diff options
Diffstat (limited to '33297-8.txt')
| -rw-r--r-- | 33297-8.txt | 5768 |
1 files changed, 5768 insertions, 0 deletions
diff --git a/33297-8.txt b/33297-8.txt new file mode 100644 index 0000000..333ecdb --- /dev/null +++ b/33297-8.txt @@ -0,0 +1,5768 @@ +Project Gutenberg's Van Aardappel-mes tot Officiersdegen, by Melis Stoke + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Van Aardappel-mes tot Officiersdegen + Uit het Dagboek van een Landstormplichtige. + +Author: Melis Stoke + +Illustrator: I. van Mens + Henry van den Velde + +Release Date: July 31, 2010 [EBook #33297] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN AARDAPPEL-MES TOT OFFICIERSDEGEN *** + + + + +Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + + + + + +----------------------------------------------------------------+ + | | + | OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER: | + | | + | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, | + | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te | + | moderniseren. | + | | + | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het | + | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. De voetnoten | + | zijn hernummerd en naar het eind van de bijbehorende alinea | + | verplaatst. | + | | + | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn | + | gecorrigeerd. Variaties in spelling zijn behouden. | + | | + | De in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als | + | _cursief_. Uitgespatieerde tekst is weergegeven als | + | ~uitgespatieerd~; onderstreepte tekst als #onderstreept#. | + | | + | In dit boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt. | + | De dubbele aanhalingstekens zijn in dit e-boek aangegeven als | + | »aanhalingstekens«. De enkele aanhalingstekens zijn als | + | >aanhalingstekens< aangegeven. | + | | + | Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de | + | aangebrachte correcties. | + | | + | De illustraties zijn beschikbaar bij de html-versie van dit | + | e-boek op https://www.gutenberg.org | + | | + +----------------------------------------------------------------+ + + + + + VAN AARDAPPEL-MES + + TOT + + OFFICIERSDEGEN. + + Uit het Dagboek van een Landstormplichtige. + + door + + »MELIS STOKE«. + + Illustraties van I. VAN MENS, HENRI VAN DE VELDE e.a. + + * * * * * + + AMSTERDAM, + VAN HOLKEMA & WARENDORF. + + 1917. + + + GEDRUKT IN »'T KASTEEL VAN AEMSTEL«, AMSTERDAM + + + + + OPGEDRAGEN + + AAN ALLE OFFICIEREN, DIE WETEN WILLEN + #»WAT ER LEEFT IN DEN RECRUUT«#. + + + + +TWEE BRIEVEN. + + + + +I. + +VAN MELIS STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE, AAN DEN BURGER, DIE HIJ EENMAAL +WAS.... + + + Amsterdam, Maart 1916. + + Aan den vooravond der inlijving. + + Mijn zeer waarde, + +Dit is een afscheidsbrief... Alle afscheidsbrieven die geschreven zijn, +worden, en zullen worden, zijn in drie categorieën onder te brengen, te +weten van stervenden, van zelfmoordenaars en van ter dood veroordeelden. +Deze draagt de kenmerken van alle drie die soorten. Men gaat mijn +burger-ik vermoorden, ik ga mij daartoe aanmelden, en ik voel de banden +verslappen die mij binden aan het burgerlijk deel dezer samenleving. + +Deze regelen zijn, door het koelbloedig bewustzijn van den schrijver, +van zeer tragischen aard; de eenige vreugde die mij nog wacht, zal zijn, +dit schrijven persoonlijk te posten; ik stel mij voor, dit te doen op +dezen zelfden vooravond, wellicht ook morgen, onderweg naar het lokaal, +waar ik mij te melden heb voor den militairen dienst, waar de +duisternissen grijnzen van den persoonlijken ondergang... + +Ik kan u het gevoel van physiek ònbehagen, dat mij reeds bij voorbaat +bevangen heeft, bezwaarlijk omschrijven, het is me, of ik noodgedwongen +toegetreden ben tot een derde-rangs voetbalclub of rooverbende, of dat +men mij dwingt, in dienst te treden der stadsreiniging... dien tak van +dienst, waarover zindelijke heeren in mooie vertrekken beraadslagen, en +waarvan de uitoefening is opgedragen aan kwalijk riekende +riool-ledigers... + +Over eenige uren, wanneer ik onder den krijgstucht zal staan, zal ik +deze dingen niet meer mogen schrijven... ze wellicht niet eens meer +gevoelen...; dit is mijn galgemaal aan den disch van gal en bitterheid. + +Het ontbreekt mij niet aan goeden wil, of vaderlandsliefde; +integendeel! + +Maar ik voel mij zoo slecht geprepareerd op het mij wachtende werk; men +spreekt mij van dwijlen en zwabberen... + +Het schijnt, dat de aankleve van het krijgsbedrijf onvoorwaardelijk +ònsmakelijk moet zijn; mijn hemel, ik wil graag exerceeren, ook in den +modder, en een geweer afschieten... Maar waarom moet ik mijn kleeren +zelf van dien modder reinigen, en dat geweer zelf schoonmaken... Ik wil +wel met vieze kerels in één kamer slapen; dat doet men in de bergen ook +wel, met zijne gidsen... maar nog nimmer heb ik een Alphenhut behoeven +te dwijlen. + +Men zegt mij, dat het in zoo'n kazerne aan de minst pretentieuse vormen +van bediening ontbreekt; zoo'n kazerne is een énorm groot gebouw, +grooter dan welk hôtel ook. Stel u voor... een hôtel zonder één knecht +of loopjongen of kamermeisje of schoonmaakster of kellner... + +Waarlijk, het duizelt mij... moeten wij dat alles, àlles zèlf doen: +schoonmaken, bedienen, boodschappen doen, schoenen poetsen, bedden +opmaken... + +En dat àl dat werk tezamen zoo een mooien naam heeft: krijgsbedrijf. + +Ik word niet alleen soldaat, maar ook knecht, loopjongen, kamermeisje, +schoonmaakster en kellner... + +Ik moet dat alles worden...; het eenige, wat ik goed kan is schieten, +en een beetje schermen... helaas, dat zijn voor een soldaat slechts +eigenschappen van secundair belang. Geef mij een raad: moet ik +privaatlessen nemen bij Hendrik, den ouden knecht, bij Jo, mijn moeder's +kamermeisje, of Sien, mijn moeder's schoonmaakster? Moet ik bij een +loopjongen van mijn vader's kantoor en bij een kellner van het +Doelen-Hôtel in de leer gaan? + +Of zouden mijne aanstaande superieuren mij voldoende kunnen bekwamen in +al die vakken? + +Gij kunt mij begrijpen, nietwaar? Wij beiden hebben nooit onze +lastgevers erkend dan in hen, die wij daartoe zedelijk hoog genoeg +schatten; en onze hoogste lastgeefsters waren de gestrengheid onzer +eigen beschaving, en onze bewondering voor 't geen schoon en +rechtvaardig was. + +Wij behoorden tot de gelukkigen, die hunne ruggen niet behoeven te +krommen voor onwaardige en baatzuchtige broodheeren. + +Nu gaat het toeval mij andere superieuren stellen... wie zullen ze +zijn? Zal ik mij moeten voegen naar de luimen van een waanwijzen +oud-kappersbediende, of van een jaloerschen kroegen-habitué met botte +hersenen...? Zal een minderwaardige patser, in wien ik wellicht mijn +meerdere zal moeten erkennen, zich op mij wreken, omdat ik hem voorheen +over het ledige hoofd placht te zien? + +Dit alles beklemt mij... + +Geef mij een wapen, en ik zal vechten tot den laatsten droppel bloed... +maar geef mij een dwijl en een emmer zeepsop, en smartelijk zuchtend zal +ik terneerzitten... _als een lafaard_... + + Geloof mij en blijf mijner gedenken + MELIS STOKE. + + +RIJM-KRONYCK. + +_Mijn Landstormlichting komt op..._ + + De Koningin doet roeren + in 't land de landstormtrom, + en duizend jonge krijgers + verschijnen van alom... + Vaarwel, mijn dier'bre boeken, + mijn kamers en mijn hond, + mijn vrienden en vriendinnen... + Ik staar nog ééns in 't rond, + en streel mijn armen Setter, + en 't liefelijk whisky-stel... + Ge zult mij niet vergeten + of hoonen, is het wel? + De zoete schijn der lampen, + de glimmers in mijn haard, + mijn pijpje en mijn huisjas, + en 't geen er was vergaard + aan wetenschap en schoonheid + in d'eiken boekenschrijn... + het zal m'in twee, drie dagen + zoo vèr en dierbaar zijn. + Mijn prima tennis-racket, + mijn hagelnieuwe fiets, + zal 'k u nog ééns beroeren, + belooft ge mij nog iets?... + +[Illustratie] + + +(_Vertroosting aan Melis Stoke van George van Raemdonck_) + + Ik ga een brits beslapen, + met òndergoed aan 't lijf, + en bruine boonen eten... + ...ik ril terwijl 'k dit schrijf! + + * * * + + Ach, ware er bloed te plengen + voor Vaderland en Vorst, + dat ware altans sportiever, + dan kwatta, kool en worst. + Ach, waren er nog andere + gevaren in het spel, + dan vlooien, of dan zuchten + in een bedompte cel... + Dàn zoude ik vroolijk juichen, + en 'k had' mijn bajonet + aan den meest blanken slijpsteen + eens extra-scherp gewet...[A] + Helaas, het geldt niet vechten, + doch loopen in de pas + met een belachelijk mutsje + en in een grijzen jas... + + * * * + + De koningin doet roeren + in 't land de landstorm-trom... + 'k Ben lichting 1912 + en weerbaar... dus ik kom! + +[A] Als Melis Stoke maar eerst eens afgeëxerceerd is, zal hij begrijpen, +dat hij nooit met een slijpsteen aan zijn bajonet mag komen! [Corr.] + + + + +II. + +VAN DEN BURGER, DIE MELIS STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE ZAL WORDEN, AAN ZIJN +MILITAIRE ZÈLF. + + + Mijn allerminst verachtelijke, en in zekeren zin benijdenswaardige + vriend! + +Ja zeker, ik noem u benijdenswaardig! Gij gaat de vreugde beleven, van +uw eigen-zelf, te mogen toetsen aan het ruw klimaat der militaire +samenleving. Voorzeker, het is een proef, waaruit ge evenzeer als een +beest, zoogoed als gelouterde Phoenix te voorschijn zult kunnen komen. +Ik vertrouw op het laatste. Ge houdt al te zeer vast aan wat ge noemt uw +burger-ik. Ge houdt mij echter ten goede, dat ik deze term stempel met +de qualificatie: bekrompenheid. Uw eigen, sterke Zelf is verheven, of +behoort dat te zijn, boven zuiver uiterlijke invloeden van civielen of +burgerlijken aard. Wat doet het er toe, of een schoone vrouw u laat +dansen naar haar grillen, of dat een afgunstige onderofficier u zijne +kwade luimen doet ondergaan? In beide gevallen is uw persoon onderworpen +aan van hoogerhand gestelde krachten: in het eerste geval de eeuwige +kracht Vrouw, in het tweede de tijdelijke overmacht van vak-kennis. + +Leer de vrouwen kennen, en ge zijt hun slaaf niet meer; geef u de moeite +eenige reglementen uit uw hoofd te leeren, en geen macht zal u +weerhouden zelve tot den rang van onderofficier of officier op te +klimmen. + +Mijn raad is zoo simpel: cultiveer uw krachtig zelf. Mijn zeer waarde, +van af ons eerste levensuur warm wij tesamen, en nóg kennen wij elkander +niet volkomen... wie zal ooit zijn dubbel-ik leeren doorgronden? Eerder +nog begrijpt men de verzwegen gevoelens een er beminde gade. Daarom +zullen wij elkander niet observeeren, het zou tot niets dienen; wie +zijne vrouw blijft gadeslaan kweekt eerder misverstand dan wederzijds +vertrouwen. + +Veeleer is het de heilige impuls van het Goede dat ons, mits vrij van +afleidende ijdelheden, handelen doet. Zoo is het met ons dubbel-ik, het +militaire en het civiele; de maatschappelijke verhoudingen doen ons, als +in een huwelijk onafscheidelijk voor elkander bestemd zijn. Het kind dat +geboren wordt, is in onze maatschappij door zijn geboorte-uur tot eene +militie lichting aangewezen... + +Er is slechts één enkel ding, dat ik, uw burger-ik, u in het militaire +bestaan kan medegeven; het is niet iets materieels, als worst of kaas +of ham... dergelijke zaken krijgen Pruisische soldaten mee, want hun +burger- en militaire-zelf zijn niet verscheiden... Wat ik, uw burger-ik, +u kan meêgeven is het kostelijk bezit der Humor! + +De Humor is de heerlijke gave, die het slechte vergefelijk en het goede +genietbaar maakt, die den leugen als een dwaling, en de waarheid als +natuurlijkheid doet zien, en die de schijnbare onrechtmatigheden en +verschillen nivelleert tot ééne vlakte van wijd uitzicht en waarachtigen +eenvoud. + +Voorzeker, het _is_ moeilijk uw zelf-cultuur te onderwerpen aan uniforme +tucht, maar het is beter, en moeilijker nog onder dien schijn van +willekeur den utiliteitsgrond te blijven voelen. Blijf met uw voeten op +dien vasten bodem staan, en hef uw glimlachend hoofd boven de golven van +bezwaarlijkheid, die u zullen omspoelen.... wellicht tot aan den mond. +En de zoute smaak, die de spatten u zullen schenken, zij u een proefje +van 't geen den werkman in zijn dagelijksch eten hindert. + +Tot nu toe is uw levensfilosofie een volkomen rustig-theoretische +geweest... + +Wellicht zult ge dat gestijlde gebouw zien ineenstorten, door de +factoren van het bezwaarlijk leven, die de omgang met de arbeidende +klasse u als on-elimineerbaar zal doen kennen. + +Daarom is het, mijn waarde, dat ik u »in zekeren zin benijdbaar« noem. + + Geloof mij, en tot wederziens en beter + begrijpen wellicht... + UW BURGER-ZELF. + + + + +UIT HET MILITAIRE DAGBOEK VAN MELIS STOKE. + + +_10 Maart 1916._ + +...Ik zit in het lokaal waarin wij, honderden burgers van--hoe +wonderlijk--één en dezelfden leeftijd, tezamen zijn gekomen om soldaat +te worden. + +Honderden kleine drama's op één dag, geduldige lezer, en ge hebt +het niet geweten! Ach, dagelijks spelen zich om ons heen duizenden +kleine drama's af: een vlieg in de soep, een lekke fietsband van een +plattelands-geneesheer, of een kip gestolen... wij weten het niet. En +toch zijn het drama's, dramatischer drama's wellicht dan die groote, +waarvan de dagbladen ons vertellen, en die ons besef volkomen te boven +gaan... een transportschip getorpedeerd, een lange lijst vermisten, een +dorp in puin... wiens adem stokt er nog bij? + +Onze drama's zijn van minimale belangrijkheid, en wij schreeuwen zóó +luid en aanhoudend door elkander, dat ons besef er door insluimert. + +Er zitten hier 24-jarigen met baarden, en 24-jarigen met +kindergezichten; er zijn hier 24-jarigen wier vrouwen buiten wachten, en +24-jarigen uit wier zakken rollen chocolade van moeder-thuis steken. + +Ik wist niet, dat er zóóveel verschillende soorten van 24-jarigen waren! +Persoonlijk reken ik mij tot de 24-jarigen, die: »aan een drukke studie- +en werkkring ontrukt zijn«. + +Ons drama is van uitsluitend moreelen aard! Wat laten wij achter?... wat +dictaten, wat half-àf werk, wat onnutte en wat strikt òn-ontbeerlijke +zaken... kortom de inhoud van een requisieten-kamer van een +tooneelgezelschap dat »gezelschappelijke stukken« vertoont. + +Wat de anderen achterlaten, kan ik bij verre na niet nagaan. De man +naast mij, naar zijn adem te oordeelen, een ledige jenever-flesch, en +die tegenover mij een huilende vrouw... Enfin, dat alles zal ik nog +vernemen! + +Ik zal een dagboek houden; dat denkbeeld geeft mij wat rust. Daardoor +heb ik mijn houding bepaald tot eene beschouwende. + +Want ik wist eerst werkelijk niet of ik moest mede-tieren of niet... nu +ik mijn houding bepaald heb, gevoel ik mij waarlijk pleizierig. + +Of iemand zich voor mijn dagboek interesseeren zal? Ik weet het niet. + +De menschen lezen altijd weer over datzelfde simpele thema: de liefde. +Waarom zouden ze niet over »den dienst« willen lezen? + +De liefde en de krijgsdienst... ze voltrekken zich immers aan iederen +levenden mensch! + + * * * * * + +Het getier houdt aan; het is of ik een meeting bijwoon, zonder sprekers. + +Toch, er is er een; hij draagt uniform en beklimt een stoel. Meer uit +nieuwsgierigheid dan eerbied verstomt het getier. + +»Vanaf dit oogenblik«, zegt de redenaar, »staan jullie onder militairen +tucht«. + +Het gehuil verdubbelt... + +Men voert ons met vieren de stad door. + +Mijn broer wenkt mij toe uit een venster. + +Ik glimlach... ietwat zuur. + +Vrouwen loopen mede met den stoet, havelooze vrouwen. + +Opeens vind ik mijn jas veel te mooi; ik zet mijn kraag op... + +Vreemd... dit is het eerste »sociale gevoel« van mijn leven... + +Daarom moet ik, ditmaal oprecht, even lachen... + + * * * * * + +De rest is een roes... + +Wij naderen de kazerne... wij gaan het hek binnen... het volk blijft +achter. + +Een kort, reëel besef van het feit: dat wij nu »soldaten onder elkaar +zijn«. + +Inderdaad, er is geen vrouw op het wijde kazerneplein te ontdekken; maar +des te meer soldaten. + +Ik heb nog nooit zulke soldaten gezien; ze dragen geen blinkende +uniformen en wapenen, maar grauwe kleeren, vol modder; zooiets als +schoonmaaksters, maar dan in het mannelijk. + +Een naamloos wee stijgt mij naar de keel: aardappelenschillen... +dwijlen... emmers... zeepwater......!!! + +Een roode sergeant-majoor leest ons de krijgsartikelen voor; hij vergeet +komma's en punten.... begrijpt de moeilijk-officieele zinswendingen zelf +niet. + +Telkens verheft hij even den stem, dan hooren wij: »_doodstraf_«, »_dood +door den kogel_«, »_de kogel_«. De man naast mij siddert; ik ben veel +banger voor de aardappels en het zeepwater en de dwijlen. + +Men brengt ons naar groote slaapvertrekken. + +Ik val neer op een vuilen ijzeren krib; mijn mooie jas kreukt.... + +Een handvol cigaretten geef ik om mij heen. + +Zwarte, vuile handen zijn gretig naar mij uitgestrekt. + +Ik geef nòg meer cigaretten... mijn koker is leeg... er is er geen meer +over voor mij-zelf. + +Dan steekt een der groezelige handen mij een sigaret toe. + +»Hier, je heb' er zelf geen meer over!« + +Ik kijk verbaasd op. De man lacht wat verlegen: »Ik had 'er twéé +genòme!« + +Dan lach ik; ook ditmaal oprecht... + +Het is het tweede »sociale oogenblik« van mijn leven. + + * * * * * + +_13 Maart._ + +Ik kan nog niet aan mijn dagboek werken. De indrukken zijn tévele. Ik +wist niet, dat het volk zóózeer geleek, op de menschen die over »het +volk« praten. Men kleedt ons in uniforme kleedingstukken. + +Dat is prettig. + + * * * * * + +_14 Maart._ + +Mijn mooie jas hangt thuis. Ik loop nu in uniform, en groet op straat +méér menschen dan ooit te voren. Ik ken ze niet eens persoonlijk. Als ik +ze niet groet, krijg ik straf. + + * * * * * + +_18 Maart._ + +Neen, het wordt geen dagboek; het worden losse notities... Ik stuur ze +in bij de redactie van de »_Groene_«. + +Ik noem ze: + + + + +KANTTEEKENINGEN VAN EEN LANDSTORMPLICHTIGE. + + +I. + +(Notities uit een militair zakboekje, door onzen medewerker Melis Stoke +in de omgeving van de Oranje Nassau-kazerne te Amsterdam gevonden.) + + +RIJM-KRONYCK. + +~Krijgszangen I.~ + +_De Landstorm Recruut vraagt..._ + + Ik vraag om werk, + ...men schenkt mij slappe koffie, + wat lijfgoed, twee paar schoenen en een »kug«.[B] + Ik hoop op »werk«... + ...ha, wij gaan exerceeren... + ...tien tellen... 't sneeuwt... naar de chambrée terug. + + Ik vraag een pak, + ...men laat m' in burger loopen, + hetgeen géén krijgsmansziel in eere doet + 'k vraag een geweer + ...en wilde gaarne vechten... + ...men geeft m' een stoffer slechts, dien 'k voeren moet. + + Ik vraag de kans + een eerekruis te winnen, + doch weet niet hòe een krijgsdaad te begaan, + en stiekem hoop + ik op de Willemsorde, + door netjes recht-op voor mijn krib te staan. + +[Illustratie: Teekening van Johan Braakensiek.] + + Ik vraag een post... + een postje van vertrouwen, + waaraan Gevaar en Eer verbonden zijn, + doch mocht slechts ééns + --, met twee, drie kameraden,-- + (om kaas) de keuken in gezonden zijn. + + Ik wilde graag + een vijand gaan bedreigen, + doch zie slechts goede vrienden om mij heen, + en de sergeant + zegt »vent kijk naar je eige,« + »Je grootste vijand is je stijve been!« + + Ik vraag niet meer, + het is niet goed te vragen, + en draag--leergierig--dus mijn Landstorm-lot. + Wanneer ik vraag + of ik een zwaard mag dragen, + dan ga ik een-twee-drie in het cachot. + +_Conclusie._ + + Dus doe ik zwijgzaam slechts mijn plicht, + en komt de vijand,... best! + Dan zwaai ik juichend mijn geweer,[C] + en schiet hem voor zijn t-st. + +[B] Soldatenbroodje. Corr. + +[C] Het geweer heb ik echter nog niet. + + + + +I. + + +_Onze Analphabeet._ + +Onze analphabeet heet Jacob, en hij is uit de provincie. Intusschen +heeft hij gretig gebruik gemaakt van de hem hier geboden gelegenheid, +om zich verder te ontwikkelen. Er zijn namelijk cursussen ingesteld +in allerlei nuttige vakken, en Jacob was een der eersten die zich vol +ijver aanmeldde. Alleen zijn keuze bevredigt mij niet geheel.... +Hij koos namelijk _stenographie_. »Maar och, als je dan toch leert +schrijven«--antwoordde hij mij--»dan doe je toch beter het direct vlug +te leeren doen!« + + +_De »moffen«._ + +Het percentage der Duitsche Nederlanders is in mijn sectie niet klein. +Velen hunner zijn voor het eerst in het land, vanwaar hun ouders eenmaal +kwamen. Gemeenlijk worden zij, zonder eenige politieke bijbedoeling, +aangesproken als »mof«, in bewoordingen als: »zeg mof, hè je een +centimeter tabak voor mij?« of »mof, hè je je broodkaart wel +meegebracht?«[D] Zij doen groote moeite, de in min-of-meer onberispelijk +Nederlandsch uitgesproken bevelen hunner sergeanten en korporalen te +begrijpen; alleen bij de theorie, (een soort grove hersengymnastiek) +ondervinden zij wel eens de bezwaren hunner buitenlandsche educatie. + +[D] Toen bestonden de Nederlandsche broodkaarten nog niet. Corr. + +Het doet mij wel eens wonderlijk aan, te hooren, hoe de instructeur hen +ijverig bijbrengt hoe sterk ons leger is, en hoeveel mitrailleurs wij +bezitten per regiment. + +In verhollandscht Duitsch herhalen zij de getallen, en men corrigeert +zorgvuldig eventueele over- of onderschattingen. + +Opdat zij goed op de hoogte zullen geraken. + +En de regeering is blijkbaar zeer op hen gesteld; dit is nog gebleken, +toen het voorstel van B. en W. van Amsterdam, om hen--met het oog op het +pokken-gevaar--niet in te lijven, werd afgewezen. + +Zij zijn dan ook Nederlanders nu, en dragen onzen uniform. Vanmorgen +sprak ik met een hunner over den oorlog; »_wir_« verzekerde mij de +Nederlander, »_werden siegen!_« + + +_»Kat en muis« en andere spelletjes._ + +Vandaag was het mooi weer. Wij zijn naar een speelterrein geweest, en +wij speelden er kat en muis. Kees, die reeds drie kinderen heeft, »was +'m«. Jan, wiens vrouw in de kraam is, werd gepakt, en Karel, die mij +vertelde, dat z'n gezin moeite heeft van de uitkeering rond te komen, +viel lang-uit op zijn gezicht. + +Om half vier waren wij weer in de kazerne, en om kwart over vieren +gingen wij naar huis. Ik liep op met Piet. Piet draagt een kwartiermuts +op straat, omdat hij geen kepi wil koopen; z'n vrouw kan 't geld wel +beter gebruiken. Hij liep zeer snel, want z'n vrouw was ziek thuis. »En +ik«--lachte hij--»heb den heelen middag kat en muis gespeeld.... als het +ten minste nog maar exerceeren geweest was!« + +»Het staat in de reglementen,« antwoordde ik. + +»De reglementen hebben het over militieplichtigen,« ontkende hij--»wij +zijn geen sn-tneuzen van twintig!« + +Toen wist ik alleen nog te zeggen: »jullie trouwen te vroeg!« + + +_De kwartierzieke._ + +Gisteren is mijn kamergenoot Z.... ziek thuis gekomen, en van morgen +heeft hij zich opgegeven voor den dokter. Dit geschiedde tusschen +reveille en morgenappèl, terwijl wij allen binnensmonds mopperend, de +stugge broeken en tunieken om onze nog slaapslappe lichamen heeschen en +de beenen omwonden met windsels uit scheurgrage substantie. Deze levée +en masse is de onveranderlijk tragi-comische introductie tot een nieuwen +dag van reeds lang bekende verdeeling.... en de uren van vrijheid hebben +voor mij geen bekoring, wanneer ik ze van tevoren op de minuut bepalen +kan. Zoo was dan vanmorgen het ziek-zijn van onzen kameraad een +gebeurtenis, en als zoodanig belangrijk.... want, wat er buiten de +kazerne geschiedt, blijft voor de vele honderden menschen die het gebouw +bewonen onbekend, tot 's middags vijf uur... alswanneer wij het +ochtendblad lezen. + +De dingen gingen hun gewonen gang, die weinig meer poëtische elementen +bevat, dan de reglementen, die hem regelen; want wie zou het wagen de +volgorde van: 1e aankleeden, 2e dekens opvouwen, 3e wasschen, op eigen +initiatief te veranderen? Slechts schroomvallig veroorlooft de een of +andere weeldemensch zich eene uitbreiding in punt 3. + +Na de opeenvolging dezer gebeurlijkheden dan, ontwikkelde zich de dag +zoo als een roos, nl. op dezelfde wijze als alle reeds verbloeide en +toekomstige. + +Het weder--naast den bataljons-commandant de hoogste +force-majeure--maakte ten slotte verder buiten-zijn onmogelijk, zoodat +onze weerbaarheid verdere ontwikkeling verkrijgen zou op de, in dien +tijd oppervlakkiglijk van nacht- en consumptie-vuil gereinigde, +chambrée. Daar werden, volgens voorschrift, tafels en banken op de +ijzeren kribben geworpen, om voldoende ruimte te winnen.... en pas bij +deze haastige bezigheid was het, dat wij onzen zieken vriend terug +vonden. + +Een in allerhaast opgeruimde bank scheerde hem rakelings langs het +hoofdkussen en plofte neer op zijn krib.... + +»Hoe gaat het ermee?« vraagde ik belangstellend. + +Hij kroop dieper onder de dekens, en rilde: »koorts!« + +Werkelijk, Z.... is geen simulant, en hij vertelde, hoe de +korporaal-ziekenvader met zijn horloge in de hand de diagnose had +uitgesproken. Er was geen plaats in de ziekenzaal, dus werd hij naar +zijn eigen bed verwezen. Ook lange Jan en smalle Barend, twee mijner +vrienden, waren inmiddels nader getreden en spanden zich in, leunend +tegen het bed, om uit hunne herinnering alle koorts-gevallen met +doodelijken afloop op te roepen, waarvan zij persoonlijk getuige geweest +waren. + +De zieke zweeg, en sloot vermoeid de oogen; toen de anderen zwegen, +opende hij ze, en glimlachte: »die ziekenvader hè? zoo goeiïg.... net +een wijf, zoo zorgzaam!« + +Jan en Barend gingen daarop niet in, doch gingen voort, het ziektegeval +te bespreken: + +»Hij rilt effectief!« + +»Kijk, z'n voorhoofd es bezweet weze!« + +»Hij heb de koors!