is het tweede, zijnde het Brielsche wapen +met de zinspreuk: „<span xml:lang="la">Libertatis Primitiae</span>” (de eersteling der vrijheid) +door bengaalsch vuur verlicht en omgeven door fonteinen en +luchtbolspelen in de vaderlandsche kleuren. Maar 't allermooist is het +laatste nummer, de slotdecoratie. 't Bestaat uit zes kolommen, wier +basementen met het opschrift Oranje versierd zijn. Door gekleurde +vuurlansen worden de jaartallen 1572 en 1872, benevens 1 April +voortgebracht. En wat tal van zonnen, wat een menigte vazen, waaruit +nationale bouquetten opstijgen. En welk een geweld aan 't slot, dat +bouquet van 1200 luchtzwermers en die honderd vuurpijlen! We zijn doof +van 't leven. Gelukkig, dat het uitbundig gejuich op die vreeselijke +kanonnade volgt; een doodsche stilte zou een te groote afwisseling zijn, +en ons angstig doen rondkijken, of hier ook een tweede slag van <em class="g">Sédan</em> +geleverd was en 't slagveld vol dooden en gekwetsten lag.</p> + +<p>En wij, we nemen afscheid van onze vrienden, die zich naar 't logement +spoeden, waar ze hun rijtuig zullen inspannen, om naar huis te rijden. +Wij nemen plaats op een der volgepropte stoombooten, om dien nacht in +<em class="g">Rotterdam</em> te logeeren.</p> + +<p>En terwijl we naar de Rottestad stoomen, herhalen we in ons zelf nog +eens het eerste en tweede gedeelte der tweede feestcantate, die we op +het feestterrein hoorden zingen:</p> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">'t Hart klopt ons met hooger slagen,<br /></span> + <span class="i1">Holland, bij uw dierbren naam;<br /></span> + <span class="i0">Naam, langs zee en zand gedragen,<br /></span> + <span class="i1">Glorievol en zonder blaam;<br /></span> + <span class="i0">Wie zijn land met fierheid noem!—<br /></span> + <span class="i0">Hooger, Holland, stijg uw roem!<br /></span> +</div> +<div class="stanza"> +<span class="pagenum" title="130"></span><a id="p_130"></a> + <span class="i0">Ja, de daden blijven spreken,<br /></span> + <span class="i1">Door der vad'ren moed gewrocht:<br /></span> + <span class="i0">Nimmer zal de roem verbleeken.<br /></span> + <span class="i1">Met hun goed en bloed gekocht:<br /></span> + <span class="i0">Wat onsterflijk blijven zal,—<br /></span> + <span class="i0">Hollands glorie bovenal.<br /></span> +</div> +<div class="stanza"> + <span class="i0">Hollands zonen, toont u waard<br /></span> + <span class="i0">'t Bloed van d' ouden heldenaard,<br /></span> + <span class="i1">Vloeiende in uw adren.<br /></span> + <span class="i1">Weest, gelijk uw vadren,<br /></span> + <span class="i2">Fier en moedig,<br /></span> + <span class="i2">Vroom en goedig,<br /></span> + <span class="i0">Koel van zinnen, warm van bloed,<br /></span> + <span class="i2">Trouw en vroed.<br /></span> +</div> +<div class="stanza"> + <span class="i0">En dreigt;—wat God verhoed'!—<br /></span> + <span class="i0">De krijg met fellen gloed,<br /></span> + <span class="i1">Dan, 't oog op God, Oranje aan 't hoofd!<br /></span> + <span class="i1">Oud-Hollands glorie niet gedoofd!<br /></span> + <span class="i2">Doet, houw en trouw<br /></span> + <span class="i2">In nood en dood,<br /></span> + <span class="i0">Dan der vadren leus gestand:<br /></span> + <span class="i0">Goed en bloed voor 't Vaderland!<br /></span> +</div> +</div> + +<p>'t Feest van 1 April, door 't geheele land gevierd, had er wederom niet +weinig toe bijgebracht, om den band tusschen Koning en Volk te +versterken.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="131"></span><a id="p_131"></a></p> + +<h2><a id="NEGENDE_HOOFDSTUK"></a>NEGENDE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">Koning Willem de derde, de beschermer der kunst.</p> + +<p>We treden, op den 19<sup>en</sup> Februari van 't jaar 1874, de woning van +<span class="mixcap">Gustaaf de Winter</span> binnen. 't Is daar feest. Nu ja, zegt ge, geen wonder: +want onze koning is op dien dag jarig, en dan is het feest in elk +huisgezin, waar men met koning en vaderland hoog loopt. De 19<sup>de</sup> +Februari en de 17<sup>de</sup> Juni zijn altijd feesten in <em class="g">Nederland</em>; dan steken +de burgers de vlaggen uit; want naast den koning heeft de natie hare +edele koningin lief, en, al hebben we weinig van haar in dit boekje +gesproken, 't is niet, omdat wij de vorstin, die zoo altijd toont, al +wat goed en edel is te beschermen, vergeten hebben; maar omdat dit +werkje, blijkens den titel, aan 's konings zilveren feest is gewijd, en +dat we dus Zijner Majesteits regeering en wat hij gedaan heeft op den +voorgrond moesten stellen. Onze lezeressen en lezers zullen dat wel +begrepen hebben, en we kunnen hun daarbij de verzekering geven, dat er, +zoowel in de familie <span class="mixcap">de Bosson</span>, als in die van <span class="mixcap">de Winter</span> en die van +<span class="mixcap">Veldhuis</span>, warme liefde voor Hare Majesteit woonde. Doch thans ter zake.</p> + +<p>We voerden onze lezeressen en lezers op den avond van den 19<sup>de</sup> +Februari 1874 de woning van den heer <span class="mixcap">Gustaaf de Winter</span> binnen, en +wanneer we hen naar de zaal geleiden, waar behalve de gaskroon ook de +lusters aan den schoorsteen ontstoken zijn, dan hebben we ten minste +licht genoeg, om te zien, dat hier een feest wordt gevierd, en wel een +feest van jongelieden: want <span class="pagenum" title="132"></span><a id="p_132"></a>we zien een aardig groepje bij elkander. En +daar de beleefdheid eischt, dat we elk der aanwezigen aan een nieuw +inkomenden gast voorstellen, zoo willen we dit nu ook doen, met dien +verstande, dat we u wat meer van den een en den ander zullen mededeelen, +dan zulks wel de gewoonte is, dus ons niet met een bloote opnoeming der +namen zullen vergenoegen.</p> + +<p>We beginnen met de heldin van het feest, de lieve <span class="mixcap">Marie de Winter</span>, die +van daag haar dertienden verjaardag viert. Van de cadeaux welke ze +gekregen heeft, zullen we maar zwijgen, hoe gaarne mijn eenigszins +nieuwsgierige lezeressen dat ook zouden vernemen; ik kan haar die toch +niet laten zien, en ze zouden mij op den koop toe nog maar uitlachen, +als ik eens een fout in de beschrijving van al die meisjesartikelen +maakte. Liever wil ik u meedeelen, dat <span class="mixcap">Marie</span> een allerliefste meid is en +sprekend op haar mama lijkt, die we, nu zoo wat vijfentwintig jaren +geleden, op schier denzelfden leeftijd voor 't eerst ontmoetten. Ze kan +even ondeugend (altoos in den goeden zin) en even schalksch zijn als +haar mama toen was.</p> + +<p>Haar broer <span class="mixcap">Henri</span> is nu twaalf jaren, en nog altijd de geprononceerde +lieveling van grootpapa <span class="mixcap">de Bosson</span>. In 't leeren aardt hij weinig naar +zijn oom <span class="mixcap">Bernard</span>; niet dat hij juist dom is, maar uitsteken doet hij +niet in al wat de school betreft—vrij wat meer in een ander vak, en dat +heeft hij dan ook gekozen—in het handteekenen. Sedert October +jongstleden heeft zijn papa hem op de teekenacademie gedaan en daar +vordert hij, volgens 't getuigenis zijner leermeesters, met +reuzenschreden. We zullen straks wel hooren, welke plannen papa <span class="mixcap">de +Winter</span> met hem heeft. Op 't punt van leeren is zijn tienjarige broeder +<span class="mixcap">Leonard</span> hem ver de baas. Oom <span class="mixcap">Bernard</span> zei nog onlangs, toen hij voor een +dag of wat over was en den knaap examineerde, dat <span class="mixcap">Leonard</span>, als hij zoo +voortging, niet in 't vak van zijn papa moest komen, maar voor de studie +moest worden opgeleid. En als dat gebeurt, zal 't me niet verwonderen, +of, als we tijd van leven hebben, lezen we nog eens in de courant: „Door +Z. M. den koning is benoemd als professor aan de Hooge school te ..., de +heer <span class="mixcap">Leonard de Winter</span>.” Nu, dat heeft in alle gevallen nog tijd.</p> + +<p>En daar we nu toch aan de huisgenooten zijn, vergeten we de +dertienjarige <span class="mixcap">Frédérique Veldhuis</span>, <span class="mixcap">Marie's</span> tweede <i>ik</i> en <span class="pagenum" title="133"></span><a id="p_133"></a>de lieveling +van de familie niet. <span class="mixcap">Frédérique</span> heeft een bijzonderen aanleg voor de +muziek en wordt daarin opgeleid. Ook van de plannen, welke er met haar +zijn, hopen we straks iets te vernemen. Dat ze een dochter van onze oude +vriendin <span class="mixcap">Margot de Winter</span> is, kunnen we dadelijk aan haar zien, wij, die +<span class="mixcap">Margot</span> op dien leeftijd gekend hebben. Om zich geheel aan de muziek te +kunnen wijden, heeft ze reeds verleden jaar Juli de school verlaten; wel +een droefheid voor <span class="mixcap">Marie</span>, die zoo ongaarne haar kameraadje miste en nu +den weg naar en van de school alleen moet afleggen, wanneer niet +toevallig de uren der muziekles er gelijk mee komen.</p> + +<p>We vinden echter nog drie huisgenooten van de familie <span class="mixcap">de Winter</span> in de +zaal, al zijn 't dan ook maar huisgenooten voor eenige dagen, namelijk +logés. Twee daarvan herkent ge terstond. 't Zijn kinderen van dominé +<span class="mixcap">Veldhuis</span>, overgekomen om <span class="mixcap">Marie's</span> verjaardag te vieren: <span class="mixcap">Ernst</span>, die nu +reeds den leeftijd van veertien jaren bereikt heeft en op het gymnasium +te <em class="g">Brielle</em> de taal der oude Latijnen en Grieken leert, en de +twaalfjarige <span class="mixcap">Marie Veldhuis</span>, die ook wat grooter geworden is, sedert we +haar, nu bijna twee jaren geleden, voor 't laatst zagen. De derde logé +is ook een <span class="mixcap">Ernst Veldhuis</span>; hij is de zoon van den landbouwer uit den +Bommelerwaard en door zijn vader bij een heereboer te <em class="g">Apeldoorn</em> besteed, +om daar eens wat andere denkbeelden van den landbouw op te doen. Hij is +er, sedert hij onder een vreemde leiding is, veel op verbeterd, en niet +meer die stijve houten klaas, als toen we hem in <em class="g">Den Briel</em> ontmoetten. +In 't gesprek zullen we, om hem te onderscheiden, hem <span class="mixcap">Ernst</span> den boer, en +zijn jongeren neef, <span class="mixcap">Ernst</span> van den dominé noemen; 't is maar, omdat onze +lezeressen en lezers anders in de war zouden raken. We vinden er nog een +<span class="mixcap">Frédérique</span>, en wel <span class="mixcap">Frédérique de Winter</span>, de dochter van oom <span class="mixcap">Emile</span>. Ze is +wel pas acht jaren; maar <span class="mixcap">Marie</span> stond er op, dat ze ook zou komen. +<span class="mixcap">Leonard</span> en <span class="mixcap">Karel</span> waren nog te jong, die zijn dus thuisgebleven.</p> + +<p>Hoewel nu 't liedje zegt:</p> + +<div class="poem" xml:lang="fr"> +<div class="stanza"> + <span class="i0">„Où peut-on être mieux,<br /></span> + <span class="i0">Qu'au sein de sa famille?”<br /></span> +</div> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="134"></span><a id="p_134"></a></p> + +<p class="noi">wil men er bij zulk een gelegenheid ook wel eens een paar +vreemden bij hebben. Vreemd zijn ze nu wel niet, ten minste niet in de +familie <span class="mixcap">de Winter</span> (ons wel); want het zijn twee vriendinnetjes van +<span class="mixcap">Marie</span>: <span class="mixcap">Lucie Brouwer</span> en <span class="mixcap">Angelique Sander</span>; benevens twee vrienden van +<span class="mixcap">Henri</span>: <span class="mixcap">Jan van Dalen</span> en <span class="mixcap">Hendrik Korteweg</span>. Daar we geen bijzondere +belangstelling voor hen koesteren, bepalen wij ons bij het noemen hunner +namen, en hebben hen dus fatsoenlijk aan u voorgesteld. En zoo vinden we +dus juist een dozijntje bij elkaar aan de theetafel zitten.</p> + +<p><span class="mixcap">Marie de Winter</span> neemt de honneurs waar; zij schenkt thee.</p> + +<p>„Hé, <span class="mixcap">Ernst</span>,” zegt <span class="mixcap">Jan van Dalen</span> op eens tot den Apeldoornschen logé. „Je +komt zoo regelrecht uit <em class="g">Apeldoorn</em>. Ik heb wel eens gehoord, dat onze +koning daar een school heeft, welke hij geheel en al bekostigt. Is dat +waar?”</p> + +<p>„Voorzeker,” antwoordt de aangesprokene, „en ik kan u daarvan, als ge 't +wilt, wel wat vertellen; daar ik de avondcursus bezoek.”</p> + +<p><ins class="corr" id="corr70" title="Niet in Bron.">„</ins>O, doe dat, <span class="mixcap">Ernst</span>,” zegt <span class="mixcap">Jan</span>. „Ik heb al zoo lang verlangd, +daarvan iets naders te hooren.”</p> + +<p>„Het oorspronkelijke doel der school,” hervat <span class="mixcap">Ernst</span>, „die niet te +<em class="g">Apeldoorn</em>, maar op <em class="g">'t Loo</em> ligt....<ins class="corr" id="corr71" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Op de buitenplaats van den koning?” vraagt <span class="mixcap">Henri</span>.</p> + +<p>„Neen, op het dorp <em class="g">het Loo</em>,” herneemt <span class="mixcap">Ernst</span>, „en wel aan de linkerzijde +van de prachtige Loolaan, waarmede men van <em class="g">Apeldoorn</em> naar 't schoone +landgoed van Zijne Majesteit wandelt. De school dan is oorspronkelijk +een lagere opvoedingsschool, den 3<sup>den</sup> Mei 1852 geopend ter +verspreiding van meerdere kennis onder ambachtslieden en den +landbouwenden stand.”</p> + +<p>„Bestaat die school al zoo lang!” roept <span class="mixcap">Frédérique Veldhuis</span> uit. „Dat is +al twee en twintig jaren!”