« + +De machtstem des sergeants beval ons, in twee gelederen aan te treden. + +Even later stapten ruim vijftig landstormplichtigen de chambrée rond, +maakten rechts- en links om's, en zwaaiden de armen. Het gloeikousje in +de lamp brak in wit stof uiteen, het vloervuil dwarrelde op onder den +krachtigen tred, bevelen klonken.... + +In de krib lag, diep onder zijn wolletje, de zieke. + +Hij rilde; hij had »de koors«. + + +RIJM-KRONYCK. + +~Krijgsmansgezangen II.~ + +_Ode aan mijn Wapenrok._ + + Ik heb mijn wapenrok gekregen, + en, 's morgens vroeg op de chambrée, + dien aangedaan, en toen terdege + (_pardon_) de broek-gesp vastgeregen... + ...en 'k ging als vecht-soldaat in zee... + + Ik heb mijn rok op straat gedragen, + en duizend maal gesalueerd... + ...zoo gaat het voortaan alle dagen... + ...Ik speur naar sterren, streepen, kragen... + ach, vélen zijn gegradueerd! + + Ik streel verheugd mijn gulden knoopen, + die talrijk zijn, en bijster mooi... + En hang mijn overjas graag open, + om goed in 't oog te laten loopen: + mijn simpel, koninklijk emplooi! + + Doch 's nachts als d'anderen »ingemaft« zijn, + dan denk ik, starend naar mijn jas: + »mijn ijdelheid zou wèl gestraft zijn... + »als drie-kwart van ons neergepaft zijn, + »en ik... in jou gesneuveld was!...« + + Wie weet, wat wij nog eens beleven, + o jas!... ik denk er dikwijls an... + ..._jij_ bent dan nèt zoo grijs gebleven... + ...alleen ontwaart men, misschien, èven + ...een gaatje met wat rood d'r an... + + + + +II. + + +_Maand-overzicht._ + +Het is nu een maand geleden, dat ik met u te samen ging wonen, Jan, +Gerrit, Gijs en Jacob, en in dien maand zijn wij soldaten geworden. + +Velerlei hebben wij te samen genoten en verfoeid... en ik zoude... Ha! +ik zoude veel, veel meer vastgehouden hebben, van hetgeen ons overkwam, +indien niet zoo schaarsch geweest waren de vrije uren, waarin ik dit, +mijn besmoezeld zakboek, te voorschijn brengen mocht, en er in +neerschrijven ons gemeenschappelijk leed. + +In dien tijd zijn een viertal onzer vader geworden, en even zoovelen +hebben hunne verkeering gewisseld; gisteren was er een broodje te weinig +aan het ontbijt, en verleden week is een onzer overleden. + +Overigens waren de dagen aan elkaar gelijk. En voor ons is het +perspectief der wachtende weken wijd, emotieloos en grauw, als de in +zonnebrand vertrillende einder van eene zandwoestenij. + +Waarin ik slechts substantieel voel mijne aanteekeningen, hard en +onbedekbaar als kantige steenen, waartegen wij vruchteloos schoppen op +onzen langen marsch naar het onbekende... + + * * * * * + + +_9 April, Zondagmorgen._ + +Zooeven ben ik mijn bad ontstegen; juist is het geklok van het +wegstroomend, modderig water, vergorgeld, en als ik mijn eigen +slaapkamer betreed, omvangt mij daar de stilte als de mystieke +plechtigheid eener sinds lang verlaten abdij. Om zeven uur, twee uren +geleden, verliet ik de chambrée, waar de Zondagmorgen aanbrak in +feestelijk getier, vol pijnlijke geeuwen echter van mijne vele +kamergenoten, wier Zaterdagavond zich in bier en brandewijn ontwikkeld +had. + +En nog slechts flauwelijk herinner ik mij, hoe zij, bij het avondappèl +ietwat waggelend voor hunne stroozakken stonden, vriendelijk lachend +tegen den strengen sergeant, met het kennelijk doel daardoor een +sympathieken en onschuldigen indruk teweeg te brengen. + +Nu ik weer rustig bij mijn eigen haardje zit, overdenk ik deze week, +waarin één oogenblik was, waarin de realiteit van onze militaire +bestemming doorgeschemerd heeft. + +Dat waren vreemde dagen; het was, alsof, naarmate de krijgsgeruchten +duidelijker verneembaar werden, al ons doen beteekenis verkreeg. + +Het »verspreiden«, dat wij oorspronkelijk als eene moeilijke +orde-oefening beschouwd hadden, bleek ons plotseling eene manoeuvre te +zijn, om onverwacht invallend vuur te ontkomen; het doodstil liggen op +den viezen grond van het exercitie-terrein, met het geweer in de armen, +en het hoofd diep weggedoken, eene oefening, die ons tegengestaan had om +de noodzakelijk daaraan verbonden bevuiling van handen en tuniek, kreeg +opeens de sombere beteekenis van schuilen voor levensbehoud. + +En zoo meer. + +Het is nu ook een week geleden, dat wij onze stroozakken op den vloer +legden, en de kribben naar de nood-logies sjouwden. Men sprak van +Duitsche hulptroepen, n.b. Den nacht daarop sliepen wij weinig. + +De vloer was hard, en de toekomst ongewis. + +Ik herinner mij, hoe een pijnlijke spanning ontstond gedurende den nacht +door eene gebeurtenis, die--zonder de alarmeerende berichten der laatste +dagen--onopgemerkt gebleven zou zijn. + +Op het rangeerterrein voor de kazerne n.l., waar reeds sinds +onheugelijke tijden een roode-kruis-trein staat te roesten, was +bewegelijkheid. De wagens rammel-bonkten tegen elkander, er klonken +hoornsignalen, en stoom siste. Wij lagen allen stil in de donkere +chambrée op ons stroo, en luisterden; niemand sprak, doch er was +aandacht in de stilte, spanning zelfs, die gebroken werd door gebrom +in een hoek: »daar komme wij nog es in terug!« + +Niemand antwoordde: ieder hield zich slapende. + +En het gerammel en gestoot ging verder... + +'s Morgens lag een groot stuk spoorbaan bloot, als een akelig gat +tusschen de nog restende wagons. + + * * * * * + + +_Afgekeurden._ + +Langzamerhand heeft zich een nieuw element onder ons ontwikkeld: n.l. +dat der afgekeurden. Gemeenlijk zijn zij herkenbaar aan burgerkleeding, +een hooghartigen glimlach van bourgeois satisfait, ietwat zwierige en +on-militaire gedragingen, en veel verlof. De mil. geneesk. dienst toch, +die, voornamelijk op administratief gebied, zoozeer ijvert in het +landsbelang, laat perioden van 14 dagen tot circa een jaar verloopen, +alvorens zij aan afgekeurden de noodige papieren verstrekt, die hun +algeheele terugtrekking uit het legerverband mogelijk maken. Het is +geen geheim, dat in het begin van de mobilisatie b.v. iemand na drie +dagen dienst werd afgekeurd; daarop keerde hij met verlof en voor +rijks-rekening naar zijn betrekking in het buitenland terug. Na een +jaar werd hij ontboden om zijne papieren te halen, en kreeg daarbij tot +zijne verrassing... een jaar soldij (pl.m. f 150.--). Dergelijke zoete +perspectieven openen zich voor eenigen onder mijne kameraden, die +afgekeurd zijn, en geen dienst doen. + +Zij zijn een soort blinde-darm in het legerverband, bezoeken de appèls +in burgerkleeding, als Cook's reizigers een abattoir in Chicago, en +wandelen kwatta-etend over het exercitie-terrein, dan wel spelen billard +in de cantine, als schatrijke particulieren. + +Op ieder bevel antwoorden zij, rekenend op eene civiele behandeling, met +het machtwoord ~afgekeurd~. + +Een hunner vereerde mij, ter viering van het blijde feit, een sigaar +met een bandje; een andere--ietwat angstig aangelegde--accentueert, uit +vrees voor her-goedkeuring het inconvenient zijner platvoeten, door zéér +wijdbeens en hinkend, met een als van smart verwrongen gelaat rond te +loopen, kreunend bij het passeeren van iederen korporaal of sergeant. + + * * * * * + + +_W.C.-wee._ + +Stel u voor: een huisje, gelegen aan een ruim, ietwat afhellend, +exercitie-terrein. Het huisje is niet nader te omschrijven: het terrein +is grootendeels grauw; ik zeg grootendeels, want rondom het huisje is +een terrein-strook van verscheidene tientallen meters uitgebreidheid +donker getint en drassig. Ik onthoud mij van eene verdere verklaring +van dit verschijnsel, doch prevel slechts iets van verstopten afvoer. + +Ten slotte zij medegedeeld, dat op het exercitie-terrein dikwijls, en +dan langdurig, plat op het aangezicht gelegen wordt... zonder +gasmaskers. + + * * * * * + + +_Reclame-marsch._ + +Dezer dagen hebben wij met z'n tweeduizenden een Kalverstraatje +gewandeld. Het was eene z.g. reclame-marsch. Mijne aandoening was +veel-ledig. + +Het is n.l. niet mijne gewoonte door de Kalverstraat te loopen om drie +uur des namiddags, en ik ontmoette dan ook weinig kennissen. Dan begrijp +ik, hoe onpleizierig vreemdelingen zich in onze stad moeten gevoelen, +daar zij en hun gezelschap met dezelfde starre blik aan- en nagestaard +worden als het met ons geschiedde. + +Maar een trotsch gevoel is het, te zien, hoe het geheele verkeer stop +staat... voor Ons...; zoo iets als de bekende plaat van »His Majesty, +the Baby«. + +Enkele burgers, die mij herkenden, wisten, dat zij niet groeten mochten, +daar het ons verboden is een groet te beantwoorden. Alleen E., een +automobiel-luitenant, groette mij vriendelijk. Mijn sergeant fronste de +wenkbrauwen. + +Sinds dien dag ken ik een nieuwe luxe: vrij en zonder geleide op straat +te loopen. + +Ik bestraf mijn hond niet meer, als hij een dag er van door gaat... + + + + +III. + + +_Verloven._ + +_Mei 1916._ + +Wij, soldaten, wenschen de lengte en het aantal der ons van hooger hand +toegestane verloven gehandhaafd te zien, zooals een huisdier het volume +van zijn portie voedsel. + +En het moge u drie, viermaal gelukken, de etensbak van uwen hond weg te +nemen, terwijl hij slechts dreigend gromt... er komt een keer, dat hij +grimmig bijten zal. Intusschen zult ge in het daarop volgend conflict +de sterkste en machtigste blijken, doch onloochenbaar zal het incident +eene verkoeling teweeg brengen in de verhouding tusschen u en hem. De +vergelijking gaat echter op één punt mank: het zal u n.l. niet mogelijk +zijn, den hond aan het verstand te brengen, _waarom_ hij zijn gewone +portie derven moet, terwijl het ons, soldaten, zeer zeker aan het +redelijk verstand te brengen zoude zijn, welke de reden is van deze +onaangename onthouding. + +En het meerendeel onzer zou deze explicatie, zoo niet getroost, dan toch +berustend aanvaarden. En in dit opzicht is dus onze wensch dezelfde als +die van de burger-maatschappij: eenig commentaar van de zijde der +regeering. + +Nu is het grommen luider dan aangenaam is, en het gerucht van incidenten +en onlusten bereikte ons van het veldleger. + +»Maar wat wil je?« zegt mijn »slaapie«--»als d'r één man staakt, pakken +er twee hem op, en douwen hem de pot in... als er een sectie staakt, +staat er een compie klaar... en tegenover een compie een bataljon, en +daartegenover weer een regiment, en dan een brigade en dan een divisie, +en dan vier divisies... en dan?« + +Ja, meer is er niet heeft de sergeant ons op de »tieërie« geleerd... en +opeens flakkeren de oogen van Simon, den stiekemen anti-militarist, en +hij brult de gemeenplaatsen, die ik vandaag op de parapluie's eener +demonstreerende menigte geschilderd zag: + +»Algemeene demobilisatie... geen man en geen cent voor het militarisme;« + +Verder gaan mijne vrienden niet; voor deze stoute geestes-schepping +staan zij vol ontzag en ontzetting... zooals een groot kunstenaar voor +zijn meesterwerk! + + * * * * * + + +_Oudjes._ + +Bij Kon. besluit van 11 dezer is aan Jan Jacob Pisters, milicien der +lichting 1855 voor de gemeente Nuth, vrijstelling voorgoed van den +dienst bij de militie verleend. + (_St. Ct._) + +Bovenstaand bericht, geput uit de »N. R. Ct.« van Zondagmorgen, deed mij +in gepeinzen verzinken. Een tachtigjarige is dus voorgoed vrijgesteld +van den dienst bij de militie! Welk een veteraan! Neen zóó oud zijn er +bij ons niet. Wèl dommelt gemeenlijk bij een der kachels in de cantine +een soldaat, dien ik een dikke vijftig geef, doch deze is nog zeer +weerbaar. + +[Illustratie] + + * * * * * + + +_Een moment van ontzetting!_ + +Voor het eerst in mijn militairen loopbaan ben ik heviglijk geschrokken; +niet door het feit, dat dezer dagen mijne schoenen gestolen zijn... +Wij zijn er reeds lang aan gewend, dat telkens zaken spoorloos uit +de chambrées verdwijnen, en wij vatten dit op als roof- en plunder +oefeningen van een mede-krijgsman. De schrik beving mij achteraf, toen +men mij voorstelde als schadeloosstelling te aanvaarden: ...een paar +gedragen schoenen! Nu vraag ik u... men zoude mij evengoed in overweging +kunnen geven, mijns buurmans tandenborstel of oorlepel te benutten. Vol +afschuw haastte ik mij, deze vraag met de wedervraag te beantwoorden: +of er _nieuwe_ schoenen verkrijgbaar waren. Helaas zag ik mij +genoodzaakt den fourier te épateeren met het aanvaarden der laatste +mogelijkheid: vijf weken soldij in ruil voor een nieuw paar schoenen! + +Dief! Indien deze regelen u onder de oogen mochten komen, bedenk +dan, dat ik vijf weken exerceeren zal, zonder daarvoor honorarium +te genieten... Het ergste is, dat men mij van diefstal schijnt te +verdenken; telkenmaal toch, dat ik met mijn citybag de kazerne verlaat, +gelast de deurbewaker mij met verwachtingsvolle en bevelende gebaren de +tasch te open! + +[Illustratie] + + * * * * * + + +_Regendag._ + +Een regendag in de kazerne is, wat een vleeschlooze dag in een +wildenbeestenspel zijn moet: het eenige noodige ontbreekt, en flauwe +surrogaten vermogen niet, het te vervangen. + +Reeds stemt de simpele kleeding van mijn anders zoo sierlijk +geuniformden luitenant mij treurig, en met minder genoegen dan +gewoonlijk, schiet ik zelve de tuchthuisboevenkleedij aan, die hier +onder den naam van »werkgoed« verstrekt wordt. In dit goed nu wordt de +dag gedood. Het begint met urenlange aanslag-oefeningen op de chambrée, +waarbij gemikt wordt op de meubelen, en lang-uit gelegen op de vloer, +waarvan de geringe oppervlakte den schutter noodzaakt zijn beenen +onder de krib te schuiven, en den loop van zijn geweer onder het +tegenoverstaande bed. Deze omstandigheden suggereeren allerminst +slagveld-emoties, en de oefening verloopt met de animo, waarmede een +krasse oude heer op zijn slaapkamer met halters werkt. + +'s Middags klaart het weer wat op, en trekken wij, tot de tanden +gewapend, de modderzee van het exercitieterrein in, om een paar uur +later aanmerkelijke hoeveelheden daarvan aan onze doorweekte kleeding +het slaapvertrek weer binnen te dragen. + +Een regendag is te hatelijker, door het gevoelen van een force-majeure, +die niet die des superieurs is. Er is weifeling in de lucht: wijfeling +omtrent de indeeling van den dienst,... want op regen is de kazerne niet +berekend. + +....Zooals er ook geen rekening gehouden kan worden met schoenendieven +en andere krachten, die in on-militaire geheimzinnigheid en +onberekenbaarheid optreden. + +[Illustratie] + + * * * * * + + +_»Voor den dokter«._ + +Neen, neen, en nogmaals neen! Voor den dokter wensch ik mij niet aan te +melden. Niet, omdat de localiteit, waarin de medicus heerscht, mij al +te zeer aan een ongemeubelde stationswachtkamer derde klasse herinnert, +doch om het bloote feit, dat ik niet onder verdenking wil geraken van +simuleeren. Want evenzeer als het meerendeel der drankjes, die een +huisarts ons verstrekt, naar peperment riekt, is er aan de geneeswijzen +des militairen dokters een onmiskenbaar geurtje van _straf_. Het moge +zeer nuttig zijn, iemand, die gedurende den looppas uitvalt, twee dagen +achtereen na den dienst het bed te doen opzoeken, of een ander, die zijn +pols bezeerd heeft, hetzelfde recept te geven, ik persoonlijk prefereer +een meer »civiele« geneeswijze. Het is zonderling, maar ik, onmuzikaal +aangelegde, verwar altijd de hoornsignalen, die de zieken naar den +dokter en de gestraften naar de wacht roepen. + + * * * * * + + +_Klein viezigheidje._ + +Op gevaar af, van mijne superieuren te mishagen, wil ik ook ditmaal +eindigen met een klein viezigheidje. D.w.z., voor u is het er een... +voor mij mindere, is het er sinds lang geen meer. + +[Illustratie] + +Exercitie met het geweer op de chambrée. Men staat in een lange rij, met +het geweer in den aanslag. + +De sergeant: _vuurrrrr!_ + +Boven het rikketikketik der geweren klinkt, duidelijk waarneembaar +het viezigheidje, waarmede Japanners hunnen gastheer het teeken van +over-verzadigd te zijn geven. In dit geval echter, is het minder +hoffelijk bedoeld, en de sergeant heeft gelijk, met op strengen toon te +vragen naar den dader. »Wie heeft dat gedaan?« roept hij, vergetende dat +er feitelijk--integendeel--iets gelaten is. + +Doodsche, pijnlijke stilte. + +»Wie?« + +Iedereen kijkt zijn buurman aan met den ernst, die ons alleen op +belachelijke momenten beheerscht... + +Het geval geeft aanleiding tot een ultimatum. + +»Indien de dader zich niet direct aanmeldt...!« + +Dan treedt Kees naar voren. + +»Ik ben onschuldig«, zegt hij ridderlijk, »maar ik moet vanavond tòch +thuisblijven...« + +»Neen, neen«, roepen wij, die niet minder edel willen zijn--»de dáder!« + +Het debat duurt voort... tant de bruit, pour un tout petit bruit... + +De »dader« is nog steeds niet gevonden. + +Eindelijk wordt ook de luitenant van het geval in kennis gesteld; hij is +een practisch man. + +»Als niemand het gedaan heeft«, zegt hij--»dan moet het de sergeant +geweest...« + +Dan pas lachen wij. + +Ook de sergeant... die intusschen even onschuldig is, als uw u dw. + + MELIS STOKE. + + +RIJM-KRONYCK. + +~Krijgsmanszangen III.~ + +_Aan mijne nieuwe vrienden._ + + De kazerne is een woning, + waar de jeugd geen vreugde is, + en waar 't schuren, lange uren, + van portalen, gangen, muren, + de hoogste aller deugden is. + + De kazerne is een zeestrand, + waar 'k gebracht ben door den vloed, + waar de eb mij heeft gelaten, + tusschen allerlei soldaten, + wier bestaan 'k nooit had vermoed. + + Barend, Joopie, Kees en Gerrit, + strekken hun vermoeide lijf + naast het mijne in de kribben, + en des morgens port mijn ribben, + een sergeant, dien 'k niet beschrijf. + + Gerrit, Joopie, Kees en Barend, + 'k had nog nooit van u gehoord, + doch reeds kennen we elkaars vreugden, + zorgen, droefenis en deugden, + sokken, ondergoed en boord. + + Kees heeft vaste-loop-verkeering, + Joop en Barend, zijn getrouwd, + Gerrit wacht zijn tweede »kleine«... + en 'k heb op mijn beurt ook mijne + hoop' en plannen hun ontvouwd. + + . . . . . . . . . . . . . . . + De kazerne is een woning, + die men zuchtend binnen-gaat, + en die ieder vòl verlangen + naar zijn dierb'ren, na een langen + dag van rechts-om-keert's, verlaat... + + + + +IV. + + +_»Lolletjes«, en de waardeering ervan._ + +»En,« zoo vraagde mij mijn goede oom J., »hoe hebt ge u geamuseerd +vandaag?« + +Mij docht, dat de vermoeienis en bevuiling, die duidelijk door mijn +uiterlijk gedemonstreerd werden, het antwoord »minimaal« overbodig +maakten en zoo zweeg ik, vragend... + +»Voor veertienhonderd gulden«--zoo ging oom verder,--zoudt ge toch met +uwe kameraden een prettigen dag gehad kunnen... + +Ik herhaalde verbaasd het bedrag, en toen vertelde hij mij, hoe dien +middag op de beurs dat geld bijeen gebracht was, om ons, Amsterdamsche +soldaten, een prettigen dag te bezorgen. + +Een officier had gesproken van kregelige stemming, »door het inhouden +van verloven«, en onze beursvaderen hadden het hunne trachten te doen, +om onheilen te voorkomen. + +»Dank u wel oom,« zeide ik hartelijk, »bij voorbaat!« + + * * * * * + +De »prettige dag« is er geweest, en was in zijn soort een zéér groot +onheil. + +Des avonds, na den feestdag, zeiden wij hoofdschuddend tot elkander dat +het een zwàre dag geweest was, en wij toonden malkander de bonnetjes, +waarvoor wij ververschingen hadden kúnnen krijgen indien... + +...Indien de dag niet tot een vreemde herinnering vergaan was, aan +duwen, Grieg, de gangen van het Concertgebouw, bier en slaap. + +Ik heb het gezegd: wij bevolkten het Concertgebouw... nooit hebt ge +het eerbiedwaardig monument zóó bekleed gezien, het was eene symphonie +in grijs: het grijs der uniformen lag golvend uit over de parterre, +als morgennevels op zee, en het bedekte met egale grauwheid de ruimte, +die anders in zoovele nuances en schakeeringen prijkt: de plaatsen +waar dweepende jongemeisjes hunnen Willem toejuichen, de zetels +der heeren van Rees en Oyens en de zijstoelen der telaatkomers en +quasi-dandineerenden. Het grijs golfde òp tegen het podium, dekte de +gaanderijen, en er stegen geuren uit op, en eene murmeling, die den +grooten dirigent tot woede gebracht zouden hebben en in de bekende +afwachtende houding, totdat het laatste kuchje (gemeenlijk van mr. +J. A. L.) verstorven was. + +Ik wil u niet spreken van het concert, of van de concerteerenden, +dit alles was slechts secundair; het belangrijke van dezen dag was de +vreemde stemming binnen deze muren van traditie, kalk en roode pluche. +Daar was het vreemde van menschen, die in de korte pauze tusschen +Allegro en Andante applaudisseerden, of opstonden en met los geknoopte +kleeding en scheeve hoofddeksels de zaal verlieten, om elders consumptie +te gaan genieten. Daar was het zotte van approuveerende geluidjes bij +het verschijnen der gracieuse zangeres, en het geroep van bekenden +onderling, tusschen balcon en parterre. + +[Illustratie] + +Daar was eindelijk de stroeve aanblik van lànge, lànge rijen slapende +jongemannen, en vervolgens de pauze, waarin de gangen het tooneel waren +van verwarring en bousculades, ingewikkelder dan de Alpen-symphonie, +waarin het bier klokte door duizenden kelen, als een bergbeek, het +verscherven van een ruit als een lawine... + +Het vreemdste was echter het gedwongene van al deze vreugde; ik vraag +u in gemoede: waart ge ooit bij een concert, waar een schildwacht u +het heengaan belette, zaagt ge ooit op een feest dozijnen genoodigden +»ontsnappen« door den tuin, en, over de muur klimmend, een »goed +heenkomen« zoeken? Zijn concertgebouw-programma's ooit misbruikt door ze +te scheuren in het formaat van »bier-en-thee-bons«, en als zoodanig aan +de buffetten ingewisseld? + +Neen immers? + +Gedurende een korte flauwte, die mij tijdens de pauze beving, had ik een +vreemd vizioen: ik waande mij op een Zondagnamiddag, en alle kameraden +om mij heen kregen de gestalten van concertgebouwers. + +Ik zag mr. Theodore Stuart en den heer Van Rees worstelen om een glas +Pils, ik zag mr. dr. A. Röell bestraft worden wegens het uittrekken van +zijn tuniek, door een luitenant, die de trekken vertoonde van den heer +Labouchère, en, puffend en pratend zaten amechtig op een gangbankje de +heeren S. P. van Eeghen en van Aalst naast elkander. + +[Illustratie] + +De obsessie was afschuwelijk, en ik ontwaakte niet, vóórdat een +luitenant mij de zaal weer binnenduwde. + +Na de pauze vertoonden het verlaten podium, en de gapingen in de +parterre, hoevele »gasten« over het tuinhek ontvlucht waren. + +De cellist speelde de »Träumerei«... mijne kameraden dommelden, met +zweet-beparelde voorhoofden, losgegespte kragen en verwarde hoofdharen. + +Als gold het hier een orgiastisch feest, in stede van een bezoek aan het +concertgebouw... + + * * * * * + +»Nee jô! dan was het fijnder in de Flora onderlaatst!« voegde Kees mij +toe, »daar zàg je tenminste wat, en daar kò je méézingen!« + +Hier had mijn vriend het oog op ons voorlaatste »lolletje«, eene +uiterst profane matinée in het bekende varieteiten théater. Daar was +men en pays de connaissance. Daar riep men »psssst« tegen heldinnen van +bioscope-drama's. Daar stemde men in met de liederen van zekeren Raf. +Kappers, aan het klavier begeleid door zijnen vriend Agsteribbe. Daar +rookte men de zaal blauw en schier ondoorwaadbaar, en verdween men onder +luid gejuich der overigen in een zéér zichtbare deur, waarop het woord +(of begrip) »_Dames_« geschilderd was. En het is een feit, dat men nóg +de liederen van den heer Kappers zingt, terwijl niemand zich van de +sonate van Grieg ook maar de eerste noten herinnert. + +Trouwens men kènde de »artisten«, en in Flora waren vergissingen +uitgesloten, zooals die in het Concertgebouw plaats vonden, waar mijn +buurman vóór hij insliep den cellist bekeek, en toen het programma, +mompelend: »Mendelssohn.... Mendelssohn.... een mòf netuurlijk... dat +zie-je zoo!« + + * * * * * + + +_Zingen._ + +Het spijt mij, maar van de liederen, die wij gemeenlijk tesamen +aanheffen, kan ik u den tekst bezwaarlijk herhalen. Doch toepasselijk +zijn ze àlle. + +Zoo, toen Gerrit thuiskwam en ons stràlend van vadervreugde mededeelde, +dat vrouw Gerrit hem eenen zoon gebaard had. + +Onmiddellijk werd mijn gelukwensch gesmoord, door het gemeenschappelijk +en krachtig ingezette lied, dat aanvangt met de woorden: + + _Onze káter het jòngkies gekrége..._ + +en waarvan het refrein luidt: + + _poes, poes, sméeerige poes..._ + +enz. + +Voorts is er een lied, dat zeer populair is, en waarin men voortdurend +herhaalt, dat »bij ons alles zóó óóóóó gaat« afgewisseld met »hallo, +hallo«. _Wàt_ en _wáár_ en _hoè_ er iets »_gáát_« is echter niemand +recht duidelijk, evenmin als men met voldoende duidelijkheid motiveert +waarom »_een mensch niet van stroo_« is of in hoeverre men »_naar +Amsterdam terug_« gebracht wil worden... altemaal uitbundiglijk +populaire liederen, waarvan de strekking geen andere is, dan spektakel +maken. + +[Illustratie] + + * * * * * + + +_Meningitis-gevaar._ + +Het gevaar, dat ons soldaten bedreigt, aangestoken te worden door +meningitis cerebro spinalis, heeft tot nu toe geen andere moreele +uitwerking gehad, dan de nieuwe verwensching »krijg de nekkramp«. + +Deze expressie is volstrekt niet gemeener dan die, welke iemand +respectievelijk de »pest«, »cholera« of anderszins toeschuiven en in den +laatsten tijd zelfs »de pokken«. De volksmond richt zich blijkbaar naar +de momenteel vigeerende ziekte!... + +»Vandaag«, zeide de sergeant, »staat er in mijne orders, dat ik theorie +moet geven over de nekkramp... Ik zeg dus, weest zindelijk, in alles! +Deze ziekte is besmettelijk en gevaarlijk!« + +»Weet iemand anders nog iets?« + +Toen zeide Karel, dat het een »baktil« was, en betoogde Gerrit, dat +»hij« binnenkwam door de neus,... vervolgens ontstond twist onder de +toehoorders, waardoor de docent genoodzaakt werd de debatten te sluiten, +en den raad gaf, véél te rooken. + +Kortom: + +_De militaire geneeskundige dienst heeft ook hier gefaald, door niet +aan militaire dokters op te dragen een soort college te houden over de +nekkramp en de beveiligingsmiddelen tegen deze ziekte._ + +_Ook zij geconstateerd, dat ontsmettingsmiddelen voor de lokalen in +onvoldoende mate verstrekt zijn._ + +_Dat geen voldoende medische contrôle op deze reiniging plaats heeft._ + +_Noot:_ Zooeven heeft een tweede »lolletje« plaats gehad in Carré. Men +amuseerde zich uitbundiglijk. Den schenkers der benoodigde gelden dank, +ook namens Maupie Staal, eenen zanger van indécente coupletten, en den +exploitant der buffetten. + + +RIJM-KRONYCK. + +~Krijgsmanszangen IV.~ + +_Mijn Schietgeweer._ + + Mijn dierbaar, loodzwaar schietgeweer, + U geldt vandaag mijn zang; + Ik hef u op, en zet u neer, + wanneer ik 's morgens exerceer, + of leg u aan den wang. + + Ik poets u 's middags blank en schoon, + van kruitdamp en van roet, + opdat, wanneer ik u vertoon + of presenteer, geen woord van hoon + uw meester blozen doet. + + Soms kijk ik naar uw kleinen mond, + die nu nog vredig lacht, + en denk: »aan welken vreemden hond + hebt gij--stel dat er krijg ontstond-- + uw gaven toegedacht?« + + Kan 't zijn, dat ergens iemand leeft, + wien 't onbetrouwbaar lot, + dat niet om jeugd of blijheid geeft + een vroegen dood beschoren heeft + door uw, en door mijn schot...? + + Of leeft er ergens een soldaat, + (de Wereld is zoo klein), + die zijn geweer nu gadeslaat, + onwetend, dat het, vroeg of laat, + op mij gericht zal zijn? + + Mijn schietgeweer is als een Sphynx... + de mond blijft star en stom + -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- + Wat bliksem!--'t is een stuk metaal... + Zoo zijn geweren allemaal...: + Zoo dóódelijk, suf en dom... + + + + +V. + + +_Over het synthetisch element in de africhting van den recruut._ + +Bij nader beschouwing ware het wèl zoo passend geweest, in een minder +pretentieus bovenschrift mijne simple vertoogen aan te kondigen. Alsnog, +als blijk van mijn berouw in dezen, de volgende nadere toelichting: + +[Illustratie] + +Wanneer iemand u of mij verzocht, of gelasten mocht den neus te snuiten, +dan zouden wij ons--daar twijfel ik niet aan--intuïtief van deze taak +kwijten op eene wijze, die zeer zekerlijk de tevredenheid van onzen +lastgever zoude opwekken. Dit geval heeft echter alléén betrekking tot +de burgerlijke samenleving. + +Een militaire lastgever toch, zou als volgt te werk gaan: Zonder uitleg +of inleiding zou hij de volgende reeks van bevelen tot ons richten: + +Breng de rechterhand naar de rechter broekzak. Steek deze (de hand) er +in. + +Knel de vingers te samen, en grijp de zich in de broekzak bevindende +neusdoek stevig vast. + +Breng snel en krachtig de hand (waarin zakdoek) naar buiten, en +vervolgens naar boven, tot op circa 2 c.M. afstand van den neus. Haal +diep adem. + +Breng de zakdoek om den neus, zoodat beide openingen geheel door het +doek omgeven zijn. Pers nu krachtig de lucht uit de longen door de +neusholte naar buiten, _en zorg daarbij den mond gesloten te houden...._ + +De rest zal ik u--kiesch-en-kuisch-heids-halve--besparen. + +Nu is het ieder individu, na nauwkeurige bestudeering dezer oefeningen, +overgelaten, ze in goede volgorde uit het hoofd te leeren. + +Pas wanneer dit--op straffe van hechtenis--is geschied, gaat de +instructeur er toe over de reeks bewegingen »zonder tusschenbevelen«, in +snel tempo te doen afwerken. + +Indien deze leerwijze wordt toegepast op een klasse van zeg dertig +menschen, dan komt men voor het zonderlinge geval te staan dat--na een +week studie--_slechts twee of drie hunner den neus kunnen snuiten_.... +hoe schitterend ook hunne antecedenten in dezen mogen zijn. En het +zwaartepunt der verklaring ligt in het feit, dat het kostelijk +materiaal, dat ons door de natuur als _intuïtie_ wordt gegeven, +brutaalweg genegeerd wordt, en plaats moet maken voor een reeks +»model-bepalingen«, wier noodzakelijk onderling verband den eenvoudige +van geest ontgaat. + +Slechts weinigen zijn in staat de integraal van deze oneindige +hoeveelheid nietigheden voor zich zelve te bepalen. + +Men zal mij van militaire zijde tegenwerpen, dat een zelfde beweging +door allen op dezelfde wijze uitgevoerd moet worden, en ik twijfel er +niet aan, dat een groot aantal--inmiddels vergetene--ontleedkundigen +zich ernstiglijk heeft bezig gehouden met de differentiatie van een +schijnbaar simpele beweging als »rechts-om-keert«. + +Hier zou ik het voorbeeld willen aanhalen van mijn strijdmakker Hannes, +die, na bijna 3 maanden ernstiglijk oefenens, en behebd zijnde met +bijkans middelmatige verstandelijke vermogens, nog niet in staat is mij +op de voorgeschrevene wijze den rug toe te wenden. + +Intusschen riep ik hem eens op straat, toen hij voor mij uit +dandineerde, aan met den modelkreet: »Amodjo! kameraod, gao je mee 'n +joajempie hikken?« + +Tot mijn schrik en verrassing _voerde hij snel en behendig het +rechts-om-keert op onverbeterlijke wijze uit_! + +»Hannes!«--zoo kreet ik verheugd----»Hannes, ge hebt hem te pakken!« + +»'k Hè d'r nog geen eene gepakt!« deed hij naïef, niet begrijpend. + +»Rechts om keert!« deed ik triomfantelijk. De lach bestierf hem op de +lippen. + +»Mò jij me nou óók péste...?« + +_Hij had het niet geweten!_ + +En ziet! + +Nòg worstelt mijn kameraad met het euvel, en struikelt over zijne +conscientieus gepoetste schoenen, wanneer het fataal bevel klinkt! + + * * * * * + +Ik zeide u te zullen spreken over het synthetisch element in de +africhting van den recruut. + +En ge zult mij begrepen hebben: + +Ik bedoel het noodzakelijke opklimmen van de bijzondere stellingen tot +eene algemeene. + +En alweer licht ik dit toe met »rechts-om-keert«. + +De eerste stelling van deze beweging is: + +plaats de linkervoet schuin vóór de rechter, in een hoek van circa +90 graden met den oorspronkelijken stand, zoodat de holte op ongeveer +2 c.M. afstand is van de punt van... mijn hemel! het _is_ mij niet +mogelijk het alles op te schrijven... het duizelt mij van standen, +stellingen en tusschentellen... Het is zoo met duizenderlei oefeningen +op de plaats, met het geweer..., erbarmen! + +Het is alles gecompliceerd, en schijnbaar zonder noodzaak. En ik weet +niet anders te doen, dan in starre ontzetting de bezoedelde handen ineen +te slaan, krijtend de cosmische, zij het gemeenplaatselijke roep van +_»Waarom?_« + + * * * * * + + +_De »starre blik« en »lijnen«._ + +De soldaat is kenbaar aan... neen, denk niet dat ik u wil gaan épateeren +met de resultaten van het door mij genoten militaire onderwijs. Ik wilde +slechts zeggen, dat een soldaat kenbaar is aan zekeren geestesafwezigen, +starren blik. + +[Illustratie] + +Hiermede is slechts de soldaat binnen-de-kazerne bedoeld; zijn blik is +als die van chauffeurs, die van achter hun stuur vreemdstrak in vage +verten kunnen staren. + +Dat is de blik van den afwachtende, voor wien de perspectieven +eindeloos, en tegelijk zoo benauwend eng òpdringend zijn. Dat is de +blik, waarmede een nabij Sloterdijk opgestelde schildwacht over drassig +grasland tuurt, waarover--hij weet het--geen vijand naken zal. + +Dat is de blik van den willooze, voor wien het tijdsbesef in nevelen van +belangstellingloosheid vergaan is. + +De kostelijke uren van jeugd worden gretiglijk stuk voor stuk, of bij +dozijnen van de dragensmoede schouders geworpen, en de nog restende +tijd-last gaat benauwend zwaar wegen, daar de gedachten er zich op +concentreeren, en geen belangstelling ze tot gebodene centra kan +afleiden. + +Wachten en tijd-dooden, dagen lang, en als opperst ideaal: »_De Lijn_«. +Deze is de vervulling en het doodsbed van wenschen; wanneer de lijn, +de rustige betrekking, verkregen wordt, dan is de situatie van den +gebrekkige als die van een in de sneeuw ingeslapen reiziger... hij +slaapt in, en zacht sterft de energie van zijn jeugd in het verraderlijk +bed. + +Vaders en voogden, laat uwe zonen en pupillen geen »lijnen« verkrijgen; +laat hen zich interesseeren voor hun dienst, voor hun simpele taak. Want +waarlijk, voor wie zoekt, is dikwerf een uitleg te vinden voor +schijnbaar verwerpelijke zaken en harde maatregelen. + +_Voor wie zoekt_, zeg ik, want àl te weinig wordt ons de beteekenis +verklaard van onzen bescheiden rol in het militair verband. + + + + +VI. + + +_Liefdewerk._ + +Moeders van militie-plichtige zonen der lichting 1916! Het is niet om +mij zelven lof toe te zwaaien, of om gewelddadiglijk uwe erkentelijkheid +te winnen, dat ik u zeggen ga, dat uwe zonen zacht zullen rusten! Maar +ik durf te verzekeren, dat de stroozakken, die uwe zonen wachtten, zacht +gestopt waren, zonder kiezelsteenen of roestige spijkers. Ik zelve vulde +er twee met zachtkittelende stroohalmen--en, misschien, is het een uwer +nazaten beschoren, te rusten op een zak, waarin een zweetdroppel +opgedroogd is van schrijver dezes, zoet en mild als een regendrop van +September in een schoof van dor gewas des velds. + +[Illustratie] + + * * * * * + + +_Simon's pudding._ + +Het begrip »vergif« wordt voor u allen gesymboliseerd in een doodskop +met gekruiste botten, of in met zwart en rood beschilderde wangen en +oogen eener verloren vrouw... voor mij echter is vanaf gisteren vergif +analoog met Simon's pudding. + +Zoo verleidelijk en tegelijk kwaadaardig toch als dit knalrood gerecht +was, kan bezwaarlijk absinth of nicotine of zelfs ether zijn... het was +de duivel zelve in pudding-vorm. + +Simon is nu nog ziek; zijn vergiftigingsproces deed zich aanvankelijk +niet als zoodanig aanzien,--integendeel! + +Wij waren op wacht, en het was Zondagnamiddag; nog twintig uren wachtens +en wakens lagen vóór ons, en gaperig, gemelijk en zwijgzaam zaten wij op +de banken aan het verlaten kazerneplein, beloerend elkanders bewegingen +en de enkele passeerende musschen. Tot dat plots uitbundig vreugdegetier +ons deed opschrikken; wij zagen Simon, toentertijd nog kerngezond. Hij +danste en juichte, en er was een grijns van verrukking op zijn overigens +gebaard gelaat; tusschen zijne handen was een pakje in courantenpapier. + +Op ons vragend opzien was zijn antwoord een telkens in anderen toonaard +herhaald lied, luidende: »'k hè podding gekréege, 'k hè pódding +gekréege! Me vrouw hét me póooding gebracht!« + +Na herhaaldelijk aandringen onzerzijds ontdeed hij met bevende vingeren +het pakje van het daarom gewikkelde Zondagsblad, en toonde ons triomfaal +een tusschen twee schoteltjes geborgen voorwerp, dat zachtjes deinde +en--ik zeide het u reeds--knalrood van kleur was. + +[Illustratie] + +»Frambóooze!« deed Hein gulzig, en trachtte het wiebelend uiteinde van +den spijs tusschen duim en wijsvinger te grijpen. + +»Afblijve«, gromde Simon, om terstond weder zijn jubelzang te hervatten +en vervolgens ijlings te verdwijnen in de richting van het--op dat uur +gemeenlijk verlaten--waschlokaal. + +[Illustratie] + +Wij bleven zwijgend achter; misschien ware het mogelijk geweest, meester +te worden van de pudding, door ons de uitgave van een kwartje te +getroosten; Simon doet àlles voor kwartjes en bracht op mijn verzoek +zelfs een zijner persoonlijke vrienden een kaakslag toe, om zulk een +geldstuk te verdienen. + +Daar de koop echter niet tijdig genoeg voorgesteld was, moesten wij het +aanzien, dat de gelukkige eenige minuten later likkebaardend, en nog +steeds grijnzend terugkeerde. + +Vanaf dit oogenblik was het, alsof Simon door allen ietwat koel bejegend +werd... + +Een uur later trad een nieuweling de wacht binnen; Simon was met hevige +buikpijnen naar de ziekenkamer gebracht, zoo vertelde deze achteloos. + +Niemand gaf commentaar op dit bericht; alleen Jan zeide, zeer hoorbaar, +tot Gerrit: + +»Nou, wij ete maar kug, hè? En wij lache maar!« + + * * * * * + + +_Honorarium._ + +Ik weet niet, lezer, of gij op het punt van honoraria opstrijken zoo +gevoelig zijt als schrijver dezes. Voor hem is een bescheiden couvert de +eenige mogelijkheid, waaronder hij min of meer verdiende verdiensten kan +entameeren. + +[Illustratie] + +Zoo zult ge begrijpen, dat de Zaterdag, of betaaldag in de kazerne voor +hem een der minst verfijnd bedoelde, maar desondanks eene uiterst +verfijnde pijniging is. + +Dit proces toch ontwikkelt zich in een aantal folterings-phasen, als +daar zijn: + +_a._ anderhalf uur wachtens in eene lange file; + +_b._ eerbiediglijk groetend treden voor een tafel, vol kwartjes en +dubbeltjes, waarachter een sergeant-majoor gezeten is; het geheel +herinnert aan den croupier in een speelhuis waar geringe bedragen +omgaan; + +_c._ het (eerbiediglijk) uitstrekken van de linkerhand, en het ontvangen +van soldij; + +_d._ het groetend rechts-om-keert maken en verheugd lachend weggaan. + +Teruggekeerd op de chambrée wordt de aldus tot kapitaalkrachtigheid +geraakte soldaat aanstonds bestormd door collega's, die onder luid +geroep van: »_Wie nog? wie nog?_« groote doozen en kisten ronddragen, +boordevol likeur-reepen, amandel-koeken, Haloppi-sigaren, schoensmeer en +andere weelde- of genotsartikelen. + +Om niet al te zeer op te vallen, koop ik dan een doosje z.g. »piraatjes« +of een schoenveter; de rest van het honorarium wordt verbrast aan melk +en krentenbrood. + +Het is mij nog niet gelukt, deze financieën, bedragende 24 tot 26 +stuivers zoodanig te bestieren, dat ik, zooals velen, twee avonden +achtereen in »kennelijken staat« thuis vermag te komen. + +Ook zijn er Duitschers, die geen kennissen in Amsterdam hebben, en toch +sparen.... ik schaam mij! + + * * * * * + + +_Gepoetste schoenen._ + +Men heeft mij de vraag gesteld, of het mijne gewoonte was, thuis »te +loopen met ongepoetste schoenen«; op mijn ontkennend antwoord gelastte +men mij, »dat dan hier ook niet te doen!« + +Eerlijk gezegd, gevoel ik mij niet geheel verantwoord door mijne +mededeeling, en ik heb mij voorgenomen, eens ernstig met onzen +burger-oppasser te spreken. Ik herinner mij niet, mij »thuis« te aller +ure vergewist te hebben van het gepoetst zijn mijner schoenen, zooals +dat hier geschieden moet, doch ik placht vertrouwen te stellen in hen, +die mij niet »voor schande« zouden laten loopen. + +Gepoetste schoenen! Het is mij een nachtmerrie geworden. Men eischt van +ons, dat onze schoenen _dof-glanzend_ zullen zijn, en het is mij nog +niet gelukt aan zoo streng een eisch te voldoen. + +Ik heb getracht één schoen dof te maken, en één glanzend, om de neuzen +glanzend, de hakken dof te doen zijn, doch kreeg telkenmale berispingen. + +Nu vraag ik u: zijn uwe schoenen dof-glanzend? En hoe zien zij er uit? + +Zegt het mij en ik hoop mij te vrijwaren tegen onteerende straffen...! + + +RIJM-KRONYCK. + +~Krijgsmanszangen V.~ + + _Bekentenis_ +ter overweging aan hoofden van gezinnen, die onder hunne kennissen +landstormplichtigen hebben. + + Wanneer, na langen marsch, + de krijgsman uit wil blazen, + dan kijkt hij achterom, + en suffig, om zich heen: + Hij kent de weiën niet, + waar vreemde koeien grazen, + en zet zich zuchtend op + een nooit-gezienen steen. + + Zoo kijk ook ik rondom, + na ruim een maand van zwoegen, + en vind mij-zelf terug, + in streken, die 'k niet ken... + mijn wangen zijn verweerd, + mijn huid vol ruwe voegen... + en 'k vraag mij peinzend af, + of ik dat zèlve ben. + + Ik vond het vroeger vies, + om op den grond te slapen... + haha! belachelijk! + ik droeg een òverhemd! + Ik dronk nooit uit mijn hand, + en dorst er niet uit eten, + en had nog nooit een »pruim« + bezogen en omklemd. + + Ik vond het vroeger vies, + mij 's morgens slecht te wasschen, + en poetste nooit een schoen... + en dweilde nooit een vloer!!! + Doch las--ik schaam mij dood-- + sérieuze paperassen, + ...en kende géén matroos + of smid of groentenboer!! + + Ik praatte vroeger nooit + met mijn barbier z'n klanten, + of achter op de tram + met vreemden over 't weer... + Nu groet ik dagelijks + kapteins en luitenanten, + die 'k zelfs bij naam niet ken, + en die 'k niet frequenteer. + + Mijn geest is afgestompt, + en 'k heb geen conversatie + dan over »rechts-om-keert« + en »schouder-het-geweer«... + dus, Moeders, vraagt mij niet + op uw diners, want gratie + manieren of fatsoen + bezit ik reeds niet meer. + + 'k Bezit niet meer den tact + uw dochters te behagen, + doch neem van elk gerecht + zoo dikwerf als 't slechts gaat... + mijn glas word voor-en-na + ad fundum omgeslagen... + ...Ach! wend het weenend hoofd, + en zeg: »_hij is soldaat!_« + + +ONBEWUSTE ZELF-CRITIEK. + +Zij, die hebben durven beweren, dat de Duitsche soldaat een materialist +is, zullen leelijk opkijken bij het lezen der volgende regelen, die +ik in een Duitsch tijdschrift vond. Er moge uit blijken, welk een +gevoelige, tot het idealistische geneigde ziel er schuilt onder de ruwe +krijgsmanshuid; het is het eenvoudige, doch treffende gedicht van een +soldaat, die, na een kort verlof in zijne geboortestad, weer +teruggekeerd is in de loopgraven: + +Urlaubs-Erinnerungen + + Urlaub!... bist du schön gewesen!... + Deutsche Frauen,... deutscher Wein... + Taxen-Autos; Pferde-Chaisen, + Pilsner, Münchner, Mosel, Rhein! + Servietten, weiß und sauber; + Straßenbahn und Omnibus... + Deutsche Häuser, Heimatszauber, + Reine Tassen, Liebchens Kuß! + + Vater, Mutter, Schwester, Base! + Meiner Ahnen alte Gruft... + Saubre Tücher für die Nase... + Heimatsprache... Heimatluft! + Straßenanzug und Pyama... + Nachts ein Bette, weiß wie Schnee! + Wagneroper, Kino, Drama, + Kabarett und Varieté! + + Deutsche Wiesen, deutsche Kinder, + Rein die Teller und Besteck, + Deutsches Schulhaus, deutsche Kinder, + Deutsches knuspriges Gebäck... + Extrablatt mit deutschem Siege... + Abschied... Und ich halte Wacht, + Bis ich ~wieder~ Urlaub kriege + Oder bis man ~Frieden~ macht. + +Het zal geen verwondering wekken dat ik, die zelf soldaat ben, en +mijnen verren collega dus begrijpen en waardeeren kan, mij door zijne +woorden geïnspireerd gevoel tot navolging. + +Op dezelfde eenvoudige, doch veelzijdige en ethische wijze wensch ik +hieronder de gevoelens weer te geven van een evenzeer Germaanschen, +eenvoudigen Nederlandschen soldaat, die, na een kort verlof te Amsterdam +te hebben doorgebracht, naar het veldleger teruggegaan is: + +VERLOFS-NAKLANKEN... + + _Ach, verlof,... wat waart gij heerlijk... + Kalverstraat en Haantjesbier... + Rolmops, kaas en vette lappen... + Mengelberg en 't stadsvertier... + Riemsdijk-drama's, Schinkelhaven... + Artis, leverworst en ham... + Atax-rijden, schoone hemden... + de verbouwing aan den Dam..._ + + _'t Huis, waar eens mijn ouders woonden... + Uienbiefstuk in de Poort... + 't Kalfje, Trianon, 't Museum,... + Rembrandt, Ruysdael en zoo voort,... + IJsco en 't Bagijnenhofje,... + Schoone lakens, heldre boord,... + Al die lieve, oude grachtjes,... + Hoek en de Oude-man-huis-poort..._ + + _Pils met ramenas bij Schiller,... + opstaan om een uur of tien... + en de vreugde, om de Quelle + en mijn meisje weer te zien... + Bruine Amsterdamsche korstjes,... + Wijnand Fockink, klare, port,... + een nieuwe krant met Wolf-berichten... + ...Ach, zoet verlof... gij waart te kort..._ + + + + +VII. + + +_Verlofsherinneringen._ + +Wie zijn--zoo zult ge u ongetwijfeld wel eens afgevraagd +hebben--wie zijn toch die uitdagend rond-ziende jongelieden, wier +gezichten steen-rood verweerd zijn, die hun pasmunt, in stede +van in de linkerbroekzak, ronddragen in dikke, ietwat vettige +keukenmeiden-beurzen, die bij het naderen van elken gegradueerden +militair eene reflex-beweging naar hun kwalijk-passend hoofddeksel +maken, en die--blijkens de lieden die hen kameraadschappelijk +groeten--connecties schijnen te bezitten onder minder- zoowel als +onder de meer-waardigen dezer samenleving. + +[Illustratie] + +Deze jongelieden dan zijn verlofsgangers; zij slapen in +bedden-met-lakens, zij kleeden zich in de zachtst-zijden lijfgoederen +en sprenkelen lavendel op hun linnen, zij doen zich de meest exotische +dranken mixen en huren stationeerende automobielen... kortom zij +genieten van de dingen dezer aarde, en stappen driemaal daags in warme +baden, waarin de geurigste der parfum-kristallen zijn opgelost. + +Valt hen niet hard, wanneer zij in eethuizen luider spreken dan +betamelijk is, wanneer zij uwe dochteren en nichten àl te vrijmoediglijk +toelonken... zij hebben het mom der beschaving gekozen voor hunne +soldateske uitingen. En hoe kan het anders? + +Werd ik zelve niet door de zusters en nichten mijner krijgsmakkers op +straat luide aangeroepen, en waren er niet onder deze jonge dochteren, +die,--niet geheel vrij van behaagziekte--mij coquettelijk +toeschreeuwden: »_Hádt je me maarrr!_« + + * * * * * + +Er wordt gezegd, dat negers, zoodra zij hun naakten,--eventueel +schaamschortelijken staat--verruilen tegen die van het Europeesch +toilet, dat deze negers dan zich te buiten gaan aan kleedingstukken +van de meest exorbitante soort. Deze zelfde eigenschap nu stempelt den +jongen verlofganger; van ònder af is hij ééne accumulatie van wijnrood +schoeisel en kanarie-gele slobkousen, flanellen kleeren en kleurig +linnengoed. Hij tracht zich gedurende één dag per maand voor dertig +dagen te »kleeden«. + +Nog eens, vergeef hem! + +[Illustratie] + + * * * * * + + +_Cullinaire genietingen._ + +Het was in een der Amsterdamsche eethuizen, dat ik mijnen vriend en +wapenbroeder Jan eene ernstige berisping moest toedienen. Ik betrapte +hem er namelijk op, dat hij,--na zijn thee tot de laatste droppel +gedronken, en, voor zoover het de resteerende bladen in het kannetje +betrof, gepruimd te hebben--dat hij moeite deed, om aan het buffet het +vaatwerk, als kopje, schoteltje en kannetje aan de verschrikte bedienden +te verkwanselen. Men begreep hem niet, totdat een der bedienden, die +zelve soldaat geweest was, tusschenbeide kwam. De quaestie is, dat in +onze Kantine de dranken in gebarsten koppen verstrekt worden, die men +tegen terugbetaling van vijf centen weder inlevert. + + * * * * * + +Nimmer zoude ik den ziener geloofd hebben die mij--een jaar +geleden--voorspeld mocht hebben, dat ik eenmaal verzot zou geraken op +»kogelfleschjes«. + +Reeds van mijn jeugd af heb ik een grondigen afkeer gevoeld voor deze +ploertige producten onzer vaderlandsche industrie. Of het de rammelende +glazen bal was, die mij ontstemde dan wel het vuil-groene glas of de +arrogante kleur van het scherp-mousseerend vocht, ik weet het niet. +Slechts bierfleschjes vond ik bijna erger, omdat zij groen zijn als de +groene zeep, en er in hun _ziel_ een gedécideerd vàlsch schijnsel is. + +Nù ben ik dol op kogelfleschjes; mijne antipathie tegen bierfleschjes +kan ik nog steeds niet overwinnen. + +En èrger: ik savoureer ijswafelen, nougatblokken, Cats-bonen en +verfrisschende-sport-pastilles; ik zet de gulzig plooiende lippen aan de +tuit van melkfleschjes-met-contrôle-papiertje, ik... maar ach, waarom u +»het-water-naar-de-mond« te jagen met de opsomming mijner vraat- en +drankzuchtige genietingen. + +Leeft gelukkig met uwe beschimmelde kazen, uwe zéér droge champagnes, +en verduisterde caviars... wij, minderen, hebben de wàre cullinaire +behoeften gestild, wij sparen kwatta-soldaatjes en zilverpapier als +herinneringstropheeën aan onze gastronomische uitspattingen. + + * * * * * + + +_»Geheime«-zaken._ + +Nu ik dit sensationeel bovenschrift geplaatst heb, ben ik wel +genoodzaakt verder te gaan--maar mijn hand beeft, en ik gevoel mij +onzeker, want ik ga u--ja, in ernst, lezer--ik ga u een zaak verklappen, +die ik onder de meest nadrukkelijke geheimhouding ervaren heb. + +Sterker nog: men heeft mij, op straffe van hechtenis, gelast, dit geheim +aan niemand, zelfs niet aan nieuwsgierige officieren, te verklappen... +en toch, en toch kàn ik niet anders... ik moet het u zeggen. + +Ik heb den korporaal, die mij inlichtte, gewaarschuwd, ik hèb hem +gezegd, en herhaald, dat ik op de jours van mijne moeder, met hare +vriendinnen, honderd-uit fluister, dat ik nieuwsgierig ben, walgelijk +nieuwsgierig! dat ik aan sleutelgaten loer en luister, dat ik in café's +menschen de woorden uit de mond staar... en dat ik alles, àlles wat ik +op deze wijze verneem, óververtel en nàpraat: van A aan B over C, van C +over A aan B, van B aan C over A... + +Hij lette er niet op... en ik ga u het geheim, dat mij toevertrouwd +werd, verklappen. + + * * * * * + +Ik moest dan een wacht betrekken, van één uur tot drie uur in den nacht. +Het regende fijntjes en onzichtbaar door het stikduister. Wij togen--de +korporaal van de aflossing en ik--naar de plek, die ik de eer zou +genieten te mogen verdedigen. + +Het was de »_wacht bij de privaten_«. Neen, burger, lach niet! Militaire +privaten staan in hoogen, zij het ook kwalijken reuk, voor zoover zij +voor méérderen bestemd zijn. Ik plaatste mij naast den man, dien ik +zou aflossen, en speurde aanstonds, door een lichte bezwangering der +atmosfeer, dat de privaten, hoewel zij door het duister aan mijn oog +onttrokken waren, niet vèr konden zijn. + +»Presenteer geweer«, klonk sonoor des korporaals stem door den nacht. + +En toen wij, in het stikdonker, en onder een fijn motregentje, naast +elkander dit eerbewijs--voor niemand zichtbaar--uitvoerden, klonk het +bevel »consignes overgeven«.