</p> + +<p>„'t Is toch zoo,” hervat <span class="mixcap">Ernst</span>. „En 't aantal leerlingen bedraagt +honderd en twintig. Ze is in de eerste plaats bestemd voor de zonen en +beambten in dienst van 't koninklijk domein, of als zoodanig +gepensioneerd door de twee laatste koningen, en verder voor die van +minvermogenden, welke niet te ver af wonen, om hun kinderen, in elk +jaargetijde, de school te doen bezoeken. Ze wordt geheel en al op kosten +van Z. M. onderhouden. <span class="pagenum" title="135"></span><a id="p_135"></a>Sedert 1854 is er een teekencursus bijgevoegd en +twee jaren later de avondcursus, welke ik bezoek, die van 1 November tot +ultimo Maart duurt, en waarop reken-, meet- en scheikunde, benevens +bouwkundig teekenen worden onderwezen.”</p> + +<p>„En is dat ook geheel op kosten van den koning?” vroeg <span class="mixcap">Henri</span>.</p> + +<p>„Alles,” antwoordde <span class="mixcap">Ernst</span>. „Alle drie de verschillende afdeelingen zijn +geheel gratis voor de bezoekers. Alleen voor den teekencursus moeten ze +voor een portefeuille en voor de dagelijksche teekenbehoeften zorgen.”</p> + +<p>„Nu,” zeide <span class="mixcap">Hendrik</span>. „Dat is voor <em class="g">Apeldoorn</em>. Maar voor 't geheele land +toont Z. M. een beschermer van de kunst te zijn. Aan jonge schilders, +die eenigen aanleg hebben, schenkt hij jaarlijks een subsidie, en +jeugdige kunstenaars en kunstenaressen in de muziek worden op zijn +kosten buiten'slands gezonden, om aan een der conservatoires, 't zij te +<em class="g">Brussel</em>, te <em class="g">Parijs</em> of te <em class="g">Berlijn</em>, voor de muziek te worden opgeleid.”</p> + +<p>„Waardoor we hoop hebben, dat ons land in schilderkunst en muziek niet +bij andere volken zal achterblijven!” zegt <span class="mixcap">Ernst</span> van den dominé.</p> + +<p>Gaarne zou ik met u nog langer bij onze jongelieden vertoeven; we willen +echter liever eens zien, hoe ze 's konings zilveren feest vierden. Doch +dit in een <a href="#TIENDE_HOOFDSTUK">volgend hoofdstuk</a>.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="136"></span><a id="p_136"></a></p> + +<h2><a id="TIENDE_HOOFDSTUK"></a>TIENDE HOOFDSTUK.</h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p class="subh2">Het zilveren feest.</p> + +<p>„Kom, <span class="mixcap">Marie</span>, word wakker!” zeide <span class="mixcap">Frédérique</span> op den morgen van Maandag +den 11<sup>den</sup> Mei tegen haar nichtje, dat met haar op dezelfde kamer +sliep. <ins class="corr" id="corr72" title="Niet in Bron.">„</ins>'t Is allerprachtigst weer en de zon schijnt al zoo +vriendelijk, alsof ze alle langeslaapsters als u ten bedde wil +uithalen.”</p> + +<p>„Ik was net zoo prettig aan het droomen,” antwoordde <span class="mixcap">Marie</span><ins class="corr" id="corr73" title="Bron: ;">,</ins> +terwijl zij zich uitrekte. „Gij buitenmenschen spookt ook altijd zoo +vroeg. Dat kun je maar niet afleeren.”</p> + +<p>„Vroeg?” hernam <span class="mixcap">Frédérique</span>. „De Westerklok is daar zoo even zeven uur +geslagen. Kom, sta nu maar gauw op. 't Is heden de dag, waarop Hunne +Majesteiten in de hoofdstad komen.”</p> + +<p>„Nu, als ik daarvoor om zeven uur moet opstaan, dan mag ik 't morgen wel +om vier uur doen. Maar, in vredesnaam! Ik ben nu toch wakker, en dus zal +ik u uw zin maar geven.”</p> + +<p>Allerprachtigst weer! Ja, dat was het in den vroegen morgen van den +11<sup>den</sup> Mei. En er was dan ook vrij wat volk op de been, om de schoon +versierde stad te zien. En wat een tal van vreemdelingen! In de +logementen was geen plaats meer te krijgen; ja, vele particulieren +hadden tegen groote sommen gelds hun kamers voor drie of vier dagen +verhuurd. 't Bracht veel geld in de hoofdstad; maar er is in die dagen +ook vrij wat geld besteed. Want <em class="g">Amsterdam</em> was met recht in feestgewaad +getooid en de burgerij heeft geen kosten ontzien, om <span class="pagenum" title="137"></span><a id="p_137"></a>alles mooi te +maken. We willen in gezelschap van <span class="mixcap">Frédérique</span>, <span class="mixcap">Marie</span>, <span class="mixcap">Henri</span> en <span class="mixcap">Leonard</span> +eens een kleine wandeling door de stad doen.</p> + +<p>Eerst gaan we met hen naar de Willemstraat, die er keurig netjes +uitziet, met haar slingers van groen en haar drie eerepoorten; dan door +een dwarsweg naar de Westerstraat, waar we een door de feestcommissie +opgerichte obelisk en een door de bewoners daargeplaatst fraai +borstbeeld van koning <span class="mixcap">Willem</span> III zien, gekroond door de <em class="g">Nederlandsche</em> +Maagd.</p> + +<p>„Die kroon zal van avond met gas geïllumineerd worden,” zegt <span class="mixcap">Henri</span>.</p> + +<p>„Nu, dat zal een goed effect maken,” oordeelt <span class="mixcap">Marie</span>. „Doch we kunnen +hier niet lang staan kijken; anders komen we niet op onzen tijd aan 't +station.”</p> + +<p>„Waar zullen we nu heengaan?” vraagt <span class="mixcap">Frédérique</span>.</p> + +<p>„Wel naar den prachtigen bloementempel op 't Koningsplein,” antwoordt +<span class="mixcap">Henri</span>. „Dan bekijken we meteen de schoone decoratie bij den +burgemeester.”</p> + +<p>Zoo gezegd zoo gedaan. We wandelen langs 't Singel +naar 't Koningsplein; waar we een prachtigen bloementempel zien staan, +versierd met de schoonste kinderen van Flora. Daarna gaan we even de +Heeregracht op, waar we, onder verschillende prachtige decoratiën, die +van den burgemeester van <em class="g">Amsterdam</em> bewonderen, vooral om zijn rijkdom.</p> + +<p>„En nu naar de Botermarkt,” zegt <span class="mixcap">Henri</span>.</p> + +<p>„Wat is daar te zien?” vraagt <span class="mixcap">Leonard</span>.</p> + +<p>„Wel een groote eerepoort met het ruiterstandbeeld van +<ins class="corr" id="corr74" title="Bron: „"></ins><span class="mixcap">Willem</span> +den Zwijger er op,” antwoordt <span class="mixcap">Henri</span>.</p> + +<p>Van de Botermarkt gaan we met onze jongelieden naar het +Jozua-Daniël-Meyersplein, waar we een oud kasteel vinden opgericht, zoo +natuurlijk, alsof het er wezenlijk stond.</p> + +<p>„O, dat is prachtig!” roept <span class="mixcap">Marie</span> uit. „'t Doet me denken aan den +Dillenburg, 't stamslot der Nassau's.”</p> + +<p>„Als ik 't niet beter wist, zou ik denken, dat er zoo straks een stoet +van edelen uit de burchtpoort zou te voorschijn komen,” zegt <span class="mixcap">Frédérique</span>; +„zoo natuurlijk is 't geschilderd.”</p> + +<p>„Maar we moeten voort,” zegt <span class="mixcap">Henri</span>, terwijl hij op zijn horloge kijkt. +„Indien we ten minste nog koffie willen drinken, vóor we naar 't station +gaan.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="138"></span><a id="p_138"></a></p> + +<p>„Mij goed,” antwoordt <span class="mixcap">Marie</span>. „Dan gaan we den Dam over, en zien daar +meteen 't versierde monument en de eerepoort.”</p> + +<p>„'t Weer schijnt te betrekken,” merkt <span class="mixcap">Frédérique</span> aan, terwijl zij naar +de lucht kijkt. „'t Zou me niet verwonderen, of we krijgen regen.”</p> + +<p>„O, ongeluksprofetes!” roept <span class="mixcap">Henri</span> uit. „Doch ik vrees, dat je gelijk +hebt. 't Zou vreeselijk jammer zijn.”</p> + +<p>„Als de koning 't maar droog treft,” wenscht <span class="mixcap">Leonard</span>.</p> + +<p>„We willen 't hopen,” antwoordt <span class="mixcap">Frédérique</span>, met de zekerheid van iemand, +die lang buiten heeft gewoond. „Ik zou er echter aan twijfelen.”</p> + +<p>„Welnu, dan nemen we onze parapluie's mee!” troost <span class="mixcap">Marie</span>. „Als het niet +anders is, in vredesnaam.”</p> + +<p>We gaan met ons viertal den Dam over; drinken koffie, en wandelen met +hen, met parapluie's gewapend, naar 't station.</p> + +<p>'t Is bij halftwee. Een kanonschot verkondigt ons, dat de trein met H. +H. M. M. gearriveerd is. Vergezeld van den prins van <em class="g">Oranje</em>, prins +<span class="mixcap">Alexander</span> en <span class="mixcap">Frederik</span>, alsook van den hertog van <span class="mixcap">Saksen-Weimar</span> en diens +gemalin, 's konings eenige zuster, komen ze 't station binnen. +Amsterdams burgemeester houdt een toespraak, en zijn dochtertje, in 't +wit gekleed en met de Amsterdamsche kleuren op ceintuur en strikken, +biedt der koningin een prachtigen bouquet aan. 't Zelfde doet de jonge +juffrouw <span class="mixcap">Westervoudt</span>, na een aanspraak van den president der +feestcommissie.</p> + +<p>„Mijnheer de burgemeester,” zegt de koning, terwijl hij dezen hartelijk +de hand schudt. „Het doet mij onuitsprekelijk veel genoegen, het +vijfentwintigjarig feest mijner regeering in de hoofdstad te zullen +vieren.”</p> + +<p>En nu spoeden we ons met de jongelui naar 't huis van mijnheer <span class="mixcap">de +Winter</span>, om den stoet te zien passeeren. Jammer, dat het regent—wel niet +hard; maar toch, er valt vocht. Wat den stoet aangaat, die is uiterst +eenvoudig. Na een escadron huzaren en de helft der eerewacht, komt Z. +M., omstuwd door zijn adjudanten en gevolgd door de prinsen met de +hunne, allen te paard gezeten, aan. Daarachter H. M. de koningin in een +open rijtuig met de groothertogin van <span class="mixcap">Saksen-Weimar</span> en prins <span class="mixcap">Frederik</span>, +en eindelijk de andere helft der eerewacht.</p> + +<p><span class="pagenum" title="139"></span><a id="p_139"></a></p> + +<p>„Ziezoo! Nu gaan we naar den Dam,” zegt <span class="mixcap">Henri</span>. „We hebben echter tijd +in overvloed; want behalve dat de stoet een heelen weg te maken heeft, +moet die aan 't Burger-weeshuis nog tweemalen wachten, daar de weezen +voor koning en koningin elk een couplet zullen zingen.”</p> + +<p>En zoo vergezellen we hen naar den Dam, waar 't geducht vol is, en +moeten nog een heelen tijd wachten, eer de stoet de Kalverstraat uit is. +Doch daar komt hij onder 't uitbundig gejuich der menigte aan. Jammer, +dat het zulk ongunstig weer is; wel zien we H. H. M. M. op 't balkon +verschijnen; maar dat duurt slechts kort: de regen jaagt hen spoedig in +huis. Dien avond om 9 ure gaan we nog eenmaal naar den Dam, om er door +Amstels mannenkoor den „Jubeltoon” van <span class="mixcap">Hofdijk</span> en een paar andere +stukken van <span class="mixcap">Hol</span> en <span class="mixcap">Verhulst</span> te hooren zingen. Gelukkig is 't weer goed, +en, ofschoon we er niet veel van kunnen verstaan, door 't leven hetwelk +de bijeengestroomde menigte maakt, is het toch een aardig gezicht, de +zangers met hun verlichting à <span xml:lang="it">la giorno</span> te zien aftrekken.</p> + +<p>'t Is Dinsdagmorgen, en, daar we kaarten voor de kerk hebben gekregen en +we er al om acht uur moeten zijn, kunnen we de bidstond in de Westerkerk +niet bijwonen. In 't naar de kerk gaan vangen wij nog eenige tonen op, +welke de militaire muziek op den Dam doet hooren, in 't programma voor +de feestviering „reveille” genoemd.</p> + +<p>We treden de kerk binnen, waar we, vijfentwintig jaren geleden, met de +ouders onzer jongelieden de inhuldiging bijwoonden. We zullen er nu den +koning door de natie hooren gelukwenschen. Een koor van niet minder dan +vijfhonderd zangers en zangeressen, begeleid door twee orkesten, zal de +feestcantate zingen, door <span class="mixcap">J. J. L. ten Kate</span> vervaardigd en op muziek +gezet door <span class="mixcap">Joh. J. H. Verhulst</span>, onder wiens directie de cantate zal +worden uitgevoerd. Daar laat zich een fanfare hooren; de vorstelijke +familie treedt de kerk binnen en neemt plaats op den troon. In 't midden +de koning, naast hem de koningin, aan wier linkerhand de groothertog van +<span class="mixcap">Saksen-Weimar</span> en diens gemalin prinses <span class="mixcap">Sophia</span> zich bevinden; aan 's +konings rechterhand zitten de prinsen van <span class="mixcap">Oranje</span>, <span class="mixcap">Alexander</span> en <span class="mixcap">Frederik</span>. +De stoel van prins <span class="mixcap">Hendrik</span> is ledig, daar deze keizer <span class="mixcap">Alexander</span> II van +<em class="g">Rusland</em> tegemoet is gereisd.</p> + +<p><span class="pagenum" title="140"></span><a id="p_140"></a></p> + +<p>Daar doet het orkest het eerste gedeelte van de schoone feestcantate +hooren, en plechtig klinken die heerlijke tonen door 't ruime +kerkgebouw. Juffrouw <span class="mixcap">Gips</span> van <em class="g">Dordrecht</em> zingt de solo's. Hierop naderen +achtervolgens de leden van de Eerste en de Tweede Kamer der +Staten-Generaal, die bij monde van hun voorzitters den koning uit naam +van het Nederlandsche volk geluk wenschen, waarop de koning antwoordt:</p> + +<p>„Mijne heeren! Leden van de Eerste en de Tweede Kamer der +Staten-Generaal! Diep geroerd ben ik door de woorden, die het +Nederlandsche volk door uw mond tot mij heeft gesproken. Aan de liefde +en trouw, Mij en Mijn huis zoo ondubbelzinnig gebleken, wensch Ik te +beantwoorden door een ernstig streven om den bloei en den voorspoed van +ons aller dierbaar Vaderland te bevorderen. De Almachtige God geve mij +daartoe Zijn onmisbare hulp en schenke aan <em class="g">Nederland</em> Zijn besten zegen.”