[E] + +[E] Mijn vriend Hannes spreekt van »_consumpties-overgeven_«. + +Consignes, lezer, zijn zéér geheim, en worden fluisterend overgegeven. +Géén meerdere, al ware het mijn allerhoogste chef Snijders zelve, heeft +het recht, mij naar mijne consignes te vragen. + +Dat ik ze hier _uit eigen beweging_ vertel, is echter een andere +quaestie, en van te voren verklaar ik, dat ik nòch door de uitgevers, +nòch van de zijde der redactie eenige pressie te dien opzichte heb +ondervonden. + +[Illustratie] + +De man bracht zijn mond bij mijn oor; duidelijk speurde ik zijn adem en +tabaksgeur, en, boven het stormgeloei uit, vernam ik zijn fluisterende +stem, terwijl hij mij eenige scherpe patronen overgaf: + +»_Zorg datte d'r fen deuze private geen gebruik gemaakt wordt door +soldate beneide de rang fen onderofsier_«... + +Pàts... het staat er... het schaamrood stijgt mij naar de wangen... + +Tot mijne verontschuldiging nog slechts dit: gedurende mijne wachturen, +van één tot drie uur 's nachts, heeft géén mindere getracht, zich +wederrechtelijk tot een der hokjes toegang te verschaffen. + + + + +VIII. + + +_Welkom, Collega's!_ + +In het groote nationale hôtel, dat onze kazerne is, zijn eenige +honderden nieuwe gasten aangekomen. + +Maar geen belletje heeft getinkeld bij hun binnentreden, en geen +portiers of liftboy's zijn hen tegemoet gesneld. Hoogstens heeft een +overmoedig milicien-recruutje hen, van uit het gelid, »hádjememáár« +toegeroepen, voor welke daad van gastvrijheid hij zich eenige dagen +kwartier-arrest toebedeeld zag. + +Bij het aanzien dier stoet van benepen loerende burgers, kwam mij weer +helder mijn eigen aankomst in de gedachten, in dit ietwat wrak gebouw, +dat mij sindsdien zoo dierbaar geworden is... + +Ik herinner mij als gisteren, hoe men ons, vredige particulieren, +een kring deed formeeren, hoe vervolgens een rossige en sproetige +sergeant-majoor ons de krijgsartikelen voorlas, met luider stemme +sprekend, telkens wanneer quaestie was van »_de dood_«, »_straf_«, +»_dood door de kogel_«... + +Velen onzer vermeenden nimmer te voren in grooter doodsgevaar verkeerd +te hebben, dan dit oogenblik, en staarden vol ontzetting naar den +sproetigen sergeant-majoor, die op één dreun voortging met het lezen +der verschrikkelijkheden, die ons bedreigden, terwijl de toorn-aderen +in zijn voorhoofd zwollen, alsof hij aanstonds uitvoering zou gaan +geven aan het geprojecteerde bloedbad. + +Ik weet niet, collega's dien ik het welkom toeroep, in hoeverre de +sp. S. M. ook u verschrikt heeft, maar het komt mij voor, dat--waar +het meerendeel uwer gehuwd is--onder u een oogenblik het schrikbeeld +geheerscht moet hebben van tallooze weduwen, en bloedjes van vaderlooze +kinderen... + +Vreest echter niet. + +Indien ge ervoor zorgt, 's morgens tijdig wakker te zijn, uwe schoenen +gepoetst te hebben, en geen appèls te verzuimen, dan verwed ik er wat +onder, dat er onder u slechts weinigen zullen vallen als slachtoffer van +de krijgstucht. + + +_Uwe manieren._ + +Denkt nu niet, dat ik u houd voor barbaren, of onbehoorlijke lieden, +wanneer ik u wenken geef betreffende uw gedrag en optreden. Integendeel. +Doch hoe hoofsch en beminnelijk uw optreden tot nu toe geweest moge +zijn,... ik ben er van overtuigd, dat gij beginnen zult u als een +ònwellevend soldaat te gedragen. + +Waag het niet ànders op uw meerderen toe te komen, dan als wildet gij +hen van de been loopen. + +Sta dan met één ruk stil, en vraag beleefdelijk of ge hen iets vragen +moogt. + +In de meeste gevallen zal men u toestemmend antwoorden, en gij aarzelt +dan ook niet met te vragen, of ge hen een vraag moogt stellen. Indien +uw meerdere ook hierop gunstig beschikt, stelt ge kort en zakelijk uw +vraag. Ten slotte zult ge u wel wachten, uw dankbaarheid onder woorden +te brengen. + +Ook zult ge ervoor moeten waken »met je poote op je bed te legge«, en +in het oog te houden dat »de tafel is om van te éte, en niet om op te +poesse, want dat doe je thuis ook niet!« + +Wanneer men u een dweil geeft, om een vloer te reinigen, dan zult ge +niet moeten aarzelen met het verwekken van breede plassen, daar ge +anders onvoorwaardelijk onder verdenking zult komen van »te doen zoo'as +je je selon thuis zwabbert.« + +Zoo zoude ik u duizenderlei wenken kunnen geven betreffende poetsen en +vegen... doch ik zie mij het gras voor de voeten weggemaaid door reeds +bestaande litteratuur op dit gebied, als daar zijn: »_Het handboek voor +de aankomende jonge dienstbode_« door Estella en »_de wenken betreffende +het onderhoud van geweer-loopen_« uitgegeven op last van het ministerie +van oorlog (natuurlijk het laatste alleen). + +Gij zult goed doen, uwe familie de wandeling in de omgeving van +oefenterreinen te verbieden, wilt ge tenminste niet voor het geval komen +te staan, dat uw jongste u op een vrijen dag toevoegt: »Pa, wat dée u +gèk laatst!«, of: »pa, was de meester bòòs op u?« + + +_Boosdoeners._ + +Lang zijn de tijden voorbij, dat ik afschuw of huivering gevoelde bij +het zien van gevangenissen of dievenwagens. Men behoeft slechts in nader +contact met het strafsysteem te komen, om te begrijpen, dat al deze +uiterlijkheden het wezen der zaak niet bereiken. + +Wanneer 's morgens, op het Kazerneplein, de gevangenen »gelucht« worden, +en ronddrentelen onder bewaking van soldaten, dan aarzel ik niet hen een +kameraadsschappelijken groet te brengen. + +Gevangenen... mijn hemel; Ge denkt aan van bloed-druipende +moordenaarshanden, wilde oogen, en worgende vingers... hoe naïef zijt +ge. + +Voor mij zijn gevangenen slechts ongelukkige collega's, in wie het +initiatief niet gewaardeerd is. Ik ben vertrouwd geraakt met cellen en +kettingen, zooals ge u in Engeland went aan custard, in Indië (_te_ +Indië zegt Hannes) aan rijsttafel met roode vischjes. Ik aarzel niet, de +hand te drukken van iemand, die een dag dienst verzuimd heeft, doch zorg +zelve geen dag te mankeeren om... geen straf te krijgen. En zoo betrapte +ik mij onder dienst op het feit, dat ik voor het eerst van mijn leven +mijn plicht deed... uit angst voor straf. Vergeleken met miliciens, +mogen wij, landstormers »bewuste menschen« genoemd worden. En wij geven +er ons rekenschap van, dat er dikwijls juist zóóveel gedaan wordt als +noodig is, om niet wegens gebrek aan dienstijver gestraft te worden. + +Moge dat bij miliciens, jonge menschen, wier karakter en +levensbeschouwing nog gevòrmd moeten worden, niet àl te ongunstig +werken! + + * * * * * + + +_Toilet._ + +»Kijk es«--zeide Simon dezen morgen, terwijl wij naast elkander stonden +in het wasch-lokaal--»kijk es wat ik femorge me hàre fijn geplakt +hét.« + +Inderdaad lag zijn vettig hoofdhaar in twee, door een rechten lijn +gescheiden, plakken op zijn schedel. + +Simon plakt iederen morgen zijn »hare«, en gaat éénmaal per week onder +'s rijks douche. Dit voorrecht geniet hij met ons allen, die in twintig +minuten moeten aan-, uitkleeden en douchen. Jammer dat het meestal +vóór in de week is, vindt hij, want Zondags ben je al niet meer knap. +Met oogen vol nijd en afgunst plegen wij te loeren naar de blikken +wasch-kommen, die de miliciens krijgen, terwijl wij ouderen, zoowat +plensen onder een kraantje. Dit neemt echter niet weg, dat wij als +om strijd weelde-toilet-artikelen medebrengen, en elkander de oogen +uitsteken met geriefelijkheden, als daar zijn: handiglijk tot +reisnécessaire ingerichte sigaren-kistjes of chocolade-reependoozen, +in krantenpapier gewikkelde stukjes sunlight-zeep, of heusche +tandenborstels. + +Één was er--en hier gevoel ik met schaamte, hoe de afgunst mijn stem +doet dalen tot schor-kwaadsprekers-timbre--één was er, die een ècht +beenen dingetje had, met aan de ééne kant een nagelpeuter, en aan de +andere een tandenstoker d'r aan! Ja, ja, zoo weten sommige gegoeden het +zich--zij het dan ook zonder kòsten te ontzien--geriefelijk te maken in +eene kazerne. + + * * * * * + + +_Mijn eigen bed._ + +Onlangs heb ik dan waarlijk mijn eigen burger-bed weer gezien. En de +désillusie was volkomen. Ik begrijp u allen niet: hoe ge slapen kunt in +al die kille lakens! en dan dat ènge vachtje op den grond er voor, en +dat weeë veeren van de matras... neen, dat is niets voor mij! Ik houd er +van, de stevige, prikkelende stroosprieten in mijne heupen te gevoelen, +ik geniet bij het ontwaken met een mond vol deken-wol, en ik kàn niet +inslapen, zonder mijne ellebogen blauw gestooten te hebben tegen ijzeren +krib-stangen. + +En wanneer ik ooit bij u ingekwartierd mocht worden, en ge dacht +mij genoegen te doen met het spreiden van een dier verfoeilijke, +gecompliceerde slaapgelegenheden, waarin ge u zelve pleegt rond te +wentelen... nu, dan kunt ge ervan overtuigd zijn (hoe ondankbaar zulks +schijnen moge) mij den volgenden morgen te zullen vinden: òf opgerold in +de mand van uwen hond, òf uitgestrekt op de ruwste uwer gangmatten. + + +_Eten._ + +Dezen middag heb ik een groot bord vol aardappelen gegeten. Nimmer heb +ik geweten, dat aardappelen zóó groot konden zijn, en dat er zóóvele op +één bord bijeen konden liggen. + +Ik had grooten honger, en staarde met gulzige en blinkende oogen naar de +aardappelen op mijn bord. + +Ook de aardappelen staarden! Zij staarden mij aan uit tallooze groenige +oogen, wat fletser dan de mijne wel is waar, doch véél, véél grooter in +aantal. + +En zij schenen geheel verzoend met hun lot. + +Trouwens, links en rechts, en tegenover mij staarden tallooze +aardappelen op àndere borden even goedig en suffig naar àndere +hongerigen. + +Toen ik één aardappel gegeten had, kreeg ik plotseling een gevoel, alsof +hij, in mijn maag, met zijne oogen begon te rollen. Maar toen ik zag, +dat de anderen rustig bleven liggen, greep ik een groote, oranje peen, +met het oogmerk, die den aardappel na te zenden... + +Hiermede, lezer, eindigde mijn feestmaal even plotseling als het +begonnen was. Nu moogt ge mij uitschelden voor eenen verkwister, of +verwenden kwast, die tallooze peenen en aardappelen ongestoord laat +ronddrijven in prima vet, doch dit is reeds niet meer noodig... + +Ik heb mijn straf gevonden in den droevigen blik, waarmede, uit +duizenden verwijtende, groenige oogen, de overblijvende aardappelen mij, +hunnen versmader, aan bleven staren... + + +RIJM-KRONYCK. + +_'t Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd..!_ + + 't Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd! + 'k Heb uren lang mijn pen bekauwd + en 'k weet u niets te zeggen... + Mijn hooge militaire kraag + was nooit zóó nauw als juist vandaag + nu 'k frissche lucht en ruimte vraag... + Hetgeen ik in mijn ziele draag, + kan 'k niet in woorden leggen... + + Ach, kwame er toch een offensief! + dat ware mij nog wel zoo lief + dan al die telegrammen... + of ware ik vechtend aan het front! + voorwaar dat 'k u dit schrijven zond: + »_granaten bàrsten in het rond, + een strijdkreet welt mij naar den mond, + vaarwel, we gaan ze rammen!_« + + Of dan het slot-gevecht op zee, + en ik was op zoo'n schiet-schuit-mee... + neen... zeeziek zou 'k niet wezen, + ik zond u vast een draadbericht: + »_de vijand krijgt op z'n gezicht, + de hemel is slechts vuur en licht, + en donderslag en bliksemschicht, + doch ik weet niet van vreezen_«. + + Helaas, 'k ben geen d'Annunzio, + Romain Rolland of Doyle en zoo, + ik mag ze alleen benijden,.. + ik ben een Nederlandsch soldaat + »die wachtend aan den drempel staat, + die nimmer heerschers binnenlaat + en die zijn wachtpost nooit verlaat + en die zijn tijd moet beiden«. + + ...'t Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd! + 'k heb nog eens op mijn pen gekauwd. + Hoe langzaam gaan de uren. + Ik weet niet wat 'k u zeggen zal... + ...er is geen nieuws, geen moord-geval... + _...er is geen bloemkool_, dat is al: + . . . . . . . . . . . . . . . + vandaar, dat 'k in de zucht verval: + »hoe lang zal dat nog duren?« + +(Melis moest zich eens bij den dokter melden wegens eerste +verschijnselen van _mobilisitis_, die in sommige gevallen in sabelkolder +kan overslaan. Remedie: hard loopen en Valeriaan. Corrector). + + + + +IX. + + +_Een oude lotgenoot._ + +Ik wil u vertellen van een ouden lotgenoot, van een zéér ouden! Hij was +van de lichting 303 N. Chr. .... neen, lezer, lach nu even niet, want +het staat in een boek! + +Het boek heet »Historia Lausiaca« en de schrijver, Palladius, wijdt een +hoofdstuk aan mijnen lotgenoot. Hij werd omstreeks 292 geboren, en werd +in 313 onder de wapenen geroepen, in het leger van Koning Constantijn. + +Met andere jongelui van zijne lichting werd hij den Nijl langs gevoerd, +en naar Thebe gebracht, waar blijkbaar het infanterie-depôt was, en--zoo +zegt de schrijver--»daar opgesloten.« + +De Grieksche, Koptische, Arabische en Syrische teksten en +levensbeschrijvingen, betreffende _Pachomius_, mijnen +mede-landstormplichtige van die oude lichting, vermelden niet de +namen der korporaals en sergeanten, superieuren althans, van _Pach_, +zooals hij onder zijne escouade-genooten wel genoemd zal zijn, doch +wèl vertellen zij, dat de behandeling der recruten in het depôt te +Thebe zéér hard was. + +Arme Pach, was je maar bij ons, bij het 7e geweest! Wij krijgen peen en +vet in overvloed, terwijl gij, met uwe kornuiten, grootendeels afhingt +van een aantal liefdadige burgers. + +Zestienhonderd en drie jaren, nadat gij den Nijl langs gedreven wierd, +verlieten mijne vrienden Simon, Kees en zoovele anderen Amsterdam, en +stapten langs de Vecht naar een vriendelijk groen fortje, waar hen de +meest overheerlijke boonen wachteden... + +Arme Pach... eind 313 was hij afgericht, en toen dorst hij aarzelig te +vragen, wie de goede burgers waren die hem getroost hadden en +gespijzigd. + +Men antwoordde hem, dat het Christenen waren, en dat zij barmhartigheid +betoonden aan vreemdelingen en aan alle anderen.... + +Dit onthield Pach, en, toen zijn lichting naar huis mocht, trok hij naar +een dorp in de Thebaïs, en liet zich doopen. + +Professor Pijper, die in zijn studie over de kloosters een hoofdstuk +aan Pachomius wijdt, zal mij vergeven, wanneer ik hier verklaar, mij +verbaasd te hebben over het vervolg van Pachomius' levenswandel. + +En ik stel op den voorgrond, dat ik mij niet als _mensch_ verbaas, doch +uitsluitend en alleen als _recruut_, als collega dus. + +Want wat, lezer, deed Pachomius toen hij de kazerne van Thebe eindelijk +uit mocht?... Wat hij deed?.... + +Wel, ge ziet al iets schemeren! Ge denkt al aan onze soldaten, die naar +huis mogen, en die, bepakt en wel, zooals ze afgepresenteerd zijn (- of +»hebben«, wat is het?) schreeuwend door de stad zwieren.... + +Wellicht is dien nacht Thebe het tooneel geweest van feestelijke +afzwaai-partijen, van soldaten met burger-mantels om.... maar wie daar +niet bij was, dat was Pachomius. + +Hij verwisselde de kazerne voor het klooster....! + +Neen, lezer, nu in gemoede, en dat zult ge toch met mij eens zijn: daar +kan een Amsterdamsche jongen van _hatjememaar_ niet bij. + +Die bedrinkt zich, en zingt van: + + »_asse me de rotzooi gaan verláaate!_« + + of + + »_gaif me me burregerpet terug!_« + +--die loopt met z'n ransel op den rug, en zijn geweer op den +schouder, en aan iederen arm een meisje, waarvan hij alléén de vóórnaam +kent tot in het holst van den nacht de kroegen af.... + +--die, ja, die doet àlles, juist behalve dat, wat Pachomius deed. + +Pachomius had een zwaren dienst, en heelemaal geen »lijn« en hij kwam +gelouterd uit den dienst. Hoe zullen wij Simon, Kees, Klaas en Hein, +..., hoe zullen wij, mijne vrienden, uit den dienst komen? Simon als +een reuze-voetballer, en Kees als een man die op alle uren van den dag +slapen kan, en Klaas vol stiekeme stoutigheidjes.... + +Vrienden, laten wij zijn als onze collega van de lichting 313! Laten wij +profiteeren van de _goede elementen_, waarmede de dienst ons +toevalliglijk in contact brengt. + +Dat wil nu juist niet zeggen, dat wij in kloosters behoeven te gaan.... +neen, daarvoor zal het leven ons nog te zeer behoeven. + +Maar laten wij als goede menschen weer onder de burgerpet terugkeeren! + + * * * * * + + +_Herinneringen aan een »rot-sersant«._ + +Nu ik hem wel nooit meer terug zal zien, durf ik herinneringen +opschrijven, die ik aan hem bewaar. Hij was een »rot-sersant«, althans +mijne kameraden hadden dit eenstemmig uitgemaakt, en, der conversatie +ter wille, noemde ik hem ook maar zoo. + +Hij heeft nooit één onzer gestraft, en nimmer iemand vriendelijk +toegesproken. Op zijne inspecties sidderde de heele sectie, en als hij +ontevreden was, wisten ze, dat er geen straf volgen zou. + +Hij kéék alleen maar. Nooit heb ik iemand of iets zoo zien kijken, als +hij het doen kon: hij keek je spuuglok onder je pet, de vlekken uit je +jas, en het roest van je bajonet. Hij keek zoo doordringend, dat je +zonder den blik neer te slaan wist, welke schoen ongepoetst was, of +welke knoop op je rug mankeerde. + +Als je hem, ietwat stamelend, »goeie morgen« zeide, keek hij de adem uit +je longen weg, en als je ergens op de hei te slapen lag, kon hij je op +een uur gaans afstands wakker doen schrikken, door zijn kijker op je te +richten. + +Hij kéék zijn kogels in de schijf, en z'n mannetjes in de houding. + +Niemand wist wie of wat hij was, of hij thuis een kind op zijn schoot +had, of lachen kon hij op den verjaardag van zijn zuster. + +»Ik weet het niet« zei Simon, »ik weet niet wat et is! Sagerijn is et +niet, en kapsones benne et niet.....« + +En zoo werd, uit de algemeene onbegrepenheid de benadering »rot-sersant« +geboren. + +'s Avonds zeiden we tegen elkaar dat het onzin was, dat we kerels van +vier-en-twintig waren, en geen jongens op school. En 's ochtends, bij de +»tieerie«, als zijn vrééselijke blik over de klas van gesnorde kerels +waarde, dan was het zoo stil als in een bewaarschooltje. Niemand heeft +hem, toen hij wegging, vaarwel gezegd, en hijzelf heeft,--naar men +zegt--ergens uit een venster van de kazerne toegekeken hoe zijn sectie +voor goed afmarcheerde.... + +Later ben ik hem nog eens tegen gekomen, en, worstelend tegen de +magische krachten van zijn blik, ben ik naar hem toegegaan, om hem te +begroeten. + +»Zoo hebt u er al heel wat laten weggaan«, converseerde ik +quasi-luchtig. + +Hij keek dwars door mij heen, terwijl hij antwoordde: »Och, toen ik +zeventien jaar was, heb ik eens gehuild, toen m'n eerste sectie uit +elkaar ging,... maar daar wen je aan! In dienst moet je aan alles +wennen!« + +Vanmorgen kreeg ik een briefkaart van Simon; na vele inlichtingen en +vragen schreef hij: »wanneer je de sersant mog ontmoete, doe hem dan de +groete van ons. Wat was die altijd aleenig met zen eige!...« + + * * * * * + + +_Feesten._ + +»En als jelui nou zoo onder mekaar ben, en je heb een daalder in je zak, +ráke jelie em dan niet?« informeerde Jan, na een lang gesprek over de +geneugten en gevaren, verbonden aan het hebben +»van-een-daalder-in-je-zak.« + +Ik haastte mij te verklaren, dat zelfs de fatale samenwerking der +factoren _»onder-mekaar-zijn_« en _»een-daalder-in-je-zak_«, niet +onherroepelijk behoeft te leiden tot smoordronkenschap. + +Dit wilde er echter maar niet zoo-zonder-meer bij hem in. + +»Kom-schei-nou-uit!« elleboogde hij knipoogend--»dan leg je immers zóó +voor merakel in de goot!« + +Nogmaals spande ik mij in, hem te doen inzien, dat ik dikwijls met het +genoemde bedrag in mijn zak, en in gezelschap van eenige vrienden +geweest was, zonder beschonken of in goten te zijn geraakt. + +Toen werd hij minachtend. + +»Nou«, snoefde hij,--»dan bin jelie met je alle niet zóóveel!« + +Dikwerf luister ik met onomwonden belangstelling naar de feestrelazen +mijner vrienden; ik hang aan Teunis' lippen, wanneer hij mij in een +reeks krachttermen, met enkele feiten gelardeerd, verhaalt van den nacht +in het politie-bureau, vanwaar men hem zooeven naar de kazerne heeft +doen vertrekken; met sympathie in mijne oogen bezie ik de tallooze snij- +en slaagwonden op zijne handen en aangezicht. + +Neen, bij zulke feesten zinkt iedere kroegjool in het niet! + +Slechts éénen man heb ik gekend, die hoogere délices wist te +savoureeren; dat was mijn vriend Hannes, de schipper. + +Hannes was een philosoof, en placht eene jonge dochter te beminnen die +»Merie« heette, en waarop, volgens zijn zeggen, »een merakels lief koppi +stond.« + +Op zekeren dag hadden Amsterdamsche menschenvrienden een soirée voor ons +gearrangeerd in een der schouwburgen, en, op hoog bevel, hadden Hannes +en ik, en alle anderen, na de middagsnert onze handen gewasschen en het +voornaamste gedeelte van ons gezicht, teneinde »knap« in de comedie te +komen. + +Vier aan vier, in een schier eindelooze stoet, trokken wij de vreugde +tegemoet. Hannes en ik liepen naast elkander, en deelden niet in de +algemeene opgewektheid. + +Met zijne ietwat loenzende oogen keek hij eerst naar den sergeant, en +vervolgens fluisterde hij mij toe: + +»Nou ik me eige tòch gewasse heef, ken ik toch beter met Merie gaan, +vanavond.« + +»Hé je geen senie in de kemedie?« informeerde ik. + +Hij keek minachtend en vreeselijk blasé op me neer: + +»Wat doe ik met al die flauwe onzin! Ik ken toch beter een bakkie koffie +hale bij Merie?« + +Reeds eerder had hij mij toevertrouwd, dat hij gaarne lange avonden +zwijgend doorbracht met Merie en koffie. + +Toen maakten wij samen uit, dat »de kemedie« »géén werk« was, en dat wij +zouden probeeren te ontvluchten. + +Aanvankelijk namen wij vol enthousiasme onze schellinkiesplaatsen in, en +brachten, als echte théater-habitué's een minuut of tien ongegeneerd +zingend, spuwend en schreeuwend door. Wij gaven, zooals Hannes terecht +opmerkte: »geen sjoege.« + +Toen het scherm opging, riepen wij allebei »ssssst«, en kropen toen op +handen en voeten onder de banken door naar de nooduitgang. + +In de gang ontmoetten wij een soort schildwacht, die ons aanhield. + +»Hé, hé, wat was dat?« + +Hannes, vol tegenwoordigheid van geest, verklaarde, »datte-me-naar de +koffiezaal moste, omdatte-me dorst krege van 't klappe.« + +In de »koffie-zaal« was natuurlijk niemand, en de juffrouw in het buffet +keek ons wantrouwig aan. + +Maar we knikten haar vriendelijk toe, en zeiden dat het »zoo warrem wier +binne«; Hannes was zoo beleefd mogelijk, spuwde slechts driemaal op den +grond van de foyer, en ging toen naar het raam, om te kijken, of de +brandladder bereikbaar was. + +Na vijf minuten kwam hij me roepen, en, terwijl hij snel de rest van +mijn glas bier opdronk, fluisterde hij, »feruit, ze kijk net niet.« + +Met kloppend hart kropen wij op handen en voeten het buffet langs, de +foyer uit, en de wandelgangen door. + +Ieder oogenblik vreesden wij een suppoost of ouvreuse te zullen +ontmoeten; bij de tweede trap gleed Hannes uit, viel tegen mij aan, en +sleepte mij mede in zijn val; met een doffen bons vielen wij in het +portaal doch bleven muisstil liggen. Mijn been was pijnlijk geschaafd, +en op Hannes' zooeven nog gewasschen aangezicht waren vieze zwarte +streepen. + +Ik weet niet meer, hoe wij er in geslaagd zijn een zijdeurtje te +bereiken, dat niet bewaakt werd, maar, een oogenblik later, stonden wij +in de frissche buitenlucht. + +»Nou« zeide Hannes, wien ik nu blijkbaar overbodig was--»ajuus--ik ga na +Merie!« + +Hij trok, bij het wegloopen, wat pijnlijk met zijn voet... + + * * * * * + +Indien, voor dit misdrijf, de lange arm der gerechtigheid ons niet meer +achterhalen zal, dan, Hannes, blijft ons slechts over onze excuses te +maken voor de groote ondankbaarheid, die wij dien avond getoond hebben. + +Maar wat doe je al niet voor een bakkie koffie bij Merie...? + + + + +X. + + +_De militaire groet._ + +Een collega--»_Een Nederlandsch soldaat_«--betitelde hij zich, geloof +ik,--heeft gastvrijheid gevonden voor een ingezonden stuk van zijn hand, +in de meeste dagbladen onzer goede stad. + +Boven zijn artikel schreef hij: »_de militaire groet_«. In zooverre +gevoel ik mij dus niet onschuldig aan plagiaat. Wat mijn confrère +betoogt, komt in hoofdzaak hierop neer, + +--dat hij zijn plichtmatiglijk gebrachten groet wel eens genegeerd ziet, +of slordiglijk beantwoord, + +--dat zulks in hem en anderen de lust tot salueeren aanmerkelijk heeft +doen bekoelen, + +en dat hij dit--in het belang der krijgstucht--een leelijk teeken acht. + +Behalve het hartstochtelijk ge-_Generaal_!! waardoor zich zijn in +vocatief-vorm gewrochte pennevrucht kenmerkt, heb ik een ander bezwaar +tegen zijn pathetisch betoog. Ik zoude namelijk mijnen wapenbroeder +willen toeroepen, met een commando-stem, die feitelijk mijnen bescheiden +rang kwalijk past: + +»_Gij, snuiter, kent niet de poëzie van den militairen groet_«. + +Want ontegenzeggelijk zijn er poëzie, fijne levenskunst en innige +beschaving toe noodig om den militairen groet in zijn diepste wezen te +kunnen genieten. + + * * * * * + +Op dit oogenblik waar--ik heb zulks nagecijferd--_in ons land per +secunde gemiddeld 72532 militaire handen tegen militaire +hoofdbedekkingen tikken_, lijkt mij deze zaak van genoegzaam algemeen +belang, om er eene nadere bespreking aan te wijden. + +Ik zal dit doen op ego-centrisch-militaristische wijze, en begin +aanstonds te verklaren, dat ik gaarne salueer; de militaire groet is mij +van een plicht tot een genoegen geworden, van genoegen tot wellust en +van wellust tot hartstocht. + +In café's en restaurants spring ik, bij het naken van welken meerdere +ook, als door een veer gedreven in kaarsrechte houding, niet lettende op +vaatwerk, dat in scherven van mijn schokkend tafeltje valt of op +buurlieden met wie ik in onzachte beroering geraak. + +Bij den scheerder spring ik--het vlijmscherp mes verachtende--omhoog. + +Op straat breng ik mijn groet met zóódanigen nadruk, dat de meest +hooggeplaatste superieuren snel pijp of sigaar uit den mond nemen en de +arm hunner echtgenoote loslaten bij mijne nadering, teneinde mijn groet +op dezelfde wijze te kunnen beantwoorden als ik hem breng. + +Ik stoor er mij niet aan of zij al rustiglijk hun soep of drank genieten +in koffie- of eethuizen... ik plaats mij kaarsrecht, met aanéénkleppende +hakken rècht voor hun tafeltje en volhard in deze houding, totdat zij +gelieven mijne nietige aanwezigheid te aanvaarden en te approuveeren +door eene lichte neiging met het hoofd. + +Ik groet meerderen in voorbijsuizende trams en huurautomobielen, weer +anderen met een pakje in iedere hand--die alsdan het hoofd in mijne +richting moeten draaien, mij daarbij aanziend--meerderen op vélocipèdes, +paarden en motorrijwielen... kortom, ik gedraag mij met innig wèlbehagen +naar de bestaande voorschriften. + +Aan den anderen kant onderga ik met zeker filosofisch genot de +bejegeningen, welke mijn confrère heeft willen onderwerpen aan de +algemeene belangstelling. + +Wanneer ik mijn reglementaire eerbetoon bracht, is het herhaaldelijk +voorgekomen, dat zulks beantwoord wierd met een goedmoedig: +»_besjoer_«.