</p> + +<p>Daarop nadert de burgemeester van <em class="g">Amsterdam</em>, met de Wethouders en de +leden van den gemeenteraad; toen de Commissarissen des konings met +deputatiën uit de Provinciale Staten; eindelijk een aantal burgemeesters +uit alle oorden des lands, om Z. M. het geschenk van de natie aan te +bieden, bedragende een som van ƒ 193.000, waaraan de koning beloofd +heeft, een bestemming te zullen geven. En die bestemming is de +ondersteuning van de invaliden der land- en zeemacht, zoo in <em class="g">Nederland</em> +als in Indië. Met donderend gejuich wordt dat woord des konings begroet. +Nu wordt de tweede helft der feestcantate gezongen, waarin de heer <span class="mixcap">W. +Deckers</span> Jr. van <em class="g">'s-Hertogenbosch</em> de solopartijen zingt: na 't eindigen +daarvan is de plechtigheid afgeloopen.</p> + +<p>O, wat een weer, nu we uit de kerk komen! 't Is geen +<ins class="corr" id="corr75" title="Bron: Meireigen">Meiregen</ins>—'t lijkt wel November, zoo koud en guur is 't +er bij. In vredesnaam; we gaan maar even mee naar 't huis van mijnheer +<span class="mixcap">de Winter</span>, waar we de koffie gebruiken, doen onze winterjassen aan en +spoeden ons, met een parapluie gewapend, naar 't station van den +Rijnspoorweg, om—den Czaar van <em class="g">Rusland</em> te zien aankomen. Dat station is +keurig met bloemen getooid. Onze koning komt er met de prinsen, en +begroet daar zijn Russischen neef met hartelijkheid. In gestrekten draf +gaat het <span class="pagenum" title="141"></span><a id="p_141"></a>naar 't paleis, van welks balkon de keizer aller Russen een +gedeelte van den optocht ziet.</p> + +<p>En die optocht! Prachtig en indrukwekkend, wat het historische gedeelte +aangaat, en waar we onze zeven stadhouders met hun voornaamste +tijdgenooten, allen in het kostuum van hun tijd zien voorgesteld. Jammer +maar, dat het zoo regent en de prachtige fluweelen en zijden +kleedingstukken pletten of bederven. Onder de nummers van den +allegorischen optocht treft ons vooral de vereeniging der goudsmeden met +hun prachtige banier, voorafgegaan door hun schutspatroon, den bisschop +<span class="mixcap">St.-Eligius</span>, in plechtgewaad en op een wit paard gezeten.</p> + +<p>Indien we nu tot de genoodigden behoorden, konden we dien namiddag, lang +na 't vertrek van den Czaar, naar 't Paleis voor Volksvlijt gaan, waar +van wege 't gemeentebestuur den koning een galadiner wordt aangeboden. +Daar onze vrienden er echter niet genoodigd zijn, moeten we ons maar +vergenoegen met de vermelding, dat het prachtig is geweest, en de koning +er een hartelijken toost op <em class="g">Amsterdam</em> gedronken heeft.</p> + +<p>Lang uitblijven bevalt ons ook al niet; wel is de illuminatie hier en +daar opgestoken—meestal is zij uitgeregend of uitgewaaid, en waar zij +aangebleven is, speelt de wind zoo onbarmhartig met de gasvlammetjes, +dat alle effect verloren gaat.</p> + +<p>Woensdagmorgen gaan we onder een stortbui naar den Dam, om er +vierhonderd weeskinderen te hooren zingen. Wat worden ze tot op hun hemd +toe nat, die arme schapen! Beter zijn er die dertien jongens en dertien +meisjes aan toe, die om ruim tien ure, uit naam van 400,000 kinderen uit +<em class="g">Nederland</em> en <em class="g">Suriname</em>, bij monde van den jongenheer <span class="mixcap">Felix Westerwoudt</span>, +Z. M. het voor de door hen bijeengebrachte penningen vervaardigde +feestgeschenk aanbieden, hetwelk de koning erkent een der aangenaamste +te zijn van al welke hij tot nog toe ontvangen heeft. Niet minder +aangenaam is hem dat van de maatschappij „Arti et Amicitiae,” bestaande +uit ongeveer honderd prachtige miniatuurschilderijtjes, door +verschillende Nederlandsche kunstenaars vervaardigd en, met de gravures +en medailjes, in acht keurige lijsten gevat.</p> + +<p>Daarna zouden we naar de volksspelen op 't Amstelveld of buiten de +Willemspoort kunnen gaan, (want het is gelukkig nu <span class="pagenum" title="142"></span><a id="p_142"></a>goed weer geworden +en 't Meizonnetje schijnt wat lief); we vergezellen onze jongelui liever +naar de Plantage, waar we de harddraverij zien, en 's avonds gaan we +naar den schouwburg, waar een gala-voorstelling plaats heeft, en +„Uitgaan” van <span class="mixcap">Glanor</span>, en „het Meifeest” van <span class="mixcap">Binger</span> worden opgevoerd.</p> + +<p>Wanneer we ons nu Donderdag naar de Westerkerk begeven, kunnen we H.H. +M.M. in de bank zien zitten, of we gaan naar Artis Natura Magistra, +waaraan de vorstelijke familie haar gewone bezoek brengt. Liever echter +reizen we met <span class="mixcap">Henri</span> en <span class="mixcap">Marie</span> dien namiddag per spoor naar <em class="g">'s-Gravenhage</em> +om daar bij oom <span class="mixcap">August</span> te logeeren en er de feesten bij te wonen.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p>Wat een regen en wind op Vrijdag den 15<sup>en</sup> Mei, den dag dat Z. M. +binnen de residentie zou worden ingehaald!</p> + +<p>„Nu, die heeren van de eerewacht en die schutters zullen maar niet nat +worden,” zegt <span class="mixcap">Marie</span>.</p> + +<p>„Alsof papa droog zal blijven, die ook met zijn grenadiers gecommandeerd +is,” zucht <span class="mixcap">Frédérique de Winter</span>.</p> + +<p>„Gelukkig, dat de duizend kinderen van de gemeentescholen, die van +morgen al in hun lokalen bijeenwaren, om naar 't Willemspark te trekken +en om 't monument te zingen, naar huis gezonden zijn,” zegt mevrouw <span class="mixcap">de +Winter</span>.</p> + +<p>„En hoe hebben die van <em class="g">Scheveningen</em> het dan gemaakt, mama?” vraagt +<span class="mixcap">Frédérique</span>, „hebben die in dat weer heel naar hun dorp moeten +terugwandelen?”</p> + +<p>„Die zijn in vier wagens van de tramway gepakt, en zoo franco naar huis +gezonden,” antwoordt mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span>.</p> + +<p>Gelukkig wordt het weer wat beter, en begeven we ons naar 't station. We +merken, dat de gesloten rijtuigen, die op 't plein stonden, door opene +vervangen worden, en treden het stationsgebouw binnen, waar de gewone +uitgang prachtig gedecoreerd is tot ontvangst van HH. MM. Daar komt de +trein aan. In 't wit <ins class="corr" id="corr76" title="Bron: gekleedde">gekleede</ins> meisjes met kransen in 't +haar, bestrooien het pad, hetwelk de vorstelijke personen gaan, met +frissche bloemen, of bieden HH. MM. ruikers aan. Na een korte toespraak +van 's-Gravenhages burgemeester, zingt de liedertafel Caecilia hun een +Welkomslied toe, waarvan de woorden zijn vervaardigd door <span class="mixcap">Jan J. F. Wap</span>, +de muziek door <span class="mixcap">Richard Hol</span>.</p> + +<p><span class="pagenum" title="143"></span><a id="p_143"></a></p> + +<p>Nadat de koning aan den directeur van 't mannenkoor zijn compliment +gemaakt heeft, betuigt hij aan de ministers, de leden van den Raad, enz. +zijn dank voor hun tegenwoordigheid te dezer plaatse, en stapt men in de +open rijtuigen.