[F] + +[F] _besjoer_ = _Nederlandsche volksuitdrukking, vermoedelijk afkomstig +van den Franschen groet: bonjour_ (= _goeden dag_) [Woordenboek.] + +»_Besjoer_« schijnt--ondanks de hieronder aangegeven afleiding--eene +uitdrukking te zijn, die in zekere kringen zoo goed als morgen-, +namiddag- als avondgroet geldt. Geen enkel militair reglement bevat +overigens de uitdrukking _besjoer_ als equivalent aan den groet. + +Een andere merkwaardigheid, die ik niet onopgemerkt mag laten in dit +verband, is deze, dat het meerderen vrij staat om, als teeken van +opperste goedertierenheid, een gebaar te maken, dat zooveel zeggen moet +als: »houd je gemak maar--ik ben niet gediend van dit eerbetoon«. + +Als toelichtend voorbeeld moge hier gelden mijne ontmoeting van dezen +middag; ik zat--goedig--ergens, in een soort societeit, te lezen, +toen opeens de gapende deuropening de gestalte omlijstte van eenen +ongeschoren superieur met slecht geknipt hoofdhaar. Aanstonds ontrukte +ik mijn geest aan de lectuur, concentreerde deze op het reglement van +krijgstucht, en maakte aanstalten, om, verrijzende uit mijne liederlijk +gemakzuchtige houding, die aan te nemen van eenen jongen eik... + +Hoe groot waren echter de schrik, en tevens het weldadig gevoel van +dankbaarheid in mij, toen deze meerdere, met een handgebaar als dat, +waarmede de Romeinsche Keizers het leven schonken aan onderliggende +gladiatoren, mij beval hem _niet te groeten_. + +Ik heb niet de eer, dezen menschlievenden superieur van nabij te kennen, +en--hij duide het mij niet euvel--maar ik gevoel vrees voor eene +mogelijke kennismaking. Want wat moet men doen--in 's hemelsnaam +wàt--wanneer iemand uit vriendelijkheid je groet weigert? + +Het duizelt in mijn--helaas--àl te gezelschappelijk--brein. En, méér dan +ooit, wil ik mij vanaf dezen namiddag militair gevoelen. + +En nòg ben ik niet uitgepraat over den groet! Er rest mij een zeer +actueel, een _in lagere militaire kringen_ (van korporaals en nòg +hoogeren weet ik natuurlijk niets af) op het oogenblik +druk-bediscussieerd vraagstuk, dat ik mijn lezers met nadruk voorleg. + +Het luidt als volgt: + +_Wat of wien geldt de militaire groet? de distinctieven van een rang, òf +den drager dezer distinctieven?_ + +Ik persoonlijk acht mij niet competent het antwoord op dezen vraag te +geven; ik zeide u reeds, dat ik een slaaf ben van den +militairen-groet-hartstocht, en, gij weet het allen: in hartstocht +ontstoken menschen hebben geen rijp oordeel. + +Ikzelve groet wáár en hoe ik slechts distinctieven zie: op mouwen, op +kragen, op overjassen... + +Onlangs heeft men er mij in de kazerne zelfs op betrapt, dat ik--en ik +schaam mij bijna zulks in het publiek te bekennen--dat ik op mijnen weg +naar de cantine salueerde voor de goud-bestreepte overjas van onzen +sergeant, die aan een lijntje (de overjas, niet de sergeant) te drogen +hing... + + * * * * * + + +_Feestgeschenken._ + +Bij al het goede, dat de dienst mij gegeven heeft is ook dit: ik zie nu +klaar en helder voor mij, wat de groote fout is in onze maatschappelijke +samenleving. Een fout, die bankroeten en veeten en brouilles en +mal-entendu's bij dozijnen in de wereld brengt, die huwelijken verstoort +en voorgenomen huwelijken doet afspringen... + +Ik meen _de verderfelijke spilzucht_, die in ons allen is. + +Wanneer onze ouders jarig zijn, of als wij het Sinterklaasfeest vieren, +dragen wij de meest prijzige zaken in huis; naar begrafenissen zenden +wij péperdure kransen en bloemstukken, en wij rusten niet, wanneer de +geschenkentafel van een bruidspaar zonder een zilveren jardinière of 250 +oestervorkjes onzerzijds blijven moet... + +Wij putten door onze beurzen onze harten ledig, en onze zielen vullen +zich met nijd en venijn, waar slechts liefde en toewijding behoorden te +bestaan. + +Dit alles wilde ik zeggen, alvorens u het treffend voorbeeld van +waarlijk finantieel overleg te toonen, dat ik dezer dagen mocht +medemaken. + +Een mijner collega's dan huwde, althans was van plan in het huwelijk te +treden. + +Nu, als goede vrienden offer je dan met genoegen je dubbeltje of je drie +stuivers, teneinde een passend feestgeschenk te kunnen helpen +bekostigen. + +Er zijn wel altijd booze tongen, die beweren, dat: »hij trouwt voor de +ondersteuning!« of »dattet een moetje is«, maar, waarlijk goed gezinde +kemeraden, zooals ik niet aarzel mij er een te noemen, hechten geen +geloof aan dezen taal, en getroosten zich het ongerief van tien of +vijftien centen, teneinde dien dag tot een onvergetelijke te doen zijn. + +Aldus geschiedde, en, hoewel niet zonder vechten en kleerscheuren, kwam +een bedrag van f 9.22-1/2, zegge negen gulden en twee en twintig en een +halve cent bijeen. Nu denkt ge alweer aan de zilveren jardinière, of de +250 oestervorkjes... + +Neen, lezer, dat hebt ge nu eens lekker mis! Geen stomme jardinière, en +geen doodgewone oestervorkjes, doch: + + a. _een pendule voor schoorsteenmantel_, + b. _een dito zijstuk_, + c. _een dito dito_. + d. _een (ietwat gehavend) borstbeeld van Boerhaave op voetstuk_. + e. _twee schilderijen_. + f. _een doosje met opschrift: »Souvenir du Caire«_. + +(dit laatste luxe voorwerp voorzien van een niet onkunstig uitgevoerde +voorstelling van het Casino met omgeving.) + +»Nou«,--zeide Marinus, die de aankoop had gedaan, met kwalijk verholen +fierheid--»nou zèg, dat is nogges een kedo, waarvan ze op derlui kop +zullen gaan staan fan de lol, wàtte?« + +Wat dan ook--naar men zegt--plaats heeft gehad. + + * * * * * + +N.B. Nadere berichten melden, dat het huwelijk niet doorgegaan is, ja, +dat de huwelijksplannen gefingeerd waren. + +Dit zal u het feit verklaarbaar maken, dat de geschenken momenteel +vertoeven in den gemeentelijken Lombard. + + + + +XI. + + +_Beroeps-risico._ + +Het was maar een héél kort, bescheiden berichtje, dat dezer dagen in +de Vaderlandsche pers gecirculeerd heeft, doch het was er een dat mij, +en velen met mij, vervuld heeft met innige dankbaarheid jegens onzen +goedertieren superieuren. In het kort kwam het hier op neer, dat het +legerbestuur een commissie afgevaardigd heeft naar een tentoonstelling +te Düsseldorf waar--naar men mij vertelt--allerlei nuttigs en +merkwaardigs te zien zal zijn op het gebied van kunstarmen, kunstbeenen, +glazen oogen, houten neuzen en diergelijken. Het gemoed schiet mij vol +bij de gedachte aan deze voorzorgen, genomen in een tijd, dat gelukkig +ieder Nederlandsch soldaat nog in het bezit is van een volledig stel +lichaamsdeelen en organen. Vooral de pers der centralen is sterk in het +verspreiden van berichten en foto's betreffende handige verminkten; +zelfs in de cinematograaf ziet men wedloopen van éénbeenigen, en +handenarbeid, verricht door éénarmigen. Het komt mij voor, dat minder +opgeblazen en reclame-achtige arbeid in deze richting méér sympathie +verdienen zou. + +Aan den anderen kant is de risico, aan ons beroep verbonden, een al +te weinig onder het oog geziene factor. Dit komt door de duizenderlei +voorzorgen, waarmede de soldaat in vredestijd zich omringd ziet, als +daar zijn: watjes in de ooren bij schietoefeningen, overjassen aan bij +regenweer en gedwongen bedlegerigheid bij verkoudheden. Hoeveel mannen +zijn er, die ongaarne in een boom klimmen, of in een molenwiek, om te +observeeren? + +Een ken ik er, die nu reeds maandenlang iederen morgen het hospitaal +bezoekt, om daar een soort neusgat-verwijdings-kuur te ondergaan, +waaraan in het »burgerleven« de gedachte niet bij hem zou zijn +opgekomen. + +Een marsch bij regenweer wordt afgelast, terwijl een jachtpartij onder +dezelfde omstandigheden ongetwijfeld door zou gaan. + +Hoe kortzichtig zijn wij soldaten, die in onzen binnenzak het boekje +met roode-kruis bepalingen dragen, om onze hals het identiteitsplaatje +en in het tuniekzakje de verbandpakjes.... + +En nu kunt ge me duizendmaal een onkieschen cynicus noemen, of een +smakeloozen beer, maar ik zeg het tòch! Ik zou het willen toeroepen +aan de boerenkinkels, die in uniform 's avonds tierend langs den weg +zwaaien, en aan de onverschillige pummels, die slapen in het gras: dat +ze soldaten zijn, en dat er iets ernstigs bestaat, dat beroeps-risico +heet. + +Hebben wij het zelf niet één dag gevoeld, dien eersten mobilisatiedag, +toen, ieder naar zijn aard, ingetogen of luidruchtig-zenuwachtig, zijns +weegs ging, en zich _soldaat_ gevoelde? + +[Illustratie] + + * * * * * + + +_Het vakblad._ + +Gij allen, die uitgesloten zijt van ons groot organiek verband, gij hebt +ook uwe vakbladen. Wij hebben het ònze, in de _Soldaten courant_, die, +òndanks Kleerekooper, door gaat met het publiceeren van berichten uit +het _Handelsblad_ en verzen uit de cantine. + +Ons vakblad heeft dit gemeen met andere vakbladen, dat wij het pas +lezen, wanneer er broodjes in verpakt geweest zijn. 's Morgens, wanneer +wij naar ons werk gaan, op de hei, of in de schietloodsen, dan schaffen +wij ons voor 1 cent het vakblad aan, en wikkelen daarin eenige +consumptie. + +Pas wanneer deze genoten is, gaan wij de met margarine bevlekte +drukregelen lezen. + +»Daarom«--zegt Kees--»moste ze die zwarte plaatjes d'r uit late--dat +geeft maar vuile inkt-rommel an je brood.« + +Intusschen wordt de poëzie, die zeer door dit blad wordt aangemoedigd, +om niet te zeggen veredeld, in ruimen kring gewaardeerd. Afscheidszangen +aan korporaals zijn schering en inslag, zooals: + + Korporaal Verbeek gaat ons verlaten + hij deelde lief en leed met ons een jaar + en was zeer goed voor zijn soldaten, + het ga' hem goed, roept onze vriendenschaar. + De jongens van de escouade + wenschen hem voorspoed op al zijn paden. + +Dezer dagen heeft de Commissie tot het verkrijgen van een goeden tekst +op de muziek van de defileermarsch »_Turf in je ransel_« voor de zware +taak gestaan een keuze te moeten doen uit eenige honderden inzendingen. +Zij is geslaagd in de keuze, en heeft bovendien consolatie- en tweede +prijzen gegeven. Waarom was »_Turf in je ransel_« niet goed? Wanneer het +zoo door gaat, komt er weer een commissie voor »_Op de hei daar zal ik +je dondere_« of »_Sergeant ze gooie met steene_,« en een voor »_de +tentcommandant is dronke_.« + + * * * * * + + +_Alweer de militaire groet._ + +Goede lezer, het schaamrood overvloeit mijne kaken, nu ik u een +bekentenis moet gaan doen: men heeft mij bestraft, bestraft wegens het +niet groeten van een meerdere in rang. + +Ik wil mij niet verontschuldigen... ik heb gezondigd en geboet... ik ben +nu quitte met de gerechtigheid. + +Het was een afschuwelijk moment, en bij de herinnering aan het geval, en +aan tante Alida, die er bij tegenwoordig was, krijg ik weer congestieve +gewaarwordingen van ontzetting. + +Tante Alida had het middagmaal ten onzent genoten, en, tegen half tien, +maakte ik mij op haar tot hare nabijgelegen woning te geleiden. Onderweg +werden wij door een onverwachten regenbui overvallen, en ik haastte mij, +tante's regenscherm in staat van actie te brengen. Op hetzelfde moment, +dat het haakje over de pal knipte, klonk een luid, bevelend geschreeuw +achter ons. Tante, die geenerlei relaties met schreeuwende lieden +op straat pleegt te onderhouden, maakte geen aanstalten, om den +voortbrenger van het geroep te zien, en ik zelve, die evenmin +aangetrokken word door straatrumoer of relletjes, stapte beminnelijk +koutend naast haar voort. + +Totdat--op eens--(bij de herinnering word ik aschgrauw in 't +aangezicht), een niet al te zindelijke hand mijn overjas van achteren +beroerde. Denkend aan mogelijke zakken-rollerijen, wendde ik mij +energiek om... doch wankelde. + +Daar stond een meerdere, een sergeant, houdend in de linkerhand een +soort slagersboekje, in de rechter een afgekloven potloodstompje, en +zijn mond sprak toornig: »Wie bin je?« + +Ik haastte mij te informeeren naar de bron zijner belangstelling, maar +reeds had tante Alida, hoewel sidderend, mij, en ook haarzelve, den +schrikkelijke bekend gemaakt, wellicht in de hoop hem daarmede milder te +stemmen. + +[Illustratie] + +Toen tante echter bemerkte, dat onze belager verzuimde hare beleefdheid +te beantwoorden, door zich aan haar en mij voor te stellen, werd zij +toornig. + +»Melis«, zeide zij, »laat ons voortgaan. Ik houd er niet van, op straat +lastig gevallen te worden door... mannen«. + +»Ik ook niet, tante«, deed ik deemoedig. + +Inmiddels had zich een dichte haag van nieuwsgierigen, den regen ten +spijt, om ons verzameld. + +Met groote letters schreef de schrikkelijke in het boek: »Stoke, +landstormplichtige, ...e Compie, .....e Reg....« en weer sprak zijn +mond: »Je heb je meerdere niet gegroet«. + +Toen, alle moed waarover ik beschik verzamelend, zeide ik, dat ik hem +niet gezien had, en verzweeg daarbij ridderlijk, dat Tante Alida's +regenscherm de schuld aan alles droeg. + +Daarop, vreezende, dat tante's reputatie onder dit relletje te lijden +zou hebben, drong ik haar en mij door de inmiddels aanzwellende +menschen-zee, en wij verdwenen in een steeg... + +Tante Alida's reputatie was gered... ten koste van de mijne... want nu +vermeldt mijn conduite-staat een straf van vier dagen kwartierarrest, +wegens het niet groeten van een meerdere op den openbaren weg... + +Zal tante ooit weten, welke de Groote Daad geweest is van mijn +militairen loopbaan...? + +Primus in orbe deos fecit timor... + +[Illustratie] + + + + +TWEEDE GEDEELTE. + +TUSSCHENWOORD. + +VAN DEN BURGER, DIE MELIS-STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE, GEWORDEN IS. + + +Hier moet ik, geduldige lezer, mijn militaire-zelf ter zijde springen, +en wel als burger. + +De zaak is, dat hijzelve zich schamen zou, de bekentenis te doen die ik, +als civilist, zonder mij of hem te blameeren, te boek kan stellen. + +De landstormplichtige heeft zich, nadat hij acht-en-een-halve maand (den +verplichten oefentijd) »onder de wapenen heeft doorgebracht,« eenigen +tijd in het burger-leven teruggetrokken. + +Men achtte hem voorloopig voldoende bekwaamd in het wapenbedrijf, en hij +toog huiswaarts. + +Onderweg, van de kazerne naar zijne woning, kwam hij reeds vagelijk en +uitsluitend innerlijk met mij, zijn burgerlijk-zelf, in aanraking. + +Ik was verbaasd over de verandering, die in hem had plaatsgegrepen. + +Er was een zekere goedmoedigheid in de plaats getreden van de ietwat +koele reserve, die hem voorheen kenmerkte. Hij sprak luid en lachte gul; +hij keek met zekere ironie naar de reeksen fleschjes en doosjes op zijn +toilet-tafel, en ergerde zich niet, toen hij zijn hond slapend aantrof +op zijn hoofdkussen. + +»Dat zijn allemaal kleinigheden,« verklaarde hij, »de hoofdzaak is, dat +je gezond bent.« + +Nog nooit had ik hem zulk een gemeenplaats hooren bezigen; hij scheen +dat te voelen, en legde zijn hand op mijn hart, terwijl hij me ernstig +toevoegde: + +»Mijn waarde, het is een kenmerkend verschil, tusschen de beschaafde en +onbeschaafde klassen, dat deze gemeenplaatsen als zoodanig voelen en +begrijpen, terwijl gene langs allerlei vreemde omwegen tot die simpele +waarheden moeten terugkeeren! Waarom dan niet direct de gemeenplaats in +al haar consequenties aangenomen?« + +Hiertegen wist ik niets in te brengen. + +Vervolgens ontkleedde zich mijn militaire-ik, stapte in een +ongeparfumeerd bad, en schoor zich daarna; ik merkte op dat hij niet, +zooals vroeger, na het scheren zijn gezicht insmeerde met vinaigre en +drie verschillende evenzeer geurige zalfjes. + +Na een korte aarzeling schoot hij een mij toebehoorende zéphir pijama +aan, en ging te bed. + +Den morgen daarna, toen ik ontwaakte, wist ik, dat mijn militaire-zelf +in mijn burger-ik was opgelost. + +In langen tijd had ik mij niet zoo wèl gevoeld. + +Om zeven uur stond ik op, en om halftien was ik, in een eenvoudig pak, +en zonder button-hole of lichte slob-kousen onderweg naar mijne +bezigheden. + +Dat leven duurde een maand. + + * * * * * + +Na een maand stond ik weer laat op, droeg weer een button-hole en lichte +slobkousen. + +Na drie maanden herinnerde ik mij nauwelijks nog de sociale gevoelens +van mijn militaire-ik. + +Ik zweeg halsstarrig, wanneer iemand achter-op-de-tram mij toesprak, of +als mijn kapper zei, dat het mooi weer was. + +Eens, toen ik Gerrit ontmoette, groette ik hem met meer welwillendheid +dan gevoelens van vriendschap. Kogelfleschjes, Quatta-reepen en +Cats-boonen waren nog slechts vergeefelijke jeugdfouten in mijne +oogen, en Zondags in het Concertgebouw herinnerde ik mij nauwelijks de +aangename uren, die mijn militaire-ik daar eenmaal met zijne kameraden +gesleten had. + +Zelfs ondervond ik niet meer het genoegen van de vroegere meerderen van +mijn dubbel-ik te kunnen negeeren. Ik zàg ze niet meer... + +Het lag àchter mij als een droom; ik leefde weer in koele +maatschappelijkheid, zooals de reiziger, die de luchtige hoogten van een +Alpenpas bereikt heeft, en niet meer achter zich ziet naar het warme +Italiaansche land... + +De koele wind der maatschappelijke kronkelpassen woei mij om de ooren, +en in dien wind stak ik mijn gecultiveerde civiele neus... + +Toen kwam de slag... + +De slag was een groot officieel papier, dat mij andermaal tot den +werkelijken dienst opriep. + +Toen ik den brief gelezen had, stond ik tegenover mijn lang vergeten +militaire-zelf, zooals een eerbiedwaardig rechter zich gevoelt, wanneer +plotseling een vergeten schuldeischer uit zijn studententijd zijn deftig +studeervertrek binnentreedt... + +Ik kènde zijn gelaatstrekken nauwelijks meer, maar de herinnering bracht +mij op dat oogenblik honderd realiteiten in de gedachte, die als +onverbiddelijk harde hamers mijn net-gekapte hoofd troffen. + +En, vreemd, maar ik haatte mijn militaire-ik. Ik haatte mijn dubbel-ik, +zooals men een afgedragen, vuil kleedingstuk haat, dat men vindt bij het +opruimen van zijn garderobe. + +Ik snoof de geur op die uit den brief kwam, en het was me, alsof het de +reuk van aardappelenwater, en soep en dwijlen en zeepsop was... + +Dien nacht sliep ik niet. + +Mijn militaire-ik sarde mij, zooals een opdringerige, onsmakelijke +kennis iemand hinderen kan. Hij drong zich aan mij op, en strekte zijn +viese, zwarte handen naar mij uit; hij fluisterde mij dingen in het oor +over »marschen« en »wachtkloppen« en »kribben« en »aardappelen en +uien«... en ik háátte hem. + +Den volgenden morgen kwam zijn oppasser, om het geweer van zolder te +halen en te poetsen. + +Hij hield mij voor hem, en zeide vriendelijk goeden morgen; hij wist +niet, hoe mijn burger-ik hem verfoeide en verachtte. + +Hij wist niet, dat daar iemand ànders voor hem stond, een trotsche en +pretentieuse burger, en hij heeft niet begrepen, waarom ik hem op dat +oogenblik niet, zooals vroeger, hartelijk de hand drukte.... + +Ditmaal wisselden wij geen verstandige brieven, mijn militaire- en mijn +burger-ik. + +Wij accepteerden elkanders hinderlijk gezelschap, zooals doodsvijanden, +die toevallig in dezelfde spoorwegcoupé moeten reizen. + +Nog drie dagen gingen wij grimmig zwijgend naast elkander voort... + +Toen gaven wij elkander, noodgedwongen, de hand; maar mijn militaire-ik +bleek, misschien wel door de macht der onverzettelijke omstandigheden, +de sterkste. + +Op zekeren dag greep hij me bij den strot, en wierp mij verre van zich. + +Nog zag ik, hoe hij haastig wegsnelde, om zijn soldaten-pak weer aan te +trekken.... + +Toen wierp hij zijn ransel om, nam zijn geweer, en stopte zijn zakboek +in den zak van zijn overjas. En hij ging met driftige, maar vastberaden +stappen weg.... + + + + +VERVOLG VAN HET DAGBOEK VAN MELIS-STOKE. + +NIEUWE REEKS. + + +_Januari 1917._ + + + + +I. + + +_Het vertrek naar het »Winterkurort«._ + +En hiermede, goedmoedige en geduldige lezer, vangt een nieuwe reeks +veldzakboekbladen aan. + +Dit feit hebt gij te wijten en ik te danken aan de beschikking omtrent +mij en mijne kornuiten door »_hoogerhand_« genomen; de beschikking, die +ons eene in het burgerleven voor »bescheiden beurzen« nauwelijks +denkbare luxe in het uitzicht stelt, nl. die van een _Winterkurort_. + +Een besluit, dat ons tot den werkelijken dienst terugroept. + +Ach, hoe weingen onder u beschikken over den tijd en de middelen om u +een winterbuitenverblijf te veroorloven... wanneer ik dit bedenk, wensch +ik bijna, dat gij in mijn plaats (derde klas vrij vervoer) naar +_Klei-lust_ gaan kondet. + +[Illustratie] + +Om militaire redenen noem ik mijn bestemmingsplaats _Klei-lust_, hoewel +ik, naar hetgeen men mij er van vertelt, even zoo goed de geografische +schuilnamen: _Modder-_, _Stank-_, _Vee-_, _Slik-_ of _Boerenkool-lust_ +zoude hebben kunnen bezigen. + +Intusschen behaagt het mij, deze brieven met _Klei-lust_ te +onderschrijven, welke naam trouwens reeds boven mijn schrijfpapier en op +mijne visitekaartjes is gedrukt. + +Vooralsnog ben ik echter te Amsterdam, en bereid mij voor op de reis; ik +bereid mij voor met ongeveer dezelfde vreugde als die, waarmede gij in +vredestijd uw sweaters en pelsjasjes en mutsen te zamen zoekt om een +Kerstvacantie in Grindelwald of Sint Moritz te gaan doorbrengen. + +_Mijn_ sneeuw, lezer, zal modder, _mijn_ hôtel een fort, en _mijn_ +Grindelwald _Klei-lust_ zijn. + +[Illustratie] + +Ik zoek dan ook niet zoozeer zaken bijeen, die mij van koude en sneeuw +zullen kunnen vrijwaren, dan wel uitrustingstukken waarmede ik mij +althans eenigszins zal kunnen wapenen tegen onaangename zaken, als daar +zijn: spattend slik, springend ongedierte, een middelmatige keuken en +een lakenloos nachtleger. + +Zoo ziet ge, dat mijn bagage er een van andere soort zal zijn dan de +uwe, wanneer ge naar uw wintersport gaat. Ik--ook niet dom--combineer de +Cresta-run met het Modderbad, drink heilzame wateren, eet bruin brood, +en wandel bij muziek (militaire)... en dit alles onder den rook van +Amsterdam, met vrij vervoer, en met eene bezoldiging van twintig cent +per dag! + +Haha, lezer! Ik zie afgunst in uwe oogen! Gij zult den heelen winter in +Amsterdam zijn om u te laten plukken op liefdadigheids-bazars, om +eetverplichtingen na te komen, en digestie-visites te maken.... + +En ik ga den heelen winter naar buiten. + +Dit bedenkende, ga ik met dubbelen ijver voort met het pakken van mijn +dressing-case.... of liever ransel; ik stapel pakjes zeep en blikken +corned-beef op doozen insecten-poeder, en van tijd tot tijd werpt een +vriendelijke hand een worst of een zijde spek tusschen de tot inpakken +gereed liggende laarzen en lijfgoederen. + +»Zult ge,« vraagt tante Adolphine, »vriendelijk tegen uwe meerderen +zijn? Wie houdt nu zulk een fort schoon, waar zoovele jongelui bijeen +zijn? Is er een portier, die uwe brieven en boodschappen aanneemt?« + +Ik verzeker haar, dat mijne meerderen zich niet over hondschheid +mijnerzijds te beklagen zullen hebben, dat een tiental schoonmaaksters +en huisknechten mij en »de andere jongelui« keurig zullen verzorgen, en +dat een rijk gegalonneerde portier steeds bij de fortbrug gereed staat +om, natuurlijk tegen eene kleine belooning, brieven, boodschappen en +handkoffers aan te nemen. + +[Illustratie] + +Tante Adolphine is gerust gesteld, en zij biedt mij haar auto aan, om +daarin naar het fort te rijden. + +Indien het eenigszins mogelijk is, zal ik dat aanbod aanvaarden. + +Wanneer? + +Lezer, wanneer dit schrijven onder uwe oogen komt, zal ik er reeds zijn. + +Het afscheid heeft plaats op hetzelfde oogenblik dat ik deze regelen +schrijf. + +En, wanneer zij u, tot strengen lettervorm gevoegd, onder de oogen +komen, dan zult gij niet weten, dat op deze plaats van het manuscript +een dikke, zware traan gevallen is. + +Dat is het geheim van den zetter en mij, nietwaar zetter?[G] + +[G] Noot van den zetter: »Jawèl! Wees gerust!« + +En, indien gij er toch achter mocht komen, dan wil ik hieraan toevoegen, +dat het geen traan van zelfbeklag of weeklijkheid was, verre van dien. + +Het was een gelegenheidstraan! + +Zooeen van de soort, waarvan tante Adolphine er 10 à 11 storten zal op +het oogenblik, dat ik, geheel toegerust, in haar auto zal wegrijden. + +Een afscheidstraan van Amsterdam, zooals iedere handelsreiziger er 365 +per jaar schreit. + +Want Amsterdam en hare behagelijke kazerne is mij zoo lief geraakt; men +zegt wel eens, dat het hôtelleven iemand onhuiselijk maakt. + +Mijne ervaring is geheel tegengesteld aan dat begrip. + +[Illustratie] + +O! ik weet zeker, dat ik mij direct thuis en behagelijk zal gevoelen in +Klei-lust... ik zal er een tuintje aanleggen, om tegen het volgend +voorjaar elken morgen radijsjes aan het ontbijt, en 's avonds geregeld +asperges aan het diner te hebben.... + +Ik ga een kip houden, en snoeken visschen.... + +En den geheelen winter exerceeren.... + +Lezer, ik beloof u geregeld te zullen schrijven over mijn wintersport. + +Daar is tante Adolphine's chauffeur.... hij moet vragen of mijnheer zijn +ski's en schaatsen mee wil nemen, en dat mijnheer zijn overschoenen niet +vergeten moet.... Ik zal hem uitsturen om _nòg een doos insectenpoeier_ +te halen, en _een pakje B. Z. K. pruimtabak_.... + + + + +II. + + +_De Aankomst._ + +J'y suis... en ik zal er moeten blijven ook. Terstond na mijn aankomst, +haastte ik mij, tante Adolphine van mijn voorloopig behouden-zijn op de +hoogte te brengen, in ongeveer de volgende bewoordingen: + + Klei-lust--Jan. 17. + +_Hooggeschatte Tante._ + +Uw auto heeft mij snel, helaas àl te snel, naar mijn Winterkurort +gebracht. Om u maar direct de waarheid te zeggen: ik ben nog nooit in +eenig hôtel zoo vreemd ontvangen. Het was, alsof ik allesbehalve welkom +was, en een brutale indringer. Nu weet niemand zoo goed als gij, hoe +weinig deze tocht met mijn persoonlijk initiatief uitstaande heeft, +en hoezeer het voornemen er toe beïnfluenceerd werd door Hoogerhand. +Desondanks gedroeg men zich jegens mij, zooals ik dat wel eens +ondervonden had in hôtels, in de haute saison, wanneer ik weinig bagage +had, of mijn komst niet telegrafisch vooruit gemeld had. + +[Illustratie] + +Het vreemde is, dat in dit geval een telegram mij vooruit gegaan was, +dat ik bagage had (een kist van de kleur en afmetingen eener gemiddelde +salon-pianino-met-pianola-aanbouw) en dat het seizoen het goede niet +is... de wintersport is uit, en de sneeuw is versmolten tot kwalijk +riekende, vette teel-aarde. En tòch, tante, ontving men mij als een +indringer. + +Licht blozend om het pijnlijke dier situatie, volgde ik een +chasseur-à-pied naar het rez-de-chaussée-vertrek, dat ik met een +twintigtal andere logeergasten deel. + +Het was er duister, want het eenige venster was zoo groot als een +»Palthe-doos,« en bovendien ten halve gesloten. + +Intusschen bleek mij aanstonds, dat mijne twintig adsp. kamermakkers +zich reeds zoozeer geassimileerd hadden aan deze nooddruftige +toestanden, dat zij blijkbaar kans gezien hadden, met hun twintigen mijn +aankomst door deze halve palthe doos te bespieden. + +Tenminste, zij riepen, doelende op uw fraaie limousine, als in koor +»heijeveelgeldmeegebracht?« + +Ik begreep dien kreet niet aanstonds, maar, instede van hem zoo +phonetisch-juist mogelijk te herhalen, vraagde ik: »pardon?« + +[Illustratie] + +Weer riepen zij, nu duidelijker accentueerend: + +»Hei-je-veel-geld-meê-gebracht?« + +Der waarheid getrouw haastte ik mij te antwoorden: + +»Twee-gulde-vijf-en-zestig-cente, een zilverbon en twee pietjes.« Op +dat oogenblik bedacht ik, dat de Amerikaansche tol-beambten dezelfde, +oppervlakkig ietwat onbescheiden lijkende, vraag aan vreemdelingen +plegen te stellen. + +Reeds tastte ik naar mijn beursje, om mijne bewering waar te maken, toen +een der vriendelijkste heeren zich ten halve van zijn bed verhief, en +riep: »Wat mot je!« + +Iet of wat stotterend zeide ik, met een lichte buiging: »Mijn naam is +Stoke.« + +Hij lachte honend, alsof ik gezegd had: »mijn tante heet Adolphine,« en +gaf toen van zijn geringe belangstelling blijk, met de woorden: + +»Kamme niks verdomme, wat mòt je?« + +Toen zocht ik eenige oogenblikken naar een populaire uitdrukking, +teneinde hem van repliek te kunnen dienen, en vond er inderdaad eene, +die ik met een gelaat, stralend van zelfvoldoening, uitsprak: + +»Had je me maar!« + +Hoewel dit antwoord evenmin voor snedig als voor buitengemeen passend +kon doorgaan, bracht het mij eenige sympathie van de zijde mijner +makkers, en reeds stonden wij op het punt gezamenlijk een lied aan te +heffen, toen de verbroederingsdroom wreedelijk verstoord werd door een +superieur, die mij naar een ander vertrek voerde, dit hebbende twéé +palthe-doozen en een nis aan de achterzijde, en dat bestemd bleek voor +mij en een twintigtal andere krijgsknechten. + +[Illustratie] + +Ik zal u niet vermoeien, tante, met de geschiedenis der nieuwe +kennismaking, of met de omschrijving der geuren, waarmede de atmosfeer +dezer bij uitstek kleine ruimte bezwangerd werd, en die opstegen uit een +walmende pot met _haren_ (= zuurkool) en uit eenige andere wierookvaten +en vaatwerken. + +Te middernacht lag ik te bed; de geuren waren als lauwe walmen om +mij heen; wanneer ik het hoofd méér dan twee centimeters van het +stroo-kussen ophief, bezeerde ik het aan de ijzeren matras van mijn +bovenbuurman. Op de boot en in den trein is een bovenbuur in de cabin +lastig, op een fort is hij onuitstaanbaar. Wanneer hij even woelt, +kraakt de roestige kribbe verdacht, en een wolk van stof en stroohalmen +daalt op den argeloozen beneden-man. Het werd één uur. + +Men walmde, kraakte, nieste, snorkte en riekte. + +Het was, alsof het bovenbed langzaam dalen ging, om mij te verpletteren; +ik was koortsig en benauwd. De stroohalmen kietelden mij... en men +bleef walmen en snorken. Toen, tante, draaide ik mij om... en ziet, de +natuur kwam mij troosten. + +Door een der geopende palthe-doozen ontwaarde ik een vaag landschap: wat +wazige boom-silhouetten tegen een bewolkten nachthemel, waardoor het +maanlicht vreemde schaduwen en lichtvlekken deed drijven. Nu en dan +liet een wolk een stukje donkeren nachthemel vrij, met een troostend +sterretje erin: ik moest denken aan de taart mijner kinderverjaardagen, +waarvan _een-stuk-met-een-kersje_ hèt ideaal was... + +De nachthemel zag er zoo frisch uit... maar zoo vèr. Maar hij gaf mij de +illussie van _buiten_-te-zijn. »_Ik ben buiten_« herhaalde ik een paar +malen bij mijzelven: + +_Ik woon nu heerlijk buiten..._ + +En met die troostende gedachte, sliep ik, walm en nies en snork ten +spijt, rustig en berustend in... + + * * * * * + + +_Aardappel-practijk._ + +Lezer hebt ge wel eens een _aardappel_ gezien? Neen, ik meen +nu geen pommes-frites, of pommes-paille; ik bedoel zelfs niet de +pommes-de-terre-en-robe-de-chambre, die ge als natuurgerecht met +rustieke fierheid op uw tafel doet brengen; dit zijn altemaal +degeneraties van _het begrip aardappel_. + +Ik meen een _aardappel_, geen gekookte of gebakken luxe-aardappel, +en geen verwijfd-reine aardappel, zooals die in een kelderkist ligt, +maar een doodgewone aardappel. + +Ziet, daar staat ge nu! + +Een aardappel, luister nu, is in den natuurlijken staat een _bonk klei_; +wanneer ge met een vlijmscherp pennemes de omgevende humuslaag +voorzichtig verwijdert, stoot ge op de aardvrucht zelve; deze heeft de +grootte van een gemiddelde rose oliebol! + +Van zulke aardappelen, lezer, maak ik er iederen morgen vijf of zes, al +naar men mij daarvoor één of anderhalf uur den tijd geeft, voor de +consumptie gereed. + +Des morgens drijft men mij en mijne kameraden naar een houten loods, +die tot opslagplaats van landbouw- en oorlogsmateriaal dient, te +oordeelen naar eenige spaden, eggen en --------[H], die daar opgeslagen +staan. + +[H] Door den censor geschrapt. + +In deze loods dan, werden wij te hoop gedreven, en zullen wij in den +vervolge iederen morgen te hoop gedreven worden, om aardappelen te +jassen. + +Jassen is een kunst. + +Men _schilt_ een appel, _pelt_ een sinaasappel, doch _jast_ een +aardappel. + +Ook ik jaste. + +Daartoe deed ik, zooals mijne kameraden deden; nam plaats op een lage +tabouret, scherpte het overigens reeds vlijmscherp pennemes aan den +schoenzool... en... jaste. + +[Illustratie] + +Ik jaste voorzichtig, en slaagde er in, in anderhalf uur tijds vijf +aardappelen, te weten: 2 groote, één middelsoort, en 2 kleinere, in +blanke vruchten te doen verkeeren. + +Aanvankelijk ondervond ik eenigen tegenslag; uit de eerste aardappel, +die ik kerfde, kwam iets te voorschijn: het was een zesvoetig insect, +dat zich bliksemsnel verwijderde in de richting van mijn jassende hand. + +Ik slaakte een gil, en liet de vrucht vallen; deze spatte uiteen op een +stuk veldgeschut, dat daar toevallig stond, en danig bevuild geraakte. + +»Kààk uit!« snauwde zekere _Uiltjesbroekersma_, een Fries, die naast mij +jaste: »ik zal je het fort naar je hoofd gooie!« Aangezien het fort te +Kleilust groot en zwaar is, verbeet ik mijn woede, en greep een nieuwe +aardappel. + +Ditmaal was het een werkelijk buitengemeen groot exemplaar, omgeven +door een dikken humuslaag. Na deze voorzichtig verwijderd te hebben, +sneed ik, zuinigheidshalve, in dunne vliesjes de schil weg, want ik +herinnerde mij, dat een aardappel vlàk ónder de schil het voedzaamst is. +Er bleef, na een half uur jassens, een groote blanke vrucht over; maar +deze staarde mij uit zoovele lodderige oogen droevig aan, dat ik besloot +de enucleatie toe te gaan passen, m.a.w. al deze oogen uit hunne kassen +te verwijderen. Na een ander half uur opereerens, staarde ik op een +vreemd gevormde vrucht, vol diepe en ledige, netjes schoongekrabde +oogkassen. + +[Illustratie] + +Maar, het mocht dan drie kwartieren arbeids vertegenwoordigen, het was +een prima consumptie-aardappel; wel niet om van te watertanden (er waren +duidelijk zichtbare afdrukken op van mijn vettig-zwarte vingers, dit +kwam door het stuk geschut, dat ik getracht had te reinigen), maar dan +toch een prima aardappel. + +»Nou?« zei ik fier tot den naast mij zittenden man, die +_Uiltjesbroekersma_ heette, en een Fries was,--»nou? Had je me maar?« Ik +lachte populair. + +Maar hij haalde minachtend de schouders, en smaalde: »Snij em es door!« + +Ik sneed de consumptie-aardappel door. + +Deze bleek van binnen verrot. + +Alle arbeid was tevergeefs geweest... + +Zoo zult ge het slechts kunnen waardeeren, dat ik nog de wilskracht +bezat, kort achtereen, één middelsoort- en twee kleine aardappelen te +jassen. + +Ook mijne vrienden namen nieuwe aardappelen ter hand, en, onder het werk +zongen wij ... de _Internationale_. + +»Hou je bekke!« riep de sergeant. + +Toen hieven wij, schoon verschrikt, het altijd zoo aardige lied aan van: + + »_Weet je al van kóóóóssie_« + +en daarna het onschuldige: + + »»_Bai-Bai demoer_«, + »_Me zuster zit voor de piáááno!_« + +dat feitelijk beduidt: + + »_Bébé d'amour_«. + +Dit vertelde mij mijn buurman, zekere _Uiltjesbroekersma_, geboortig uit +Friesland. + + + + +III. + + Kleilust, Jan. 1917. + + +_Reizen en Passen._ + +Goede burgers! Ge hebt allen gesidderd bij het vernemen der +formaliteiten, waaraan ieder, die zich naar het buitenland wil +begeven, zich heeft te onderwerpen. Achter op lijn 2 hebt ge tegen uw +medereiziger gezegd: »dat dat voorloopig nog wel zoo blijven zal, ook nà +den oorlog.« En daarna hebt ge gezamenlijk, tot schrik en verbazing van +den conducteur en den trammenden slagersknecht, anecdoten opgehaald van +arrestaties aan de Russische grenzen, en over beroepspassenvervalschers +in Griekenland en Siberië.... + +[Illustratie] + +Onwetende burgers! Ge kent niet het verschrikkelijke van een +_binnen_landsche reis. Ge weet niet, aan welke gevaren en bezoekingen +een reizende soldaat in uniform, zelfs een in burgerkleeren, bloot staat +tusschen Utrecht en Amsterdam of aan de stations te Rotterdam en te +'s-Gravenhage. + +Overal staat men gereed om zijne passen te visiteeren en zijn +legitimatie te eischen, aan ieder loket weigert men hem een kaartje, +wanneer hij niet bewijzen kan, dat hij er een koopen màg. + +Zoo zijn de loerende kameraden en meerderen, op Vaderlandschen bodem hem +vaak noodlottiger, dan Russische grens-ambtenaren het een reizenden jood +of nihilist, Grieksche contra-spionnen het een voortvluchtigen spion +zijn... + +Let eens op, wanneer ge aan een groot station door de contrôle snelt, +om nog een taxi te vinden, buiten; let eens op, en bemerk de daar +posteerende militairen, die tusschen den stroom der burgers op uniformen +loeren! Zie dan, hoe gretig zij elken soldaat om pas en legitimatie +vragen, en, wanneer ge er een kwartiertje voor over hebt zult ge +bemerken, dat er daar in dat tijdsverloop méér worden gevat en +teruggezonden, dan zulks aan de Russische grenzen in een half jaar +geschiedt. + +[Illustratie] + +Rijd eens langs de wegen, die het verdedigde platteland met de stad +verbinden; ge zult daarlangs des avonds heele optochten van fietsende +soldaten zien. Zij mògen weg van hun forten, maar, zelfs voor hun eigen +kosten, mogen ze niet per trein reizen. Die menschen hebben er dagelijks +eenige uren fietsens voor over, om hun gezin even te bezoeken. + +Dit alles, goede burgers, heeft een doel. + +Dat doel is, dat gij voldoende steenkolen zult overhouden, om uwe +kachels te stoken, om electrisch licht te hebben, om te trammen, en +om--zij het dan ook slechts tot middernacht,--in verlichte koffiehuizen +te kunnen zitten. + +Alles heeft zijn prijs. + +Ge kunt reizen, zooveel ge wilt, en zònder passen-ellende. Wij, +soldaten, kunnen van tijd tot tijd reizen, en dan nog slechts op vertoon +van een pas. + +Zoo sparen de spoorwegmaatschappijen kolen. + +Alles heeft zijn prijs. + +Immers, wanneer het verlangen naar huis eens een dag héél sterk in ons +is, dan pompen wij onzen achterband op, en fietsen een uur of wat, en, +indien wij wèl een gezin, maar geen rijwiel kunnen houden, nu, dan +slikken wij ons verlangen maar in, en houden het oog gevestigd op het +maandelijksch verlof. + +Want er is kolen-nood. + +Ja, ja: _pourvu qu'ils tiennent, les civils!!_ + + * * * * * + + +_De film van Leger en Vloot._ + +Wanneer ik een winkel had, zeide _Gerrit_, en ik bang was voor mijn +concurrenten, dan zou ik het volgende doen: Ik huurde een groot huis, +met veel étalage-kasten. In die étalage-kasten zette ik àllen voorraad +dien ik had. De winkel zelf bleef ledig; alleen moesten er een paar +vroolijk uitziende winkeljuffrouwen rondloopen. Ik zelf hing een zware +horlogeketting op mijn buikje, en antwoordde iedereen, die iets anders +wenschte, dan in de uitstalling lag: »het is uitverkocht maar reeds +na-besteld!« + +Zoo'n winkel is de Leger- en Vlootfilm. Het is een étalage, en binnen +loopen soldaten met vroolijke gezichten. + +»Ik wist niet, dat we zooveel paardenvolk hadden«, zei een juffrouw +naast me, toen ze _de_ cavalerie-brigade voorgesteld zag als _eenige +regimenten cavalerie_. + +Toen de torpedobooten voorbij-joegen, maakte ze geluiden van ontzag: op +het juiste oogenblik verduisterde het beeld, om een nieuw te doen +verschijnen. + +De duikboot herinnerde aan _de_ zakdoek van het verarmde adellijke +geslacht. + +_De_ munitie-fabriek werd als _een_ munitie-fabriek met zwierige +nonchalance aangekondigd. + +De afdeeling luchtvaart was een sport-evenement, het +anti-aircraftgeschut een surprise, en de 12-cm.-lang-batterij een min of +meer geslaagde aardigheid. + +Maar wat goed was, dat waren _wij_. Wij tirailleerden in de duinen, dat +het zoo-maar niets leek, wij zwommen en turnden en fietsten, zooals wij +inderdaad allen doen. Wij marcheerden in dubbele-marsch-colonne over de +hei, alsof er geen gaten en struiken waren, en men juichte ons toe, toen +wij, over hekken en sloten jagend, een spoorwegdijk bezetten. + +Opeens herkende ik Ari, die naar het veldleger vertrokken is. Hij stond +op een pontonbrug, schuin achter een divisie-commandant, en ik zag hem +zoo vlak in zijn gezicht, dat ik moeite had niet luidkeels uit, te +roepen: + +[Illustratie] + +»Hoi, kameraad! Amodjô!« + +Ari keek zoo glunder, alsof hij mij erkende, maar de divisie-commandant +stond er bij, dus hij kon niets doen. + +Plotseling maakte Ari een dwaas gebaar, met zijn hand aan zijn veldmuts. + +Hemel--dacht ik bij mezelf--als die divisie-commandant eens omkeek! + +Ari greinsde, trotsch op zijn moed. + +De divisie-commandant had niets gezien, »gaf geen sjoege« zooals Ari en +ik dat noemen, en rookte rustig een sigaar. + +Ari was gered! Branie was het tòch geweest. + +Toen ik er later nog eens over nadacht, kwam op eens een akelig gevoel +in mij op: als die divisie-commandant eens naar de bioscope ging... en +hij herkende Ari, die toch bij het veldleger is... + +Maar intusschen kwam er een verblijdend en geruststellend +krantenbericht, dat luidde: + + H. M. de Koningin heeft de Leger- en Vlootfilm gezien, en er Hare + Tevredenheid over Uitgesproken. H. M. werd gevolgd door... + +Toen kwamen er vele hooge heeren, waaronder ook de divisie-commandant. + +Maar de Koningin is Tevreden: dus Zij neemt het Ari niet kwalijk. Nou, +dan kan die divisie-commandant óók niks zeggen! + +Ik zal Ari een briefje schrijven. + +Toch een branie, die Ari! + + * * * * * + + +_Bazar voor Leger en Vloot._ + +Er is een tentoonstelling van de huisvlijtproducten, die wij in onze +ledige uren maakten. + +Aardig denkbeeld! Wie er iets voor maakte, kreeg eenigen tijd vrij van +dienst. + +U snapt, dat we allemaal aan 't werk gingen. + +Keesje maakte een Zeppelin van leege groentenblikken; hij sneed zich 14 +maal in de vingers, en het ding is bij 't vervoer uit elkaar gevallen. + +Daan wilde van zes afgekeurde helmen een berglandschap maken; maar, +aangezien hij nooit een berglandschap gezien had, hield het kunstwerk, +toen het gereed was, het midden tusschen een kudde dromedarissen en een +Bedouïnen-dorp. + +Hein was heel geheimzinnig bezig, in een schuurtje; elken dag kreeg hij +een standje op 't appèl, omdat hij telkens verscheen met roode verf op +z'n uniform, en stijfsel in z'n haren. + +Eindelijk kwam hij op een dag trotsch de cantine binnenloopen. + +Hij zwoegde onder een torenhoog toestel, dat knalrood geverfd was. Toen +hij het op tafel zette, viel er een stuk af; met een luiden bons viel +het op den planken-vloer. + +Iedereen keek er naar. Hein wischte zich 't voorhoofd af, en raapte het +stuk op. + +»De Westertoren?« vroeg er een. + +»Naatje van de Dam?« informeerde Daan. + +Hein haalde minachtend de schouders op. + +Iedereen raadde. Achtereenvolgens ging het voorwerp door voor: »een +bloosend maissie«, »een kenon met bloed 'r an«, »Hein assie rooie kool +gegéte het«, »de duvel«, en »Troelstra«. + +Het werd een kruisvuur van aanmerkingen op het voorwerp, en opmerkingen +aan 't adres van Hein. + +Hij volhardde in z'n minachtende houding, wierp een vernietigenden blik +om zich heen, en kwam toen naast me zitten. + +[Illustratie] + +»Weet je«--zeide hij vertrouwelijk, »'t is Mars, je weet wel, van de +oorlog! Ik had er een plaatje van, maar ie lijkt niet erg! Ik heb oude +broodjes opgespaard, maar die benne te hard, zie-je, je ken d'r geen +vòrm in krijge«. + +En hij toonde mij een steenhard stukje »kug«, dat vol roode verf zat. + +Het was het stuk, dat er zooeven afgevallen was, en 't stelde blijkbaar +Mars' linkerarm voor... + +Ach, waarom u verder te vermoeien, met de opsomming van alles, dat uit +ons nijver handenspel ontstond. + +Gaat ze zien, de doosjes en vogelkooien en prenten en »huishoudelijke +voorwerpen«; koop wat op de bazar, waar vriendelijke dames tentjes +exploiteeren. + +»Laat ze d'r pret hebbe!« zegt, goedig, Daan. + +»La--me eerst es afwachte wat 'r van komt«, zegt Hein. + +En hij maakt een tel-gebaar met duim en wijsvinger. + + + + +IV. + + Kleilust, Jan. 1917. + + +_Moeilijke Grondbeginselen._ + +Wij allen wijden onze beste krachten aan het Vaderland. + +Goed! + +Wij worden soldaat. + +Best! + +Wij laten ons opleiden tot een rang. + +Uitstekend! + +Wij ontzien daartoe geen moeiten, en leeren alle reglementen en +voorschriften. + +Natuurlijk! + +Ook willen wij wel aardappelen-jassen. + +Waarom ook niet? + +Maar, geef ons op dat laatste punt een béétje toe! + +Een béétje maar! + +Vergeef ons, indien wij eenige aardappelen minder ontbolsteren dan onze +buurman, als wij daarvoor enkele voorschriften beter bestudeeren. + +Ach, ware dat zoo! + +Maar dezen morgen moest ik alweer ondervinden, dat een _man_ als +zoodanig geen _individu_ is. + +Ondanks noesten ijver, geraakte ik met het aardappel-ontbolsteren +achterop. + +Het blanke vleesch van nauwelijks veertien naakte vruchten schemerde aan +mijn voet. + +»Kom _jij_ d'r es uit!« deed dreigend de sergeant. + +Ik gehoorzaamde. + +Aanstonds dirigeerde hij mij op een gelijkelijk moeilijk werk, doch dat +van even weinig strategische waarde is, als het aardappeljassen. + +Hij voerde mij, nu dreigend zwijgend als een onweerslucht, naar... de +keuken. + +Daar wachtte mij een zeer moeilijke arbeid. + +Deze bestond uit het reinigen van de eetketels van den vorigen dag. + +De herinnering alleen aan de pyramide van vette, nog ten deele met +bruine boonen en gestold vet gevulde pannen, doet mijn hart nu nog +tesamen trekken. + +Maar ook _dit_ grondbeginsel diende met lust beoefend te worden; de +sergeantelijke hemel bleef dreigen... + +[Illustratie] + +Ik greep de eerste pan; als een gladde visch ontsnapte zij aan mijn +hand, en plonsde in de bak met geel zeepwater. Weer onderdrukte ik een +rilling. + +»Hoi, haalop!« riepen de koks, terwijl zij geheele reeksen vuile +etenspannen gereed zetten. + +Met den moed der vertwijfeling wierp ik mijn tuniek uit, en stroopte de +hemdsmouwen op. + +Een afschuwelijke walm van warm zeepwater, oud vet, en boonen omving +mij. + +Ik trachtte te vergeten, dat ik nog vele reglementen te leeren had, en +stortte mij op het besmeurde vaatwerk.... + +Toen geschiedde er een wonder. + +Duidelijk hoorde ik een mannenstem zeggen: + +»Voor drie kwartjes doe ik het ook!« + +Lezer, het was geen angst voor de onafzienbare reeksen pannen, die mij +deed opschrikken; veeleer was het een laaiende hoop, de hoop die dubbel +machtiglijk opwelt, wanneer er al geen verwachting op uitkomst meer +bestond. + +Wild drong ik door den nevel van vet en stoomwalm, en riep uit: + +»Wie sprak daar?« + +Het was een onoogelijk, klein mannetje, dat zeide: »Ikke!« + +Hadde hij niet eene vuile infanterie-uniform gedragen, dan zou ik hem +voor een reddenden Kobold gehouden hebben. + +Met oneindige liefde in mijne oogen keek ik hem aan, en ik strekte twee +dampend natte bloote zeepsoparmen tot hem uit. + +»Drie kwartjes?« herhaalde eenvoudig-weg de bovenaardsche verschijning. + +[Illustratie] + +»Drie kwartjes!« riep ik schier buiten mijzelf van vreugd. + +De bovenaardsche verschijning hield mij een modderzwarte hand voor. In +minder dan géén tijd blonken er drie zilveren munten in. + +De Kobold wierp zijn tuniek uit, en verdween in de wolk van vet +zeepwater. + +Hij was even geheimzinniglijk verdwenen als hij gekomen was. + +Ik snelde juichend weg, en greep een reglement. + +En ik leerde vele voorschriften, waaronder er echter geen was op het +wasschen van vuile pannen. + +Dat zal ik ook wel nimmer leeren.... + +Het is in het leven de kunst, de moeilijkheden te omzeilen, niet ze op +te lossen. + +Want daartoe is altijd wel een ander bereid.... + +... Voor drie kwarretjes.... + + * * * * * + + +_Kè-je niet groete?_ + +Deze vraag, burger, zal u wel zelden gesteld worden, en is zeker niet +meer tot u gericht, sinds uw groentijd aan deze of gene hoogeschool. + +Mij werd zij dezen middag op het onverwachtst gedaan. + +Ik wandelde met zekeren goeden Bertus. + +»Dag Bertus,« riep een passeerende korporaal. + +»Besjoer!« riep Bertus. + +»Besjoer!« zei de korporaal weer, en ging naast Bertus loopen. + +Ik wandelde aan Bertus' andere zijde. + +Wij zwegen alle drie. + +Omdat ik mindere ben, en die korporaal een korporaal is, kon ik niet +zeggen: »wie is die vent!« + +Intusschen werd dit onuitgesproken vraagstuk evenmin van Bertus' zijde, +als van die des korporaals opgelost. + +Opeens begon de korporaal een geanimeerde conversatie door mij toe te +voegen: + +»Kè je niet groete?« + +Blijkbaar kende hij zijn reglementen zeer goed. + +Intusschen overwoog ik, hoe ik mij op de meest geschikte wijze van dit +vreemd en anoniem geleide zou kunnen ontdoen. + +Ik vond een eenvoudigen weg, in het uitspreken der woorden: + +»Dag Bertus!« + +Het afscheid was al niet veel minder zonderling dan de kennismaking. + +Met hetzelfde systematische superioriteitsbetoon herhaalde de korporaal: + +»Kè je niet groete?« + +Ook ditmaal logenstrafte ik deze veronderstelling. + +Dit is een vreemd geval. + +De vraag is: Kán een meerdere zich in het simpel particulier bestaan van +een mindere dringen, en hem vervolgens op militaire wijze hard vallen? + +Ik ben maar een eenvoudig en ongegradueerd wandelaartje langs 's Heeren +wegen. + +En ik smeek u, heeren korporalen, mij mijne wandelgenooten zelf te doen +kiezen. + +Gaarne groet ik u op straat op de voorgeschreven wijze, gaarne volg ik u +in het eerste dubbelrot. + +[Illustratie] + +Maar verschoont me in mijn vrijen tijd van uw hoog geleide, want: +niemand kijkt naar een soldaat en lieve schoolmeisjes kijken naar een +officier. + +Maar de soort vrouwen, die op straat het oog welgevallig op gele en +gouden strepen doen rusten, vrees ik met de angst, die ik voor zeepsop +en gestold vet koester. + +En, korporalen, uw glorie straalt teveel af op mijn simpele +verschijning. + +Ook klinkt uw commando mij slechts dragelijk binnen de muren van het +dienstgebouw. + + * * * * * + + +_Theorie en practijk._ + +Weer zitten wij, leergierigen, verzameld om den kundigen sergeant. +Buiten giert de wind langs de wanden van het fort. Het is een gure +morgen, en, tesamenhokkend rondom een snorrende potkachel, genieten wij +militair onderwijs. + +»Waarom,« vraagt de kundige sergeant, »verdedigen wij het Vaderland?