</p> + +<p>Daarop rijdt de stoet door de prachtige eerepoort aan de Wagenbrug, door +de Wagenstraten, Veenestraat en Hoogstraat, naar 't Noordeinde en zoo +naar 't Paleis, waar voor 't met vlaggen versierde ruiterstandbeeld een +prachtige eereboog van groen is opgericht, en op het plein voor 't +paleis 's middags om halfdrie de zangers van Caecilia, gesecondeerd door +een koor van jongens en meisjes en andere Haagsche zangvereenigingen, +het Volkslied en daarna een plechtig Te Deum aanheffen.</p> + +<p>„Jammer, dat de optocht der jongelui van de Hoogere Burgerschool en 't +Gymnasium is afgezegd,” zegt mevrouw <span class="mixcap">de Winter</span> tegen haar man, toen hij +thuiskomt.</p> + +<p>„Jammer?” vraagt deze. „Ik ben blij voor de jongens. Een nat pak te +halen is niet alles. Dat heb <i>ik</i> van morgen ondervonden.”</p> + +<p>„En de heeren van den optocht in <em class="g">Amsterdam</em> niet minder, oom,” zegt +<span class="mixcap">Marie</span>. „Die dropen, alsof ze in 't water gelegen hadden. De Haagsche +regeering heeft dus zeer verstandig gehandeld.”</p> + +<p>„Ook de illuminatie zal van avond niet doorgaan,” verzekert mijnheer <span class="mixcap">de +Winter</span>. „En dat is ook goed; anders wordt het, evenals in <em class="g">Amsterdam</em>, +broddelwerk.”</p> + +<p>„'t Is te hopen, dat we morgen mooi weer hebben!” wenscht <span class="mixcap">Henri</span>. „Voor +heden zullen we ons dus maar vergenoegen met de volksvermakelijkheden op +het Oranjeplein!”</p> + +<p>Vergenoegen?—Nu, of we daar pret hebben! Ziet daar eens die +kunstenmakers, met hun gymnastische toeren op het slappe en stijve +koord, of die, als ware herculessen, zware gewichten tillen. Ginds staan +<span class="mixcap">Tobias Bamberg</span> en andere goochelaars hun kunsten te vertoonen aan een +verbaasd publiek. Maar 't meeste amuseeren we ons bij die kolossale +poppenkast, voor welke groote en kleine kinderen een dolle pret hebben. +Gelukkig, dat <span class="mixcap">Henri</span> ons hierheen heeft gebracht; we zouden anders vrij +wat gemist hebben.</p> + +<p>'t Verdere van den Vrijdag brengen we door met het bekijken <span class="pagenum" title="144"></span><a id="p_144"></a>der +prachtige versieringen. Naar den schouwburg gaan we maar niet; ofschoon +daar een aardig gelegenheidsstukje van <span class="mixcap">Bigot</span> wordt gegeven, een +jubelzang door de <ins class="corr" id="corr77" title="Bron: liefdertafel">liedertafel</ins> „Kunstoefening” wordt +uitgevoerd, en alles eindigt met een allegorische voorstelling met +kooren, door <span class="mixcap">Wijnstok</span>.</p> + +<p>Zaterdag is 't mooi weer. En de ingezetenen zijn wat blij, toen hun +wordt aangezegd, dat optocht en illuminatie dezen dag zullen doorgaan.</p> + +<p>Nu, die optocht van de jongens is alleraardigst. Keurig zijn ze gekleed, +en wat gaat alles ordelijk en netjes! 't Is geheel en al een historische +optocht, waarbij we prins <span class="mixcap">Willem</span> I en drie zijner broeders te paard +zien. En wat is 't prettig, dat ze zulk goed weer treffen! We zien den +optocht driemaal; maar zouden hem met plezier nog eenmaal voorbij laten +defileeren. Waarlijk, zulk een troep ferme jongens strekt der residentie +tot eer!</p> + +<p>'s Avonds naar de illuminatie. Nu, die is schitterend! Vooral de +paleizen en 't Voorhout. 't Is letterlijk, alsof we in een zee van licht +loopen. En alles blijft zoo goed aan. Doch uit den weg, en de hoeden af! +Daar komen de koning en de koningin aan, die door de stad toeren, om +alles eens te bezien. Wat een gejuich! Geen gebrek aan „Oranje boven!”</p> + +<p>Als we nu lang genoeg in <em class="g">Den Haag</em> bleven en een uitnoodigingskaart +hadden ontvangen, dan zouden we met HH. MM. en de vorstelijke familie +naar <em class="g">Scheveningen</em> zijn gegaan, om in de prachtig gedecoreerde zaal van +'t Stedelijk Badhuis het diner bij te wonen, hetwelk de gemeenteraad der +residentie den koning heeft aangeboden. Dan hadden we ook de +verschillende toosten kunnen hooren, o. a. die, welke Z. M. op zijn +zuster en haar gemaal dronk. Daar we echter geen toegang hebben, +verlaten we met dankzegging voor 't gesmaakte genot onze vrienden, en +stoomen liever naar <em class="g">Rotterdam</em>, waar we dominé <span class="mixcap">Veldhuis</span> met zijn beide +kinderen, <span class="mixcap">Ernst</span> en <span class="mixcap">Marie</span> aantreffen, overgekomen om daar het +kroningsfeest bij te wonen.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p>'t Is de 21<ins class="corr" id="corr78" title="Niet in Bron."><sup>e</sup></ins> Mei. <em class="g">Rotterdam</em> is prachtig versierd; vooral de +Delftsche poort, door welke Z. M. de stad moet binnenkomen, is +allerkeurigst gedecoreerd, even als het station, het groote <span class="pagenum" title="145"></span><a id="p_145"></a>uit +papiermaché vervaardigde standbeeld van Z. M. op de Erasmusmarkt, dat, +omgeven door een verrukkelijk bloembed, een goed effect maakt, en het +feestterrein op 't Westerplein, waar zich de vorstelijk gedecoreerde +koningstribune bevindt, en welk plein bezet is met vijftig hooge +standaards, tusschen welke guirlandes van groen, die van avond à giorno +zullen worden verlicht.</p> + +<p>Voorloopig echter blijven we met onze drie oude vrienden aan 't station, +waar de koning en koningin door den burgemeester van <em class="g">Rotterdam</em> worden +toegesproken. De trein gaat over de Erasmusmarkt naar de koninklijke +<span xml:lang="en">Yachtclub</span>, waar een zeil- en roeiwedstrijd gehouden wordt en waar we +door een toegangskaart binnenkomen. Wat is 't gebouw der <span xml:lang="en">Yachtclub</span> +keurig versierd: vooral de zaal, waarin de vorstelijke familie het haar +door de club aangeboden <span xml:lang="fr">déjeûné</span> gebruikt. Na afloop daarvan begeven de +vorstelijke personen zich op het balkon, en zien den wedstrijd eenigen +tijd aan; daarna stappen ze in hun rijtuigen en rijden naar het +feestterrein, waar ze den gekostumeerden optocht zien voorbijtrekken.</p> + +<p>Nu! dat is een optocht, waarvan 't historische gedeelte onze geheele +geschiedenis, met de Batavieren beginnende, voorstelt.</p> + +<p>Wat zijn die twee vierwielige wagens met hun voorspan van ossen aardig; +niet minder die druïde en die Bataafsche vrouwen en kinderen, welke er +opzitten. 't Is een optocht van belang! We kijken dan ook, zooals men 't +noemt, onze oogen uit.</p> + +<p>Nadat de optocht voorbij is, volgen we de vorstelijke personen naar de +Boompjes, waar een stoomboot gereed ligt, om haar door de Noorderhaven, +die voortaan „Koningshaven” zal heeten, naar de plaats te brengen, waar +Z. M. den eersten steen zal leggen aan de Maasbrug. Zoo iets hebben we +al meer gezien, niet waar? Ik zal er u dan ook maar geen beschrijving +van geven; ofschoon <span class="mixcap">Ernst</span> en <span class="mixcap">Marie</span> wat blij zijn, dat ze nu ook eens +zulk een steenlegging zien, waarvan ze papa zoo dikwijls hebben hooren +praten, die zoo iets te <em class="g">Zutfen</em> aan de eerste spoorbrug gezien had. Voor +ons echter levert de <em class="g">Maas</em> met zijn tallooze versierde vaartuigen van +allerlei vorm en grootte, alle vol menschen, een allerintéressantst +gezicht op.