« + +De sergeant doet niets, zonder te weten waarom hij het doet. Keesje +droomt, dat de sergeant hèm aankijkt, en schrikt wakker. + +Met glazige oogen staart hij den sergeant aan, wiens houding inderdaad +aanduidt, dat hij het patriotisch antwoord uit Keesjes mond wenscht te +vernemen. + +Keesjes weet niet, waarover het gaat: + +»Omme, omme....« stamelt hij. + +Pijnlijke stilte. + +Opeens zegt Hein luid, en vol overtuiging: + +»Ja, de sersant het gelijk! Wáárom verdedigen wij het vaderland ook!« + +Keesje lacht dom met de anderen mee. + +Een stormvlaag veegt langs de deur; de les gaat voort. Het wordt ook +_mijn_ beurt. + +»Wat zie jij, Stoke, als je een parlementair aan ziet komen?« + +»Een parlementeer ankomme!« zegt Daan. + +»Heet jij Stoke?« vraagt hem de sergeant. + +»Nee, uwes?« informeert Daan. + +[Illustratie] + +Intusschen herinner ik mij, dat Gijsbrecht van Aemstel, in de zooveelste +acte van zijn treurspel een parlementair ontvangt. + +Ik moderniseer en parafraseer de scéne tusschen Gijsbrecht en den heer +van Vooren (met den trompetter van achteren). + +Vondel heeft blijkbaar zijn theorie goed gekend. + +De kennis van zijn treurspel bezorgt mij een tot vreugde stemmend +cijfer; de les gaat voort. + +Achtereenvolgens beschrijven wij nauwkeurig: »wat wij zou'en doen als: +een vliegmachine vlak bij ons neerviel, een vijandelijke ruiter ons, +onderscheidelijk stappend, dravend of galoppeerend naderde, een +slagveld-roover onder onze oogen een lijk bestal, een vijandelijk +soldaat ons als vrouw vermomd trachtte uit te hooren... als... als... +als, ja, wat al niet!« + +»As de hemel naar benejen komt hebbe me allegaar 'n blauwe mus op!« zegt +Daan. + +De anderen geven zonder onderscheid bloeddorstige antwoorden als: »'m +voor z'n raap schiete«, »'m door z'n test paffe«, of »'m z'n vet geve +dat ie 't niemeer over vertelt.« + +[Illustratie] + +Nu en dan geeft de sergeant een tactische terechtwijzing, maar, over het +algemeen blijken wij onzen taak juist in te zien. + +Of wij intusschen de portée dezer bloeddorstige voornemens wel ten volle +beseffen, wordt twijfelachtig, wanneer de veronderstellingen op meer +persoonlijk terrein komen. + +»Wat doe je?« vraagt de onderwijzer aan Keesje, »als Daan naast je +gewond wordt?« + +»Daan helpe!« zegt Kees. + +Wanneer het blijkt, dat hij dit niet dan op commando zal mogen doen, +kijkt hij Daan droevig aan. + +»Ik ken Daan toch niet late verrèkke,« zegt hij eindelijk, »hij is toch +óók 'n mensch!« + +»Je mag 'm alléén helpen op bevel van je meerdere!« zegt de onderwijzer. + +»Nou, Daan, dan weet je 'n 't,« zegt Kees baloorig, »je ken verrèkke!« + +Plotseling is de bloeddorstige stemming geweken. + +»'t Is mooi!« roept er een, »dus as er zoo'n arme donder naas je lig te +bloeie, mag je 'n 'm geeneens meeneme?« + +»Ik ken geen bees' sien lije!« roep een ander--»là-staan 'n kammeraad!« + +»Al schiete ze Daan z'n beenen van z'n lijf, dan mag je nog niet de +linie verlaten om 'm te helpen!« + +Nu schreeuwen ze allemaal door elkaar; de humanitaire gevoelens krijgen +de overhand. + +Maar dan verzoekt de sergeant stilte. + +De les gaat voort. + +»Wat doe jij, Uiltjesbroekersma,--vraagt hij--als je buurman naast je +gewond wordt, en je ligt in de tirailleurs-linie?« + +Uiltjesbroekersma wil z'n beurt niet bederven. + +»Ik laat 'm liggen!« zegt hij kordaat. + +Op de achterste bank klinkt gesis. + +»Straks za'k je krijge, buite, wacht maar!« fluistert Daan venijnig. + +»Heel goed,« zegt de sergeant.--»De volgende: Wat zou jij doen as«... + +Zoo passeeren allerlei veronderstelde situaties de revue. + +Men antwoordt. + +De antwoorden staan in boekjes; het gemoed zwijgt. + +Wat zouden wij doen als... + +Ja, lezer, wanneer we geen boekjes hebben, weten wij het niet! + +Is niet het levens-begrip zèlf een hypothese?... + + + + +V. + + Kleilust, 1 Februari. + + +_Vorst._ + +Nu is de klei bevrozen. Goddank! Want daardoor zijn alle onaangename +eigenschappen van deze materie tot minima gereduceerd. + +Wat eenmaal vette, voeten-inzuigende en kwalijk-riekende terreinen +waren, zijn nu steenharde vloeren; de drabbige slooten zijn versteend +tot spiegelgladde verkeersaderen, en de ons immer zoo verraderlijk +omkronkelende fortgracht is nu niets anders dan een volstrekt +onbelangrijk ijsvlak. + +[Illustratie] + +Alles is bevrozen. + +De stroompjes vuil water, die van uit de keuken over de klinkers buiten +uitvloeien, zijn plots in hun tragen gang gestolten tot vadzige +viezigheid in ijsvorm. + +Men toont u nog ijsblokken rondom de sinds lang onbruikbare pomp; daar +heeft, éven voor de schrikkelijke en plotse vorst, de laatste man zich +kunnen wasschen. + +Nu is dat alles voorloopig onmogelijk; aan de punten der sokken, die wij +te droogen hebben gehangen, vormen zich lange ijskegels. + +Gerrit breekt ze verstrooid af, en stopt ze in zijn mond. + +En het blijft vriezen. + +Toch is de ijspret al door het culminatiepunt. + +De vreugd steeg steil tot uitbundigheid, en daalde toen zoetekens weg, +tot de hoogte waarop zij zich nu blijft handhaven. + +O, die eerste dag! + +Toen stoeiden de drie witte koks op het ijs, toen lag Teun op z'n buik, +en prikte zich met twee blanke bajonetten vooruit. Toen sulden ze met +stoelen en banken over het voorheen zoo onherbergzaam water, toen werden +er bloedneuzen op- en sterren in het ijs gevallen. + +Daarop kregen ze den slag van voor drie jaar weer beet en dat bracht het +feit mede, dat ze de fortgracht verlieten, om de naburige plassen en +banen te gaan frequenteeren, waar de een zijn Keetje vond, en de andere +zijn Hendrika of Gijsbertina, altemaal rood-wangige en worst-armige +boerendochteren, die nog riepen: »kijkie nogeris om?« omdat +»hadjememaar« nog niet tot ze was doorgedrongen. + +[Illustratie] + +Verscheidene dezer dochteren heetten vele koeien te bezitten en gansche +kudden pluimvee, en er was een groote zwarte, die de allerrijkste was, +en dus met niemand een baantje reed. + +Dat lag niet aan haar, ach neen, hare oogen waren even verlangend als +die van anderen, en in hare roodbolle wangen tintelden minstens evenveel +levenslust, als in die harer zusteren. Neen, de schuld lag veelal bij +ons. + +Wij drongen te hoop, zoodat het ijs te dier plaatse vervaarlijk kraken +ging, en wij wezen elkander de groote zwarte boerendochter aan: de een +wist te vertellen van achttien zeugen, alle gereed tot biggen,--een +ander fluisterde met ontzag iets van vier en twintig koeien en twee +paarden.... + +Wij watertandden, de snijdende koude ten spijt, en Kees prevelde gretig +starend: + +»En wij krijge maar zóó'n stukkie vlees' bij de door-me-kaar.« + +De rijke boerendochter bleef alleen. En intusschen omzwierven haar heure +armere zusteren, allen met branie--en--met soldaten, en in iedere hoek +van de ijsbaan wist men weer nieuwe rijkdommen aan levende eetbaarheid +te verluiden. + + * * * * * + +Vervolgens strekte de hooge overheid hare goedertieren hand over de +feestvreugd uit; zij arrangeerde een ijsfeest. + +Voor een feest zijn wedstrijden noodig, voor wedstrijden deelnemers, en +voor deelnemers lokmiddelen. + +De lokmiddelen waren sommen gelds. + +Kees heeft er een veroverd en de overheid heeft hem die, met een woord +van hulde, overhandigd. + +»Nu Kees«, zeide ik na afloop van de plechtigheid, »waart ge onder den +indruk?« + +Hij keek me ironisch aan, en leek, den prijs in contanten ten spijt, wel +ietwat verstoord. + +»Nu«, ging ik vroolijk voort, »heeft men u in 't zonnetje gezet?« + +»Och, zeide hij, het was een heele toespraak. Ik kon niet alles +verstaan. Maar hij zei ook, dat ze in de grijze tijd op osseribbe rede, +en nou op ijzers... wat gaat dat _mijn_ nou an... wat is dat nou voor 'n +gezegde...!« En ongeduldig wendde hij zich af. + + * * * * * + +Des morgens geeft men elkander, zij 't ook niet geheel gewasschen, +rendez-vous op het ijs. + +Daar komt de grappige cantine-beheerder, die, wanneer men een +schoenveter bij hem komt koopen, vraagt: »een linker of een rechter«; +daar komt de boerenzoon uit de buurt, die voor een gering wekelijksch +bedrag de afval van het fort opkoopt en daaronder een belangrijk +percentage rekent van H. M.'s soldatenbroodjes, die hij in een zak weg +draagt om er zijn vette volgevreten zwijnen meê te overvoederen; daar +komen de correcte heeren-soldaten van het bureau of de telefoon; daar +komen wij, simpele soldaten, die tenminste nog schaatsen bezitten of +leenen, en daar komen ook de nog simpeler soldaten die niet eens +schaatsen hebben, en die daarom maar sullen en stoeien, en onverhoeds op +elkanders rug springen, of op die van een passeerenden kunstrijder. + +Waag dat maar eens op de Amsterdamsche IJsclub! + + * * * * * + +Wanneer dames op het ijs komen, is de animo direct veel grooter. Het was +op een middag, dat wij de eerste zagen verschijnen. + +Opeens was er groote aandacht. Allen staarden op de naderende figuur, +zooals de leden eener zoölogische expeditie, op een exploratietocht in +nimmer betreden binnenlanden een nieuw soort kangaroe zouden waarnemen. + +[Illustratie] + +Zij bewoog zich door het sneeuwlandschap, en naderde de ijsvlakte; aan +den oever zette zij zich neer tusschen wuivend rietgewas, en keek om +zich heen. + +Het was een circa 30-jarige boerin met zwarte kleeren en een zwarte +hoed. Alles was zwart, en stak fel af tegen den witten bodem. + +Ademloos bleven wij staren, en opeens werd een smalle blanke strook +zichtbaar; het was haar onderrok, en zij wilde blijkbaar haar schaatsen +onderbinden. + +»Hoooòi, koeiéééé!« riep Kees. + +Zij bleef voorovergebogen zitten. + +Het duurde lang. + +Toen snelde ik opeens voorwaarts, vol ridderlijk besef, en, haar +naderend, bood ik haar op even wellevende als zichtbaar onbaatzuchtige +wijze, mijne diensten aan bij het vastsnoeren der riemen. + +Reeds knielde ik neer, om het blanke ijzer onder haar ietwat plompen +laars te bevestigen. + +Maar op hetzelfde oogenblik trof een geweldige slag mijn schedel, en een +schelle stem riep: + +»Gà je heen, beroerde rotjonge!« + +Toen ik opkeek, begreep ik, dat zij mij met de nog losse schaats een +slag op het hoofd had toegebracht, en tevens dat mijne diensten evenmin +gewaardeerd als aanvaard werden. + +De dertigjarige, geheel zwarte boerin zat sidderend van woede vóór mij. + +Achter mij tierden de kameraden. + +De onheusche vrouw snelde kakelend den oever langs, als eene van haar +nest verjaagde henne. + +Ik bleef duizelig achter; zij werd kleiner en kleiner, en was eindelijk +nog slechts een zwarte stip in het blanke landschap... + +Lezer, leer hier uit, dat onze zorgvuldiglijk gecultiveerde zeden ons +op het land zedeloos doen schijnen, en dat het een ondankbaar, zoo niet +gevaarlijk werk is, om dertigjarige en geheel zwarte boerinnen de +schaatsen onder den voet te willen binden. + +Gaat niet een poes blazen wanneer men haar streelt, en een kanarie +fladderen wanneer men haar grijpen wil? + + * * * * * + + +_Van een luitenant en een piano._ + +Hij was een jonge kerel, en men had hem een piano leeren bespelen. +Maar hij had niets aan zijn jeugd, aangezien men hem had ingekwartierd +in een afgelegen gehucht van nauwelijks zestig inwoners; en ook zijn +behendigheid op 't klavier kwam hem bitter weinig te pas, daar in de +buurtschap slechts één amechtig harmonium leefde, dat bespeeld placht +te worden door eene menschenschuwe boerentante. Zij speelde psalmen en +gezangen. + +Zoo bleef hij dan eenzaam, en gevoelde zijn geest verslappen en zijne +eenmaal krachtige en lenige piano-vingers verstijven. + +Een drenkeling komt nog éénmaal boven, vóór hij voorgoed verdwijnt. Een +luitenant in een stil gehucht krijgt nog één levende gedachte, alvorens +hij geestelijk ten onder gaat. Zoo kreeg dan ook deze luitenant op +zekeren dag een gedachte. + +Hij sprak die uit tegenover Kees en Teunis, zeggende: + +»Mannen, in 't naburige dorp weet ik een piano te huur, wilt ge die voor +mij halen?« + +»Och, jawel!« zei Kees. + +»Vrij rooken onderweg?« vroeg Teunis. + +Met deze, en nog andere beloften, ongerekend nog veel overredingskunst, +gelukte het hem een zestal mannen voor het karweitje bereid te maken. + +Zij vertrokken met een rammelend wagentje, dat ze bij een boer gehuurd +hadden, in de richting van 't naburig dorp. In afwachting zette de +luitenant zich voor zijn wankele één-poots-tafel, en trommelde, zooals +hij dat reeds vele avonden gedaan had, met zijne vingers op het +tafelblad zijn lievelingsmelodie, te weten: »_Einzug der Gladiatoren_«. + +[Illustratie] + +Toen hij die driemaal getrommeld had, ging hij zenuwachtig voor het +venster staan, en trommelde op de ruit: »_Ja, das haben die Mädchen so +gerne_«. + +Hij was als een gramophone met vele oude platen. + +Na bijna drie uur van pijnigend afwachten, klonk een luide slag door de +dorpsstraat. + +Hij snelde naar buiten. De piano kwam de hoek om, maar was in de bocht +tegen het uithangbord van de plaatselijke vroedvrouw aangeslagen. De zes +soldaten rookten als Amerikaansche-munitie-fabrieksschoorsteenen; op de +piano, op den wagen, stond een ledig sigarenkistje; de zakken der +soldaten waren zéér vol. + +Toen de piano een half uur later een-derde van de luitenants-kamer +besloeg, kwam het den officier voor, dat het instrument er jarèn ouder +uitzag, dan hij zich uit de verhuisinrichting meende te herinneren. Ook +gevoelde hij stekende pijnen aan zijn voet, waarop de piano driemaal +met kracht was neergekomen, en aan zijne knieën, die viermaal op +onverklaarbare wijze tusschen het instrument en de geel-behangen wand +beklemd waren geweest. + +De rest van den dag speelde hij: _Einzug der Gladiatoren_ en _Das haben +die Mädchen so gerne_. + +Hoewel het instrument zéér ontstemd was, stond de geheele bevolking +vóór het huis tehoop gedrongen. Om negen uur kwam de boer, van wien het +wagentje gehuurd was, tien gulden eischen voor beschadiging van zijn +eigendom. Om tien uur klonk plotseling muziek van de andere zijde van +het dorp: de menschenschuwe boerentante zat voor haar amechtig +harmonium, en speelde _Sien, Sien, Siene-là me lös_... + +[Illustratie] + +Om één uur in den nacht kwam de veldwachter den nog steeds spelenden +luitenant verbaliseeren wegens burengerucht. + +Den volgenden morgen kwam een regeerings-telegram. Hij was onverwachts +overgeplaatst naar Amsterdam. Dienzelfden morgen kwamen de zes soldaten +weer, om de piano terug te brengen naar het naburige dorp. + +Toen zij binnen kwamen speelde de luitenant: »_Einzug der Gladiatoren_«. + +Zij grepen het instrument aan en wierpen het met een slag op een ander +wagentje, dat ze van een anderen boer gehuurd hadden. + +Op een draf verlieten zij het gehucht, de piano op de rammelenden kar +achter zich aansleepend. + +'s Avonds kwamen zij zéér beschonken thuis; de kar lag in een sloot, +maar de piano was weggebracht. Even vóór hij naar zijn nieuwe +standplaats vertrok, kreeg de luitenant nog twee rekeningen. + +Een van den boer, die f 50.-- schadevergoeding eischte voor zijn kar. + +Een van den pianoverhuurder, die f 6.-- vroeg voor één maand huur en f +84.60 voor beschadiging van het instrument. + +Nu is de luitenant in Amsterdam. + +Iederen middag kunt ge hem vinden in de Bordelaise, waar hij naar +_Zunci's_ strijkje luistert en denkt aan zijn piano... + + + + +VI. + + Kleilust, Febr. 1917. + + +_Buiten...._ + +Zooals een in de wildernis verdwaalde mensch, die geen lucifers bezit, +de vonken van zijn vuurtje gedurig aanwakkert en levend houdt, zoo doe +ik met de toevallig bij mij gerezen gedachte: _dat ik heerlijk buiten +ben_. + +De gedachte van _het heerlijk buitenleven_ verlaat mij niet des nachts, +in den benauwden droom, en evenmin des daags in de harde werkelijkheid. + +Ik ben buiten, ik dorre stadsmensch, en ik wil dat blijven waardeeren. + +Ik wil dat blijven waardeeren, wanneer ik rillend, in de grauwe +morgenschemering den pomp-zwengel aanvat, en mijn slaperig hoofd laat +overspoelen, ik wil het blijven bedenken, wanneer in den marsch het +regelmatig zuigen onzer laarzen in de slikmassa's hoorbaar is, en ik wil +het heerlijk buitenleven waardeeren, wanneer ik mij in 't holste van den +nacht langs glibberige en stikdonkere landwegen naar het stinkend +slaaphok spoed. + +Wij allen, dorre stadsmenschen, genieten van het buitenleven. Wanneer +de dienst ons des morgens langs grazend vee en wuivend oeverriet voert, +letten wij op duizend dingen, die de stad ons niet vermag te toonen. + +»Káák, 'n ráááger!« roept er een, duidend op een slanken vogel, en een +ander, die een zwart- en witten haan, te midden van vrouwelijk pluimvee +ontwaart, vestigt onzen aandacht daarop, zeggend: »Sèg, jô, 'n +tààgerháán!« + +Wij schatten de zwaarte van zwijnen en runderen, en voorspellen met +landelijke zekerheid het weder van den volgenden dag. + +Wij kennen vele boeren bij hunne voor- en geslachtsnamen, en kunnen met +één oogopslag een regeerings- van een particulier schaap onderscheiden. + +Ik verzeker u, lezer, die gelachen hebt omdat Stastok Sr. zijn dag naar +het passeeren van den wagen van drieën indeelde, dat zaken als wagens +van drieën belangrijker zijn, dan het opdringerig beieren van uw +beursklok. + +De aankomst van het bakkersknechtje, met zijn kist vol »tompoeze« +geeft ons een inniger sensatie, dan het kanon bij de Invalides het den +Parijzenaar ooit zal doen, en de aankomst van de veldpost, die ons een +enkel briefje brengt, is een heerlijker moment in onzen dag, dan een +vette morgencourier bij uw ontbijtbord het in den uwe is. + +[Illustratie] + +Let gij ooit op de sierlijke meeuwen, die in de gracht, juist tegenover +uw hoogen stoep, zoo dartel en sierlijk stoeien? + +Neen! gij jaagt ze op, wanneer ge 's morgens haastig een parapluie +opsteekt, en uw keukenmeid werpt ze hoogstens een handvol oud brood toe. + +Wij niet alzoo!... + +Wij hebben óók meeuwen, en we hebben ze lief! + +Zorgvuldig zoeken wij de oneetbare stukken pens, eelt, huid en darm uit +onze soep te zamen, en leggen ze op een hoopje vóór ons op tafel. + +Vervolgens treedt Bertus naar buiten, en werpt ze onder het even ruraal +als goedig geroep van: »Meeuwéééé, Meeuwéééé!« den lieven dieren voor. + +Wij kennen ze allen, en noemen ze bij namen als: »Vetpens« en +»Hinkepoot« en »Darremediefie«. + +Zoo zijn wij, buitenmenschen. + +En gij lezer, ge mist véél. Ge kent niet de zoete mestgeuren, die tot +ons overwaaien, en kunt u nauwelijks voorstellen, hoe men een ei uit een +kippenhok wegneemt. + +En evenmin kent ge het heerlijke van de groote stad, wanneer ge die +sporadisch bezoekt. + +Ons hart springt van vreugde op, wanneer wij een enkele maal in +Amsterdam den trein ontstijgen; wij zijn dan vol jolijt, vanaf den +eersten borrel in een grootsteedsch koffiehuis, tot het moment, dat we +ons haastig weer naar het station spoeden, door de duistere straten, +waar een dwalende vrouw ons vòl ingehouden haat tusschen de tanden door +toe-sist: »Dag ssschàt!« + + * * * * * + + +_Dansen._ + +Lezer, ik ben dóódmoe... bijna te moe om nog verder te schrijven. Ik ben +niet moe door den dienst, maar door hetgeen bij de officieren onzer +zeemacht wordt verstaan onder: »representatieve verplichtingen«. Ik heb +namelijk gedanst. + +Zooals de officieren van H. M.'s zoo-en-zoo, die te Paramaribo ligt, +verplicht zijn de dames dier stad ten dans te voeren, zoo heb ik mij +verplicht gevoeld de dames van het gehucht Kleilust te doen profiteeren +van mijne kundigheden op het gebied van: Polka, hossen, kruispolka, +schotsche-drie en nog eenige gezelschappelijke dansen. + +Het gevolg is, dat ik met een paar blauwe schenen en een ingedrukten +borstkas kwartierziek te bed lig, terwijl naast mij mijn tuniek ligt, +die als doorzeefd is van zwarte brandgaten, die niet door kogels, zooals +ge wellicht zoudt denken, maar veeleer door de sigaren mijner onachtzame +mededanseurs veroorzaakt zijn. + +Voor het bal had ik mij zoo netjes mogelijk gekleed, en eenigszins van +modder ontdaan; dit deed mij gunstig afsteken bij de andere heeren. + +Toen ik binnentrad in de danszaal, was het bal reeds begonnen, hetgeen +merkbaar was aan veel gedreun, dikke tabaks- en stofwolken, geschreeuw, +gerinkel van glazen, en, nu en dan hoorbaar, ook pianospel. + +Aangezien ik niemand kende, en er geen dames ontvingen, baande ik mij +een weg tusschen de menigte door, en ging op een jongmensch af, dat, met +zijn arm om de schouders eener jonge dame geslagen, een sigaar zat te +rooken. + +Ik wilde, via hem, met de jongedame kennis maken, en trachtte mij voor +te stellen, maar hij raadde en voorkwam mijn wensch door haar, met den +uitroep: »Pak maar mee, verdorie!« in mijne armen te duwen. + +Aanstonds klampte ze mij, plichtsgetrouw, in een danshouding vast, en, +vóór ik het wist, waren we in den stoet, en dansten, òm een houten tafel +heen, een z.g. Spaanschen wals. + +Een wals was het echter niet, en ook het Spaansche element kòn ik, +behoudens dan misschien in het gewèldig gestamp, waarmede de dansers +telkens vóór- en achterwaarts sprongen, bezwaarlijk vaststellen. + +[Illustratie] + +Om iets tegen mijn danseuse te zeggen, maakte ik de opmerking: »dat het +fijn ging!« + +Ze knikte van ja, en ik bemerkte, dat ze transpireerde. + +Toen zeide ik dat het vol was, en weer lachte ze, knikte van ja, en +bleef transpireeren. + +Daarna zeide ik achtereenvolgens, dat het warm was, dat ze zeker +verkeering had, dat haar kapsel modern was, en dat ik vreesde dat het +zou gaan dooien, en voortdurend bleef ze lachen, ja-knikken en +transpireeren. + +Toen de dans uit was, bracht ik haar naar den jongeman terug, die +aanstonds zijn arm weer om haar hals legde. + +Dien avond danste ik met vele lachende, ja-knikkende en transpireerende +boerinnen. Ten slotte werd ik wild en duizelig, rookte onder het dansen +3-cents sigaren, trapte en kreeg blauwe schenen, en dronk veel bier en +brandewijn. + +Ook nam ik deel aan het algemeen vuistgevecht, dat het geanimeerd einde +van het bal was, en wist zelfs in belangrijke mate bij te dragen tot het +vernielen van tafels, lampen, stoelen, en ook van het buffet. + +Het was werkelijk een aardig bal, mijn eerste van dezen winter. En het +is zoo prettig, geen digestie-visite te hoeven maken. + + +_Eten._ + +Neen, neen ge weet niet, en kunt nimmer vermoeden, _hoe wij eten_. + +Ik weet zeker, dat gij het niet _eten_ zoudt noemen, maar veeleer +voederen. + +Van het ontbijt behoef ik u niet veel te zeggen; eenige uren vóór dat +men u komt zeggen, dat uw morgenbad gereed is, klinkt vlak naast mijn +slapend hoofd een luide slag. Elken morgen wéér schrik ik van dien slag, +die intusschen van zeer goedaardige soort is, en slechts verwekt wordt +door een loodzwaar en keihard broodje, dat op mijn bed geworpen wordt. +Dit broodje vormt, bespoeld met lauwe thee uit een emmer, mijn ontbijt. + +Van meer belang is echter het noenmaal. + +Een kwartier vóór de voedering zal plaats hebben, worden wij onrustig, +wij dringen tezamen in ons hok, maken doffe geluiden, stampvoeten en +twisten, zooals ge dat ongetwijfeld kent van de beren en leeuwen in de +een of andere diergaarde. + +De een slijpt zijn mes aan zijn schoenzool, een ander veegt zijn bord +nog eens af met een onderbroek, die hij tot dat doel stiekem van het bed +eens buurmans neemt, en allen maken wij vast onze halskragen en bovenste +jasknoopen los. + +Zoodra de emmer met voedsel wordt binnengedragen, dringen wij, met +het bord in de eene hand, en met de andere de lepel boven het hoofd +zwaaiend, naar voren. De borden verraden in hun afmetingen en diepte de +vraatzucht hunner bezitters; de meeste borden zijn diep en rond, maar +sommige ook langwerpig en breed. Dat is het bord van Karel, die uit +louter gulzigheid groote hoeveelheden voedsel wil hebben, die hij niet +voor de helft verwerken kan. + +Maar het zijn niet in de eerste plaats boonen of doormekaar die ons +dringen geldt, neen, wij dringen om het gróótste stuk vleesch machtig te +worden. + +Het grootste stuk vleesch... dat is het dagelijksch strijdpunt, de bron +van vele smeulende twisten en veeten, en de oorzaak van menigen oorveeg. + +Eens heb ik, per ongeluk, het grootste stuk vleesch gekregen. + +Nimmer zal ik dien dag vergeten. + +Er was haat en woede in het gesmak der etende monden om mij heen, die +kleinere stukken vleesch genoten. + +Men sprak van: »zeker thuis nooit vleesch«, en, dagen daarna, volgden +mij nog sombere blikken. + +Wanneer het voedsel verzwolgen is, ligt de tafel vol versmade resten, +en, na 'tgeen nog op onze borden is, in de pannedeksel teruggeschoven te +hebben, leggen wij ons hijgend en blazend op onze bedden, en maken nòg +een knoop los. + +[Illustratie] + +Karel echter, blijft nog om de pan zweven. + +Hij krabt de gestolde jus van de randen en vult daar een kommetje mee. +Dat blijft bij zijn bed staan, en morgen smeert hij het op zijn +boterham. + +Klaas eet een stuk droog brood: »tegen et opbreke van et vet.« + +En ik... ach, ik stamel dommelend voor mij heen de eenige troostreden, +die mij tot formule geworden is: »ik ben buiten... heerlijk buiten.