</p> + +<p>Nadat de koning weder naar de <span xml:lang="en">Yachtclub</span> gereden is, waar hij de prijzen +uitdeelt, keert hij nogmaals naar 't feestterrein <span class="pagenum" title="146"></span><a id="p_146"></a>terug, waar we +andermaal den optocht zien. Daarna vertrekken H. M. met de groothertogin +en prins <span class="mixcap">Frederik</span> naar <em class="g">'s-Gravenhage</em>, en begeeft zich Z. M. met den +prins van Oranje en prins <span class="mixcap">Hendrik</span> naar den Doelen, waar hem een diner +wacht, hem door den gemeenteraad van <em class="g">Rotterdam</em> aangeboden. Daar wij er +niet bij kunnen zijn, wandelen we de stad eens door, om de keurige +versieringen te zien, die overal aangebracht zijn, en zorgen, dat we ons +bij tijds weer op het feestterrein bevinden, dat nu geïllumineerd is, en +waar Z. M. ten derden male verschijnt, doch nu in zijn rijtuig blijft, +om naar 't zingen van Rotte's mannenkoor te luisteren. Toen deze +muziekvereeniging op verzoek van den koning het eerste couplet van 't +„Wien Neerlands bloed” aanheft, ontbloot Z. M. het hoofd, hetwelk door +alle aanwezigen met luid gejuich gevolgd wordt.</p> + +<p>Eindelijk toert de vorst van halfelf tot middernacht door de +rijkverlichte straten, en houdt stil op de plaats, waar een schitterend +vuurwerk wordt afgestoken. Eerst om 1 uur verlaat Z. M. met prins +<span class="mixcap">Hendrik</span> de stad, om zich naar <em class="g">Vlissingen</em> te begeven, waar zij den Czaar +bij diens terugkomst uit <em class="g">Engeland</em> zullen verwelkomen; terwijl de prins +van Oranje met den groothertog van <span class="mixcap">Saksen Weimar</span> naar <em class="g">'s-Gravenhage</em> +vertrekt.</p> + +<p>En nu, lieve lezeressen en lezers, hebben we de drie koningsfeesten +bijgewoond, waarbij Z. M. in persoon tegenwoordig was. Den 25<sup>sten</sup> Mei +vertrok de koning naar <em class="g">'t Loo</em>, en, als ik u den brief van <span class="mixcap">Ernst Veldhuis</span> +voorlas, dan zoudt gij daaruit zien, hoe Z. M. te <em class="g">Apeldoorn</em> werd +ingehaald. Maar hierover zwijgen wij, evenals over al de andere +gemeenten in ons land, in welke de Meifeesten herdacht zijn. Nooit is er +door 't geheele land zoo eenstemmig en met zooveel geestdrift feest +gevierd. Wat mij aangaat, ik leg hier de pen neer en ben er ten volle +verzekerd van, dat gij dit laatste hoofdstuk een waardig besluit zult +vinden voor een werkje, waarin we gelezen hebben wat er gebeurd is +gedurende</p> + +<p class="center margin2"><span class="smcap">HET TIJDPERK VAN VIJFENTWINTIGJARIGEN VREDE.</span></p> + +<hr class="chend" /> + +<div class="TNbox"> +<a id="correctie"></a> + +<h2>Overzicht aangebrachte correcties</h2> + +<p>De volgende correcties zijn aangebracht in de tekst:</p> + +<table summary="correcties in tekst"> + <thead> + <tr><th>Plaats</th><th>Bron</th><th>Correctie</th></tr> + </thead> + <tbody> + <tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 1</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 4</a></td><td class="td4">betaald</td><td class="td4">betaalt</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr3">Blz. 5</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr4">Blz. 7</a></td><td class="td4">”</td><td class="td4">[<i>Verwijderd</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr5">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr6">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr7">Blz. 8</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 9</a></td><td class="td4">Truida</td><td class="td4">Truda</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr9">Blz. 10</a></td><td class="td4"><span class="mixcap">Louize</span></td><td class="td4"><span class="mixcap">Louise</span></td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr10">Blz. 11</a></td><td class="td4">interesant</td><td class="td4">interessant</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr11">Blz. 13</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr12">Blz. 17</a></td><td class="td4">de</td><td class="td4"><span class="mixcap">de</span></td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr13">Blz. 20</a></td><td class="td4">colllegiën</td><td class="td4">collegiën</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr14">Blz. 23</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">[<i>Verwijderd</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr15">Blz. 24</a></td><td class="td4">Bernardt</td><td class="td4">Bernard</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 24</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr17">Blz. 27</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr18">Blz. 29</a></td><td class="td4">famile</td><td class="td4">familie</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr19">Blz. 36</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 37</a></td><td class="td4">oom</td><td class="td4">neef</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr21">Blz. 37</a></td><td class="td4">antwoorde</td><td class="td4">antwoordde</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr22">Blz. 37</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr23">Blz. 39</a></td><td class="td4">militaren</td><td class="td4">militairen</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr24">Blz. 39</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr25">Blz. 42</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr26">Blz. 49</a></td><td class="td4">bevoren</td><td class="td4">bevroren</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr27">Blz. 51</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr28">Blz. 55</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">[<i>Verwijderd</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr29">Blz. 56</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr30">Blz. 57</a></td><td class="td4">verkondigd</td><td class="td4">verkondigt</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr31">Blz. 64</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr32">Blz. 65</a></td><td class="td4">commissien</td><td class="td4">commissiën</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr33">Blz. 65</a></td><td class="td4">’,</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr34">Blz. 65</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr35">Blz. 65</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr36">Blz. 65</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr37">Blz. 68</a></td><td class="td4">plaatsen</td><td class="td4">plaatsten</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr38">Blz. 68</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr39">Blz. 68</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr40">Blz. 73</a></td><td class="td4">?</td><td class="td4">!</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr41">Blz. 76</a></td><td class="td4">onnibus</td><td class="td4">omnibus</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr42">Blz. 77</a></td><td class="td4">August</td><td class="td4">Gustaaf</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr43">Blz. 81</a></td><td class="td4">;</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr44">Blz. 82</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr45">Blz. 86</a></td><td class="td4">beantwoordt</td><td class="td4">beantwoord</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr46">Blz. 87</a></td><td class="td4">voorgeschrêen</td><td class="td4">voorgeschreên</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr47">Blz. 89</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr48">Blz. 91</a></td><td class="td4">ontuitwischbaar</td><td class="td4">onuitwischbaar</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr49">Blz. 94</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr50">Blz. 94</a></td><td class="td4">geengageerd</td><td class="td4">geëngageerd</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr51">Blz. 95</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr52">Blz. 95</a></td><td class="td4">hebt</td><td class="td4">heb</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr53">Blz. 96</a></td><td class="td4">de</td><td class="td4">De</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr54">Blz. 102</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr55">Blz. 102</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr56">Blz. 103</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">[<i>Verwijderd</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr57">Blz. 106</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr58">Blz. 113</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">we</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr59">Blz. 113</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr60">Blz. 118</a></td><td class="td4">Wilmems</td><td class="td4">Willems</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr61">Blz. 122</a></td><td class="td4">sub-commissien</td><td class="td4">sub-commissiën</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr62">Blz. 122</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4"></td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr63">Blz. 124</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr64">Blz. 124</a></td><td class="td4">feesttoitlet</td><td class="td4">feesttoilet</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr65">Blz. 124</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr66">Blz. 125</a></td><td class="td4">wachtten</td><td class="td4">wachten</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr67">Blz. 127</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr68">Blz. 127</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">?</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr69">Blz. 128</a></td><td class="td4">alsyl</td><td class="td4">asyl</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr70">Blz. 134</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr71">Blz. 134</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr72">Blz. 136</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr73">Blz. 136</a></td><td class="td4">;</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr74">Blz. 137</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4"></td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr75">Blz. 140</a></td><td class="td4">Meireigen</td><td class="td4">Meiregen</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr76">Blz. 142</a></td><td class="td4">gekleedde</td><td class="td4">gekleede</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr77">Blz. 144</a></td><td class="td4">liefdertafel</td><td class="td4">liedertafel</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr78">Blz. 144</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4"><sup>e</sup></td></tr> + </tbody> +</table> +</div> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Geschiedenis van het tijdperk van +25-jarigen vrede, by Pieter Jacob Andriessen + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GESCHIENDENIS +VAN HE TIJDPERK VAN VIJFENTWINTIGJARIGEN VREDE *** + +***** This file should be named 33822-h.htm or 33822-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/3/8/2/33822/ + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net for Project Gutenberg. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/33822-h/images/ill_fp-th.jpg b/33822-h/images/ill_fp-th.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..afc4db7 --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_fp-th.jpg diff --git a/33822-h/images/ill_fp.jpg b/33822-h/images/ill_fp.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ac0b242 --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_fp.jpg diff --git a/33822-h/images/ill_p012a-th.jpg b/33822-h/images/ill_p012a-th.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..75fbbaf --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_p012a-th.jpg diff --git a/33822-h/images/ill_p012a.jpg b/33822-h/images/ill_p012a.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0425048 --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_p012a.jpg diff --git a/33822-h/images/ill_p066a-th.jpg b/33822-h/images/ill_p066a-th.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f368a83 --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_p066a-th.jpg diff --git a/33822-h/images/ill_p066a.jpg b/33822-h/images/ill_p066a.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5bf4e0f --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_p066a.jpg diff --git a/33822-h/images/ill_p080a-th.jpg b/33822-h/images/ill_p080a-th.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2721708 --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_p080a-th.jpg diff --git a/33822-h/images/ill_p080a.jpg b/33822-h/images/ill_p080a.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a6c46c7 --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_p080a.jpg diff --git a/33822-h/images/ill_tp.jpg b/33822-h/images/ill_tp.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..391cb84 --- /dev/null +++ b/33822-h/images/ill_tp.jpg |