« + +Ik tracht een boek te lezen, maar het is te donker onder het schemerig +gewelf; ik kan niet schrijven, want de tafel ligt vol schoensmeer en +etensresten. + +Daarenboven gaan wij over een uur weer exerceeren, in de modder. Maar ik +ben buiten... o, dierbare formule, verlaat mij niet. + +Wanneer men zich in de stad heeft opgevoed tot een fatsoenlijk +neurasthenisch jongmensch, dan komt in dit landelijk leven van frissche +lucht en luiheid de gezondheid u besluipen als een gevaarlijke en +afzichtelijke ziekte. + +Mijn wangen worden rood en dik... ik ben heerlijk buiten... + + + + +VII. + + Kleilust, Maart 1917. + + +_De Beestmensch._ + +Nimmer zal hij de roep verliezen van _een beestmensch_ te zijn. En toch +is hij geen bloederig man. Hij is schuchter en lang en slungelig; het +puntje van zijn neus is doorgaans rood van koude, en als hij een blauwen +plek heeft, smeert hij dien zesmaal per dag in met zalven en heilzame +kruiden, die zijne moeder hem toezendt. Maar hij is uiterst zenuwachtig, +en daardoor doet hij wel eens dingen van zóó bloederigen en +afschuwelijken aard, dat wij, die toch niet voor een klein geruchtje +vervaard zijn, vol afgrijzen het gelaat afwenden. + +Voor 't eerst uitte zich zijn fatale aanleg bij een onlangs gehouden +velddienstoefening. + +Een vijandelijke afdeeling kwam zich overgeven aan de wacht, die hij +commandeeren moest. Nu gaat het commando in den regel iemand, die +slechts gewend is te gehoorzamen, niet goed af. + +Zoo was het dan ook meer ongewoonte dan buitengewone vrees, die zijn +stem deed overslaan, toen hij riep: »wapens neerleggen, handen +opheffen«. + +De vijanden legden hunne wapens op den weg, en staken hunne handen in de +hoogte; twee dier handen waren met helderwitte wol bekleed, en behoorden +aan een wapenbroeder, die op deze wijze, zijn simpele uniform ten spijt, +bewijzen wil, welke een »beslist-prima heer« hij in de +burger-maatschappij wel is. + +Mijn vriend aarzelde. Hij wist niet, wat hij met de nu onschadelijke +vijanden doen moest. Deze bleven met omhooggestrekte armen staan. Om de +lippen van den beslist-prima-heer-met-witte-handschoenen, speelde een +wereldsche glimlach, die eene oneindigheid van misprijzen uitdrukte. + +De toestand hield nog aan; het wachten werd pijnlijk. + +»Kom, wat doe je nu?« riep de ongeduldige officier. + +Hulpeloos keek de zenuwachtige overwinnaar van links naar rechts. + +Toen kuchte hij, en, zich vermannende, riep hij radeloos tot de zijnen: + + +»Salvo-vuur... Aan... vúúrr...!!« + +Een storm van verontwaardiging loeide door onze overigens zoo +gedisciplineerde gelederen. + +De ontwapende vijand was gefusilleerd... + +Toen klonk voor 't eerst de naam: »_Beestmensch_«. En nu is er niemand +meer, die nog durft twijfelen aan de bloederigheid-van-ziel van mijn +krijgsmakker wiens naam ik u blijf verzwijgen. + + * * * * * + + +_Jeugd!..._ + +Gij allen, die het geloof verloren hebt in lieve, kinderlijke zaken; die +de leegten, waaruit uwe jonge onnoozelheid gevlucht is, gevuld hebt met +wijsheid en overleg, gij allen, hoort mij aan. + +Want ik was als gij, en ook ik waande mij een wijs man... totdat ik +soldaat werd. + +Vanaf dien dag heb ik weer het geloof gekregen in het begrip _jeugd_. + +Het gaat ons met de jeugd, als met de kniebroeken onzer schooljaren. Er +komt een dag, dat wij ze vèr van ons werpen, om onze spillebeenen te +omkleeden met »jongeheeren-kleeding«. De meesten onzer kiezen daartoe +stemmig donkerblauw, om daarná terug te keeren tot licht-zinnig, ruig +goed. Zóó werpen wij ook allen gelijktijdig onze jeugd van ons af, om +mannen te gaan schijnen.... aanvankelijk ernstige mannen en later +jolige... + +En, wanneer wij niet het geluk hebben soldaat te worden, blijft het +proces in die richting verloopen. + +Voorwaar, de opperbevelhebber heeft een goede daad verricht, door ons +allemaal weer kniebroeken aan te trekken. + +Dat symboliseert onze toestand: + +Wij zijn, àllen tesamen, met één slag weer jeugdig geworden. + +Geen onzer had het alléén aangedurfd, maar de algemeene beweging heeft +ons den moed geschonken, onze jeugd weer op te vatten. + +En nu geloof ik niet meer in oud-worden... + +Oud-worden is een sloopingsproces, dat wij onbewust aan ons zelf +voltrekken,... indien wij allen in den dienst vergrijsden, zouden wij +den moed hebben als kinderen voort te leven, en dan zouden wij als +kinderen sterven. + +Dan zouden alleen onze superieuren, die voor ons moeten denken, oud +worden. + +Ik zie ze voortdurend om mij heen, die vreemde groote kinderen. Daar is +een groot slungelig kind, van bij-de-dertig. Vroeger was hij een bleeke, +bloedarme horlogemakersonderbediende, met een grafstem en blauwe kringen +om zijn oogen. Nu is hij een kwajongen, die slechts in schaal verschilt +van zijn jeugdiger aardgenooten. + +Daar is een ingenieur, die vroeger zijn werklieden van-achter een breed +bureau her- en derwaarts dirigeerde. + +Nu werpt hij onder de les met propjes papier en 's avonds met +broodkorsten. + +Daar is de jong-verdorven groote-stads-zwerver, die onder gewone +omstandigheden misschien al achter slot en grendel gezeten zou hebben... +nu is zijn grootste zonde, dat hij een langen neus maakt achter den rug +van zijn sergeant.... + +En daar ben ik zelve, vroeger een nerveus heertje, en nu, o, liefelijk +wonder, een luidruchtige plattelander. + +O, ge kunt u nauwelijks zoo dartel eene samenleving voorstellen als de +onze. + +Het is, of ieders individueele ontwikkeling tijdelijk stop gezet is... +Wie onderweg was een òn-maatschappelijke boef te worden, en wie zich +op een zuiver geestelijk leven voorbereidde, wie reeds in innerlijk en +geest beloofde een slovend ambtenaartje dan wel een knoestige werkman te +zijn... zij allen zijn tijdelijk in hunne ontwikkeling blijven +stilstaan, als uurwerken in een horlogemakers-étalage. + +Alleen verraadt een enkele maal het slagwerk hun persoonlijken aard. + +Ook ik voel mijn uurwerk afloopen; met wanhopige inspanning tracht ik +nog, zoolang mogelijk, mijn veer gespannen en mijne wijzers gaande te +houden. + +Maar ik luister met angst naar mijn eenzaam tikken temidden der reeds +dof zwijgende soortgenooten. Alle uurwerken zijn flink ingevet en tegen +roesten gevrijwaard; zoo blijven zij hagelnieuw en jeugdig... zij +slijten niet, maar zij dienen tot niets. + +Zij zijn jong en krachtig, en gereed hun roeping te volgen... maar zij +staan stil.... + +Voorzeker, er zijn klokkenopwinders genoeg, er is zelfs een centraal +lichaam ter ontspanning en ontwikkeling van stilstaande uurwerken. + +Maar er zijn er zoo weinig, en ach, de tijd is nog verre, dat alle +uurwerken electrisch zullen zijn, en gedreven door één centrale +krachtbron. + +Er zijn er, die beweren, dat het daarvoor oorlog moet zijn, en dat de +Vaderlandsliefde de centrale bron voor al ons bewegen zal zijn. Maar +nu...? + +Zoo velen missen die energie _in zichzelf!..._ + + + + +VIII. + + Kleilust, einde Maart 1917. + + +_Waar ik woon._ + +Ruggelings lig ik uitgestrekt op mijn stroozak. Ik kijk en denk en rook. +Mijn boek ligt gesloten naast mij. Het is te donker om te lezen; mijne +oogen doen mij pijn. Ik rook, denk en kijk, zooals ik dat geleerd +heb in de laatste maanden: bijna onbewust. De gedachten, die mijne +onbewuste oogen projecteeren in mijn rustig brein vermaken mij, zooals +een bioscope-voorstelling dat doen zou. De beelden zijn niet van +sensationeelen aard, maar er is een wonderlijk spel van verrassende +en boeiende détails; het zijn héél kleine, fijn genuanceerde détails, +waarvan ik geniet als een botanicus die aan de dorre heide-gewassen +onder zijn microscope bloemen en levensteekenen in overvloed herkent. + +[Illustratie] + +Ik staar om mij heen, op mijne slapende kameraden. En ik vind bloemen +en levensteekenen in overvloed op hunne oogenschijnlijk +dierlijk-dom-snurkende gelaten. + +Ik zie lijden en verlangen om hunne in den slaap half geopende monden; +ik hoor verlangen en streven in hunne onbeheerscht-natuurlijke +ademhaling: en hunne vuile soldatenhanden, die slap rusten op de +groezelige dekens, zijn vol verrassende karaktertrekken. + +Het is één uur na den middag; ergens ver weg, op een weiland buiten het +fort, kraait een haan. + +Langs de kleine vensters gaat een schaduw, en voetstappen schuiven zwaar +door het grint; dan klinkt een jolige stem, en een deur slaat dicht. Het +is weer stil. + +De kameraden snurken. + +Over een half uur zal een schetterend trompet-signaal ze tot het leven +terugroepen, of liever tot den dienst, de actie. + +Want ik geloof dat ze nu, in hun slaap, levend zijn. Ik geloof niet, dat +die luidruchtige grappenmakerij van straks hun leven is, ik geloof niet +dat hun getier en buitenmatig gemor kenmerken van hun werkelijk wezen +zijn. + +Ik geloof, dat zij slechts in den slaap, in den volkomen rust, in hun +onbewustheid, hunne primaire en simpele instincten tot uiting kunnen +brengen. + +Nu zijn zij eerlijk; de lippen van den schreeuwer tegenover mij zijn nu +ontspannen; hij snurkt, en op zijn bruut gelaat is een trek van krachtig +willen; zijn hand ligt tot een vuist gebald op zijn dekens. + +Het pretentieuse mannetje naast hem schijnt nu verzakt te zijn tot een +onbelangrijk hoopje zwakheid. Zijn lippen zijn half geopend en rood en +dik; er zijn slappe groeven langs zijn neus, die op geen smart, maar +hoogstens op een lichamelijk onbehagen duiden. + +De slappe hand op zijn deken is knokig, en de vingertoppen dragen de +sporen van veel knagens' en kluivens'. Mijn blik waart rond, en ik zie +er nog velen, die àllen slapen, en àllen in hun slaap iets verraden van +smart of strijd of huiselijk leed... of van absoluut niets. + +Plotseling vind ik ze àllen belangrijk. + +Van de slapers gaan mijne oogen naar hun schamele, en grootendeels +uniforme have, die op een plank, boven het hoofdeinde der bedden, als +uitgestald ligt. + +Boven den slappeling staat een jam-potje, en een kopje met vet, dat hij +den vorigen dag uit het eten gespaard heeft; er liggen +glacé-handschoenen en een viezige veldflesch en een bestoft stuk +wittebrood. + +Er zijn er, die gekleurde prentbriefkaarten en snuisterijtjes op hun +plank hebben, en anderen die een gebarsten scheerspiegel exposeeren.... + +Al die willige doode dingen harmonieeren met de onbewuste openhartigheid +hunner snorkende bezitters. + +Aan de zoldering hangen, als hammen aan een lange rij, de ransels; de +zware zakken hangen daar al maandenlang leeg en slap, en wij hebben ze +al dien tijd niet gedragen. + +Het invallend namiddag-licht werpt lange slagschaduwen van de slappe +ranselzakken uit langs de gewitte zoldering; de schaduwen hebben vreemde +vormen. En mijne onbewuste oogen tooveren plotseling een verrassend +beeld op mijn rustig-blank brein. + +Het is me opeens, alsof al die slapende kerels hunne zorgen voor een +tijdlang afgehangen hebben. Ze hangen daar aan de zoldering, die zorgen, +op een lange rij, naast elkander. + +En het invallend namiddaglicht mengt de vreemd gevormde slagschaduwen +tesamen en dooréén... tot een grauwe wolk, die langs de zoldering +vervaagt tot een verre hoek van het vertrek... + + * * * * * + +Daar schettert het appèl-signaal. + +Bijna gelijktijdig verroeren zich de rustende lichamen op de kribben. + +De deur wordt met een slag opengeworpen, en het is opeens veel lichter +onder het gewelf. + +»Verdorie d'r uit,« schreeuwt de schreeuwer en hij schudt het +slappelingetje naast hem door elkaar. + +»Jawèl, jawèl, hou je poote maar thuis,« zegt het slappelingetje +slaperig. + +»D'r uit, Stoke, suffe mafkop!« roept de schreeuwer mij toe. + +»Hou je groote smoel,« geef ik kribbig terug. + +Ik ben weer ruw. Ik heb mijn liefderijke gevoelens weer verloren. Maar +ik kàn er niets aan doen... Ze spreken zoo luide en onbezonnen... + +... Ach, waren ze maar blijven slapen. Ze waren zoo sympathiek, en zoo +eerlijk... _in hun slaap_. + + * * * * * + + +_Jubileum-dag._ + +In alle stilte heb ik, goede lezer, vandaag den dag herdacht, die nu +juist een jaar achter mij ligt, en waarop ik mij voor het eerst soldaat +mocht noemen. + +Ik behoef u niet te zeggen, dat ik dit feit zonder eenig feest- of +uiterlijk vertoon geconstateerd heb. Maar het wàs een jubileum. + +En bij een jubileum behooren een feestredenaar en een toespraak. + +Om nu mijn jubileum bescheidelijk, en in zoo beperkt mogelijken kring te +vieren, besloot ik mijn eigen feest-redenaar te zijn. + +'s Morgens, in bed, sprak ik mij zelf binnensmonds ongeveer als volgt +toe: + + »Melis Stoke! Jubilaris. Het is vandaag de dag... enz. enz. In + het afgeloopen jaar waart ge soldaat, daarmee is alles gezegd. + Het Vaderland heeft, om eerlijk te zijn, niets aan uw diensten + gehad. Daarin moet verandering komen! Ge moet uwe contemplatieve + houding in het legerverband opgeven! Ge moet actief worden! Ge + moet het Vaderland nuttig zijn. + + Melis Stoke, laat ik kort en duidelijk zijn. + + Dit nieuwe jaar moge u zien als officier! Al is er bij de + landstorm geen wettelijke--dan is er toch een _moreele + kaderplicht_. + + Aan toeschouwers hebben wij niets: wij moeten kerels hebben die + wat _doen_! + + Ik heb gezegd! Lang zal hij leven... enz. Hoera! Hoera!« + +Ik was zelf zóó geschrokken van dit, als buiten mij om geboren besluit, +dat ik dit _Hoera!_ hardop geroepen had. + +»Hij oefent de stormaanval!« riep Kees hoonend. Toen ben ik op een +tafel gaan staan, en heb mijnen kameraden mijn besluit medegedeeld. + +Nu zijn ze boos op me. + +»Wat een vènt,« roepen ze. »Eerst doet ie mee, en nou wil ie zoo'n kouwe +luitenant worde!« + +»Mannen, besloot ik ernstig, op het slagveld spreken we elkaar nader. +Tot dàn. Ik ga mij er toe bekwamen, uw aanvoerder te mogen zijn!« + +»Zà-je-me-niet-stràffe?« hoont Karel... + + * * * * * + +[Illustratie] + + + + +IX. + + Kleilust, Einde Maart '17. + + +Dit is, lezer, mijn slotzang... Voor den laatsten maal heb ik boven deze +regelen den titel neergeschreven, onder welken ik u het lief en leed heb +uitgezongen van een simpele soldatenziel. + +Ge kent mijn besluit reeds; ik ga officier worden. + +Na een jaar--de jubileumsdag ligt vlak achter mij--na een jaar van +gehoorzaamheid, ga ik mij op mijn beurt onder hèn voegen, die op dit +ijdel ondermaansche met een schijn van gezag en een zeer reëele +verantwoordelijkheid bekleed zijn. Ik heb begrepen, dat ieder de taak +te vervullen heeft, waartoe het lot hem beschikt heeft. + +Maar ik heb méér begrepen... ik heb iets begrepen van wat er in een +ruwen soldaat omgaat; zoo'n soldaat is moeilijker te doorgronden dan +een sphynx... want een sphynx zwijgt, en een soldaat is geneigd het +tegendeel te zeggen van wat hij gevoelt. + +Misschien zal die tak van wetenschap in den verlofsofficier Stoke de +lacune aanvullen die in zijn krijgswetenschap zal blijven bestaan. Want +om de hoogere krijgsschool te bezoeken heb ik tijd, noch gelegenheid. + +Ik ben er mij zeer wèl van bewust, dat mijn dagboek niet anders geweest +is, dan eene losse aaneenschakeling van notities; het geeft dan ook +evenmin de »psyche« van den Nederlandschen soldaat, als het foto'tje op +uw buitenlandschen pas die geeft van uw persoon. + +Maar er zit wat van hem in, en zijne grove trekken zijn te herkennen. Er +blijft mij nu nog één ding over, en dat is u te zeggen, wàt een officier +is, wàt ik zijn zal, in de oogen van hen, die tot op dezen dag mijne +kameraden zijn. + + * * * * * + + +_De officieren._ + +Het was op een warmen zomer-namiddag; ik was nog niet lang in dienst. + +Uit een venster van de kazerne gebogen, overzag ik het zonnige +exercitie-terrein, waar recruten eener jongere lichting hunne eerste +lessen genoten. + +Naast mij leunde Gerrit tegen de vensterbank, en verlustigde zich in +hetzelfde schouwspel. + +De commando's klonken tot ons over op de lauwe lucht. + +Aan de overzijde van het water schoof bel-tinkelend een tram voorbij. + +[Illustratie] + +Plotseling werd ons beider blik getrokken tot een lichtend punt; het was +de zon, die even schel reflexeerde in een officiers-sabel. + +De officier stond op eene kleine verhevenheid, en overzag vandaar het +terrein; hij rookte een cigarette, en heel zijn houding drukte rust, +doch tegelijkertijd latente macht uit. Hij scheen er zich niet van +bewust, dat Gerrit en ik en wellicht nog vele anderen, naar hem keken. + +»Fijn leventje toch, zoo'n luit',« zeide Gerrit naast me. + +»Maar niks doen, en kommedeere... en 'n hoop cente in de maand...!« + +»Daarvoor moet hij voor jou denken!« waagde ik. + +»'n Ofcier en 'n ofcier zijn twéé«, ging Gerrit voort. »Je heb er 'an +wie je merkt wat ze van je wille, maar d'r zijn d'r óók die maar eische +dit en eische dàt, zonder dat je weet waar et goed voor is. As me vrouw +ziek is, en de luit' wil me niet late weggaan, dan weet ik dat ie zelf +weer knijpt voor de kaptein. Maar assie zegt >vooruit, wees weg<, dan +voel ik, dat ie z'n eige der an waagt voor mijn! + +»En assie zegt >ga ligge, gauw< dan denk ik >ik ben je hond niet<, maar +assie zegt >'n granaat, gauw ligge<, dan doen ik et graag! + +»Die daar staat te rooke zet een gezicht of ie zegge wil >wat gaat mijn +dat beestespul an<; as ik dat zie, dan krijg ik de pest in. + +»As mijn baas tege me zegt >Gerrit maak die planke es zoo en zoo pas<, +dan doen ik dat misschien verkeerd, maar assie zegt >dat mot 'n kassie +worde<, dan snap ik hem direct! Kijk, an 'n ofcier zie je van buite: dat +is me baas... da's glad genoeg, daar zorgt de kleeremaker voor. Maar +waar de kleeremaker niet voor ken zorge, dat is dat ik zeg >ik +gehoorzaam je graag<, daar mot ie zelf voor zorge.« + +[Illustratie] + +Gerrit heeft gelijk. Ge weet niet, burger, hoe hoog een personage een +officier is in den troep. Wij zien onze meerderen hem naar de oogen +zien, en wij bemerken, hoe een kort woord van hem door onzen sergeant +tot een wet wordt uitgewerkt, die onze belangen dienen of breken kan en +onzen vrijen tijd bekrimpen of verlengen. + +Het instituut tucht maakt hem het bevelen gemakkelijk, en opent hem de +kansen op bemindheid. + +De exploitatie daarvan, wordt aan hem zelf overgelaten, en dat is +minstens zoo belangrijk als de meest volledige kennis van den inwendigen +dienst. + + * * * * * + + +_De sergeant._ + +De sergeant staat ons nader. In hem gehoorzamen wij niet den meester, +maar den ouderen broer. Hij doet alles met ons mee; de officier ziet of +onze ransels goed hangen, de sergeant of ze wel model gepakt zijn. + +Met den sergeant wonen de soldaten in één straat, en ze kennen zijn +meisje; het gemeenschappelijk ontzag voor den officier verbindt +manschappen en onder-officieren. Zij bezigen dezelfde taal en waardeeren +denzelfden humor; onder hen zijn de verschillen nuancen geworden en +geen contrasten meer. + +Daardoor wordt het bevel van den sergeant gecenseerd te zijn een uiting +van gezond verstand, en dat van een officier eene openbaring van +wijsheid. + +Waar het de behartiging van particuliere soldatenbelangen geldt, kan +een officier zeer zeker te rade gaan bij onderofficieren; te weten bij +onderofficieren, die niet onder één deken liggen met een zeker soort +soldaten, die voortdurend verklaren: »dat 't toch maar een rotzoo« is. + + * * * * * + + +_De korporaal._ + +De korporaal is een kindermeid. Geen gouvernante wel te verstaan, +maar een kindermeid, zoo een van zestien jaar, met een paar nuchtere +vlechtjes op het achterhoofd. Als hij serieus zijn plicht doet, of gezag +laat gelden, wordt hij uitgelachen; en als hij een standje krijgt, in +presentie zijner minderen, wordt hij óók uitgelachen. + +Een korporaal kan alléén goed doen, wanneer hij vertelt van meerderen, +met wie hij uit hoofde van zijn rang in iets nader contact gekomen is +dan zulks den soldaat vergund is. + +Hij mag vertellen, hoe duur de sigaren zijn, die de kaptein rookt of +weggeeft, en ook hoeveel stukken vleesch de kok wederrechtelijk mee naar +huis genomen heeft. + +De korporaal draagt het uiterlijk kenmerk van een volleerd manschap te +zijn. + +En die pretentie wordt, onbewust, door de soldaten op hem gewroken. + +Een korporaal spreekt over zijne ranggenooten als: korporaal X en +korporaal IJ. + +Een sergeant over de zijnen als collega P en Q. + +Een officier spreekt tegenover minderen niet over andere officieren. + + * * * * * + +En nu, geduldige lezer, vaarwel. + +Ik ga studeeren. + +Hiermede is de serie kantteekeningen van een landstormplichtige +geëindigd. + +Een burger, die soldaat geworden is, mag tegenover burgers van zijne +indrukken vertellen. + +Maar een soldaat, die officier wordt, kan zich, waar het dienstbelangen +treft, nog slechts met een ernstig gebaar tot zijne collega's wenden. + +En dat zal dan niet zijn in een burgerlijk blad, maar mondeling of in de +Militaire Spectator... + +Waar de actie begint, eindigt de beschouwing... + +Vaarwel, en dank voor uw aandacht! + + MELIS STOKE. + +[Illustratie] + + + + +NASCHRIFT. + +VAN MELIS STOKE, ADSPIRANT-VERLOFSOFFICIER. + + +En nu, goede lezer, gaat dit verhaal eindigen, zooals ieder zichzelf +respecteerend verhaal eindigen moet nl.: + + Ze vinden elkaar! + +Ja, lezer, we hebben elkaar gekregen, mijn militaire- en mijn +civiele-ik. Wij gaan ons vereenigen in één vorm, die van +verlofsofficier. + +Zeer zeker, het is wel een mariage de raison, maar het zal een ideaal +huwelijk zijn ook! + +Want wij zijn tesamen gekomen door een gemeenschappelijken drang, wat +goeds te doen. + +Zooals in ieder huwelijk _de plicht_ een goede toekomst waarborgt, zoo +zál de plicht, iets goeds te doen voor den soldaat, ons huwelijk +vruchtbaar maken. + +In ieder leven komt een oogenblik, dat de behoefte aan _actie_ den +levenden mensch zijn beschouwende houding doet opgeven. + +Zoo gaat het ook in een militaire loopbaan als de mijne. + +En zoo moet het ook zijn in den loopbaan van u allen, +landstormplichtigen, die nà mij zullen komen. Het heldere bewustzijn +van méér te zijn, dan uwe kameraden, geve u de kracht om éérst door +den zuren africhtingstijd heen te komen, en u vervolgens de moeiten +te getroosten van een studie voor verlofs-officieren. + +Uwe ondervindingen in den troep zullen er toe bijdragen, een officier +van u te maken, die zijn mannen begrijpt, die de oorzaak voelt van +weerbarstigheid en die de goede gevolgen kent van een rechtvaardige +behandeling. + +Ik hoop, dat in deze losse dagboekkrabbels iets te vinden is van den +Nederlandschen soldaat. Tracht ook gij dat te ontdekken; onder den +ruwen bolster zit vaak, voor wie het weet te vinden, een vertrouwend +en eerlijk hart. + +En al ontbreekt het den verlofs-officier, door zijn korten +opleidingstijd, wellicht aan tactische kennis, in menschelijkheid en +paedagogie behoeft hij _nimmer_ onder te doen voor zijne +beroeps-collega's. + +Dat blijve u voor oogen staan! + +Het Nederlandsche leger vare er wèl bij. + +AMSTERDAM, Maart 1916-'17. + + + + + +------------------------------------------------+ + | | + | OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER: | + | | + | De volgende correcties zijn in de tekst | + | aangebracht: | + | | + | Bron (B:) -- Correctie (C:) | + | | + | B: elkander bestemd zijn, Het kind | + | C: elkander bestemd zijn. Het kind | + | B: »_de kogel_«, De man naast | + | C: »_de kogel_«. De man naast | + | B: gretig naar mij uitgestrekt | + | C: gretig naar mij uitgestrekt. | + | B: _De »moffen«_ | + | C: _De »moffen«._ | + | B: ..een gaatje met | + | C: ...een gaatje met | + | B: eehter op één punt mank: het zal u n.l, | + | C: echter op één punt mank: het zal u n.l. | + | B: zonder daarvoor honorar um | + | C: zonder daarvoor honorarium | + | B: »Ik ben onschuldig zegt hij | + | C: »Ik ben onschuldig«, zegt hij | + | B: VI. | + | C: V. | + | B: _stechts twee of drie hunner | + | C: _slechts twee of drie hunner | + | B: V. | + | C: VI. | + | B: op den grond te slapen,.. | + | C: op den grond te slapen... | + | B: deutscher Wein.. | + | C: deutscher Wein... | + | B: was van »_de dood_«, _straf_«, | + | C: was van »_de dood_«, »_straf_«, | + | B: het oog te houde dat | + | C: het oog te houden dat | + | B: »pa, was de de meester | + | C: »pa, was de meester | + | B: wasch-lokaal--kijk es wat ik | + | C: wasch-lokaal--»kijk es wat ik | + | B: in mijn ziele draag. | + | C: in mijn ziele draag, | + | B: slot-gevecht op zee. | + | C: slot-gevecht op zee, | + | B: op mijn pen gekauwd, | + | C: op mijn pen gekauwd. | + | B: en dat zij barmtigheid | + | C: en dat zij barmhartigheid | + | B: aleenig met zen eige!...« | + | C: aleenig met zen eige!...« | + | B: belangstelling naarde feestrelazen | + | C: belangstelling naar de feestrelazen | + | B: .....e Reg.... en weer sprak | + | C: .....e Reg....« en weer sprak | + | B: maatschappelijke kronkelpasssen woei | + | C: maatschappelijke kronkelpassen woei | + | B: »Hei-je-veel-geld-meê-gebracht? | + | C: »Hei-je-veel-geld-meê-gebracht?« | + | B: »Kom _jij_ d'r es uit! deed | + | C: »Kom _jij_ d'r es uit!« deed | + | B: de bovenaardsche ver-verschijning. | + | C: de bovenaardsche verschijning. | + | B: óók 'n mensch!' | + | C: óók 'n mensch!« | + | B: morgenschemering den pomg-zwengel aanvat, | + | C: morgenschemering den pomp-zwengel aanvat, | + | B: zoete mestgeuren, die ot | + | C: zoete mestgeuren, die tot | + | B: schettert het appél-signaal. | + | C: schettert het appèl-signaal. | + | B: enz. Hoera! Hoera! | + | C: enz. Hoera! Hoera!« | + | B: IX | + | C: IX. | + | B: en kommedeere.. en 'n hoop | + | C: en kommedeere... en 'n hoop | + | B: maar assie zegt> vooruit, wees weg< | + | C: maar assie zegt >vooruit, wees weg< | + | B: maar assie zegt> dat mot | + | C: maar assie zegt >dat mot | + +------------------------------------------------+ + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Van Aardappel-mes tot Officiersdegen, by +Melis Stoke + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN AARDAPPEL-MES TOT OFFICIERSDEGEN *** + +***** This file should be named 33297-8.txt or 33297-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/3/2/9/33297/ + +Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |