60 files changed, 12034 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/33297-8.txt b/33297-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..333ecdb
--- /dev/null
+++ b/33297-8.txt
@@ -0,0 +1,5768 @@
+Project Gutenberg's Van Aardappel-mes tot Officiersdegen, by Melis Stoke
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Van Aardappel-mes tot Officiersdegen
+       Uit het Dagboek van een Landstormplichtige.
+
+Author: Melis Stoke
+
+Illustrator: I. van Mens
+             Henry van den Velde
+
+Release Date: July 31, 2010 [EBook #33297]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN AARDAPPEL-MES TOT OFFICIERSDEGEN ***
+
+
+
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+  +----------------------------------------------------------------+
+  |                                                                |
+  |                 OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:                   |
+  |                                                                |
+  | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele,     |
+  | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te      |
+  | moderniseren.                                                  |
+  |                                                                |
+  | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het  |
+  | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. De voetnoten    |
+  | zijn hernummerd en naar het eind van de bijbehorende alinea    |
+  | verplaatst.                                                    |
+  |                                                                |
+  | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn       |
+  | gecorrigeerd. Variaties in spelling zijn behouden.             |
+  |                                                                |
+  | De in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als      |
+  | _cursief_. Uitgespatieerde tekst is weergegeven als            |
+  | ~uitgespatieerd~; onderstreepte tekst als #onderstreept#.      |
+  |                                                                |
+  | In dit boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt.     |
+  | De dubbele aanhalingstekens zijn in dit e-boek aangegeven als  |
+  | »aanhalingstekens«. De enkele aanhalingstekens zijn als        |
+  | >aanhalingstekens< aangegeven.                                 |
+  |                                                                |
+  | Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de           |
+  | aangebrachte correcties.                                       |
+  |                                                                |
+  | De illustraties zijn beschikbaar bij de html-versie van dit    |
+  | e-boek op https://www.gutenberg.org                             |
+  |                                                                |
+  +----------------------------------------------------------------+
+
+
+
+
+                           VAN AARDAPPEL-MES
+
+                                  TOT
+
+                            OFFICIERSDEGEN.
+
+              Uit het Dagboek van een Landstormplichtige.
+
+                                  door
+
+                             »MELIS STOKE«.
+
+         Illustraties van I. VAN MENS, HENRI VAN DE VELDE e.a.
+
+                   *       *       *       *       *
+
+                               AMSTERDAM,
+                        VAN HOLKEMA & WARENDORF.
+
+                                 1917.
+
+
+             GEDRUKT IN »'T KASTEEL VAN AEMSTEL«, AMSTERDAM
+
+
+
+
+                               OPGEDRAGEN
+
+                 AAN ALLE OFFICIEREN, DIE WETEN WILLEN
+                    #»WAT ER LEEFT IN DEN RECRUUT«#.
+
+
+
+
+TWEE BRIEVEN.
+
+
+
+
+I.
+
+VAN MELIS STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE, AAN DEN BURGER, DIE HIJ EENMAAL
+WAS....
+
+
+                                                  Amsterdam, Maart 1916.
+
+                                        Aan den vooravond der inlijving.
+
+    Mijn zeer waarde,
+
+Dit is een afscheidsbrief... Alle afscheidsbrieven die geschreven zijn,
+worden, en zullen worden, zijn in drie categorieën onder te brengen, te
+weten van stervenden, van zelfmoordenaars en van ter dood veroordeelden.
+Deze draagt de kenmerken van alle drie die soorten. Men gaat mijn
+burger-ik vermoorden, ik ga mij daartoe aanmelden, en ik voel de banden
+verslappen die mij binden aan het burgerlijk deel dezer samenleving.
+
+Deze regelen zijn, door het koelbloedig bewustzijn van den schrijver,
+van zeer tragischen aard; de eenige vreugde die mij nog wacht, zal zijn,
+dit schrijven persoonlijk te posten; ik stel mij voor, dit te doen op
+dezen zelfden vooravond, wellicht ook morgen, onderweg naar het lokaal,
+waar ik mij te melden heb voor den militairen dienst, waar de
+duisternissen grijnzen van den persoonlijken ondergang...
+
+Ik kan u het gevoel van physiek ònbehagen, dat mij reeds bij voorbaat
+bevangen heeft, bezwaarlijk omschrijven, het is me, of ik noodgedwongen
+toegetreden ben tot een derde-rangs voetbalclub of rooverbende, of dat
+men mij dwingt, in dienst te treden der stadsreiniging... dien tak van
+dienst, waarover zindelijke heeren in mooie vertrekken beraadslagen, en
+waarvan de uitoefening is opgedragen aan kwalijk riekende
+riool-ledigers...
+
+Over eenige uren, wanneer ik onder den krijgstucht zal staan, zal ik
+deze dingen niet meer mogen schrijven... ze wellicht niet eens meer
+gevoelen...; dit is mijn galgemaal aan den disch van gal en bitterheid.
+
+Het ontbreekt mij niet aan goeden wil, of vaderlandsliefde;
+integendeel!
+
+Maar ik voel mij zoo slecht geprepareerd op het mij wachtende werk; men
+spreekt mij van dwijlen en zwabberen...
+
+Het schijnt, dat de aankleve van het krijgsbedrijf onvoorwaardelijk
+ònsmakelijk moet zijn; mijn hemel, ik wil graag exerceeren, ook in den
+modder, en een geweer afschieten... Maar waarom moet ik mijn kleeren
+zelf van dien modder reinigen, en dat geweer zelf schoonmaken... Ik wil
+wel met vieze kerels in één kamer slapen; dat doet men in de bergen ook
+wel, met zijne gidsen... maar nog nimmer heb ik een Alphenhut behoeven
+te dwijlen.
+
+Men zegt mij, dat het in zoo'n kazerne aan de minst pretentieuse vormen
+van bediening ontbreekt; zoo'n kazerne is een énorm groot gebouw,
+grooter dan welk hôtel ook. Stel u voor... een hôtel zonder één knecht
+of loopjongen of kamermeisje of schoonmaakster of kellner...
+
+Waarlijk, het duizelt mij... moeten wij dat alles, àlles zèlf doen:
+schoonmaken, bedienen, boodschappen doen, schoenen poetsen, bedden
+opmaken...
+
+En dat àl dat werk tezamen zoo een mooien naam heeft: krijgsbedrijf.
+
+Ik word niet alleen soldaat, maar ook knecht, loopjongen, kamermeisje,
+schoonmaakster en kellner...
+
+Ik moet dat alles worden...; het eenige, wat ik goed kan is schieten,
+en een beetje schermen... helaas, dat zijn voor een soldaat slechts
+eigenschappen van secundair belang. Geef mij een raad: moet ik
+privaatlessen nemen bij Hendrik, den ouden knecht, bij Jo, mijn moeder's
+kamermeisje, of Sien, mijn moeder's schoonmaakster? Moet ik bij een
+loopjongen van mijn vader's kantoor en bij een kellner van het
+Doelen-Hôtel in de leer gaan?
+
+Of zouden mijne aanstaande superieuren mij voldoende kunnen bekwamen in
+al die vakken?
+
+Gij kunt mij begrijpen, nietwaar? Wij beiden hebben nooit onze
+lastgevers erkend dan in hen, die wij daartoe zedelijk hoog genoeg
+schatten; en onze hoogste lastgeefsters waren de gestrengheid onzer
+eigen beschaving, en onze bewondering voor 't geen schoon en
+rechtvaardig was.
+
+Wij behoorden tot de gelukkigen, die hunne ruggen niet behoeven te
+krommen voor onwaardige en baatzuchtige broodheeren.
+
+Nu gaat het toeval mij andere superieuren stellen... wie zullen ze
+zijn? Zal ik mij moeten voegen naar de luimen van een waanwijzen
+oud-kappersbediende, of van een jaloerschen kroegen-habitué met botte
+hersenen...? Zal een minderwaardige patser, in wien ik wellicht mijn
+meerdere zal moeten erkennen, zich op mij wreken, omdat ik hem voorheen
+over het ledige hoofd placht te zien?
+
+Dit alles beklemt mij...
+
+Geef mij een wapen, en ik zal vechten tot den laatsten droppel bloed...
+maar geef mij een dwijl en een emmer zeepsop, en smartelijk zuchtend zal
+ik terneerzitten... _als een lafaard_...
+
+                                     Geloof mij en blijf mijner gedenken
+                                                MELIS STOKE.
+
+
+RIJM-KRONYCK.
+
+_Mijn Landstormlichting komt op..._
+
+    De Koningin doet roeren
+    in 't land de landstormtrom,
+    en duizend jonge krijgers
+    verschijnen van alom...
+    Vaarwel, mijn dier'bre boeken,
+    mijn kamers en mijn hond,
+    mijn vrienden en vriendinnen...
+    Ik staar nog ééns in 't rond,
+    en streel mijn armen Setter,
+    en 't liefelijk whisky-stel...
+    Ge zult mij niet vergeten
+    of hoonen, is het wel?
+    De zoete schijn der lampen,
+    de glimmers in mijn haard,
+    mijn pijpje en mijn huisjas,
+    en 't geen er was vergaard
+    aan wetenschap en schoonheid
+    in d'eiken boekenschrijn...
+    het zal m'in twee, drie dagen
+    zoo vèr en dierbaar zijn.
+    Mijn prima tennis-racket,
+    mijn hagelnieuwe fiets,
+    zal 'k u nog ééns beroeren,
+    belooft ge mij nog iets?...
+
+[Illustratie]
+
+
+(_Vertroosting aan Melis Stoke van George van Raemdonck_)
+
+    Ik ga een brits beslapen,
+    met òndergoed aan 't lijf,
+    en bruine boonen eten...
+    ...ik ril terwijl 'k dit schrijf!
+
+           *   *   *
+
+    Ach, ware er bloed te plengen
+    voor Vaderland en Vorst,
+    dat ware altans sportiever,
+    dan kwatta, kool en worst.
+    Ach, waren er nog andere
+    gevaren in het spel,
+    dan vlooien, of dan zuchten
+    in een bedompte cel...
+    Dàn zoude ik vroolijk juichen,
+    en 'k had' mijn bajonet
+    aan den meest blanken slijpsteen
+    eens extra-scherp gewet...[A]
+    Helaas, het geldt niet vechten,
+    doch loopen in de pas
+    met een belachelijk mutsje
+    en in een grijzen jas...
+
+           *   *   *
+
+    De koningin doet roeren
+    in 't land de landstorm-trom...
+    'k Ben lichting 1912
+    en weerbaar... dus ik kom!
+
+[A] Als Melis Stoke maar eerst eens afgeëxerceerd is, zal hij begrijpen,
+dat hij nooit met een slijpsteen aan zijn bajonet mag komen! [Corr.]
+
+
+
+
+II.
+
+VAN DEN BURGER, DIE MELIS STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE ZAL WORDEN, AAN ZIJN
+MILITAIRE ZÈLF.
+
+
+    Mijn allerminst verachtelijke, en in zekeren zin benijdenswaardige
+    vriend!
+
+Ja zeker, ik noem u benijdenswaardig! Gij gaat de vreugde beleven, van
+uw eigen-zelf, te mogen toetsen aan het ruw klimaat der militaire
+samenleving. Voorzeker, het is een proef, waaruit ge evenzeer als een
+beest, zoogoed als gelouterde Phoenix te voorschijn zult kunnen komen.
+Ik vertrouw op het laatste. Ge houdt al te zeer vast aan wat ge noemt uw
+burger-ik. Ge houdt mij echter ten goede, dat ik deze term stempel met
+de qualificatie: bekrompenheid. Uw eigen, sterke Zelf is verheven, of
+behoort dat te zijn, boven zuiver uiterlijke invloeden van civielen of
+burgerlijken aard. Wat doet het er toe, of een schoone vrouw u laat
+dansen naar haar grillen, of dat een afgunstige onderofficier u zijne
+kwade luimen doet ondergaan? In beide gevallen is uw persoon onderworpen
+aan van hoogerhand gestelde krachten: in het eerste geval de eeuwige
+kracht Vrouw, in het tweede de tijdelijke overmacht van vak-kennis.
+
+Leer de vrouwen kennen, en ge zijt hun slaaf niet meer; geef u de moeite
+eenige reglementen uit uw hoofd te leeren, en geen macht zal u
+weerhouden zelve tot den rang van onderofficier of officier op te
+klimmen.
+
+Mijn raad is zoo simpel: cultiveer uw krachtig zelf. Mijn zeer waarde,
+van af ons eerste levensuur warm wij tesamen, en nóg kennen wij elkander
+niet volkomen... wie zal ooit zijn dubbel-ik leeren doorgronden? Eerder
+nog begrijpt men de verzwegen gevoelens een er beminde gade. Daarom
+zullen wij elkander niet observeeren, het zou tot niets dienen; wie
+zijne vrouw blijft gadeslaan kweekt eerder misverstand dan wederzijds
+vertrouwen.
+
+Veeleer is het de heilige impuls van het Goede dat ons, mits vrij van
+afleidende ijdelheden, handelen doet. Zoo is het met ons dubbel-ik, het
+militaire en het civiele; de maatschappelijke verhoudingen doen ons, als
+in een huwelijk onafscheidelijk voor elkander bestemd zijn. Het kind dat
+geboren wordt, is in onze maatschappij door zijn geboorte-uur tot eene
+militie lichting aangewezen...
+
+Er is slechts één enkel ding, dat ik, uw burger-ik, u in het militaire
+bestaan kan medegeven; het is niet iets materieels, als worst of kaas
+of ham... dergelijke zaken krijgen Pruisische soldaten mee, want hun
+burger- en militaire-zelf zijn niet verscheiden... Wat ik, uw burger-ik,
+u kan meêgeven is het kostelijk bezit der Humor!
+
+De Humor is de heerlijke gave, die het slechte vergefelijk en het goede
+genietbaar maakt, die den leugen als een dwaling, en de waarheid als
+natuurlijkheid doet zien, en die de schijnbare onrechtmatigheden en
+verschillen nivelleert tot ééne vlakte van wijd uitzicht en waarachtigen
+eenvoud.
+
+Voorzeker, het _is_ moeilijk uw zelf-cultuur te onderwerpen aan uniforme
+tucht, maar het is beter, en moeilijker nog onder dien schijn van
+willekeur den utiliteitsgrond te blijven voelen. Blijf met uw voeten op
+dien vasten bodem staan, en hef uw glimlachend hoofd boven de golven van
+bezwaarlijkheid, die u zullen omspoelen.... wellicht tot aan den mond.
+En de zoute smaak, die de spatten u zullen schenken, zij u een proefje
+van 't geen den werkman in zijn dagelijksch eten hindert.
+
+Tot nu toe is uw levensfilosofie een volkomen rustig-theoretische
+geweest...
+
+Wellicht zult ge dat gestijlde gebouw zien ineenstorten, door de
+factoren van het bezwaarlijk leven, die de omgang met de arbeidende
+klasse u als on-elimineerbaar zal doen kennen.
+
+Daarom is het, mijn waarde, dat ik u »in zekeren zin benijdbaar« noem.
+
+                                  Geloof mij, en tot wederziens en beter
+                                          begrijpen wellicht...
+                                          UW BURGER-ZELF.
+
+
+
+
+UIT HET MILITAIRE DAGBOEK VAN MELIS STOKE.
+
+
+_10 Maart 1916._
+
+...Ik zit in het lokaal waarin wij, honderden burgers van--hoe
+wonderlijk--één en dezelfden leeftijd, tezamen zijn gekomen om soldaat
+te worden.
+
+Honderden kleine drama's op één dag, geduldige lezer, en ge hebt
+het niet geweten! Ach, dagelijks spelen zich om ons heen duizenden
+kleine drama's af: een vlieg in de soep, een lekke fietsband van een
+plattelands-geneesheer, of een kip gestolen... wij weten het niet. En
+toch zijn het drama's, dramatischer drama's wellicht dan die groote,
+waarvan de dagbladen ons vertellen, en die ons besef volkomen te boven
+gaan... een transportschip getorpedeerd, een lange lijst vermisten, een
+dorp in puin... wiens adem stokt er nog bij?
+
+Onze drama's zijn van minimale belangrijkheid, en wij schreeuwen zóó
+luid en aanhoudend door elkander, dat ons besef er door insluimert.
+
+Er zitten hier 24-jarigen met baarden, en 24-jarigen met
+kindergezichten; er zijn hier 24-jarigen wier vrouwen buiten wachten, en
+24-jarigen uit wier zakken rollen chocolade van moeder-thuis steken.
+
+Ik wist niet, dat er zóóveel verschillende soorten van 24-jarigen waren!
+Persoonlijk reken ik mij tot de 24-jarigen, die: »aan een drukke studie-
+en werkkring ontrukt zijn«.
+
+Ons drama is van uitsluitend moreelen aard! Wat laten wij achter?... wat
+dictaten, wat half-àf werk, wat onnutte en wat strikt òn-ontbeerlijke
+zaken... kortom de inhoud van een requisieten-kamer van een
+tooneelgezelschap dat »gezelschappelijke stukken« vertoont.
+
+Wat de anderen achterlaten, kan ik bij verre na niet nagaan. De man
+naast mij, naar zijn adem te oordeelen, een ledige jenever-flesch, en
+die tegenover mij een huilende vrouw... Enfin, dat alles zal ik nog
+vernemen!
+
+Ik zal een dagboek houden; dat denkbeeld geeft mij wat rust. Daardoor
+heb ik mijn houding bepaald tot eene beschouwende.
+
+Want ik wist eerst werkelijk niet of ik moest mede-tieren of niet... nu
+ik mijn houding bepaald heb, gevoel ik mij waarlijk pleizierig.
+
+Of iemand zich voor mijn dagboek interesseeren zal? Ik weet het niet.
+
+De menschen lezen altijd weer over datzelfde simpele thema: de liefde.
+Waarom zouden ze niet over »den dienst« willen lezen?
+
+De liefde en de krijgsdienst... ze voltrekken zich immers aan iederen
+levenden mensch!
+
+       *       *       *       *       *
+
+Het getier houdt aan; het is of ik een meeting bijwoon, zonder sprekers.
+
+Toch, er is er een; hij draagt uniform en beklimt een stoel. Meer uit
+nieuwsgierigheid dan eerbied verstomt het getier.
+
+»Vanaf dit oogenblik«, zegt de redenaar, »staan jullie onder militairen
+tucht«.
+
+Het gehuil verdubbelt...
+
+Men voert ons met vieren de stad door.
+
+Mijn broer wenkt mij toe uit een venster.
+
+Ik glimlach... ietwat zuur.
+
+Vrouwen loopen mede met den stoet, havelooze vrouwen.
+
+Opeens vind ik mijn jas veel te mooi; ik zet mijn kraag op...
+
+Vreemd... dit is het eerste »sociale gevoel« van mijn leven...
+
+Daarom moet ik, ditmaal oprecht, even lachen...
+
+       *       *       *       *       *
+
+De rest is een roes...
+
+Wij naderen de kazerne... wij gaan het hek binnen... het volk blijft
+achter.
+
+Een kort, reëel besef van het feit: dat wij nu »soldaten onder elkaar
+zijn«.
+
+Inderdaad, er is geen vrouw op het wijde kazerneplein te ontdekken; maar
+des te meer soldaten.
+
+Ik heb nog nooit zulke soldaten gezien; ze dragen geen blinkende
+uniformen en wapenen, maar grauwe kleeren, vol modder; zooiets als
+schoonmaaksters, maar dan in het mannelijk.
+
+Een naamloos wee stijgt mij naar de keel: aardappelenschillen...
+dwijlen... emmers... zeepwater......!!!
+
+Een roode sergeant-majoor leest ons de krijgsartikelen voor; hij vergeet
+komma's en punten.... begrijpt de moeilijk-officieele zinswendingen zelf
+niet.
+
+Telkens verheft hij even den stem, dan hooren wij: »_doodstraf_«, »_dood
+door den kogel_«, »_de kogel_«. De man naast mij siddert; ik ben veel
+banger voor de aardappels en het zeepwater en de dwijlen.
+
+Men brengt ons naar groote slaapvertrekken.
+
+Ik val neer op een vuilen ijzeren krib; mijn mooie jas kreukt....
+
+Een handvol cigaretten geef ik om mij heen.
+
+Zwarte, vuile handen zijn gretig naar mij uitgestrekt.
+
+Ik geef nòg meer cigaretten... mijn koker is leeg... er is er geen meer
+over voor mij-zelf.
+
+Dan steekt een der groezelige handen mij een sigaret toe.
+
+»Hier, je heb' er zelf geen meer over!«
+
+Ik kijk verbaasd op. De man lacht wat verlegen: »Ik had 'er twéé
+genòme!«
+
+Dan lach ik; ook ditmaal oprecht...
+
+Het is het tweede »sociale oogenblik« van mijn leven.
+
+       *       *       *       *       *
+
+_13 Maart._
+
+Ik kan nog niet aan mijn dagboek werken. De indrukken zijn tévele. Ik
+wist niet, dat het volk zóózeer geleek, op de menschen die over »het
+volk« praten. Men kleedt ons in uniforme kleedingstukken.
+
+Dat is prettig.
+
+       *       *       *       *       *
+
+_14 Maart._
+
+Mijn mooie jas hangt thuis. Ik loop nu in uniform, en groet op straat
+méér menschen dan ooit te voren. Ik ken ze niet eens persoonlijk. Als ik
+ze niet groet, krijg ik straf.
+
+       *       *       *       *       *
+
+_18 Maart._
+
+Neen, het wordt geen dagboek; het worden losse notities... Ik stuur ze
+in bij de redactie van de »_Groene_«.
+
+Ik noem ze:
+
+
+
+
+KANTTEEKENINGEN VAN EEN LANDSTORMPLICHTIGE.
+
+
+I.
+
+(Notities uit een militair zakboekje, door onzen medewerker Melis Stoke
+in de omgeving van de Oranje Nassau-kazerne te Amsterdam gevonden.)
+
+
+RIJM-KRONYCK.
+
+~Krijgszangen I.~
+
+_De Landstorm Recruut vraagt..._
+
+    Ik vraag om werk,
+      ...men schenkt mij slappe koffie,
+      wat lijfgoed, twee paar schoenen en een »kug«.[B]
+    Ik hoop op »werk«...
+      ...ha, wij gaan exerceeren...
+      ...tien tellen... 't sneeuwt... naar de chambrée terug.
+
+    Ik vraag een pak,
+        ...men laat m' in burger loopen,
+    hetgeen géén krijgsmansziel in eere doet
+    'k vraag een geweer
+      ...en wilde gaarne vechten...
+      ...men geeft m' een stoffer slechts, dien 'k voeren moet.
+
+    Ik vraag de kans
+      een eerekruis te winnen,
+      doch weet niet hòe een krijgsdaad te begaan,
+    en stiekem hoop
+      ik op de Willemsorde,
+      door netjes recht-op voor mijn krib te staan.
+
+[Illustratie: Teekening van Johan Braakensiek.]
+
+    Ik vraag een post...
+       een postje van vertrouwen,
+       waaraan Gevaar en Eer verbonden zijn,
+    doch mocht slechts ééns
+       --, met twee, drie kameraden,--
+       (om kaas) de keuken in gezonden zijn.
+
+    Ik wilde graag
+       een vijand gaan bedreigen,
+       doch zie slechts goede vrienden om mij heen,
+    en de sergeant
+      zegt »vent kijk naar je eige,«
+      »Je grootste vijand is je stijve been!«
+
+    Ik vraag niet meer,
+      het is niet goed te vragen,
+      en draag--leergierig--dus mijn Landstorm-lot.
+    Wanneer ik vraag
+      of ik een zwaard mag dragen,
+      dan ga ik een-twee-drie in het cachot.
+
+_Conclusie._
+
+    Dus doe ik zwijgzaam slechts mijn plicht,
+    en komt de vijand,... best!
+    Dan zwaai ik juichend mijn geweer,[C]
+    en schiet hem voor zijn t-st.
+
+[B] Soldatenbroodje. Corr.
+
+[C] Het geweer heb ik echter nog niet.
+
+
+
+
+I.
+
+
+_Onze Analphabeet._
+
+Onze analphabeet heet Jacob, en hij is uit de provincie. Intusschen
+heeft hij gretig gebruik gemaakt van de hem hier geboden gelegenheid,
+om zich verder te ontwikkelen. Er zijn namelijk cursussen ingesteld
+in allerlei nuttige vakken, en Jacob was een der eersten die zich vol
+ijver aanmeldde. Alleen zijn keuze bevredigt mij niet geheel....
+Hij koos namelijk _stenographie_. »Maar och, als je dan toch leert
+schrijven«--antwoordde hij mij--»dan doe je toch beter het direct vlug
+te leeren doen!«
+
+
+_De »moffen«._
+
+Het percentage der Duitsche Nederlanders is in mijn sectie niet klein.
+Velen hunner zijn voor het eerst in het land, vanwaar hun ouders eenmaal
+kwamen. Gemeenlijk worden zij, zonder eenige politieke bijbedoeling,
+aangesproken als »mof«, in bewoordingen als: »zeg mof, hè je een
+centimeter tabak voor mij?« of »mof, hè je je broodkaart wel
+meegebracht?«[D] Zij doen groote moeite, de in min-of-meer onberispelijk
+Nederlandsch uitgesproken bevelen hunner sergeanten en korporalen te
+begrijpen; alleen bij de theorie, (een soort grove hersengymnastiek)
+ondervinden zij wel eens de bezwaren hunner buitenlandsche educatie.
+
+[D] Toen bestonden de Nederlandsche broodkaarten nog niet. Corr.
+
+Het doet mij wel eens wonderlijk aan, te hooren, hoe de instructeur hen
+ijverig bijbrengt hoe sterk ons leger is, en hoeveel mitrailleurs wij
+bezitten per regiment.
+
+In verhollandscht Duitsch herhalen zij de getallen, en men corrigeert
+zorgvuldig eventueele over- of onderschattingen.
+
+Opdat zij goed op de hoogte zullen geraken.
+
+En de regeering is blijkbaar zeer op hen gesteld; dit is nog gebleken,
+toen het voorstel van B. en W. van Amsterdam, om hen--met het oog op het
+pokken-gevaar--niet in te lijven, werd afgewezen.
+
+Zij zijn dan ook Nederlanders nu, en dragen onzen uniform. Vanmorgen
+sprak ik met een hunner over den oorlog; »_wir_« verzekerde mij de
+Nederlander, »_werden siegen!_«
+
+
+_»Kat en muis« en andere spelletjes._
+
+Vandaag was het mooi weer. Wij zijn naar een speelterrein geweest, en
+wij speelden er kat en muis. Kees, die reeds drie kinderen heeft, »was
+'m«. Jan, wiens vrouw in de kraam is, werd gepakt, en Karel, die mij
+vertelde, dat z'n gezin moeite heeft van de uitkeering rond te komen,
+viel lang-uit op zijn gezicht.
+
+Om half vier waren wij weer in de kazerne, en om kwart over vieren
+gingen wij naar huis. Ik liep op met Piet. Piet draagt een kwartiermuts
+op straat, omdat hij geen kepi wil koopen; z'n vrouw kan 't geld wel
+beter gebruiken. Hij liep zeer snel, want z'n vrouw was ziek thuis. »En
+ik«--lachte hij--»heb den heelen middag kat en muis gespeeld.... als het
+ten minste nog maar exerceeren geweest was!«
+
+»Het staat in de reglementen,« antwoordde ik.
+
+»De reglementen hebben het over militieplichtigen,« ontkende hij--»wij
+zijn geen sn-tneuzen van twintig!«
+
+Toen wist ik alleen nog te zeggen: »jullie trouwen te vroeg!«
+
+
+_De kwartierzieke._
+
+Gisteren is mijn kamergenoot Z.... ziek thuis gekomen, en van morgen
+heeft hij zich opgegeven voor den dokter. Dit geschiedde tusschen
+reveille en morgenappèl, terwijl wij allen binnensmonds mopperend, de
+stugge broeken en tunieken om onze nog slaapslappe lichamen heeschen en
+de beenen omwonden met windsels uit scheurgrage substantie. Deze levée
+en masse is de onveranderlijk tragi-comische introductie tot een nieuwen
+dag van reeds lang bekende verdeeling.... en de uren van vrijheid hebben
+voor mij geen bekoring, wanneer ik ze van tevoren op de minuut bepalen
+kan. Zoo was dan vanmorgen het ziek-zijn van onzen kameraad een
+gebeurtenis, en als zoodanig belangrijk.... want, wat er buiten de
+kazerne geschiedt, blijft voor de vele honderden menschen die het gebouw
+bewonen onbekend, tot 's middags vijf uur... alswanneer wij het
+ochtendblad lezen.
+
+De dingen gingen hun gewonen gang, die weinig meer poëtische elementen
+bevat, dan de reglementen, die hem regelen; want wie zou het wagen de
+volgorde van: 1e aankleeden, 2e dekens opvouwen, 3e wasschen, op eigen
+initiatief te veranderen? Slechts schroomvallig veroorlooft de een of
+andere weeldemensch zich eene uitbreiding in punt 3.
+
+Na de opeenvolging dezer gebeurlijkheden dan, ontwikkelde zich de dag
+zoo als een roos, nl. op dezelfde wijze als alle reeds verbloeide en
+toekomstige.
+
+Het weder--naast den bataljons-commandant de hoogste
+force-majeure--maakte ten slotte verder buiten-zijn onmogelijk, zoodat
+onze weerbaarheid verdere ontwikkeling verkrijgen zou op de, in dien
+tijd oppervlakkiglijk van nacht- en consumptie-vuil gereinigde,
+chambrée. Daar werden, volgens voorschrift, tafels en banken op de
+ijzeren kribben geworpen, om voldoende ruimte te winnen.... en pas bij
+deze haastige bezigheid was het, dat wij onzen zieken vriend terug
+vonden.
+
+Een in allerhaast opgeruimde bank scheerde hem rakelings langs het
+hoofdkussen en plofte neer op zijn krib....
+
+»Hoe gaat het ermee?« vraagde ik belangstellend.
+
+Hij kroop dieper onder de dekens, en rilde: »koorts!«
+
+Werkelijk, Z.... is geen simulant, en hij vertelde, hoe de
+korporaal-ziekenvader met zijn horloge in de hand de diagnose had
+uitgesproken. Er was geen plaats in de ziekenzaal, dus werd hij naar
+zijn eigen bed verwezen. Ook lange Jan en smalle Barend, twee mijner
+vrienden, waren inmiddels nader getreden en spanden zich in, leunend
+tegen het bed, om uit hunne herinnering alle koorts-gevallen met
+doodelijken afloop op te roepen, waarvan zij persoonlijk getuige geweest
+waren.
+
+De zieke zweeg, en sloot vermoeid de oogen; toen de anderen zwegen,
+opende hij ze, en glimlachte: »die ziekenvader hè? zoo goeiïg.... net
+een wijf, zoo zorgzaam!«
+
+Jan en Barend gingen daarop niet in, doch gingen voort, het ziektegeval
+te bespreken:
+
+»Hij rilt effectief!«
+
+»Kijk, z'n voorhoofd es bezweet weze!«
+
+»Hij heb de koors!«
+
+De machtstem des sergeants beval ons, in twee gelederen aan te treden.
+
+Even later stapten ruim vijftig landstormplichtigen de chambrée rond,
+maakten rechts- en links om's, en zwaaiden de armen. Het gloeikousje in
+de lamp brak in wit stof uiteen, het vloervuil dwarrelde op onder den
+krachtigen tred, bevelen klonken....
+
+In de krib lag, diep onder zijn wolletje, de zieke.
+
+Hij rilde; hij had »de koors«.
+
+
+RIJM-KRONYCK.
+
+~Krijgsmansgezangen II.~
+
+_Ode aan mijn Wapenrok._
+
+    Ik heb mijn wapenrok gekregen,
+    en, 's morgens vroeg op de chambrée,
+    dien aangedaan, en toen terdege
+    (_pardon_) de broek-gesp vastgeregen...
+    ...en 'k ging als vecht-soldaat in zee...
+
+    Ik heb mijn rok op straat gedragen,
+    en duizend maal gesalueerd...
+    ...zoo gaat het voortaan alle dagen...
+    ...Ik speur naar sterren, streepen, kragen...
+    ach, vélen zijn gegradueerd!
+
+    Ik streel verheugd mijn gulden knoopen,
+    die talrijk zijn, en bijster mooi...
+    En hang mijn overjas graag open,
+    om goed in 't oog te laten loopen:
+    mijn simpel, koninklijk emplooi!
+
+    Doch 's nachts als d'anderen »ingemaft« zijn,
+    dan denk ik, starend naar mijn jas:
+    »mijn ijdelheid zou wèl gestraft zijn...
+    »als drie-kwart van ons neergepaft zijn,
+    »en ik... in jou gesneuveld was!...«
+
+    Wie weet, wat wij nog eens beleven,
+    o jas!... ik denk er dikwijls an...
+    ..._jij_ bent dan nèt zoo grijs gebleven...
+    ...alleen ontwaart men, misschien, èven
+    ...een gaatje met wat rood d'r an...
+
+
+
+
+II.
+
+
+_Maand-overzicht._
+
+Het is nu een maand geleden, dat ik met u te samen ging wonen, Jan,
+Gerrit, Gijs en Jacob, en in dien maand zijn wij soldaten geworden.
+
+Velerlei hebben wij te samen genoten en verfoeid... en ik zoude... Ha!
+ik zoude veel, veel meer vastgehouden hebben, van hetgeen ons overkwam,
+indien niet zoo schaarsch geweest waren de vrije uren, waarin ik dit,
+mijn besmoezeld zakboek, te voorschijn brengen mocht, en er in
+neerschrijven ons gemeenschappelijk leed.
+
+In dien tijd zijn een viertal onzer vader geworden, en even zoovelen
+hebben hunne verkeering gewisseld; gisteren was er een broodje te weinig
+aan het ontbijt, en verleden week is een onzer overleden.
+
+Overigens waren de dagen aan elkaar gelijk. En voor ons is het
+perspectief der wachtende weken wijd, emotieloos en grauw, als de in
+zonnebrand vertrillende einder van eene zandwoestenij.
+
+Waarin ik slechts substantieel voel mijne aanteekeningen, hard en
+onbedekbaar als kantige steenen, waartegen wij vruchteloos schoppen op
+onzen langen marsch naar het onbekende...
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_9 April, Zondagmorgen._
+
+Zooeven ben ik mijn bad ontstegen; juist is het geklok van het
+wegstroomend, modderig water, vergorgeld, en als ik mijn eigen
+slaapkamer betreed, omvangt mij daar de stilte als de mystieke
+plechtigheid eener sinds lang verlaten abdij. Om zeven uur, twee uren
+geleden, verliet ik de chambrée, waar de Zondagmorgen aanbrak in
+feestelijk getier, vol pijnlijke geeuwen echter van mijne vele
+kamergenoten, wier Zaterdagavond zich in bier en brandewijn ontwikkeld
+had.
+
+En nog slechts flauwelijk herinner ik mij, hoe zij, bij het avondappèl
+ietwat waggelend voor hunne stroozakken stonden, vriendelijk lachend
+tegen den strengen sergeant, met het kennelijk doel daardoor een
+sympathieken en onschuldigen indruk teweeg te brengen.
+
+Nu ik weer rustig bij mijn eigen haardje zit, overdenk ik deze week,
+waarin één oogenblik was, waarin de realiteit van onze militaire
+bestemming doorgeschemerd heeft.
+
+Dat waren vreemde dagen; het was, alsof, naarmate de krijgsgeruchten
+duidelijker verneembaar werden, al ons doen beteekenis verkreeg.
+
+Het »verspreiden«, dat wij oorspronkelijk als eene moeilijke
+orde-oefening beschouwd hadden, bleek ons plotseling eene manoeuvre te
+zijn, om onverwacht invallend vuur te ontkomen; het doodstil liggen op
+den viezen grond van het exercitie-terrein, met het geweer in de armen,
+en het hoofd diep weggedoken, eene oefening, die ons tegengestaan had om
+de noodzakelijk daaraan verbonden bevuiling van handen en tuniek, kreeg
+opeens de sombere beteekenis van schuilen voor levensbehoud.
+
+En zoo meer.
+
+Het is nu ook een week geleden, dat wij onze stroozakken op den vloer
+legden, en de kribben naar de nood-logies sjouwden. Men sprak van
+Duitsche hulptroepen, n.b. Den nacht daarop sliepen wij weinig.
+
+De vloer was hard, en de toekomst ongewis.
+
+Ik herinner mij, hoe een pijnlijke spanning ontstond gedurende den nacht
+door eene gebeurtenis, die--zonder de alarmeerende berichten der laatste
+dagen--onopgemerkt gebleven zou zijn.
+
+Op het rangeerterrein voor de kazerne n.l., waar reeds sinds
+onheugelijke tijden een roode-kruis-trein staat te roesten, was
+bewegelijkheid. De wagens rammel-bonkten tegen elkander, er klonken
+hoornsignalen, en stoom siste. Wij lagen allen stil in de donkere
+chambrée op ons stroo, en luisterden; niemand sprak, doch er was
+aandacht in de stilte, spanning zelfs, die gebroken werd door gebrom
+in een hoek: »daar komme wij nog es in terug!«
+
+Niemand antwoordde: ieder hield zich slapende.
+
+En het gerammel en gestoot ging verder...
+
+'s Morgens lag een groot stuk spoorbaan bloot, als een akelig gat
+tusschen de nog restende wagons.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Afgekeurden._
+
+Langzamerhand heeft zich een nieuw element onder ons ontwikkeld: n.l.
+dat der afgekeurden. Gemeenlijk zijn zij herkenbaar aan burgerkleeding,
+een hooghartigen glimlach van bourgeois satisfait, ietwat zwierige en
+on-militaire gedragingen, en veel verlof. De mil. geneesk. dienst toch,
+die, voornamelijk op administratief gebied, zoozeer ijvert in het
+landsbelang, laat perioden van 14 dagen tot circa een jaar verloopen,
+alvorens zij aan afgekeurden de noodige papieren verstrekt, die hun
+algeheele terugtrekking uit het legerverband mogelijk maken. Het is
+geen geheim, dat in het begin van de mobilisatie b.v. iemand na drie
+dagen dienst werd afgekeurd; daarop keerde hij met verlof en voor
+rijks-rekening naar zijn betrekking in het buitenland terug. Na een
+jaar werd hij ontboden om zijne papieren te halen, en kreeg daarbij tot
+zijne verrassing... een jaar soldij (pl.m. f 150.--). Dergelijke zoete
+perspectieven openen zich voor eenigen onder mijne kameraden, die
+afgekeurd zijn, en geen dienst doen.
+
+Zij zijn een soort blinde-darm in het legerverband, bezoeken de appèls
+in burgerkleeding, als Cook's reizigers een abattoir in Chicago, en
+wandelen kwatta-etend over het exercitie-terrein, dan wel spelen billard
+in de cantine, als schatrijke particulieren.
+
+Op ieder bevel antwoorden zij, rekenend op eene civiele behandeling, met
+het machtwoord ~afgekeurd~.
+
+Een hunner vereerde mij, ter viering van het blijde feit, een sigaar
+met een bandje; een andere--ietwat angstig aangelegde--accentueert, uit
+vrees voor her-goedkeuring het inconvenient zijner platvoeten, door zéér
+wijdbeens en hinkend, met een als van smart verwrongen gelaat rond te
+loopen, kreunend bij het passeeren van iederen korporaal of sergeant.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_W.C.-wee._
+
+Stel u voor: een huisje, gelegen aan een ruim, ietwat afhellend,
+exercitie-terrein. Het huisje is niet nader te omschrijven: het terrein
+is grootendeels grauw; ik zeg grootendeels, want rondom het huisje is
+een terrein-strook van verscheidene tientallen meters uitgebreidheid
+donker getint en drassig. Ik onthoud mij van eene verdere verklaring
+van dit verschijnsel, doch prevel slechts iets van verstopten afvoer.
+
+Ten slotte zij medegedeeld, dat op het exercitie-terrein dikwijls, en
+dan langdurig, plat op het aangezicht gelegen wordt... zonder
+gasmaskers.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Reclame-marsch._
+
+Dezer dagen hebben wij met z'n tweeduizenden een Kalverstraatje
+gewandeld. Het was eene z.g. reclame-marsch. Mijne aandoening was
+veel-ledig.
+
+Het is n.l. niet mijne gewoonte door de Kalverstraat te loopen om drie
+uur des namiddags, en ik ontmoette dan ook weinig kennissen. Dan begrijp
+ik, hoe onpleizierig vreemdelingen zich in onze stad moeten gevoelen,
+daar zij en hun gezelschap met dezelfde starre blik aan- en nagestaard
+worden als het met ons geschiedde.
+
+Maar een trotsch gevoel is het, te zien, hoe het geheele verkeer stop
+staat... voor Ons...; zoo iets als de bekende plaat van »His Majesty,
+the Baby«.
+
+Enkele burgers, die mij herkenden, wisten, dat zij niet groeten mochten,
+daar het ons verboden is een groet te beantwoorden. Alleen E., een
+automobiel-luitenant, groette mij vriendelijk. Mijn sergeant fronste de
+wenkbrauwen.
+
+Sinds dien dag ken ik een nieuwe luxe: vrij en zonder geleide op straat
+te loopen.
+
+Ik bestraf mijn hond niet meer, als hij een dag er van door gaat...
+
+
+
+
+III.
+
+
+_Verloven._
+
+_Mei 1916._
+
+Wij, soldaten, wenschen de lengte en het aantal der ons van hooger hand
+toegestane verloven gehandhaafd te zien, zooals een huisdier het volume
+van zijn portie voedsel.
+
+En het moge u drie, viermaal gelukken, de etensbak van uwen hond weg te
+nemen, terwijl hij slechts dreigend gromt... er komt een keer, dat hij
+grimmig bijten zal. Intusschen zult ge in het daarop volgend conflict
+de sterkste en machtigste blijken, doch onloochenbaar zal het incident
+eene verkoeling teweeg brengen in de verhouding tusschen u en hem. De
+vergelijking gaat echter op één punt mank: het zal u n.l. niet mogelijk
+zijn, den hond aan het verstand te brengen, _waarom_ hij zijn gewone
+portie derven moet, terwijl het ons, soldaten, zeer zeker aan het
+redelijk verstand te brengen zoude zijn, welke de reden is van deze
+onaangename onthouding.
+
+En het meerendeel onzer zou deze explicatie, zoo niet getroost, dan toch
+berustend aanvaarden. En in dit opzicht is dus onze wensch dezelfde als
+die van de burger-maatschappij: eenig commentaar van de zijde der
+regeering.
+
+Nu is het grommen luider dan aangenaam is, en het gerucht van incidenten
+en onlusten bereikte ons van het veldleger.
+
+»Maar wat wil je?« zegt mijn »slaapie«--»als d'r één man staakt, pakken
+er twee hem op, en douwen hem de pot in... als er een sectie staakt,
+staat er een compie klaar... en tegenover een compie een bataljon, en
+daartegenover weer een regiment, en dan een brigade en dan een divisie,
+en dan vier divisies... en dan?«
+
+Ja, meer is er niet heeft de sergeant ons op de »tieërie« geleerd... en
+opeens flakkeren de oogen van Simon, den stiekemen anti-militarist, en
+hij brult de gemeenplaatsen, die ik vandaag op de parapluie's eener
+demonstreerende menigte geschilderd zag:
+
+»Algemeene demobilisatie... geen man en geen cent voor het militarisme;«
+
+Verder gaan mijne vrienden niet; voor deze stoute geestes-schepping
+staan zij vol ontzag en ontzetting... zooals een groot kunstenaar voor
+zijn meesterwerk!
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Oudjes._
+
+Bij Kon. besluit van 11 dezer is aan Jan Jacob Pisters, milicien der
+lichting 1855 voor de gemeente Nuth, vrijstelling voorgoed van den
+dienst bij de militie verleend.
+                                                             (_St. Ct._)
+
+Bovenstaand bericht, geput uit de »N. R. Ct.« van Zondagmorgen, deed mij
+in gepeinzen verzinken. Een tachtigjarige is dus voorgoed vrijgesteld
+van den dienst bij de militie! Welk een veteraan! Neen zóó oud zijn er
+bij ons niet. Wèl dommelt gemeenlijk bij een der kachels in de cantine
+een soldaat, dien ik een dikke vijftig geef, doch deze is nog zeer
+weerbaar.
+
+[Illustratie]
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Een moment van ontzetting!_
+
+Voor het eerst in mijn militairen loopbaan ben ik heviglijk geschrokken;
+niet door het feit, dat dezer dagen mijne schoenen gestolen zijn...
+Wij zijn er reeds lang aan gewend, dat telkens zaken spoorloos uit
+de chambrées verdwijnen, en wij vatten dit op als roof- en plunder
+oefeningen van een mede-krijgsman. De schrik beving mij achteraf, toen
+men mij voorstelde als schadeloosstelling te aanvaarden: ...een paar
+gedragen schoenen! Nu vraag ik u... men zoude mij evengoed in overweging
+kunnen geven, mijns buurmans tandenborstel of oorlepel te benutten. Vol
+afschuw haastte ik mij, deze vraag met de wedervraag te beantwoorden:
+of er _nieuwe_ schoenen verkrijgbaar waren. Helaas zag ik mij
+genoodzaakt den fourier te épateeren met het aanvaarden der laatste
+mogelijkheid: vijf weken soldij in ruil voor een nieuw paar schoenen!
+
+Dief! Indien deze regelen u onder de oogen mochten komen, bedenk
+dan, dat ik vijf weken exerceeren zal, zonder daarvoor honorarium
+te genieten... Het ergste is, dat men mij van diefstal schijnt te
+verdenken; telkenmaal toch, dat ik met mijn citybag de kazerne verlaat,
+gelast de deurbewaker mij met verwachtingsvolle en bevelende gebaren de
+tasch te open!
+
+[Illustratie]
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Regendag._
+
+Een regendag in de kazerne is, wat een vleeschlooze dag in een
+wildenbeestenspel zijn moet: het eenige noodige ontbreekt, en flauwe
+surrogaten vermogen niet, het te vervangen.
+
+Reeds stemt de simpele kleeding van mijn anders zoo sierlijk
+geuniformden luitenant mij treurig, en met minder genoegen dan
+gewoonlijk, schiet ik zelve de tuchthuisboevenkleedij aan, die hier
+onder den naam van »werkgoed« verstrekt wordt. In dit goed nu wordt de
+dag gedood. Het begint met urenlange aanslag-oefeningen op de chambrée,
+waarbij gemikt wordt op de meubelen, en lang-uit gelegen op de vloer,
+waarvan de geringe oppervlakte den schutter noodzaakt zijn beenen
+onder de krib te schuiven, en den loop van zijn geweer onder het
+tegenoverstaande bed. Deze omstandigheden suggereeren allerminst
+slagveld-emoties, en de oefening verloopt met de animo, waarmede een
+krasse oude heer op zijn slaapkamer met halters werkt.
+
+'s Middags klaart het weer wat op, en trekken wij, tot de tanden
+gewapend, de modderzee van het exercitieterrein in, om een paar uur
+later aanmerkelijke hoeveelheden daarvan aan onze doorweekte kleeding
+het slaapvertrek weer binnen te dragen.
+
+Een regendag is te hatelijker, door het gevoelen van een force-majeure,
+die niet die des superieurs is. Er is weifeling in de lucht: wijfeling
+omtrent de indeeling van den dienst,... want op regen is de kazerne niet
+berekend.
+
+....Zooals er ook geen rekening gehouden kan worden met schoenendieven
+en andere krachten, die in on-militaire geheimzinnigheid en
+onberekenbaarheid optreden.
+
+[Illustratie]
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_»Voor den dokter«._
+
+Neen, neen, en nogmaals neen! Voor den dokter wensch ik mij niet aan te
+melden. Niet, omdat de localiteit, waarin de medicus heerscht, mij al
+te zeer aan een ongemeubelde stationswachtkamer derde klasse herinnert,
+doch om het bloote feit, dat ik niet onder verdenking wil geraken van
+simuleeren. Want evenzeer als het meerendeel der drankjes, die een
+huisarts ons verstrekt, naar peperment riekt, is er aan de geneeswijzen
+des militairen dokters een onmiskenbaar geurtje van _straf_. Het moge
+zeer nuttig zijn, iemand, die gedurende den looppas uitvalt, twee dagen
+achtereen na den dienst het bed te doen opzoeken, of een ander, die zijn
+pols bezeerd heeft, hetzelfde recept te geven, ik persoonlijk prefereer
+een meer »civiele« geneeswijze. Het is zonderling, maar ik, onmuzikaal
+aangelegde, verwar altijd de hoornsignalen, die de zieken naar den
+dokter en de gestraften naar de wacht roepen.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Klein viezigheidje._
+
+Op gevaar af, van mijne superieuren te mishagen, wil ik ook ditmaal
+eindigen met een klein viezigheidje. D.w.z., voor u is het er een...
+voor mij mindere, is het er sinds lang geen meer.
+
+[Illustratie]
+
+Exercitie met het geweer op de chambrée. Men staat in een lange rij, met
+het geweer in den aanslag.
+
+De sergeant: _vuurrrrr!_
+
+Boven het rikketikketik der geweren klinkt, duidelijk waarneembaar
+het viezigheidje, waarmede Japanners hunnen gastheer het teeken van
+over-verzadigd te zijn geven. In dit geval echter, is het minder
+hoffelijk bedoeld, en de sergeant heeft gelijk, met op strengen toon te
+vragen naar den dader. »Wie heeft dat gedaan?« roept hij, vergetende dat
+er feitelijk--integendeel--iets gelaten is.
+
+Doodsche, pijnlijke stilte.
+
+»Wie?«
+
+Iedereen kijkt zijn buurman aan met den ernst, die ons alleen op
+belachelijke momenten beheerscht...
+
+Het geval geeft aanleiding tot een ultimatum.
+
+»Indien de dader zich niet direct aanmeldt...!«
+
+Dan treedt Kees naar voren.
+
+»Ik ben onschuldig«, zegt hij ridderlijk, »maar ik moet vanavond tòch
+thuisblijven...«
+
+»Neen, neen«, roepen wij, die niet minder edel willen zijn--»de dáder!«
+
+Het debat duurt voort... tant de bruit, pour un tout petit bruit...
+
+De »dader« is nog steeds niet gevonden.
+
+Eindelijk wordt ook de luitenant van het geval in kennis gesteld; hij is
+een practisch man.
+
+»Als niemand het gedaan heeft«, zegt hij--»dan moet het de sergeant
+geweest...«
+
+Dan pas lachen wij.
+
+Ook de sergeant... die intusschen even onschuldig is, als uw u dw.
+
+                                                            MELIS STOKE.
+
+
+RIJM-KRONYCK.
+
+~Krijgsmanszangen III.~
+
+_Aan mijne nieuwe vrienden._
+
+    De kazerne is een woning,
+    waar de jeugd geen vreugde is,
+    en waar 't schuren, lange uren,
+    van portalen, gangen, muren,
+    de hoogste aller deugden is.
+
+    De kazerne is een zeestrand,
+    waar 'k gebracht ben door den vloed,
+    waar de eb mij heeft gelaten,
+    tusschen allerlei soldaten,
+    wier bestaan 'k nooit had vermoed.
+
+    Barend, Joopie, Kees en Gerrit,
+    strekken hun vermoeide lijf
+    naast het mijne in de kribben,
+    en des morgens port mijn ribben,
+    een sergeant, dien 'k niet beschrijf.
+
+    Gerrit, Joopie, Kees en Barend,
+    'k had nog nooit van u gehoord,
+    doch reeds kennen we elkaars vreugden,
+    zorgen, droefenis en deugden,
+    sokken, ondergoed en boord.
+
+    Kees heeft vaste-loop-verkeering,
+    Joop en Barend, zijn getrouwd,
+    Gerrit wacht zijn tweede »kleine«...
+    en 'k heb op mijn beurt ook mijne
+    hoop' en plannen hun ontvouwd.
+
+    . . . . . . . . . . . . . . .
+    De kazerne is een woning,
+    die men zuchtend binnen-gaat,
+    en die ieder vòl verlangen
+    naar zijn dierb'ren, na een langen
+    dag van rechts-om-keert's, verlaat...
+
+
+
+
+IV.
+
+
+_»Lolletjes«, en de waardeering ervan._
+
+»En,« zoo vraagde mij mijn goede oom J., »hoe hebt ge u geamuseerd
+vandaag?«
+
+Mij docht, dat de vermoeienis en bevuiling, die duidelijk door mijn
+uiterlijk gedemonstreerd werden, het antwoord »minimaal« overbodig
+maakten en zoo zweeg ik, vragend...
+
+»Voor veertienhonderd gulden«--zoo ging oom verder,--zoudt ge toch met
+uwe kameraden een prettigen dag gehad kunnen...
+
+Ik herhaalde verbaasd het bedrag, en toen vertelde hij mij, hoe dien
+middag op de beurs dat geld bijeen gebracht was, om ons, Amsterdamsche
+soldaten, een prettigen dag te bezorgen.
+
+Een officier had gesproken van kregelige stemming, »door het inhouden
+van verloven«, en onze beursvaderen hadden het hunne trachten te doen,
+om onheilen te voorkomen.
+
+»Dank u wel oom,« zeide ik hartelijk, »bij voorbaat!«
+
+       *       *       *       *       *
+
+De »prettige dag« is er geweest, en was in zijn soort een zéér groot
+onheil.
+
+Des avonds, na den feestdag, zeiden wij hoofdschuddend tot elkander dat
+het een zwàre dag geweest was, en wij toonden malkander de bonnetjes,
+waarvoor wij ververschingen hadden kúnnen krijgen indien...
+
+...Indien de dag niet tot een vreemde herinnering vergaan was, aan
+duwen, Grieg, de gangen van het Concertgebouw, bier en slaap.
+
+Ik heb het gezegd: wij bevolkten het Concertgebouw... nooit hebt ge
+het eerbiedwaardig monument zóó bekleed gezien, het was eene symphonie
+in grijs: het grijs der uniformen lag golvend uit over de parterre,
+als morgennevels op zee, en het bedekte met egale grauwheid de ruimte,
+die anders in zoovele nuances en schakeeringen prijkt: de plaatsen
+waar dweepende jongemeisjes hunnen Willem toejuichen, de zetels
+der heeren van Rees en Oyens en de zijstoelen der telaatkomers en
+quasi-dandineerenden. Het grijs golfde òp tegen het podium, dekte de
+gaanderijen, en er stegen geuren uit op, en eene murmeling, die den
+grooten dirigent tot woede gebracht zouden hebben en in de bekende
+afwachtende houding, totdat het laatste kuchje (gemeenlijk van mr.
+J. A. L.) verstorven was.
+
+Ik wil u niet spreken van het concert, of van de concerteerenden,
+dit alles was slechts secundair; het belangrijke van dezen dag was de
+vreemde stemming binnen deze muren van traditie, kalk en roode pluche.
+Daar was het vreemde van menschen, die in de korte pauze tusschen
+Allegro en Andante applaudisseerden, of opstonden en met los geknoopte
+kleeding en scheeve hoofddeksels de zaal verlieten, om elders consumptie
+te gaan genieten. Daar was het zotte van approuveerende geluidjes bij
+het verschijnen der gracieuse zangeres, en het geroep van bekenden
+onderling, tusschen balcon en parterre.
+
+[Illustratie]
+
+Daar was eindelijk de stroeve aanblik van lànge, lànge rijen slapende
+jongemannen, en vervolgens de pauze, waarin de gangen het tooneel waren
+van verwarring en bousculades, ingewikkelder dan de Alpen-symphonie,
+waarin het bier klokte door duizenden kelen, als een bergbeek, het
+verscherven van een ruit als een lawine...
+
+Het vreemdste was echter het gedwongene van al deze vreugde; ik vraag
+u in gemoede: waart ge ooit bij een concert, waar een schildwacht u
+het heengaan belette, zaagt ge ooit op een feest dozijnen genoodigden
+»ontsnappen« door den tuin, en, over de muur klimmend, een »goed
+heenkomen« zoeken? Zijn concertgebouw-programma's ooit misbruikt door ze
+te scheuren in het formaat van »bier-en-thee-bons«, en als zoodanig aan
+de buffetten ingewisseld?
+
+Neen immers?
+
+Gedurende een korte flauwte, die mij tijdens de pauze beving, had ik een
+vreemd vizioen: ik waande mij op een Zondagnamiddag, en alle kameraden
+om mij heen kregen de gestalten van concertgebouwers.
+
+Ik zag mr. Theodore Stuart en den heer Van Rees worstelen om een glas
+Pils, ik zag mr. dr. A. Röell bestraft worden wegens het uittrekken van
+zijn tuniek, door een luitenant, die de trekken vertoonde van den heer
+Labouchère, en, puffend en pratend zaten amechtig op een gangbankje de
+heeren S. P. van Eeghen en van Aalst naast elkander.
+
+[Illustratie]
+
+De obsessie was afschuwelijk, en ik ontwaakte niet, vóórdat een
+luitenant mij de zaal weer binnenduwde.
+
+Na de pauze vertoonden het verlaten podium, en de gapingen in de
+parterre, hoevele »gasten« over het tuinhek ontvlucht waren.
+
+De cellist speelde de »Träumerei«... mijne kameraden dommelden, met
+zweet-beparelde voorhoofden, losgegespte kragen en verwarde hoofdharen.
+
+Als gold het hier een orgiastisch feest, in stede van een bezoek aan het
+concertgebouw...
+
+       *       *       *       *       *
+
+»Nee jô! dan was het fijnder in de Flora onderlaatst!« voegde Kees mij
+toe, »daar zàg je tenminste wat, en daar kò je méézingen!«
+
+Hier had mijn vriend het oog op ons voorlaatste »lolletje«, eene
+uiterst profane matinée in het bekende varieteiten théater. Daar was
+men en pays de connaissance. Daar riep men »psssst« tegen heldinnen van
+bioscope-drama's. Daar stemde men in met de liederen van zekeren Raf.
+Kappers, aan het klavier begeleid door zijnen vriend Agsteribbe. Daar
+rookte men de zaal blauw en schier ondoorwaadbaar, en verdween men onder
+luid gejuich der overigen in een zéér zichtbare deur, waarop het woord
+(of begrip) »_Dames_« geschilderd was. En het is een feit, dat men nóg
+de liederen van den heer Kappers zingt, terwijl niemand zich van de
+sonate van Grieg ook maar de eerste noten herinnert.
+
+Trouwens men kènde de »artisten«, en in Flora waren vergissingen
+uitgesloten, zooals die in het Concertgebouw plaats vonden, waar mijn
+buurman vóór hij insliep den cellist bekeek, en toen het programma,
+mompelend: »Mendelssohn.... Mendelssohn.... een mòf netuurlijk... dat
+zie-je zoo!«
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Zingen._
+
+Het spijt mij, maar van de liederen, die wij gemeenlijk tesamen
+aanheffen, kan ik u den tekst bezwaarlijk herhalen. Doch toepasselijk
+zijn ze àlle.
+
+Zoo, toen Gerrit thuiskwam en ons stràlend van vadervreugde mededeelde,
+dat vrouw Gerrit hem eenen zoon gebaard had.
+
+Onmiddellijk werd mijn gelukwensch gesmoord, door het gemeenschappelijk
+en krachtig ingezette lied, dat aanvangt met de woorden:
+
+    _Onze káter het jòngkies gekrége..._
+
+en waarvan het refrein luidt:
+
+    _poes, poes, sméeerige poes..._
+
+enz.
+
+Voorts is er een lied, dat zeer populair is, en waarin men voortdurend
+herhaalt, dat »bij ons alles zóó óóóóó gaat« afgewisseld met »hallo,
+hallo«. _Wàt_ en _wáár_ en _hoè_ er iets »_gáát_« is echter niemand
+recht duidelijk, evenmin als men met voldoende duidelijkheid motiveert
+waarom »_een mensch niet van stroo_« is of in hoeverre men »_naar
+Amsterdam terug_« gebracht wil worden... altemaal uitbundiglijk
+populaire liederen, waarvan de strekking geen andere is, dan spektakel
+maken.
+
+[Illustratie]
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Meningitis-gevaar._
+
+Het gevaar, dat ons soldaten bedreigt, aangestoken te worden door
+meningitis cerebro spinalis, heeft tot nu toe geen andere moreele
+uitwerking gehad, dan de nieuwe verwensching »krijg de nekkramp«.
+
+Deze expressie is volstrekt niet gemeener dan die, welke iemand
+respectievelijk de »pest«, »cholera« of anderszins toeschuiven en in den
+laatsten tijd zelfs »de pokken«. De volksmond richt zich blijkbaar naar
+de momenteel vigeerende ziekte!...
+
+»Vandaag«, zeide de sergeant, »staat er in mijne orders, dat ik theorie
+moet geven over de nekkramp... Ik zeg dus, weest zindelijk, in alles!
+Deze ziekte is besmettelijk en gevaarlijk!«
+
+»Weet iemand anders nog iets?«
+
+Toen zeide Karel, dat het een »baktil« was, en betoogde Gerrit, dat
+»hij« binnenkwam door de neus,... vervolgens ontstond twist onder de
+toehoorders, waardoor de docent genoodzaakt werd de debatten te sluiten,
+en den raad gaf, véél te rooken.
+
+Kortom:
+
+_De militaire geneeskundige dienst heeft ook hier gefaald, door niet
+aan militaire dokters op te dragen een soort college te houden over de
+nekkramp en de beveiligingsmiddelen tegen deze ziekte._
+
+_Ook zij geconstateerd, dat ontsmettingsmiddelen voor de lokalen in
+onvoldoende mate verstrekt zijn._
+
+_Dat geen voldoende medische contrôle op deze reiniging plaats heeft._
+
+_Noot:_ Zooeven heeft een tweede »lolletje« plaats gehad in Carré. Men
+amuseerde zich uitbundiglijk. Den schenkers der benoodigde gelden dank,
+ook namens Maupie Staal, eenen zanger van indécente coupletten, en den
+exploitant der buffetten.
+
+
+RIJM-KRONYCK.
+
+~Krijgsmanszangen IV.~
+
+_Mijn Schietgeweer._
+
+    Mijn dierbaar, loodzwaar schietgeweer,
+    U geldt vandaag mijn zang;
+    Ik hef u op, en zet u neer,
+    wanneer ik 's morgens exerceer,
+    of leg u aan den wang.
+
+    Ik poets u 's middags blank en schoon,
+    van kruitdamp en van roet,
+    opdat, wanneer ik u vertoon
+    of presenteer, geen woord van hoon
+    uw meester blozen doet.
+
+    Soms kijk ik naar uw kleinen mond,
+    die nu nog vredig lacht,
+    en denk: »aan welken vreemden hond
+    hebt gij--stel dat er krijg ontstond--
+    uw gaven toegedacht?«
+
+    Kan 't zijn, dat ergens iemand leeft,
+    wien 't onbetrouwbaar lot,
+    dat niet om jeugd of blijheid geeft
+    een vroegen dood beschoren heeft
+    door uw, en door mijn schot...?
+
+    Of leeft er ergens een soldaat,
+    (de Wereld is zoo klein),
+    die zijn geweer nu gadeslaat,
+    onwetend, dat het, vroeg of laat,
+    op mij gericht zal zijn?
+
+    Mijn schietgeweer is als een Sphynx...
+    de mond blijft star en stom
+    -- -- -- -- -- -- -- -- -- --
+    Wat bliksem!--'t is een stuk metaal...
+    Zoo zijn geweren allemaal...:
+    Zoo dóódelijk, suf en dom...
+
+
+
+
+V.
+
+
+_Over het synthetisch element in de africhting van den recruut._
+
+Bij nader beschouwing ware het wèl zoo passend geweest, in een minder
+pretentieus bovenschrift mijne simple vertoogen aan te kondigen. Alsnog,
+als blijk van mijn berouw in dezen, de volgende nadere toelichting:
+
+[Illustratie]
+
+Wanneer iemand u of mij verzocht, of gelasten mocht den neus te snuiten,
+dan zouden wij ons--daar twijfel ik niet aan--intuïtief van deze taak
+kwijten op eene wijze, die zeer zekerlijk de tevredenheid van onzen
+lastgever zoude opwekken. Dit geval heeft echter alléén betrekking tot
+de burgerlijke samenleving.
+
+Een militaire lastgever toch, zou als volgt te werk gaan: Zonder uitleg
+of inleiding zou hij de volgende reeks van bevelen tot ons richten:
+
+Breng de rechterhand naar de rechter broekzak. Steek deze (de hand) er
+in.
+
+Knel de vingers te samen, en grijp de zich in de broekzak bevindende
+neusdoek stevig vast.
+
+Breng snel en krachtig de hand (waarin zakdoek) naar buiten, en
+vervolgens naar boven, tot op circa 2 c.M. afstand van den neus. Haal
+diep adem.
+
+Breng de zakdoek om den neus, zoodat beide openingen geheel door het
+doek omgeven zijn. Pers nu krachtig de lucht uit de longen door de
+neusholte naar buiten, _en zorg daarbij den mond gesloten te houden...._
+
+De rest zal ik u--kiesch-en-kuisch-heids-halve--besparen.
+
+Nu is het ieder individu, na nauwkeurige bestudeering dezer oefeningen,
+overgelaten, ze in goede volgorde uit het hoofd te leeren.
+
+Pas wanneer dit--op straffe van hechtenis--is geschied, gaat de
+instructeur er toe over de reeks bewegingen »zonder tusschenbevelen«, in
+snel tempo te doen afwerken.
+
+Indien deze leerwijze wordt toegepast op een klasse van zeg dertig
+menschen, dan komt men voor het zonderlinge geval te staan dat--na een
+week studie--_slechts twee of drie hunner den neus kunnen snuiten_....
+hoe schitterend ook hunne antecedenten in dezen mogen zijn. En het
+zwaartepunt der verklaring ligt in het feit, dat het kostelijk
+materiaal, dat ons door de natuur als _intuïtie_ wordt gegeven,
+brutaalweg genegeerd wordt, en plaats moet maken voor een reeks
+»model-bepalingen«, wier noodzakelijk onderling verband den eenvoudige
+van geest ontgaat.
+
+Slechts weinigen zijn in staat de integraal van deze oneindige
+hoeveelheid nietigheden voor zich zelve te bepalen.
+
+Men zal mij van militaire zijde tegenwerpen, dat een zelfde beweging
+door allen op dezelfde wijze uitgevoerd moet worden, en ik twijfel er
+niet aan, dat een groot aantal--inmiddels vergetene--ontleedkundigen
+zich ernstiglijk heeft bezig gehouden met de differentiatie van een
+schijnbaar simpele beweging als »rechts-om-keert«.
+
+Hier zou ik het voorbeeld willen aanhalen van mijn strijdmakker Hannes,
+die, na bijna 3 maanden ernstiglijk oefenens, en behebd zijnde met
+bijkans middelmatige verstandelijke vermogens, nog niet in staat is mij
+op de voorgeschrevene wijze den rug toe te wenden.
+
+Intusschen riep ik hem eens op straat, toen hij voor mij uit
+dandineerde, aan met den modelkreet: »Amodjo! kameraod, gao je mee 'n
+joajempie hikken?«
+
+Tot mijn schrik en verrassing _voerde hij snel en behendig het
+rechts-om-keert op onverbeterlijke wijze uit_!
+
+»Hannes!«--zoo kreet ik verheugd----»Hannes, ge hebt hem te pakken!«
+
+»'k Hè d'r nog geen eene gepakt!« deed hij naïef, niet begrijpend.
+
+»Rechts om keert!« deed ik triomfantelijk. De lach bestierf hem op de
+lippen.
+
+»Mò jij me nou óók péste...?«
+
+_Hij had het niet geweten!_
+
+En ziet!
+
+Nòg worstelt mijn kameraad met het euvel, en struikelt over zijne
+conscientieus gepoetste schoenen, wanneer het fataal bevel klinkt!
+
+       *       *       *       *       *
+
+Ik zeide u te zullen spreken over het synthetisch element in de
+africhting van den recruut.
+
+En ge zult mij begrepen hebben:
+
+Ik bedoel het noodzakelijke opklimmen van de bijzondere stellingen tot
+eene algemeene.
+
+En alweer licht ik dit toe met »rechts-om-keert«.
+
+De eerste stelling van deze beweging is:
+
+plaats de linkervoet schuin vóór de rechter, in een hoek van circa
+90 graden met den oorspronkelijken stand, zoodat de holte op ongeveer
+2 c.M. afstand is van de punt van... mijn hemel! het _is_ mij niet
+mogelijk het alles op te schrijven... het duizelt mij van standen,
+stellingen en tusschentellen... Het is zoo met duizenderlei oefeningen
+op de plaats, met het geweer..., erbarmen!
+
+Het is alles gecompliceerd, en schijnbaar zonder noodzaak. En ik weet
+niet anders te doen, dan in starre ontzetting de bezoedelde handen ineen
+te slaan, krijtend de cosmische, zij het gemeenplaatselijke roep van
+_»Waarom?_«
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_De »starre blik« en »lijnen«._
+
+De soldaat is kenbaar aan... neen, denk niet dat ik u wil gaan épateeren
+met de resultaten van het door mij genoten militaire onderwijs. Ik wilde
+slechts zeggen, dat een soldaat kenbaar is aan zekeren geestesafwezigen,
+starren blik.
+
+[Illustratie]
+
+Hiermede is slechts de soldaat binnen-de-kazerne bedoeld; zijn blik is
+als die van chauffeurs, die van achter hun stuur vreemdstrak in vage
+verten kunnen staren.
+
+Dat is de blik van den afwachtende, voor wien de perspectieven
+eindeloos, en tegelijk zoo benauwend eng òpdringend zijn. Dat is de
+blik, waarmede een nabij Sloterdijk opgestelde schildwacht over drassig
+grasland tuurt, waarover--hij weet het--geen vijand naken zal.
+
+Dat is de blik van den willooze, voor wien het tijdsbesef in nevelen van
+belangstellingloosheid vergaan is.
+
+De kostelijke uren van jeugd worden gretiglijk stuk voor stuk, of bij
+dozijnen van de dragensmoede schouders geworpen, en de nog restende
+tijd-last gaat benauwend zwaar wegen, daar de gedachten er zich op
+concentreeren, en geen belangstelling ze tot gebodene centra kan
+afleiden.
+
+Wachten en tijd-dooden, dagen lang, en als opperst ideaal: »_De Lijn_«.
+Deze is de vervulling en het doodsbed van wenschen; wanneer de lijn,
+de rustige betrekking, verkregen wordt, dan is de situatie van den
+gebrekkige als die van een in de sneeuw ingeslapen reiziger... hij
+slaapt in, en zacht sterft de energie van zijn jeugd in het verraderlijk
+bed.
+
+Vaders en voogden, laat uwe zonen en pupillen geen »lijnen« verkrijgen;
+laat hen zich interesseeren voor hun dienst, voor hun simpele taak. Want
+waarlijk, voor wie zoekt, is dikwerf een uitleg te vinden voor
+schijnbaar verwerpelijke zaken en harde maatregelen.
+
+_Voor wie zoekt_, zeg ik, want àl te weinig wordt ons de beteekenis
+verklaard van onzen bescheiden rol in het militair verband.
+
+
+
+
+VI.
+
+
+_Liefdewerk._
+
+Moeders van militie-plichtige zonen der lichting 1916! Het is niet om
+mij zelven lof toe te zwaaien, of om gewelddadiglijk uwe erkentelijkheid
+te winnen, dat ik u zeggen ga, dat uwe zonen zacht zullen rusten! Maar
+ik durf te verzekeren, dat de stroozakken, die uwe zonen wachtten, zacht
+gestopt waren, zonder kiezelsteenen of roestige spijkers. Ik zelve vulde
+er twee met zachtkittelende stroohalmen--en, misschien, is het een uwer
+nazaten beschoren, te rusten op een zak, waarin een zweetdroppel
+opgedroogd is van schrijver dezes, zoet en mild als een regendrop van
+September in een schoof van dor gewas des velds.
+
+[Illustratie]
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Simon's pudding._
+
+Het begrip »vergif« wordt voor u allen gesymboliseerd in een doodskop
+met gekruiste botten, of in met zwart en rood beschilderde wangen en
+oogen eener verloren vrouw... voor mij echter is vanaf gisteren vergif
+analoog met Simon's pudding.
+
+Zoo verleidelijk en tegelijk kwaadaardig toch als dit knalrood gerecht
+was, kan bezwaarlijk absinth of nicotine of zelfs ether zijn... het was
+de duivel zelve in pudding-vorm.
+
+Simon is nu nog ziek; zijn vergiftigingsproces deed zich aanvankelijk
+niet als zoodanig aanzien,--integendeel!
+
+Wij waren op wacht, en het was Zondagnamiddag; nog twintig uren wachtens
+en wakens lagen vóór ons, en gaperig, gemelijk en zwijgzaam zaten wij op
+de banken aan het verlaten kazerneplein, beloerend elkanders bewegingen
+en de enkele passeerende musschen. Tot dat plots uitbundig vreugdegetier
+ons deed opschrikken; wij zagen Simon, toentertijd nog kerngezond. Hij
+danste en juichte, en er was een grijns van verrukking op zijn overigens
+gebaard gelaat; tusschen zijne handen was een pakje in courantenpapier.
+
+Op ons vragend opzien was zijn antwoord een telkens in anderen toonaard
+herhaald lied, luidende: »'k hè podding gekréege, 'k hè pódding
+gekréege! Me vrouw hét me póooding gebracht!«
+
+Na herhaaldelijk aandringen onzerzijds ontdeed hij met bevende vingeren
+het pakje van het daarom gewikkelde Zondagsblad, en toonde ons triomfaal
+een tusschen twee schoteltjes geborgen voorwerp, dat zachtjes deinde
+en--ik zeide het u reeds--knalrood van kleur was.
+
+[Illustratie]
+
+»Frambóooze!« deed Hein gulzig, en trachtte het wiebelend uiteinde van
+den spijs tusschen duim en wijsvinger te grijpen.
+
+»Afblijve«, gromde Simon, om terstond weder zijn jubelzang te hervatten
+en vervolgens ijlings te verdwijnen in de richting van het--op dat uur
+gemeenlijk verlaten--waschlokaal.
+
+[Illustratie]
+
+Wij bleven zwijgend achter; misschien ware het mogelijk geweest, meester
+te worden van de pudding, door ons de uitgave van een kwartje te
+getroosten; Simon doet àlles voor kwartjes en bracht op mijn verzoek
+zelfs een zijner persoonlijke vrienden een kaakslag toe, om zulk een
+geldstuk te verdienen.
+
+Daar de koop echter niet tijdig genoeg voorgesteld was, moesten wij het
+aanzien, dat de gelukkige eenige minuten later likkebaardend, en nog
+steeds grijnzend terugkeerde.
+
+Vanaf dit oogenblik was het, alsof Simon door allen ietwat koel bejegend
+werd...
+
+Een uur later trad een nieuweling de wacht binnen; Simon was met hevige
+buikpijnen naar de ziekenkamer gebracht, zoo vertelde deze achteloos.
+
+Niemand gaf commentaar op dit bericht; alleen Jan zeide, zeer hoorbaar,
+tot Gerrit:
+
+»Nou, wij ete maar kug, hè? En wij lache maar!«
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Honorarium._
+
+Ik weet niet, lezer, of gij op het punt van honoraria opstrijken zoo
+gevoelig zijt als schrijver dezes. Voor hem is een bescheiden couvert de
+eenige mogelijkheid, waaronder hij min of meer verdiende verdiensten kan
+entameeren.
+
+[Illustratie]
+
+Zoo zult ge begrijpen, dat de Zaterdag, of betaaldag in de kazerne voor
+hem een der minst verfijnd bedoelde, maar desondanks eene uiterst
+verfijnde pijniging is.
+
+Dit proces toch ontwikkelt zich in een aantal folterings-phasen, als
+daar zijn:
+
+_a._ anderhalf uur wachtens in eene lange file;
+
+_b._ eerbiediglijk groetend treden voor een tafel, vol kwartjes en
+dubbeltjes, waarachter een sergeant-majoor gezeten is; het geheel
+herinnert aan den croupier in een speelhuis waar geringe bedragen
+omgaan;
+
+_c._ het (eerbiediglijk) uitstrekken van de linkerhand, en het ontvangen
+van soldij;
+
+_d._ het groetend rechts-om-keert maken en verheugd lachend weggaan.
+
+Teruggekeerd op de chambrée wordt de aldus tot kapitaalkrachtigheid
+geraakte soldaat aanstonds bestormd door collega's, die onder luid
+geroep van: »_Wie nog? wie nog?_« groote doozen en kisten ronddragen,
+boordevol likeur-reepen, amandel-koeken, Haloppi-sigaren, schoensmeer en
+andere weelde- of genotsartikelen.
+
+Om niet al te zeer op te vallen, koop ik dan een doosje z.g. »piraatjes«
+of een schoenveter; de rest van het honorarium wordt verbrast aan melk
+en krentenbrood.
+
+Het is mij nog niet gelukt, deze financieën, bedragende 24 tot 26
+stuivers zoodanig te bestieren, dat ik, zooals velen, twee avonden
+achtereen in »kennelijken staat« thuis vermag te komen.
+
+Ook zijn er Duitschers, die geen kennissen in Amsterdam hebben, en toch
+sparen.... ik schaam mij!
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Gepoetste schoenen._
+
+Men heeft mij de vraag gesteld, of het mijne gewoonte was, thuis »te
+loopen met ongepoetste schoenen«; op mijn ontkennend antwoord gelastte
+men mij, »dat dan hier ook niet te doen!«
+
+Eerlijk gezegd, gevoel ik mij niet geheel verantwoord door mijne
+mededeeling, en ik heb mij voorgenomen, eens ernstig met onzen
+burger-oppasser te spreken. Ik herinner mij niet, mij »thuis« te aller
+ure vergewist te hebben van het gepoetst zijn mijner schoenen, zooals
+dat hier geschieden moet, doch ik placht vertrouwen te stellen in hen,
+die mij niet »voor schande« zouden laten loopen.
+
+Gepoetste schoenen! Het is mij een nachtmerrie geworden. Men eischt van
+ons, dat onze schoenen _dof-glanzend_ zullen zijn, en het is mij nog
+niet gelukt aan zoo streng een eisch te voldoen.
+
+Ik heb getracht één schoen dof te maken, en één glanzend, om de neuzen
+glanzend, de hakken dof te doen zijn, doch kreeg telkenmale berispingen.
+
+Nu vraag ik u: zijn uwe schoenen dof-glanzend? En hoe zien zij er uit?
+
+Zegt het mij en ik hoop mij te vrijwaren tegen onteerende straffen...!
+
+
+RIJM-KRONYCK.
+
+~Krijgsmanszangen V.~
+
+                              _Bekentenis_
+ter overweging aan hoofden van gezinnen, die onder hunne kennissen
+landstormplichtigen hebben.
+
+    Wanneer, na langen marsch,
+      de krijgsman uit wil blazen,
+    dan kijkt hij achterom,
+      en suffig, om zich heen:
+    Hij kent de weiën niet,
+      waar vreemde koeien grazen,
+    en zet zich zuchtend op
+      een nooit-gezienen steen.
+
+    Zoo kijk ook ik rondom,
+      na ruim een maand van zwoegen,
+    en vind mij-zelf terug,
+      in streken, die 'k niet ken...
+    mijn wangen zijn verweerd,
+      mijn huid vol ruwe voegen...
+    en 'k vraag mij peinzend af,
+      of ik dat zèlve ben.
+
+    Ik vond het vroeger vies,
+      om op den grond te slapen...
+    haha! belachelijk!
+      ik droeg een òverhemd!
+    Ik dronk nooit uit mijn hand,
+      en dorst er niet uit eten,
+    en had nog nooit een »pruim«
+      bezogen en omklemd.
+
+    Ik vond het vroeger vies,
+      mij 's morgens slecht te wasschen,
+    en poetste nooit een schoen...
+      en dweilde nooit een vloer!!!
+    Doch las--ik schaam mij dood--
+      sérieuze paperassen,
+    ...en kende géén matroos
+      of smid of groentenboer!!
+
+    Ik praatte vroeger nooit
+      met mijn barbier z'n klanten,
+    of achter op de tram
+      met vreemden over 't weer...
+    Nu groet ik dagelijks
+      kapteins en luitenanten,
+    die 'k zelfs bij naam niet ken,
+      en die 'k niet frequenteer.
+
+    Mijn geest is afgestompt,
+      en 'k heb geen conversatie
+    dan over »rechts-om-keert«
+      en »schouder-het-geweer«...
+    dus, Moeders, vraagt mij niet
+      op uw diners, want gratie
+    manieren of fatsoen
+      bezit ik reeds niet meer.
+
+    'k Bezit niet meer den tact
+      uw dochters te behagen,
+    doch neem van elk gerecht
+      zoo dikwerf als 't slechts gaat...
+    mijn glas word voor-en-na
+      ad fundum omgeslagen...
+    ...Ach! wend het weenend hoofd,
+      en zeg: »_hij is soldaat!_«
+
+
+ONBEWUSTE ZELF-CRITIEK.
+
+Zij, die hebben durven beweren, dat de Duitsche soldaat een materialist
+is, zullen leelijk opkijken bij het lezen der volgende regelen, die
+ik in een Duitsch tijdschrift vond. Er moge uit blijken, welk een
+gevoelige, tot het idealistische geneigde ziel er schuilt onder de ruwe
+krijgsmanshuid; het is het eenvoudige, doch treffende gedicht van een
+soldaat, die, na een kort verlof in zijne geboortestad, weer
+teruggekeerd is in de loopgraven:
+
+Urlaubs-Erinnerungen
+
+    Urlaub!... bist du schön gewesen!...
+    Deutsche Frauen,... deutscher Wein...
+    Taxen-Autos; Pferde-Chaisen,
+    Pilsner, Münchner, Mosel, Rhein!
+    Servietten, weiß und sauber;
+    Straßenbahn und Omnibus...
+    Deutsche Häuser, Heimatszauber,
+    Reine Tassen, Liebchens Kuß!
+
+    Vater, Mutter, Schwester, Base!
+    Meiner Ahnen alte Gruft...
+    Saubre Tücher für die Nase...
+    Heimatsprache... Heimatluft!
+    Straßenanzug und Pyama...
+    Nachts ein Bette, weiß wie Schnee!
+    Wagneroper, Kino, Drama,
+    Kabarett und Varieté!
+
+    Deutsche Wiesen, deutsche Kinder,
+    Rein die Teller und Besteck,
+    Deutsches Schulhaus, deutsche Kinder,
+    Deutsches knuspriges Gebäck...
+    Extrablatt mit deutschem Siege...
+    Abschied... Und ich halte Wacht,
+    Bis ich ~wieder~ Urlaub kriege
+    Oder bis man ~Frieden~ macht.
+
+Het zal geen verwondering wekken dat ik, die zelf soldaat ben, en
+mijnen verren collega dus begrijpen en waardeeren kan, mij door zijne
+woorden geïnspireerd gevoel tot navolging.
+
+Op dezelfde eenvoudige, doch veelzijdige en ethische wijze wensch ik
+hieronder de gevoelens weer te geven van een evenzeer Germaanschen,
+eenvoudigen Nederlandschen soldaat, die, na een kort verlof te Amsterdam
+te hebben doorgebracht, naar het veldleger teruggegaan is:
+
+VERLOFS-NAKLANKEN...
+
+    _Ach, verlof,... wat waart gij heerlijk...
+    Kalverstraat en Haantjesbier...
+    Rolmops, kaas en vette lappen...
+    Mengelberg en 't stadsvertier...
+    Riemsdijk-drama's, Schinkelhaven...
+    Artis, leverworst en ham...
+    Atax-rijden, schoone hemden...
+    de verbouwing aan den Dam..._
+
+    _'t Huis, waar eens mijn ouders woonden...
+    Uienbiefstuk in de Poort...
+    't Kalfje, Trianon, 't Museum,...
+    Rembrandt, Ruysdael en zoo voort,...
+    IJsco en 't Bagijnenhofje,...
+    Schoone lakens, heldre boord,...
+    Al die lieve, oude grachtjes,...
+    Hoek en de Oude-man-huis-poort..._
+
+    _Pils met ramenas bij Schiller,...
+    opstaan om een uur of tien...
+    en de vreugde, om de Quelle
+    en mijn meisje weer te zien...
+    Bruine Amsterdamsche korstjes,...
+    Wijnand Fockink, klare, port,...
+    een nieuwe krant met Wolf-berichten...
+    ...Ach, zoet verlof... gij waart te kort..._
+
+
+
+
+VII.
+
+
+_Verlofsherinneringen._
+
+Wie zijn--zoo zult ge u ongetwijfeld wel eens afgevraagd
+hebben--wie zijn toch die uitdagend rond-ziende jongelieden, wier
+gezichten steen-rood verweerd zijn, die hun pasmunt, in stede
+van in de linkerbroekzak, ronddragen in dikke, ietwat vettige
+keukenmeiden-beurzen, die bij het naderen van elken gegradueerden
+militair eene reflex-beweging naar hun kwalijk-passend hoofddeksel
+maken, en die--blijkens de lieden die hen kameraadschappelijk
+groeten--connecties schijnen te bezitten onder minder- zoowel als
+onder de meer-waardigen dezer samenleving.
+
+[Illustratie]
+
+Deze jongelieden dan zijn verlofsgangers; zij slapen in
+bedden-met-lakens, zij kleeden zich in de zachtst-zijden lijfgoederen
+en sprenkelen lavendel op hun linnen, zij doen zich de meest exotische
+dranken mixen en huren stationeerende automobielen... kortom zij
+genieten van de dingen dezer aarde, en stappen driemaal daags in warme
+baden, waarin de geurigste der parfum-kristallen zijn opgelost.
+
+Valt hen niet hard, wanneer zij in eethuizen luider spreken dan
+betamelijk is, wanneer zij uwe dochteren en nichten àl te vrijmoediglijk
+toelonken... zij hebben het mom der beschaving gekozen voor hunne
+soldateske uitingen. En hoe kan het anders?
+
+Werd ik zelve niet door de zusters en nichten mijner krijgsmakkers op
+straat luide aangeroepen, en waren er niet onder deze jonge dochteren,
+die,--niet geheel vrij van behaagziekte--mij coquettelijk
+toeschreeuwden: »_Hádt je me maarrr!_«
+
+       *       *       *       *       *
+
+Er wordt gezegd, dat negers, zoodra zij hun naakten,--eventueel
+schaamschortelijken staat--verruilen tegen die van het Europeesch
+toilet, dat deze negers dan zich te buiten gaan aan kleedingstukken
+van de meest exorbitante soort. Deze zelfde eigenschap nu stempelt den
+jongen verlofganger; van ònder af is hij ééne accumulatie van wijnrood
+schoeisel en kanarie-gele slobkousen, flanellen kleeren en kleurig
+linnengoed. Hij tracht zich gedurende één dag per maand voor dertig
+dagen te »kleeden«.
+
+Nog eens, vergeef hem!
+
+[Illustratie]
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Cullinaire genietingen._
+
+Het was in een der Amsterdamsche eethuizen, dat ik mijnen vriend en
+wapenbroeder Jan eene ernstige berisping moest toedienen. Ik betrapte
+hem er namelijk op, dat hij,--na zijn thee tot de laatste droppel
+gedronken, en, voor zoover het de resteerende bladen in het kannetje
+betrof, gepruimd te hebben--dat hij moeite deed, om aan het buffet het
+vaatwerk, als kopje, schoteltje en kannetje aan de verschrikte bedienden
+te verkwanselen. Men begreep hem niet, totdat een der bedienden, die
+zelve soldaat geweest was, tusschenbeide kwam. De quaestie is, dat in
+onze Kantine de dranken in gebarsten koppen verstrekt worden, die men
+tegen terugbetaling van vijf centen weder inlevert.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Nimmer zoude ik den ziener geloofd hebben die mij--een jaar
+geleden--voorspeld mocht hebben, dat ik eenmaal verzot zou geraken op
+»kogelfleschjes«.
+
+Reeds van mijn jeugd af heb ik een grondigen afkeer gevoeld voor deze
+ploertige producten onzer vaderlandsche industrie. Of het de rammelende
+glazen bal was, die mij ontstemde dan wel het vuil-groene glas of de
+arrogante kleur van het scherp-mousseerend vocht, ik weet het niet.
+Slechts bierfleschjes vond ik bijna erger, omdat zij groen zijn als de
+groene zeep, en er in hun _ziel_ een gedécideerd vàlsch schijnsel is.
+
+Nù ben ik dol op kogelfleschjes; mijne antipathie tegen bierfleschjes
+kan ik nog steeds niet overwinnen.
+
+En èrger: ik savoureer ijswafelen, nougatblokken, Cats-bonen en
+verfrisschende-sport-pastilles; ik zet de gulzig plooiende lippen aan de
+tuit van melkfleschjes-met-contrôle-papiertje, ik... maar ach, waarom u
+»het-water-naar-de-mond« te jagen met de opsomming mijner vraat- en
+drankzuchtige genietingen.
+
+Leeft gelukkig met uwe beschimmelde kazen, uwe zéér droge champagnes,
+en verduisterde caviars... wij, minderen, hebben de wàre cullinaire
+behoeften gestild, wij sparen kwatta-soldaatjes en zilverpapier als
+herinneringstropheeën aan onze gastronomische uitspattingen.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_»Geheime«-zaken._
+
+Nu ik dit sensationeel bovenschrift geplaatst heb, ben ik wel
+genoodzaakt verder te gaan--maar mijn hand beeft, en ik gevoel mij
+onzeker, want ik ga u--ja, in ernst, lezer--ik ga u een zaak verklappen,
+die ik onder de meest nadrukkelijke geheimhouding ervaren heb.
+
+Sterker nog: men heeft mij, op straffe van hechtenis, gelast, dit geheim
+aan niemand, zelfs niet aan nieuwsgierige officieren, te verklappen...
+en toch, en toch kàn ik niet anders... ik moet het u zeggen.
+
+Ik heb den korporaal, die mij inlichtte, gewaarschuwd, ik hèb hem
+gezegd, en herhaald, dat ik op de jours van mijne moeder, met hare
+vriendinnen, honderd-uit fluister, dat ik nieuwsgierig ben, walgelijk
+nieuwsgierig! dat ik aan sleutelgaten loer en luister, dat ik in café's
+menschen de woorden uit de mond staar... en dat ik alles, àlles wat ik
+op deze wijze verneem, óververtel en nàpraat: van A aan B over C, van C
+over A aan B, van B aan C over A...
+
+Hij lette er niet op... en ik ga u het geheim, dat mij toevertrouwd
+werd, verklappen.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Ik moest dan een wacht betrekken, van één uur tot drie uur in den nacht.
+Het regende fijntjes en onzichtbaar door het stikduister. Wij togen--de
+korporaal van de aflossing en ik--naar de plek, die ik de eer zou
+genieten te mogen verdedigen.
+
+Het was de »_wacht bij de privaten_«. Neen, burger, lach niet! Militaire
+privaten staan in hoogen, zij het ook kwalijken reuk, voor zoover zij
+voor méérderen bestemd zijn. Ik plaatste mij naast den man, dien ik
+zou aflossen, en speurde aanstonds, door een lichte bezwangering der
+atmosfeer, dat de privaten, hoewel zij door het duister aan mijn oog
+onttrokken waren, niet vèr konden zijn.
+
+»Presenteer geweer«, klonk sonoor des korporaals stem door den nacht.
+
+En toen wij, in het stikdonker, en onder een fijn motregentje, naast
+elkander dit eerbewijs--voor niemand zichtbaar--uitvoerden, klonk het
+bevel »consignes overgeven«.[E]
+
+[E] Mijn vriend Hannes spreekt van »_consumpties-overgeven_«.
+
+Consignes, lezer, zijn zéér geheim, en worden fluisterend overgegeven.
+Géén meerdere, al ware het mijn allerhoogste chef Snijders zelve, heeft
+het recht, mij naar mijne consignes te vragen.
+
+Dat ik ze hier _uit eigen beweging_ vertel, is echter een andere
+quaestie, en van te voren verklaar ik, dat ik nòch door de uitgevers,
+nòch van de zijde der redactie eenige pressie te dien opzichte heb
+ondervonden.
+
+[Illustratie]
+
+De man bracht zijn mond bij mijn oor; duidelijk speurde ik zijn adem en
+tabaksgeur, en, boven het stormgeloei uit, vernam ik zijn fluisterende
+stem, terwijl hij mij eenige scherpe patronen overgaf:
+
+»_Zorg datte d'r fen deuze private geen gebruik gemaakt wordt door
+soldate beneide de rang fen onderofsier_«...
+
+Pàts... het staat er... het schaamrood stijgt mij naar de wangen...
+
+Tot mijne verontschuldiging nog slechts dit: gedurende mijne wachturen,
+van één tot drie uur 's nachts, heeft géén mindere getracht, zich
+wederrechtelijk tot een der hokjes toegang te verschaffen.
+
+
+
+
+VIII.
+
+
+_Welkom, Collega's!_
+
+In het groote nationale hôtel, dat onze kazerne is, zijn eenige
+honderden nieuwe gasten aangekomen.
+
+Maar geen belletje heeft getinkeld bij hun binnentreden, en geen
+portiers of liftboy's zijn hen tegemoet gesneld. Hoogstens heeft een
+overmoedig milicien-recruutje hen, van uit het gelid, »hádjememáár«
+toegeroepen, voor welke daad van gastvrijheid hij zich eenige dagen
+kwartier-arrest toebedeeld zag.
+
+Bij het aanzien dier stoet van benepen loerende burgers, kwam mij weer
+helder mijn eigen aankomst in de gedachten, in dit ietwat wrak gebouw,
+dat mij sindsdien zoo dierbaar geworden is...
+
+Ik herinner mij als gisteren, hoe men ons, vredige particulieren,
+een kring deed formeeren, hoe vervolgens een rossige en sproetige
+sergeant-majoor ons de krijgsartikelen voorlas, met luider stemme
+sprekend, telkens wanneer quaestie was van »_de dood_«, »_straf_«,
+»_dood door de kogel_«...
+
+Velen onzer vermeenden nimmer te voren in grooter doodsgevaar verkeerd
+te hebben, dan dit oogenblik, en staarden vol ontzetting naar den
+sproetigen sergeant-majoor, die op één dreun voortging met het lezen
+der verschrikkelijkheden, die ons bedreigden, terwijl de toorn-aderen
+in zijn voorhoofd zwollen, alsof hij aanstonds uitvoering zou gaan
+geven aan het geprojecteerde bloedbad.
+
+Ik weet niet, collega's dien ik het welkom toeroep, in hoeverre de
+sp. S. M. ook u verschrikt heeft, maar het komt mij voor, dat--waar
+het meerendeel uwer gehuwd is--onder u een oogenblik het schrikbeeld
+geheerscht moet hebben van tallooze weduwen, en bloedjes van vaderlooze
+kinderen...
+
+Vreest echter niet.
+
+Indien ge ervoor zorgt, 's morgens tijdig wakker te zijn, uwe schoenen
+gepoetst te hebben, en geen appèls te verzuimen, dan verwed ik er wat
+onder, dat er onder u slechts weinigen zullen vallen als slachtoffer van
+de krijgstucht.
+
+
+_Uwe manieren._
+
+Denkt nu niet, dat ik u houd voor barbaren, of onbehoorlijke lieden,
+wanneer ik u wenken geef betreffende uw gedrag en optreden. Integendeel.
+Doch hoe hoofsch en beminnelijk uw optreden tot nu toe geweest moge
+zijn,... ik ben er van overtuigd, dat gij beginnen zult u als een
+ònwellevend soldaat te gedragen.
+
+Waag het niet ànders op uw meerderen toe te komen, dan als wildet gij
+hen van de been loopen.
+
+Sta dan met één ruk stil, en vraag beleefdelijk of ge hen iets vragen
+moogt.
+
+In de meeste gevallen zal men u toestemmend antwoorden, en gij aarzelt
+dan ook niet met te vragen, of ge hen een vraag moogt stellen. Indien
+uw meerdere ook hierop gunstig beschikt, stelt ge kort en zakelijk uw
+vraag. Ten slotte zult ge u wel wachten, uw dankbaarheid onder woorden
+te brengen.
+
+Ook zult ge ervoor moeten waken »met je poote op je bed te legge«, en
+in het oog te houden dat »de tafel is om van te éte, en niet om op te
+poesse, want dat doe je thuis ook niet!«
+
+Wanneer men u een dweil geeft, om een vloer te reinigen, dan zult ge
+niet moeten aarzelen met het verwekken van breede plassen, daar ge
+anders onvoorwaardelijk onder verdenking zult komen van »te doen zoo'as
+je je selon thuis zwabbert.«
+
+Zoo zoude ik u duizenderlei wenken kunnen geven betreffende poetsen en
+vegen... doch ik zie mij het gras voor de voeten weggemaaid door reeds
+bestaande litteratuur op dit gebied, als daar zijn: »_Het handboek voor
+de aankomende jonge dienstbode_« door Estella en »_de wenken betreffende
+het onderhoud van geweer-loopen_« uitgegeven op last van het ministerie
+van oorlog (natuurlijk het laatste alleen).
+
+Gij zult goed doen, uwe familie de wandeling in de omgeving van
+oefenterreinen te verbieden, wilt ge tenminste niet voor het geval komen
+te staan, dat uw jongste u op een vrijen dag toevoegt: »Pa, wat dée u
+gèk laatst!«, of: »pa, was de meester bòòs op u?«
+
+
+_Boosdoeners._
+
+Lang zijn de tijden voorbij, dat ik afschuw of huivering gevoelde bij
+het zien van gevangenissen of dievenwagens. Men behoeft slechts in nader
+contact met het strafsysteem te komen, om te begrijpen, dat al deze
+uiterlijkheden het wezen der zaak niet bereiken.
+
+Wanneer 's morgens, op het Kazerneplein, de gevangenen »gelucht« worden,
+en ronddrentelen onder bewaking van soldaten, dan aarzel ik niet hen een
+kameraadsschappelijken groet te brengen.
+
+Gevangenen... mijn hemel; Ge denkt aan van bloed-druipende
+moordenaarshanden, wilde oogen, en worgende vingers... hoe naïef zijt
+ge.
+
+Voor mij zijn gevangenen slechts ongelukkige collega's, in wie het
+initiatief niet gewaardeerd is. Ik ben vertrouwd geraakt met cellen en
+kettingen, zooals ge u in Engeland went aan custard, in Indië (_te_
+Indië zegt Hannes) aan rijsttafel met roode vischjes. Ik aarzel niet, de
+hand te drukken van iemand, die een dag dienst verzuimd heeft, doch zorg
+zelve geen dag te mankeeren om... geen straf te krijgen. En zoo betrapte
+ik mij onder dienst op het feit, dat ik voor het eerst van mijn leven
+mijn plicht deed... uit angst voor straf. Vergeleken met miliciens,
+mogen wij, landstormers »bewuste menschen« genoemd worden. En wij geven
+er ons rekenschap van, dat er dikwijls juist zóóveel gedaan wordt als
+noodig is, om niet wegens gebrek aan dienstijver gestraft te worden.
+
+Moge dat bij miliciens, jonge menschen, wier karakter en
+levensbeschouwing nog gevòrmd moeten worden, niet àl te ongunstig
+werken!
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Toilet._
+
+»Kijk es«--zeide Simon dezen morgen, terwijl wij naast elkander stonden
+in het wasch-lokaal--»kijk es wat ik femorge me hàre fijn geplakt
+hét.«
+
+Inderdaad lag zijn vettig hoofdhaar in twee, door een rechten lijn
+gescheiden, plakken op zijn schedel.
+
+Simon plakt iederen morgen zijn »hare«, en gaat éénmaal per week onder
+'s rijks douche. Dit voorrecht geniet hij met ons allen, die in twintig
+minuten moeten aan-, uitkleeden en douchen. Jammer dat het meestal
+vóór in de week is, vindt hij, want Zondags ben je al niet meer knap.
+Met oogen vol nijd en afgunst plegen wij te loeren naar de blikken
+wasch-kommen, die de miliciens krijgen, terwijl wij ouderen, zoowat
+plensen onder een kraantje. Dit neemt echter niet weg, dat wij als
+om strijd weelde-toilet-artikelen medebrengen, en elkander de oogen
+uitsteken met geriefelijkheden, als daar zijn: handiglijk tot
+reisnécessaire ingerichte sigaren-kistjes of chocolade-reependoozen,
+in krantenpapier gewikkelde stukjes sunlight-zeep, of heusche
+tandenborstels.
+
+Één was er--en hier gevoel ik met schaamte, hoe de afgunst mijn stem
+doet dalen tot schor-kwaadsprekers-timbre--één was er, die een ècht
+beenen dingetje had, met aan de ééne kant een nagelpeuter, en aan de
+andere een tandenstoker d'r aan! Ja, ja, zoo weten sommige gegoeden het
+zich--zij het dan ook zonder kòsten te ontzien--geriefelijk te maken in
+eene kazerne.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Mijn eigen bed._
+
+Onlangs heb ik dan waarlijk mijn eigen burger-bed weer gezien. En de
+désillusie was volkomen. Ik begrijp u allen niet: hoe ge slapen kunt in
+al die kille lakens! en dan dat ènge vachtje op den grond er voor, en
+dat weeë veeren van de matras... neen, dat is niets voor mij! Ik houd er
+van, de stevige, prikkelende stroosprieten in mijne heupen te gevoelen,
+ik geniet bij het ontwaken met een mond vol deken-wol, en ik kàn niet
+inslapen, zonder mijne ellebogen blauw gestooten te hebben tegen ijzeren
+krib-stangen.
+
+En wanneer ik ooit bij u ingekwartierd mocht worden, en ge dacht
+mij genoegen te doen met het spreiden van een dier verfoeilijke,
+gecompliceerde slaapgelegenheden, waarin ge u zelve pleegt rond te
+wentelen... nu, dan kunt ge ervan overtuigd zijn (hoe ondankbaar zulks
+schijnen moge) mij den volgenden morgen te zullen vinden: òf opgerold in
+de mand van uwen hond, òf uitgestrekt op de ruwste uwer gangmatten.
+
+
+_Eten._
+
+Dezen middag heb ik een groot bord vol aardappelen gegeten. Nimmer heb
+ik geweten, dat aardappelen zóó groot konden zijn, en dat er zóóvele op
+één bord bijeen konden liggen.
+
+Ik had grooten honger, en staarde met gulzige en blinkende oogen naar de
+aardappelen op mijn bord.
+
+Ook de aardappelen staarden! Zij staarden mij aan uit tallooze groenige
+oogen, wat fletser dan de mijne wel is waar, doch véél, véél grooter in
+aantal.
+
+En zij schenen geheel verzoend met hun lot.
+
+Trouwens, links en rechts, en tegenover mij staarden tallooze
+aardappelen op àndere borden even goedig en suffig naar àndere
+hongerigen.
+
+Toen ik één aardappel gegeten had, kreeg ik plotseling een gevoel, alsof
+hij, in mijn maag, met zijne oogen begon te rollen. Maar toen ik zag,
+dat de anderen rustig bleven liggen, greep ik een groote, oranje peen,
+met het oogmerk, die den aardappel na te zenden...
+
+Hiermede, lezer, eindigde mijn feestmaal even plotseling als het
+begonnen was. Nu moogt ge mij uitschelden voor eenen verkwister, of
+verwenden kwast, die tallooze peenen en aardappelen ongestoord laat
+ronddrijven in prima vet, doch dit is reeds niet meer noodig...
+
+Ik heb mijn straf gevonden in den droevigen blik, waarmede, uit
+duizenden verwijtende, groenige oogen, de overblijvende aardappelen mij,
+hunnen versmader, aan bleven staren...
+
+
+RIJM-KRONYCK.
+
+_'t Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd..!_
+
+    't Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd!
+    'k Heb uren lang mijn pen bekauwd
+    en 'k weet u niets te zeggen...
+    Mijn hooge militaire kraag
+    was nooit zóó nauw als juist vandaag
+    nu 'k frissche lucht en ruimte vraag...
+    Hetgeen ik in mijn ziele draag,
+    kan 'k niet in woorden leggen...
+
+    Ach, kwame er toch een offensief!
+    dat ware mij nog wel zoo lief
+    dan al die telegrammen...
+    of ware ik vechtend aan het front!
+    voorwaar dat 'k u dit schrijven zond:
+    »_granaten bàrsten in het rond,
+    een strijdkreet welt mij naar den mond,
+    vaarwel, we gaan ze rammen!_«
+
+    Of dan het slot-gevecht op zee,
+    en ik was op zoo'n schiet-schuit-mee...
+    neen... zeeziek zou 'k niet wezen,
+    ik zond u vast een draadbericht:
+    »_de vijand krijgt op z'n gezicht,
+    de hemel is slechts vuur en licht,
+    en donderslag en bliksemschicht,
+    doch ik weet niet van vreezen_«.
+
+    Helaas, 'k ben geen d'Annunzio,
+    Romain Rolland of Doyle en zoo,
+    ik mag ze alleen benijden,..
+    ik ben een Nederlandsch soldaat
+    »die wachtend aan den drempel staat,
+    die nimmer heerschers binnenlaat
+    en die zijn wachtpost nooit verlaat
+    en die zijn tijd moet beiden«.
+
+    ...'t Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd!
+    'k heb nog eens op mijn pen gekauwd.
+    Hoe langzaam gaan de uren.
+    Ik weet niet wat 'k u zeggen zal...
+    ...er is geen nieuws, geen moord-geval...
+    _...er is geen bloemkool_, dat is al:
+    . . . . . . . . . . . . . . .
+    vandaar, dat 'k in de zucht verval:
+    »hoe lang zal dat nog duren?«
+
+(Melis moest zich eens bij den dokter melden wegens eerste
+verschijnselen van _mobilisitis_, die in sommige gevallen in sabelkolder
+kan overslaan. Remedie: hard loopen en Valeriaan. Corrector).
+
+
+
+
+IX.
+
+
+_Een oude lotgenoot._
+
+Ik wil u vertellen van een ouden lotgenoot, van een zéér ouden! Hij was
+van de lichting 303 N. Chr. .... neen, lezer, lach nu even niet, want
+het staat in een boek!
+
+Het boek heet »Historia Lausiaca« en de schrijver, Palladius, wijdt een
+hoofdstuk aan mijnen lotgenoot. Hij werd omstreeks 292 geboren, en werd
+in 313 onder de wapenen geroepen, in het leger van Koning Constantijn.
+
+Met andere jongelui van zijne lichting werd hij den Nijl langs gevoerd,
+en naar Thebe gebracht, waar blijkbaar het infanterie-depôt was, en--zoo
+zegt de schrijver--»daar opgesloten.«
+
+De Grieksche, Koptische, Arabische en Syrische teksten en
+levensbeschrijvingen, betreffende _Pachomius_, mijnen
+mede-landstormplichtige van die oude lichting, vermelden niet de
+namen der korporaals en sergeanten, superieuren althans, van _Pach_,
+zooals hij onder zijne escouade-genooten wel genoemd zal zijn, doch
+wèl vertellen zij, dat de behandeling der recruten in het depôt te
+Thebe zéér hard was.
+
+Arme Pach, was je maar bij ons, bij het 7e geweest! Wij krijgen peen en
+vet in overvloed, terwijl gij, met uwe kornuiten, grootendeels afhingt
+van een aantal liefdadige burgers.
+
+Zestienhonderd en drie jaren, nadat gij den Nijl langs gedreven wierd,
+verlieten mijne vrienden Simon, Kees en zoovele anderen Amsterdam, en
+stapten langs de Vecht naar een vriendelijk groen fortje, waar hen de
+meest overheerlijke boonen wachteden...
+
+Arme Pach... eind 313 was hij afgericht, en toen dorst hij aarzelig te
+vragen, wie de goede burgers waren die hem getroost hadden en
+gespijzigd.
+
+Men antwoordde hem, dat het Christenen waren, en dat zij barmhartigheid
+betoonden aan vreemdelingen en aan alle anderen....
+
+Dit onthield Pach, en, toen zijn lichting naar huis mocht, trok hij naar
+een dorp in de Thebaïs, en liet zich doopen.
+
+Professor Pijper, die in zijn studie over de kloosters een hoofdstuk
+aan Pachomius wijdt, zal mij vergeven, wanneer ik hier verklaar, mij
+verbaasd te hebben over het vervolg van Pachomius' levenswandel.
+
+En ik stel op den voorgrond, dat ik mij niet als _mensch_ verbaas, doch
+uitsluitend en alleen als _recruut_, als collega dus.
+
+Want wat, lezer, deed Pachomius toen hij de kazerne van Thebe eindelijk
+uit mocht?... Wat hij deed?....
+
+Wel, ge ziet al iets schemeren! Ge denkt al aan onze soldaten, die naar
+huis mogen, en die, bepakt en wel, zooals ze afgepresenteerd zijn (- of
+»hebben«, wat is het?) schreeuwend door de stad zwieren....
+
+Wellicht is dien nacht Thebe het tooneel geweest van feestelijke
+afzwaai-partijen, van soldaten met burger-mantels om.... maar wie daar
+niet bij was, dat was Pachomius.
+
+Hij verwisselde de kazerne voor het klooster....!
+
+Neen, lezer, nu in gemoede, en dat zult ge toch met mij eens zijn: daar
+kan een Amsterdamsche jongen van _hatjememaar_ niet bij.
+
+Die bedrinkt zich, en zingt van:
+
+                 »_asse me de rotzooi gaan verláaate!_«
+
+                                   of
+
+                   »_gaif me me burregerpet terug!_«
+
+--die loopt met z'n ransel op den rug, en zijn geweer op den
+schouder, en aan iederen arm een meisje, waarvan hij alléén de vóórnaam
+kent tot in het holst van den nacht de kroegen af....
+
+--die, ja, die doet àlles, juist behalve dat, wat Pachomius deed.
+
+Pachomius had een zwaren dienst, en heelemaal geen »lijn« en hij kwam
+gelouterd uit den dienst. Hoe zullen wij Simon, Kees, Klaas en Hein,
+..., hoe zullen wij, mijne vrienden, uit den dienst komen? Simon als
+een reuze-voetballer, en Kees als een man die op alle uren van den dag
+slapen kan, en Klaas vol stiekeme stoutigheidjes....
+
+Vrienden, laten wij zijn als onze collega van de lichting 313! Laten wij
+profiteeren van de _goede elementen_, waarmede de dienst ons
+toevalliglijk in contact brengt.
+
+Dat wil nu juist niet zeggen, dat wij in kloosters behoeven te gaan....
+neen, daarvoor zal het leven ons nog te zeer behoeven.
+
+Maar laten wij als goede menschen weer onder de burgerpet terugkeeren!
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Herinneringen aan een »rot-sersant«._
+
+Nu ik hem wel nooit meer terug zal zien, durf ik herinneringen
+opschrijven, die ik aan hem bewaar. Hij was een »rot-sersant«, althans
+mijne kameraden hadden dit eenstemmig uitgemaakt, en, der conversatie
+ter wille, noemde ik hem ook maar zoo.
+
+Hij heeft nooit één onzer gestraft, en nimmer iemand vriendelijk
+toegesproken. Op zijne inspecties sidderde de heele sectie, en als hij
+ontevreden was, wisten ze, dat er geen straf volgen zou.
+
+Hij kéék alleen maar. Nooit heb ik iemand of iets zoo zien kijken, als
+hij het doen kon: hij keek je spuuglok onder je pet, de vlekken uit je
+jas, en het roest van je bajonet. Hij keek zoo doordringend, dat je
+zonder den blik neer te slaan wist, welke schoen ongepoetst was, of
+welke knoop op je rug mankeerde.
+
+Als je hem, ietwat stamelend, »goeie morgen« zeide, keek hij de adem uit
+je longen weg, en als je ergens op de hei te slapen lag, kon hij je op
+een uur gaans afstands wakker doen schrikken, door zijn kijker op je te
+richten.
+
+Hij kéék zijn kogels in de schijf, en z'n mannetjes in de houding.
+
+Niemand wist wie of wat hij was, of hij thuis een kind op zijn schoot
+had, of lachen kon hij op den verjaardag van zijn zuster.
+
+»Ik weet het niet« zei Simon, »ik weet niet wat et is! Sagerijn is et
+niet, en kapsones benne et niet.....«
+
+En zoo werd, uit de algemeene onbegrepenheid de benadering »rot-sersant«
+geboren.
+
+'s Avonds zeiden we tegen elkaar dat het onzin was, dat we kerels van
+vier-en-twintig waren, en geen jongens op school. En 's ochtends, bij de
+»tieerie«, als zijn vrééselijke blik over de klas van gesnorde kerels
+waarde, dan was het zoo stil als in een bewaarschooltje. Niemand heeft
+hem, toen hij wegging, vaarwel gezegd, en hijzelf heeft,--naar men
+zegt--ergens uit een venster van de kazerne toegekeken hoe zijn sectie
+voor goed afmarcheerde....
+
+Later ben ik hem nog eens tegen gekomen, en, worstelend tegen de
+magische krachten van zijn blik, ben ik naar hem toegegaan, om hem te
+begroeten.
+
+»Zoo hebt u er al heel wat laten weggaan«, converseerde ik
+quasi-luchtig.
+
+Hij keek dwars door mij heen, terwijl hij antwoordde: »Och, toen ik
+zeventien jaar was, heb ik eens gehuild, toen m'n eerste sectie uit
+elkaar ging,... maar daar wen je aan! In dienst moet je aan alles
+wennen!«
+
+Vanmorgen kreeg ik een briefkaart van Simon; na vele inlichtingen en
+vragen schreef hij: »wanneer je de sersant mog ontmoete, doe hem dan de
+groete van ons. Wat was die altijd aleenig met zen eige!...«
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Feesten._
+
+»En als jelui nou zoo onder mekaar ben, en je heb een daalder in je zak,
+ráke jelie em dan niet?« informeerde Jan, na een lang gesprek over de
+geneugten en gevaren, verbonden aan het hebben
+»van-een-daalder-in-je-zak.«
+
+Ik haastte mij te verklaren, dat zelfs de fatale samenwerking der
+factoren _»onder-mekaar-zijn_« en _»een-daalder-in-je-zak_«, niet
+onherroepelijk behoeft te leiden tot smoordronkenschap.
+
+Dit wilde er echter maar niet zoo-zonder-meer bij hem in.
+
+»Kom-schei-nou-uit!« elleboogde hij knipoogend--»dan leg je immers zóó
+voor merakel in de goot!«
+
+Nogmaals spande ik mij in, hem te doen inzien, dat ik dikwijls met het
+genoemde bedrag in mijn zak, en in gezelschap van eenige vrienden
+geweest was, zonder beschonken of in goten te zijn geraakt.
+
+Toen werd hij minachtend.
+
+»Nou«, snoefde hij,--»dan bin jelie met je alle niet zóóveel!«
+
+Dikwerf luister ik met onomwonden belangstelling naar de feestrelazen
+mijner vrienden; ik hang aan Teunis' lippen, wanneer hij mij in een
+reeks krachttermen, met enkele feiten gelardeerd, verhaalt van den nacht
+in het politie-bureau, vanwaar men hem zooeven naar de kazerne heeft
+doen vertrekken; met sympathie in mijne oogen bezie ik de tallooze snij-
+en slaagwonden op zijne handen en aangezicht.
+
+Neen, bij zulke feesten zinkt iedere kroegjool in het niet!
+
+Slechts éénen man heb ik gekend, die hoogere délices wist te
+savoureeren; dat was mijn vriend Hannes, de schipper.
+
+Hannes was een philosoof, en placht eene jonge dochter te beminnen die
+»Merie« heette, en waarop, volgens zijn zeggen, »een merakels lief koppi
+stond.«
+
+Op zekeren dag hadden Amsterdamsche menschenvrienden een soirée voor ons
+gearrangeerd in een der schouwburgen, en, op hoog bevel, hadden Hannes
+en ik, en alle anderen, na de middagsnert onze handen gewasschen en het
+voornaamste gedeelte van ons gezicht, teneinde »knap« in de comedie te
+komen.
+
+Vier aan vier, in een schier eindelooze stoet, trokken wij de vreugde
+tegemoet. Hannes en ik liepen naast elkander, en deelden niet in de
+algemeene opgewektheid.
+
+Met zijne ietwat loenzende oogen keek hij eerst naar den sergeant, en
+vervolgens fluisterde hij mij toe:
+
+»Nou ik me eige tòch gewasse heef, ken ik toch beter met Merie gaan,
+vanavond.«
+
+»Hé je geen senie in de kemedie?« informeerde ik.
+
+Hij keek minachtend en vreeselijk blasé op me neer:
+
+»Wat doe ik met al die flauwe onzin! Ik ken toch beter een bakkie koffie
+hale bij Merie?«
+
+Reeds eerder had hij mij toevertrouwd, dat hij gaarne lange avonden
+zwijgend doorbracht met Merie en koffie.
+
+Toen maakten wij samen uit, dat »de kemedie« »géén werk« was, en dat wij
+zouden probeeren te ontvluchten.
+
+Aanvankelijk namen wij vol enthousiasme onze schellinkiesplaatsen in, en
+brachten, als echte théater-habitué's een minuut of tien ongegeneerd
+zingend, spuwend en schreeuwend door. Wij gaven, zooals Hannes terecht
+opmerkte: »geen sjoege.«
+
+Toen het scherm opging, riepen wij allebei »ssssst«, en kropen toen op
+handen en voeten onder de banken door naar de nooduitgang.
+
+In de gang ontmoetten wij een soort schildwacht, die ons aanhield.
+
+»Hé, hé, wat was dat?«
+
+Hannes, vol tegenwoordigheid van geest, verklaarde, »datte-me-naar de
+koffiezaal moste, omdatte-me dorst krege van 't klappe.«
+
+In de »koffie-zaal« was natuurlijk niemand, en de juffrouw in het buffet
+keek ons wantrouwig aan.
+
+Maar we knikten haar vriendelijk toe, en zeiden dat het »zoo warrem wier
+binne«; Hannes was zoo beleefd mogelijk, spuwde slechts driemaal op den
+grond van de foyer, en ging toen naar het raam, om te kijken, of de
+brandladder bereikbaar was.
+
+Na vijf minuten kwam hij me roepen, en, terwijl hij snel de rest van
+mijn glas bier opdronk, fluisterde hij, »feruit, ze kijk net niet.«
+
+Met kloppend hart kropen wij op handen en voeten het buffet langs, de
+foyer uit, en de wandelgangen door.
+
+Ieder oogenblik vreesden wij een suppoost of ouvreuse te zullen
+ontmoeten; bij de tweede trap gleed Hannes uit, viel tegen mij aan, en
+sleepte mij mede in zijn val; met een doffen bons vielen wij in het
+portaal doch bleven muisstil liggen. Mijn been was pijnlijk geschaafd,
+en op Hannes' zooeven nog gewasschen aangezicht waren vieze zwarte
+streepen.
+
+Ik weet niet meer, hoe wij er in geslaagd zijn een zijdeurtje te
+bereiken, dat niet bewaakt werd, maar, een oogenblik later, stonden wij
+in de frissche buitenlucht.
+
+»Nou« zeide Hannes, wien ik nu blijkbaar overbodig was--»ajuus--ik ga na
+Merie!«
+
+Hij trok, bij het wegloopen, wat pijnlijk met zijn voet...
+
+       *       *       *       *       *
+
+Indien, voor dit misdrijf, de lange arm der gerechtigheid ons niet meer
+achterhalen zal, dan, Hannes, blijft ons slechts over onze excuses te
+maken voor de groote ondankbaarheid, die wij dien avond getoond hebben.
+
+Maar wat doe je al niet voor een bakkie koffie bij Merie...?
+
+
+
+
+X.
+
+
+_De militaire groet._
+
+Een collega--»_Een Nederlandsch soldaat_«--betitelde hij zich, geloof
+ik,--heeft gastvrijheid gevonden voor een ingezonden stuk van zijn hand,
+in de meeste dagbladen onzer goede stad.
+
+Boven zijn artikel schreef hij: »_de militaire groet_«. In zooverre
+gevoel ik mij dus niet onschuldig aan plagiaat. Wat mijn confrère
+betoogt, komt in hoofdzaak hierop neer,
+
+--dat hij zijn plichtmatiglijk gebrachten groet wel eens genegeerd ziet,
+of slordiglijk beantwoord,
+
+--dat zulks in hem en anderen de lust tot salueeren aanmerkelijk heeft
+doen bekoelen,
+
+en dat hij dit--in het belang der krijgstucht--een leelijk teeken acht.
+
+Behalve het hartstochtelijk ge-_Generaal_!! waardoor zich zijn in
+vocatief-vorm gewrochte pennevrucht kenmerkt, heb ik een ander bezwaar
+tegen zijn pathetisch betoog. Ik zoude namelijk mijnen wapenbroeder
+willen toeroepen, met een commando-stem, die feitelijk mijnen bescheiden
+rang kwalijk past:
+
+»_Gij, snuiter, kent niet de poëzie van den militairen groet_«.
+
+Want ontegenzeggelijk zijn er poëzie, fijne levenskunst en innige
+beschaving toe noodig om den militairen groet in zijn diepste wezen te
+kunnen genieten.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Op dit oogenblik waar--ik heb zulks nagecijferd--_in ons land per
+secunde gemiddeld 72532 militaire handen tegen militaire
+hoofdbedekkingen tikken_, lijkt mij deze zaak van genoegzaam algemeen
+belang, om er eene nadere bespreking aan te wijden.
+
+Ik zal dit doen op ego-centrisch-militaristische wijze, en begin
+aanstonds te verklaren, dat ik gaarne salueer; de militaire groet is mij
+van een plicht tot een genoegen geworden, van genoegen tot wellust en
+van wellust tot hartstocht.
+
+In café's en restaurants spring ik, bij het naken van welken meerdere
+ook, als door een veer gedreven in kaarsrechte houding, niet lettende op
+vaatwerk, dat in scherven van mijn schokkend tafeltje valt of op
+buurlieden met wie ik in onzachte beroering geraak.
+
+Bij den scheerder spring ik--het vlijmscherp mes verachtende--omhoog.
+
+Op straat breng ik mijn groet met zóódanigen nadruk, dat de meest
+hooggeplaatste superieuren snel pijp of sigaar uit den mond nemen en de
+arm hunner echtgenoote loslaten bij mijne nadering, teneinde mijn groet
+op dezelfde wijze te kunnen beantwoorden als ik hem breng.
+
+Ik stoor er mij niet aan of zij al rustiglijk hun soep of drank genieten
+in koffie- of eethuizen... ik plaats mij kaarsrecht, met aanéénkleppende
+hakken rècht voor hun tafeltje en volhard in deze houding, totdat zij
+gelieven mijne nietige aanwezigheid te aanvaarden en te approuveeren
+door eene lichte neiging met het hoofd.
+
+Ik groet meerderen in voorbijsuizende trams en huurautomobielen, weer
+anderen met een pakje in iedere hand--die alsdan het hoofd in mijne
+richting moeten draaien, mij daarbij aanziend--meerderen op vélocipèdes,
+paarden en motorrijwielen... kortom, ik gedraag mij met innig wèlbehagen
+naar de bestaande voorschriften.
+
+Aan den anderen kant onderga ik met zeker filosofisch genot de
+bejegeningen, welke mijn confrère heeft willen onderwerpen aan de
+algemeene belangstelling.
+
+Wanneer ik mijn reglementaire eerbetoon bracht, is het herhaaldelijk
+voorgekomen, dat zulks beantwoord wierd met een goedmoedig:
+»_besjoer_«.[F]
+
+[F] _besjoer_ = _Nederlandsche volksuitdrukking, vermoedelijk afkomstig
+van den Franschen groet: bonjour_ (= _goeden dag_) [Woordenboek.]
+
+»_Besjoer_« schijnt--ondanks de hieronder aangegeven afleiding--eene
+uitdrukking te zijn, die in zekere kringen zoo goed als morgen-,
+namiddag- als avondgroet geldt. Geen enkel militair reglement bevat
+overigens de uitdrukking _besjoer_ als equivalent aan den groet.
+
+Een andere merkwaardigheid, die ik niet onopgemerkt mag laten in dit
+verband, is deze, dat het meerderen vrij staat om, als teeken van
+opperste goedertierenheid, een gebaar te maken, dat zooveel zeggen moet
+als: »houd je gemak maar--ik ben niet gediend van dit eerbetoon«.
+
+Als toelichtend voorbeeld moge hier gelden mijne ontmoeting van dezen
+middag; ik zat--goedig--ergens, in een soort societeit, te lezen,
+toen opeens de gapende deuropening de gestalte omlijstte van eenen
+ongeschoren superieur met slecht geknipt hoofdhaar. Aanstonds ontrukte
+ik mijn geest aan de lectuur, concentreerde deze op het reglement van
+krijgstucht, en maakte aanstalten, om, verrijzende uit mijne liederlijk
+gemakzuchtige houding, die aan te nemen van eenen jongen eik...
+
+Hoe groot waren echter de schrik, en tevens het weldadig gevoel van
+dankbaarheid in mij, toen deze meerdere, met een handgebaar als dat,
+waarmede de Romeinsche Keizers het leven schonken aan onderliggende
+gladiatoren, mij beval hem _niet te groeten_.
+
+Ik heb niet de eer, dezen menschlievenden superieur van nabij te kennen,
+en--hij duide het mij niet euvel--maar ik gevoel vrees voor eene
+mogelijke kennismaking. Want wat moet men doen--in 's hemelsnaam
+wàt--wanneer iemand uit vriendelijkheid je groet weigert?
+
+Het duizelt in mijn--helaas--àl te gezelschappelijk--brein. En, méér dan
+ooit, wil ik mij vanaf dezen namiddag militair gevoelen.
+
+En nòg ben ik niet uitgepraat over den groet! Er rest mij een zeer
+actueel, een _in lagere militaire kringen_ (van korporaals en nòg
+hoogeren weet ik natuurlijk niets af) op het oogenblik
+druk-bediscussieerd vraagstuk, dat ik mijn lezers met nadruk voorleg.
+
+Het luidt als volgt:
+
+_Wat of wien geldt de militaire groet? de distinctieven van een rang, òf
+den drager dezer distinctieven?_
+
+Ik persoonlijk acht mij niet competent het antwoord op dezen vraag te
+geven; ik zeide u reeds, dat ik een slaaf ben van den
+militairen-groet-hartstocht, en, gij weet het allen: in hartstocht
+ontstoken menschen hebben geen rijp oordeel.
+
+Ikzelve groet wáár en hoe ik slechts distinctieven zie: op mouwen, op
+kragen, op overjassen...
+
+Onlangs heeft men er mij in de kazerne zelfs op betrapt, dat ik--en ik
+schaam mij bijna zulks in het publiek te bekennen--dat ik op mijnen weg
+naar de cantine salueerde voor de goud-bestreepte overjas van onzen
+sergeant, die aan een lijntje (de overjas, niet de sergeant) te drogen
+hing...
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Feestgeschenken._
+
+Bij al het goede, dat de dienst mij gegeven heeft is ook dit: ik zie nu
+klaar en helder voor mij, wat de groote fout is in onze maatschappelijke
+samenleving. Een fout, die bankroeten en veeten en brouilles en
+mal-entendu's bij dozijnen in de wereld brengt, die huwelijken verstoort
+en voorgenomen huwelijken doet afspringen...
+
+Ik meen _de verderfelijke spilzucht_, die in ons allen is.
+
+Wanneer onze ouders jarig zijn, of als wij het Sinterklaasfeest vieren,
+dragen wij de meest prijzige zaken in huis; naar begrafenissen zenden
+wij péperdure kransen en bloemstukken, en wij rusten niet, wanneer de
+geschenkentafel van een bruidspaar zonder een zilveren jardinière of 250
+oestervorkjes onzerzijds blijven moet...
+
+Wij putten door onze beurzen onze harten ledig, en onze zielen vullen
+zich met nijd en venijn, waar slechts liefde en toewijding behoorden te
+bestaan.
+
+Dit alles wilde ik zeggen, alvorens u het treffend voorbeeld van
+waarlijk finantieel overleg te toonen, dat ik dezer dagen mocht
+medemaken.
+
+Een mijner collega's dan huwde, althans was van plan in het huwelijk te
+treden.
+
+Nu, als goede vrienden offer je dan met genoegen je dubbeltje of je drie
+stuivers, teneinde een passend feestgeschenk te kunnen helpen
+bekostigen.
+
+Er zijn wel altijd booze tongen, die beweren, dat: »hij trouwt voor de
+ondersteuning!« of »dattet een moetje is«, maar, waarlijk goed gezinde
+kemeraden, zooals ik niet aarzel mij er een te noemen, hechten geen
+geloof aan dezen taal, en getroosten zich het ongerief van tien of
+vijftien centen, teneinde dien dag tot een onvergetelijke te doen zijn.
+
+Aldus geschiedde, en, hoewel niet zonder vechten en kleerscheuren, kwam
+een bedrag van f 9.22-1/2, zegge negen gulden en twee en twintig en een
+halve cent bijeen. Nu denkt ge alweer aan de zilveren jardinière, of de
+250 oestervorkjes...
+
+Neen, lezer, dat hebt ge nu eens lekker mis! Geen stomme jardinière, en
+geen doodgewone oestervorkjes, doch:
+
+  a.  _een pendule voor schoorsteenmantel_,
+  b.  _een dito zijstuk_,
+  c.  _een dito dito_.
+  d.  _een (ietwat gehavend) borstbeeld van Boerhaave op voetstuk_.
+  e.  _twee schilderijen_.
+  f.  _een doosje met opschrift: »Souvenir du Caire«_.
+
+(dit laatste luxe voorwerp voorzien van een niet onkunstig uitgevoerde
+voorstelling van het Casino met omgeving.)
+
+»Nou«,--zeide Marinus, die de aankoop had gedaan, met kwalijk verholen
+fierheid--»nou zèg, dat is nogges een kedo, waarvan ze op derlui kop
+zullen gaan staan fan de lol, wàtte?«
+
+Wat dan ook--naar men zegt--plaats heeft gehad.
+
+       *       *       *       *       *
+
+N.B. Nadere berichten melden, dat het huwelijk niet doorgegaan is, ja,
+dat de huwelijksplannen gefingeerd waren.
+
+Dit zal u het feit verklaarbaar maken, dat de geschenken momenteel
+vertoeven in den gemeentelijken Lombard.
+
+
+
+
+XI.
+
+
+_Beroeps-risico._
+
+Het was maar een héél kort, bescheiden berichtje, dat dezer dagen in
+de Vaderlandsche pers gecirculeerd heeft, doch het was er een dat mij,
+en velen met mij, vervuld heeft met innige dankbaarheid jegens onzen
+goedertieren superieuren. In het kort kwam het hier op neer, dat het
+legerbestuur een commissie afgevaardigd heeft naar een tentoonstelling
+te Düsseldorf waar--naar men mij vertelt--allerlei nuttigs en
+merkwaardigs te zien zal zijn op het gebied van kunstarmen, kunstbeenen,
+glazen oogen, houten neuzen en diergelijken. Het gemoed schiet mij vol
+bij de gedachte aan deze voorzorgen, genomen in een tijd, dat gelukkig
+ieder Nederlandsch soldaat nog in het bezit is van een volledig stel
+lichaamsdeelen en organen. Vooral de pers der centralen is sterk in het
+verspreiden van berichten en foto's betreffende handige verminkten;
+zelfs in de cinematograaf ziet men wedloopen van éénbeenigen, en
+handenarbeid, verricht door éénarmigen. Het komt mij voor, dat minder
+opgeblazen en reclame-achtige arbeid in deze richting méér sympathie
+verdienen zou.
+
+Aan den anderen kant is de risico, aan ons beroep verbonden, een al
+te weinig onder het oog geziene factor. Dit komt door de duizenderlei
+voorzorgen, waarmede de soldaat in vredestijd zich omringd ziet, als
+daar zijn: watjes in de ooren bij schietoefeningen, overjassen aan bij
+regenweer en gedwongen bedlegerigheid bij verkoudheden. Hoeveel mannen
+zijn er, die ongaarne in een boom klimmen, of in een molenwiek, om te
+observeeren?
+
+Een ken ik er, die nu reeds maandenlang iederen morgen het hospitaal
+bezoekt, om daar een soort neusgat-verwijdings-kuur te ondergaan,
+waaraan in het »burgerleven« de gedachte niet bij hem zou zijn
+opgekomen.
+
+Een marsch bij regenweer wordt afgelast, terwijl een jachtpartij onder
+dezelfde omstandigheden ongetwijfeld door zou gaan.
+
+Hoe kortzichtig zijn wij soldaten, die in onzen binnenzak het boekje
+met roode-kruis bepalingen dragen, om onze hals het identiteitsplaatje
+en in het tuniekzakje de verbandpakjes....
+
+En nu kunt ge me duizendmaal een onkieschen cynicus noemen, of een
+smakeloozen beer, maar ik zeg het tòch! Ik zou het willen toeroepen
+aan de boerenkinkels, die in uniform 's avonds tierend langs den weg
+zwaaien, en aan de onverschillige pummels, die slapen in het gras: dat
+ze soldaten zijn, en dat er iets ernstigs bestaat, dat beroeps-risico
+heet.
+
+Hebben wij het zelf niet één dag gevoeld, dien eersten mobilisatiedag,
+toen, ieder naar zijn aard, ingetogen of luidruchtig-zenuwachtig, zijns
+weegs ging, en zich _soldaat_ gevoelde?
+
+[Illustratie]
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Het vakblad._
+
+Gij allen, die uitgesloten zijt van ons groot organiek verband, gij hebt
+ook uwe vakbladen. Wij hebben het ònze, in de _Soldaten courant_, die,
+òndanks Kleerekooper, door gaat met het publiceeren van berichten uit
+het _Handelsblad_ en verzen uit de cantine.
+
+Ons vakblad heeft dit gemeen met andere vakbladen, dat wij het pas
+lezen, wanneer er broodjes in verpakt geweest zijn. 's Morgens, wanneer
+wij naar ons werk gaan, op de hei, of in de schietloodsen, dan schaffen
+wij ons voor 1 cent het vakblad aan, en wikkelen daarin eenige
+consumptie.
+
+Pas wanneer deze genoten is, gaan wij de met margarine bevlekte
+drukregelen lezen.
+
+»Daarom«--zegt Kees--»moste ze die zwarte plaatjes d'r uit late--dat
+geeft maar vuile inkt-rommel an je brood.«
+
+Intusschen wordt de poëzie, die zeer door dit blad wordt aangemoedigd,
+om niet te zeggen veredeld, in ruimen kring gewaardeerd. Afscheidszangen
+aan korporaals zijn schering en inslag, zooals:
+
+    Korporaal Verbeek gaat ons verlaten
+    hij deelde lief en leed met ons een jaar
+    en was zeer goed voor zijn soldaten,
+    het ga' hem goed, roept onze vriendenschaar.
+    De jongens van de escouade
+    wenschen hem voorspoed op al zijn paden.
+
+Dezer dagen heeft de Commissie tot het verkrijgen van een goeden tekst
+op de muziek van de defileermarsch »_Turf in je ransel_« voor de zware
+taak gestaan een keuze te moeten doen uit eenige honderden inzendingen.
+Zij is geslaagd in de keuze, en heeft bovendien consolatie- en tweede
+prijzen gegeven. Waarom was »_Turf in je ransel_« niet goed? Wanneer het
+zoo door gaat, komt er weer een commissie voor »_Op de hei daar zal ik
+je dondere_« of »_Sergeant ze gooie met steene_,« en een voor »_de
+tentcommandant is dronke_.«
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Alweer de militaire groet._
+
+Goede lezer, het schaamrood overvloeit mijne kaken, nu ik u een
+bekentenis moet gaan doen: men heeft mij bestraft, bestraft wegens het
+niet groeten van een meerdere in rang.
+
+Ik wil mij niet verontschuldigen... ik heb gezondigd en geboet... ik ben
+nu quitte met de gerechtigheid.
+
+Het was een afschuwelijk moment, en bij de herinnering aan het geval, en
+aan tante Alida, die er bij tegenwoordig was, krijg ik weer congestieve
+gewaarwordingen van ontzetting.
+
+Tante Alida had het middagmaal ten onzent genoten, en, tegen half tien,
+maakte ik mij op haar tot hare nabijgelegen woning te geleiden. Onderweg
+werden wij door een onverwachten regenbui overvallen, en ik haastte mij,
+tante's regenscherm in staat van actie te brengen. Op hetzelfde moment,
+dat het haakje over de pal knipte, klonk een luid, bevelend geschreeuw
+achter ons. Tante, die geenerlei relaties met schreeuwende lieden
+op straat pleegt te onderhouden, maakte geen aanstalten, om den
+voortbrenger van het geroep te zien, en ik zelve, die evenmin
+aangetrokken word door straatrumoer of relletjes, stapte beminnelijk
+koutend naast haar voort.
+
+Totdat--op eens--(bij de herinnering word ik aschgrauw in 't
+aangezicht), een niet al te zindelijke hand mijn overjas van achteren
+beroerde. Denkend aan mogelijke zakken-rollerijen, wendde ik mij
+energiek om... doch wankelde.
+
+Daar stond een meerdere, een sergeant, houdend in de linkerhand een
+soort slagersboekje, in de rechter een afgekloven potloodstompje, en
+zijn mond sprak toornig: »Wie bin je?«
+
+Ik haastte mij te informeeren naar de bron zijner belangstelling, maar
+reeds had tante Alida, hoewel sidderend, mij, en ook haarzelve, den
+schrikkelijke bekend gemaakt, wellicht in de hoop hem daarmede milder te
+stemmen.
+
+[Illustratie]
+
+Toen tante echter bemerkte, dat onze belager verzuimde hare beleefdheid
+te beantwoorden, door zich aan haar en mij voor te stellen, werd zij
+toornig.
+
+»Melis«, zeide zij, »laat ons voortgaan. Ik houd er niet van, op straat
+lastig gevallen te worden door... mannen«.
+
+»Ik ook niet, tante«, deed ik deemoedig.
+
+Inmiddels had zich een dichte haag van nieuwsgierigen, den regen ten
+spijt, om ons verzameld.
+
+Met groote letters schreef de schrikkelijke in het boek: »Stoke,
+landstormplichtige, ...e Compie, .....e Reg....« en weer sprak zijn
+mond: »Je heb je meerdere niet gegroet«.
+
+Toen, alle moed waarover ik beschik verzamelend, zeide ik, dat ik hem
+niet gezien had, en verzweeg daarbij ridderlijk, dat Tante Alida's
+regenscherm de schuld aan alles droeg.
+
+Daarop, vreezende, dat tante's reputatie onder dit relletje te lijden
+zou hebben, drong ik haar en mij door de inmiddels aanzwellende
+menschen-zee, en wij verdwenen in een steeg...
+
+Tante Alida's reputatie was gered... ten koste van de mijne... want nu
+vermeldt mijn conduite-staat een straf van vier dagen kwartierarrest,
+wegens het niet groeten van een meerdere op den openbaren weg...
+
+Zal tante ooit weten, welke de Groote Daad geweest is van mijn
+militairen loopbaan...?
+
+Primus in orbe deos fecit timor...
+
+[Illustratie]
+
+
+
+
+TWEEDE GEDEELTE.
+
+TUSSCHENWOORD.
+
+VAN DEN BURGER, DIE MELIS-STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE, GEWORDEN IS.
+
+
+Hier moet ik, geduldige lezer, mijn militaire-zelf ter zijde springen,
+en wel als burger.
+
+De zaak is, dat hijzelve zich schamen zou, de bekentenis te doen die ik,
+als civilist, zonder mij of hem te blameeren, te boek kan stellen.
+
+De landstormplichtige heeft zich, nadat hij acht-en-een-halve maand (den
+verplichten oefentijd) »onder de wapenen heeft doorgebracht,« eenigen
+tijd in het burger-leven teruggetrokken.
+
+Men achtte hem voorloopig voldoende bekwaamd in het wapenbedrijf, en hij
+toog huiswaarts.
+
+Onderweg, van de kazerne naar zijne woning, kwam hij reeds vagelijk en
+uitsluitend innerlijk met mij, zijn burgerlijk-zelf, in aanraking.
+
+Ik was verbaasd over de verandering, die in hem had plaatsgegrepen.
+
+Er was een zekere goedmoedigheid in de plaats getreden van de ietwat
+koele reserve, die hem voorheen kenmerkte. Hij sprak luid en lachte gul;
+hij keek met zekere ironie naar de reeksen fleschjes en doosjes op zijn
+toilet-tafel, en ergerde zich niet, toen hij zijn hond slapend aantrof
+op zijn hoofdkussen.
+
+»Dat zijn allemaal kleinigheden,« verklaarde hij, »de hoofdzaak is, dat
+je gezond bent.«
+
+Nog nooit had ik hem zulk een gemeenplaats hooren bezigen; hij scheen
+dat te voelen, en legde zijn hand op mijn hart, terwijl hij me ernstig
+toevoegde:
+
+»Mijn waarde, het is een kenmerkend verschil, tusschen de beschaafde en
+onbeschaafde klassen, dat deze gemeenplaatsen als zoodanig voelen en
+begrijpen, terwijl gene langs allerlei vreemde omwegen tot die simpele
+waarheden moeten terugkeeren! Waarom dan niet direct de gemeenplaats in
+al haar consequenties aangenomen?«
+
+Hiertegen wist ik niets in te brengen.
+
+Vervolgens ontkleedde zich mijn militaire-ik, stapte in een
+ongeparfumeerd bad, en schoor zich daarna; ik merkte op dat hij niet,
+zooals vroeger, na het scheren zijn gezicht insmeerde met vinaigre en
+drie verschillende evenzeer geurige zalfjes.
+
+Na een korte aarzeling schoot hij een mij toebehoorende zéphir pijama
+aan, en ging te bed.
+
+Den morgen daarna, toen ik ontwaakte, wist ik, dat mijn militaire-zelf
+in mijn burger-ik was opgelost.
+
+In langen tijd had ik mij niet zoo wèl gevoeld.
+
+Om zeven uur stond ik op, en om halftien was ik, in een eenvoudig pak,
+en zonder button-hole of lichte slob-kousen onderweg naar mijne
+bezigheden.
+
+Dat leven duurde een maand.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Na een maand stond ik weer laat op, droeg weer een button-hole en lichte
+slobkousen.
+
+Na drie maanden herinnerde ik mij nauwelijks nog de sociale gevoelens
+van mijn militaire-ik.
+
+Ik zweeg halsstarrig, wanneer iemand achter-op-de-tram mij toesprak, of
+als mijn kapper zei, dat het mooi weer was.
+
+Eens, toen ik Gerrit ontmoette, groette ik hem met meer welwillendheid
+dan gevoelens van vriendschap. Kogelfleschjes, Quatta-reepen en
+Cats-boonen waren nog slechts vergeefelijke jeugdfouten in mijne
+oogen, en Zondags in het Concertgebouw herinnerde ik mij nauwelijks de
+aangename uren, die mijn militaire-ik daar eenmaal met zijne kameraden
+gesleten had.
+
+Zelfs ondervond ik niet meer het genoegen van de vroegere meerderen van
+mijn dubbel-ik te kunnen negeeren. Ik zàg ze niet meer...
+
+Het lag àchter mij als een droom; ik leefde weer in koele
+maatschappelijkheid, zooals de reiziger, die de luchtige hoogten van een
+Alpenpas bereikt heeft, en niet meer achter zich ziet naar het warme
+Italiaansche land...
+
+De koele wind der maatschappelijke kronkelpassen woei mij om de ooren,
+en in dien wind stak ik mijn gecultiveerde civiele neus...
+
+Toen kwam de slag...
+
+De slag was een groot officieel papier, dat mij andermaal tot den
+werkelijken dienst opriep.
+
+Toen ik den brief gelezen had, stond ik tegenover mijn lang vergeten
+militaire-zelf, zooals een eerbiedwaardig rechter zich gevoelt, wanneer
+plotseling een vergeten schuldeischer uit zijn studententijd zijn deftig
+studeervertrek binnentreedt...
+
+Ik kènde zijn gelaatstrekken nauwelijks meer, maar de herinnering bracht
+mij op dat oogenblik honderd realiteiten in de gedachte, die als
+onverbiddelijk harde hamers mijn net-gekapte hoofd troffen.
+
+En, vreemd, maar ik haatte mijn militaire-ik. Ik haatte mijn dubbel-ik,
+zooals men een afgedragen, vuil kleedingstuk haat, dat men vindt bij het
+opruimen van zijn garderobe.
+
+Ik snoof de geur op die uit den brief kwam, en het was me, alsof het de
+reuk van aardappelenwater, en soep en dwijlen en zeepsop was...
+
+Dien nacht sliep ik niet.
+
+Mijn militaire-ik sarde mij, zooals een opdringerige, onsmakelijke
+kennis iemand hinderen kan. Hij drong zich aan mij op, en strekte zijn
+viese, zwarte handen naar mij uit; hij fluisterde mij dingen in het oor
+over »marschen« en »wachtkloppen« en »kribben« en »aardappelen en
+uien«... en ik háátte hem.
+
+Den volgenden morgen kwam zijn oppasser, om het geweer van zolder te
+halen en te poetsen.
+
+Hij hield mij voor hem, en zeide vriendelijk goeden morgen; hij wist
+niet, hoe mijn burger-ik hem verfoeide en verachtte.
+
+Hij wist niet, dat daar iemand ànders voor hem stond, een trotsche en
+pretentieuse burger, en hij heeft niet begrepen, waarom ik hem op dat
+oogenblik niet, zooals vroeger, hartelijk de hand drukte....
+
+Ditmaal wisselden wij geen verstandige brieven, mijn militaire- en mijn
+burger-ik.
+
+Wij accepteerden elkanders hinderlijk gezelschap, zooals doodsvijanden,
+die toevallig in dezelfde spoorwegcoupé moeten reizen.
+
+Nog drie dagen gingen wij grimmig zwijgend naast elkander voort...
+
+Toen gaven wij elkander, noodgedwongen, de hand; maar mijn militaire-ik
+bleek, misschien wel door de macht der onverzettelijke omstandigheden,
+de sterkste.
+
+Op zekeren dag greep hij me bij den strot, en wierp mij verre van zich.
+
+Nog zag ik, hoe hij haastig wegsnelde, om zijn soldaten-pak weer aan te
+trekken....
+
+Toen wierp hij zijn ransel om, nam zijn geweer, en stopte zijn zakboek
+in den zak van zijn overjas. En hij ging met driftige, maar vastberaden
+stappen weg....
+
+
+
+
+VERVOLG VAN HET DAGBOEK VAN MELIS-STOKE.
+
+NIEUWE REEKS.
+
+
+_Januari 1917._
+
+
+
+
+I.
+
+
+_Het vertrek naar het »Winterkurort«._
+
+En hiermede, goedmoedige en geduldige lezer, vangt een nieuwe reeks
+veldzakboekbladen aan.
+
+Dit feit hebt gij te wijten en ik te danken aan de beschikking omtrent
+mij en mijne kornuiten door »_hoogerhand_« genomen; de beschikking, die
+ons eene in het burgerleven voor »bescheiden beurzen« nauwelijks
+denkbare luxe in het uitzicht stelt, nl. die van een _Winterkurort_.
+
+Een besluit, dat ons tot den werkelijken dienst terugroept.
+
+Ach, hoe weingen onder u beschikken over den tijd en de middelen om u
+een winterbuitenverblijf te veroorloven... wanneer ik dit bedenk, wensch
+ik bijna, dat gij in mijn plaats (derde klas vrij vervoer) naar
+_Klei-lust_ gaan kondet.
+
+[Illustratie]
+
+Om militaire redenen noem ik mijn bestemmingsplaats _Klei-lust_, hoewel
+ik, naar hetgeen men mij er van vertelt, even zoo goed de geografische
+schuilnamen: _Modder-_, _Stank-_, _Vee-_, _Slik-_ of _Boerenkool-lust_
+zoude hebben kunnen bezigen.
+
+Intusschen behaagt het mij, deze brieven met _Klei-lust_ te
+onderschrijven, welke naam trouwens reeds boven mijn schrijfpapier en op
+mijne visitekaartjes is gedrukt.
+
+Vooralsnog ben ik echter te Amsterdam, en bereid mij voor op de reis; ik
+bereid mij voor met ongeveer dezelfde vreugde als die, waarmede gij in
+vredestijd uw sweaters en pelsjasjes en mutsen te zamen zoekt om een
+Kerstvacantie in Grindelwald of Sint Moritz te gaan doorbrengen.
+
+_Mijn_ sneeuw, lezer, zal modder, _mijn_ hôtel een fort, en _mijn_
+Grindelwald _Klei-lust_ zijn.
+
+[Illustratie]
+
+Ik zoek dan ook niet zoozeer zaken bijeen, die mij van koude en sneeuw
+zullen kunnen vrijwaren, dan wel uitrustingstukken waarmede ik mij
+althans eenigszins zal kunnen wapenen tegen onaangename zaken, als daar
+zijn: spattend slik, springend ongedierte, een middelmatige keuken en
+een lakenloos nachtleger.
+
+Zoo ziet ge, dat mijn bagage er een van andere soort zal zijn dan de
+uwe, wanneer ge naar uw wintersport gaat. Ik--ook niet dom--combineer de
+Cresta-run met het Modderbad, drink heilzame wateren, eet bruin brood,
+en wandel bij muziek (militaire)... en dit alles onder den rook van
+Amsterdam, met vrij vervoer, en met eene bezoldiging van twintig cent
+per dag!
+
+Haha, lezer! Ik zie afgunst in uwe oogen! Gij zult den heelen winter in
+Amsterdam zijn om u te laten plukken op liefdadigheids-bazars, om
+eetverplichtingen na te komen, en digestie-visites te maken....
+
+En ik ga den heelen winter naar buiten.
+
+Dit bedenkende, ga ik met dubbelen ijver voort met het pakken van mijn
+dressing-case.... of liever ransel; ik stapel pakjes zeep en blikken
+corned-beef op doozen insecten-poeder, en van tijd tot tijd werpt een
+vriendelijke hand een worst of een zijde spek tusschen de tot inpakken
+gereed liggende laarzen en lijfgoederen.
+
+»Zult ge,« vraagt tante Adolphine, »vriendelijk tegen uwe meerderen
+zijn? Wie houdt nu zulk een fort schoon, waar zoovele jongelui bijeen
+zijn? Is er een portier, die uwe brieven en boodschappen aanneemt?«
+
+Ik verzeker haar, dat mijne meerderen zich niet over hondschheid
+mijnerzijds te beklagen zullen hebben, dat een tiental schoonmaaksters
+en huisknechten mij en »de andere jongelui« keurig zullen verzorgen, en
+dat een rijk gegalonneerde portier steeds bij de fortbrug gereed staat
+om, natuurlijk tegen eene kleine belooning, brieven, boodschappen en
+handkoffers aan te nemen.
+
+[Illustratie]
+
+Tante Adolphine is gerust gesteld, en zij biedt mij haar auto aan, om
+daarin naar het fort te rijden.
+
+Indien het eenigszins mogelijk is, zal ik dat aanbod aanvaarden.
+
+Wanneer?
+
+Lezer, wanneer dit schrijven onder uwe oogen komt, zal ik er reeds zijn.
+
+Het afscheid heeft plaats op hetzelfde oogenblik dat ik deze regelen
+schrijf.
+
+En, wanneer zij u, tot strengen lettervorm gevoegd, onder de oogen
+komen, dan zult gij niet weten, dat op deze plaats van het manuscript
+een dikke, zware traan gevallen is.
+
+Dat is het geheim van den zetter en mij, nietwaar zetter?[G]
+
+[G] Noot van den zetter: »Jawèl! Wees gerust!«
+
+En, indien gij er toch achter mocht komen, dan wil ik hieraan toevoegen,
+dat het geen traan van zelfbeklag of weeklijkheid was, verre van dien.
+
+Het was een gelegenheidstraan!
+
+Zooeen van de soort, waarvan tante Adolphine er 10 à 11 storten zal op
+het oogenblik, dat ik, geheel toegerust, in haar auto zal wegrijden.
+
+Een afscheidstraan van Amsterdam, zooals iedere handelsreiziger er 365
+per jaar schreit.
+
+Want Amsterdam en hare behagelijke kazerne is mij zoo lief geraakt; men
+zegt wel eens, dat het hôtelleven iemand onhuiselijk maakt.
+
+Mijne ervaring is geheel tegengesteld aan dat begrip.
+
+[Illustratie]
+
+O! ik weet zeker, dat ik mij direct thuis en behagelijk zal gevoelen in
+Klei-lust... ik zal er een tuintje aanleggen, om tegen het volgend
+voorjaar elken morgen radijsjes aan het ontbijt, en 's avonds geregeld
+asperges aan het diner te hebben....
+
+Ik ga een kip houden, en snoeken visschen....
+
+En den geheelen winter exerceeren....
+
+Lezer, ik beloof u geregeld te zullen schrijven over mijn wintersport.
+
+Daar is tante Adolphine's chauffeur.... hij moet vragen of mijnheer zijn
+ski's en schaatsen mee wil nemen, en dat mijnheer zijn overschoenen niet
+vergeten moet.... Ik zal hem uitsturen om _nòg een doos insectenpoeier_
+te halen, en _een pakje B. Z. K. pruimtabak_....
+
+
+
+
+II.
+
+
+_De Aankomst._
+
+J'y suis... en ik zal er moeten blijven ook. Terstond na mijn aankomst,
+haastte ik mij, tante Adolphine van mijn voorloopig behouden-zijn op de
+hoogte te brengen, in ongeveer de volgende bewoordingen:
+
+                                                     Klei-lust--Jan. 17.
+
+_Hooggeschatte Tante._
+
+Uw auto heeft mij snel, helaas àl te snel, naar mijn Winterkurort
+gebracht. Om u maar direct de waarheid te zeggen: ik ben nog nooit in
+eenig hôtel zoo vreemd ontvangen. Het was, alsof ik allesbehalve welkom
+was, en een brutale indringer. Nu weet niemand zoo goed als gij, hoe
+weinig deze tocht met mijn persoonlijk initiatief uitstaande heeft,
+en hoezeer het voornemen er toe beïnfluenceerd werd door Hoogerhand.
+Desondanks gedroeg men zich jegens mij, zooals ik dat wel eens
+ondervonden had in hôtels, in de haute saison, wanneer ik weinig bagage
+had, of mijn komst niet telegrafisch vooruit gemeld had.
+
+[Illustratie]
+
+Het vreemde is, dat in dit geval een telegram mij vooruit gegaan was,
+dat ik bagage had (een kist van de kleur en afmetingen eener gemiddelde
+salon-pianino-met-pianola-aanbouw) en dat het seizoen het goede niet
+is... de wintersport is uit, en de sneeuw is versmolten tot kwalijk
+riekende, vette teel-aarde. En tòch, tante, ontving men mij als een
+indringer.
+
+Licht blozend om het pijnlijke dier situatie, volgde ik een
+chasseur-à-pied naar het rez-de-chaussée-vertrek, dat ik met een
+twintigtal andere logeergasten deel.
+
+Het was er duister, want het eenige venster was zoo groot als een
+»Palthe-doos,« en bovendien ten halve gesloten.
+
+Intusschen bleek mij aanstonds, dat mijne twintig adsp. kamermakkers
+zich reeds zoozeer geassimileerd hadden aan deze nooddruftige
+toestanden, dat zij blijkbaar kans gezien hadden, met hun twintigen mijn
+aankomst door deze halve palthe doos te bespieden.
+
+Tenminste, zij riepen, doelende op uw fraaie limousine, als in koor
+»heijeveelgeldmeegebracht?«
+
+Ik begreep dien kreet niet aanstonds, maar, instede van hem zoo
+phonetisch-juist mogelijk te herhalen, vraagde ik: »pardon?«
+
+[Illustratie]
+
+Weer riepen zij, nu duidelijker accentueerend:
+
+»Hei-je-veel-geld-meê-gebracht?«
+
+Der waarheid getrouw haastte ik mij te antwoorden:
+
+»Twee-gulde-vijf-en-zestig-cente, een zilverbon en twee pietjes.« Op
+dat oogenblik bedacht ik, dat de Amerikaansche tol-beambten dezelfde,
+oppervlakkig ietwat onbescheiden lijkende, vraag aan vreemdelingen
+plegen te stellen.
+
+Reeds tastte ik naar mijn beursje, om mijne bewering waar te maken, toen
+een der vriendelijkste heeren zich ten halve van zijn bed verhief, en
+riep: »Wat mot je!«
+
+Iet of wat stotterend zeide ik, met een lichte buiging: »Mijn naam is
+Stoke.«
+
+Hij lachte honend, alsof ik gezegd had: »mijn tante heet Adolphine,« en
+gaf toen van zijn geringe belangstelling blijk, met de woorden:
+
+»Kamme niks verdomme, wat mòt je?«
+
+Toen zocht ik eenige oogenblikken naar een populaire uitdrukking,
+teneinde hem van repliek te kunnen dienen, en vond er inderdaad eene,
+die ik met een gelaat, stralend van zelfvoldoening, uitsprak:
+
+»Had je me maar!«
+
+Hoewel dit antwoord evenmin voor snedig als voor buitengemeen passend
+kon doorgaan, bracht het mij eenige sympathie van de zijde mijner
+makkers, en reeds stonden wij op het punt gezamenlijk een lied aan te
+heffen, toen de verbroederingsdroom wreedelijk verstoord werd door een
+superieur, die mij naar een ander vertrek voerde, dit hebbende twéé
+palthe-doozen en een nis aan de achterzijde, en dat bestemd bleek voor
+mij en een twintigtal andere krijgsknechten.
+
+[Illustratie]
+
+Ik zal u niet vermoeien, tante, met de geschiedenis der nieuwe
+kennismaking, of met de omschrijving der geuren, waarmede de atmosfeer
+dezer bij uitstek kleine ruimte bezwangerd werd, en die opstegen uit een
+walmende pot met _haren_ (= zuurkool) en uit eenige andere wierookvaten
+en vaatwerken.
+
+Te middernacht lag ik te bed; de geuren waren als lauwe walmen om
+mij heen; wanneer ik het hoofd méér dan twee centimeters van het
+stroo-kussen ophief, bezeerde ik het aan de ijzeren matras van mijn
+bovenbuurman. Op de boot en in den trein is een bovenbuur in de cabin
+lastig, op een fort is hij onuitstaanbaar. Wanneer hij even woelt,
+kraakt de roestige kribbe verdacht, en een wolk van stof en stroohalmen
+daalt op den argeloozen beneden-man. Het werd één uur.
+
+Men walmde, kraakte, nieste, snorkte en riekte.
+
+Het was, alsof het bovenbed langzaam dalen ging, om mij te verpletteren;
+ik was koortsig en benauwd. De stroohalmen kietelden mij... en men
+bleef walmen en snorken. Toen, tante, draaide ik mij om... en ziet, de
+natuur kwam mij troosten.
+
+Door een der geopende palthe-doozen ontwaarde ik een vaag landschap: wat
+wazige boom-silhouetten tegen een bewolkten nachthemel, waardoor het
+maanlicht vreemde schaduwen en lichtvlekken deed drijven. Nu en dan
+liet een wolk een stukje donkeren nachthemel vrij, met een troostend
+sterretje erin: ik moest denken aan de taart mijner kinderverjaardagen,
+waarvan _een-stuk-met-een-kersje_ hèt ideaal was...
+
+De nachthemel zag er zoo frisch uit... maar zoo vèr. Maar hij gaf mij de
+illussie van _buiten_-te-zijn. »_Ik ben buiten_« herhaalde ik een paar
+malen bij mijzelven:
+
+_Ik woon nu heerlijk buiten..._
+
+En met die troostende gedachte, sliep ik, walm en nies en snork ten
+spijt, rustig en berustend in...
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Aardappel-practijk._
+
+Lezer hebt ge wel eens een _aardappel_ gezien? Neen, ik meen
+nu geen pommes-frites, of pommes-paille; ik bedoel zelfs niet de
+pommes-de-terre-en-robe-de-chambre, die ge als natuurgerecht met
+rustieke fierheid op uw tafel doet brengen; dit zijn altemaal
+degeneraties van _het begrip aardappel_.
+
+Ik meen een _aardappel_, geen gekookte of gebakken luxe-aardappel,
+en geen verwijfd-reine aardappel, zooals die in een kelderkist ligt,
+maar een doodgewone aardappel.
+
+Ziet, daar staat ge nu!
+
+Een aardappel, luister nu, is in den natuurlijken staat een _bonk klei_;
+wanneer ge met een vlijmscherp pennemes de omgevende humuslaag
+voorzichtig verwijdert, stoot ge op de aardvrucht zelve; deze heeft de
+grootte van een gemiddelde rose oliebol!
+
+Van zulke aardappelen, lezer, maak ik er iederen morgen vijf of zes, al
+naar men mij daarvoor één of anderhalf uur den tijd geeft, voor de
+consumptie gereed.
+
+Des morgens drijft men mij en mijne kameraden naar een houten loods,
+die tot opslagplaats van landbouw- en oorlogsmateriaal dient, te
+oordeelen naar eenige spaden, eggen en --------[H], die daar opgeslagen
+staan.
+
+[H] Door den censor geschrapt.
+
+In deze loods dan, werden wij te hoop gedreven, en zullen wij in den
+vervolge iederen morgen te hoop gedreven worden, om aardappelen te
+jassen.
+
+Jassen is een kunst.
+
+Men _schilt_ een appel, _pelt_ een sinaasappel, doch _jast_ een
+aardappel.
+
+Ook ik jaste.
+
+Daartoe deed ik, zooals mijne kameraden deden; nam plaats op een lage
+tabouret, scherpte het overigens reeds vlijmscherp pennemes aan den
+schoenzool... en... jaste.
+
+[Illustratie]
+
+Ik jaste voorzichtig, en slaagde er in, in anderhalf uur tijds vijf
+aardappelen, te weten: 2 groote, één middelsoort, en 2 kleinere, in
+blanke vruchten te doen verkeeren.
+
+Aanvankelijk ondervond ik eenigen tegenslag; uit de eerste aardappel,
+die ik kerfde, kwam iets te voorschijn: het was een zesvoetig insect,
+dat zich bliksemsnel verwijderde in de richting van mijn jassende hand.
+
+Ik slaakte een gil, en liet de vrucht vallen; deze spatte uiteen op een
+stuk veldgeschut, dat daar toevallig stond, en danig bevuild geraakte.
+
+»Kààk uit!« snauwde zekere _Uiltjesbroekersma_, een Fries, die naast mij
+jaste: »ik zal je het fort naar je hoofd gooie!« Aangezien het fort te
+Kleilust groot en zwaar is, verbeet ik mijn woede, en greep een nieuwe
+aardappel.
+
+Ditmaal was het een werkelijk buitengemeen groot exemplaar, omgeven
+door een dikken humuslaag. Na deze voorzichtig verwijderd te hebben,
+sneed ik, zuinigheidshalve, in dunne vliesjes de schil weg, want ik
+herinnerde mij, dat een aardappel vlàk ónder de schil het voedzaamst is.
+Er bleef, na een half uur jassens, een groote blanke vrucht over; maar
+deze staarde mij uit zoovele lodderige oogen droevig aan, dat ik besloot
+de enucleatie toe te gaan passen, m.a.w. al deze oogen uit hunne kassen
+te verwijderen. Na een ander half uur opereerens, staarde ik op een
+vreemd gevormde vrucht, vol diepe en ledige, netjes schoongekrabde
+oogkassen.
+
+[Illustratie]
+
+Maar, het mocht dan drie kwartieren arbeids vertegenwoordigen, het was
+een prima consumptie-aardappel; wel niet om van te watertanden (er waren
+duidelijk zichtbare afdrukken op van mijn vettig-zwarte vingers, dit
+kwam door het stuk geschut, dat ik getracht had te reinigen), maar dan
+toch een prima aardappel.
+
+»Nou?« zei ik fier tot den naast mij zittenden man, die
+_Uiltjesbroekersma_ heette, en een Fries was,--»nou? Had je me maar?« Ik
+lachte populair.
+
+Maar hij haalde minachtend de schouders, en smaalde: »Snij em es door!«
+
+Ik sneed de consumptie-aardappel door.
+
+Deze bleek van binnen verrot.
+
+Alle arbeid was tevergeefs geweest...
+
+Zoo zult ge het slechts kunnen waardeeren, dat ik nog de wilskracht
+bezat, kort achtereen, één middelsoort- en twee kleine aardappelen te
+jassen.
+
+Ook mijne vrienden namen nieuwe aardappelen ter hand, en, onder het werk
+zongen wij ... de _Internationale_.
+
+»Hou je bekke!« riep de sergeant.
+
+Toen hieven wij, schoon verschrikt, het altijd zoo aardige lied aan van:
+
+                      »_Weet je al van kóóóóssie_«
+
+en daarna het onschuldige:
+
+                         »»_Bai-Bai demoer_«,
+                   »_Me zuster zit voor de piáááno!_«
+
+dat feitelijk beduidt:
+
+                           »_Bébé d'amour_«.
+
+Dit vertelde mij mijn buurman, zekere _Uiltjesbroekersma_, geboortig uit
+Friesland.
+
+
+
+
+III.
+
+                                                  Kleilust, Jan. 1917.
+
+
+_Reizen en Passen._
+
+Goede burgers! Ge hebt allen gesidderd bij het vernemen der
+formaliteiten, waaraan ieder, die zich naar het buitenland wil
+begeven, zich heeft te onderwerpen. Achter op lijn 2 hebt ge tegen uw
+medereiziger gezegd: »dat dat voorloopig nog wel zoo blijven zal, ook nà
+den oorlog.« En daarna hebt ge gezamenlijk, tot schrik en verbazing van
+den conducteur en den trammenden slagersknecht, anecdoten opgehaald van
+arrestaties aan de Russische grenzen, en over beroepspassenvervalschers
+in Griekenland en Siberië....
+
+[Illustratie]
+
+Onwetende burgers! Ge kent niet het verschrikkelijke van een
+_binnen_landsche reis. Ge weet niet, aan welke gevaren en bezoekingen
+een reizende soldaat in uniform, zelfs een in burgerkleeren, bloot staat
+tusschen Utrecht en Amsterdam of aan de stations te Rotterdam en te
+'s-Gravenhage.
+
+Overal staat men gereed om zijne passen te visiteeren en zijn
+legitimatie te eischen, aan ieder loket weigert men hem een kaartje,
+wanneer hij niet bewijzen kan, dat hij er een koopen màg.
+
+Zoo zijn de loerende kameraden en meerderen, op Vaderlandschen bodem hem
+vaak noodlottiger, dan Russische grens-ambtenaren het een reizenden jood
+of nihilist, Grieksche contra-spionnen het een voortvluchtigen spion
+zijn...
+
+Let eens op, wanneer ge aan een groot station door de contrôle snelt,
+om nog een taxi te vinden, buiten; let eens op, en bemerk de daar
+posteerende militairen, die tusschen den stroom der burgers op uniformen
+loeren! Zie dan, hoe gretig zij elken soldaat om pas en legitimatie
+vragen, en, wanneer ge er een kwartiertje voor over hebt zult ge
+bemerken, dat er daar in dat tijdsverloop méér worden gevat en
+teruggezonden, dan zulks aan de Russische grenzen in een half jaar
+geschiedt.
+
+[Illustratie]
+
+Rijd eens langs de wegen, die het verdedigde platteland met de stad
+verbinden; ge zult daarlangs des avonds heele optochten van fietsende
+soldaten zien. Zij mògen weg van hun forten, maar, zelfs voor hun eigen
+kosten, mogen ze niet per trein reizen. Die menschen hebben er dagelijks
+eenige uren fietsens voor over, om hun gezin even te bezoeken.
+
+Dit alles, goede burgers, heeft een doel.
+
+Dat doel is, dat gij voldoende steenkolen zult overhouden, om uwe
+kachels te stoken, om electrisch licht te hebben, om te trammen, en
+om--zij het dan ook slechts tot middernacht,--in verlichte koffiehuizen
+te kunnen zitten.
+
+Alles heeft zijn prijs.
+
+Ge kunt reizen, zooveel ge wilt, en zònder passen-ellende. Wij,
+soldaten, kunnen van tijd tot tijd reizen, en dan nog slechts op vertoon
+van een pas.
+
+Zoo sparen de spoorwegmaatschappijen kolen.
+
+Alles heeft zijn prijs.
+
+Immers, wanneer het verlangen naar huis eens een dag héél sterk in ons
+is, dan pompen wij onzen achterband op, en fietsen een uur of wat, en,
+indien wij wèl een gezin, maar geen rijwiel kunnen houden, nu, dan
+slikken wij ons verlangen maar in, en houden het oog gevestigd op het
+maandelijksch verlof.
+
+Want er is kolen-nood.
+
+Ja, ja: _pourvu qu'ils tiennent, les civils!!_
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_De film van Leger en Vloot._
+
+Wanneer ik een winkel had, zeide _Gerrit_, en ik bang was voor mijn
+concurrenten, dan zou ik het volgende doen: Ik huurde een groot huis,
+met veel étalage-kasten. In die étalage-kasten zette ik àllen voorraad
+dien ik had. De winkel zelf bleef ledig; alleen moesten er een paar
+vroolijk uitziende winkeljuffrouwen rondloopen. Ik zelf hing een zware
+horlogeketting op mijn buikje, en antwoordde iedereen, die iets anders
+wenschte, dan in de uitstalling lag: »het is uitverkocht maar reeds
+na-besteld!«
+
+Zoo'n winkel is de Leger- en Vlootfilm. Het is een étalage, en binnen
+loopen soldaten met vroolijke gezichten.
+
+»Ik wist niet, dat we zooveel paardenvolk hadden«, zei een juffrouw
+naast me, toen ze _de_ cavalerie-brigade voorgesteld zag als _eenige
+regimenten cavalerie_.
+
+Toen de torpedobooten voorbij-joegen, maakte ze geluiden van ontzag: op
+het juiste oogenblik verduisterde het beeld, om een nieuw te doen
+verschijnen.
+
+De duikboot herinnerde aan _de_ zakdoek van het verarmde adellijke
+geslacht.
+
+_De_ munitie-fabriek werd als _een_ munitie-fabriek met zwierige
+nonchalance aangekondigd.
+
+De afdeeling luchtvaart was een sport-evenement, het
+anti-aircraftgeschut een surprise, en de 12-cm.-lang-batterij een min of
+meer geslaagde aardigheid.
+
+Maar wat goed was, dat waren _wij_. Wij tirailleerden in de duinen, dat
+het zoo-maar niets leek, wij zwommen en turnden en fietsten, zooals wij
+inderdaad allen doen. Wij marcheerden in dubbele-marsch-colonne over de
+hei, alsof er geen gaten en struiken waren, en men juichte ons toe, toen
+wij, over hekken en sloten jagend, een spoorwegdijk bezetten.
+
+Opeens herkende ik Ari, die naar het veldleger vertrokken is. Hij stond
+op een pontonbrug, schuin achter een divisie-commandant, en ik zag hem
+zoo vlak in zijn gezicht, dat ik moeite had niet luidkeels uit, te
+roepen:
+
+[Illustratie]
+
+»Hoi, kameraad! Amodjô!«
+
+Ari keek zoo glunder, alsof hij mij erkende, maar de divisie-commandant
+stond er bij, dus hij kon niets doen.
+
+Plotseling maakte Ari een dwaas gebaar, met zijn hand aan zijn veldmuts.
+
+Hemel--dacht ik bij mezelf--als die divisie-commandant eens omkeek!
+
+Ari greinsde, trotsch op zijn moed.
+
+De divisie-commandant had niets gezien, »gaf geen sjoege« zooals Ari en
+ik dat noemen, en rookte rustig een sigaar.
+
+Ari was gered! Branie was het tòch geweest.
+
+Toen ik er later nog eens over nadacht, kwam op eens een akelig gevoel
+in mij op: als die divisie-commandant eens naar de bioscope ging... en
+hij herkende Ari, die toch bij het veldleger is...
+
+Maar intusschen kwam er een verblijdend en geruststellend
+krantenbericht, dat luidde:
+
+     H. M. de Koningin heeft de Leger- en Vlootfilm gezien, en er Hare
+     Tevredenheid over Uitgesproken. H. M. werd gevolgd door...
+
+Toen kwamen er vele hooge heeren, waaronder ook de divisie-commandant.
+
+Maar de Koningin is Tevreden: dus Zij neemt het Ari niet kwalijk. Nou,
+dan kan die divisie-commandant óók niks zeggen!
+
+Ik zal Ari een briefje schrijven.
+
+Toch een branie, die Ari!
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Bazar voor Leger en Vloot._
+
+Er is een tentoonstelling van de huisvlijtproducten, die wij in onze
+ledige uren maakten.
+
+Aardig denkbeeld! Wie er iets voor maakte, kreeg eenigen tijd vrij van
+dienst.
+
+U snapt, dat we allemaal aan 't werk gingen.
+
+Keesje maakte een Zeppelin van leege groentenblikken; hij sneed zich 14
+maal in de vingers, en het ding is bij 't vervoer uit elkaar gevallen.
+
+Daan wilde van zes afgekeurde helmen een berglandschap maken; maar,
+aangezien hij nooit een berglandschap gezien had, hield het kunstwerk,
+toen het gereed was, het midden tusschen een kudde dromedarissen en een
+Bedouïnen-dorp.
+
+Hein was heel geheimzinnig bezig, in een schuurtje; elken dag kreeg hij
+een standje op 't appèl, omdat hij telkens verscheen met roode verf op
+z'n uniform, en stijfsel in z'n haren.
+
+Eindelijk kwam hij op een dag trotsch de cantine binnenloopen.
+
+Hij zwoegde onder een torenhoog toestel, dat knalrood geverfd was. Toen
+hij het op tafel zette, viel er een stuk af; met een luiden bons viel
+het op den planken-vloer.
+
+Iedereen keek er naar. Hein wischte zich 't voorhoofd af, en raapte het
+stuk op.
+
+»De Westertoren?« vroeg er een.
+
+»Naatje van de Dam?« informeerde Daan.
+
+Hein haalde minachtend de schouders op.
+
+Iedereen raadde. Achtereenvolgens ging het voorwerp door voor: »een
+bloosend maissie«, »een kenon met bloed 'r an«, »Hein assie rooie kool
+gegéte het«, »de duvel«, en »Troelstra«.
+
+Het werd een kruisvuur van aanmerkingen op het voorwerp, en opmerkingen
+aan 't adres van Hein.
+
+Hij volhardde in z'n minachtende houding, wierp een vernietigenden blik
+om zich heen, en kwam toen naast me zitten.
+
+[Illustratie]
+
+»Weet je«--zeide hij vertrouwelijk, »'t is Mars, je weet wel, van de
+oorlog! Ik had er een plaatje van, maar ie lijkt niet erg! Ik heb oude
+broodjes opgespaard, maar die benne te hard, zie-je, je ken d'r geen
+vòrm in krijge«.
+
+En hij toonde mij een steenhard stukje »kug«, dat vol roode verf zat.
+
+Het was het stuk, dat er zooeven afgevallen was, en 't stelde blijkbaar
+Mars' linkerarm voor...
+
+Ach, waarom u verder te vermoeien, met de opsomming van alles, dat uit
+ons nijver handenspel ontstond.
+
+Gaat ze zien, de doosjes en vogelkooien en prenten en »huishoudelijke
+voorwerpen«; koop wat op de bazar, waar vriendelijke dames tentjes
+exploiteeren.
+
+»Laat ze d'r pret hebbe!« zegt, goedig, Daan.
+
+»La--me eerst es afwachte wat 'r van komt«, zegt Hein.
+
+En hij maakt een tel-gebaar met duim en wijsvinger.
+
+
+
+
+IV.
+
+                                                  Kleilust, Jan. 1917.
+
+
+_Moeilijke Grondbeginselen._
+
+Wij allen wijden onze beste krachten aan het Vaderland.
+
+Goed!
+
+Wij worden soldaat.
+
+Best!
+
+Wij laten ons opleiden tot een rang.
+
+Uitstekend!
+
+Wij ontzien daartoe geen moeiten, en leeren alle reglementen en
+voorschriften.
+
+Natuurlijk!
+
+Ook willen wij wel aardappelen-jassen.
+
+Waarom ook niet?
+
+Maar, geef ons op dat laatste punt een béétje toe!
+
+Een béétje maar!
+
+Vergeef ons, indien wij eenige aardappelen minder ontbolsteren dan onze
+buurman, als wij daarvoor enkele voorschriften beter bestudeeren.
+
+Ach, ware dat zoo!
+
+Maar dezen morgen moest ik alweer ondervinden, dat een _man_ als
+zoodanig geen _individu_ is.
+
+Ondanks noesten ijver, geraakte ik met het aardappel-ontbolsteren
+achterop.
+
+Het blanke vleesch van nauwelijks veertien naakte vruchten schemerde aan
+mijn voet.
+
+»Kom _jij_ d'r es uit!« deed dreigend de sergeant.
+
+Ik gehoorzaamde.
+
+Aanstonds dirigeerde hij mij op een gelijkelijk moeilijk werk, doch dat
+van even weinig strategische waarde is, als het aardappeljassen.
+
+Hij voerde mij, nu dreigend zwijgend als een onweerslucht, naar... de
+keuken.
+
+Daar wachtte mij een zeer moeilijke arbeid.
+
+Deze bestond uit het reinigen van de eetketels van den vorigen dag.
+
+De herinnering alleen aan de pyramide van vette, nog ten deele met
+bruine boonen en gestold vet gevulde pannen, doet mijn hart nu nog
+tesamen trekken.
+
+Maar ook _dit_ grondbeginsel diende met lust beoefend te worden; de
+sergeantelijke hemel bleef dreigen...
+
+[Illustratie]
+
+Ik greep de eerste pan; als een gladde visch ontsnapte zij aan mijn
+hand, en plonsde in de bak met geel zeepwater. Weer onderdrukte ik een
+rilling.
+
+»Hoi, haalop!« riepen de koks, terwijl zij geheele reeksen vuile
+etenspannen gereed zetten.
+
+Met den moed der vertwijfeling wierp ik mijn tuniek uit, en stroopte de
+hemdsmouwen op.
+
+Een afschuwelijke walm van warm zeepwater, oud vet, en boonen omving
+mij.
+
+Ik trachtte te vergeten, dat ik nog vele reglementen te leeren had, en
+stortte mij op het besmeurde vaatwerk....
+
+Toen geschiedde er een wonder.
+
+Duidelijk hoorde ik een mannenstem zeggen:
+
+»Voor drie kwartjes doe ik het ook!«
+
+Lezer, het was geen angst voor de onafzienbare reeksen pannen, die mij
+deed opschrikken; veeleer was het een laaiende hoop, de hoop die dubbel
+machtiglijk opwelt, wanneer er al geen verwachting op uitkomst meer
+bestond.
+
+Wild drong ik door den nevel van vet en stoomwalm, en riep uit:
+
+»Wie sprak daar?«
+
+Het was een onoogelijk, klein mannetje, dat zeide: »Ikke!«
+
+Hadde hij niet eene vuile infanterie-uniform gedragen, dan zou ik hem
+voor een reddenden Kobold gehouden hebben.
+
+Met oneindige liefde in mijne oogen keek ik hem aan, en ik strekte twee
+dampend natte bloote zeepsoparmen tot hem uit.
+
+»Drie kwartjes?« herhaalde eenvoudig-weg de bovenaardsche verschijning.
+
+[Illustratie]
+
+»Drie kwartjes!« riep ik schier buiten mijzelf van vreugd.
+
+De bovenaardsche verschijning hield mij een modderzwarte hand voor. In
+minder dan géén tijd blonken er drie zilveren munten in.
+
+De Kobold wierp zijn tuniek uit, en verdween in de wolk van vet
+zeepwater.
+
+Hij was even geheimzinniglijk verdwenen als hij gekomen was.
+
+Ik snelde juichend weg, en greep een reglement.
+
+En ik leerde vele voorschriften, waaronder er echter geen was op het
+wasschen van vuile pannen.
+
+Dat zal ik ook wel nimmer leeren....
+
+Het is in het leven de kunst, de moeilijkheden te omzeilen, niet ze op
+te lossen.
+
+Want daartoe is altijd wel een ander bereid....
+
+... Voor drie kwarretjes....
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Kè-je niet groete?_
+
+Deze vraag, burger, zal u wel zelden gesteld worden, en is zeker niet
+meer tot u gericht, sinds uw groentijd aan deze of gene hoogeschool.
+
+Mij werd zij dezen middag op het onverwachtst gedaan.
+
+Ik wandelde met zekeren goeden Bertus.
+
+»Dag Bertus,« riep een passeerende korporaal.
+
+»Besjoer!« riep Bertus.
+
+»Besjoer!« zei de korporaal weer, en ging naast Bertus loopen.
+
+Ik wandelde aan Bertus' andere zijde.
+
+Wij zwegen alle drie.
+
+Omdat ik mindere ben, en die korporaal een korporaal is, kon ik niet
+zeggen: »wie is die vent!«
+
+Intusschen werd dit onuitgesproken vraagstuk evenmin van Bertus' zijde,
+als van die des korporaals opgelost.
+
+Opeens begon de korporaal een geanimeerde conversatie door mij toe te
+voegen:
+
+»Kè je niet groete?«
+
+Blijkbaar kende hij zijn reglementen zeer goed.
+
+Intusschen overwoog ik, hoe ik mij op de meest geschikte wijze van dit
+vreemd en anoniem geleide zou kunnen ontdoen.
+
+Ik vond een eenvoudigen weg, in het uitspreken der woorden:
+
+»Dag Bertus!«
+
+Het afscheid was al niet veel minder zonderling dan de kennismaking.
+
+Met hetzelfde systematische superioriteitsbetoon herhaalde de korporaal:
+
+»Kè je niet groete?«
+
+Ook ditmaal logenstrafte ik deze veronderstelling.
+
+Dit is een vreemd geval.
+
+De vraag is: Kán een meerdere zich in het simpel particulier bestaan van
+een mindere dringen, en hem vervolgens op militaire wijze hard vallen?
+
+Ik ben maar een eenvoudig en ongegradueerd wandelaartje langs 's Heeren
+wegen.
+
+En ik smeek u, heeren korporalen, mij mijne wandelgenooten zelf te doen
+kiezen.
+
+Gaarne groet ik u op straat op de voorgeschreven wijze, gaarne volg ik u
+in het eerste dubbelrot.
+
+[Illustratie]
+
+Maar verschoont me in mijn vrijen tijd van uw hoog geleide, want:
+niemand kijkt naar een soldaat en lieve schoolmeisjes kijken naar een
+officier.
+
+Maar de soort vrouwen, die op straat het oog welgevallig op gele en
+gouden strepen doen rusten, vrees ik met de angst, die ik voor zeepsop
+en gestold vet koester.
+
+En, korporalen, uw glorie straalt teveel af op mijn simpele
+verschijning.
+
+Ook klinkt uw commando mij slechts dragelijk binnen de muren van het
+dienstgebouw.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Theorie en practijk._
+
+Weer zitten wij, leergierigen, verzameld om den kundigen sergeant.
+Buiten giert de wind langs de wanden van het fort. Het is een gure
+morgen, en, tesamenhokkend rondom een snorrende potkachel, genieten wij
+militair onderwijs.
+
+»Waarom,« vraagt de kundige sergeant, »verdedigen wij het Vaderland?«
+
+De sergeant doet niets, zonder te weten waarom hij het doet. Keesje
+droomt, dat de sergeant hèm aankijkt, en schrikt wakker.
+
+Met glazige oogen staart hij den sergeant aan, wiens houding inderdaad
+aanduidt, dat hij het patriotisch antwoord uit Keesjes mond wenscht te
+vernemen.
+
+Keesjes weet niet, waarover het gaat:
+
+»Omme, omme....« stamelt hij.
+
+Pijnlijke stilte.
+
+Opeens zegt Hein luid, en vol overtuiging:
+
+»Ja, de sersant het gelijk! Wáárom verdedigen wij het vaderland ook!«
+
+Keesje lacht dom met de anderen mee.
+
+Een stormvlaag veegt langs de deur; de les gaat voort. Het wordt ook
+_mijn_ beurt.
+
+»Wat zie jij, Stoke, als je een parlementair aan ziet komen?«
+
+»Een parlementeer ankomme!« zegt Daan.
+
+»Heet jij Stoke?« vraagt hem de sergeant.
+
+»Nee, uwes?« informeert Daan.
+
+[Illustratie]
+
+Intusschen herinner ik mij, dat Gijsbrecht van Aemstel, in de zooveelste
+acte van zijn treurspel een parlementair ontvangt.
+
+Ik moderniseer en parafraseer de scéne tusschen Gijsbrecht en den heer
+van Vooren (met den trompetter van achteren).
+
+Vondel heeft blijkbaar zijn theorie goed gekend.
+
+De kennis van zijn treurspel bezorgt mij een tot vreugde stemmend
+cijfer; de les gaat voort.
+
+Achtereenvolgens beschrijven wij nauwkeurig: »wat wij zou'en doen als:
+een vliegmachine vlak bij ons neerviel, een vijandelijke ruiter ons,
+onderscheidelijk stappend, dravend of galoppeerend naderde, een
+slagveld-roover onder onze oogen een lijk bestal, een vijandelijk
+soldaat ons als vrouw vermomd trachtte uit te hooren... als... als...
+als, ja, wat al niet!«
+
+»As de hemel naar benejen komt hebbe me allegaar 'n blauwe mus op!« zegt
+Daan.
+
+De anderen geven zonder onderscheid bloeddorstige antwoorden als: »'m
+voor z'n raap schiete«, »'m door z'n test paffe«, of »'m z'n vet geve
+dat ie 't niemeer over vertelt.«
+
+[Illustratie]
+
+Nu en dan geeft de sergeant een tactische terechtwijzing, maar, over het
+algemeen blijken wij onzen taak juist in te zien.
+
+Of wij intusschen de portée dezer bloeddorstige voornemens wel ten volle
+beseffen, wordt twijfelachtig, wanneer de veronderstellingen op meer
+persoonlijk terrein komen.
+
+»Wat doe je?« vraagt de onderwijzer aan Keesje, »als Daan naast je
+gewond wordt?«
+
+»Daan helpe!« zegt Kees.
+
+Wanneer het blijkt, dat hij dit niet dan op commando zal mogen doen,
+kijkt hij Daan droevig aan.
+
+»Ik ken Daan toch niet late verrèkke,« zegt hij eindelijk, »hij is toch
+óók 'n mensch!«
+
+»Je mag 'm alléén helpen op bevel van je meerdere!« zegt de onderwijzer.
+
+»Nou, Daan, dan weet je 'n 't,« zegt Kees baloorig, »je ken verrèkke!«
+
+Plotseling is de bloeddorstige stemming geweken.
+
+»'t Is mooi!« roept er een, »dus as er zoo'n arme donder naas je lig te
+bloeie, mag je 'n 'm geeneens meeneme?«
+
+»Ik ken geen bees' sien lije!« roep een ander--»là-staan 'n kammeraad!«
+
+»Al schiete ze Daan z'n beenen van z'n lijf, dan mag je nog niet de
+linie verlaten om 'm te helpen!«
+
+Nu schreeuwen ze allemaal door elkaar; de humanitaire gevoelens krijgen
+de overhand.
+
+Maar dan verzoekt de sergeant stilte.
+
+De les gaat voort.
+
+»Wat doe jij, Uiltjesbroekersma,--vraagt hij--als je buurman naast je
+gewond wordt, en je ligt in de tirailleurs-linie?«
+
+Uiltjesbroekersma wil z'n beurt niet bederven.
+
+»Ik laat 'm liggen!« zegt hij kordaat.
+
+Op de achterste bank klinkt gesis.
+
+»Straks za'k je krijge, buite, wacht maar!« fluistert Daan venijnig.
+
+»Heel goed,« zegt de sergeant.--»De volgende: Wat zou jij doen as«...
+
+Zoo passeeren allerlei veronderstelde situaties de revue.
+
+Men antwoordt.
+
+De antwoorden staan in boekjes; het gemoed zwijgt.
+
+Wat zouden wij doen als...
+
+Ja, lezer, wanneer we geen boekjes hebben, weten wij het niet!
+
+Is niet het levens-begrip zèlf een hypothese?...
+
+
+
+
+V.
+
+                                                 Kleilust, 1 Februari.
+
+
+_Vorst._
+
+Nu is de klei bevrozen. Goddank! Want daardoor zijn alle onaangename
+eigenschappen van deze materie tot minima gereduceerd.
+
+Wat eenmaal vette, voeten-inzuigende en kwalijk-riekende terreinen
+waren, zijn nu steenharde vloeren; de drabbige slooten zijn versteend
+tot spiegelgladde verkeersaderen, en de ons immer zoo verraderlijk
+omkronkelende fortgracht is nu niets anders dan een volstrekt
+onbelangrijk ijsvlak.
+
+[Illustratie]
+
+Alles is bevrozen.
+
+De stroompjes vuil water, die van uit de keuken over de klinkers buiten
+uitvloeien, zijn plots in hun tragen gang gestolten tot vadzige
+viezigheid in ijsvorm.
+
+Men toont u nog ijsblokken rondom de sinds lang onbruikbare pomp; daar
+heeft, éven voor de schrikkelijke en plotse vorst, de laatste man zich
+kunnen wasschen.
+
+Nu is dat alles voorloopig onmogelijk; aan de punten der sokken, die wij
+te droogen hebben gehangen, vormen zich lange ijskegels.
+
+Gerrit breekt ze verstrooid af, en stopt ze in zijn mond.
+
+En het blijft vriezen.
+
+Toch is de ijspret al door het culminatiepunt.
+
+De vreugd steeg steil tot uitbundigheid, en daalde toen zoetekens weg,
+tot de hoogte waarop zij zich nu blijft handhaven.
+
+O, die eerste dag!
+
+Toen stoeiden de drie witte koks op het ijs, toen lag Teun op z'n buik,
+en prikte zich met twee blanke bajonetten vooruit. Toen sulden ze met
+stoelen en banken over het voorheen zoo onherbergzaam water, toen werden
+er bloedneuzen op- en sterren in het ijs gevallen.
+
+Daarop kregen ze den slag van voor drie jaar weer beet en dat bracht het
+feit mede, dat ze de fortgracht verlieten, om de naburige plassen en
+banen te gaan frequenteeren, waar de een zijn Keetje vond, en de andere
+zijn Hendrika of Gijsbertina, altemaal rood-wangige en worst-armige
+boerendochteren, die nog riepen: »kijkie nogeris om?« omdat
+»hadjememaar« nog niet tot ze was doorgedrongen.
+
+[Illustratie]
+
+Verscheidene dezer dochteren heetten vele koeien te bezitten en gansche
+kudden pluimvee, en er was een groote zwarte, die de allerrijkste was,
+en dus met niemand een baantje reed.
+
+Dat lag niet aan haar, ach neen, hare oogen waren even verlangend als
+die van anderen, en in hare roodbolle wangen tintelden minstens evenveel
+levenslust, als in die harer zusteren. Neen, de schuld lag veelal bij
+ons.
+
+Wij drongen te hoop, zoodat het ijs te dier plaatse vervaarlijk kraken
+ging, en wij wezen elkander de groote zwarte boerendochter aan: de een
+wist te vertellen van achttien zeugen, alle gereed tot biggen,--een
+ander fluisterde met ontzag iets van vier en twintig koeien en twee
+paarden....
+
+Wij watertandden, de snijdende koude ten spijt, en Kees prevelde gretig
+starend:
+
+»En wij krijge maar zóó'n stukkie vlees' bij de door-me-kaar.«
+
+De rijke boerendochter bleef alleen. En intusschen omzwierven haar heure
+armere zusteren, allen met branie--en--met soldaten, en in iedere hoek
+van de ijsbaan wist men weer nieuwe rijkdommen aan levende eetbaarheid
+te verluiden.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Vervolgens strekte de hooge overheid hare goedertieren hand over de
+feestvreugd uit; zij arrangeerde een ijsfeest.
+
+Voor een feest zijn wedstrijden noodig, voor wedstrijden deelnemers, en
+voor deelnemers lokmiddelen.
+
+De lokmiddelen waren sommen gelds.
+
+Kees heeft er een veroverd en de overheid heeft hem die, met een woord
+van hulde, overhandigd.
+
+»Nu Kees«, zeide ik na afloop van de plechtigheid, »waart ge onder den
+indruk?«
+
+Hij keek me ironisch aan, en leek, den prijs in contanten ten spijt, wel
+ietwat verstoord.
+
+»Nu«, ging ik vroolijk voort, »heeft men u in 't zonnetje gezet?«
+
+»Och, zeide hij, het was een heele toespraak. Ik kon niet alles
+verstaan. Maar hij zei ook, dat ze in de grijze tijd op osseribbe rede,
+en nou op ijzers... wat gaat dat _mijn_ nou an... wat is dat nou voor 'n
+gezegde...!« En ongeduldig wendde hij zich af.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Des morgens geeft men elkander, zij 't ook niet geheel gewasschen,
+rendez-vous op het ijs.
+
+Daar komt de grappige cantine-beheerder, die, wanneer men een
+schoenveter bij hem komt koopen, vraagt: »een linker of een rechter«;
+daar komt de boerenzoon uit de buurt, die voor een gering wekelijksch
+bedrag de afval van het fort opkoopt en daaronder een belangrijk
+percentage rekent van H. M.'s soldatenbroodjes, die hij in een zak weg
+draagt om er zijn vette volgevreten zwijnen meê te overvoederen; daar
+komen de correcte heeren-soldaten van het bureau of de telefoon; daar
+komen wij, simpele soldaten, die tenminste nog schaatsen bezitten of
+leenen, en daar komen ook de nog simpeler soldaten die niet eens
+schaatsen hebben, en die daarom maar sullen en stoeien, en onverhoeds op
+elkanders rug springen, of op die van een passeerenden kunstrijder.
+
+Waag dat maar eens op de Amsterdamsche IJsclub!
+
+       *       *       *       *       *
+
+Wanneer dames op het ijs komen, is de animo direct veel grooter. Het was
+op een middag, dat wij de eerste zagen verschijnen.
+
+Opeens was er groote aandacht. Allen staarden op de naderende figuur,
+zooals de leden eener zoölogische expeditie, op een exploratietocht in
+nimmer betreden binnenlanden een nieuw soort kangaroe zouden waarnemen.
+
+[Illustratie]
+
+Zij bewoog zich door het sneeuwlandschap, en naderde de ijsvlakte; aan
+den oever zette zij zich neer tusschen wuivend rietgewas, en keek om
+zich heen.
+
+Het was een circa 30-jarige boerin met zwarte kleeren en een zwarte
+hoed. Alles was zwart, en stak fel af tegen den witten bodem.
+
+Ademloos bleven wij staren, en opeens werd een smalle blanke strook
+zichtbaar; het was haar onderrok, en zij wilde blijkbaar haar schaatsen
+onderbinden.
+
+»Hoooòi, koeiéééé!« riep Kees.
+
+Zij bleef voorovergebogen zitten.
+
+Het duurde lang.
+
+Toen snelde ik opeens voorwaarts, vol ridderlijk besef, en, haar
+naderend, bood ik haar op even wellevende als zichtbaar onbaatzuchtige
+wijze, mijne diensten aan bij het vastsnoeren der riemen.
+
+Reeds knielde ik neer, om het blanke ijzer onder haar ietwat plompen
+laars te bevestigen.
+
+Maar op hetzelfde oogenblik trof een geweldige slag mijn schedel, en een
+schelle stem riep:
+
+»Gà je heen, beroerde rotjonge!«
+
+Toen ik opkeek, begreep ik, dat zij mij met de nog losse schaats een
+slag op het hoofd had toegebracht, en tevens dat mijne diensten evenmin
+gewaardeerd als aanvaard werden.
+
+De dertigjarige, geheel zwarte boerin zat sidderend van woede vóór mij.
+
+Achter mij tierden de kameraden.
+
+De onheusche vrouw snelde kakelend den oever langs, als eene van haar
+nest verjaagde henne.
+
+Ik bleef duizelig achter; zij werd kleiner en kleiner, en was eindelijk
+nog slechts een zwarte stip in het blanke landschap...
+
+Lezer, leer hier uit, dat onze zorgvuldiglijk gecultiveerde zeden ons
+op het land zedeloos doen schijnen, en dat het een ondankbaar, zoo niet
+gevaarlijk werk is, om dertigjarige en geheel zwarte boerinnen de
+schaatsen onder den voet te willen binden.
+
+Gaat niet een poes blazen wanneer men haar streelt, en een kanarie
+fladderen wanneer men haar grijpen wil?
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Van een luitenant en een piano._
+
+Hij was een jonge kerel, en men had hem een piano leeren bespelen.
+Maar hij had niets aan zijn jeugd, aangezien men hem had ingekwartierd
+in een afgelegen gehucht van nauwelijks zestig inwoners; en ook zijn
+behendigheid op 't klavier kwam hem bitter weinig te pas, daar in de
+buurtschap slechts één amechtig harmonium leefde, dat bespeeld placht
+te worden door eene menschenschuwe boerentante. Zij speelde psalmen en
+gezangen.
+
+Zoo bleef hij dan eenzaam, en gevoelde zijn geest verslappen en zijne
+eenmaal krachtige en lenige piano-vingers verstijven.
+
+Een drenkeling komt nog éénmaal boven, vóór hij voorgoed verdwijnt. Een
+luitenant in een stil gehucht krijgt nog één levende gedachte, alvorens
+hij geestelijk ten onder gaat. Zoo kreeg dan ook deze luitenant op
+zekeren dag een gedachte.
+
+Hij sprak die uit tegenover Kees en Teunis, zeggende:
+
+»Mannen, in 't naburige dorp weet ik een piano te huur, wilt ge die voor
+mij halen?«
+
+»Och, jawel!« zei Kees.
+
+»Vrij rooken onderweg?« vroeg Teunis.
+
+Met deze, en nog andere beloften, ongerekend nog veel overredingskunst,
+gelukte het hem een zestal mannen voor het karweitje bereid te maken.
+
+Zij vertrokken met een rammelend wagentje, dat ze bij een boer gehuurd
+hadden, in de richting van 't naburig dorp. In afwachting zette de
+luitenant zich voor zijn wankele één-poots-tafel, en trommelde, zooals
+hij dat reeds vele avonden gedaan had, met zijne vingers op het
+tafelblad zijn lievelingsmelodie, te weten: »_Einzug der Gladiatoren_«.
+
+[Illustratie]
+
+Toen hij die driemaal getrommeld had, ging hij zenuwachtig voor het
+venster staan, en trommelde op de ruit: »_Ja, das haben die Mädchen so
+gerne_«.
+
+Hij was als een gramophone met vele oude platen.
+
+Na bijna drie uur van pijnigend afwachten, klonk een luide slag door de
+dorpsstraat.
+
+Hij snelde naar buiten. De piano kwam de hoek om, maar was in de bocht
+tegen het uithangbord van de plaatselijke vroedvrouw aangeslagen. De zes
+soldaten rookten als Amerikaansche-munitie-fabrieksschoorsteenen; op de
+piano, op den wagen, stond een ledig sigarenkistje; de zakken der
+soldaten waren zéér vol.
+
+Toen de piano een half uur later een-derde van de luitenants-kamer
+besloeg, kwam het den officier voor, dat het instrument er jarèn ouder
+uitzag, dan hij zich uit de verhuisinrichting meende te herinneren. Ook
+gevoelde hij stekende pijnen aan zijn voet, waarop de piano driemaal
+met kracht was neergekomen, en aan zijne knieën, die viermaal op
+onverklaarbare wijze tusschen het instrument en de geel-behangen wand
+beklemd waren geweest.
+
+De rest van den dag speelde hij: _Einzug der Gladiatoren_ en _Das haben
+die Mädchen so gerne_.
+
+Hoewel het instrument zéér ontstemd was, stond de geheele bevolking
+vóór het huis tehoop gedrongen. Om negen uur kwam de boer, van wien het
+wagentje gehuurd was, tien gulden eischen voor beschadiging van zijn
+eigendom. Om tien uur klonk plotseling muziek van de andere zijde van
+het dorp: de menschenschuwe boerentante zat voor haar amechtig
+harmonium, en speelde _Sien, Sien, Siene-là me lös_...
+
+[Illustratie]
+
+Om één uur in den nacht kwam de veldwachter den nog steeds spelenden
+luitenant verbaliseeren wegens burengerucht.
+
+Den volgenden morgen kwam een regeerings-telegram. Hij was onverwachts
+overgeplaatst naar Amsterdam. Dienzelfden morgen kwamen de zes soldaten
+weer, om de piano terug te brengen naar het naburige dorp.
+
+Toen zij binnen kwamen speelde de luitenant: »_Einzug der Gladiatoren_«.
+
+Zij grepen het instrument aan en wierpen het met een slag op een ander
+wagentje, dat ze van een anderen boer gehuurd hadden.
+
+Op een draf verlieten zij het gehucht, de piano op de rammelenden kar
+achter zich aansleepend.
+
+'s Avonds kwamen zij zéér beschonken thuis; de kar lag in een sloot,
+maar de piano was weggebracht. Even vóór hij naar zijn nieuwe
+standplaats vertrok, kreeg de luitenant nog twee rekeningen.
+
+Een van den boer, die f 50.-- schadevergoeding eischte voor zijn kar.
+
+Een van den pianoverhuurder, die f 6.-- vroeg voor één maand huur en f
+84.60 voor beschadiging van het instrument.
+
+Nu is de luitenant in Amsterdam.
+
+Iederen middag kunt ge hem vinden in de Bordelaise, waar hij naar
+_Zunci's_ strijkje luistert en denkt aan zijn piano...
+
+
+
+
+VI.
+
+                                                 Kleilust, Febr. 1917.
+
+
+_Buiten...._
+
+Zooals een in de wildernis verdwaalde mensch, die geen lucifers bezit,
+de vonken van zijn vuurtje gedurig aanwakkert en levend houdt, zoo doe
+ik met de toevallig bij mij gerezen gedachte: _dat ik heerlijk buiten
+ben_.
+
+De gedachte van _het heerlijk buitenleven_ verlaat mij niet des nachts,
+in den benauwden droom, en evenmin des daags in de harde werkelijkheid.
+
+Ik ben buiten, ik dorre stadsmensch, en ik wil dat blijven waardeeren.
+
+Ik wil dat blijven waardeeren, wanneer ik rillend, in de grauwe
+morgenschemering den pomp-zwengel aanvat, en mijn slaperig hoofd laat
+overspoelen, ik wil het blijven bedenken, wanneer in den marsch het
+regelmatig zuigen onzer laarzen in de slikmassa's hoorbaar is, en ik wil
+het heerlijk buitenleven waardeeren, wanneer ik mij in 't holste van den
+nacht langs glibberige en stikdonkere landwegen naar het stinkend
+slaaphok spoed.
+
+Wij allen, dorre stadsmenschen, genieten van het buitenleven. Wanneer
+de dienst ons des morgens langs grazend vee en wuivend oeverriet voert,
+letten wij op duizend dingen, die de stad ons niet vermag te toonen.
+
+»Káák, 'n ráááger!« roept er een, duidend op een slanken vogel, en een
+ander, die een zwart- en witten haan, te midden van vrouwelijk pluimvee
+ontwaart, vestigt onzen aandacht daarop, zeggend: »Sèg, jô, 'n
+tààgerháán!«
+
+Wij schatten de zwaarte van zwijnen en runderen, en voorspellen met
+landelijke zekerheid het weder van den volgenden dag.
+
+Wij kennen vele boeren bij hunne voor- en geslachtsnamen, en kunnen met
+één oogopslag een regeerings- van een particulier schaap onderscheiden.
+
+Ik verzeker u, lezer, die gelachen hebt omdat Stastok Sr. zijn dag naar
+het passeeren van den wagen van drieën indeelde, dat zaken als wagens
+van drieën belangrijker zijn, dan het opdringerig beieren van uw
+beursklok.
+
+De aankomst van het bakkersknechtje, met zijn kist vol »tompoeze«
+geeft ons een inniger sensatie, dan het kanon bij de Invalides het den
+Parijzenaar ooit zal doen, en de aankomst van de veldpost, die ons een
+enkel briefje brengt, is een heerlijker moment in onzen dag, dan een
+vette morgencourier bij uw ontbijtbord het in den uwe is.
+
+[Illustratie]
+
+Let gij ooit op de sierlijke meeuwen, die in de gracht, juist tegenover
+uw hoogen stoep, zoo dartel en sierlijk stoeien?
+
+Neen! gij jaagt ze op, wanneer ge 's morgens haastig een parapluie
+opsteekt, en uw keukenmeid werpt ze hoogstens een handvol oud brood toe.
+
+Wij niet alzoo!...
+
+Wij hebben óók meeuwen, en we hebben ze lief!
+
+Zorgvuldig zoeken wij de oneetbare stukken pens, eelt, huid en darm uit
+onze soep te zamen, en leggen ze op een hoopje vóór ons op tafel.
+
+Vervolgens treedt Bertus naar buiten, en werpt ze onder het even ruraal
+als goedig geroep van: »Meeuwéééé, Meeuwéééé!« den lieven dieren voor.
+
+Wij kennen ze allen, en noemen ze bij namen als: »Vetpens« en
+»Hinkepoot« en »Darremediefie«.
+
+Zoo zijn wij, buitenmenschen.
+
+En gij lezer, ge mist véél. Ge kent niet de zoete mestgeuren, die tot
+ons overwaaien, en kunt u nauwelijks voorstellen, hoe men een ei uit een
+kippenhok wegneemt.
+
+En evenmin kent ge het heerlijke van de groote stad, wanneer ge die
+sporadisch bezoekt.
+
+Ons hart springt van vreugde op, wanneer wij een enkele maal in
+Amsterdam den trein ontstijgen; wij zijn dan vol jolijt, vanaf den
+eersten borrel in een grootsteedsch koffiehuis, tot het moment, dat we
+ons haastig weer naar het station spoeden, door de duistere straten,
+waar een dwalende vrouw ons vòl ingehouden haat tusschen de tanden door
+toe-sist: »Dag ssschàt!«
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Dansen._
+
+Lezer, ik ben dóódmoe... bijna te moe om nog verder te schrijven. Ik ben
+niet moe door den dienst, maar door hetgeen bij de officieren onzer
+zeemacht wordt verstaan onder: »representatieve verplichtingen«. Ik heb
+namelijk gedanst.
+
+Zooals de officieren van H. M.'s zoo-en-zoo, die te Paramaribo ligt,
+verplicht zijn de dames dier stad ten dans te voeren, zoo heb ik mij
+verplicht gevoeld de dames van het gehucht Kleilust te doen profiteeren
+van mijne kundigheden op het gebied van: Polka, hossen, kruispolka,
+schotsche-drie en nog eenige gezelschappelijke dansen.
+
+Het gevolg is, dat ik met een paar blauwe schenen en een ingedrukten
+borstkas kwartierziek te bed lig, terwijl naast mij mijn tuniek ligt,
+die als doorzeefd is van zwarte brandgaten, die niet door kogels, zooals
+ge wellicht zoudt denken, maar veeleer door de sigaren mijner onachtzame
+mededanseurs veroorzaakt zijn.
+
+Voor het bal had ik mij zoo netjes mogelijk gekleed, en eenigszins van
+modder ontdaan; dit deed mij gunstig afsteken bij de andere heeren.
+
+Toen ik binnentrad in de danszaal, was het bal reeds begonnen, hetgeen
+merkbaar was aan veel gedreun, dikke tabaks- en stofwolken, geschreeuw,
+gerinkel van glazen, en, nu en dan hoorbaar, ook pianospel.
+
+Aangezien ik niemand kende, en er geen dames ontvingen, baande ik mij
+een weg tusschen de menigte door, en ging op een jongmensch af, dat, met
+zijn arm om de schouders eener jonge dame geslagen, een sigaar zat te
+rooken.
+
+Ik wilde, via hem, met de jongedame kennis maken, en trachtte mij voor
+te stellen, maar hij raadde en voorkwam mijn wensch door haar, met den
+uitroep: »Pak maar mee, verdorie!« in mijne armen te duwen.
+
+Aanstonds klampte ze mij, plichtsgetrouw, in een danshouding vast, en,
+vóór ik het wist, waren we in den stoet, en dansten, òm een houten tafel
+heen, een z.g. Spaanschen wals.
+
+Een wals was het echter niet, en ook het Spaansche element kòn ik,
+behoudens dan misschien in het gewèldig gestamp, waarmede de dansers
+telkens vóór- en achterwaarts sprongen, bezwaarlijk vaststellen.
+
+[Illustratie]
+
+Om iets tegen mijn danseuse te zeggen, maakte ik de opmerking: »dat het
+fijn ging!«
+
+Ze knikte van ja, en ik bemerkte, dat ze transpireerde.
+
+Toen zeide ik dat het vol was, en weer lachte ze, knikte van ja, en
+bleef transpireeren.
+
+Daarna zeide ik achtereenvolgens, dat het warm was, dat ze zeker
+verkeering had, dat haar kapsel modern was, en dat ik vreesde dat het
+zou gaan dooien, en voortdurend bleef ze lachen, ja-knikken en
+transpireeren.
+
+Toen de dans uit was, bracht ik haar naar den jongeman terug, die
+aanstonds zijn arm weer om haar hals legde.
+
+Dien avond danste ik met vele lachende, ja-knikkende en transpireerende
+boerinnen. Ten slotte werd ik wild en duizelig, rookte onder het dansen
+3-cents sigaren, trapte en kreeg blauwe schenen, en dronk veel bier en
+brandewijn.
+
+Ook nam ik deel aan het algemeen vuistgevecht, dat het geanimeerd einde
+van het bal was, en wist zelfs in belangrijke mate bij te dragen tot het
+vernielen van tafels, lampen, stoelen, en ook van het buffet.
+
+Het was werkelijk een aardig bal, mijn eerste van dezen winter. En het
+is zoo prettig, geen digestie-visite te hoeven maken.
+
+
+_Eten._
+
+Neen, neen ge weet niet, en kunt nimmer vermoeden, _hoe wij eten_.
+
+Ik weet zeker, dat gij het niet _eten_ zoudt noemen, maar veeleer
+voederen.
+
+Van het ontbijt behoef ik u niet veel te zeggen; eenige uren vóór dat
+men u komt zeggen, dat uw morgenbad gereed is, klinkt vlak naast mijn
+slapend hoofd een luide slag. Elken morgen wéér schrik ik van dien slag,
+die intusschen van zeer goedaardige soort is, en slechts verwekt wordt
+door een loodzwaar en keihard broodje, dat op mijn bed geworpen wordt.
+Dit broodje vormt, bespoeld met lauwe thee uit een emmer, mijn ontbijt.
+
+Van meer belang is echter het noenmaal.
+
+Een kwartier vóór de voedering zal plaats hebben, worden wij onrustig,
+wij dringen tezamen in ons hok, maken doffe geluiden, stampvoeten en
+twisten, zooals ge dat ongetwijfeld kent van de beren en leeuwen in de
+een of andere diergaarde.
+
+De een slijpt zijn mes aan zijn schoenzool, een ander veegt zijn bord
+nog eens af met een onderbroek, die hij tot dat doel stiekem van het bed
+eens buurmans neemt, en allen maken wij vast onze halskragen en bovenste
+jasknoopen los.
+
+Zoodra de emmer met voedsel wordt binnengedragen, dringen wij, met
+het bord in de eene hand, en met de andere de lepel boven het hoofd
+zwaaiend, naar voren. De borden verraden in hun afmetingen en diepte de
+vraatzucht hunner bezitters; de meeste borden zijn diep en rond, maar
+sommige ook langwerpig en breed. Dat is het bord van Karel, die uit
+louter gulzigheid groote hoeveelheden voedsel wil hebben, die hij niet
+voor de helft verwerken kan.
+
+Maar het zijn niet in de eerste plaats boonen of doormekaar die ons
+dringen geldt, neen, wij dringen om het gróótste stuk vleesch machtig te
+worden.
+
+Het grootste stuk vleesch... dat is het dagelijksch strijdpunt, de bron
+van vele smeulende twisten en veeten, en de oorzaak van menigen oorveeg.
+
+Eens heb ik, per ongeluk, het grootste stuk vleesch gekregen.
+
+Nimmer zal ik dien dag vergeten.
+
+Er was haat en woede in het gesmak der etende monden om mij heen, die
+kleinere stukken vleesch genoten.
+
+Men sprak van: »zeker thuis nooit vleesch«, en, dagen daarna, volgden
+mij nog sombere blikken.
+
+Wanneer het voedsel verzwolgen is, ligt de tafel vol versmade resten,
+en, na 'tgeen nog op onze borden is, in de pannedeksel teruggeschoven te
+hebben, leggen wij ons hijgend en blazend op onze bedden, en maken nòg
+een knoop los.
+
+[Illustratie]
+
+Karel echter, blijft nog om de pan zweven.
+
+Hij krabt de gestolde jus van de randen en vult daar een kommetje mee.
+Dat blijft bij zijn bed staan, en morgen smeert hij het op zijn
+boterham.
+
+Klaas eet een stuk droog brood: »tegen et opbreke van et vet.«
+
+En ik... ach, ik stamel dommelend voor mij heen de eenige troostreden,
+die mij tot formule geworden is: »ik ben buiten... heerlijk buiten.«
+
+Ik tracht een boek te lezen, maar het is te donker onder het schemerig
+gewelf; ik kan niet schrijven, want de tafel ligt vol schoensmeer en
+etensresten.
+
+Daarenboven gaan wij over een uur weer exerceeren, in de modder. Maar ik
+ben buiten... o, dierbare formule, verlaat mij niet.
+
+Wanneer men zich in de stad heeft opgevoed tot een fatsoenlijk
+neurasthenisch jongmensch, dan komt in dit landelijk leven van frissche
+lucht en luiheid de gezondheid u besluipen als een gevaarlijke en
+afzichtelijke ziekte.
+
+Mijn wangen worden rood en dik... ik ben heerlijk buiten...
+
+
+
+
+VII.
+
+                                                 Kleilust, Maart 1917.
+
+
+_De Beestmensch._
+
+Nimmer zal hij de roep verliezen van _een beestmensch_ te zijn. En toch
+is hij geen bloederig man. Hij is schuchter en lang en slungelig; het
+puntje van zijn neus is doorgaans rood van koude, en als hij een blauwen
+plek heeft, smeert hij dien zesmaal per dag in met zalven en heilzame
+kruiden, die zijne moeder hem toezendt. Maar hij is uiterst zenuwachtig,
+en daardoor doet hij wel eens dingen van zóó bloederigen en
+afschuwelijken aard, dat wij, die toch niet voor een klein geruchtje
+vervaard zijn, vol afgrijzen het gelaat afwenden.
+
+Voor 't eerst uitte zich zijn fatale aanleg bij een onlangs gehouden
+velddienstoefening.
+
+Een vijandelijke afdeeling kwam zich overgeven aan de wacht, die hij
+commandeeren moest. Nu gaat het commando in den regel iemand, die
+slechts gewend is te gehoorzamen, niet goed af.
+
+Zoo was het dan ook meer ongewoonte dan buitengewone vrees, die zijn
+stem deed overslaan, toen hij riep: »wapens neerleggen, handen
+opheffen«.
+
+De vijanden legden hunne wapens op den weg, en staken hunne handen in de
+hoogte; twee dier handen waren met helderwitte wol bekleed, en behoorden
+aan een wapenbroeder, die op deze wijze, zijn simpele uniform ten spijt,
+bewijzen wil, welke een »beslist-prima heer« hij in de
+burger-maatschappij wel is.
+
+Mijn vriend aarzelde. Hij wist niet, wat hij met de nu onschadelijke
+vijanden doen moest. Deze bleven met omhooggestrekte armen staan. Om de
+lippen van den beslist-prima-heer-met-witte-handschoenen, speelde een
+wereldsche glimlach, die eene oneindigheid van misprijzen uitdrukte.
+
+De toestand hield nog aan; het wachten werd pijnlijk.
+
+»Kom, wat doe je nu?« riep de ongeduldige officier.
+
+Hulpeloos keek de zenuwachtige overwinnaar van links naar rechts.
+
+Toen kuchte hij, en, zich vermannende, riep hij radeloos tot de zijnen:
+
+
+»Salvo-vuur... Aan... vúúrr...!!«
+
+Een storm van verontwaardiging loeide door onze overigens zoo
+gedisciplineerde gelederen.
+
+De ontwapende vijand was gefusilleerd...
+
+Toen klonk voor 't eerst de naam: »_Beestmensch_«. En nu is er niemand
+meer, die nog durft twijfelen aan de bloederigheid-van-ziel van mijn
+krijgsmakker wiens naam ik u blijf verzwijgen.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Jeugd!..._
+
+Gij allen, die het geloof verloren hebt in lieve, kinderlijke zaken; die
+de leegten, waaruit uwe jonge onnoozelheid gevlucht is, gevuld hebt met
+wijsheid en overleg, gij allen, hoort mij aan.
+
+Want ik was als gij, en ook ik waande mij een wijs man... totdat ik
+soldaat werd.
+
+Vanaf dien dag heb ik weer het geloof gekregen in het begrip _jeugd_.
+
+Het gaat ons met de jeugd, als met de kniebroeken onzer schooljaren. Er
+komt een dag, dat wij ze vèr van ons werpen, om onze spillebeenen te
+omkleeden met »jongeheeren-kleeding«. De meesten onzer kiezen daartoe
+stemmig donkerblauw, om daarná terug te keeren tot licht-zinnig, ruig
+goed. Zóó werpen wij ook allen gelijktijdig onze jeugd van ons af, om
+mannen te gaan schijnen.... aanvankelijk ernstige mannen en later
+jolige...
+
+En, wanneer wij niet het geluk hebben soldaat te worden, blijft het
+proces in die richting verloopen.
+
+Voorwaar, de opperbevelhebber heeft een goede daad verricht, door ons
+allemaal weer kniebroeken aan te trekken.
+
+Dat symboliseert onze toestand:
+
+Wij zijn, àllen tesamen, met één slag weer jeugdig geworden.
+
+Geen onzer had het alléén aangedurfd, maar de algemeene beweging heeft
+ons den moed geschonken, onze jeugd weer op te vatten.
+
+En nu geloof ik niet meer in oud-worden...
+
+Oud-worden is een sloopingsproces, dat wij onbewust aan ons zelf
+voltrekken,... indien wij allen in den dienst vergrijsden, zouden wij
+den moed hebben als kinderen voort te leven, en dan zouden wij als
+kinderen sterven.
+
+Dan zouden alleen onze superieuren, die voor ons moeten denken, oud
+worden.
+
+Ik zie ze voortdurend om mij heen, die vreemde groote kinderen. Daar is
+een groot slungelig kind, van bij-de-dertig. Vroeger was hij een bleeke,
+bloedarme horlogemakersonderbediende, met een grafstem en blauwe kringen
+om zijn oogen. Nu is hij een kwajongen, die slechts in schaal verschilt
+van zijn jeugdiger aardgenooten.
+
+Daar is een ingenieur, die vroeger zijn werklieden van-achter een breed
+bureau her- en derwaarts dirigeerde.
+
+Nu werpt hij onder de les met propjes papier en 's avonds met
+broodkorsten.
+
+Daar is de jong-verdorven groote-stads-zwerver, die onder gewone
+omstandigheden misschien al achter slot en grendel gezeten zou hebben...
+nu is zijn grootste zonde, dat hij een langen neus maakt achter den rug
+van zijn sergeant....
+
+En daar ben ik zelve, vroeger een nerveus heertje, en nu, o, liefelijk
+wonder, een luidruchtige plattelander.
+
+O, ge kunt u nauwelijks zoo dartel eene samenleving voorstellen als de
+onze.
+
+Het is, of ieders individueele ontwikkeling tijdelijk stop gezet is...
+Wie onderweg was een òn-maatschappelijke boef te worden, en wie zich
+op een zuiver geestelijk leven voorbereidde, wie reeds in innerlijk en
+geest beloofde een slovend ambtenaartje dan wel een knoestige werkman te
+zijn... zij allen zijn tijdelijk in hunne ontwikkeling blijven
+stilstaan, als uurwerken in een horlogemakers-étalage.
+
+Alleen verraadt een enkele maal het slagwerk hun persoonlijken aard.
+
+Ook ik voel mijn uurwerk afloopen; met wanhopige inspanning tracht ik
+nog, zoolang mogelijk, mijn veer gespannen en mijne wijzers gaande te
+houden.
+
+Maar ik luister met angst naar mijn eenzaam tikken temidden der reeds
+dof zwijgende soortgenooten. Alle uurwerken zijn flink ingevet en tegen
+roesten gevrijwaard; zoo blijven zij hagelnieuw en jeugdig... zij
+slijten niet, maar zij dienen tot niets.
+
+Zij zijn jong en krachtig, en gereed hun roeping te volgen... maar zij
+staan stil....
+
+Voorzeker, er zijn klokkenopwinders genoeg, er is zelfs een centraal
+lichaam ter ontspanning en ontwikkeling van stilstaande uurwerken.
+
+Maar er zijn er zoo weinig, en ach, de tijd is nog verre, dat alle
+uurwerken electrisch zullen zijn, en gedreven door één centrale
+krachtbron.
+
+Er zijn er, die beweren, dat het daarvoor oorlog moet zijn, en dat de
+Vaderlandsliefde de centrale bron voor al ons bewegen zal zijn. Maar
+nu...?
+
+Zoo velen missen die energie _in zichzelf!..._
+
+
+
+
+VIII.
+
+                                           Kleilust, einde Maart 1917.
+
+
+_Waar ik woon._
+
+Ruggelings lig ik uitgestrekt op mijn stroozak. Ik kijk en denk en rook.
+Mijn boek ligt gesloten naast mij. Het is te donker om te lezen; mijne
+oogen doen mij pijn. Ik rook, denk en kijk, zooals ik dat geleerd
+heb in de laatste maanden: bijna onbewust. De gedachten, die mijne
+onbewuste oogen projecteeren in mijn rustig brein vermaken mij, zooals
+een bioscope-voorstelling dat doen zou. De beelden zijn niet van
+sensationeelen aard, maar er is een wonderlijk spel van verrassende
+en boeiende détails; het zijn héél kleine, fijn genuanceerde détails,
+waarvan ik geniet als een botanicus die aan de dorre heide-gewassen
+onder zijn microscope bloemen en levensteekenen in overvloed herkent.
+
+[Illustratie]
+
+Ik staar om mij heen, op mijne slapende kameraden. En ik vind bloemen
+en levensteekenen in overvloed op hunne oogenschijnlijk
+dierlijk-dom-snurkende gelaten.
+
+Ik zie lijden en verlangen om hunne in den slaap half geopende monden;
+ik hoor verlangen en streven in hunne onbeheerscht-natuurlijke
+ademhaling: en hunne vuile soldatenhanden, die slap rusten op de
+groezelige dekens, zijn vol verrassende karaktertrekken.
+
+Het is één uur na den middag; ergens ver weg, op een weiland buiten het
+fort, kraait een haan.
+
+Langs de kleine vensters gaat een schaduw, en voetstappen schuiven zwaar
+door het grint; dan klinkt een jolige stem, en een deur slaat dicht. Het
+is weer stil.
+
+De kameraden snurken.
+
+Over een half uur zal een schetterend trompet-signaal ze tot het leven
+terugroepen, of liever tot den dienst, de actie.
+
+Want ik geloof dat ze nu, in hun slaap, levend zijn. Ik geloof niet, dat
+die luidruchtige grappenmakerij van straks hun leven is, ik geloof niet
+dat hun getier en buitenmatig gemor kenmerken van hun werkelijk wezen
+zijn.
+
+Ik geloof, dat zij slechts in den slaap, in den volkomen rust, in hun
+onbewustheid, hunne primaire en simpele instincten tot uiting kunnen
+brengen.
+
+Nu zijn zij eerlijk; de lippen van den schreeuwer tegenover mij zijn nu
+ontspannen; hij snurkt, en op zijn bruut gelaat is een trek van krachtig
+willen; zijn hand ligt tot een vuist gebald op zijn dekens.
+
+Het pretentieuse mannetje naast hem schijnt nu verzakt te zijn tot een
+onbelangrijk hoopje zwakheid. Zijn lippen zijn half geopend en rood en
+dik; er zijn slappe groeven langs zijn neus, die op geen smart, maar
+hoogstens op een lichamelijk onbehagen duiden.
+
+De slappe hand op zijn deken is knokig, en de vingertoppen dragen de
+sporen van veel knagens' en kluivens'. Mijn blik waart rond, en ik zie
+er nog velen, die àllen slapen, en àllen in hun slaap iets verraden van
+smart of strijd of huiselijk leed... of van absoluut niets.
+
+Plotseling vind ik ze àllen belangrijk.
+
+Van de slapers gaan mijne oogen naar hun schamele, en grootendeels
+uniforme have, die op een plank, boven het hoofdeinde der bedden, als
+uitgestald ligt.
+
+Boven den slappeling staat een jam-potje, en een kopje met vet, dat hij
+den vorigen dag uit het eten gespaard heeft; er liggen
+glacé-handschoenen en een viezige veldflesch en een bestoft stuk
+wittebrood.
+
+Er zijn er, die gekleurde prentbriefkaarten en snuisterijtjes op hun
+plank hebben, en anderen die een gebarsten scheerspiegel exposeeren....
+
+Al die willige doode dingen harmonieeren met de onbewuste openhartigheid
+hunner snorkende bezitters.
+
+Aan de zoldering hangen, als hammen aan een lange rij, de ransels; de
+zware zakken hangen daar al maandenlang leeg en slap, en wij hebben ze
+al dien tijd niet gedragen.
+
+Het invallend namiddag-licht werpt lange slagschaduwen van de slappe
+ranselzakken uit langs de gewitte zoldering; de schaduwen hebben vreemde
+vormen. En mijne onbewuste oogen tooveren plotseling een verrassend
+beeld op mijn rustig-blank brein.
+
+Het is me opeens, alsof al die slapende kerels hunne zorgen voor een
+tijdlang afgehangen hebben. Ze hangen daar aan de zoldering, die zorgen,
+op een lange rij, naast elkander.
+
+En het invallend namiddaglicht mengt de vreemd gevormde slagschaduwen
+tesamen en dooréén... tot een grauwe wolk, die langs de zoldering
+vervaagt tot een verre hoek van het vertrek...
+
+       *       *       *       *       *
+
+Daar schettert het appèl-signaal.
+
+Bijna gelijktijdig verroeren zich de rustende lichamen op de kribben.
+
+De deur wordt met een slag opengeworpen, en het is opeens veel lichter
+onder het gewelf.
+
+»Verdorie d'r uit,« schreeuwt de schreeuwer en hij schudt het
+slappelingetje naast hem door elkaar.
+
+»Jawèl, jawèl, hou je poote maar thuis,« zegt het slappelingetje
+slaperig.
+
+»D'r uit, Stoke, suffe mafkop!« roept de schreeuwer mij toe.
+
+»Hou je groote smoel,« geef ik kribbig terug.
+
+Ik ben weer ruw. Ik heb mijn liefderijke gevoelens weer verloren. Maar
+ik kàn er niets aan doen... Ze spreken zoo luide en onbezonnen...
+
+... Ach, waren ze maar blijven slapen. Ze waren zoo sympathiek, en zoo
+eerlijk... _in hun slaap_.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_Jubileum-dag._
+
+In alle stilte heb ik, goede lezer, vandaag den dag herdacht, die nu
+juist een jaar achter mij ligt, en waarop ik mij voor het eerst soldaat
+mocht noemen.
+
+Ik behoef u niet te zeggen, dat ik dit feit zonder eenig feest- of
+uiterlijk vertoon geconstateerd heb. Maar het wàs een jubileum.
+
+En bij een jubileum behooren een feestredenaar en een toespraak.
+
+Om nu mijn jubileum bescheidelijk, en in zoo beperkt mogelijken kring te
+vieren, besloot ik mijn eigen feest-redenaar te zijn.
+
+'s Morgens, in bed, sprak ik mij zelf binnensmonds ongeveer als volgt
+toe:
+
+     »Melis Stoke! Jubilaris. Het is vandaag de dag... enz. enz. In
+     het afgeloopen jaar waart ge soldaat, daarmee is alles gezegd.
+     Het Vaderland heeft, om eerlijk te zijn, niets aan uw diensten
+     gehad. Daarin moet verandering komen! Ge moet uwe contemplatieve
+     houding in het legerverband opgeven! Ge moet actief worden! Ge
+     moet het Vaderland nuttig zijn.
+
+     Melis Stoke, laat ik kort en duidelijk zijn.
+
+     Dit nieuwe jaar moge u zien als officier! Al is er bij de
+     landstorm geen wettelijke--dan is er toch een _moreele
+     kaderplicht_.
+
+     Aan toeschouwers hebben wij niets: wij moeten kerels hebben die
+     wat _doen_!
+
+     Ik heb gezegd! Lang zal hij leven... enz. Hoera! Hoera!«
+
+Ik was zelf zóó geschrokken van dit, als buiten mij om geboren besluit,
+dat ik dit _Hoera!_ hardop geroepen had.
+
+»Hij oefent de stormaanval!« riep Kees hoonend. Toen ben ik op een
+tafel gaan staan, en heb mijnen kameraden mijn besluit medegedeeld.
+
+Nu zijn ze boos op me.
+
+»Wat een vènt,« roepen ze. »Eerst doet ie mee, en nou wil ie zoo'n kouwe
+luitenant worde!«
+
+»Mannen, besloot ik ernstig, op het slagveld spreken we elkaar nader.
+Tot dàn. Ik ga mij er toe bekwamen, uw aanvoerder te mogen zijn!«
+
+»Zà-je-me-niet-stràffe?« hoont Karel...
+
+       *       *       *       *       *
+
+[Illustratie]
+
+
+
+
+IX.
+
+                                            Kleilust, Einde Maart '17.
+
+
+Dit is, lezer, mijn slotzang... Voor den laatsten maal heb ik boven deze
+regelen den titel neergeschreven, onder welken ik u het lief en leed heb
+uitgezongen van een simpele soldatenziel.
+
+Ge kent mijn besluit reeds; ik ga officier worden.
+
+Na een jaar--de jubileumsdag ligt vlak achter mij--na een jaar van
+gehoorzaamheid, ga ik mij op mijn beurt onder hèn voegen, die op dit
+ijdel ondermaansche met een schijn van gezag en een zeer reëele
+verantwoordelijkheid bekleed zijn. Ik heb begrepen, dat ieder de taak
+te vervullen heeft, waartoe het lot hem beschikt heeft.
+
+Maar ik heb méér begrepen... ik heb iets begrepen van wat er in een
+ruwen soldaat omgaat; zoo'n soldaat is moeilijker te doorgronden dan
+een sphynx... want een sphynx zwijgt, en een soldaat is geneigd het
+tegendeel te zeggen van wat hij gevoelt.
+
+Misschien zal die tak van wetenschap in den verlofsofficier Stoke de
+lacune aanvullen die in zijn krijgswetenschap zal blijven bestaan. Want
+om de hoogere krijgsschool te bezoeken heb ik tijd, noch gelegenheid.
+
+Ik ben er mij zeer wèl van bewust, dat mijn dagboek niet anders geweest
+is, dan eene losse aaneenschakeling van notities; het geeft dan ook
+evenmin de »psyche« van den Nederlandschen soldaat, als het foto'tje op
+uw buitenlandschen pas die geeft van uw persoon.
+
+Maar er zit wat van hem in, en zijne grove trekken zijn te herkennen. Er
+blijft mij nu nog één ding over, en dat is u te zeggen, wàt een officier
+is, wàt ik zijn zal, in de oogen van hen, die tot op dezen dag mijne
+kameraden zijn.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_De officieren._
+
+Het was op een warmen zomer-namiddag; ik was nog niet lang in dienst.
+
+Uit een venster van de kazerne gebogen, overzag ik het zonnige
+exercitie-terrein, waar recruten eener jongere lichting hunne eerste
+lessen genoten.
+
+Naast mij leunde Gerrit tegen de vensterbank, en verlustigde zich in
+hetzelfde schouwspel.
+
+De commando's klonken tot ons over op de lauwe lucht.
+
+Aan de overzijde van het water schoof bel-tinkelend een tram voorbij.
+
+[Illustratie]
+
+Plotseling werd ons beider blik getrokken tot een lichtend punt; het was
+de zon, die even schel reflexeerde in een officiers-sabel.
+
+De officier stond op eene kleine verhevenheid, en overzag vandaar het
+terrein; hij rookte een cigarette, en heel zijn houding drukte rust,
+doch tegelijkertijd latente macht uit. Hij scheen er zich niet van
+bewust, dat Gerrit en ik en wellicht nog vele anderen, naar hem keken.
+
+»Fijn leventje toch, zoo'n luit',« zeide Gerrit naast me.
+
+»Maar niks doen, en kommedeere... en 'n hoop cente in de maand...!«
+
+»Daarvoor moet hij voor jou denken!« waagde ik.
+
+»'n Ofcier en 'n ofcier zijn twéé«, ging Gerrit voort. »Je heb er 'an
+wie je merkt wat ze van je wille, maar d'r zijn d'r óók die maar eische
+dit en eische dàt, zonder dat je weet waar et goed voor is. As me vrouw
+ziek is, en de luit' wil me niet late weggaan, dan weet ik dat ie zelf
+weer knijpt voor de kaptein. Maar assie zegt >vooruit, wees weg<, dan
+voel ik, dat ie z'n eige der an waagt voor mijn!
+
+»En assie zegt >ga ligge, gauw< dan denk ik >ik ben je hond niet<, maar
+assie zegt >'n granaat, gauw ligge<, dan doen ik et graag!
+
+»Die daar staat te rooke zet een gezicht of ie zegge wil >wat gaat mijn
+dat beestespul an<; as ik dat zie, dan krijg ik de pest in.
+
+»As mijn baas tege me zegt >Gerrit maak die planke es zoo en zoo pas<,
+dan doen ik dat misschien verkeerd, maar assie zegt >dat mot 'n kassie
+worde<, dan snap ik hem direct! Kijk, an 'n ofcier zie je van buite: dat
+is me baas... da's glad genoeg, daar zorgt de kleeremaker voor. Maar
+waar de kleeremaker niet voor ken zorge, dat is dat ik zeg >ik
+gehoorzaam je graag<, daar mot ie zelf voor zorge.«
+
+[Illustratie]
+
+Gerrit heeft gelijk. Ge weet niet, burger, hoe hoog een personage een
+officier is in den troep. Wij zien onze meerderen hem naar de oogen
+zien, en wij bemerken, hoe een kort woord van hem door onzen sergeant
+tot een wet wordt uitgewerkt, die onze belangen dienen of breken kan en
+onzen vrijen tijd bekrimpen of verlengen.
+
+Het instituut tucht maakt hem het bevelen gemakkelijk, en opent hem de
+kansen op bemindheid.
+
+De exploitatie daarvan, wordt aan hem zelf overgelaten, en dat is
+minstens zoo belangrijk als de meest volledige kennis van den inwendigen
+dienst.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_De sergeant._
+
+De sergeant staat ons nader. In hem gehoorzamen wij niet den meester,
+maar den ouderen broer. Hij doet alles met ons mee; de officier ziet of
+onze ransels goed hangen, de sergeant of ze wel model gepakt zijn.
+
+Met den sergeant wonen de soldaten in één straat, en ze kennen zijn
+meisje; het gemeenschappelijk ontzag voor den officier verbindt
+manschappen en onder-officieren. Zij bezigen dezelfde taal en waardeeren
+denzelfden humor; onder hen zijn de verschillen nuancen geworden en
+geen contrasten meer.
+
+Daardoor wordt het bevel van den sergeant gecenseerd te zijn een uiting
+van gezond verstand, en dat van een officier eene openbaring van
+wijsheid.
+
+Waar het de behartiging van particuliere soldatenbelangen geldt, kan
+een officier zeer zeker te rade gaan bij onderofficieren; te weten bij
+onderofficieren, die niet onder één deken liggen met een zeker soort
+soldaten, die voortdurend verklaren: »dat 't toch maar een rotzoo« is.
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+_De korporaal._
+
+De korporaal is een kindermeid. Geen gouvernante wel te verstaan,
+maar een kindermeid, zoo een van zestien jaar, met een paar nuchtere
+vlechtjes op het achterhoofd. Als hij serieus zijn plicht doet, of gezag
+laat gelden, wordt hij uitgelachen; en als hij een standje krijgt, in
+presentie zijner minderen, wordt hij óók uitgelachen.
+
+Een korporaal kan alléén goed doen, wanneer hij vertelt van meerderen,
+met wie hij uit hoofde van zijn rang in iets nader contact gekomen is
+dan zulks den soldaat vergund is.
+
+Hij mag vertellen, hoe duur de sigaren zijn, die de kaptein rookt of
+weggeeft, en ook hoeveel stukken vleesch de kok wederrechtelijk mee naar
+huis genomen heeft.
+
+De korporaal draagt het uiterlijk kenmerk van een volleerd manschap te
+zijn.
+
+En die pretentie wordt, onbewust, door de soldaten op hem gewroken.
+
+Een korporaal spreekt over zijne ranggenooten als: korporaal X en
+korporaal IJ.
+
+Een sergeant over de zijnen als collega P en Q.
+
+Een officier spreekt tegenover minderen niet over andere officieren.
+
+       *       *       *       *       *
+
+En nu, geduldige lezer, vaarwel.
+
+Ik ga studeeren.
+
+Hiermede is de serie kantteekeningen van een landstormplichtige
+geëindigd.
+
+Een burger, die soldaat geworden is, mag tegenover burgers van zijne
+indrukken vertellen.
+
+Maar een soldaat, die officier wordt, kan zich, waar het dienstbelangen
+treft, nog slechts met een ernstig gebaar tot zijne collega's wenden.
+
+En dat zal dan niet zijn in een burgerlijk blad, maar mondeling of in de
+Militaire Spectator...
+
+Waar de actie begint, eindigt de beschouwing...
+
+Vaarwel, en dank voor uw aandacht!
+
+                                                          MELIS STOKE.
+
+[Illustratie]
+
+
+
+
+NASCHRIFT.
+
+VAN MELIS STOKE, ADSPIRANT-VERLOFSOFFICIER.
+
+
+En nu, goede lezer, gaat dit verhaal eindigen, zooals ieder zichzelf
+respecteerend verhaal eindigen moet nl.:
+
+                            Ze vinden elkaar!
+
+Ja, lezer, we hebben elkaar gekregen, mijn militaire- en mijn
+civiele-ik. Wij gaan ons vereenigen in één vorm, die van
+verlofsofficier.
+
+Zeer zeker, het is wel een mariage de raison, maar het zal een ideaal
+huwelijk zijn ook!
+
+Want wij zijn tesamen gekomen door een gemeenschappelijken drang, wat
+goeds te doen.
+
+Zooals in ieder huwelijk _de plicht_ een goede toekomst waarborgt, zoo
+zál de plicht, iets goeds te doen voor den soldaat, ons huwelijk
+vruchtbaar maken.
+
+In ieder leven komt een oogenblik, dat de behoefte aan _actie_ den
+levenden mensch zijn beschouwende houding doet opgeven.
+
+Zoo gaat het ook in een militaire loopbaan als de mijne.
+
+En zoo moet het ook zijn in den loopbaan van u allen,
+landstormplichtigen, die nà mij zullen komen. Het heldere bewustzijn
+van méér te zijn, dan uwe kameraden, geve u de kracht om éérst door
+den zuren africhtingstijd heen te komen, en u vervolgens de moeiten
+te getroosten van een studie voor verlofs-officieren.
+
+Uwe ondervindingen in den troep zullen er toe bijdragen, een officier
+van u te maken, die zijn mannen begrijpt, die de oorzaak voelt van
+weerbarstigheid en die de goede gevolgen kent van een rechtvaardige
+behandeling.
+
+Ik hoop, dat in deze losse dagboekkrabbels iets te vinden is van den
+Nederlandschen soldaat. Tracht ook gij dat te ontdekken; onder den
+ruwen bolster zit vaak, voor wie het weet te vinden, een vertrouwend
+en eerlijk hart.
+
+En al ontbreekt het den verlofs-officier, door zijn korten
+opleidingstijd, wellicht aan tactische kennis, in menschelijkheid en
+paedagogie behoeft hij _nimmer_ onder te doen voor zijne
+beroeps-collega's.
+
+Dat blijve u voor oogen staan!
+
+Het Nederlandsche leger vare er wèl bij.
+
+AMSTERDAM, Maart 1916-'17.
+
+
+
+
+  +------------------------------------------------+
+  |                                                |
+  |       OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:             |
+  |                                                |
+  |  De volgende correcties zijn in de tekst       |
+  |  aangebracht:                                  |
+  |                                                |
+  |  Bron (B:) -- Correctie (C:)                   |
+  |                                                |
+  |  B: elkander bestemd zijn, Het kind            |
+  |  C: elkander bestemd zijn. Het kind            |
+  |  B: »_de kogel_«, De man naast                 |
+  |  C: »_de kogel_«. De man naast                 |
+  |  B: gretig naar mij uitgestrekt                |
+  |  C: gretig naar mij uitgestrekt.               |
+  |  B: _De »moffen«_                              |
+  |  C: _De »moffen«._                             |
+  |  B:  ..een gaatje met                          |
+  |  C: ...een gaatje met                          |
+  |  B: eehter op één punt mank: het zal u n.l,    |
+  |  C: echter op één punt mank: het zal u n.l.    |
+  |  B: zonder daarvoor honorar um                 |
+  |  C: zonder daarvoor honorarium                 |
+  |  B: »Ik ben onschuldig zegt hij                |
+  |  C: »Ik ben onschuldig«, zegt hij              |
+  |  B: VI.                                        |
+  |  C: V.                                         |
+  |  B: _stechts twee of drie hunner               |
+  |  C: _slechts twee of drie hunner               |
+  |  B: V.                                         |
+  |  C: VI.                                        |
+  |  B: op den grond te slapen,..                  |
+  |  C: op den grond te slapen...                  |
+  |  B: deutscher Wein..                           |
+  |  C: deutscher Wein...                          |
+  |  B: was van »_de dood_«, _straf_«,             |
+  |  C: was van »_de dood_«, »_straf_«,            |
+  |  B: het oog te houde dat                       |
+  |  C: het oog te houden dat                      |
+  |  B: »pa, was de de meester                     |
+  |  C: »pa, was de meester                        |
+  |  B: wasch-lokaal--kijk es wat ik               |
+  |  C: wasch-lokaal--»kijk es wat ik              |
+  |  B: in mijn ziele draag.                       |
+  |  C: in mijn ziele draag,                       |
+  |  B: slot-gevecht op zee.                       |
+  |  C: slot-gevecht op zee,                       |
+  |  B: op mijn pen gekauwd,                       |
+  |  C: op mijn pen gekauwd.                       |
+  |  B: en dat zij barmtigheid                     |
+  |  C: en dat zij barmhartigheid                  |
+  |  B: aleenig met zen eige!...«                  |
+  |  C: aleenig met zen eige!...«                  |
+  |  B: belangstelling naarde feestrelazen         |
+  |  C: belangstelling naar de feestrelazen        |
+  |  B: .....e Reg.... en weer sprak               |
+  |  C: .....e Reg....« en weer sprak              |
+  |  B: maatschappelijke kronkelpasssen woei       |
+  |  C: maatschappelijke kronkelpassen woei        |
+  |  B: »Hei-je-veel-geld-meê-gebracht?            |
+  |  C: »Hei-je-veel-geld-meê-gebracht?«           |
+  |  B: »Kom _jij_ d'r es uit! deed                |
+  |  C: »Kom _jij_ d'r es uit!« deed               |
+  |  B: de bovenaardsche ver-verschijning.         |
+  |  C: de bovenaardsche verschijning.             |
+  |  B: óók 'n mensch!'                            |
+  |  C: óók 'n mensch!«                            |
+  |  B: morgenschemering den pomg-zwengel aanvat,  |
+  |  C: morgenschemering den pomp-zwengel aanvat,  |
+  |  B: zoete mestgeuren, die ot                   |
+  |  C: zoete mestgeuren, die tot                  |
+  |  B: schettert het appél-signaal.               |
+  |  C: schettert het appèl-signaal.               |
+  |  B: enz. Hoera! Hoera!                         |
+  |  C: enz. Hoera! Hoera!«                        |
+  |  B: IX                                         |
+  |  C: IX.                                        |
+  |  B: en kommedeere.. en 'n hoop                 |
+  |  C: en kommedeere... en 'n hoop                |
+  |  B: maar assie zegt> vooruit, wees weg<        |
+  |  C: maar assie zegt >vooruit, wees weg<        |
+  |  B: maar assie zegt> dat mot                   |
+  |  C: maar assie zegt >dat mot                   |
+  +------------------------------------------------+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Van Aardappel-mes tot Officiersdegen, by 
+Melis Stoke
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN AARDAPPEL-MES TOT OFFICIERSDEGEN ***
+
+***** This file should be named 33297-8.txt or 33297-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/3/2/9/33297/
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/33297-8.zip b/33297-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..0b3f352
--- /dev/null
+++ b/33297-8.zip
diff --git a/33297-h.zip b/33297-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..53c5b25
--- /dev/null
+++ b/33297-h.zip
diff --git a/33297-h/33297-h.htm b/33297-h/33297-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..42801ec
--- /dev/null
+++ b/33297-h/33297-h.htm
@@ -0,0 +1,6250 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl">
+
+<head>
+  <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" />
+  <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
+  <title>
+    The Project Gutenberg eBook of Van Aardappelmes tot Officiersdegen, by Melis Stoke.
+  </title>
+  <style type="text/css">
+
+body         {margin-left: 8%; margin-right: 8%;}
+
+h1           {text-align: center; clear: both; margin-top: 2em; margin-bottom: 1em; font-size: 233%; line-height: 2em;}
+h2           {text-align: center; clear: both; margin-top: 4em; font-size: 125%; font-weight: normal;}
+h3           {text-align: center; clear: both; margin-top: 3em; font-weight: normal;}
+h4           {text-align: center; clear: both; margin-top: 3em; font-weight: normal; font-style: italic;}
+
+small        {font-size: 50%;}
+h2.h2groot   {text-align: center; clear: both; margin-top: 4em; margin-bottom: 1em;
+              font-size: 150%; font-weight: bold; letter-spacing: 0.2em;}
+.subh2       {font-size: 100%; margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1.5em;}
+.subh3       {font-size: 100%; margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1.5em; padding-left: 20%;}
+.rijm        {text-align: center; margin-top: 2em; margin-bottom: 0.5em;}
+.krijg       {margin-left: 55%; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 0.5em; letter-spacing: 0.2em;}
+
+p            {margin-top: .4em; margin-bottom: .4em; text-align: justify; text-indent: 1em;}
+p.tp         {margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1em; text-align: center; text-indent: 0em;
+              font-weight: bold; line-height: 1.5em;}
+p.noi        {text-indent: 0em;}
+p.datum1     {text-align: right; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; line-height: 2em;}
+p.datum2     {text-align: left; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; font-style: italic;}
+p.aanhef0    {text-indent: 0em; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+p.aanhef3    {padding-left: 4em; text-indent: -1em; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+
+div.title    {margin-top: 3em; margin-bottom: 0.5em; text-align: center;}
+div.verso    {margin-top: 8em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;
+              width: 33em; font-size: 67%; text-align: center; border-top: 1px solid black;}
+div.dank     {margin-top: 4em; margin-bottom: 2em; text-align: center;}
+div.kortom   {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; font-style: italic;}
+div.inhoud   {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; font-size: 85%;}
+div.blockq   {margin-left: 1em; text-indent: 1em;}
+
+/* TB */
+p.tbhoog     {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; margin-left: 10%; margin-right: 10%;
+              text-align: center; vertical-align: 0.8em; text-indent: 0em;}
+ .tblaag     {vertical-align: -0.8em;}
+hr           {width: 33%; clear: both;
+              margin-top: 1em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto; margin-right: auto;}
+hr.tb        {border-style: none;}
+hr.tp        {width: 15%; margin-top: 4em; margin-bottom: 4em;}
+hr.fnsep     {width: 10%; text-align: left;
+              margin-top: 0.5em; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 0; margin-right: 0;}
+hr.chend     {width: 15%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+hr.chbegin   {width: 15%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+hr.hr20      {width: 20%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+hr.hrdash    {width: 100%; border: 1px dashed black;}
+
+.pagenum     {/* uncomment the next line for invisible page numbers */
+              /* visibility: hidden;  */
+              position: absolute; left: 93%; text-indent: 0em; text-align: right;
+              font-size: small; font-weight: normal; font-variant: normal; font-style: normal;
+              letter-spacing: normal; color: #888888;}
+span[title].pagenum:after {content: "[" attr(title) "] ";}
+
+/* TABLES */
+table        {margin-left: auto; margin-right: auto;
+              padding: 0; border: 0; border-collapse: collapse;}
+td.tdc       {text-align: center; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; font-size: 125%;}
+td.tdr       {text-align: right; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em;}
+.toc         {border: 1px dotted red; margin-top: 3em; margin-bottom: 1em;}
+.tdh2        {text-align: left; padding-left: 1em; padding-right: 1em;}
+.tdh3        {text-align: left; padding-left: 5em; padding-right: 1em;}
+
+/* ALIGN */
+sup          {vertical-align: 0.3em; font-weight: normal;}
+.clear       {clear: both;}
+.center      {text-align: center;}
+.right       {text-align: right;}
+.floatright  {text-align: left; text-indent: 0em; float: right; width: auto;}
+.i1          {text-indent: 1em; text-align: left;}
+.i2          {text-indent: 2em;}
+.ri1         {padding-right: 1em;}
+
+.mixcap      {font-variant: small-caps;}
+.u           {text-decoration: underline;}
+.g           {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em; font-weight: normal; font-style: normal;}
+.word5       {word-spacing: 0.5em;}
+ins.corr     {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;}
+
+/* LISTS */
+ol           {list-style: none; margin-top: 0.4em; margin-bottom: 0.4em;}
+li           {list-style-type: lower-alpha; margin-top: 0.4em; margin-bottom: 0.4em;}
+
+/* IMAGES */
+.figcenter   {margin: auto; text-align: center;}
+.figleft     {float: left; clear: left; padding: 0; text-align: center; width: 100%;
+              margin-left: 0; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; margin-right: 1em;}
+.figright    {float: right; clear: right; padding: 0; text-align: center; width: 100%;
+              margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; margin-right: 0;}
+.caption     {font-style: italic; text-align: center;}
+
+/* FOOTNOTES */
+.footnote        {text-indent: 1em; font-size: 0.9em;}
+.footnote .label {text-decoration: none; font-weight: bold;}
+.fnanchor        {padding-left: 0.1em; text-decoration: none; font-weight: bold;}
+
+/* POETRY */
+.poem            {margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: left;}
+.poem br         {display: none;}
+.poem .stanza    {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+.poem .head      {text-align: center;}
+
+.poem span.i0    {display: block; margin-left: 0em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+.poem span.i1    {display: block; margin-left: 1em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+.poem span.i2    {display: block; margin-left: 2em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+
+.mono        {font-family: monospace;}
+.size90      {font-size: 90%;}
+.size110     {font-size: 110%;}
+.size125     {font-size: 125%;}
+.size167     {font-size: 167%;}
+
+/* Transcriber Note */
+.TNbox       {margin: 10% 10% 5% 10%; border: 1px solid; padding: 1em;
+              background-color: #dddddd; font-family: sans-serif; font-size: 90%;}
+.TNbox h1    {font-variant: small-caps; font-size: 130%; letter-spacing: 0;
+              margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; line-height: 2em;}
+.TNbox p     {text-indent: 0em; margin-top: 0.7em; margin-bottom: 0.7em;}
+.TNbox table {width: 100%; font-size: 90%;}
+.TNbox th    {text-align: left;}
+.TNbox td    {text-align: left; vertical-align: top;}
+td.td2       {width: 20%;}
+td.td4       {width: 40%;}
+
+  </style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+Project Gutenberg's Van Aardappel-mes tot Officiersdegen, by Melis Stoke
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Van Aardappel-mes tot Officiersdegen
+       Uit het Dagboek van een Landstormplichtige.
+
+Author: Melis Stoke
+
+Illustrator: I. van Mens
+             Henry van den Velde
+
+Release Date: July 31, 2010 [EBook #33297]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN AARDAPPEL-MES TOT OFFICIERSDEGEN ***
+
+
+
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="TNbox">
+
+  <h1>Opmerkingen van de bewerker</h1>
+
+  <p>De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, verouderde spelling.
+  Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren.</p>
+
+  <p>Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.</p>
+
+  <p>De voetnoten zijn naar het eind van het hoofdstuk verplaatst.</p>
+
+  <p>Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd; deze zijn voorzien van een
+  <ins class="corr" title="Bron: dnnne roed stipppellijn">dunne rode stippellijn</ins>,
+  waarbij de Brontekst via een zwevende pop-up beschikbaar is.
+  Variaties in spelling zijn behouden.</p>
+
+  <p>Een inhoudsopgave ontbreekt in het origineel en is daarom toegevoegd
+  aan <a href="#corr0">begin van het boek</a>.<br />
+  Een volledig overzicht van de aangebrachte correcties is te vinden aan
+  <a href="#correctie">het eind van dit bestand</a>.</p>
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="voorkant"></span><a id="p_cover"></a></p>
+
+<div class="figcenter" style="width: 500px;">
+<img src="images/cover.jpg" width="500" height="720" alt="voorkant" title="cover" />
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="1"></span><a id="p_1"></a></p>
+
+<div class="title">
+
+  <h1>VAN AARDAPPEL-MES<br />
+  <small>TOT</small><br />
+  OFFICIERSDEGEN.</h1>
+
+  <p class="tp size90">Uit het Dagboek van een Landstormplichtige.</p>
+
+  <p class="tp size110">door</p>
+
+  <p class="tp size167">&bdquo;MELIS STOKE&rdquo;.</p>
+
+  <p class="tp size110">Illustraties van I. VAN MENS, HENRI VAN DE VELDE e.a.</p>
+
+  <hr class="tp" />
+
+  <p class="tp"><span class="size90">AMSTERDAM,</span><br />
+  <span class="size110">VAN HOLKEMA &amp; WARENDORF.</span><br />
+  <span class="size90">1917.</span></p>
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="2"></span><a id="p_2"></a></p>
+
+<div class="verso">GEDRUKT IN &bdquo;'T KASTEEL VAN AEMSTEL&rdquo;, AMSTERDAM</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="3"></span><a id="p_3"></a></p>
+
+<div class="dank"><span class="size167">OPGEDRAGEN</span><br />
+<span class="size125">AAN ALLE OFFICIEREN, DIE WETEN WILLEN<br />
+<span class="u">&bdquo;WAT ER LEEFT IN DEN RECRUUT&rdquo;</span>.</span></div>
+
+<p><span class="pagenum" title="4"></span><a id="p_4"></a></p>
+
+<p><span class="pagenum" title="-"><br /></span><a id="p_toc"></a></p>
+
+<div class="inhoud">
+
+<table class="toc" id="corr0" title="[Niet in Bron]" summary="inhoudsopgave">
+<tbody>
+  <tr><td colspan="2" class="tdc mixcap">Inhoudsopgave</td></tr>
+  <tr><td class="tdh2"></td><td class="tdr">Blz.</td></tr>
+  <tr><td class="tdh2"><a href="#TWEE_BRIEVEN">TWEE BRIEVEN.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_5">5</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#b_I">I.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_5">5</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#b_II">II.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_10">10</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh2"><a href="#DAGBOEK">UIT HET MILITAIRE DAGBOEK VAN MELIS STOKE.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_12">12</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh2"><a href="#KANTTEEKENINGEN">KANTTEEKENINGEN VAN EEN LANDSTORMPLICHTIGE.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_15">15</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_I">I.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_18">18</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_II">II.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_23">23</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_III">III.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_27">27</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_IV">IV.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_34">34</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_V">V.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_41">41</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_VI">VI.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_46">46</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_VII">VII.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_54">54</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_VIII">VIII.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_59">59</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_IX">IX.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_66">66</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_X">X.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_72">72</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d1_XI">XI.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_77">77</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh2"><a href="#TWEEDE_GEDEELTE">TWEEDE GEDEELTE.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_82">82</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh2"><a href="#TUSSCHENWOORD">TUSSCHENWOORD.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_82">82</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh2"><a href="#VERVOLG">VERVOLG VAN HET DAGBOEK VAN MELIS-STOKE.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_86">86</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_I">I.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_86">86</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_II">II.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_90">90</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_III">III.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_97">97</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_IV">IV.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_103">103</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_V">V.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_111">111</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_VI">VI.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_119">119</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_VII">VII.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_125">125</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_VIII">VIII.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_129">129</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh3"><a href="#d2_IX">IX.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_134">134</a></td></tr>
+  <tr><td class="tdh2"><a href="#NASCHRIFT">NASCHRIFT.</a></td><td class="tdr"><a href="#p_139">139</a></td></tr>
+</tbody>
+</table>
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="5"></span><a id="p_5"></a></p>
+
+<h2><a id="TWEE_BRIEVEN"></a>TWEE BRIEVEN.</h2>
+
+<h3><a id="b_I"></a>I.</h3>
+
+<p class="subh3">VAN MELIS STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE, AAN DEN BURGER, DIE HIJ EENMAAL WAS....</p>
+
+<p class="datum1">Amsterdam, Maart 1916.<br />
+Aan den vooravond der inlijving.</p>
+
+<p class="aanhef3">Mijn zeer waarde,</p>
+
+<p>Dit is een afscheidsbrief... Alle afscheidsbrieven die geschreven zijn,
+worden, en zullen worden, zijn in drie categorieën onder te brengen, te
+weten van stervenden, van zelfmoordenaars en van ter dood veroordeelden.
+Deze draagt de kenmerken van alle drie die soorten. Men gaat mijn
+burger-ik vermoorden, ik ga mij daartoe aanmelden, en ik voel de banden
+verslappen die mij binden aan het burgerlijk deel dezer samenleving.</p>
+
+<p>Deze regelen zijn, door het koelbloedig bewustzijn van den schrijver,
+van zeer tragischen aard; de eenige vreugde die mij nog wacht, zal zijn,
+dit schrijven persoonlijk te posten; ik stel mij voor, dit te doen op
+dezen zelfden vooravond, wellicht ook morgen, onderweg naar het lokaal,
+waar ik mij te melden heb voor den militairen dienst, waar de
+duisternissen grijnzen van den persoonlijken ondergang...</p>
+
+<p>Ik kan u het gevoel van physiek ònbehagen, dat mij reeds bij voorbaat
+bevangen heeft, bezwaarlijk omschrijven, het is me, of ik noodgedwongen
+toegetreden ben tot een derde-rangs voetbalclub of rooverbende, of dat
+men mij dwingt, in dienst te treden der stadsreiniging... dien tak van
+dienst, waarover zindelijke heeren in mooie vertrekken beraadslagen, en
+waarvan de uitoefening is opgedragen aan kwalijk riekende
+riool-ledigers...</p>
+
+<p>Over eenige uren, wanneer ik onder den krijgstucht zal staan, zal ik
+deze dingen niet meer mogen schrijven... ze wellicht niet eens meer
+gevoelen...; dit is mijn galgemaal aan den disch van gal en bitterheid.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="6"></span><a id="p_6"></a></p>
+
+<p>Het ontbreekt mij niet aan goeden wil, of vaderlandsliefde;
+integendeel!</p>
+
+<p>Maar ik voel mij zoo slecht geprepareerd op het mij wachtende werk; men
+spreekt mij van dwijlen en zwabberen...</p>
+
+<p>Het schijnt, dat de aankleve van het krijgsbedrijf onvoorwaardelijk
+ònsmakelijk moet zijn; mijn hemel, ik wil graag exerceeren, ook in den
+modder, en een geweer afschieten... Maar waarom moet ik mijn kleeren
+zelf van dien modder reinigen, en dat geweer zelf schoonmaken... Ik wil
+wel met vieze kerels in één kamer slapen; dat doet men in de bergen ook
+wel, met zijne gidsen... maar nog nimmer heb ik een Alphenhut behoeven
+te dwijlen.</p>
+
+<p>Men zegt mij, dat het in zoo'n kazerne aan de minst pretentieuse vormen
+van bediening ontbreekt; zoo'n kazerne is een énorm groot gebouw,
+grooter dan welk hôtel ook. Stel u voor... een hôtel zonder één knecht
+of loopjongen of kamermeisje of schoonmaakster of kellner...</p>
+
+<p>Waarlijk, het duizelt mij... moeten wij dat alles, àlles zèlf doen:
+schoonmaken, bedienen, boodschappen doen, schoenen poetsen, bedden
+opmaken...</p>
+
+<p>En dat àl dat werk tezamen zoo een mooien naam heeft: krijgsbedrijf.</p>
+
+<p>Ik word niet alleen soldaat, maar ook knecht, loopjongen, kamermeisje,
+schoonmaakster en kellner...</p>
+
+<p>Ik moet dat alles worden...; het eenige, wat ik goed kan is schieten,
+en een beetje schermen... helaas, dat zijn voor een soldaat slechts
+eigenschappen van secundair belang. Geef mij een raad: moet ik
+privaatlessen nemen bij Hendrik, den ouden knecht, bij Jo, mijn moeder's
+kamermeisje, of Sien, mijn moeder's schoonmaakster? Moet ik bij een
+loopjongen van mijn vader's kantoor en bij een kellner van het
+Doelen-Hôtel in de leer gaan?</p>
+
+<p>Of zouden mijne aanstaande superieuren mij voldoende kunnen bekwamen in
+al die vakken?</p>
+
+<p>Gij kunt mij begrijpen, nietwaar? Wij beiden hebben nooit onze
+lastgevers erkend dan in hen, die wij daartoe zedelijk hoog genoeg
+schatten; en onze hoogste lastgeefsters waren de gestrengheid onzer
+eigen beschaving, en onze bewondering voor 't geen schoon en
+rechtvaardig was.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="7"></span><a id="p_7"></a></p>
+
+<p>Wij behoorden tot de gelukkigen, die hunne ruggen niet behoeven te
+krommen voor onwaardige en baatzuchtige broodheeren.</p>
+
+<p>Nu gaat het toeval mij andere superieuren stellen... wie zullen ze
+zijn? Zal ik mij moeten voegen naar de luimen van een waanwijzen
+oud-kappersbediende, of van een jaloerschen kroegen-habitué met botte
+hersenen...? Zal een minderwaardige patser, in wien ik wellicht mijn
+meerdere zal moeten erkennen, zich op mij wreken, omdat ik hem voorheen
+over het ledige hoofd placht te zien?</p>
+
+<p>Dit alles beklemt mij...</p>
+
+<p>Geef mij een wapen, en ik zal vechten tot den laatsten droppel bloed...
+maar geef mij een dwijl en een emmer zeepsop, en smartelijk zuchtend zal
+ik terneerzitten... <i>als een lafaard</i>...</p>
+
+<div class="floatright" style="width: 18em;">
+Geloof mij en blijf mijner gedenken<br />
+<div class="center">MELIS STOKE.</div>
+</div>
+
+<hr class="clear chend" />
+
+<div class="rijm">RIJM-KRONYCK.</div>
+
+<div class="poem" style="width: 18em;">
+<div class="head">
+  <i>Mijn Landstormlichting komt op...</i>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">De Koningin doet roeren<br /></span>
+  <span class="i0">in 't land de landstormtrom,<br /></span>
+  <span class="i0">en duizend jonge krijgers<br /></span>
+  <span class="i0">verschijnen van alom...<br /></span>
+  <span class="i0">Vaarwel, mijn dier'bre boeken,<br /></span>
+  <span class="i0">mijn kamers en mijn hond,<br /></span>
+  <span class="i0">mijn vrienden en vriendinnen...<br /></span>
+  <span class="i0">Ik staar nog ééns in 't rond,<br /></span>
+  <span class="i0">en streel mijn armen Setter,<br /></span>
+  <span class="i0">en 't liefelijk whisky-stel...<br /></span>
+  <span class="i0">Ge zult mij niet vergeten<br /></span>
+  <span class="i0">of hoonen, is het wel?<br /></span>
+  <span class="i0">De zoete schijn der lampen,<br /></span>
+  <span class="i0">de glimmers in mijn haard,<br /></span>
+  <span class="i0">mijn pijpje en mijn huisjas,<br /></span>
+  <span class="i0">en 't geen er was vergaard<br /></span>
+<span class="pagenum" title="8"></span><a id="p_8"></a>
+  <span class="i0">aan wetenschap en schoonheid<br /></span>
+  <span class="i0">in d'eiken boekenschrijn...<br /></span>
+  <span class="i0">het zal m'in twee, drie dagen<br /></span>
+  <span class="i0">zoo vèr en dierbaar zijn.<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<div class="figcenter" style="width: 372px;">
+<img src="images/ill_p008.png" width="372" height="620" alt="" title="" />
+</div>
+
+<div class="poem" style="width: 18em;">
+
+<div class="head">
+  (<i>Vertroosting aan Melis Stoke van George van Raemdonck</i>)
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Mijn prima tennis-racket,<br /></span>
+  <span class="i0">mijn hagelnieuwe fiets,<br /></span>
+  <span class="i0">zal 'k u nog ééns beroeren,<br /></span>
+  <span class="i0">belooft ge mij nog iets?...<br /></span>
+<span class="pagenum" title="9"></span><a id="p_9"></a>
+  <span class="i0">Ik ga een brits beslapen,<br /></span>
+  <span class="i0">met òndergoed aan 't lijf,<br /></span>
+  <span class="i0">en bruine boonen eten...<br /></span>
+  <span class="i0">...ik ril terwijl 'k dit schrijf!<br /></span>
+</div>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ach, ware er bloed te plengen<br /></span>
+  <span class="i0">voor Vaderland en Vorst,<br /></span>
+  <span class="i0">dat ware altans sportiever,<br /></span>
+  <span class="i0">dan kwatta, kool en worst.<br /></span>
+  <span class="i0">Ach, waren er nog andere<br /></span>
+  <span class="i0">gevaren in het spel,<br /></span>
+  <span class="i0">dan vlooien, of dan zuchten<br /></span>
+  <span class="i0">in een bedompte cel...<br /></span>
+  <span class="i0">Dàn zoude ik vroolijk juichen,<br /></span>
+  <span class="i0">en 'k had' mijn bajonet<br /></span>
+  <span class="i0">aan den meest blanken slijpsteen<br /></span>
+  <span class="i0">eens extra-scherp gewet...<a id="FNa_A" href="#FN_A" class="fnanchor"><sup>A</sup>)</a><br /></span>
+  <span class="i0">Helaas, het geldt niet vechten,<br /></span>
+  <span class="i0">doch loopen in de pas<br /></span>
+  <span class="i0">met een belachelijk mutsje<br /></span>
+  <span class="i0">en in een grijzen jas...<br /></span>
+</div>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">De koningin doet roeren<br /></span>
+  <span class="i0">in 't land de landstorm-trom...<br /></span>
+  <span class="i0">'k Ben lichting 1912<br /></span>
+  <span class="i0">en weerbaar... dus ik kom!<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<hr class="fnsep" />
+
+<div class="footnote"><a id="FN_A" href="#FNa_A" class="label"><sup>A</sup>)</a> Als
+Melis Stoke maar eerst eens afgeëxerceerd is, zal hij
+begrijpen, dat hij nooit met een slijpsteen aan zijn bajonet mag komen!
+[Corr.]</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="10"></span><a id="p_10"></a></p>
+
+<h3><a id="b_II"></a>II.</h3>
+
+<p class="subh3">VAN DEN BURGER, DIE MELIS STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE ZAL WORDEN,
+AAN ZIJN MILITAIRE ZÈLF.</p>
+
+<p class="aanhef3">Mijn allerminst verachtelijke, en in zekeren zin benijdenswaardige
+vriend!</p>
+
+<p>Ja zeker, ik noem u benijdenswaardig! Gij gaat de vreugde beleven, van
+uw eigen-zelf, te mogen toetsen aan het ruw klimaat der militaire
+samenleving. Voorzeker, het is een proef, waaruit ge evenzeer als een
+beest, zoogoed als gelouterde Phoenix te voorschijn zult kunnen komen.
+Ik vertrouw op het laatste. Ge houdt al te zeer vast aan wat ge noemt uw
+burger-ik. Ge houdt mij echter ten goede, dat ik deze term stempel met
+de qualificatie: bekrompenheid. Uw eigen, sterke Zelf is verheven, of
+behoort dat te zijn, boven zuiver uiterlijke invloeden van civielen of
+burgerlijken aard. Wat doet het er toe, of een schoone vrouw u laat
+dansen naar haar grillen, of dat een afgunstige onderofficier u zijne
+kwade luimen doet ondergaan? In beide gevallen is uw persoon onderworpen
+aan van hoogerhand gestelde krachten: in het eerste geval de eeuwige
+kracht Vrouw, in het tweede de tijdelijke overmacht van vak-kennis.</p>
+
+<p>Leer de vrouwen kennen, en ge zijt hun slaaf niet meer; geef u de moeite
+eenige reglementen uit uw hoofd te leeren, en geen macht zal u
+weerhouden zelve tot den rang van onderofficier of officier op te
+klimmen.</p>
+
+<p>Mijn raad is zoo simpel: cultiveer uw krachtig zelf. Mijn zeer waarde,
+van af ons eerste levensuur warm wij tesamen, en nóg kennen wij elkander
+niet volkomen... wie zal ooit zijn dubbel-ik leeren doorgronden? Eerder
+nog begrijpt men de verzwegen gevoelens een er beminde gade. Daarom
+zullen wij elkander niet observeeren, het zou tot niets dienen; wie
+zijne vrouw blijft gadeslaan kweekt eerder misverstand dan wederzijds
+vertrouwen.</p>
+
+<p>Veeleer is het de heilige impuls van het Goede dat ons, mits vrij <span class="pagenum" title="11"></span><a id="p_11"></a>van
+afleidende ijdelheden, handelen doet. Zoo is het met ons dubbel-ik, het
+militaire en het civiele; de maatschappelijke verhoudingen doen ons, als
+in een huwelijk onafscheidelijk voor elkander bestemd zijn<ins class="corr" id="corr1" title="Bron: ,">.</ins> Het kind
+dat geboren wordt, is in onze maatschappij door zijn geboorte-uur tot
+eene militie lichting aangewezen...</p>
+
+<p>Er is slechts één enkel ding, dat ik, uw burger-ik, u in het militaire
+bestaan kan medegeven; het is niet iets materieels, als worst of kaas
+of ham... dergelijke zaken krijgen Pruisische soldaten mee, want hun
+burger- en militaire-zelf zijn niet verscheiden... Wat ik, uw burger-ik,
+u kan meêgeven is het kostelijk bezit der Humor!</p>
+
+<p>De Humor is de heerlijke gave, die het slechte vergefelijk en het goede
+genietbaar maakt, die den leugen als een dwaling, en de waarheid als
+natuurlijkheid doet zien, en die de schijnbare onrechtmatigheden en
+verschillen nivelleert tot ééne vlakte van wijd uitzicht en waarachtigen
+eenvoud.</p>
+
+<p>Voorzeker, het <i>is</i> moeilijk uw zelf-cultuur te onderwerpen aan uniforme
+tucht, maar het is beter, en moeilijker nog onder dien schijn van
+willekeur den utiliteitsgrond te blijven voelen. Blijf met uw voeten op
+dien vasten bodem staan, en hef uw glimlachend hoofd boven de golven van
+bezwaarlijkheid, die u zullen omspoelen.... wellicht tot aan den mond.
+En de zoute smaak, die de spatten u zullen schenken, zij u een proefje
+van 't geen den werkman in zijn dagelijksch eten hindert.</p>
+
+<p>Tot nu toe is uw levensfilosofie een volkomen rustig-theoretische
+geweest...</p>
+
+<p>Wellicht zult ge dat gestijlde gebouw zien ineenstorten, door de
+factoren van het bezwaarlijk leven, die de omgang met de arbeidende
+klasse u als on-elimineerbaar zal doen kennen.</p>
+
+<p>Daarom is het, mijn waarde, dat ik u &bdquo;in zekeren zin benijdbaar&rdquo; noem.</p>
+
+<div class="floatright" style="width: 20em;">
+ Geloof mij, en tot wederziens en beter<br />
+ <div style="padding-left: 4em;">begrijpen wellicht...<br />UW BURGER-ZELF.</div>
+</div>
+
+<div class="clear"></div>
+
+<p><span class="pagenum" title="12"></span><a id="p_12"></a></p>
+
+<h2><a id="DAGBOEK"></a>UIT HET MILITAIRE DAGBOEK VAN MELIS STOKE.</h2>
+
+<p class="datum2"><i>10 Maart 1916.</i></p>
+
+<p>...Ik zit in het lokaal waarin wij, honderden burgers van&mdash;hoe
+wonderlijk&mdash;één en dezelfden leeftijd, tezamen zijn gekomen om soldaat
+te worden.</p>
+
+<p>Honderden kleine drama's op één dag, geduldige lezer, en ge hebt
+het niet geweten! Ach, dagelijks spelen zich om ons heen duizenden
+kleine drama's af: een vlieg in de soep, een lekke fietsband van een
+plattelands-geneesheer, of een kip gestolen... wij weten het niet. En
+toch zijn het drama's, dramatischer drama's wellicht dan die groote,
+waarvan de dagbladen ons vertellen, en die ons besef volkomen te boven
+gaan... een transportschip getorpedeerd, een lange lijst vermisten, een
+dorp in puin... wiens adem stokt er nog bij?</p>
+
+<p>Onze drama's zijn van minimale belangrijkheid, en wij schreeuwen zóó
+luid en aanhoudend door elkander, dat ons besef er door insluimert.</p>
+
+<p>Er zitten hier 24-jarigen met baarden, en 24-jarigen met
+kindergezichten; er zijn hier 24-jarigen wier vrouwen buiten wachten, en
+24-jarigen uit wier zakken rollen chocolade van moeder-thuis steken.</p>
+
+<p>Ik wist niet, dat er zóóveel verschillende soorten van 24-jarigen waren!
+Persoonlijk reken ik mij tot de 24-jarigen, die: &bdquo;aan een drukke studie-
+en werkkring ontrukt zijn&rdquo;.</p>
+
+<p>Ons drama is van uitsluitend moreelen aard! Wat laten wij achter?... wat
+dictaten, wat half-àf werk, wat onnutte en wat strikt òn-ontbeerlijke
+zaken... kortom de inhoud van een requisieten-kamer van een
+tooneelgezelschap dat &bdquo;gezelschappelijke stukken&rdquo; vertoont.</p>
+
+<p>Wat de anderen achterlaten, kan ik bij verre na niet nagaan. De man
+naast mij, naar zijn adem te oordeelen, een ledige jenever-flesch, en
+die tegenover mij een huilende vrouw... Enfin, dat alles zal ik nog
+vernemen!</p>
+
+<p>Ik zal een dagboek houden; dat denkbeeld geeft mij wat rust. Daardoor
+heb ik mijn houding bepaald tot eene beschouwende.</p>
+
+<p>Want ik wist eerst werkelijk niet of ik moest mede-tieren of niet...
+<span class="pagenum" title="13"></span><a id="p_13"></a>nu
+ik mijn houding bepaald heb, gevoel ik mij waarlijk pleizierig.</p>
+
+<p>Of iemand zich voor mijn dagboek interesseeren zal? Ik weet het niet.</p>
+
+<p>De menschen lezen altijd weer over datzelfde simpele thema: de liefde.
+Waarom zouden ze niet over &bdquo;den dienst&rdquo; willen lezen?</p>
+
+<p>De liefde en de krijgsdienst... ze voltrekken zich immers aan iederen
+levenden mensch!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Het getier houdt aan; het is of ik een meeting bijwoon, zonder sprekers.</p>
+
+<p>Toch, er is er een; hij draagt uniform en beklimt een stoel. Meer uit
+nieuwsgierigheid dan eerbied verstomt het getier.</p>
+
+<p>&bdquo;Vanaf dit oogenblik&rdquo;, zegt de redenaar, &bdquo;staan jullie onder militairen
+tucht&rdquo;.</p>
+
+<p>Het gehuil verdubbelt...</p>
+
+<p>Men voert ons met vieren de stad door.</p>
+
+<p>Mijn broer wenkt mij toe uit een venster.</p>
+
+<p>Ik glimlach... ietwat zuur.</p>
+
+<p>Vrouwen loopen mede met den stoet, havelooze vrouwen.</p>
+
+<p>Opeens vind ik mijn jas veel te mooi; ik zet mijn kraag op...</p>
+
+<p>Vreemd... dit is het eerste &bdquo;sociale gevoel&rdquo; van mijn leven...</p>
+
+<p>Daarom moet ik, ditmaal oprecht, even lachen...</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>De rest is een roes...</p>
+
+<p>Wij naderen de kazerne... wij gaan het hek binnen... het volk blijft
+achter.</p>
+
+<p>Een kort, reëel besef van het feit: dat wij nu &bdquo;soldaten onder elkaar
+zijn&rdquo;.</p>
+
+<p>Inderdaad, er is geen vrouw op het wijde kazerneplein te ontdekken; maar
+des te meer soldaten.</p>
+
+<p>Ik heb nog nooit zulke soldaten gezien; ze dragen geen blinkende
+uniformen en wapenen, maar grauwe kleeren, vol modder; zooiets als
+schoonmaaksters, maar dan in het mannelijk.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="14"></span><a id="p_14"></a></p>
+
+<p>Een naamloos wee stijgt mij naar de keel: aardappelenschillen...
+dwijlen... emmers... zeepwater......!!!</p>
+
+<p>Een roode sergeant-majoor leest ons de krijgsartikelen voor; hij vergeet
+komma's en punten.... begrijpt de moeilijk-officieele zinswendingen zelf
+niet.</p>
+
+<p>Telkens verheft hij even den stem, dan hooren wij: &bdquo;<i>doodstraf</i>&rdquo;, &bdquo;<i>dood
+door den kogel</i>&rdquo;, &bdquo;<i>de kogel</i>&rdquo;<ins class="corr" id="corr2" title="Bron: ,">.</ins>
+De man naast mij siddert; ik ben
+veel banger voor de aardappels en het zeepwater en de dwijlen.</p>
+
+<p>Men brengt ons naar groote slaapvertrekken.</p>
+
+<p>Ik val neer op een vuilen ijzeren krib; mijn mooie jas kreukt....</p>
+
+<p>Een handvol cigaretten geef ik om mij heen.</p>
+
+<p>Zwarte, vuile handen zijn gretig naar mij uitgestrekt<ins class="corr" id="corr3" title="Niet in Bron.">.</ins></p>
+
+<p>Ik geef nòg meer cigaretten... mijn koker is leeg... er is er geen meer
+over voor mij-zelf.</p>
+
+<p>Dan steekt een der groezelige handen mij een sigaret toe.</p>
+
+<p>&bdquo;Hier, je heb' er zelf geen meer over!&rdquo;</p>
+
+<p>Ik kijk verbaasd op. De man lacht wat verlegen: &bdquo;Ik had 'er twéé
+genòme!&rdquo;</p>
+
+<p>Dan lach ik; ook ditmaal oprecht...</p>
+
+<p>Het is het tweede &bdquo;sociale oogenblik&rdquo; van mijn leven.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p class="datum2"><i>13 Maart.</i></p>
+
+<p>Ik kan nog niet aan mijn dagboek werken. De indrukken zijn tévele. Ik
+wist niet, dat het volk zóózeer geleek, op de menschen die over &bdquo;het
+volk&rdquo; praten. Men kleedt ons in uniforme kleedingstukken.</p>
+
+<p>Dat is prettig.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p class="datum2"><i>14 Maart.</i></p>
+
+<p>Mijn mooie jas hangt thuis. Ik loop nu in uniform, en groet op straat
+méér menschen dan ooit te voren. Ik ken ze niet eens persoonlijk. Als ik
+ze niet groet, krijg ik straf.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="15"></span><a id="p_15"></a></p>
+
+<p class="datum2"><i>18 Maart.</i></p>
+
+<p>Neen, het wordt geen dagboek; het worden losse notities... Ik stuur ze
+in bij de redactie van de &bdquo;<i>Groene</i>&rdquo;.</p>
+
+<p>Ik noem ze:</p>
+
+<h2><a id="KANTTEEKENINGEN"></a>KANTTEEKENINGEN VAN EEN LANDSTORMPLICHTIGE.</h2>
+
+<h3>I.</h3>
+
+<p class="subh3">(Notities uit een militair zakboekje, door onzen medewerker Melis Stoke
+in de omgeving van de Oranje Nassau-kazerne te Amsterdam gevonden.)</p>
+
+<hr class="hr20" />
+
+<div class="rijm">RIJM-KRONYCK.</div>
+
+<div class="krijg">Krijgszangen I.</div>
+
+<div class="poem" style="width: 31em;">
+<div class="head">
+  <i>De Landstorm Recruut vraagt...</i>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik vraag om werk,<br /></span>
+  <span class="i1">...men schenkt mij slappe koffie,<br /></span>
+  <span class="i1">wat lijfgoed, twee paar schoenen en een &bdquo;kug&rdquo;.<a id="FNa_B" href="#FN_B" class="fnanchor"><sup>B</sup>)</a><br /></span>
+  <span class="i0">Ik hoop op &bdquo;werk&rdquo;...<br /></span>
+  <span class="i1">...ha, wij gaan exerceeren...<br /></span>
+  <span class="i1">...tien tellen... 't sneeuwt... naar de chambrée terug.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik vraag een pak,<br /></span>
+  <span class="i2">...men laat m' in burger loopen,<br /></span>
+  <span class="i0">hetgeen géén krijgsmansziel in eere doet<br /></span>
+  <span class="i0">'k vraag een geweer<br /></span>
+  <span class="i1">...en wilde gaarne vechten...<br /></span>
+  <span class="i1">...men geeft m' een stoffer slechts, dien 'k voeren moet.<br /></span>
+</div>
+<span class="pagenum" title="16"></span><a id="p_16"></a>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik vraag de kans<br /></span>
+  <span class="i1">een eerekruis te winnen,<br /></span>
+  <span class="i1">doch weet niet hòe een krijgsdaad te begaan,<br /></span>
+  <span class="i0">en stiekem hoop<br /></span>
+  <span class="i1">ik op de Willemsorde,<br /></span>
+  <span class="i1">door netjes recht-op voor mijn krib te staan.<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<div class="figcenter" style="width: 372px;">
+<img src="images/ill_p016.png" width="372" height="446" alt="Teekening van Johan Braakensiek." title="" />
+<span class="caption">Teekening van Johan Braakensiek.</span>
+</div>
+
+<div class="poem" style="width: 31em;">
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik vraag een post...<br /></span>
+  <span class="i1">een postje van vertrouwen,<br /></span>
+  <span class="i1">waaraan Gevaar en Eer verbonden zijn,<br /></span>
+  <span class="i0">doch mocht slechts ééns<br /></span>
+  <span class="i1">&mdash;, met twee, drie kameraden,&mdash;<br /></span>
+  <span class="i1">(om kaas) de keuken in gezonden zijn.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik wilde graag<br /></span>
+  <span class="i1">een vijand gaan bedreigen,<br /></span>
+  <span class="i1">doch zie slechts goede vrienden om mij heen,<br /></span>
+<span class="pagenum" title="17"></span><a id="p_17"></a>
+  <span class="i0">en de sergeant<br /></span>
+  <span class="i1">zegt &bdquo;vent kijk naar je eige,&rdquo;<br /></span>
+  <span class="i1">&bdquo;Je grootste vijand is je stijve been!&rdquo;<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik vraag niet meer,<br /></span>
+  <span class="i1">het is niet goed te vragen,<br /></span>
+  <span class="i1">en draag&mdash;leergierig&mdash;dus mijn Landstorm-lot.<br /></span>
+  <span class="i0">Wanneer ik vraag<br /></span>
+  <span class="i1">of ik een zwaard mag dragen,<br /></span>
+  <span class="i1">dan ga ik een-twee-drie in het cachot.<br /></span>
+</div>
+<div class="head">
+  <i>Conclusie.</i>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Dus doe ik zwijgzaam slechts mijn plicht,<br /></span>
+  <span class="i0">en komt de vijand,... best!<br /></span>
+  <span class="i0">Dan zwaai ik juichend mijn geweer,<a id="FNa_C" href="#FN_C" class="fnanchor"><sup>C</sup>)</a><br /></span>
+  <span class="i0">en schiet hem voor zijn t-st.<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<hr class="fnsep" />
+
+<div class="footnote"><a id="FN_B" href="#FNa_B" class="label"><sup>B</sup>)</a> Soldatenbroodje. Corr.</div>
+
+<div class="footnote"><a id="FN_C" href="#FNa_C" class="label"><sup>C</sup>)</a> Het geweer heb ik echter nog niet.</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="18"></span><a id="p_18"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_I"></a>I.</h3>
+
+<h4><i>Onze Analphabeet.</i></h4>
+
+<p>Onze analphabeet heet Jacob, en hij is uit de provincie. Intusschen
+heeft hij gretig gebruik gemaakt van de hem hier geboden gelegenheid,
+om zich verder te ontwikkelen. Er zijn namelijk cursussen ingesteld
+in allerlei nuttige vakken, en Jacob was een der eersten die zich vol
+ijver aanmeldde. Alleen zijn keuze bevredigt mij niet geheel....
+Hij koos namelijk <i>stenographie</i>. &bdquo;Maar och, als je dan toch leert
+schrijven&rdquo;&mdash;antwoordde hij mij&mdash;&bdquo;dan doe je toch beter het direct vlug
+te leeren doen!&rdquo;</p>
+
+<h4><i>De &bdquo;moffen&rdquo;<ins class="corr" id="corr4" title="Niet in Bron.">.</ins></i></h4>
+
+<p>Het percentage der Duitsche Nederlanders is in mijn sectie niet klein.
+Velen hunner zijn voor het eerst in het land, vanwaar hun ouders eenmaal
+kwamen. Gemeenlijk worden zij, zonder eenige politieke bijbedoeling,
+aangesproken als &bdquo;mof&rdquo;, in bewoordingen als: &bdquo;zeg mof, hè je een
+centimeter tabak voor mij?&rdquo; of &bdquo;mof, hè je je broodkaart wel
+meegebracht?&rdquo;<a id="FNa_D" href="#FN_D" class="fnanchor"><sup>D</sup>)</a> Zij doen groote moeite, de in min-of-meer onberispelijk
+Nederlandsch uitgesproken bevelen hunner sergeanten en korporalen te
+begrijpen; alleen bij de theorie, (een soort grove hersengymnastiek)
+ondervinden zij wel eens de bezwaren hunner buitenlandsche educatie.</p>
+
+<p>Het doet mij wel eens wonderlijk aan, te hooren, hoe de instructeur hen
+ijverig bijbrengt hoe sterk ons leger is, en hoeveel mitrailleurs wij
+bezitten per regiment.</p>
+
+<p>In verhollandscht Duitsch herhalen zij de getallen, en men corrigeert
+zorgvuldig eventueele over- of onderschattingen.</p>
+
+<p>Opdat zij goed op de hoogte zullen geraken.</p>
+
+<p>En de regeering is blijkbaar zeer op hen gesteld; dit is nog gebleken,
+toen het voorstel van B. en W. van Amsterdam, om hen&mdash;met het oog op het
+pokken-gevaar&mdash;niet in te lijven, werd afgewezen.</p>
+
+<p>Zij zijn dan ook Nederlanders nu, en dragen onzen uniform. Vanmorgen
+<span class="pagenum" title="19"></span><a id="p_19"></a>sprak ik met een hunner over den oorlog; &bdquo;<i xml:lang="de">wir</i>&rdquo; verzekerde mij de
+Nederlander, &bdquo;<i xml:lang="de">werden siegen!</i>&rdquo;</p>
+
+<h4><i>&bdquo;Kat en muis&rdquo; en andere spelletjes.</i></h4>
+
+<p>Vandaag was het mooi weer. Wij zijn naar een speelterrein geweest, en
+wij speelden er kat en muis. Kees, die reeds drie kinderen heeft, &bdquo;was
+'m&rdquo;. Jan, wiens vrouw in de kraam is, werd gepakt, en Karel, die mij
+vertelde, dat z'n gezin moeite heeft van de uitkeering rond te komen,
+viel lang-uit op zijn gezicht.</p>
+
+<p>Om half vier waren wij weer in de kazerne, en om kwart over vieren
+gingen wij naar huis. Ik liep op met Piet. Piet draagt een kwartiermuts
+op straat, omdat hij geen kepi wil koopen; z'n vrouw kan 't geld wel
+beter gebruiken. Hij liep zeer snel, want z'n vrouw was ziek thuis. &bdquo;En
+ik&rdquo;&mdash;lachte hij&mdash;&bdquo;heb den heelen middag kat en muis gespeeld.... als het
+ten minste nog maar exerceeren geweest was!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Het staat in de reglementen,&rdquo; antwoordde ik.</p>
+
+<p>&bdquo;De reglementen hebben het over militieplichtigen,&rdquo; ontkende hij&mdash;&bdquo;wij
+zijn geen sn-tneuzen van twintig!&rdquo;</p>
+
+<p>Toen wist ik alleen nog te zeggen: &bdquo;jullie trouwen te vroeg!&rdquo;</p>
+
+<h4><i>De kwartierzieke.</i></h4>
+
+<p>Gisteren is mijn kamergenoot Z.... ziek thuis gekomen, en van morgen
+heeft hij zich opgegeven voor den dokter. Dit geschiedde tusschen
+reveille en morgenappèl, terwijl wij allen binnensmonds mopperend, de
+stugge broeken en tunieken om onze nog slaapslappe lichamen heeschen en
+de beenen omwonden met windsels uit scheurgrage substantie. Deze levée
+en masse is de onveranderlijk tragi-comische introductie tot een nieuwen
+dag van reeds lang bekende verdeeling.... en de uren van vrijheid hebben
+voor mij geen bekoring, wanneer ik ze van tevoren op de minuut bepalen
+kan. Zoo was dan vanmorgen het ziek-zijn van onzen kameraad een
+gebeurtenis, en als zoodanig belangrijk.... want, wat er buiten de
+kazerne geschiedt, blijft voor de vele honderden menschen die het gebouw
+<span class="pagenum" title="20"></span><a id="p_20"></a>bewonen onbekend, tot 's middags vijf uur... alswanneer wij het
+ochtendblad lezen.</p>
+
+<p>De dingen gingen hun gewonen gang, die weinig meer poëtische elementen
+bevat, dan de reglementen, die hem regelen; want wie zou het wagen de
+volgorde van: 1e aankleeden, 2e dekens opvouwen, 3e wasschen, op eigen
+initiatief te veranderen? Slechts schroomvallig veroorlooft de een of
+andere weeldemensch zich eene uitbreiding in punt 3.</p>
+
+<p>Na de opeenvolging dezer gebeurlijkheden dan, ontwikkelde zich de dag
+zoo als een roos, nl. op dezelfde wijze als alle reeds verbloeide en
+toekomstige.</p>
+
+<p>Het weder&mdash;naast den bataljons-commandant de hoogste
+force-majeure&mdash;maakte ten slotte verder buiten-zijn onmogelijk, zoodat
+onze weerbaarheid verdere ontwikkeling verkrijgen zou op de, in dien
+tijd oppervlakkiglijk van nacht- en consumptie-vuil gereinigde,
+chambrée. Daar werden, volgens voorschrift, tafels en banken op de
+ijzeren kribben geworpen, om voldoende ruimte te winnen.... en pas bij
+deze haastige bezigheid was het, dat wij onzen zieken vriend terug
+vonden.</p>
+
+<p>Een in allerhaast opgeruimde bank scheerde hem rakelings langs het
+hoofdkussen en plofte neer op zijn krib....</p>
+
+<p>&bdquo;Hoe gaat het ermee?&rdquo; vraagde ik belangstellend.</p>
+
+<p>Hij kroop dieper onder de dekens, en rilde: &bdquo;koorts!&rdquo;</p>
+
+<p>Werkelijk, Z.... is geen simulant, en hij vertelde, hoe de
+korporaal-ziekenvader met zijn horloge in de hand de diagnose had
+uitgesproken. Er was geen plaats in de ziekenzaal, dus werd hij naar
+zijn eigen bed verwezen. Ook lange Jan en smalle Barend, twee mijner
+vrienden, waren inmiddels nader getreden en spanden zich in, leunend
+tegen het bed, om uit hunne herinnering alle koorts-gevallen met
+doodelijken afloop op te roepen, waarvan zij persoonlijk getuige geweest
+waren.</p>
+
+<p>De zieke zweeg, en sloot vermoeid de oogen; toen de anderen zwegen,
+opende hij ze, en glimlachte: &bdquo;die ziekenvader hè? zoo goeiïg.... net
+een wijf, zoo zorgzaam!&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="21"></span><a id="p_21"></a></p>
+
+<p>Jan en Barend gingen daarop niet in, doch gingen voort, het ziektegeval
+te bespreken:</p>
+
+<p>&bdquo;Hij rilt effectief!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Kijk, z'n voorhoofd es bezweet weze!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Hij heb de koors!&rdquo;</p>
+
+<p>De machtstem des sergeants beval ons, in twee gelederen aan te treden.</p>
+
+<p>Even later stapten ruim vijftig landstormplichtigen de chambrée rond,
+maakten rechts- en links om's, en zwaaiden de armen. Het gloeikousje in
+de lamp brak in wit stof uiteen, het vloervuil dwarrelde op onder den
+krachtigen tred, bevelen klonken....</p>
+
+<p>In de krib lag, diep onder zijn wolletje, de zieke.</p>
+
+<p>Hij rilde; hij had &bdquo;de koors&rdquo;.</p>
+
+<hr class="hr20" />
+
+<div class="rijm">RIJM-KRONYCK.</div>
+
+<div class="krijg">Krijgsmanszangen II.</div>
+
+<div class="poem" style="width: 23.5em;">
+<div class="head">
+  <i>Ode aan mijn Wapenrok.</i>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik heb mijn wapenrok gekregen,<br /></span>
+  <span class="i0">en, 's morgens vroeg op de chambrée,<br /></span>
+  <span class="i0">dien aangedaan, en toen terdege<br /></span>
+  <span class="i0">(<i>pardon</i>) de broek-gesp vastgeregen...<br /></span>
+  <span class="i0">...en 'k ging als vecht-soldaat in zee...<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik heb mijn rok op straat gedragen,<br /></span>
+  <span class="i0">en duizend maal gesalueerd...<br /></span>
+  <span class="i0">...zoo gaat het voortaan alle dagen...<br /></span>
+  <span class="i0">...Ik speur naar sterren, streepen, kragen...<br /></span>
+  <span class="i0">ach, vélen zijn gegradueerd!<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik streel verheugd mijn gulden knoopen,<br /></span>
+  <span class="i0">die talrijk zijn, en bijster mooi...<br /></span>
+  <span class="i0">En hang mijn overjas graag open,<br /></span>
+  <span class="i0">om goed in 't oog te laten loopen:<br /></span>
+  <span class="i0">mijn simpel, koninklijk emplooi!<br /></span>
+</div>
+<span class="pagenum" title="22"></span><a id="p_22"></a>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Doch 's nachts als d'anderen &bdquo;ingemaft&rdquo; zijn,<br /></span>
+  <span class="i0">dan denk ik, starend naar mijn jas:<br /></span>
+  <span class="i0">&bdquo;mijn ijdelheid zou wèl gestraft zijn...<br /></span>
+  <span class="i0">&bdquo;als drie-kwart van ons neergepaft zijn,<br /></span>
+  <span class="i0">&bdquo;en ik... in jou gesneuveld was!...&rdquo;<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Wie weet, wat wij nog eens beleven,<br /></span>
+  <span class="i0">o jas!... ik denk er dikwijls an...<br /></span>
+  <span class="i0">...<i>jij</i> bent dan nèt zoo grijs gebleven...<br /></span>
+  <span class="i0">...alleen ontwaart men, misschien, èven<br /></span>
+  <span class="i0"><ins class="corr" id="corr5" title="Bron: &nbsp;..">...</ins>een gaatje met wat rood d'r an...<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<hr class="fnsep" />
+
+<div class="footnote"><a id="FN_D" href="#FNa_D" class="label"><sup>D</sup>)</a> Toen bestonden de Nederlandsche broodkaarten nog niet.
+Corr.</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="23"></span><a id="p_23"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_II"></a>II.</h3>
+
+<h4><i>Maand-overzicht.</i></h4>
+
+<p>Het is nu een maand geleden, dat ik met u te samen ging wonen, Jan,
+Gerrit, Gijs en Jacob, en in dien maand zijn wij soldaten geworden.</p>
+
+<p>Velerlei hebben wij te samen genoten en verfoeid... en ik zoude... Ha!
+ik zoude veel, veel meer vastgehouden hebben, van hetgeen ons overkwam,
+indien niet zoo schaarsch geweest waren de vrije uren, waarin ik dit,
+mijn besmoezeld zakboek, te voorschijn brengen mocht, en er in
+neerschrijven ons gemeenschappelijk leed.</p>
+
+<p>In dien tijd zijn een viertal onzer vader geworden, en even zoovelen
+hebben hunne verkeering gewisseld; gisteren was er een broodje te weinig
+aan het ontbijt, en verleden week is een onzer overleden.</p>
+
+<p>Overigens waren de dagen aan elkaar gelijk. En voor ons is het
+perspectief der wachtende weken wijd, emotieloos en grauw, als de in
+zonnebrand vertrillende einder van eene zandwoestenij.</p>
+
+<p>Waarin ik slechts substantieel voel mijne aanteekeningen, hard en
+onbedekbaar als kantige steenen, waartegen wij vruchteloos schoppen op
+onzen langen marsch naar het onbekende...</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>9 April, Zondagmorgen.</i></h4>
+
+<p>Zooeven ben ik mijn bad ontstegen; juist is het geklok van het
+wegstroomend, modderig water, vergorgeld, en als ik mijn eigen
+slaapkamer betreed, omvangt mij daar de stilte als de mystieke
+plechtigheid eener sinds lang verlaten abdij. Om zeven uur, twee uren
+geleden, verliet ik de chambrée, waar de Zondagmorgen aanbrak in
+feestelijk getier, vol pijnlijke geeuwen echter van mijne vele
+kamergenoten, wier Zaterdagavond zich in bier en brandewijn ontwikkeld
+had.</p>
+
+<p>En nog slechts flauwelijk herinner ik mij, hoe zij, bij het avondappèl
+ietwat waggelend voor hunne stroozakken stonden, vriendelijk <span class="pagenum" title="24"></span><a id="p_24"></a>lachend
+tegen den strengen sergeant, met het kennelijk doel daardoor een
+sympathieken en onschuldigen indruk teweeg te brengen.</p>
+
+<p>Nu ik weer rustig bij mijn eigen haardje zit, overdenk ik deze week,
+waarin één oogenblik was, waarin de realiteit van onze militaire
+bestemming doorgeschemerd heeft.</p>
+
+<p>Dat waren vreemde dagen; het was, alsof, naarmate de krijgsgeruchten
+duidelijker verneembaar werden, al ons doen beteekenis verkreeg.</p>
+
+<p>Het &bdquo;verspreiden&rdquo;, dat wij oorspronkelijk als eene moeilijke
+orde-oefening beschouwd hadden, bleek ons plotseling eene manoeuvre te
+zijn, om onverwacht invallend vuur te ontkomen; het doodstil liggen op
+den viezen grond van het exercitie-terrein, met het geweer in de armen,
+en het hoofd diep weggedoken, eene oefening, die ons tegengestaan had om
+de noodzakelijk daaraan verbonden bevuiling van handen en tuniek, kreeg
+opeens de sombere beteekenis van schuilen voor levensbehoud.</p>
+
+<p>En zoo meer.</p>
+
+<p>Het is nu ook een week geleden, dat wij onze stroozakken op den vloer
+legden, en de kribben naar de nood-logies sjouwden. Men sprak van
+Duitsche hulptroepen, n.b. Den nacht daarop sliepen wij weinig.</p>
+
+<p>De vloer was hard, en de toekomst ongewis.</p>
+
+<p>Ik herinner mij, hoe een pijnlijke spanning ontstond gedurende den nacht
+door eene gebeurtenis, die&mdash;zonder de alarmeerende berichten der laatste
+dagen&mdash;onopgemerkt gebleven zou zijn.</p>
+
+<p>Op het rangeerterrein voor de kazerne n.l., waar reeds sinds
+onheugelijke tijden een roode-kruis-trein staat te roesten, was
+bewegelijkheid. De wagens rammel-bonkten tegen elkander, er klonken
+hoornsignalen, en stoom siste. Wij lagen allen stil in de donkere
+chambrée op ons stroo, en luisterden; niemand sprak, doch er was
+aandacht in de stilte, spanning zelfs, die gebroken werd door gebrom in
+een hoek: &bdquo;daar komme wij nog es in terug!&rdquo;</p>
+
+<p>Niemand antwoordde: ieder hield zich slapende.</p>
+
+<p>En het gerammel en gestoot ging verder...</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="25"></span><a id="p_25"></a></p>
+
+<p>'s Morgens lag een groot stuk spoorbaan bloot, als een akelig gat
+tusschen de nog restende wagons.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Afgekeurden.</i></h4>
+
+<p>Langzamerhand heeft zich een nieuw element onder ons ontwikkeld: n.l.
+dat der afgekeurden. Gemeenlijk zijn zij herkenbaar aan burgerkleeding,
+een hooghartigen glimlach van <span xml:lang="fr">bourgeois satisfait</span>, ietwat zwierige en
+on-militaire gedragingen, en veel verlof. De mil. geneesk. dienst toch,
+die, voornamelijk op administratief gebied, zoozeer ijvert in het
+landsbelang, laat perioden van 14 dagen tot circa een jaar verloopen,
+alvorens zij aan afgekeurden de noodige papieren verstrekt, die hun
+algeheele terugtrekking uit het legerverband mogelijk maken. Het is
+geen geheim, dat in het begin van de mobilisatie b.v. iemand na drie
+dagen dienst werd afgekeurd; daarop keerde hij met verlof en voor
+rijks-rekening naar zijn betrekking in het buitenland terug. Na een jaar
+werd hij ontboden om zijne papieren te halen, en kreeg daarbij tot zijne
+verrassing... een jaar soldij (pl.m. &fnof;&nbsp;150.&mdash;). Dergelijke zoete
+perspectieven openen zich voor eenigen onder mijne kameraden, die
+afgekeurd zijn, en geen dienst doen.</p>
+
+<p>Zij zijn een soort blinde-darm in het legerverband, bezoeken de appèls
+in burgerkleeding, als Cook's reizigers een abattoir in Chicago, en
+wandelen kwatta-etend over het exercitie-terrein, dan wel spelen billard
+in de cantine, als schatrijke particulieren.</p>
+
+<p>Op ieder bevel antwoorden zij, rekenend op eene civiele behandeling, met
+het machtwoord <em class="g">afgekeurd</em>.</p>
+
+<p>Een hunner vereerde mij, ter viering van het blijde feit, een sigaar
+met een bandje; een andere&mdash;ietwat angstig aangelegde&mdash;accentueert, uit
+vrees voor her-goedkeuring het inconvenient zijner platvoeten, door zéér
+wijdbeens en hinkend, met een als van smart verwrongen gelaat rond te
+loopen, kreunend bij het passeeren van iederen korporaal of sergeant.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="26"></span><a id="p_26"></a></p>
+
+<h4><i>W.C.-wee.</i></h4>
+
+<p>Stel u voor: een huisje, gelegen aan een ruim, ietwat afhellend,
+exercitie-terrein. Het huisje is niet nader te omschrijven: het terrein
+is grootendeels grauw; ik zeg grootendeels, want rondom het huisje is
+een terrein-strook van verscheidene tientallen meters uitgebreidheid
+donker getint en drassig. Ik onthoud mij van eene verdere verklaring van
+dit verschijnsel, doch prevel slechts iets van verstopten afvoer.</p>
+
+<p>Ten slotte zij medegedeeld, dat op het exercitie-terrein dikwijls, en
+dan langdurig, plat op het aangezicht gelegen wordt... zonder
+gasmaskers.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Reclame-marsch.</i></h4>
+
+<p>Dezer dagen hebben wij met z'n tweeduizenden een Kalverstraatje
+gewandeld. Het was eene z.g. reclame-marsch. Mijne aandoening was
+veel-ledig.</p>
+
+<p>Het is n.l. niet mijne gewoonte door de Kalverstraat te loopen om drie
+uur des namiddags, en ik ontmoette dan ook weinig kennissen. Dan begrijp
+ik, hoe onpleizierig vreemdelingen zich in onze stad moeten gevoelen,
+daar zij en hun gezelschap met dezelfde starre blik aan- en nagestaard
+worden als het met ons geschiedde.</p>
+
+<p>Maar een trotsch gevoel is het, te zien, hoe het geheele verkeer stop
+staat... voor Ons...; zoo iets als de bekende plaat van &bdquo;<span xml:lang="en">His Majesty,
+the Baby</span>&rdquo;.</p>
+
+<p>Enkele burgers, die mij herkenden, wisten, dat zij niet groeten mochten,
+daar het ons verboden is een groet te beantwoorden. Alleen E., een
+automobiel-luitenant, groette mij vriendelijk. Mijn sergeant fronste de
+wenkbrauwen.</p>
+
+<p>Sinds dien dag ken ik een nieuwe luxe: vrij en zonder geleide op straat
+te loopen.</p>
+
+<p>Ik bestraf mijn hond niet meer, als hij een dag er van door gaat...</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="27"></span><a id="p_27"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_III"></a>III.</h3>
+
+<h4><i>Verloven.</i></h4>
+
+<p class="aanhef0"><i>Mei 1916.</i></p>
+
+<p>Wij, soldaten, wenschen de lengte en het aantal der ons van hooger hand
+toegestane verloven gehandhaafd te zien, zooals een huisdier het volume
+van zijn portie voedsel.</p>
+
+<p>En het moge u drie, viermaal gelukken, de etensbak van uwen hond weg te
+nemen, terwijl hij slechts dreigend gromt... er komt een keer, dat hij
+grimmig bijten zal. Intusschen zult ge in het daarop volgend conflict
+de sterkste en machtigste blijken, doch onloochenbaar zal het incident
+eene verkoeling teweeg brengen in de verhouding tusschen u en hem. De
+vergelijking gaat <ins class="corr" id="corr6" title="Bron: eehter">echter</ins> op één punt mank: het zal u n.l<ins class="corr" id="corr7" title="Bron: ,">.</ins> niet mogelijk
+zijn, den hond aan het verstand te brengen, <i>waarom</i> hij zijn gewone
+portie derven moet, terwijl het ons, soldaten, zeer zeker aan het
+redelijk verstand te brengen zoude zijn, welke de reden is van deze
+onaangename onthouding.</p>
+
+<p>En het meerendeel onzer zou deze explicatie, zoo niet getroost, dan toch
+berustend aanvaarden. En in dit opzicht is dus onze wensch dezelfde als
+die van de burger-maatschappij: eenig commentaar van de zijde der
+regeering.</p>
+
+<p>Nu is het grommen luider dan aangenaam is, en het gerucht van incidenten
+en onlusten bereikte ons van het veldleger.</p>
+
+<p>&bdquo;Maar wat wil je?&rdquo; zegt mijn &bdquo;slaapie&rdquo;&mdash;&bdquo;als d'r één man staakt, pakken
+er twee hem op, en douwen hem de pot in... als er een sectie staakt,
+staat er een compie klaar... en tegenover een compie een bataljon, en
+daartegenover weer een regiment, en dan een brigade en dan een divisie,
+en dan vier divisies... en dan?&rdquo;</p>
+
+<p>Ja, meer is er niet heeft de sergeant ons op de &bdquo;tieërie&rdquo; geleerd... en
+opeens flakkeren de oogen van Simon, den stiekemen anti-militarist, en
+hij brult de gemeenplaatsen, die ik vandaag op de parapluie's eener
+demonstreerende menigte geschilderd zag:</p>
+
+<p>&bdquo;Algemeene demobilisatie... geen man en geen cent voor het militarisme;&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="28"></span><a id="p_28"></a></p>
+
+<p>Verder gaan mijne vrienden niet; voor deze stoute geestes-schepping
+staan zij vol ontzag en ontzetting... zooals een groot kunstenaar voor
+zijn meesterwerk!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 331px;">
+<img src="images/ill_p028.png" width="331" height="373" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>Oudjes.</i></h4>
+
+<p>Bij Kon. besluit van 11 dezer is aan Jan Jacob Pisters, milicien der
+lichting 1855 voor de gemeente Nuth, vrijstelling voorgoed van den
+dienst bij de militie verleend.</p>
+
+<p class="right">(<i>St. Ct.</i>)</p>
+
+<p>Bovenstaand bericht, geput uit de &bdquo;N. R. Ct.&rdquo; van Zondagmorgen, deed mij
+in gepeinzen verzinken. Een tachtigjarige is dus voorgoed vrijgesteld
+van den dienst bij de militie! Welk een veteraan! Neen zóó oud zijn er
+bij ons niet. Wèl dommelt gemeenlijk bij een der kachels in de cantine
+een soldaat, dien ik een dikke vijftig geef, doch deze is nog zeer
+weerbaar.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="clear"></div>
+
+<div class="figright" style="width: 390px;">
+<img src="images/ill_p029.png" width="390" height="409" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>Een moment van ontzetting!</i></h4>
+
+<p>Voor het eerst in mijn militairen loopbaan ben ik heviglijk geschrokken;
+niet door het feit, dat dezer dagen mijne schoenen gestolen zijn...
+Wij zijn er reeds lang aan gewend, dat telkens zaken spoorloos uit
+de chambrées verdwijnen, en wij vatten dit op als roof- en plunder
+oefeningen van een mede-krijgsman. De schrik beving mij achteraf, toen
+men mij voorstelde als schadeloosstelling te aanvaarden: ...een paar
+gedragen schoenen! Nu vraag ik u... men zoude mij evengoed in overweging
+kunnen geven, mijns buurmans tandenborstel of oorlepel te benutten. Vol
+afschuw haastte ik mij, deze vraag met <span class="pagenum" title="29"></span><a id="p_29"></a>de wedervraag te beantwoorden:
+of er <i>nieuwe</i> schoenen verkrijgbaar waren. Helaas zag ik mij
+genoodzaakt den fourier te épateeren met het aanvaarden der laatste
+mogelijkheid: vijf weken soldij in ruil voor een nieuw paar schoenen!</p>
+
+<p>Dief! Indien deze regelen u onder de oogen mochten komen, bedenk dan,
+dat ik vijf weken exerceeren zal, zonder daarvoor <ins class="corr" id="corr8" title="Bron: honorar um">honorarium</ins> te
+genieten... Het ergste is, dat men mij van diefstal schijnt te
+verdenken; telkenmaal toch, dat ik met mijn citybag de kazerne verlaat,
+gelast de deurbewaker mij met verwachtingsvolle en bevelende gebaren de
+tasch te open!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Regendag.</i></h4>
+
+<p>Een regendag in de kazerne is, wat een vleeschlooze dag in een
+wildenbeestenspel zijn moet: het eenige noodige ontbreekt, en flauwe
+surrogaten vermogen niet, het te vervangen.</p>
+
+<p>Reeds stemt de simpele kleeding van mijn anders zoo sierlijk
+geuniformden luitenant mij treurig, en met minder genoegen dan
+gewoonlijk, schiet ik zelve de tuchthuisboevenkleedij aan, die hier
+onder den naam van &bdquo;werkgoed&rdquo; verstrekt wordt. In dit goed nu wordt de
+dag gedood. Het begint met urenlange aanslag-oefeningen op de chambrée,
+waarbij gemikt wordt op de meubelen, en lang-uit gelegen op de vloer,
+waarvan de geringe oppervlakte den schutter noodzaakt zijn beenen
+onder de krib te schuiven, en den loop van zijn geweer onder het
+tegenoverstaande bed. Deze omstandigheden suggereeren allerminst
+slagveld-emoties, en de oefening verloopt met de animo, waarmede een
+krasse oude heer op zijn slaapkamer met halters werkt.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="30"></span><a id="p_30"></a></p>
+
+<p>'s Middags klaart het weer wat op, en trekken wij, tot de tanden
+gewapend, de modderzee van het exercitieterrein in, om een paar uur
+later aanmerkelijke hoeveelheden daarvan aan onze doorweekte kleeding
+het slaapvertrek weer binnen te dragen.</p>
+
+<p>Een regendag is te hatelijker, door het gevoelen van een force-majeure,
+die niet die des superieurs is. Er is weifeling in de lucht: wijfeling
+omtrent de indeeling van den dienst,... want op regen is de kazerne niet
+berekend.</p>
+
+<div class="figcenter" style="width: 720px;">
+<img src="images/ill_p030.png" width="720" height="279" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>....Zooals er ook geen rekening gehouden kan worden met schoenendieven
+en andere krachten, die in on-militaire geheimzinnigheid en
+onberekenbaarheid optreden.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>&bdquo;Voor den dokter&rdquo;.</i></h4>
+
+<p>Neen, neen, en nogmaals neen! Voor den dokter wensch ik mij niet aan te
+melden. Niet, omdat de localiteit, waarin de medicus heerscht, mij al
+te zeer aan een ongemeubelde stationswachtkamer derde klasse herinnert,
+doch om het bloote feit, dat ik niet onder verdenking wil geraken van
+simuleeren. Want evenzeer als het meerendeel der drankjes, die een
+huisarts ons verstrekt, naar peperment riekt, is er aan de geneeswijzen
+des militairen dokters een <span class="pagenum" title="31"></span><a id="p_31"></a>onmiskenbaar geurtje van <i>straf</i>. Het moge
+zeer nuttig zijn, iemand, die gedurende den looppas uitvalt, twee dagen
+achtereen na den dienst het bed te doen opzoeken, of een ander, die zijn
+pols bezeerd heeft, hetzelfde recept te geven, ik persoonlijk prefereer
+een meer &bdquo;civiele&rdquo; geneeswijze. Het is zonderling, maar ik, onmuzikaal
+aangelegde, verwar altijd de hoornsignalen, die de zieken naar den
+dokter en de gestraften naar de wacht roepen.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Klein viezigheidje.</i></h4>
+
+<p>Op gevaar af, van mijne superieuren te mishagen, wil ik ook ditmaal
+eindigen met een klein viezigheidje. D.w.z., voor u is het er een...
+voor mij mindere, is het er sinds lang geen meer.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 391px;">
+<img src="images/ill_p031.png" width="391" height="294" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Exercitie met het geweer op de chambrée. Men staat in een lange rij, met
+het geweer in den aanslag.</p>
+
+<p>De sergeant: <i>vuurrrrr!</i></p>
+
+<p>Boven het rikketikketik der geweren klinkt, duidelijk waarneembaar
+het viezigheidje, waarmede Japanners hunnen gastheer het teeken van
+over-verzadigd te zijn geven. In dit geval echter, is het minder
+hoffelijk bedoeld, en de sergeant heeft gelijk, met op strengen toon te
+vragen naar den dader. &bdquo;Wie heeft dat gedaan?&rdquo; roept hij, vergetende dat
+er feitelijk&mdash;integendeel&mdash;iets gelaten is.</p>
+
+<p>Doodsche, pijnlijke stilte.</p>
+
+<p>&bdquo;Wie?&rdquo;</p>
+
+<p>Iedereen kijkt zijn buurman aan met den ernst, die ons alleen op
+belachelijke momenten beheerscht...</p>
+
+<p>Het geval geeft aanleiding tot een ultimatum.</p>
+
+<p>&bdquo;Indien de dader zich niet direct aanmeldt...!&rdquo;</p>
+
+<p>Dan treedt Kees naar voren.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="32"></span><a id="p_32"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Ik ben onschuldig<ins class="corr" id="corr9" title="Niet in Bron.">&rdquo;,</ins> zegt hij ridderlijk, &bdquo;maar ik moet vanavond tòch
+thuisblijven...&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Neen, neen&rdquo;, roepen wij, die niet minder edel willen zijn&mdash;&bdquo;de dáder!&rdquo;</p>
+
+<p>Het debat duurt voort... <span xml:lang="fr">tant de bruit, pour un tout petit bruit...</span></p>
+
+<p>De &bdquo;dader&rdquo; is nog steeds niet gevonden.</p>
+
+<p>Eindelijk wordt ook de luitenant van het geval in kennis gesteld; hij is
+een practisch man.</p>
+
+<p>&bdquo;Als niemand het gedaan heeft&rdquo;, zegt hij&mdash;&bdquo;dan moet het de sergeant
+geweest...&rdquo;</p>
+
+<p>Dan pas lachen wij.</p>
+
+<p>Ook de sergeant... die intusschen even onschuldig is, als uw u dw.</p>
+
+<p class="right">MELIS STOKE.</p>
+
+<hr class="hr20" />
+
+<p class="rijm">RIJM-KRONYCK.</p>
+
+<div class="krijg">Krijgsmanszangen III.</div>
+
+<div class="poem" style="width: 22em;">
+<div class="head">
+  <i>Aan mijne nieuwe vrienden.</i>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">De kazerne is een woning,<br /></span>
+  <span class="i0">waar de jeugd geen vreugde is,<br /></span>
+  <span class="i0">en waar 't schuren, lange uren,<br /></span>
+  <span class="i0">van portalen, gangen, muren,<br /></span>
+  <span class="i0">de hoogste aller deugden is.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">De kazerne is een zeestrand,<br /></span>
+  <span class="i0">waar 'k gebracht ben door den vloed,<br /></span>
+  <span class="i0">waar de eb mij heeft gelaten,<br /></span>
+  <span class="i0">tusschen allerlei soldaten,<br /></span>
+  <span class="i0">wier bestaan 'k nooit had vermoed.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Barend, Joopie, Kees en Gerrit,<br /></span>
+  <span class="i0">strekken hun vermoeide lijf<br /></span>
+  <span class="i0">naast het mijne in de kribben,<br /></span>
+  <span class="i0">en des morgens port mijn ribben,<br /></span>
+  <span class="i0">een sergeant, dien 'k niet beschrijf.<br /></span>
+</div>
+<span class="pagenum" title="33"></span><a id="p_33"></a>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Gerrit, Joopie, Kees en Barend,<br /></span>
+  <span class="i0">'k had nog nooit van u gehoord,<br /></span>
+  <span class="i0">doch reeds kennen we elkaars vreugden,<br /></span>
+  <span class="i0">zorgen, droefenis en deugden,<br /></span>
+  <span class="i0">sokken, ondergoed en boord.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Kees heeft vaste-loop-verkeering,<br /></span>
+  <span class="i0">Joop en Barend, zijn getrouwd,<br /></span>
+  <span class="i0">Gerrit wacht zijn tweede &bdquo;kleine&rdquo;...<br /></span>
+  <span class="i0">en 'k heb op mijn beurt ook mijne<br /></span>
+  <span class="i0">hoop' en plannen hun ontvouwd.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0 word5">.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.<br /></span>
+  <span class="i0">De kazerne is een woning,<br /></span>
+  <span class="i0">die men zuchtend binnen-gaat,<br /></span>
+  <span class="i0">en die ieder vòl verlangen<br /></span>
+  <span class="i0">naar zijn dierb'ren, na een langen<br /></span>
+  <span class="i0">dag van rechts-om-keert's, verlaat...<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="34"></span><a id="p_34"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_IV"></a>IV.</h3>
+
+<h4><i>&bdquo;Lolletjes&rdquo;, en de waardeering ervan.</i></h4>
+
+<p>&bdquo;En,&rdquo; zoo vraagde mij mijn goede oom J., &bdquo;hoe hebt ge u geamuseerd
+vandaag?&rdquo;</p>
+
+<p>Mij docht, dat de vermoeienis en bevuiling, die duidelijk door mijn
+uiterlijk gedemonstreerd werden, het antwoord &bdquo;minimaal&rdquo; overbodig
+maakten en zoo zweeg ik, vragend...</p>
+
+<p>&bdquo;Voor veertienhonderd gulden&rdquo;&mdash;zoo ging oom verder,&mdash;zoudt ge toch met
+uwe kameraden een prettigen dag gehad kunnen...</p>
+
+<p>Ik herhaalde verbaasd het bedrag, en toen vertelde hij mij, hoe dien
+middag op de beurs dat geld bijeen gebracht was, om ons, Amsterdamsche
+soldaten, een prettigen dag te bezorgen.</p>
+
+<p>Een officier had gesproken van kregelige stemming, &bdquo;door het inhouden
+van verloven&rdquo;, en onze beursvaderen hadden het hunne trachten te doen,
+om onheilen te voorkomen.</p>
+
+<p>&bdquo;Dank u wel oom,&rdquo; zeide ik hartelijk, &bdquo;bij voorbaat!&rdquo;</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>De &bdquo;prettige dag&rdquo; is er geweest, en was in zijn soort een zéér groot
+onheil.</p>
+
+<p>Des avonds, na den feestdag, zeiden wij hoofdschuddend tot elkander dat
+het een zwàre dag geweest was, en wij toonden malkander de bonnetjes,
+waarvoor wij ververschingen hadden kúnnen krijgen indien...</p>
+
+<p>...Indien de dag niet tot een vreemde herinnering vergaan was, aan
+duwen, Grieg, de gangen van het Concertgebouw, bier en slaap.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 534px;">
+<img src="images/ill_p035.png" width="534" height="488" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Ik heb het gezegd: wij bevolkten het Concertgebouw... nooit hebt ge
+het eerbiedwaardig monument zóó bekleed gezien, het was eene symphonie
+in grijs: het grijs der uniformen lag golvend uit over de parterre,
+als morgennevels op zee, en het bedekte met egale grauwheid de ruimte,
+die anders in zoovele nuances en schakeeringen prijkt: de plaatsen
+waar dweepende jongemeisjes hunnen Willem toejuichen, de zetels
+der heeren van Rees en Oyens en de zijstoelen der telaatkomers en
+quasi-dandineerenden. Het grijs golfde òp tegen het podium, dekte de
+gaanderijen, en er stegen geuren uit op, en <span class="pagenum" title="35"></span><a id="p_35"></a>eene murmeling, die den
+grooten dirigent tot woede gebracht zouden hebben en in de bekende
+afwachtende houding, totdat het laatste kuchje (gemeenlijk van mr. J. A.
+L.) verstorven was.</p>
+
+<p>Ik wil u niet spreken van het concert, of van de concerteerenden,
+dit alles was slechts secundair; het belangrijke van dezen dag was de
+vreemde stemming binnen deze muren van traditie, kalk en roode pluche.
+Daar was het vreemde van menschen, die in de korte pauze tusschen
+Allegro en Andante applaudisseerden, of opstonden en met los geknoopte
+kleeding en scheeve hoofddeksels de zaal verlieten, om elders consumptie
+te gaan genieten. Daar was het zotte van approuveerende geluidjes bij
+het verschijnen der gracieuse zangeres, en het geroep van bekenden
+onderling, tusschen balcon en parterre.</p>
+
+<p>Daar was eindelijk de stroeve aanblik van lànge, lànge rijen slapende
+jongemannen, en vervolgens de pauze, waarin de gangen het tooneel waren
+van verwarring en bousculades, ingewikkelder dan de Alpen-symphonie,
+waarin het bier klokte door duizenden kelen, als een bergbeek, het
+verscherven van een ruit als een lawine...</p>
+
+<p>Het vreemdste was echter het gedwongene van al deze vreugde; ik vraag
+u in gemoede: waart ge ooit bij een concert, waar een <span class="pagenum" title="36"></span><a id="p_36"></a>schildwacht u
+het heengaan belette, zaagt ge ooit op een feest dozijnen genoodigden
+&bdquo;ontsnappen&rdquo; door den tuin, en, over de muur klimmend, een &bdquo;goed
+heenkomen&rdquo; zoeken? Zijn concertgebouw-programma's ooit misbruikt door ze
+te scheuren in het formaat van &bdquo;bier-en-thee-bons&rdquo;, en als zoodanig aan
+de buffetten ingewisseld?</p>
+
+<p>Neen immers?</p>
+
+<p>Gedurende een korte flauwte, die mij tijdens de pauze beving, had ik een
+vreemd vizioen: ik waande mij op een Zondagnamiddag, en alle kameraden
+om mij heen kregen de gestalten van concertgebouwers.</p>
+
+<p>Ik zag mr. Theodore Stuart en den heer Van Rees worstelen om een glas
+Pils, ik zag mr. dr. A. Röell bestraft worden wegens het uittrekken van
+zijn tuniek, door een luitenant, die de trekken vertoonde van den heer
+Labouchère, en, puffend en pratend zaten amechtig op een gangbankje de
+heeren S. P. van Eeghen en van Aalst naast elkander.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 487px;">
+<img src="images/ill_p036.png" width="487" height="333" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>De obsessie was afschuwelijk, en ik ontwaakte niet, vóórdat een
+luitenant mij de zaal weer binnenduwde.</p>
+
+<p>Na de pauze vertoonden het verlaten podium, en de gapingen in de
+parterre, hoevele &bdquo;gasten&rdquo; over het tuinhek ontvlucht waren.</p>
+
+<p>De cellist speelde de &bdquo;<span xml:lang="de">Träumerei</span>&rdquo;... mijne kameraden dommelden, met
+zweet-beparelde voorhoofden, losgegespte kragen en verwarde hoofdharen.</p>
+
+<p>Als gold het hier een orgiastisch feest, in stede van een bezoek aan het
+concertgebouw...</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="37"></span><a id="p_37"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Nee jô! dan was het fijnder in de Flora onderlaatst!&rdquo; voegde Kees mij
+toe, &bdquo;daar zàg je tenminste wat, en daar kò je méézingen!&rdquo;</p>
+
+<p>Hier had mijn vriend het oog op ons voorlaatste &bdquo;lolletje&rdquo;, eene
+uiterst profane matinée in het bekende varieteiten théater. Daar was
+men <span xml:lang="fr">en pays de connaissance</span>. Daar riep men &bdquo;psssst&rdquo; tegen heldinnen van
+bioscope-drama's. Daar stemde men in met de liederen van zekeren Raf.
+Kappers, aan het klavier begeleid door zijnen vriend Agsteribbe. Daar
+rookte men de zaal blauw en schier ondoorwaadbaar, en verdween men onder
+luid gejuich der overigen in een zéér zichtbare deur, waarop het woord
+(of begrip) &bdquo;<i>Dames</i>&rdquo; geschilderd was. En het is een feit, dat men nóg
+de liederen van den heer Kappers zingt, terwijl niemand zich van de
+sonate van Grieg ook maar de eerste noten herinnert.</p>
+
+<p>Trouwens men kènde de &bdquo;artisten&rdquo;, en in Flora waren vergissingen
+uitgesloten, zooals die in het Concertgebouw plaats vonden, waar mijn
+buurman vóór hij insliep den cellist bekeek, en toen het programma,
+mompelend: &bdquo;Mendelssohn.... Mendelssohn.... een mòf netuurlijk... dat
+zie-je zoo!&rdquo;</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Zingen.</i></h4>
+
+<p>Het spijt mij, maar van de liederen, die wij gemeenlijk tesamen
+aanheffen, kan ik u den tekst bezwaarlijk herhalen. Doch toepasselijk
+zijn ze àlle.</p>
+
+<p>Zoo, toen Gerrit thuiskwam en ons stràlend van vadervreugde mededeelde,
+dat vrouw Gerrit hem eenen zoon gebaard had.</p>
+
+<p>Onmiddellijk werd mijn gelukwensch gesmoord, door het gemeenschappelijk
+en krachtig ingezette lied, dat aanvangt met de woorden:</p>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+  <span class="i2"><i>Onze káter het jòngkies gekrége...</i><br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<p class="noi">en waarvan het refrein luidt:</p>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+  <span class="i2"><i>poes, poes, sméeerige poes...</i><br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<p class="noi">enz.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="38"></span><a id="p_38"></a></p>
+
+<p>Voorts is er een lied, dat zeer populair is, en waarin men voortdurend
+herhaalt, dat &bdquo;bij ons alles zóó óóóóó gaat&rdquo; afgewisseld met &bdquo;hallo,
+hallo&rdquo;. <i>Wàt</i> en <i>wáár</i> en <i>hoè</i> er iets &bdquo;<i>gáát</i>&rdquo; is echter niemand
+recht duidelijk, evenmin als men met voldoende duidelijkheid motiveert
+waarom &bdquo;<i>een mensch niet van stroo</i>&rdquo; is of in hoeverre men &bdquo;<i>naar
+Amsterdam terug</i>&rdquo; gebracht wil worden... altemaal uitbundiglijk
+populaire liederen, waarvan de strekking geen andere is, dan spektakel
+maken.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 381px;">
+<img src="images/ill_p038.png" width="381" height="425" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>Meningitis-gevaar.</i></h4>
+
+<p>Het gevaar, dat ons soldaten bedreigt, aangestoken te worden door
+<span xml:lang="la">meningitis cerebro spinalis</span>, heeft tot nu toe geen andere moreele
+uitwerking gehad, dan de nieuwe verwensching &bdquo;krijg de nekkramp&rdquo;.</p>
+
+<p>Deze expressie is volstrekt niet gemeener dan die, welke iemand
+respectievelijk de &bdquo;pest&rdquo;, &bdquo;cholera&rdquo; of anderszins toeschuiven en in den
+laatsten tijd zelfs &bdquo;de pokken&rdquo;. De volksmond richt zich blijkbaar naar
+de momenteel vigeerende ziekte!...</p>
+
+<p>&bdquo;Vandaag&rdquo;, zeide de sergeant, &bdquo;staat er in mijne orders, dat ik theorie
+moet geven over de nekkramp... Ik zeg dus, weest zindelijk, in alles!
+Deze ziekte is besmettelijk en gevaarlijk!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Weet iemand anders nog iets?&rdquo;</p>
+
+<p>Toen zeide Karel, dat het een &bdquo;baktil&rdquo; was, en betoogde Gerrit, dat
+&bdquo;hij&rdquo; binnenkwam door de neus,... vervolgens ontstond twist onder de
+toehoorders, waardoor de docent genoodzaakt werd de debatten te sluiten,
+en den raad gaf, véél te rooken.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="39"></span><a id="p_39"></a></p>
+
+<p>Kortom:</p>
+
+<div class="kortom">
+
+ <p><i>De militaire geneeskundige dienst heeft ook hier gefaald, door niet aan
+ militaire dokters op te dragen een soort college te houden over de
+ nekkramp en de beveiligingsmiddelen tegen deze ziekte.</i></p>
+
+ <p><i>Ook zij geconstateerd, dat ontsmettingsmiddelen voor de lokalen in
+ onvoldoende mate verstrekt zijn.</i></p>
+
+ <p><i>Dat geen voldoende medische contrôle op deze reiniging plaats heeft.</i></p>
+
+</div>
+
+<p><i>Noot:</i> Zooeven heeft een tweede &bdquo;lolletje&rdquo; plaats gehad in Carré. Men
+amuseerde zich uitbundiglijk. Den schenkers der benoodigde gelden dank,
+ook namens Maupie Staal, eenen zanger van indécente coupletten, en den
+exploitant der buffetten.</p>
+
+<hr class="hr20" />
+
+<div class="rijm">RIJM-KRONYCK.</div>
+
+<div class="krijg">Krijgsmanszangen IV.</div>
+
+<div class="poem" style="width: 21em;">
+<div class="head">
+  <i>Mijn Schietgeweer.</i>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Mijn dierbaar, loodzwaar schietgeweer,<br /></span>
+  <span class="i0">U geldt vandaag mijn zang;<br /></span>
+  <span class="i0">Ik hef u op, en zet u neer,<br /></span>
+  <span class="i0">wanneer ik 's morgens exerceer,<br /></span>
+  <span class="i0">of leg u aan den wang.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik poets u 's middags blank en schoon,<br /></span>
+  <span class="i0">van kruitdamp en van roet,<br /></span>
+  <span class="i0">opdat, wanneer ik u vertoon<br /></span>
+  <span class="i0">of presenteer, geen woord van hoon<br /></span>
+  <span class="i0">uw meester blozen doet.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Soms kijk ik naar uw kleinen mond,<br /></span>
+  <span class="i0">die nu nog vredig lacht,<br /></span>
+  <span class="i0">en denk: &bdquo;aan welken vreemden hond<br /></span>
+  <span class="i0">hebt gij&mdash;stel dat er krijg ontstond&mdash;<br /></span>
+  <span class="i0">uw gaven toegedacht?&rdquo;<br /></span>
+</div>
+<span class="pagenum" title="40"></span><a id="p_40"></a>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Kan 't zijn, dat ergens iemand leeft,<br /></span>
+  <span class="i0">wien 't onbetrouwbaar lot,<br /></span>
+  <span class="i0">dat niet om jeugd of blijheid geeft<br /></span>
+  <span class="i0">een vroegen dood beschoren heeft<br /></span>
+  <span class="i0">door uw, en door mijn schot...?<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Of leeft er ergens een soldaat,<br /></span>
+  <span class="i0">(de Wereld is zoo klein),<br /></span>
+  <span class="i0">die zijn geweer nu gadeslaat,<br /></span>
+  <span class="i0">onwetend, dat het, vroeg of laat,<br /></span>
+  <span class="i0">op mij gericht zal zijn?<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Mijn schietgeweer is als een Sphynx...<br /></span>
+  <span class="i0">de mond blijft star en stom<br /></span>
+  <span class="i0">&mdash;&nbsp;&mdash;&nbsp;&mdash;&nbsp;&mdash;&nbsp;&mdash;&nbsp;&mdash;&nbsp;&mdash;&nbsp;&mdash;&nbsp;&mdash;&nbsp;&mdash;<br /></span>
+  <span class="i0">Wat bliksem!&mdash;'t is een stuk metaal...<br /></span>
+  <span class="i0">Zoo zijn geweren allemaal...:<br /></span>
+  <span class="i0">Zoo dóódelijk, suf en dom...<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="41"></span><a id="p_41"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_V"></a><ins class="corr" id="corr10" title="Bron: VI">V</ins>.</h3>
+
+<h4><i>Over het synthetisch element in de africhting van den recruut.</i></h4>
+
+<p>Bij nader beschouwing ware het wèl zoo passend geweest, in een minder
+pretentieus bovenschrift mijne simple vertoogen aan te kondigen. Alsnog,
+als blijk van mijn berouw in dezen, de volgende nadere toelichting:</p>
+
+<p>Wanneer iemand u of mij verzocht, of gelasten mocht den neus te snuiten,
+dan zouden wij ons&mdash;daar twijfel ik niet aan&mdash;intuïtief van deze taak
+kwijten op eene wijze, die zeer zekerlijk de tevredenheid van onzen
+lastgever zoude opwekken. Dit geval heeft echter alléén betrekking tot
+de burgerlijke samenleving.</p>
+
+<p>Een militaire lastgever toch, zou als volgt te werk gaan: Zonder uitleg
+of inleiding zou hij de volgende reeks van bevelen tot ons richten:</p>
+
+<div class="figcenter" style="width: 663px;">
+<img src="images/ill_p041.png" width="663" height="526" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="42"></span><a id="p_42"></a></p>
+
+<p>Breng de rechterhand naar de rechter broekzak. Steek deze (de hand) er in.</p>
+
+<p>Knel de vingers te samen, en grijp de zich in de broekzak bevindende
+neusdoek stevig vast.</p>
+
+<p>Breng snel en krachtig de hand (waarin zakdoek) naar buiten, en
+vervolgens naar boven, tot op circa 2 c.M. afstand van den neus. Haal
+diep adem.</p>
+
+<p>Breng de zakdoek om den neus, zoodat beide openingen geheel door het
+doek omgeven zijn. Pers nu krachtig de lucht uit de longen door de
+neusholte naar buiten, <i>en zorg daarbij den mond gesloten te houden....</i></p>
+
+<p>De rest zal ik u&mdash;kiesch-en-kuisch-heids-halve&mdash;besparen.</p>
+
+<p>Nu is het ieder individu, na nauwkeurige bestudeering dezer oefeningen,
+overgelaten, ze in goede volgorde uit het hoofd te leeren.</p>
+
+<p>Pas wanneer dit&mdash;op straffe van hechtenis&mdash;is geschied, gaat de
+instructeur er toe over de reeks bewegingen &bdquo;zonder tusschenbevelen&rdquo;, in
+snel tempo te doen afwerken.</p>
+
+<p>Indien deze leerwijze wordt toegepast op een klasse van zeg dertig
+menschen, dan komt men voor het zonderlinge geval te staan dat&mdash;na een
+week studie&mdash;<i><ins class="corr" id="corr11" title="Bron: stechts">slechts</ins> twee of drie hunner den neus kunnen
+snuiten</i>.... hoe schitterend ook hunne antecedenten in dezen mogen zijn.
+En het zwaartepunt der verklaring ligt in het feit, dat het kostelijk
+materiaal, dat ons door de natuur als <i>intuïtie</i> wordt gegeven,
+brutaalweg genegeerd wordt, en plaats moet maken voor een reeks
+&bdquo;model-bepalingen&rdquo;, wier noodzakelijk onderling verband den eenvoudige
+van geest ontgaat.</p>
+
+<p>Slechts weinigen zijn in staat de integraal van deze oneindige
+hoeveelheid nietigheden voor zich zelve te bepalen.</p>
+
+<p>Men zal mij van militaire zijde tegenwerpen, dat een zelfde beweging
+door allen op dezelfde wijze uitgevoerd moet worden, en ik twijfel er
+niet aan, dat een groot aantal&mdash;inmiddels vergetene&mdash;ontleedkundigen
+zich ernstiglijk heeft bezig gehouden met de differentiatie van een
+schijnbaar simpele beweging als &bdquo;rechts-om-keert&rdquo;.</p>
+
+<p>Hier zou ik het voorbeeld willen aanhalen van mijn strijdmakker <span class="pagenum" title="43"></span><a id="p_43"></a>Hannes,
+die, na bijna 3 maanden ernstiglijk oefenens, en behebd zijnde met
+bijkans middelmatige verstandelijke vermogens, nog niet in staat is mij
+op de voorgeschrevene wijze den rug toe te wenden.</p>
+
+<p>Intusschen riep ik hem eens op straat, toen hij voor mij uit
+dandineerde, aan met den modelkreet: &bdquo;Amodjo! kameraod, gao je mee 'n
+joajempie hikken?&rdquo;</p>
+
+<p>Tot mijn schrik en verrassing <i>voerde hij snel en behendig het
+rechts-om-keert op onverbeterlijke wijze uit</i>!</p>
+
+<p>&bdquo;Hannes!&rdquo;&mdash;zoo kreet ik verheugd&mdash;&mdash;&bdquo;Hannes, ge hebt hem te pakken!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;'k Hè d'r nog geen eene gepakt!&rdquo; deed hij naïef, niet begrijpend.</p>
+
+<p>&bdquo;Rechts om keert!&rdquo; deed ik triomfantelijk. De lach bestierf hem op de
+lippen.</p>
+
+<p>&bdquo;Mò jij me nou óók péste...?&rdquo;</p>
+
+<p><i>Hij had het niet geweten!</i></p>
+
+<p>En ziet!</p>
+
+<p>Nòg worstelt mijn kameraad met het euvel, en struikelt over zijne
+conscientieus gepoetste schoenen, wanneer het fataal bevel klinkt!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Ik zeide u te zullen spreken over het synthetisch element in de
+africhting van den recruut.</p>
+
+<p>En ge zult mij begrepen hebben:</p>
+
+<p>Ik bedoel het noodzakelijke opklimmen van de bijzondere stellingen tot
+eene algemeene.</p>
+
+<p>En alweer licht ik dit toe met &bdquo;rechts-om-keert&rdquo;.</p>
+
+<p>De eerste stelling van deze beweging is:</p>
+
+<p>plaats de linkervoet schuin vóór de rechter, in een hoek van circa
+90 graden met den oorspronkelijken stand, zoodat de holte op ongeveer 2
+c.M. afstand is van de punt van... mijn hemel! het <i>is</i> mij niet
+mogelijk het alles op te schrijven... het duizelt mij van standen,
+stellingen en tusschentellen... Het is zoo met duizenderlei oefeningen
+op de plaats, met het geweer..., erbarmen!</p>
+
+<p>Het is alles gecompliceerd, en schijnbaar zonder noodzaak. En ik <span class="pagenum" title="44"></span><a id="p_44"></a>weet
+niet anders te doen, dan in starre ontzetting de bezoedelde handen ineen
+te slaan, krijtend de cosmische, zij het gemeenplaatselijke roep van
+<i>&bdquo;Waarom?</i>&rdquo;</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 403px;">
+<img src="images/ill_p044.png" width="403" height="473" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>De &bdquo;starre blik&rdquo; en &bdquo;lijnen&rdquo;.</i></h4>
+
+<p>De soldaat is kenbaar aan... neen, denk niet dat ik u wil gaan épateeren
+met de resultaten van het door mij genoten militaire onderwijs. Ik wilde
+slechts zeggen, dat een soldaat kenbaar is aan zekeren geestesafwezigen,
+starren blik.</p>
+
+<p>Hiermede is slechts de soldaat binnen-de-kazerne bedoeld; zijn blik is
+als die van chauffeurs, die van achter hun stuur vreemdstrak in vage
+verten kunnen staren.</p>
+
+<p>Dat is de blik van den afwachtende, voor wien de perspectieven
+eindeloos, en tegelijk zoo benauwend eng òpdringend zijn. Dat is de
+blik, waarmede een nabij Sloterdijk opgestelde schildwacht over drassig
+grasland tuurt, waarover&mdash;hij weet het&mdash;geen vijand naken zal.</p>
+
+<p>Dat is de blik van den willooze, voor wien het tijdsbesef in nevelen van
+belangstellingloosheid vergaan is.</p>
+
+<p>De kostelijke uren van jeugd worden gretiglijk stuk voor stuk, of bij
+dozijnen van de dragensmoede schouders geworpen, en de nog restende
+tijd-last gaat benauwend zwaar wegen, daar de gedachten er zich op
+concentreeren, en geen belangstelling ze tot gebodene centra kan
+afleiden.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="45"></span><a id="p_45"></a></p>
+
+<p>Wachten en tijd-dooden, dagen lang, en als opperst ideaal: &bdquo;<i>De Lijn</i>&rdquo;.
+Deze is de vervulling en het doodsbed van wenschen; wanneer de lijn, de
+rustige betrekking, verkregen wordt, dan is de situatie van den
+gebrekkige als die van een in de sneeuw ingeslapen reiziger... hij
+slaapt in, en zacht sterft de energie van zijn jeugd in het verraderlijk
+bed.</p>
+
+<p>Vaders en voogden, laat uwe zonen en pupillen geen &bdquo;lijnen&rdquo; verkrijgen;
+laat hen zich interesseeren voor hun dienst, voor hun simpele taak. Want
+waarlijk, voor wie zoekt, is dikwerf een uitleg te vinden voor
+schijnbaar verwerpelijke zaken en harde maatregelen.</p>
+
+<p><i>Voor wie zoekt</i>, zeg ik, want àl te weinig wordt ons de beteekenis
+verklaard van onzen bescheiden rol in het militair verband.</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="46"></span><a id="p_46"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_VI"></a><ins class="corr" id="corr12" title="Bron: V">VI</ins>.</h3>
+
+<div class="figleft" style="width: 210px;">
+<img src="images/ill_p046.png" width="210" height="301" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>Liefdewerk.</i></h4>
+
+<p>Moeders van militie-plichtige zonen der lichting 1916! Het is niet om
+mij zelven lof toe te zwaaien, of om gewelddadiglijk uwe erkentelijkheid
+te winnen, dat ik u zeggen ga, dat uwe zonen zacht zullen rusten! Maar
+ik durf te verzekeren, dat de stroozakken, die uwe zonen wachtten, zacht
+gestopt waren, zonder kiezelsteenen of roestige spijkers. Ik zelve vulde
+er twee met zachtkittelende stroohalmen&mdash;en, misschien, is het een uwer
+nazaten beschoren, te rusten op een zak, waarin een zweetdroppel
+opgedroogd is van schrijver dezes, zoet en mild als een regendrop van
+September in een schoof van dor gewas des velds.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Simon's pudding.</i></h4>
+
+<p>Het begrip &bdquo;vergif&rdquo; wordt voor u allen gesymboliseerd in een doodskop
+met gekruiste botten, of in met zwart en rood beschilderde wangen en
+oogen eener verloren vrouw... voor mij echter is vanaf gisteren vergif
+analoog met Simon's pudding.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 382px;">
+<img src="images/ill_p047a.png" width="382" height="359" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Zoo verleidelijk en tegelijk kwaadaardig toch als dit knalrood gerecht
+was, kan bezwaarlijk absinth of nicotine of zelfs ether zijn... het was
+de duivel zelve in pudding-vorm.</p>
+
+<p>Simon is nu nog ziek; zijn vergiftigingsproces deed zich aanvankelijk
+niet als zoodanig aanzien,&mdash;integendeel!</p>
+
+<p>Wij waren op wacht, en het was Zondagnamiddag; nog twintig uren wachtens
+en wakens lagen vóór ons, en gaperig, gemelijk en zwijgzaam zaten wij op
+de banken aan het verlaten kazerneplein, beloerend elkanders bewegingen
+en de enkele passeerende musschen. Tot dat plots uitbundig vreugdegetier
+ons deed opschrikken; wij zagen Simon, toentertijd nog kerngezond. Hij
+danste en juichte, en er was een grijns van verrukking op zijn overigens
+gebaard <span class="pagenum" title="47"></span><a id="p_47"></a>gelaat; tusschen zijne handen was een pakje in courantenpapier.</p>
+
+<p>Op ons vragend opzien was zijn antwoord een telkens in anderen toonaard
+herhaald lied, luidende: &bdquo;'k hè podding gekréege, 'k hè pódding
+gekréege! Me vrouw hét me póooding gebracht!&rdquo;</p>
+
+<p>Na herhaaldelijk aandringen onzerzijds ontdeed hij met bevende vingeren
+het pakje van het daarom gewikkelde Zondagsblad, en toonde ons triomfaal
+een tusschen twee schoteltjes geborgen voorwerp, dat zachtjes deinde
+en&mdash;ik zeide het u reeds&mdash;knalrood van kleur was.</p>
+
+<p>&bdquo;Frambóooze!&rdquo; deed Hein gulzig, en trachtte het wiebelend uiteinde van
+den spijs tusschen duim en wijsvinger te grijpen.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 378px;">
+<img src="images/ill_p047b.png" width="378" height="366" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>&bdquo;Afblijve&rdquo;, gromde Simon, om terstond weder zijn jubelzang te hervatten
+en vervolgens ijlings te verdwijnen in de richting van het&mdash;op dat uur
+gemeenlijk verlaten&mdash;waschlokaal.</p>
+
+<p>Wij bleven zwijgend achter; misschien ware het mogelijk geweest, meester
+te worden van de pudding, door ons de uitgave van een kwartje te
+getroosten; Simon doet àlles voor kwartjes en bracht op mijn verzoek
+zelfs een zijner persoonlijke vrienden een kaakslag toe, om zulk een
+geldstuk te verdienen.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="48"></span><a id="p_48"></a></p>
+
+<p>Daar de koop echter niet tijdig genoeg voorgesteld was, moesten wij het
+aanzien, dat de gelukkige eenige minuten later likkebaardend, en nog
+steeds grijnzend terugkeerde.</p>
+
+<p>Vanaf dit oogenblik was het, alsof Simon door allen ietwat koel bejegend
+werd...</p>
+
+<p>Een uur later trad een nieuweling de wacht binnen; Simon was met hevige
+buikpijnen naar de ziekenkamer gebracht, zoo vertelde deze achteloos.</p>
+
+<p>Niemand gaf commentaar op dit bericht; alleen Jan zeide, zeer hoorbaar,
+tot Gerrit:</p>
+
+<p>&bdquo;Nou, wij ete maar kug, hè? En wij lache maar!&rdquo;</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Honorarium.</i></h4>
+
+<p>Ik weet niet, lezer, of gij op het punt van honoraria opstrijken zoo
+gevoelig zijt als schrijver dezes. Voor hem is een bescheiden couvert de
+eenige mogelijkheid, waaronder hij min of meer verdiende verdiensten kan
+entameeren.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 393px;">
+<img src="images/ill_p048.png" width="393" height="281" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Zoo zult ge begrijpen, dat de Zaterdag, of betaaldag in de kazerne voor
+hem een der minst verfijnd bedoelde, maar desondanks eene uiterst
+verfijnde pijniging is.</p>
+
+<p>Dit proces toch ontwikkelt zich in een aantal folterings-phasen, als
+daar zijn:</p>
+
+<p><i>a.</i> anderhalf uur wachtens in eene lange file;</p>
+
+<p><i>b.</i> eerbiediglijk groetend treden voor een tafel, vol kwartjes en
+dubbeltjes, waarachter een sergeant-majoor gezeten is; het geheel
+herinnert aan den croupier in een speelhuis waar geringe bedragen
+omgaan;</p>
+
+<p><i>c.</i> het (eerbiediglijk) uitstrekken van de linkerhand, en het ontvangen
+van soldij;</p>
+
+<p><i>d.</i> het groetend rechts-om-keert maken en verheugd lachend weggaan.</p>
+
+<p>Teruggekeerd op de chambrée wordt de aldus tot kapitaalkrachtigheid
+<span class="pagenum" title="49"></span><a id="p_49"></a>geraakte soldaat aanstonds bestormd door collega's, die onder luid
+geroep van: &bdquo;<i>Wie nog? wie nog?</i>&rdquo; groote doozen en kisten ronddragen,
+boordevol likeur-reepen, amandel-koeken, Haloppi-sigaren, schoensmeer en
+andere weelde- of genotsartikelen.</p>
+
+<p>Om niet al te zeer op te vallen, koop ik dan een doosje z.g. &bdquo;piraatjes&rdquo;
+of een schoenveter; de rest van het honorarium wordt verbrast aan melk
+en krentenbrood.</p>
+
+<p>Het is mij nog niet gelukt, deze financieën, bedragende 24 tot 26
+stuivers zoodanig te bestieren, dat ik, zooals velen, twee avonden
+achtereen in &bdquo;kennelijken staat&rdquo; thuis vermag te komen.</p>
+
+<p>Ook zijn er Duitschers, die geen kennissen in Amsterdam hebben, en toch
+sparen.... ik schaam mij!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Gepoetste schoenen.</i></h4>
+
+<p>Men heeft mij de vraag gesteld, of het mijne gewoonte was, thuis &bdquo;te
+loopen met ongepoetste schoenen&rdquo;; op mijn ontkennend antwoord gelastte
+men mij, &bdquo;dat dan hier ook niet te doen!&rdquo;</p>
+
+<p>Eerlijk gezegd, gevoel ik mij niet geheel verantwoord door mijne
+mededeeling, en ik heb mij voorgenomen, eens ernstig met onzen
+burger-oppasser te spreken. Ik herinner mij niet, mij &bdquo;thuis&rdquo; te aller
+ure vergewist te hebben van het gepoetst zijn mijner schoenen, zooals
+dat hier geschieden moet, doch ik placht vertrouwen te stellen in hen,
+die mij niet &bdquo;voor schande&rdquo; zouden laten loopen.</p>
+
+<p>Gepoetste schoenen! Het is mij een nachtmerrie geworden. Men eischt van
+ons, dat onze schoenen <i>dof-glanzend</i> zullen zijn, en het is mij nog
+niet gelukt aan zoo streng een eisch te voldoen.</p>
+
+<p>Ik heb getracht één schoen dof te maken, en één glanzend, om de neuzen
+glanzend, de hakken dof te doen zijn, doch kreeg telkenmale berispingen.</p>
+
+<p>Nu vraag ik u: zijn uwe schoenen dof-glanzend? En hoe zien zij er uit?</p>
+
+<p>Zegt het mij en ik hoop mij te vrijwaren tegen onteerende straffen...!</p>
+
+<hr class="hr20" />
+
+<p><span class="pagenum" title="50"></span><a id="p_50"></a></p>
+
+<div class="rijm">RIJM-KRONYCK.</div>
+
+<div class="krijg">Krijgsmanszangen V.</div>
+
+<div class="poem" style="width: 20em;">
+<div class="head">
+  <i>Bekentenis</i>
+  <p style="width: 150%; margin-left: -25%;">ter overweging aan hoofden van gezinnen,
+    die onder hunne kennissen landstormplichtigen hebben.</p>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Wanneer, na langen marsch,<br /></span>
+  <span class="i1">de krijgsman uit wil blazen,<br /></span>
+  <span class="i0">dan kijkt hij achterom,<br /></span>
+  <span class="i1">en suffig, om zich heen:<br /></span>
+  <span class="i0">Hij kent de weiën niet,<br /></span>
+  <span class="i1">waar vreemde koeien grazen,<br /></span>
+  <span class="i0">en zet zich zuchtend op<br /></span>
+  <span class="i1">een nooit-gezienen steen.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Zoo kijk ook ik rondom,<br /></span>
+  <span class="i1">na ruim een maand van zwoegen,<br /></span>
+  <span class="i0">en vind mij-zelf terug,<br /></span>
+  <span class="i1">in streken, die 'k niet ken...<br /></span>
+  <span class="i0">mijn wangen zijn verweerd,<br /></span>
+  <span class="i1">mijn huid vol ruwe voegen...<br /></span>
+  <span class="i0">en 'k vraag mij peinzend af,<br /></span>
+  <span class="i1">of ik dat zèlve ben.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik vond het vroeger vies,<br /></span>
+  <span class="i1">om op den grond te slapen<ins class="corr" id="corr13" title="Bron: ,..">...</ins><br /></span>
+  <span class="i0">haha! belachelijk!<br /></span>
+  <span class="i1">ik droeg een òverhemd!<br /></span>
+  <span class="i0">Ik dronk nooit uit mijn hand,<br /></span>
+  <span class="i1">en dorst er niet uit eten,<br /></span>
+  <span class="i0">en had nog nooit een &bdquo;pruim&rdquo;<br /></span>
+  <span class="i1">bezogen en omklemd.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik vond het vroeger vies,<br /></span>
+  <span class="i1">mij 's morgens slecht te wasschen,<br /></span>
+  <span class="i0">en poetste nooit een schoen...<br /></span>
+  <span class="i1">en dweilde nooit een vloer!!!<br /></span>
+<span class="pagenum" title="51"></span><a id="p_51"></a>
+  <span class="i0">Doch las&mdash;ik schaam mij dood&mdash;<br /></span>
+  <span class="i1">sérieuze paperassen,<br /></span>
+  <span class="i0">...en kende géén matroos<br /></span>
+  <span class="i1">of smid of groentenboer!!<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ik praatte vroeger nooit<br /></span>
+  <span class="i1">met mijn barbier z'n klanten,<br /></span>
+  <span class="i0">of achter op de tram<br /></span>
+  <span class="i1">met vreemden over 't weer...<br /></span>
+  <span class="i0">Nu groet ik dagelijks<br /></span>
+  <span class="i1">kapteins en luitenanten,<br /></span>
+  <span class="i0">die 'k zelfs bij naam niet ken,<br /></span>
+  <span class="i1">en die 'k niet frequenteer.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Mijn geest is afgestompt,<br /></span>
+  <span class="i1">en 'k heb geen conversatie<br /></span>
+  <span class="i0">dan over &bdquo;rechts-om-keert&rdquo;<br /></span>
+  <span class="i1">en &bdquo;schouder-het-geweer&rdquo;...<br /></span>
+  <span class="i0">dus, Moeders, vraagt mij niet<br /></span>
+  <span class="i1">op uw diners, want gratie<br /></span>
+  <span class="i0">manieren of fatsoen<br /></span>
+  <span class="i1">bezit ik reeds niet meer.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">'k Bezit niet meer den tact<br /></span>
+  <span class="i1">uw dochters te behagen,<br /></span>
+  <span class="i0">doch neem van elk gerecht<br /></span>
+  <span class="i1">zoo dikwerf als 't slechts gaat...<br /></span>
+  <span class="i0">mijn glas word voor-en-na<br /></span>
+  <span class="i1">ad fundum omgeslagen...<br /></span>
+  <span class="i0">...Ach! wend het weenend hoofd,<br /></span>
+  <span class="i1">en zeg: &bdquo;<i>hij is soldaat!</i>&rdquo;<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="52"></span><a id="p_52"></a></p>
+
+<h3>ONBEWUSTE ZELF-CRITIEK.</h3>
+
+<p>Zij, die hebben durven beweren, dat de Duitsche soldaat een materialist
+is, zullen leelijk opkijken bij het lezen der volgende regelen, die
+ik in een Duitsch tijdschrift vond. Er moge uit blijken, welk een
+gevoelige, tot het idealistische geneigde ziel er schuilt onder de ruwe
+krijgsmanshuid; het is het eenvoudige, doch treffende gedicht van een
+soldaat, die, na een kort verlof in zijne geboortestad, weer
+teruggekeerd is in de loopgraven:</p>
+
+<div class="poem mono" style="width: 24.5em;" xml:lang="de">
+<div class="head">
+  Urlaubs-Erinnerungen
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Urlaub!... bist du schön gewesen!...<br /></span>
+  <span class="i0">Deutsche Frauen,... deutscher Wein<ins class="corr" id="corr14" title="Bron: ..">...</ins><br /></span>
+  <span class="i0">Taxen-Autos; Pferde-Chaisen,<br /></span>
+  <span class="i0">Pilsner, Münchner, Mosel, Rhein!<br /></span>
+  <span class="i0">Servietten, weiß und sauber;<br /></span>
+  <span class="i0">Straßenbahn und Omnibus...<br /></span>
+  <span class="i0">Deutsche Häuser, Heimatszauber,<br /></span>
+  <span class="i0">Reine Tassen, Liebchens Kuß!<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Vater, Mutter, Schwester, Base!<br /></span>
+  <span class="i0">Meiner Ahnen alte Gruft...<br /></span>
+  <span class="i0">Saubre Tücher für die Nase...<br /></span>
+  <span class="i0">Heimatsprache... Heimatluft!<br /></span>
+  <span class="i0">Straßenanzug und Pyama...<br /></span>
+  <span class="i0">Nachts ein Bette, weiß wie Schnee!<br /></span>
+  <span class="i0">Wagneroper, Kino, Drama,<br /></span>
+  <span class="i0">Kabarett und Varieté!<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Deutsche Wiesen, deutsche Kinder,<br /></span>
+  <span class="i0">Rein die Teller und Besteck,<br /></span>
+  <span class="i0">Deutsches Schulhaus, deutsche Kinder,<br /></span>
+  <span class="i0">Deutsches knuspriges Gebäck...<br /></span>
+  <span class="i0">Extrablatt mit deutschem Siege...<br /></span>
+  <span class="i0">Abschied... Und ich halte Wacht,<br /></span>
+  <span class="i0">Bis ich <em class="g">wieder</em> Urlaub kriege<br /></span>
+  <span class="i0">Oder bis man <em class="g">Frieden</em> macht.<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="53"></span><a id="p_53"></a></p>
+
+<p>Het zal geen verwondering wekken dat ik, die zelf soldaat ben, en
+mijnen verren collega dus begrijpen en waardeeren kan, mij door zijne
+woorden geïnspireerd gevoel tot navolging.</p>
+
+<p>Op dezelfde eenvoudige, doch veelzijdige en ethische wijze wensch ik
+hieronder de gevoelens weer te geven van een evenzeer Germaanschen,
+eenvoudigen Nederlandschen soldaat, die, na een kort verlof te Amsterdam
+te hebben doorgebracht, naar het veldleger teruggegaan is:</p>
+
+<div class="poem" style="width: 23em;">
+<div class="head">
+  VERLOFS-NAKLANKEN...
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0"><i>Ach, verlof,... wat waart gij heerlijk...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Kalverstraat en Haantjesbier...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Rolmops, kaas en vette lappen...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Mengelberg en 't stadsvertier...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Riemsdijk-drama's, Schinkelhaven...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Artis, leverworst en ham...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Atax-rijden, schoone hemden...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>de verbouwing aan den Dam...</i><br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0"><i>'t Huis, waar eens mijn ouders woonden...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Uienbiefstuk in de Poort...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>'t Kalfje, Trianon, 't Museum,...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Rembrandt, Ruysdael en zoo voort,...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>IJsco en 't Bagijnenhofje,...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Schoone lakens, heldre boord,...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Al die lieve, oude grachtjes,...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Hoek en de Oude-man-huis-poort...</i><br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0"><i>Pils met ramenas bij Schiller,...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>opstaan om een uur of tien...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>en de vreugde, om de Quelle</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>en mijn meisje weer te zien...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Bruine Amsterdamsche korstjes,...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>Wijnand Fockink, klare, port,...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>een nieuwe krant met Wolf-berichten...</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>...Ach, zoet verlof... gij waart te kort...</i><br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="54"></span><a id="p_54"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_VII"></a>VII.</h3>
+
+<div class="figleft" style="width: 369px;">
+<img src="images/ill_p054.png" width="369" height="526" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>Verlofsherinneringen.</i></h4>
+
+<p>Wie zijn&mdash;zoo zult ge u ongetwijfeld wel eens afgevraagd
+hebben&mdash;wie zijn toch die uitdagend rond-ziende jongelieden, wier
+gezichten steen-rood verweerd zijn, die hun pasmunt, in stede
+van in de linkerbroekzak, ronddragen in dikke, ietwat vettige
+keukenmeiden-beurzen, die bij het naderen van elken gegradueerden
+militair eene reflex-beweging naar hun kwalijk-passend hoofddeksel
+maken, en die&mdash;blijkens de lieden die hen kameraadschappelijk
+groeten&mdash;connecties schijnen te bezitten onder minder- zoowel als onder
+de meer-waardigen dezer samenleving.</p>
+
+<p>Deze jongelieden dan zijn verlofsgangers; zij slapen in
+bedden-met-lakens, zij kleeden zich in de zachtst-zijden lijfgoederen
+en sprenkelen lavendel op hun linnen, zij doen zich de meest exotische
+dranken mixen en huren stationeerende automobielen... kortom zij
+genieten van de dingen dezer aarde, en stappen driemaal daags in warme
+baden, waarin de geurigste der parfum-kristallen zijn opgelost.</p>
+
+<p>Valt hen niet hard, wanneer zij in eethuizen luider spreken dan
+betamelijk is, wanneer zij uwe dochteren en nichten àl te vrijmoediglijk
+toelonken... zij hebben het mom der beschaving gekozen voor hunne
+soldateske uitingen. En hoe kan het anders?</p>
+
+<p>Werd ik zelve niet door de zusters en nichten mijner krijgsmakkers op
+straat luide aangeroepen, en waren er niet onder deze jonge dochteren,
+<span class="pagenum" title="55"></span><a id="p_55"></a>die,&mdash;niet geheel vrij van behaagziekte&mdash;mij coquettelijk
+toeschreeuwden: &bdquo;<i>Hádt je me maarrr!</i>&rdquo;</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Er wordt gezegd, dat negers, zoodra zij hun naakten,&mdash;eventueel
+schaamschortelijken staat&mdash;verruilen tegen die van het Europeesch
+toilet, dat deze negers dan zich te buiten gaan aan kleedingstukken
+van de meest exorbitante soort. Deze zelfde eigenschap nu stempelt den
+jongen verlofganger; van ònder af is hij ééne accumulatie van wijnrood
+schoeisel en kanarie-gele slobkousen, flanellen kleeren en kleurig
+linnengoed. Hij tracht zich gedurende één dag per maand voor dertig
+dagen te &bdquo;kleeden&rdquo;.</p>
+
+<p>Nog eens, vergeef hem!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="figright" style="width: 386px;">
+<img src="images/ill_p055.png" width="386" height="484" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>Cullinaire genietingen.</i></h4>
+
+<p>Het was in een der Amsterdamsche eethuizen, dat ik mijnen vriend en
+wapenbroeder Jan eene ernstige berisping moest toedienen. Ik betrapte
+hem er namelijk op, dat hij,&mdash;na zijn thee tot de laatste droppel
+gedronken, en, voor zoover het de resteerende bladen in het kannetje
+betrof, gepruimd te hebben&mdash;dat hij moeite deed, om aan het buffet het
+vaatwerk, als kopje, schoteltje en kannetje aan de verschrikte bedienden
+te verkwanselen. Men begreep hem niet, totdat een der bedienden, die
+zelve soldaat geweest was, tusschenbeide <span class="pagenum" title="56"></span><a id="p_56"></a>kwam. De quaestie is, dat in
+onze Kantine de dranken in gebarsten koppen verstrekt worden, die men
+tegen terugbetaling van vijf centen weder inlevert.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Nimmer zoude ik den ziener geloofd hebben die mij&mdash;een jaar
+geleden&mdash;voorspeld mocht hebben, dat ik eenmaal verzot zou geraken op
+&bdquo;kogelfleschjes&rdquo;.</p>
+
+<p>Reeds van mijn jeugd af heb ik een grondigen afkeer gevoeld voor deze
+ploertige producten onzer vaderlandsche industrie. Of het de rammelende
+glazen bal was, die mij ontstemde dan wel het vuil-groene glas of de
+arrogante kleur van het scherp-mousseerend vocht, ik weet het niet.
+Slechts bierfleschjes vond ik bijna erger, omdat zij groen zijn als de
+groene zeep, en er in hun <i>ziel</i> een gedécideerd vàlsch schijnsel is.</p>
+
+<p>Nù ben ik dol op kogelfleschjes; mijne antipathie tegen bierfleschjes
+kan ik nog steeds niet overwinnen.</p>
+
+<p>En èrger: ik savoureer ijswafelen, nougatblokken, Cats-bonen en
+verfrisschende-sport-pastilles; ik zet de gulzig plooiende lippen aan de
+tuit van melkfleschjes-met-contrôle-papiertje, ik... maar ach, waarom u
+&bdquo;het-water-naar-de-mond&rdquo; te jagen met de opsomming mijner vraat- en
+drankzuchtige genietingen.</p>
+
+<p>Leeft gelukkig met uwe beschimmelde kazen, uwe zéér droge champagnes,
+en verduisterde caviars... wij, minderen, hebben de wàre cullinaire
+behoeften gestild, wij sparen kwatta-soldaatjes en zilverpapier als
+herinneringstropheeën aan onze gastronomische uitspattingen.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>&bdquo;Geheime&rdquo;-zaken.</i></h4>
+
+<p>Nu ik dit sensationeel bovenschrift geplaatst heb, ben ik wel
+genoodzaakt verder te gaan&mdash;maar mijn hand beeft, en ik gevoel mij
+onzeker, want ik ga u&mdash;ja, in ernst, lezer&mdash;ik ga u een zaak verklappen,
+<span class="pagenum" title="57"></span><a id="p_57"></a>die ik onder de meest nadrukkelijke geheimhouding ervaren heb.</p>
+
+<p>Sterker nog: men heeft mij, op straffe van hechtenis, gelast, dit geheim
+aan niemand, zelfs niet aan nieuwsgierige officieren, te verklappen...
+en toch, en toch kàn ik niet anders... ik moet het u zeggen.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 424px;">
+<img src="images/ill_p058.png" width="424" height="640" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Ik heb den korporaal, die mij inlichtte, gewaarschuwd, ik hèb hem
+gezegd, en herhaald, dat ik op de jours van mijne moeder, met hare
+vriendinnen, honderd-uit fluister, dat ik nieuwsgierig ben, walgelijk
+nieuwsgierig! dat ik aan sleutelgaten loer en luister, dat ik in café's
+menschen de woorden uit de mond staar... en dat ik alles, àlles wat ik
+op deze wijze verneem, óververtel en nàpraat: van A aan B over C, van C
+over A aan B, van B aan C over A...</p>
+
+<p>Hij lette er niet op... en ik ga u het geheim, dat mij toevertrouwd
+werd, verklappen.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Ik moest dan een wacht betrekken, van één uur tot drie uur in den nacht.
+Het regende fijntjes en onzichtbaar door het stikduister. Wij togen&mdash;de
+korporaal van de aflossing en ik&mdash;naar de plek, die ik de eer zou
+genieten te mogen verdedigen.</p>
+
+<p>Het was de &bdquo;<i>wacht bij de privaten</i>&rdquo;. Neen, burger, lach niet! Militaire
+privaten staan in hoogen, zij het ook kwalijken reuk, voor zoover zij
+voor méérderen bestemd zijn. Ik plaatste mij naast den man, dien ik zou
+aflossen, en speurde aanstonds, door een lichte bezwangering der
+atmosfeer, dat de privaten, hoewel zij door het duister aan mijn oog
+onttrokken waren, niet vèr konden zijn.</p>
+
+<p>&bdquo;Presenteer geweer&rdquo;, klonk sonoor des korporaals stem door den nacht.</p>
+
+<p>En toen wij, in het stikdonker, en onder een fijn motregentje, naast
+elkander dit eerbewijs&mdash;voor niemand zichtbaar&mdash;uitvoerden, klonk het
+bevel &bdquo;consignes overgeven&rdquo;.<a id="FNa_E" href="#FN_E" class="fnanchor"><sup>E</sup>)</a></p>
+
+<p><span class="pagenum" title="58"></span><a id="p_58"></a></p>
+
+<p>Consignes, lezer, zijn zéér geheim, en worden fluisterend overgegeven.
+Géén meerdere, al ware het mijn allerhoogste chef Snijders zelve, heeft
+het recht, mij naar mijne consignes te vragen.</p>
+
+<p>Dat ik ze hier <i>uit eigen beweging</i> vertel, is echter een andere
+quaestie, en van te voren verklaar ik, dat ik nòch door de uitgevers,
+nòch van de zijde der redactie eenige pressie te dien opzichte heb
+ondervonden.</p>
+
+<p>De man bracht zijn mond bij mijn oor; duidelijk speurde ik zijn adem en
+tabaksgeur, en, boven het stormgeloei uit, vernam ik zijn fluisterende
+stem, terwijl hij mij eenige scherpe patronen overgaf:</p>
+
+<p>&bdquo;<i>Zorg datte d'r fen deuze private geen gebruik gemaakt wordt door
+soldate beneide de rang fen onderofsier</i>&rdquo;...</p>
+
+<p>Pàts... het staat er... het schaamrood stijgt mij naar de wangen...</p>
+
+<p>Tot mijne verontschuldiging nog slechts dit: gedurende mijne wachturen,
+van één tot drie uur 's nachts, heeft géén mindere getracht, zich
+wederrechtelijk tot een der hokjes toegang te verschaffen.</p>
+
+<hr class="fnsep" />
+
+<div class="footnote"><a id="FN_E" href="#FNa_E" class="label"><sup>E</sup>)</a> Mijn vriend Hannes spreekt van &bdquo;<i>consumpties-overgeven</i>&rdquo;.</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="59"></span><a id="p_59"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_VIII"></a>VIII.</h3>
+
+<h4><i>Welkom, Collega's!</i></h4>
+
+<p>In het groote nationale hôtel, dat onze kazerne is, zijn eenige
+honderden nieuwe gasten aangekomen.</p>
+
+<p>Maar geen belletje heeft getinkeld bij hun binnentreden, en geen
+portiers of liftboy's zijn hen tegemoet gesneld. Hoogstens heeft een
+overmoedig milicien-recruutje hen, van uit het gelid, &bdquo;hádjememáár&rdquo;
+toegeroepen, voor welke daad van gastvrijheid hij zich eenige dagen
+kwartier-arrest toebedeeld zag.</p>
+
+<p>Bij het aanzien dier stoet van benepen loerende burgers, kwam mij weer
+helder mijn eigen aankomst in de gedachten, in dit ietwat wrak gebouw,
+dat mij sindsdien zoo dierbaar geworden is...</p>
+
+<p>Ik herinner mij als gisteren, hoe men ons, vredige particulieren, een
+kring deed formeeren, hoe vervolgens een rossige en sproetige
+sergeant-majoor ons de krijgsartikelen voorlas, met luider stemme
+sprekend, telkens wanneer quaestie was van &bdquo;<i>de dood</i>&rdquo;, <ins class="corr" id="corr15" title="Niet in Bron.">&bdquo;</ins><i>straf</i>&rdquo;,
+&bdquo;<i>dood door de kogel</i>&rdquo;...</p>
+
+<p>Velen onzer vermeenden nimmer te voren in grooter doodsgevaar verkeerd
+te hebben, dan dit oogenblik, en staarden vol ontzetting naar den
+sproetigen sergeant-majoor, die op één dreun voortging met het lezen der
+verschrikkelijkheden, die ons bedreigden, terwijl de toorn-aderen in
+zijn voorhoofd zwollen, alsof hij aanstonds uitvoering zou gaan geven
+aan het geprojecteerde bloedbad.</p>
+
+<p>Ik weet niet, collega's dien ik het welkom toeroep, in hoeverre de sp.
+S. M. ook u verschrikt heeft, maar het komt mij voor, dat&mdash;waar het
+meerendeel uwer gehuwd is&mdash;onder u een oogenblik het schrikbeeld
+geheerscht moet hebben van tallooze weduwen, en bloedjes van vaderlooze
+kinderen...</p>
+
+<p>Vreest echter niet.</p>
+
+<p>Indien ge ervoor zorgt, 's morgens tijdig wakker te zijn, uwe schoenen
+gepoetst te hebben, en geen appèls te verzuimen, dan verwed ik er wat
+onder, dat er onder u slechts weinigen zullen vallen als slachtoffer van
+de krijgstucht.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="60"></span><a id="p_60"></a></p>
+
+<h4><i>Uwe manieren.</i></h4>
+
+<p>Denkt nu niet, dat ik u houd voor barbaren, of onbehoorlijke lieden,
+wanneer ik u wenken geef betreffende uw gedrag en optreden. Integendeel.
+Doch hoe hoofsch en beminnelijk uw optreden tot nu toe geweest moge
+zijn,... ik ben er van overtuigd, dat gij beginnen zult u als een
+ònwellevend soldaat te gedragen.</p>
+
+<p>Waag het niet ànders op uw meerderen toe te komen, dan als wildet gij
+hen van de been loopen.</p>
+
+<p>Sta dan met één ruk stil, en vraag beleefdelijk of ge hen iets vragen
+moogt.</p>
+
+<p>In de meeste gevallen zal men u toestemmend antwoorden, en gij aarzelt
+dan ook niet met te vragen, of ge hen een vraag moogt stellen. Indien uw
+meerdere ook hierop gunstig beschikt, stelt ge kort en zakelijk uw
+vraag. Ten slotte zult ge u wel wachten, uw dankbaarheid onder woorden
+te brengen.</p>
+
+<p>Ook zult ge ervoor moeten waken &bdquo;met je poote op je bed te legge&rdquo;, en in
+het oog te <ins class="corr" id="corr16" title="Bron: houde">houden</ins> dat &bdquo;de tafel is om van te éte, en niet om op te
+poesse, want dat doe je thuis ook niet!&rdquo;</p>
+
+<p>Wanneer men u een dweil geeft, om een vloer te reinigen, dan zult ge
+niet moeten aarzelen met het verwekken van breede plassen, daar ge
+anders onvoorwaardelijk onder verdenking zult komen van &bdquo;te doen zoo'as
+je je selon thuis zwabbert.&rdquo;</p>
+
+<p>Zoo zoude ik u duizenderlei wenken kunnen geven betreffende poetsen en
+vegen... doch ik zie mij het gras voor de voeten weggemaaid door reeds
+bestaande litteratuur op dit gebied, als daar zijn: &bdquo;<i>Het handboek voor
+de aankomende jonge dienstbode</i>&rdquo; door Estella en &bdquo;<i>de wenken betreffende
+het onderhoud van geweer-loopen</i>&rdquo; uitgegeven op last van het ministerie
+van oorlog (natuurlijk het laatste alleen).</p>
+
+<p>Gij zult goed doen, uwe familie de wandeling in de omgeving van
+oefenterreinen te verbieden, wilt ge tenminste niet voor het geval komen
+te staan, dat uw jongste u op een vrijen dag toevoegt: &bdquo;Pa, wat dée u
+gèk laatst!&rdquo;, of: &bdquo;pa, was <ins class="corr" id="corr17" title="Bron: de de">de</ins> meester bòòs op u?&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="61"></span><a id="p_61"></a></p>
+
+<h4><i>Boosdoeners.</i></h4>
+
+<p>Lang zijn de tijden voorbij, dat ik afschuw of huivering gevoelde bij
+het zien van gevangenissen of dievenwagens. Men behoeft slechts in nader
+contact met het strafsysteem te komen, om te begrijpen, dat al deze
+uiterlijkheden het wezen der zaak niet bereiken.</p>
+
+<p>Wanneer 's morgens, op het Kazerneplein, de gevangenen &bdquo;gelucht&rdquo; worden,
+en ronddrentelen onder bewaking van soldaten, dan aarzel ik niet hen een
+kameraadsschappelijken groet te brengen.</p>
+
+<p>Gevangenen... mijn hemel; Ge denkt aan van bloed-druipende
+moordenaarshanden, wilde oogen, en worgende vingers... hoe naïef zijt ge.</p>
+
+<p>Voor mij zijn gevangenen slechts ongelukkige collega's, in wie het
+initiatief niet gewaardeerd is. Ik ben vertrouwd geraakt met cellen en
+kettingen, zooals ge u in Engeland went aan custard, in Indië (<i>te</i>
+Indië zegt Hannes) aan rijsttafel met roode vischjes. Ik aarzel niet, de
+hand te drukken van iemand, die een dag dienst verzuimd heeft, doch zorg
+zelve geen dag te mankeeren om... geen straf te krijgen. En zoo betrapte
+ik mij onder dienst op het feit, dat ik voor het eerst van mijn leven
+mijn plicht deed... uit angst voor straf. Vergeleken met miliciens,
+mogen wij, landstormers &bdquo;bewuste menschen&rdquo; genoemd worden. En wij geven
+er ons rekenschap van, dat er dikwijls juist zóóveel gedaan wordt als
+noodig is, om niet wegens gebrek aan dienstijver gestraft te worden.</p>
+
+<p>Moge dat bij miliciens, jonge menschen, wier karakter en
+levensbeschouwing nog gevòrmd moeten worden, niet àl te ongunstig
+werken!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Toilet.</i></h4>
+
+<p>&bdquo;Kijk es&rdquo;&mdash;zeide Simon dezen morgen, terwijl wij naast elkander stonden
+in het wasch-lokaal&mdash;<ins class="corr" id="corr18" title="Niet in Bron.">&bdquo;</ins>kijk es wat ik femorge me hàre fijn geplakt
+hét.&rdquo;</p>
+
+<p>Inderdaad lag zijn vettig hoofdhaar in twee, door een rechten lijn
+gescheiden, plakken op zijn schedel.</p>
+
+<p>Simon plakt iederen morgen zijn &bdquo;hare&rdquo;, en gaat éénmaal per week onder
+'s rijks douche. Dit voorrecht geniet hij met ons allen,
+<span class="pagenum" title="62"></span><a id="p_62"></a>die in twintig
+minuten moeten aan-, uitkleeden en douchen. Jammer dat het meestal
+vóór in de week is, vindt hij, want Zondags ben je al niet meer knap.
+Met oogen vol nijd en afgunst plegen wij te loeren naar de blikken
+wasch-kommen, die de miliciens krijgen, terwijl wij ouderen, zoowat
+plensen onder een kraantje. Dit neemt echter niet weg, dat wij als
+om strijd weelde-toilet-artikelen medebrengen, en elkander de oogen
+uitsteken met geriefelijkheden, als daar zijn: handiglijk tot
+reisnécessaire ingerichte sigaren-kistjes of chocolade-reependoozen,
+in krantenpapier gewikkelde stukjes sunlight-zeep, of heusche
+tandenborstels.</p>
+
+<p>Één was er&mdash;en hier gevoel ik met schaamte, hoe de afgunst mijn stem
+doet dalen tot schor-kwaadsprekers-timbre&mdash;één was er, die een ècht
+beenen dingetje had, met aan de ééne kant een nagelpeuter, en aan de
+andere een tandenstoker d'r aan! Ja, ja, zoo weten sommige gegoeden het
+zich&mdash;zij het dan ook zonder kòsten te ontzien&mdash;geriefelijk te maken in
+eene kazerne.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Mijn eigen bed.</i></h4>
+
+<p>Onlangs heb ik dan waarlijk mijn eigen burger-bed weer gezien. En de
+désillusie was volkomen. Ik begrijp u allen niet: hoe ge slapen kunt in
+al die kille lakens! en dan dat ènge vachtje op den grond er voor, en
+dat weeë veeren van de matras... neen, dat is niets voor mij! Ik houd er
+van, de stevige, prikkelende stroosprieten in mijne heupen te gevoelen,
+ik geniet bij het ontwaken met een mond vol deken-wol, en ik kàn niet
+inslapen, zonder mijne ellebogen blauw gestooten te hebben tegen ijzeren
+krib-stangen.</p>
+
+<p>En wanneer ik ooit bij u ingekwartierd mocht worden, en ge dacht
+mij genoegen te doen met het spreiden van een dier verfoeilijke,
+gecompliceerde slaapgelegenheden, waarin ge u zelve pleegt rond te
+wentelen... nu, dan kunt ge ervan overtuigd zijn (hoe ondankbaar zulks
+schijnen moge) mij den volgenden morgen te zullen vinden: òf opgerold in
+de mand van uwen hond, òf uitgestrekt op de ruwste uwer gangmatten.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="63"></span><a id="p_63"></a></p>
+
+<h4><i>Eten.</i></h4>
+
+<p>Dezen middag heb ik een groot bord vol aardappelen gegeten. Nimmer heb
+ik geweten, dat aardappelen zóó groot konden zijn, en dat er zóóvele op
+één bord bijeen konden liggen.</p>
+
+<p>Ik had grooten honger, en staarde met gulzige en blinkende oogen naar de
+aardappelen op mijn bord.</p>
+
+<p>Ook de aardappelen staarden! Zij staarden mij aan uit tallooze groenige
+oogen, wat fletser dan de mijne wel is waar, doch véél, véél grooter in
+aantal.</p>
+
+<p>En zij schenen geheel verzoend met hun lot.</p>
+
+<p>Trouwens, links en rechts, en tegenover mij staarden tallooze
+aardappelen op àndere borden even goedig en suffig naar àndere
+hongerigen.</p>
+
+<p>Toen ik één aardappel gegeten had, kreeg ik plotseling een gevoel, alsof
+hij, in mijn maag, met zijne oogen begon te rollen. Maar toen ik zag,
+dat de anderen rustig bleven liggen, greep ik een groote, oranje peen,
+met het oogmerk, die den aardappel na te zenden...</p>
+
+<p>Hiermede, lezer, eindigde mijn feestmaal even plotseling als het
+begonnen was. Nu moogt ge mij uitschelden voor eenen verkwister, of
+verwenden kwast, die tallooze peenen en aardappelen ongestoord laat
+ronddrijven in prima vet, doch dit is reeds niet meer noodig...</p>
+
+<p>Ik heb mijn straf gevonden in den droevigen blik, waarmede, uit
+duizenden verwijtende, groenige oogen, de overblijvende aardappelen mij,
+hunnen versmader, aan bleven staren...</p>
+
+<hr class="hr20" />
+
+<div class="rijm">RIJM-KRONYCK.</div>
+
+<div class="poem" style="width: 22em;">
+<div class="head">
+  <i>'t Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd..!</i>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">'t Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd!<br /></span>
+  <span class="i0">'k Heb uren lang mijn pen bekauwd<br /></span>
+  <span class="i0">en 'k weet u niets te zeggen...<br /></span>
+<span class="pagenum" title="64"></span><a id="p_64"></a>
+  <span class="i0">Mijn hooge militaire kraag<br /></span>
+  <span class="i0">was nooit zóó nauw als juist vandaag<br /></span>
+  <span class="i0">nu 'k frissche lucht en ruimte vraag...<br /></span>
+  <span class="i0">Hetgeen ik in mijn ziele draag<ins class="corr" id="corr19" title="Bron: .">,</ins><br /></span>
+  <span class="i0">kan 'k niet in woorden leggen...<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Ach, kwame er toch een offensief!<br /></span>
+  <span class="i0">dat ware mij nog wel zoo lief<br /></span>
+  <span class="i0">dan al die telegrammen...<br /></span>
+  <span class="i0">of ware ik vechtend aan het front!<br /></span>
+  <span class="i0">voorwaar dat 'k u dit schrijven zond:<br /></span>
+  <span class="i0">&bdquo;<i>granaten bàrsten in het rond,</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>een strijdkreet welt mij naar den mond,</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>vaarwel, we gaan ze rammen!</i>&rdquo;<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Of dan het slot-gevecht op zee<ins class="corr" id="corr20" title="Bron: .">,</ins><br /></span>
+  <span class="i0">en ik was op zoo'n schiet-schuit-mee...<br /></span>
+  <span class="i0">neen... zeeziek zou 'k niet wezen,<br /></span>
+  <span class="i0">ik zond u vast een draadbericht:<br /></span>
+  <span class="i0">&bdquo;<i>de vijand krijgt op z'n gezicht,</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>de hemel is slechts vuur en licht,</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>en donderslag en bliksemschicht,</i><br /></span>
+  <span class="i0"><i>doch ik weet niet van vreezen</i>&rdquo;.<br /></span>
+</div>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Helaas, 'k ben geen d'Annunzio,<br /></span>
+  <span class="i0">Romain Rolland of Doyle en zoo,<br /></span>
+  <span class="i0">ik mag ze alleen benijden,..<br /></span>
+  <span class="i0">ik ben een Nederlandsch soldaat<br /></span>
+  <span class="i0">&bdquo;die wachtend aan den drempel staat,<br /></span>
+  <span class="i0">die nimmer heerschers binnenlaat<br /></span>
+  <span class="i0">en die zijn wachtpost nooit verlaat<br /></span>
+  <span class="i0">en die zijn tijd moet beiden&rdquo;.<br /></span>
+</div>
+<span class="pagenum" title="65"></span><a id="p_65"></a>
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">...'t Wordt mij zoo schrikkelijk benauwd!<br /></span>
+  <span class="i0">'k heb nog eens op mijn pen gekauwd<ins class="corr" id="corr21" title="Bron: ,">.</ins><br /></span>
+  <span class="i0">Hoe langzaam gaan de uren.<br /></span>
+  <span class="i0">Ik weet niet wat 'k u zeggen zal...<br /></span>
+  <span class="i0">...er is geen nieuws, geen moord-geval...<br /></span>
+  <span class="i0"><i>...er is geen bloemkool</i>, dat is al:<br /></span>
+  <span class="i0 word5">.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.<br /></span>
+  <span class="i0">vandaar, dat 'k in de zucht verval:<br /></span>
+  <span class="i0">&bdquo;hoe lang zal dat nog duren?&rdquo;<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<p>(Melis moest zich eens bij den dokter melden wegens eerste
+verschijnselen van <i>mobilisitis</i>, die in sommige gevallen in sabelkolder
+kan overslaan. Remedie: hard loopen en Valeriaan. Corrector).</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="66"></span><a id="p_66"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_IX"></a>IX.</h3>
+
+<h4><i>Een oude lotgenoot.</i></h4>
+
+<p>Ik wil u vertellen van een ouden lotgenoot, van een zéér ouden! Hij was
+van de lichting 303 N. Chr. .... neen, lezer, lach nu even niet, want
+het staat in een boek!</p>
+
+<p>Het boek heet &bdquo;<span xml:lang="la">Historia Lausiaca</span>&rdquo; en de schrijver, Palladius, wijdt een
+hoofdstuk aan mijnen lotgenoot. Hij werd omstreeks 292 geboren, en werd
+in 313 onder de wapenen geroepen, in het leger van Koning Constantijn.</p>
+
+<p>Met andere jongelui van zijne lichting werd hij den Nijl langs gevoerd,
+en naar Thebe gebracht, waar blijkbaar het infanterie-depôt was, en&mdash;zoo
+zegt de schrijver&mdash;&bdquo;daar opgesloten.&rdquo;</p>
+
+<p>De Grieksche, Koptische, Arabische en Syrische teksten en
+levensbeschrijvingen, betreffende <i>Pachomius</i>, mijnen
+mede-landstormplichtige van die oude lichting, vermelden niet de namen
+der korporaals en sergeanten, superieuren althans, van <i>Pach</i>, zooals
+hij onder zijne escouade-genooten wel genoemd zal zijn, doch wèl
+vertellen zij, dat de behandeling der recruten in het depôt te Thebe
+zéér hard was.</p>
+
+<p>Arme Pach, was je maar bij ons, bij het 7e geweest! Wij krijgen peen en
+vet in overvloed, terwijl gij, met uwe kornuiten, grootendeels afhingt
+van een aantal liefdadige burgers.</p>
+
+<p>Zestienhonderd en drie jaren, nadat gij den Nijl langs gedreven wierd,
+verlieten mijne vrienden Simon, Kees en zoovele anderen Amsterdam, en
+stapten langs de Vecht naar een vriendelijk groen fortje, waar hen de
+meest overheerlijke boonen wachteden...</p>
+
+<p>Arme Pach... eind 313 was hij afgericht, en toen dorst hij aarzelig te
+vragen, wie de goede burgers waren die hem getroost hadden en
+gespijzigd.</p>
+
+<p>Men antwoordde hem, dat het Christenen waren, en dat zij
+<ins class="corr" id="corr22" title="Bron: barmtigheid">barmhartigheid</ins> betoonden aan vreemdelingen en aan alle
+anderen....</p>
+
+<p>Dit onthield Pach, en, toen zijn lichting naar huis mocht, trok hij naar
+een dorp in de Thebaïs, en liet zich doopen.</p>
+
+<p>Professor Pijper, die in zijn studie over de kloosters een hoofdstuk
+<span class="pagenum" title="67"></span><a id="p_67"></a>aan Pachomius wijdt, zal mij vergeven, wanneer ik hier verklaar, mij
+verbaasd te hebben over het vervolg van Pachomius' levenswandel.</p>
+
+<p>En ik stel op den voorgrond, dat ik mij niet als <i>mensch</i> verbaas, doch
+uitsluitend en alleen als <i>recruut</i>, als collega dus.</p>
+
+<p>Want wat, lezer, deed Pachomius toen hij de kazerne van Thebe eindelijk
+uit mocht?... Wat hij deed?....</p>
+
+<p>Wel, ge ziet al iets schemeren! Ge denkt al aan onze soldaten, die naar
+huis mogen, en die, bepakt en wel, zooals ze afgepresenteerd zijn (- of
+&bdquo;hebben&rdquo;, wat is het?) schreeuwend door de stad zwieren....</p>
+
+<p>Wellicht is dien nacht Thebe het tooneel geweest van feestelijke
+afzwaai-partijen, van soldaten met burger-mantels om.... maar wie daar
+niet bij was, dat was Pachomius.</p>
+
+<p>Hij verwisselde de kazerne voor het klooster....!</p>
+
+<p>Neen, lezer, nu in gemoede, en dat zult ge toch met mij eens zijn: daar
+kan een Amsterdamsche jongen van <i>hatjememaar</i> niet bij.</p>
+
+<p>Die bedrinkt zich, en zingt van:</p>
+
+<p class="center">&bdquo;<i>asse me de rotzooi gaan verláaate!</i>&rdquo;</p>
+
+<p class="center">of</p>
+
+<p class="center">&bdquo;<i>gaif me me burregerpet terug!</i>&rdquo;</p>
+
+<p class="noi">&mdash;die loopt met z'n ransel op den rug, en zijn geweer op den
+schouder, en aan iederen arm een meisje, waarvan hij alléén de vóórnaam
+kent tot in het holst van den nacht de kroegen af....</p>
+
+<p>&mdash;die, ja, die doet àlles, juist behalve dat, wat Pachomius deed.</p>
+
+<p>Pachomius had een zwaren dienst, en heelemaal geen &bdquo;lijn&rdquo; en hij kwam
+gelouterd uit den dienst. Hoe zullen wij Simon, Kees, Klaas en Hein,
+..., hoe zullen wij, mijne vrienden, uit den dienst komen? Simon als een
+reuze-voetballer, en Kees als een man die op alle uren van den dag
+slapen kan, en Klaas vol stiekeme stoutigheidjes....</p>
+
+<p>Vrienden, laten wij zijn als onze collega van de lichting 313! Laten wij
+profiteeren van de <i>goede elementen</i>, waarmede de dienst ons
+toevalliglijk in contact brengt.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="68"></span><a id="p_68"></a></p>
+
+<p>Dat wil nu juist niet zeggen, dat wij in kloosters behoeven te gaan....
+neen, daarvoor zal het leven ons nog te zeer behoeven.</p>
+
+<p>Maar laten wij als goede menschen weer onder de burgerpet terugkeeren!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Herinneringen aan een &bdquo;rot-sersant&rdquo;.</i></h4>
+
+<p>Nu ik hem wel nooit meer terug zal zien, durf ik herinneringen
+opschrijven, die ik aan hem bewaar. Hij was een &bdquo;rot-sersant&rdquo;, althans
+mijne kameraden hadden dit eenstemmig uitgemaakt, en, der conversatie
+ter wille, noemde ik hem ook maar zoo.</p>
+
+<p>Hij heeft nooit één onzer gestraft, en nimmer iemand vriendelijk
+toegesproken. Op zijne inspecties sidderde de heele sectie, en als hij
+ontevreden was, wisten ze, dat er geen straf volgen zou.</p>
+
+<p>Hij kéék alleen maar. Nooit heb ik iemand of iets zoo zien kijken, als
+hij het doen kon: hij keek je spuuglok onder je pet, de vlekken uit je
+jas, en het roest van je bajonet. Hij keek zoo doordringend, dat je
+zonder den blik neer te slaan wist, welke schoen ongepoetst was, of
+welke knoop op je rug mankeerde.</p>
+
+<p>Als je hem, ietwat stamelend, &bdquo;goeie morgen&rdquo; zeide, keek hij de adem uit
+je longen weg, en als je ergens op de hei te slapen lag, kon hij je op
+een uur gaans afstands wakker doen schrikken, door zijn kijker op je te
+richten.</p>
+
+<p>Hij kéék zijn kogels in de schijf, en z'n mannetjes in de houding.</p>
+
+<p>Niemand wist wie of wat hij was, of hij thuis een kind op zijn schoot
+had, of lachen kon hij op den verjaardag van zijn zuster.</p>
+
+<p>&bdquo;Ik weet het niet&rdquo; zei Simon, &bdquo;ik weet niet wat et is! Sagerijn is et
+niet, en kapsones benne et niet.....&rdquo;</p>
+
+<p>En zoo werd, uit de algemeene onbegrepenheid de benadering &bdquo;rot-sersant&rdquo;
+geboren.</p>
+
+<p>'s Avonds zeiden we tegen elkaar dat het onzin was, dat we kerels van
+vier-en-twintig waren, en geen jongens op school. En 's ochtends, bij de
+&bdquo;tieerie&rdquo;, als zijn vrééselijke blik over de klas van gesnorde kerels
+waarde, dan was het zoo stil als in een bewaarschooltje. Niemand <span class="pagenum" title="69"></span><a id="p_69"></a>heeft
+hem, toen hij wegging, vaarwel gezegd, en hijzelf heeft,&mdash;naar men
+zegt&mdash;ergens uit een venster van de kazerne toegekeken hoe zijn sectie
+voor goed afmarcheerde....</p>
+
+<p>Later ben ik hem nog eens tegen gekomen, en, worstelend tegen de
+magische krachten van zijn blik, ben ik naar hem toegegaan, om hem te
+begroeten.</p>
+
+<p>&bdquo;Zoo hebt u er al heel wat laten weggaan&rdquo;, converseerde ik
+quasi-luchtig.</p>
+
+<p>Hij keek dwars door mij heen, terwijl hij antwoordde: &bdquo;Och, toen ik
+zeventien jaar was, heb ik eens gehuild, toen m'n eerste sectie uit
+elkaar ging,... maar daar wen je aan! In dienst moet je aan alles
+wennen!&rdquo;</p>
+
+<p>Vanmorgen kreeg ik een briefkaart van Simon; na vele inlichtingen en
+vragen schreef hij: &bdquo;wanneer je de sersant mog ontmoete, doe hem dan de
+groete van ons. Wat was die altijd aleenig met zen eige!...<ins class="corr" id="corr23" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Feesten.</i></h4>
+
+<p>&bdquo;En als jelui nou zoo onder mekaar ben, en je heb een daalder in je zak,
+ráke jelie em dan niet?&rdquo; informeerde Jan, na een lang gesprek over de
+geneugten en gevaren, verbonden aan het hebben
+&bdquo;van-een-daalder-in-je-zak.&rdquo;</p>
+
+<p>Ik haastte mij te verklaren, dat zelfs de fatale samenwerking der
+factoren <i>&bdquo;onder-mekaar-zijn</i>&rdquo; en <i>&bdquo;een-daalder-in-je-zak</i>&rdquo;, niet
+onherroepelijk behoeft te leiden tot smoordronkenschap.</p>
+
+<p>Dit wilde er echter maar niet zoo-zonder-meer bij hem in.</p>
+
+<p>&bdquo;Kom-schei-nou-uit!&rdquo; elleboogde hij knipoogend&mdash;&bdquo;dan leg je immers zóó
+voor merakel in de goot!&rdquo;</p>
+
+<p>Nogmaals spande ik mij in, hem te doen inzien, dat ik dikwijls met het
+genoemde bedrag in mijn zak, en in gezelschap van eenige vrienden
+geweest was, zonder beschonken of in goten te zijn geraakt.</p>
+
+<p>Toen werd hij minachtend.</p>
+
+<p>&bdquo;Nou&rdquo;, snoefde hij,&mdash;&bdquo;dan bin jelie met je alle niet zóóveel!&rdquo;</p>
+
+<p>Dikwerf luister ik met onomwonden belangstelling <ins class="corr" id="corr24" title="Bron: naarde">naar de</ins> feestrelazen
+mijner vrienden; ik hang aan Teunis' lippen, wanneer hij <span class="pagenum" title="70"></span><a id="p_70"></a>mij in een
+reeks krachttermen, met enkele feiten gelardeerd, verhaalt van den nacht
+in het politie-bureau, vanwaar men hem zooeven naar de kazerne heeft
+doen vertrekken; met sympathie in mijne oogen bezie ik de tallooze snij-
+en slaagwonden op zijne handen en aangezicht.</p>
+
+<p>Neen, bij zulke feesten zinkt iedere kroegjool in het niet!</p>
+
+<p>Slechts éénen man heb ik gekend, die hoogere délices wist te
+savoureeren; dat was mijn vriend Hannes, de schipper.</p>
+
+<p>Hannes was een philosoof, en placht eene jonge dochter te beminnen die
+&bdquo;Merie&rdquo; heette, en waarop, volgens zijn zeggen, &bdquo;een merakels lief koppi
+stond.&rdquo;</p>
+
+<p>Op zekeren dag hadden Amsterdamsche menschenvrienden een soirée voor ons
+gearrangeerd in een der schouwburgen, en, op hoog bevel, hadden Hannes
+en ik, en alle anderen, na de middagsnert onze handen gewasschen en het
+voornaamste gedeelte van ons gezicht, teneinde &bdquo;knap&rdquo; in de comedie te
+komen.</p>
+
+<p>Vier aan vier, in een schier eindelooze stoet, trokken wij de vreugde
+tegemoet. Hannes en ik liepen naast elkander, en deelden niet in de
+algemeene opgewektheid.</p>
+
+<p>Met zijne ietwat loenzende oogen keek hij eerst naar den sergeant, en
+vervolgens fluisterde hij mij toe:</p>
+
+<p>&bdquo;Nou ik me eige tòch gewasse heef, ken ik toch beter met Merie gaan,
+vanavond.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Hé je geen senie in de kemedie?&rdquo; informeerde ik.</p>
+
+<p>Hij keek minachtend en vreeselijk blasé op me neer:</p>
+
+<p>&bdquo;Wat doe ik met al die flauwe onzin! Ik ken toch beter een bakkie koffie
+hale bij Merie?&rdquo;</p>
+
+<p>Reeds eerder had hij mij toevertrouwd, dat hij gaarne lange avonden
+zwijgend doorbracht met Merie en koffie.</p>
+
+<p>Toen maakten wij samen uit, dat &bdquo;de kemedie&rdquo; &bdquo;géén werk&rdquo; was, en dat wij
+zouden probeeren te ontvluchten.</p>
+
+<p>Aanvankelijk namen wij vol enthousiasme onze schellinkiesplaatsen in, en
+brachten, als echte théater-habitué's een minuut of tien ongegeneerd
+zingend, spuwend en schreeuwend door. Wij gaven, zooals Hannes terecht
+opmerkte: &bdquo;geen sjoege.&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="71"></span><a id="p_71"></a></p>
+
+<p>Toen het scherm opging, riepen wij allebei &bdquo;ssssst&rdquo;, en kropen toen op
+handen en voeten onder de banken door naar de nooduitgang.</p>
+
+<p>In de gang ontmoetten wij een soort schildwacht, die ons aanhield.</p>
+
+<p>&bdquo;Hé, hé, wat was dat?&rdquo;</p>
+
+<p>Hannes, vol tegenwoordigheid van geest, verklaarde, &bdquo;datte-me-naar de
+koffiezaal moste, omdatte-me dorst krege van 't klappe.&rdquo;</p>
+
+<p>In de &bdquo;koffie-zaal&rdquo; was natuurlijk niemand, en de juffrouw in het buffet
+keek ons wantrouwig aan.</p>
+
+<p>Maar we knikten haar vriendelijk toe, en zeiden dat het &bdquo;zoo warrem wier
+binne&rdquo;; Hannes was zoo beleefd mogelijk, spuwde slechts driemaal op den
+grond van de foyer, en ging toen naar het raam, om te kijken, of de
+brandladder bereikbaar was.</p>
+
+<p>Na vijf minuten kwam hij me roepen, en, terwijl hij snel de rest van
+mijn glas bier opdronk, fluisterde hij, &bdquo;feruit, ze kijk net niet.&rdquo;</p>
+
+<p>Met kloppend hart kropen wij op handen en voeten het buffet langs, de
+foyer uit, en de wandelgangen door.</p>
+
+<p>Ieder oogenblik vreesden wij een suppoost of ouvreuse te zullen
+ontmoeten; bij de tweede trap gleed Hannes uit, viel tegen mij aan, en
+sleepte mij mede in zijn val; met een doffen bons vielen wij in het
+portaal doch bleven muisstil liggen. Mijn been was pijnlijk geschaafd,
+en op Hannes' zooeven nog gewasschen aangezicht waren vieze zwarte
+streepen.</p>
+
+<p>Ik weet niet meer, hoe wij er in geslaagd zijn een zijdeurtje te
+bereiken, dat niet bewaakt werd, maar, een oogenblik later, stonden wij
+in de frissche buitenlucht.</p>
+
+<p>&bdquo;Nou&rdquo; zeide Hannes, wien ik nu blijkbaar overbodig was&mdash;&bdquo;ajuus&mdash;ik ga na
+Merie!&rdquo;</p>
+
+<p>Hij trok, bij het wegloopen, wat pijnlijk met zijn voet...</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Indien, voor dit misdrijf, de lange arm der gerechtigheid ons niet meer
+achterhalen zal, dan, Hannes, blijft ons slechts over onze excuses te
+maken voor de groote ondankbaarheid, die wij dien avond getoond hebben.</p>
+
+<p>Maar wat doe je al niet voor een bakkie koffie bij Merie...?</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="72"></span><a id="p_72"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_X"></a>X.</h3>
+
+<h4><i>De militaire groet.</i></h4>
+
+<p>Een collega&mdash;&bdquo;<i>Een Nederlandsch soldaat</i>&rdquo;&mdash;betitelde hij zich, geloof
+ik,&mdash;heeft gastvrijheid gevonden voor een ingezonden stuk van zijn hand,
+in de meeste dagbladen onzer goede stad.</p>
+
+<p>Boven zijn artikel schreef hij: &bdquo;<i>de militaire groet</i>&rdquo;. In zooverre
+gevoel ik mij dus niet onschuldig aan plagiaat. Wat mijn confrère
+betoogt, komt in hoofdzaak hierop neer,</p>
+
+<p>&mdash;dat hij zijn plichtmatiglijk gebrachten groet wel eens genegeerd ziet,
+of slordiglijk beantwoord,</p>
+
+<p>&mdash;dat zulks in hem en anderen de lust tot salueeren aanmerkelijk heeft
+doen bekoelen,</p>
+
+<p>en dat hij dit&mdash;in het belang der krijgstucht&mdash;een leelijk teeken acht.</p>
+
+<p>Behalve het hartstochtelijk ge-<i>Generaal</i>!! waardoor zich zijn in
+vocatief-vorm gewrochte pennevrucht kenmerkt, heb ik een ander bezwaar
+tegen zijn pathetisch betoog. Ik zoude namelijk mijnen wapenbroeder
+willen toeroepen, met een commando-stem, die feitelijk mijnen bescheiden
+rang kwalijk past:</p>
+
+<p>&bdquo;<i>Gij, snuiter, kent niet de poëzie van den militairen groet</i>&rdquo;.</p>
+
+<p>Want ontegenzeggelijk zijn er poëzie, fijne levenskunst en innige
+beschaving toe noodig om den militairen groet in zijn diepste wezen te
+kunnen genieten.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Op dit oogenblik waar&mdash;ik heb zulks nagecijferd&mdash;<i>in ons land per
+secunde gemiddeld 72532 militaire handen tegen militaire
+hoofdbedekkingen tikken</i>, lijkt mij deze zaak van genoegzaam algemeen
+belang, om er eene nadere bespreking aan te wijden.</p>
+
+<p>Ik zal dit doen op ego-centrisch-militaristische wijze, en begin
+aanstonds te verklaren, dat ik gaarne salueer; de militaire groet is mij
+van een plicht tot een genoegen geworden, van genoegen tot wellust en
+van wellust tot hartstocht.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="73"></span><a id="p_73"></a></p>
+
+<p>In café's en restaurants spring ik, bij het naken van welken meerdere
+ook, als door een veer gedreven in kaarsrechte houding, niet lettende op
+vaatwerk, dat in scherven van mijn schokkend tafeltje valt of op
+buurlieden met wie ik in onzachte beroering geraak.</p>
+
+<p>Bij den scheerder spring ik&mdash;het vlijmscherp mes verachtende&mdash;omhoog.</p>
+
+<p>Op straat breng ik mijn groet met zóódanigen nadruk, dat de meest
+hooggeplaatste superieuren snel pijp of sigaar uit den mond nemen en de
+arm hunner echtgenoote loslaten bij mijne nadering, teneinde mijn groet
+op dezelfde wijze te kunnen beantwoorden als ik hem breng.</p>
+
+<p>Ik stoor er mij niet aan of zij al rustiglijk hun soep of drank genieten
+in koffie- of eethuizen... ik plaats mij kaarsrecht, met aanéénkleppende
+hakken rècht voor hun tafeltje en volhard in deze houding, totdat zij
+gelieven mijne nietige aanwezigheid te aanvaarden en te approuveeren
+door eene lichte neiging met het hoofd.</p>
+
+<p>Ik groet meerderen in voorbijsuizende trams en huurautomobielen, weer
+anderen met een pakje in iedere hand&mdash;die alsdan het hoofd in mijne
+richting moeten draaien, mij daarbij aanziend&mdash;meerderen op vélocipèdes,
+paarden en motorrijwielen... kortom, ik gedraag mij met innig wèlbehagen
+naar de bestaande voorschriften.</p>
+
+<p>Aan den anderen kant onderga ik met zeker filosofisch genot de
+bejegeningen, welke mijn confrère heeft willen onderwerpen aan de
+algemeene belangstelling.</p>
+
+<p>Wanneer ik mijn reglementaire eerbetoon bracht, is het herhaaldelijk
+voorgekomen, dat zulks beantwoord wierd met een goedmoedig:
+&bdquo;<i>besjoer</i>&rdquo;.<a id="FNa_F" href="#FN_F" class="fnanchor"><sup>F</sup>)</a></p>
+
+<p>&bdquo;<i>Besjoer</i>&rdquo; schijnt&mdash;ondanks de hieronder aangegeven afleiding&mdash;eene
+uitdrukking te zijn, die in zekere kringen zoo goed als morgen-,
+namiddag- als avondgroet geldt. Geen enkel militair reglement bevat
+overigens de uitdrukking <i>besjoer</i> als equivalent aan den groet.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="74"></span><a id="p_74"></a></p>
+
+<p>Een andere merkwaardigheid, die ik niet onopgemerkt mag laten in dit
+verband, is deze, dat het meerderen vrij staat om, als teeken van
+opperste goedertierenheid, een gebaar te maken, dat zooveel zeggen moet
+als: &bdquo;houd je gemak maar&mdash;ik ben niet gediend van dit eerbetoon&rdquo;.</p>
+
+<p>Als toelichtend voorbeeld moge hier gelden mijne ontmoeting van dezen
+middag; ik zat&mdash;goedig&mdash;ergens, in een soort societeit, te lezen,
+toen opeens de gapende deuropening de gestalte omlijstte van eenen
+ongeschoren superieur met slecht geknipt hoofdhaar. Aanstonds ontrukte
+ik mijn geest aan de lectuur, concentreerde deze op het reglement van
+krijgstucht, en maakte aanstalten, om, verrijzende uit mijne liederlijk
+gemakzuchtige houding, die aan te nemen van eenen jongen eik...</p>
+
+<p>Hoe groot waren echter de schrik, en tevens het weldadig gevoel van
+dankbaarheid in mij, toen deze meerdere, met een handgebaar als dat,
+waarmede de Romeinsche Keizers het leven schonken aan onderliggende
+gladiatoren, mij beval hem <i>niet te groeten</i>.</p>
+
+<p>Ik heb niet de eer, dezen menschlievenden superieur van nabij te kennen,
+en&mdash;hij duide het mij niet euvel&mdash;maar ik gevoel vrees voor eene
+mogelijke kennismaking. Want wat moet men doen&mdash;in 's hemelsnaam
+wàt&mdash;wanneer iemand uit vriendelijkheid je groet weigert?</p>
+
+<p>Het duizelt in mijn&mdash;helaas&mdash;àl te gezelschappelijk&mdash;brein. En, méér dan
+ooit, wil ik mij vanaf dezen namiddag militair gevoelen.</p>
+
+<p>En nòg ben ik niet uitgepraat over den groet! Er rest mij een zeer
+actueel, een <i>in lagere militaire kringen</i> (van korporaals en nòg
+hoogeren weet ik natuurlijk niets af) op het oogenblik
+druk-bediscussieerd vraagstuk, dat ik mijn lezers met nadruk voorleg.</p>
+
+<p>Het luidt als volgt:</p>
+
+<p><i>Wat of wien geldt de militaire groet? de distinctieven van een rang, òf
+den drager dezer distinctieven?</i></p>
+
+<p>Ik persoonlijk acht mij niet competent het antwoord op dezen vraag te
+geven; ik zeide u reeds, dat ik een slaaf ben van den
+militairen-groet-hartstocht, en, gij weet het allen: in hartstocht
+ontstoken menschen hebben geen rijp oordeel.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="75"></span><a id="p_75"></a></p>
+
+<p>Ikzelve groet wáár en hoe ik slechts distinctieven zie: op mouwen, op
+kragen, op overjassen...</p>
+
+<p>Onlangs heeft men er mij in de kazerne zelfs op betrapt, dat ik&mdash;en ik
+schaam mij bijna zulks in het publiek te bekennen&mdash;dat ik op mijnen weg
+naar de cantine salueerde voor de goud-bestreepte overjas van onzen
+sergeant, die aan een lijntje (de overjas, niet de sergeant) te drogen
+hing...</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Feestgeschenken.</i></h4>
+
+<p>Bij al het goede, dat de dienst mij gegeven heeft is ook dit: ik zie nu
+klaar en helder voor mij, wat de groote fout is in onze maatschappelijke
+samenleving. Een fout, die bankroeten en veeten en <span xml:lang="fr">brouilles</span> en
+<span xml:lang="fr">mal-entendu's</span> bij dozijnen in de wereld brengt, die huwelijken verstoort
+en voorgenomen huwelijken doet afspringen...</p>
+
+<p>Ik meen <i>de verderfelijke spilzucht</i>, die in ons allen is.</p>
+
+<p>Wanneer onze ouders jarig zijn, of als wij het Sinterklaasfeest vieren,
+dragen wij de meest prijzige zaken in huis; naar begrafenissen zenden
+wij péperdure kransen en bloemstukken, en wij rusten niet, wanneer de
+geschenkentafel van een bruidspaar zonder een zilveren jardinière of 250
+oestervorkjes onzerzijds blijven moet...</p>
+
+<p>Wij putten door onze beurzen onze harten ledig, en onze zielen vullen
+zich met nijd en venijn, waar slechts liefde en toewijding behoorden te
+bestaan.</p>
+
+<p>Dit alles wilde ik zeggen, alvorens u het treffend voorbeeld van
+waarlijk finantieel overleg te toonen, dat ik dezer dagen mocht
+medemaken.</p>
+
+<p>Een mijner collega's dan huwde, althans was van plan in het huwelijk te
+treden.</p>
+
+<p>Nu, als goede vrienden offer je dan met genoegen je dubbeltje of je drie
+stuivers, teneinde een passend feestgeschenk te kunnen helpen
+bekostigen.</p>
+
+<p>Er zijn wel altijd booze tongen, die beweren, dat: &bdquo;hij trouwt voor <span class="pagenum" title="76"></span><a id="p_76"></a>de
+ondersteuning!&rdquo; of &bdquo;dattet een moetje is&rdquo;, maar, waarlijk goed gezinde
+kemeraden, zooals ik niet aarzel mij er een te noemen, hechten geen
+geloof aan dezen taal, en getroosten zich het ongerief van tien of
+vijftien centen, teneinde dien dag tot een onvergetelijke te doen zijn.</p>
+
+<p>Aldus geschiedde, en, hoewel niet zonder vechten en kleerscheuren, kwam
+een bedrag van &fnof;&nbsp;9.22&frac12;, zegge negen gulden en twee en twintig
+en een halve cent bijeen. Nu denkt ge alweer aan de zilveren jardinière,
+of de 250 oestervorkjes...</p>
+
+<p>Neen, lezer, dat hebt ge nu eens lekker mis! Geen stomme jardinière, en
+geen doodgewone oestervorkjes, doch:</p>
+
+<ol>
+  <li><i>een pendule voor schoorsteenmantel</i>,</li>
+  <li><i>een dito zijstuk</i>,</li>
+  <li><i>een dito dito</i>.</li>
+  <li><i>een (ietwat gehavend) borstbeeld van Boerhaave op voetstuk</i>.</li>
+  <li><i>twee schilderijen</i>.</li>
+  <li><i>een doosje met opschrift: &bdquo;<span xml:lang="fr">Souvenir du Caire</span>&rdquo;</i>.</li>
+</ol>
+
+<p>(dit laatste luxe voorwerp voorzien van een niet onkunstig uitgevoerde
+voorstelling van het Casino met omgeving.)</p>
+
+<p>&bdquo;Nou&rdquo;,&mdash;zeide Marinus, die de aankoop had gedaan, met kwalijk verholen
+fierheid&mdash;&bdquo;nou zèg, dat is nogges een kedo, waarvan ze op derlui kop
+zullen gaan staan fan de lol, wàtte?&rdquo;</p>
+
+<p>Wat dan ook&mdash;naar men zegt&mdash;plaats heeft gehad.</p>
+
+<hr class="tb" />
+
+<p>N.B. Nadere berichten melden, dat het huwelijk niet doorgegaan is, ja,
+dat de huwelijksplannen gefingeerd waren.</p>
+
+<p>Dit zal u het feit verklaarbaar maken, dat de geschenken momenteel
+vertoeven in den gemeentelijken Lombard.</p>
+
+<hr class="fnsep" />
+
+<div class="footnote"><a id="FN_F" href="#FNa_F" class="label"><sup>F</sup>)</a> <i>besjoer</i> = <i>Nederlandsche volksuitdrukking, vermoedelijk
+afkomstig van den Franschen groet: <span xml:lang="fr">bonjour</span></i> (= <i>goeden dag</i>)
+[Woordenboek.]</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="77"></span><a id="p_77"></a></p>
+
+<h3><a id="d1_XI"></a>XI.</h3>
+
+<h4><i>Beroeps-risico.</i></h4>
+
+<p>Het was maar een héél kort, bescheiden berichtje, dat dezer dagen in
+de Vaderlandsche pers gecirculeerd heeft, doch het was er een dat mij,
+en velen met mij, vervuld heeft met innige dankbaarheid jegens onzen
+goedertieren superieuren. In het kort kwam het hier op neer, dat het
+legerbestuur een commissie afgevaardigd heeft naar een tentoonstelling
+te Düsseldorf waar&mdash;naar men mij vertelt&mdash;allerlei nuttigs en
+merkwaardigs te zien zal zijn op het gebied van kunstarmen, kunstbeenen,
+glazen oogen, houten neuzen en diergelijken. Het gemoed schiet mij vol
+bij de gedachte aan deze voorzorgen, genomen in een tijd, dat gelukkig
+ieder Nederlandsch soldaat nog in het bezit is van een volledig stel
+lichaamsdeelen en organen. Vooral de pers der centralen is sterk in het
+verspreiden van berichten en foto's betreffende handige verminkten;
+zelfs in de cinematograaf ziet men wedloopen van éénbeenigen, en
+handenarbeid, verricht door éénarmigen. Het komt mij voor, dat minder
+opgeblazen en reclame-achtige arbeid in deze richting méér sympathie
+verdienen zou.</p>
+
+<p>Aan den anderen kant is de risico, aan ons beroep verbonden, een al
+te weinig onder het oog geziene factor. Dit komt door de duizenderlei
+voorzorgen, waarmede de soldaat in vredestijd zich omringd ziet, als
+daar zijn: watjes in de ooren bij schietoefeningen, overjassen aan bij
+regenweer en gedwongen bedlegerigheid bij verkoudheden. Hoeveel mannen
+zijn er, die ongaarne in een boom klimmen, of in een molenwiek, om te
+observeeren?</p>
+
+<p>Een ken ik er, die nu reeds maandenlang iederen morgen het hospitaal
+bezoekt, om daar een soort neusgat-verwijdings-kuur te ondergaan,
+waaraan in het &bdquo;burgerleven&rdquo; de gedachte niet bij hem zou zijn
+opgekomen.</p>
+
+<p>Een marsch bij regenweer wordt afgelast, terwijl een jachtpartij onder
+dezelfde omstandigheden ongetwijfeld door zou gaan.</p>
+
+<p>Hoe kortzichtig zijn wij soldaten, die in onzen binnenzak het <span class="pagenum" title="78"></span><a id="p_78"></a>boekje
+met roode-kruis bepalingen dragen, om onze hals het identiteitsplaatje
+en in het tuniekzakje de verbandpakjes....</p>
+
+<p>En nu kunt ge me duizendmaal een onkieschen cynicus noemen, of een
+smakeloozen beer, maar ik zeg het tòch! Ik zou het willen toeroepen aan
+de boerenkinkels, die in uniform 's avonds tierend langs den weg
+zwaaien, en aan de onverschillige pummels, die slapen in het gras: dat
+ze soldaten zijn, en dat er iets ernstigs bestaat, dat beroeps-risico
+heet.</p>
+
+<p>Hebben wij het zelf niet één dag gevoeld, dien eersten mobilisatiedag,
+toen, ieder naar zijn aard, ingetogen of luidruchtig-zenuwachtig, zijns
+weegs ging, en zich <i>soldaat</i> gevoelde?</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 328px;">
+<img src="images/ill_p078.png" width="328" height="265" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>Het vakblad.</i></h4>
+
+<p>Gij allen, die uitgesloten zijt van ons groot organiek verband, gij hebt
+ook uwe vakbladen. Wij hebben het ònze, in de <i>Soldaten courant</i>, die,
+òndanks Kleerekooper, door gaat met het publiceeren van berichten uit
+het <i>Handelsblad</i> en verzen uit de cantine.</p>
+
+<p>Ons vakblad heeft dit gemeen met andere vakbladen, dat wij het pas
+lezen, wanneer er broodjes in verpakt geweest zijn. 's Morgens, wanneer
+wij naar ons werk gaan, op de hei, of in de schietloodsen, dan schaffen
+wij ons voor 1 cent het vakblad aan, en wikkelen daarin eenige
+consumptie.</p>
+
+<p>Pas wanneer deze genoten is, gaan wij de met margarine bevlekte
+drukregelen lezen.</p>
+
+<p>&bdquo;Daarom&rdquo;&mdash;zegt Kees&mdash;&bdquo;moste ze die zwarte plaatjes d'r uit late&mdash;dat
+geeft maar vuile inkt-rommel an je brood.&rdquo;</p>
+
+<p>Intusschen wordt de poëzie, die zeer door dit blad wordt aangemoedigd,
+om niet te zeggen veredeld, in ruimen kring gewaardeerd. Afscheidszangen
+aan korporaals zijn schering en inslag, zooals:</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="79"></span><a id="p_79"></a></p>
+
+<div class="poem clear" style="width: 25em;">
+<div class="stanza">
+  <span class="i0">Korporaal Verbeek gaat ons verlaten<br /></span>
+  <span class="i0">hij deelde lief en leed met ons een jaar<br /></span>
+  <span class="i0">en was zeer goed voor zijn soldaten,<br /></span>
+  <span class="i0">het ga' hem goed, roept onze vriendenschaar.<br /></span>
+  <span class="i0">De jongens van de escouade<br /></span>
+  <span class="i0">wenschen hem voorspoed op al zijn paden.<br /></span>
+</div>
+</div>
+
+<p>Dezer dagen heeft de Commissie tot het verkrijgen van een goeden tekst
+op de muziek van de defileermarsch &bdquo;<i>Turf in je ransel</i>&rdquo; voor de zware
+taak gestaan een keuze te moeten doen uit eenige honderden inzendingen.
+Zij is geslaagd in de keuze, en heeft bovendien consolatie- en tweede
+prijzen gegeven. Waarom was &bdquo;<i>Turf in je ransel</i>&rdquo; niet goed? Wanneer het
+zoo door gaat, komt er weer een commissie voor &bdquo;<i>Op de hei daar zal ik
+je dondere</i>&rdquo; of &bdquo;<i>Sergeant ze gooie met steene</i>,&rdquo; en een voor &bdquo;<i>de
+tentcommandant is dronke</i>.&rdquo;</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Alweer de militaire groet.</i></h4>
+
+<p>Goede lezer, het schaamrood overvloeit mijne kaken, nu ik u een
+bekentenis moet gaan doen: men heeft mij bestraft, bestraft wegens het
+niet groeten van een meerdere in rang.</p>
+
+<p>Ik wil mij niet verontschuldigen... ik heb gezondigd en geboet... ik ben
+nu quitte met de gerechtigheid.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 358px;">
+<img src="images/ill_p080.png" width="358" height="476" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Het was een afschuwelijk moment, en bij de herinnering aan het geval, en
+aan tante Alida, die er bij tegenwoordig was, krijg ik weer congestieve
+gewaarwordingen van ontzetting.</p>
+
+<p>Tante Alida had het middagmaal ten onzent genoten, en, tegen half tien,
+maakte ik mij op haar tot hare nabijgelegen woning te geleiden. Onderweg
+werden wij door een onverwachten regenbui overvallen, en ik haastte mij,
+tante's regenscherm in staat van actie te brengen. Op hetzelfde moment,
+dat het haakje over de pal knipte, klonk een luid, bevelend geschreeuw
+achter ons. Tante, die geenerlei relaties met schreeuwende lieden
+op straat pleegt te onderhouden, <span class="pagenum" title="80"></span><a id="p_80"></a>maakte geen aanstalten, om den
+voortbrenger van het geroep te zien, en ik zelve, die evenmin
+aangetrokken word door straatrumoer of relletjes, stapte beminnelijk
+koutend naast haar voort.</p>
+
+<p>Totdat&mdash;op eens&mdash;(bij de herinnering word ik aschgrauw in 't
+aangezicht), een niet al te zindelijke hand mijn overjas van achteren
+beroerde. Denkend aan mogelijke zakken-rollerijen, wendde ik mij
+energiek om... doch wankelde.</p>
+
+<p>Daar stond een meerdere, een sergeant, houdend in de linkerhand een
+soort slagersboekje, in de rechter een afgekloven potloodstompje, en
+zijn mond sprak toornig: &bdquo;Wie bin je?&rdquo;</p>
+
+<p>Ik haastte mij te informeeren naar de bron zijner belangstelling, maar
+reeds had tante Alida, hoewel sidderend, mij, en ook haarzelve, den
+schrikkelijke bekend gemaakt, wellicht in de hoop hem daarmede milder te
+stemmen.</p>
+
+<p>Toen tante echter bemerkte, dat onze belager verzuimde hare beleefdheid
+te beantwoorden, door zich aan haar en mij voor te stellen, werd zij
+toornig.</p>
+
+<p>&bdquo;Melis&rdquo;, zeide zij, &bdquo;laat ons voortgaan. Ik houd er niet van, op straat
+lastig gevallen te worden door... mannen&rdquo;.</p>
+
+<p>&bdquo;Ik ook niet, tante&rdquo;, deed ik deemoedig.</p>
+
+<p>Inmiddels had zich een dichte haag van nieuwsgierigen, den regen ten
+spijt, om ons verzameld.</p>
+
+<p>Met groote letters schreef de schrikkelijke in het boek: &bdquo;Stoke,
+landstormplichtige, ...e Compie, .....e Reg....<ins class="corr" id="corr25" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> en weer sprak zijn
+mond: &bdquo;Je heb je meerdere niet gegroet&rdquo;.</p>
+
+<p>Toen, alle moed waarover ik beschik verzamelend, zeide ik, dat ik <span class="pagenum" title="81"></span><a id="p_81"></a>hem
+niet gezien had, en verzweeg daarbij ridderlijk, dat Tante Alida's
+regenscherm de schuld aan alles droeg.</p>
+
+<p>Daarop, vreezende, dat tante's reputatie onder dit relletje te lijden
+zou hebben, drong ik haar en mij door de inmiddels aanzwellende
+menschen-zee, en wij verdwenen in een steeg...</p>
+
+<p>Tante Alida's reputatie was gered... ten koste van de mijne... want nu
+vermeldt mijn conduite-staat een straf van vier dagen kwartierarrest,
+wegens het niet groeten van een meerdere op den openbaren weg...</p>
+
+<p>Zal tante ooit weten, welke de Groote Daad geweest is van mijn
+militairen loopbaan...?</p>
+
+<p xml:lang="la">Primus in orbe deos fecit timor...</p>
+
+<div class="figcenter" style="width: 354px;">
+<img src="images/ill_p081.png" width="354" height="362" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="82"></span><a id="p_82"></a></p>
+
+<h2 class="h2groot"><a id="TWEEDE_GEDEELTE"></a>TWEEDE GEDEELTE.</h2>
+
+<h2 style="margin-top: 1em;"><a id="TUSSCHENWOORD"></a>TUSSCHENWOORD.</h2>
+
+<p class="subh2" style="margin-left: 20%;">VAN DEN BURGER, DIE MELIS-STOKE, LANDSTORMPLICHTIGE, GEWORDEN IS.</p>
+
+<p>Hier moet ik, geduldige lezer, mijn militaire-zelf ter zijde springen,
+en wel als burger.</p>
+
+<p>De zaak is, dat hijzelve zich schamen zou, de bekentenis te doen die ik,
+als civilist, zonder mij of hem te blameeren, te boek kan stellen.</p>
+
+<p>De landstormplichtige heeft zich, nadat hij acht-en-een-halve maand (den
+verplichten oefentijd) &bdquo;onder de wapenen heeft doorgebracht,&rdquo; eenigen
+tijd in het burger-leven teruggetrokken.</p>
+
+<p>Men achtte hem voorloopig voldoende bekwaamd in het wapenbedrijf, en hij
+toog huiswaarts.</p>
+
+<p>Onderweg, van de kazerne naar zijne woning, kwam hij reeds vagelijk en
+uitsluitend innerlijk met mij, zijn burgerlijk-zelf, in aanraking.</p>
+
+<p>Ik was verbaasd over de verandering, die in hem had plaatsgegrepen.</p>
+
+<p>Er was een zekere goedmoedigheid in de plaats getreden van de ietwat
+koele reserve, die hem voorheen kenmerkte. Hij sprak luid en lachte gul;
+hij keek met zekere ironie naar de reeksen fleschjes en doosjes op zijn
+toilet-tafel, en ergerde zich niet, toen hij zijn hond slapend aantrof
+op zijn hoofdkussen.</p>
+
+<p>&bdquo;Dat zijn allemaal kleinigheden,&rdquo; verklaarde hij, &bdquo;de hoofdzaak is, dat
+je gezond bent.&rdquo;</p>
+
+<p>Nog nooit had ik hem zulk een gemeenplaats hooren bezigen; hij scheen
+dat te voelen, en legde zijn hand op mijn hart, terwijl hij me ernstig
+toevoegde:</p>
+
+<p>&bdquo;Mijn waarde, het is een kenmerkend verschil, tusschen de beschaafde en
+onbeschaafde klassen, dat deze gemeenplaatsen als zoodanig <span class="pagenum" title="83"></span><a id="p_83"></a>voelen en
+begrijpen, terwijl gene langs allerlei vreemde omwegen tot die simpele
+waarheden moeten terugkeeren! Waarom dan niet direct de gemeenplaats in
+al haar consequenties aangenomen?&rdquo;</p>
+
+<p>Hiertegen wist ik niets in te brengen.</p>
+
+<p>Vervolgens ontkleedde zich mijn militaire-ik, stapte in een
+ongeparfumeerd bad, en schoor zich daarna; ik merkte op dat hij niet,
+zooals vroeger, na het scheren zijn gezicht insmeerde met vinaigre en
+drie verschillende evenzeer geurige zalfjes.</p>
+
+<p>Na een korte aarzeling schoot hij een mij toebehoorende zéphir pijama
+aan, en ging te bed.</p>
+
+<p>Den morgen daarna, toen ik ontwaakte, wist ik, dat mijn militaire-zelf
+in mijn burger-ik was opgelost.</p>
+
+<p>In langen tijd had ik mij niet zoo wèl gevoeld.</p>
+
+<p>Om zeven uur stond ik op, en om halftien was ik, in een eenvoudig pak,
+en zonder <span xml:lang="en">button-hole</span> of lichte slob-kousen onderweg naar mijne
+bezigheden.</p>
+
+<p>Dat leven duurde een maand.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Na een maand stond ik weer laat op, droeg weer een button-hole en lichte
+slobkousen.</p>
+
+<p>Na drie maanden herinnerde ik mij nauwelijks nog de sociale gevoelens
+van mijn militaire-ik.</p>
+
+<p>Ik zweeg halsstarrig, wanneer iemand achter-op-de-tram mij toesprak, of
+als mijn kapper zei, dat het mooi weer was.</p>
+
+<p>Eens, toen ik Gerrit ontmoette, groette ik hem met meer welwillendheid
+dan gevoelens van vriendschap. Kogelfleschjes, Quatta-reepen en
+Cats-boonen waren nog slechts vergeefelijke jeugdfouten in mijne oogen,
+en Zondags in het Concertgebouw herinnerde ik mij nauwelijks de
+aangename uren, die mijn militaire-ik daar eenmaal met zijne kameraden
+gesleten had.</p>
+
+<p>Zelfs ondervond ik niet meer het genoegen van de vroegere meerderen van
+mijn dubbel-ik te kunnen negeeren. Ik zàg ze niet meer...</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="84"></span><a id="p_84"></a></p>
+
+<p>Het lag àchter mij als een droom; ik leefde weer in koele
+maatschappelijkheid, zooals de reiziger, die de luchtige hoogten van een
+Alpenpas bereikt heeft, en niet meer achter zich ziet naar het warme
+Italiaansche land...</p>
+
+<p>De koele wind der maatschappelijke <ins class="corr" id="corr26" title="Bron: kronkelpasssen">kronkelpassen</ins>
+woei mij om de ooren, en in dien wind stak ik mijn gecultiveerde civiele
+neus...</p>
+
+<p>Toen kwam de slag...</p>
+
+<p>De slag was een groot officieel papier, dat mij andermaal tot den
+werkelijken dienst opriep.</p>
+
+<p>Toen ik den brief gelezen had, stond ik tegenover mijn lang vergeten
+militaire-zelf, zooals een eerbiedwaardig rechter zich gevoelt, wanneer
+plotseling een vergeten schuldeischer uit zijn studententijd zijn deftig
+studeervertrek binnentreedt...</p>
+
+<p>Ik kènde zijn gelaatstrekken nauwelijks meer, maar de herinnering bracht
+mij op dat oogenblik honderd realiteiten in de gedachte, die als
+onverbiddelijk harde hamers mijn net-gekapte hoofd troffen.</p>
+
+<p>En, vreemd, maar ik haatte mijn militaire-ik. Ik haatte mijn dubbel-ik,
+zooals men een afgedragen, vuil kleedingstuk haat, dat men vindt bij het
+opruimen van zijn garderobe.</p>
+
+<p>Ik snoof de geur op die uit den brief kwam, en het was me, alsof het de
+reuk van aardappelenwater, en soep en dwijlen en zeepsop was...</p>
+
+<p>Dien nacht sliep ik niet.</p>
+
+<p>Mijn militaire-ik sarde mij, zooals een opdringerige, onsmakelijke
+kennis iemand hinderen kan. Hij drong zich aan mij op, en strekte zijn
+viese, zwarte handen naar mij uit; hij fluisterde mij dingen in het oor
+over &bdquo;marschen&rdquo; en &bdquo;wachtkloppen&rdquo; en &bdquo;kribben&rdquo; en &bdquo;aardappelen en
+uien&rdquo;... en ik háátte hem.</p>
+
+<p>Den volgenden morgen kwam zijn oppasser, om het geweer van zolder te
+halen en te poetsen.</p>
+
+<p>Hij hield mij voor hem, en zeide vriendelijk goeden morgen; hij wist
+niet, hoe mijn burger-ik hem verfoeide en verachtte.</p>
+
+<p>Hij wist niet, dat daar iemand ànders voor hem stond, een trotsche en
+pretentieuse burger, en hij heeft niet begrepen, waarom ik hem op dat
+oogenblik niet, zooals vroeger, hartelijk de hand drukte....</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="85"></span><a id="p_85"></a></p>
+
+<p>Ditmaal wisselden wij geen verstandige brieven, mijn militaire- en mijn
+burger-ik.</p>
+
+<p>Wij accepteerden elkanders hinderlijk gezelschap, zooals doodsvijanden,
+die toevallig in dezelfde spoorwegcoupé moeten reizen.</p>
+
+<p>Nog drie dagen gingen wij grimmig zwijgend naast elkander voort...</p>
+
+<p>Toen gaven wij elkander, noodgedwongen, de hand; maar mijn militaire-ik
+bleek, misschien wel door de macht der onverzettelijke omstandigheden,
+de sterkste.</p>
+
+<p>Op zekeren dag greep hij me bij den strot, en wierp mij verre van zich.</p>
+
+<p>Nog zag ik, hoe hij haastig wegsnelde, om zijn soldaten-pak weer aan te
+trekken....</p>
+
+<p>Toen wierp hij zijn ransel om, nam zijn geweer, en stopte zijn zakboek
+in den zak van zijn overjas. En hij ging met driftige, maar vastberaden
+stappen weg....</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="86"></span><a id="p_86"></a></p>
+
+<h2><a id="VERVOLG"></a>VERVOLG VAN HET DAGBOEK VAN MELIS-STOKE.</h2>
+
+<p class="subh2 center">NIEUWE REEKS.</p>
+
+<hr class="chbegin" />
+
+<p><i>Januari 1917.</i></p>
+
+<h3><a id="d2_I"></a>I.</h3>
+
+<h4><i>Het vertrek naar het &bdquo;<span xml:lang="de">Winterkurort</span>&rdquo;.</i></h4>
+
+<p>En hiermede, goedmoedige en geduldige lezer, vangt een nieuwe reeks
+veldzakboekbladen aan.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 389px;">
+<img src="images/ill_p086.png" width="389" height="487" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Dit feit hebt gij te wijten en ik te danken aan de beschikking omtrent
+mij en mijne kornuiten door &bdquo;<i>hoogerhand</i>&rdquo; genomen; de beschikking, die
+ons eene in het burgerleven voor &bdquo;bescheiden beurzen&rdquo; nauwelijks
+denkbare luxe in het uitzicht stelt, nl. die van een <i xml:lang="de">Winterkurort</i>.</p>
+
+<p>Een besluit, dat ons tot den werkelijken dienst terugroept.</p>
+
+<p>Ach, hoe weingen onder u beschikken over den tijd en de middelen om u
+een winterbuitenverblijf te veroorloven... wanneer ik dit bedenk, wensch
+ik bijna, dat gij in mijn plaats (derde klas vrij vervoer) naar
+<i>Klei-lust</i> gaan kondet.</p>
+
+<p>Om militaire redenen noem ik mijn bestemmingsplaats <i>Klei-lust</i>, hoewel
+ik, naar hetgeen men mij er van vertelt, even zoo goed de geografische
+schuilnamen: <i>Modder-</i>, <i>Stank-</i>, <i>Vee-</i>, <i>Slik-</i> of <i>Boerenkool-lust</i>
+zoude hebben kunnen bezigen.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="87"></span><a id="p_87"></a></p>
+
+<p>Intusschen behaagt het mij, deze brieven met <i>Klei-lust</i> te
+onderschrijven, welke naam trouwens reeds boven mijn schrijfpapier en op
+mijne visitekaartjes is gedrukt.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 384px;">
+<img src="images/ill_p087.png" width="384" height="437" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Vooralsnog ben ik echter te Amsterdam, en bereid mij voor op de reis; ik
+bereid mij voor met ongeveer dezelfde vreugde als die, waarmede gij in
+vredestijd uw sweaters en pelsjasjes en mutsen te zamen zoekt om een
+Kerstvacantie in Grindelwald of Sint Moritz te gaan doorbrengen.</p>
+
+<p><i>Mijn</i> sneeuw, lezer, zal modder, <i>mijn</i> hôtel een fort, en <i>mijn</i>
+Grindelwald <i>Klei-lust</i> zijn.</p>
+
+<p>Ik zoek dan ook niet zoozeer zaken bijeen, die mij van koude en sneeuw
+zullen kunnen vrijwaren, dan wel uitrustingstukken waarmede ik mij
+althans eenigszins zal kunnen wapenen tegen onaangename zaken, als daar
+zijn: spattend slik, springend ongedierte, een middelmatige keuken en
+een lakenloos nachtleger.</p>
+
+<p>Zoo ziet ge, dat mijn bagage er een van andere soort zal zijn dan de
+uwe, wanneer ge naar uw wintersport gaat. Ik&mdash;ook niet dom&mdash;combineer de
+Cresta-run met het Modderbad, drink heilzame wateren, eet bruin brood,
+en wandel bij muziek (militaire)... en dit alles onder den rook van
+Amsterdam, met vrij vervoer, en met eene bezoldiging van twintig cent
+per dag!</p>
+
+<p>Haha, lezer! Ik zie afgunst in uwe oogen! Gij zult den heelen winter in
+Amsterdam zijn om u te laten plukken op liefdadigheids-bazars, om
+eetverplichtingen na te komen, en digestie-visites te maken....</p>
+
+<p>En ik ga den heelen winter naar buiten.</p>
+
+<p>Dit bedenkende, ga ik met dubbelen ijver voort met het pakken <span class="pagenum" title="88"></span><a id="p_88"></a>van mijn
+<span xml:lang="en">dressing-case</span>.... of liever ransel; ik stapel pakjes zeep en blikken
+<span xml:lang="en">corned-beef</span> op doozen insecten-poeder, en van tijd tot tijd werpt een
+vriendelijke hand een worst of een zijde spek tusschen de tot inpakken
+gereed liggende laarzen en lijfgoederen.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 369px;">
+<img src="images/ill_p088.png" width="369" height="573" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>&bdquo;Zult ge,&rdquo; vraagt tante Adolphine, &bdquo;vriendelijk tegen uwe meerderen
+zijn? Wie houdt nu zulk een fort schoon, waar zoovele jongelui bijeen
+zijn? Is er een portier, die uwe brieven en boodschappen aanneemt?&rdquo;</p>
+
+<p>Ik verzeker haar, dat mijne meerderen zich niet over hondschheid
+mijnerzijds te beklagen zullen hebben, dat een tiental schoonmaaksters
+en huisknechten mij en &bdquo;de andere jongelui&rdquo; keurig zullen verzorgen, en
+dat een rijk gegalonneerde portier steeds bij de fortbrug gereed staat
+om, natuurlijk tegen eene kleine belooning, brieven, boodschappen en
+handkoffers aan te nemen.</p>
+
+<p>Tante Adolphine is gerust gesteld, en zij biedt mij haar auto aan, om
+daarin naar het fort te rijden.</p>
+
+<p>Indien het eenigszins mogelijk is, zal ik dat aanbod aanvaarden.</p>
+
+<p>Wanneer?</p>
+
+<p>Lezer, wanneer dit schrijven onder uwe oogen komt, zal ik er reeds zijn.</p>
+
+<p>Het afscheid heeft plaats op hetzelfde oogenblik dat ik deze regelen
+schrijf.</p>
+
+<p>En, wanneer zij u, tot strengen lettervorm gevoegd, onder de oogen
+<span class="pagenum" title="89"></span><a id="p_89"></a>komen, dan zult gij niet weten, dat op deze plaats van het manuscript
+een dikke, zware traan gevallen is.</p>
+
+<p>Dat is het geheim van den zetter en mij, nietwaar zetter?<a id="FNa_G" href="#FN_G" class="fnanchor"><sup>G</sup>)</a></p>
+
+<p>En, indien gij er toch achter mocht komen, dan wil ik hieraan toevoegen,
+dat het geen traan van zelfbeklag of weeklijkheid was, verre van dien.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 433px;">
+<img src="images/ill_p089.png" width="433" height="455" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Het was een gelegenheidstraan!</p>
+
+<p>Zooeen van de soort, waarvan tante Adolphine er 10 à 11 storten zal op
+het oogenblik, dat ik, geheel toegerust, in haar auto zal wegrijden.</p>
+
+<p>Een afscheidstraan van Amsterdam, zooals iedere handelsreiziger er 365
+per jaar schreit.</p>
+
+<p>Want Amsterdam en hare behagelijke kazerne is mij zoo lief geraakt; men
+zegt wel eens, dat het hôtelleven iemand onhuiselijk maakt.</p>
+
+<p>Mijne ervaring is geheel tegengesteld aan dat begrip.</p>
+
+<p>O! ik weet zeker, dat ik mij direct thuis en behagelijk zal gevoelen in
+Klei-lust... ik zal er een tuintje aanleggen, om tegen het volgend
+voorjaar elken morgen radijsjes aan het ontbijt, en 's avonds geregeld
+asperges aan het diner te hebben....</p>
+
+<p>Ik ga een kip houden, en snoeken visschen....</p>
+
+<p>En den geheelen winter exerceeren....</p>
+
+<p>Lezer, ik beloof u geregeld te zullen schrijven over mijn wintersport.</p>
+
+<p>Daar is tante Adolphine's chauffeur.... hij moet vragen of mijnheer zijn
+ski's en schaatsen mee wil nemen, en dat mijnheer zijn overschoenen niet
+vergeten moet.... Ik zal hem uitsturen om <i>nòg een doos insectenpoeier</i>
+te halen, en <i>een pakje B. Z. K. pruimtabak</i>....</p>
+
+<hr class="fnsep" />
+
+<div class="footnote"><a id="FN_G" href="#FNa_G" class="label"><sup>G</sup>)</a> Noot van den zetter: &bdquo;Jawèl! Wees gerust!&rdquo;</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="90"></span><a id="p_90"></a></p>
+
+<h3><a id="d2_II"></a>II.</h3>
+
+<h4><i>De Aankomst.</i></h4>
+
+<p><span xml:lang="fr">J'y suis...</span> en ik zal er moeten blijven ook. Terstond na mijn aankomst,
+haastte ik mij, tante Adolphine van mijn voorloopig behouden-zijn op de
+hoogte te brengen, in ongeveer de volgende bewoordingen:</p>
+
+<p class="right ri1">Klei-lust&mdash;Jan. 17.</p>
+
+<p class="aanhef0"><i>Hooggeschatte Tante.</i></p>
+
+<p>Uw auto heeft mij snel, helaas àl te snel, naar mijn <span xml:lang="de">Winterkurort</span>
+gebracht. Om u maar direct de waarheid te zeggen: ik ben nog nooit in
+eenig hôtel zoo vreemd ontvangen. Het was, alsof ik allesbehalve welkom
+was, en een brutale indringer. Nu weet niemand zoo goed als gij, hoe
+weinig deze tocht met mijn persoonlijk initiatief uitstaande heeft,
+en hoezeer het voornemen er toe beïnfluenceerd werd door Hoogerhand.
+Desondanks gedroeg men zich jegens mij, zooals ik dat wel eens
+ondervonden had in hôtels, in de haute saison, wanneer ik weinig bagage
+had, of mijn komst niet telegrafisch vooruit gemeld had.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 324px;">
+<img src="images/ill_p090.png" width="324" height="316" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Het vreemde is, dat in dit geval een telegram mij vooruit gegaan was,
+dat ik bagage had (een kist van de kleur en afmetingen eener gemiddelde
+salon-pianino-met-pianola-aanbouw) en dat het seizoen het goede niet
+is... de wintersport is uit, en de sneeuw is versmolten tot kwalijk
+riekende, vette teel-aarde. En tòch, tante, ontving men mij als een
+indringer.</p>
+
+<p>Licht blozend om het pijnlijke dier situatie, volgde ik een
+<span xml:lang="fr">chasseur-à-pied</span> naar het <span xml:lang="fr">rez-de-chaussée</span>-vertrek, dat ik met een
+twintigtal andere logeergasten deel.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="91"></span><a id="p_91"></a></p>
+
+<p>Het was er duister, want het eenige venster was zoo groot als een
+&bdquo;Palthe-doos,&rdquo; en bovendien ten halve gesloten.</p>
+
+<p>Intusschen bleek mij aanstonds, dat mijne twintig adsp. kamermakkers
+zich reeds zoozeer geassimileerd hadden aan deze nooddruftige
+toestanden, dat zij blijkbaar kans gezien hadden, met hun twintigen mijn
+aankomst door deze halve palthe doos te bespieden.</p>
+
+<p>Tenminste, zij riepen, doelende op uw fraaie limousine, als in koor
+&bdquo;heijeveelgeldmeegebracht?&rdquo;</p>
+
+<p>Ik begreep dien kreet niet aanstonds, maar, instede van hem zoo
+phonetisch-juist mogelijk te herhalen, vraagde ik: &bdquo;pardon?&rdquo;</p>
+
+<div class="figright" style="width: 368px;">
+<img src="images/ill_p091.png" width="368" height="443" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Weer riepen zij, nu duidelijker accentueerend:</p>
+
+<p>&bdquo;Hei-je-veel-geld-meê-gebracht?<ins class="corr" id="corr27" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>Der waarheid getrouw haastte ik mij te antwoorden:</p>
+
+<p>&bdquo;Twee-gulde-vijf-en-zestig-cente, een zilverbon en twee pietjes.&rdquo; Op
+dat oogenblik bedacht ik, dat de Amerikaansche tol-beambten dezelfde,
+oppervlakkig ietwat onbescheiden lijkende, vraag aan vreemdelingen
+plegen te stellen.</p>
+
+<p>Reeds tastte ik naar mijn beursje, om mijne bewering waar te maken, toen
+een der vriendelijkste heeren zich ten halve van zijn bed verhief, en
+riep: &bdquo;Wat mot je!&rdquo;</p>
+
+<p>Iet of wat stotterend zeide ik, met een lichte buiging: &bdquo;Mijn naam is
+Stoke.&rdquo;</p>
+
+<p>Hij lachte honend, alsof ik gezegd had: &bdquo;mijn tante heet Adolphine,&rdquo; en
+gaf toen van zijn geringe belangstelling blijk, met de woorden:</p>
+
+<p>&bdquo;Kamme niks verdomme, wat mòt je?&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="92"></span><a id="p_92"></a></p>
+
+<p>Toen zocht ik eenige oogenblikken naar een populaire uitdrukking,
+teneinde hem van repliek te kunnen dienen, en vond er inderdaad eene,
+die ik met een gelaat, stralend van zelfvoldoening, uitsprak:</p>
+
+<p>&bdquo;Had je me maar!&rdquo;</p>
+
+<p>Hoewel dit antwoord evenmin voor snedig als voor buitengemeen passend
+kon doorgaan, bracht het mij eenige sympathie van de zijde mijner
+makkers, en reeds stonden wij op het punt gezamenlijk een lied aan te
+heffen, toen de verbroederingsdroom wreedelijk verstoord werd door een
+superieur, die mij naar een ander vertrek voerde, dit hebbende twéé
+palthe-doozen en een nis aan de achterzijde, en dat bestemd bleek voor
+mij en een twintigtal andere krijgsknechten.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 354px;">
+<img src="images/ill_p092.png" width="354" height="350" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Ik zal u niet vermoeien, tante, met de geschiedenis der nieuwe
+kennismaking, of met de omschrijving der geuren, waarmede de atmosfeer
+dezer bij uitstek kleine ruimte bezwangerd werd, en die opstegen uit een
+walmende pot met <i>haren</i> (= zuurkool) en uit eenige andere wierookvaten
+en vaatwerken.</p>
+
+<p>Te middernacht lag ik te bed; de geuren waren als lauwe walmen om
+mij heen; wanneer ik het hoofd méér dan twee centimeters van het
+stroo-kussen ophief, bezeerde ik het aan de ijzeren matras van mijn
+bovenbuurman. Op de boot en in den trein is een bovenbuur in de <span xml:lang="en">cabin</span>
+lastig, op een fort is hij onuitstaanbaar. Wanneer hij even woelt,
+kraakt de roestige kribbe verdacht, en een wolk van stof en stroohalmen
+daalt op den argeloozen beneden-man. Het werd één uur.</p>
+
+<p>Men walmde, kraakte, nieste, snorkte en riekte.</p>
+
+<p>Het was, alsof het bovenbed langzaam dalen ging, om mij te verpletteren;
+ik was koortsig en benauwd. De stroohalmen kietelden <span class="pagenum" title="93"></span><a id="p_93"></a>mij... en men
+bleef walmen en snorken. Toen, tante, draaide ik mij om... en ziet, de
+natuur kwam mij troosten.</p>
+
+<p>Door een der geopende palthe-doozen ontwaarde ik een vaag landschap: wat
+wazige boom-silhouetten tegen een bewolkten nachthemel, waardoor het
+maanlicht vreemde schaduwen en lichtvlekken deed drijven. Nu en dan
+liet een wolk een stukje donkeren nachthemel vrij, met een troostend
+sterretje erin: ik moest denken aan de taart mijner kinderverjaardagen,
+waarvan <i>een-stuk-met-een-kersje</i> hèt ideaal was...</p>
+
+<p>De nachthemel zag er zoo frisch uit... maar zoo vèr. Maar hij gaf mij de
+illussie van <i>buiten</i>-te-zijn. &bdquo;<i>Ik ben buiten</i>&rdquo; herhaalde ik een paar
+malen bij mijzelven:</p>
+
+<p><i>Ik woon nu heerlijk buiten...</i></p>
+
+<p>En met die troostende gedachte, sliep ik, walm en nies en snork ten
+spijt, rustig en berustend in...</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Aardappel-practijk.</i></h4>
+
+<p>Lezer hebt ge wel eens een <i>aardappel</i> gezien? Neen, ik meen
+nu geen <span xml:lang="fr">pommes-frites</span>, of <span xml:lang="fr">pommes-paille</span>; ik bedoel zelfs niet de
+<span xml:lang="fr">pommes-de-terre-en-robe-de-chambre</span>, die ge als natuurgerecht met
+rustieke fierheid op uw tafel doet brengen; dit zijn altemaal
+degeneraties van <i>het begrip aardappel</i>.</p>
+
+<p>Ik meen een <i>aardappel</i>, geen gekookte of gebakken luxe-aardappel,
+en geen verwijfd-reine aardappel, zooals die in een kelderkist ligt,
+maar een doodgewone aardappel.</p>
+
+<p>Ziet, daar staat ge nu!</p>
+
+<p>Een aardappel, luister nu, is in den natuurlijken staat een <i>bonk klei</i>;
+wanneer ge met een vlijmscherp pennemes de omgevende humuslaag
+voorzichtig verwijdert, stoot ge op de aardvrucht zelve; deze heeft de
+grootte van een gemiddelde rose oliebol!</p>
+
+<p>Van zulke aardappelen, lezer, maak ik er iederen morgen vijf of zes, al
+naar men mij daarvoor één of anderhalf uur den tijd geeft, voor de
+consumptie gereed.</p>
+
+<p>Des morgens drijft men mij en mijne kameraden naar een houten <span class="pagenum" title="94"></span><a id="p_94"></a>loods,
+die tot opslagplaats van landbouw- en oorlogsmateriaal dient, te
+oordeelen naar eenige spaden, eggen en <b style="font-size: 150%;">&mdash;&mdash;&mdash;&mdash;</b><a id="FNa_H" href="#FN_H" class="fnanchor"><sup>H</sup>)</a>, die daar
+opgeslagen staan.</p>
+
+<p>In deze loods dan, werden wij te hoop gedreven, en zullen wij in den
+vervolge iederen morgen te hoop gedreven worden, om aardappelen te
+jassen.</p>
+
+<p>Jassen is een kunst.</p>
+
+<p>Men <i>schilt</i> een appel, <i>pelt</i> een sinaasappel, doch <i>jast</i> een
+aardappel.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 376px;">
+<img src="images/ill_p094.png" width="376" height="301" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Ook ik jaste.</p>
+
+<p>Daartoe deed ik, zooals mijne kameraden deden; nam plaats op een lage
+tabouret, scherpte het overigens reeds vlijmscherp pennemes aan den
+schoenzool... en... jaste.</p>
+
+<p>Ik jaste voorzichtig, en slaagde er in, in anderhalf uur tijds vijf
+aardappelen, te weten: 2 groote, één middelsoort, en 2 kleinere, in
+blanke vruchten te doen verkeeren.</p>
+
+<p>Aanvankelijk ondervond ik eenigen tegenslag; uit de eerste aardappel,
+die ik kerfde, kwam iets te voorschijn: het was een zesvoetig insect,
+dat zich bliksemsnel verwijderde in de richting van mijn jassende hand.</p>
+
+<p>Ik slaakte een gil, en liet de vrucht vallen; deze spatte uiteen op een
+stuk veldgeschut, dat daar toevallig stond, en danig bevuild geraakte.</p>
+
+<p>&bdquo;Kààk uit!&rdquo; snauwde zekere <i>Uiltjesbroekersma</i>, een Fries, die naast mij
+jaste: &bdquo;ik zal je het fort naar je hoofd gooie!&rdquo; Aangezien het fort te
+Kleilust groot en zwaar is, verbeet ik mijn woede, en greep een nieuwe
+aardappel.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="95"></span><a id="p_95"></a></p>
+
+<div class="figright" style="width: 298px;">
+<img src="images/ill_p095.png" width="298" height="353" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Ditmaal was het een werkelijk buitengemeen groot exemplaar, omgeven
+door een dikken humuslaag. Na deze voorzichtig verwijderd te hebben,
+sneed ik, zuinigheidshalve, in dunne vliesjes de schil weg, want ik
+herinnerde mij, dat een aardappel vlàk ónder de schil het voedzaamst is.
+Er bleef, na een half uur jassens, een groote blanke vrucht over; maar
+deze staarde mij uit zoovele lodderige oogen droevig aan, dat ik besloot
+de enucleatie toe te gaan passen, m.a.w. al deze oogen uit hunne kassen
+te verwijderen. Na een ander half uur opereerens, staarde ik op een
+vreemd gevormde vrucht, vol diepe en ledige, netjes schoongekrabde
+oogkassen.</p>
+
+<p>Maar, het mocht dan drie kwartieren arbeids vertegenwoordigen, het was
+een prima consumptie-aardappel; wel niet om van te watertanden (er waren
+duidelijk zichtbare afdrukken op van mijn vettig-zwarte vingers, dit
+kwam door het stuk geschut, dat ik getracht had te reinigen), maar dan
+toch een prima aardappel.</p>
+
+<p>&bdquo;Nou?&rdquo; zei ik fier tot den naast mij zittenden man, die
+<i>Uiltjesbroekersma</i> heette, en een Fries was,&mdash;&bdquo;nou? Had je me maar?&rdquo; Ik
+lachte populair.</p>
+
+<p>Maar hij haalde minachtend de schouders, en smaalde: &bdquo;Snij em es door!&rdquo;</p>
+
+<p>Ik sneed de consumptie-aardappel door.</p>
+
+<p>Deze bleek van binnen verrot.</p>
+
+<p>Alle arbeid was tevergeefs geweest...</p>
+
+<p>Zoo zult ge het slechts kunnen waardeeren, dat ik nog de wilskracht
+bezat, kort achtereen, één middelsoort- en twee kleine aardappelen te
+jassen.</p>
+
+<p>Ook mijne vrienden namen nieuwe aardappelen ter hand, en, onder het werk
+zongen wij ... de <i>Internationale</i>.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="96"></span><a id="p_96"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Hou je bekke!&rdquo; riep de sergeant.</p>
+
+<p>Toen hieven wij, schoon verschrikt, het altijd zoo aardige lied aan van:</p>
+
+<p class="center">&bdquo;<i>Weet je al van kóóóóssie</i>&rdquo;</p>
+
+<p class="noi">en daarna het onschuldige:</p>
+
+<div class="center">&bdquo;&bdquo;<i>Bai-Bai demoer</i>&rdquo;,<br />
+&bdquo;<i>Me zuster zit voor de piáááno!</i>&rdquo;
+</div>
+
+<p class="noi">dat feitelijk beduidt:</p>
+
+<p class="center">&bdquo;<i xml:lang="fr">Bébé d'amour</i>&rdquo;.<br /></p>
+
+<p>Dit vertelde mij mijn buurman, zekere <i>Uiltjesbroekersma</i>, geboortig uit
+Friesland.</p>
+
+<hr class="fnsep" />
+
+<div class="footnote"><a id="FN_H" href="#FNa_H" class="label"><sup>H</sup>)</a> Door den censor geschrapt.</div>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="97"></span><a id="p_97"></a></p>
+
+<h3><a id="d2_III"></a>III.</h3>
+
+<p class="datum1 ri1">Kleilust, Jan. 1917.</p>
+
+<h4><i>Reizen en Passen.</i></h4>
+
+<p>Goede burgers! Ge hebt allen gesidderd bij het vernemen der
+formaliteiten, waaraan ieder, die zich naar het buitenland wil
+begeven, zich heeft te onderwerpen. Achter op lijn 2 hebt ge tegen uw
+medereiziger gezegd: &bdquo;dat dat voorloopig nog wel zoo blijven zal, ook nà
+den oorlog.&rdquo; En daarna hebt ge gezamenlijk, tot schrik en verbazing van
+den conducteur en den trammenden slagersknecht, anecdoten opgehaald van
+arrestaties aan de Russische grenzen, en over beroepspassenvervalschers
+in Griekenland en Siberië....</p>
+
+<div class="figright" style="width: 392px;">
+<img src="images/ill_p097.png" width="392" height="415" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Onwetende burgers! Ge kent niet het verschrikkelijke van een
+<i>binnen</i>landsche reis. Ge weet niet, aan welke gevaren en bezoekingen
+een reizende soldaat in uniform, zelfs een in burgerkleeren, bloot staat
+tusschen Utrecht en Amsterdam of aan de stations te Rotterdam en te
+'s-Gravenhage.</p>
+
+<p>Overal staat men gereed om zijne passen te visiteeren en zijn
+legitimatie te eischen, aan ieder loket weigert men hem een kaartje,
+wanneer hij niet bewijzen kan, dat hij er een koopen màg.</p>
+
+<p>Zoo zijn de loerende kameraden en meerderen, op Vaderlandschen bodem hem
+vaak noodlottiger, dan Russische grens-ambtenaren het een reizenden jood
+of nihilist, Grieksche contra-spionnen het een voortvluchtigen spion
+zijn...</p>
+
+<p>Let eens op, wanneer ge aan een groot station door de contrôle <span class="pagenum" title="98"></span><a id="p_98"></a>snelt,
+om nog een taxi te vinden, buiten; let eens op, en bemerk de daar
+posteerende militairen, die tusschen den stroom der burgers op uniformen
+loeren! Zie dan, hoe gretig zij elken soldaat om pas en legitimatie
+vragen, en, wanneer ge er een kwartiertje voor over hebt zult ge
+bemerken, dat er daar in dat tijdsverloop méér worden gevat en
+teruggezonden, dan zulks aan de Russische grenzen in een half jaar
+geschiedt.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 388px;">
+<img src="images/ill_p098.png" width="388" height="488" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Rijd eens langs de wegen, die het verdedigde platteland met de stad
+verbinden; ge zult daarlangs des avonds heele optochten van fietsende
+soldaten zien. Zij mògen weg van hun forten, maar, zelfs voor hun eigen
+kosten, mogen ze niet per trein reizen. Die menschen hebben er dagelijks
+eenige uren fietsens voor over, om hun gezin even te bezoeken.</p>
+
+<p>Dit alles, goede burgers, heeft een doel.</p>
+
+<p>Dat doel is, dat gij voldoende steenkolen zult overhouden, om uwe
+kachels te stoken, om electrisch licht te hebben, om te trammen, en
+om&mdash;zij het dan ook slechts tot middernacht,&mdash;in verlichte koffiehuizen
+te kunnen zitten.</p>
+
+<p>Alles heeft zijn prijs.</p>
+
+<p>Ge kunt reizen, zooveel ge wilt, en zònder passen-ellende. Wij,
+soldaten, kunnen van tijd tot tijd reizen, en dan nog slechts op vertoon
+van een pas.</p>
+
+<p>Zoo sparen de spoorwegmaatschappijen kolen.</p>
+
+<p>Alles heeft zijn prijs.</p>
+
+<p>Immers, wanneer het verlangen naar huis eens een dag héél sterk in ons
+is, dan pompen wij onzen achterband op, en fietsen een uur <span class="pagenum" title="99"></span><a id="p_99"></a>of wat, en,
+indien wij wèl een gezin, maar geen rijwiel kunnen houden, nu, dan
+slikken wij ons verlangen maar in, en houden het oog gevestigd op het
+maandelijksch verlof.</p>
+
+<p>Want er is kolen-nood.</p>
+
+<p>Ja, ja: <i xml:lang="fr">pourvu qu'ils tiennent, les civils!!</i></p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>De film van Leger en Vloot.</i></h4>
+
+<p>Wanneer ik een winkel had, zeide <i>Gerrit</i>, en ik bang was voor mijn
+concurrenten, dan zou ik het volgende doen: Ik huurde een groot huis,
+met veel étalage-kasten. In die étalage-kasten zette ik àllen voorraad
+dien ik had. De winkel zelf bleef ledig; alleen moesten er een paar
+vroolijk uitziende winkeljuffrouwen rondloopen. Ik zelf hing een zware
+horlogeketting op mijn buikje, en antwoordde iedereen, die iets anders
+wenschte, dan in de uitstalling lag: &bdquo;het is uitverkocht maar reeds
+na-besteld!&rdquo;</p>
+
+<p>Zoo'n winkel is de Leger- en Vlootfilm. Het is een étalage, en binnen
+loopen soldaten met vroolijke gezichten.</p>
+
+<p>&bdquo;Ik wist niet, dat we zooveel paardenvolk hadden&rdquo;, zei een juffrouw
+naast me, toen ze <i>de</i> cavalerie-brigade voorgesteld zag als <i>eenige
+regimenten cavalerie</i>.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 380px;">
+<img src="images/ill_p100.png" width="380" height="661" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Toen de torpedobooten voorbij-joegen, maakte ze geluiden van ontzag: op
+het juiste oogenblik verduisterde het beeld, om een nieuw te doen
+verschijnen.</p>
+
+<p>De duikboot herinnerde aan <i>de</i> zakdoek van het verarmde adellijke
+geslacht.</p>
+
+<p><i>De</i> munitie-fabriek werd als <i>een</i> munitie-fabriek met zwierige
+nonchalance aangekondigd.</p>
+
+<p>De afdeeling luchtvaart was een sport-evenement, het
+anti-aircraftgeschut een surprise, en de 12-cm.-lang-batterij een min of
+meer geslaagde aardigheid.</p>
+
+<p>Maar wat goed was, dat waren <i>wij</i>. Wij tirailleerden in de duinen, dat
+het zoo-maar niets leek, wij zwommen en turnden en fietsten, <span class="pagenum" title="100"></span><a id="p_100"></a>zooals wij
+inderdaad allen doen. Wij marcheerden in dubbele-marsch-colonne over de
+hei, alsof er geen gaten en struiken waren, en men juichte ons toe, toen
+wij, over hekken en sloten jagend, een spoorwegdijk bezetten.</p>
+
+<p>Opeens herkende ik Ari, die naar het veldleger vertrokken is. Hij stond
+op een pontonbrug, schuin achter een divisie-commandant, en ik zag hem
+zoo vlak in zijn gezicht, dat ik moeite had niet luidkeels uit, te
+roepen:</p>
+
+<p>&bdquo;Hoi, kameraad! Amodjô!&rdquo;</p>
+
+<p>Ari keek zoo glunder, alsof hij mij erkende, maar de divisie-commandant
+stond er bij, dus hij kon niets doen.</p>
+
+<p>Plotseling maakte Ari een dwaas gebaar, met zijn hand aan zijn veldmuts.</p>
+
+<p>Hemel&mdash;dacht ik bij mezelf&mdash;als die divisie-commandant eens omkeek!</p>
+
+<p>Ari greinsde, trotsch op zijn moed.</p>
+
+<p>De divisie-commandant had niets gezien, &bdquo;gaf geen sjoege&rdquo; zooals Ari en
+ik dat noemen, en rookte rustig een sigaar.</p>
+
+<p>Ari was gered! Branie was het tòch geweest.</p>
+
+<p>Toen ik er later nog eens over nadacht, kwam op eens een akelig gevoel
+in mij op: als die divisie-commandant eens naar de bioscope ging... en
+hij herkende Ari, die toch bij het veldleger is...</p>
+
+<p>Maar intusschen kwam er een verblijdend en geruststellend
+krantenbericht, dat luidde:</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="101"></span><a id="p_101"></a></p>
+
+<div class="blockq">
+
+  <p>H. M. de Koningin heeft de Leger- en Vlootfilm gezien, en er Hare
+  Tevredenheid over Uitgesproken. H. M. werd gevolgd door...</p>
+
+</div>
+
+<p>Toen kwamen er vele hooge heeren, waaronder ook de divisie-commandant.</p>
+
+<p>Maar de Koningin is Tevreden: dus Zij neemt het Ari niet kwalijk. Nou,
+dan kan die divisie-commandant óók niks zeggen!</p>
+
+<p>Ik zal Ari een briefje schrijven.</p>
+
+<p>Toch een branie, die Ari!</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Bazar voor Leger en Vloot.</i></h4>
+
+<p>Er is een tentoonstelling van de huisvlijtproducten, die wij in onze
+ledige uren maakten.</p>
+
+<p>Aardig denkbeeld! Wie er iets voor maakte, kreeg eenigen tijd vrij van
+dienst.</p>
+
+<p>U snapt, dat we allemaal aan 't werk gingen.</p>
+
+<p>Keesje maakte een Zeppelin van leege groentenblikken; hij sneed zich 14
+maal in de vingers, en het ding is bij 't vervoer uit elkaar gevallen.</p>
+
+<p>Daan wilde van zes afgekeurde helmen een berglandschap maken; maar,
+aangezien hij nooit een berglandschap gezien had, hield het kunstwerk,
+toen het gereed was, het midden tusschen een kudde dromedarissen en een
+Bedouïnen-dorp.</p>
+
+<p>Hein was heel geheimzinnig bezig, in een schuurtje; elken dag kreeg hij
+een standje op 't appèl, omdat hij telkens verscheen met roode verf op
+z'n uniform, en stijfsel in z'n haren.</p>
+
+<p>Eindelijk kwam hij op een dag trotsch de cantine binnenloopen.</p>
+
+<p>Hij zwoegde onder een torenhoog toestel, dat knalrood geverfd was. Toen
+hij het op tafel zette, viel er een stuk af; met een luiden bons viel
+het op den planken-vloer.</p>
+
+<p>Iedereen keek er naar. Hein wischte zich 't voorhoofd af, en raapte het
+stuk op.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 386px;">
+<img src="images/ill_p102.png" width="386" height="404" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>&bdquo;De Westertoren?&rdquo; vroeg er een.</p>
+
+<p>&bdquo;Naatje van de Dam?&rdquo; informeerde Daan.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="102"></span><a id="p_102"></a></p>
+
+<p>Hein haalde minachtend de schouders op.</p>
+
+<p>Iedereen raadde. Achtereenvolgens ging het voorwerp door voor: &bdquo;een
+bloosend maissie&rdquo;, &bdquo;een kenon met bloed 'r an&rdquo;, &bdquo;Hein assie rooie kool
+gegéte het&rdquo;, &bdquo;de duvel&rdquo;, en &bdquo;Troelstra&rdquo;.</p>
+
+<p>Het werd een kruisvuur van aanmerkingen op het voorwerp, en opmerkingen
+aan 't adres van Hein.</p>
+
+<p>Hij volhardde in z'n minachtende houding, wierp een vernietigenden blik
+om zich heen, en kwam toen naast me zitten.</p>
+
+<p>&bdquo;Weet je&rdquo;&mdash;zeide hij vertrouwelijk, &bdquo;'t is Mars, je weet wel, van de
+oorlog! Ik had er een plaatje van, maar ie lijkt niet erg! Ik heb oude
+broodjes opgespaard, maar die benne te hard, zie-je, je ken d'r geen
+vòrm in krijge&rdquo;.</p>
+
+<p>En hij toonde mij een steenhard stukje &bdquo;kug&rdquo;, dat vol roode verf zat.</p>
+
+<p>Het was het stuk, dat er zooeven afgevallen was, en 't stelde blijkbaar
+Mars' linkerarm voor...</p>
+
+<p>Ach, waarom u verder te vermoeien, met de opsomming van alles, dat uit
+ons nijver handenspel ontstond.</p>
+
+<p>Gaat ze zien, de doosjes en vogelkooien en prenten en &bdquo;huishoudelijke
+voorwerpen&rdquo;; koop wat op de bazar, waar vriendelijke dames tentjes
+exploiteeren.</p>
+
+<p>&bdquo;Laat ze d'r pret hebbe!&rdquo; zegt, goedig, Daan.</p>
+
+<p>&bdquo;La&mdash;me eerst es afwachte wat 'r van komt&rdquo;, zegt Hein.</p>
+
+<p>En hij maakt een tel-gebaar met duim en wijsvinger.</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="103"></span><a id="p_103"></a></p>
+
+<h3><a id="d2_IV"></a>IV.</h3>
+
+<p class="datum1 ri1">Kleilust, Jan. 1917.</p>
+
+<h4><i>Moeilijke Grondbeginselen.</i></h4>
+
+<p>Wij allen wijden onze beste krachten aan het Vaderland.</p>
+
+<p>Goed!</p>
+
+<p>Wij worden soldaat.</p>
+
+<p>Best!</p>
+
+<p>Wij laten ons opleiden tot een rang.</p>
+
+<p>Uitstekend!</p>
+
+<p>Wij ontzien daartoe geen moeiten, en leeren alle reglementen en
+voorschriften.</p>
+
+<p>Natuurlijk!</p>
+
+<p>Ook willen wij wel aardappelen-jassen.</p>
+
+<p>Waarom ook niet?</p>
+
+<p>Maar, geef ons op dat laatste punt een béétje toe!</p>
+
+<p>Een béétje maar!</p>
+
+<p>Vergeef ons, indien wij eenige aardappelen minder ontbolsteren dan onze
+buurman, als wij daarvoor enkele voorschriften beter bestudeeren.</p>
+
+<p>Ach, ware dat zoo!</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 356px;">
+<img src="images/ill_p104.png" width="356" height="485" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Maar dezen morgen moest ik alweer ondervinden, dat een <i>man</i> als
+zoodanig geen <i>individu</i> is.</p>
+
+<p>Ondanks noesten ijver, geraakte ik met het aardappel-ontbolsteren
+achterop.</p>
+
+<p>Het blanke vleesch van nauwelijks veertien naakte vruchten schemerde aan
+mijn voet.</p>
+
+<p>&bdquo;Kom <i>jij</i> d'r es uit!<ins class="corr" id="corr28" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> deed dreigend de sergeant.</p>
+
+<p>Ik gehoorzaamde.</p>
+
+<p>Aanstonds dirigeerde hij mij op een gelijkelijk moeilijk werk, doch dat
+van even weinig strategische waarde is, als het aardappeljassen.</p>
+
+<p>Hij voerde mij, nu dreigend zwijgend als een onweerslucht, naar... de
+keuken.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="104"></span><a id="p_104"></a></p>
+
+<p>Daar wachtte mij een zeer moeilijke arbeid.</p>
+
+<p>Deze bestond uit het reinigen van de eetketels van den vorigen dag.</p>
+
+<p>De herinnering alleen aan de pyramide van vette, nog ten deele met
+bruine boonen en gestold vet gevulde pannen, doet mijn hart nu nog
+tesamen trekken.</p>
+
+<p>Maar ook <i>dit</i> grondbeginsel diende met lust beoefend te worden; de
+sergeantelijke hemel bleef dreigen...</p>
+
+<p>Ik greep de eerste pan; als een gladde visch ontsnapte zij aan mijn
+hand, en plonsde in de bak met geel zeepwater. Weer onderdrukte ik een
+rilling.</p>
+
+<p>&bdquo;Hoi, haalop!&rdquo; riepen de koks, terwijl zij geheele reeksen vuile
+etenspannen gereed zetten.</p>
+
+<p>Met den moed der vertwijfeling wierp ik mijn tuniek uit, en stroopte de
+hemdsmouwen op.</p>
+
+<p>Een afschuwelijke walm van warm zeepwater, oud vet, en boonen omving
+mij.</p>
+
+<p>Ik trachtte te vergeten, dat ik nog vele reglementen te leeren had, en
+stortte mij op het besmeurde vaatwerk....</p>
+
+<p>Toen geschiedde er een wonder.</p>
+
+<p>Duidelijk hoorde ik een mannenstem zeggen:</p>
+
+<p>&bdquo;Voor drie kwartjes doe ik het ook!&rdquo;</p>
+
+<p>Lezer, het was geen angst voor de onafzienbare reeksen pannen, die mij
+deed opschrikken; veeleer was het een laaiende hoop, de hoop die dubbel
+machtiglijk opwelt, wanneer er al geen verwachting op uitkomst meer
+bestond.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 380px;">
+<img src="images/ill_p105.png" width="380" height="499" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Wild drong ik door den nevel van vet en stoomwalm, en riep uit:</p>
+
+<p>&bdquo;Wie sprak daar?&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="105"></span><a id="p_105"></a></p>
+
+<p>Het was een onoogelijk, klein mannetje, dat zeide: &bdquo;Ikke!&rdquo;</p>
+
+<p>Hadde hij niet eene vuile infanterie-uniform gedragen, dan zou ik hem
+voor een reddenden Kobold gehouden hebben.</p>
+
+<p>Met oneindige liefde in mijne oogen keek ik hem aan, en ik strekte twee
+dampend natte bloote zeepsoparmen tot hem uit.</p>
+
+<p>&bdquo;Drie kwartjes?&rdquo; herhaalde eenvoudig-weg de bovenaardsche
+<ins class="corr" id="corr29" title="Bron: ver-verschijning">verschijning</ins>.</p>
+
+<p>&bdquo;Drie kwartjes!&rdquo; riep ik schier buiten mijzelf van vreugd.</p>
+
+<p>De bovenaardsche verschijning hield mij een modderzwarte hand voor. In
+minder dan géén tijd blonken er drie zilveren munten in.</p>
+
+<p>De Kobold wierp zijn tuniek uit, en verdween in de wolk van vet
+zeepwater.</p>
+
+<p>Hij was even geheimzinniglijk verdwenen als hij gekomen was.</p>
+
+<p>Ik snelde juichend weg, en greep een reglement.</p>
+
+<p>En ik leerde vele voorschriften, waaronder er echter geen was op het
+wasschen van vuile pannen.</p>
+
+<p>Dat zal ik ook wel nimmer leeren....</p>
+
+<p>Het is in het leven de kunst, de moeilijkheden te omzeilen, niet ze op
+te lossen.</p>
+
+<p>Want daartoe is altijd wel een ander bereid....</p>
+
+<p>... Voor drie kwarretjes....</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="106"></span><a id="p_106"></a></p>
+
+<h4><i>Kè-je niet groete?</i></h4>
+
+<p>Deze vraag, burger, zal u wel zelden gesteld worden, en is zeker niet
+meer tot u gericht, sinds uw groentijd aan deze of gene hoogeschool.</p>
+
+<p>Mij werd zij dezen middag op het onverwachtst gedaan.</p>
+
+<p>Ik wandelde met zekeren goeden Bertus.</p>
+
+<p>&bdquo;Dag Bertus,&rdquo; riep een passeerende korporaal.</p>
+
+<p>&bdquo;Besjoer!&rdquo; riep Bertus.</p>
+
+<p>&bdquo;Besjoer!&rdquo; zei de korporaal weer, en ging naast Bertus loopen.</p>
+
+<p>Ik wandelde aan Bertus' andere zijde.</p>
+
+<p>Wij zwegen alle drie.</p>
+
+<p>Omdat ik mindere ben, en die korporaal een korporaal is, kon ik niet
+zeggen: &bdquo;wie is die vent!&rdquo;</p>
+
+<p>Intusschen werd dit onuitgesproken vraagstuk evenmin van Bertus' zijde,
+als van die des korporaals opgelost.</p>
+
+<p>Opeens begon de korporaal een geanimeerde conversatie door mij toe te
+voegen:</p>
+
+<p>&bdquo;Kè je niet groete?&rdquo;</p>
+
+<p>Blijkbaar kende hij zijn reglementen zeer goed.</p>
+
+<p>Intusschen overwoog ik, hoe ik mij op de meest geschikte wijze van dit
+vreemd en anoniem geleide zou kunnen ontdoen.</p>
+
+<p>Ik vond een eenvoudigen weg, in het uitspreken der woorden:</p>
+
+<p>&bdquo;Dag Bertus!&rdquo;</p>
+
+<p>Het afscheid was al niet veel minder zonderling dan de kennismaking.</p>
+
+<p>Met hetzelfde systematische superioriteitsbetoon herhaalde de korporaal:</p>
+
+<p>&bdquo;Kè je niet groete?&rdquo;</p>
+
+<p>Ook ditmaal logenstrafte ik deze veronderstelling.</p>
+
+<p>Dit is een vreemd geval.</p>
+
+<p>De vraag is: Kán een meerdere zich in het simpel particulier bestaan van
+een mindere dringen, en hem vervolgens op militaire wijze hard vallen?</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="107"></span><a id="p_107"></a></p>
+
+<p>Ik ben maar een eenvoudig en ongegradueerd wandelaartje langs 's Heeren
+wegen.</p>
+
+<p>En ik smeek u, heeren korporalen, mij mijne wandelgenooten zelf te doen
+kiezen.</p>
+
+<p>Gaarne groet ik u op straat op de voorgeschreven wijze, gaarne volg ik u
+in het eerste dubbelrot.</p>
+
+<p>Maar verschoont me in mijn vrijen tijd van uw hoog geleide, want:
+niemand kijkt naar een soldaat en lieve schoolmeisjes kijken naar een
+officier.</p>
+
+<p>Maar de soort vrouwen, die op straat het oog welgevallig op gele en
+gouden strepen doen rusten, vrees ik met de angst, die ik voor zeepsop
+en gestold vet koester.</p>
+
+<p>En, korporalen, uw glorie straalt teveel af op mijn simpele
+verschijning.</p>
+
+<p>Ook klinkt uw commando mij slechts dragelijk binnen de muren van het
+dienstgebouw.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<div class="figright" style="width: 395px;">
+<img src="images/ill_p107.png" width="395" height="511" alt="" title="" />
+</div>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>Theorie en practijk.</i></h4>
+
+<p>Weer zitten wij, leergierigen, verzameld om den kundigen sergeant.
+Buiten giert de wind langs de wanden van het fort. Het is een gure
+morgen, en, tesamenhokkend rondom een snorrende potkachel, genieten wij
+militair onderwijs.</p>
+
+<p>&bdquo;Waarom,&rdquo; vraagt de kundige sergeant, &bdquo;verdedigen wij het Vaderland?&rdquo;</p>
+
+<p>De sergeant doet niets, zonder te weten waarom hij het doet. <span class="pagenum" title="108"></span><a id="p_108"></a>Keesje
+droomt, dat de sergeant hèm aankijkt, en schrikt wakker.</p>
+
+<p>Met glazige oogen staart hij den sergeant aan, wiens houding inderdaad
+aanduidt, dat hij het patriotisch antwoord uit Keesjes mond wenscht te
+vernemen.</p>
+
+<p>Keesjes weet niet, waarover het gaat:</p>
+
+<p>&bdquo;Omme, omme....&rdquo; stamelt hij.</p>
+
+<p>Pijnlijke stilte.</p>
+
+<p>Opeens zegt Hein luid, en vol overtuiging:</p>
+
+<p>&bdquo;Ja, de sersant het gelijk! Wáárom verdedigen wij het vaderland ook!&rdquo;</p>
+
+<p>Keesje lacht dom met de anderen mee.</p>
+
+<p>Een stormvlaag veegt langs de deur; de les gaat voort. Het wordt ook
+<i>mijn</i> beurt.</p>
+
+<p>&bdquo;Wat zie jij, Stoke, als je een parlementair aan ziet komen?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Een parlementeer ankomme!&rdquo; zegt Daan.</p>
+
+<p>&bdquo;Heet jij Stoke?&rdquo; vraagt hem de sergeant.</p>
+
+<p>&bdquo;Nee, uwes?&rdquo; informeert Daan.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 375px;">
+<img src="images/ill_p108.png" width="375" height="530" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Intusschen herinner ik mij, dat Gijsbrecht van Aemstel, in de zooveelste
+acte van zijn treurspel een parlementair ontvangt.</p>
+
+<p>Ik moderniseer en parafraseer de scéne tusschen Gijsbrecht en den heer
+van Vooren (met den trompetter van achteren).</p>
+
+<p>Vondel heeft blijkbaar zijn theorie goed gekend.</p>
+
+<p>De kennis van zijn treurspel bezorgt mij een tot vreugde stemmend
+cijfer; de les gaat voort.</p>
+
+<p>Achtereenvolgens beschrijven wij nauwkeurig: &bdquo;wat wij zou'en doen als:
+een vliegmachine vlak bij ons neerviel, een vijandelijke ruiter ons,
+onderscheidelijk stappend, dravend of galoppeerend <span class="pagenum" title="109"></span><a id="p_109"></a>naderde, een
+slagveld-roover onder onze oogen een lijk bestal, een vijandelijk
+soldaat ons als vrouw vermomd trachtte uit te hooren... als... als...
+als, ja, wat al niet!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;As de hemel naar benejen komt hebbe me allegaar 'n blauwe mus op!&rdquo; zegt
+Daan.</p>
+
+<p>De anderen geven zonder onderscheid bloeddorstige antwoorden als: &bdquo;'m
+voor z'n raap schiete&rdquo;, &bdquo;'m door z'n test paffe&rdquo;, of &bdquo;'m z'n vet geve
+dat ie 't niemeer over vertelt.&rdquo;</p>
+
+<p>Nu en dan geeft de sergeant een tactische terechtwijzing, maar, over het
+algemeen blijken wij onzen taak juist in te zien.</p>
+
+<p>Of wij intusschen de portée dezer bloeddorstige voornemens wel ten volle
+beseffen, wordt twijfelachtig, wanneer de veronderstellingen op meer
+persoonlijk terrein komen.</p>
+
+<p>&bdquo;Wat doe je?&rdquo; vraagt de onderwijzer aan Keesje, &bdquo;als Daan naast je
+gewond wordt?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Daan helpe!&rdquo; zegt Kees.</p>
+
+<p>Wanneer het blijkt, dat hij dit niet dan op commando zal mogen doen,
+kijkt hij Daan droevig aan.</p>
+
+<p>&bdquo;Ik ken Daan toch niet late verrèkke,&rdquo; zegt hij eindelijk, &bdquo;hij is toch
+óók 'n mensch!<ins class="corr" id="corr30" title="Bron: &rsquo;">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>&bdquo;Je mag 'm alléén helpen op bevel van je meerdere!&rdquo; zegt de onderwijzer.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 388px;">
+<img src="images/ill_p109.png" width="388" height="460" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>&bdquo;Nou, Daan, dan weet je 'n 't,&rdquo; zegt Kees baloorig, &bdquo;je ken verrèkke!&rdquo;</p>
+
+<p>Plotseling is de bloeddorstige stemming geweken.</p>
+
+<p>&bdquo;'t Is mooi!&rdquo; roept er een, &bdquo;dus as er zoo'n arme donder naas je lig te
+bloeie, mag je 'n 'm geeneens meeneme?&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="110"></span><a id="p_110"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Ik ken geen bees' sien lije!&rdquo; roep een ander&mdash;&bdquo;là-staan 'n kammeraad!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Al schiete ze Daan z'n beenen van z'n lijf, dan mag je nog niet de
+linie verlaten om 'm te helpen!&rdquo;</p>
+
+<p>Nu schreeuwen ze allemaal door elkaar; de humanitaire gevoelens krijgen
+de overhand.</p>
+
+<p>Maar dan verzoekt de sergeant stilte.</p>
+
+<p>De les gaat voort.</p>
+
+<p>&bdquo;Wat doe jij, Uiltjesbroekersma,&mdash;vraagt hij&mdash;als je buurman naast je
+gewond wordt, en je ligt in de tirailleurs-linie?&rdquo;</p>
+
+<p>Uiltjesbroekersma wil z'n beurt niet bederven.</p>
+
+<p>&bdquo;Ik laat 'm liggen!&rdquo; zegt hij kordaat.</p>
+
+<p>Op de achterste bank klinkt gesis.</p>
+
+<p>&bdquo;Straks za'k je krijge, buite, wacht maar!&rdquo; fluistert Daan venijnig.</p>
+
+<p>&bdquo;Heel goed,&rdquo; zegt de sergeant.&mdash;&bdquo;De volgende: Wat zou jij doen as&rdquo;...</p>
+
+<p>Zoo passeeren allerlei veronderstelde situaties de revue.</p>
+
+<p>Men antwoordt.</p>
+
+<p>De antwoorden staan in boekjes; het gemoed zwijgt.</p>
+
+<p>Wat zouden wij doen als...</p>
+
+<p>Ja, lezer, wanneer we geen boekjes hebben, weten wij het niet!</p>
+
+<p>Is niet het levens-begrip zèlf een hypothese?...</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="111"></span><a id="p_111"></a></p>
+
+<h3><a id="d2_V"></a>V.</h3>
+
+<p class="datum1 ri1">Kleilust, 1 Februari.</p>
+
+<h4><i>Vorst.</i></h4>
+
+<p>Nu is de klei bevrozen. Goddank! Want daardoor zijn alle onaangename
+eigenschappen van deze materie tot minima gereduceerd.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 398px;">
+<img src="images/ill_p111.png" width="398" height="353" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Wat eenmaal vette, voeten-inzuigende en kwalijk-riekende terreinen
+waren, zijn nu steenharde vloeren; de drabbige slooten zijn versteend
+tot spiegelgladde verkeersaderen, en de ons immer zoo verraderlijk
+omkronkelende fortgracht is nu niets anders dan een volstrekt
+onbelangrijk ijsvlak.</p>
+
+<p>Alles is bevrozen.</p>
+
+<p>De stroompjes vuil water, die van uit de keuken over de klinkers buiten
+uitvloeien, zijn plots in hun tragen gang gestolten tot vadzige
+viezigheid in ijsvorm.</p>
+
+<p>Men toont u nog ijsblokken rondom de sinds lang onbruikbare pomp; daar
+heeft, éven voor de schrikkelijke en plotse vorst, de laatste man zich
+kunnen wasschen.</p>
+
+<p>Nu is dat alles voorloopig onmogelijk; aan de punten der sokken, die wij
+te droogen hebben gehangen, vormen zich lange ijskegels.</p>
+
+<p>Gerrit breekt ze verstrooid af, en stopt ze in zijn mond.</p>
+
+<p>En het blijft vriezen.</p>
+
+<p>Toch is de ijspret al door het culminatiepunt.</p>
+
+<p>De vreugd steeg steil tot uitbundigheid, en daalde toen zoetekens weg,
+tot de hoogte waarop zij zich nu blijft handhaven.</p>
+
+<p>O, die eerste dag!</p>
+
+<p>Toen stoeiden de drie witte koks op het ijs, toen lag Teun op z'n <span class="pagenum" title="112"></span><a id="p_112"></a>buik,
+en prikte zich met twee blanke bajonetten vooruit. Toen sulden ze met
+stoelen en banken over het voorheen zoo onherbergzaam water, toen werden
+er bloedneuzen op- en sterren in het ijs gevallen.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 369px;">
+<img src="images/ill_p112.png" width="369" height="551" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Daarop kregen ze den slag van voor drie jaar weer beet en dat bracht het
+feit mede, dat ze de fortgracht verlieten, om de naburige plassen en
+banen te gaan frequenteeren, waar de een zijn Keetje vond, en de andere
+zijn Hendrika of Gijsbertina, altemaal rood-wangige en worst-armige
+boerendochteren, die nog riepen: &bdquo;kijkie nogeris om?&rdquo; omdat
+&bdquo;hadjememaar&rdquo; nog niet tot ze was doorgedrongen.</p>
+
+<p>Verscheidene dezer dochteren heetten vele koeien te bezitten en gansche
+kudden pluimvee, en er was een groote zwarte, die de allerrijkste was,
+en dus met niemand een baantje reed.</p>
+
+<p>Dat lag niet aan haar, ach neen, hare oogen waren even verlangend als
+die van anderen, en in hare roodbolle wangen tintelden minstens evenveel
+levenslust, als in die harer zusteren. Neen, de schuld lag veelal bij
+ons.</p>
+
+<p>Wij drongen te hoop, zoodat het ijs te dier plaatse vervaarlijk kraken
+ging, en wij wezen elkander de groote zwarte boerendochter aan: de een
+wist te vertellen van achttien zeugen, alle gereed tot biggen,&mdash;een
+ander fluisterde met ontzag iets van vier en twintig koeien en twee
+paarden....</p>
+
+<p>Wij watertandden, de snijdende koude ten spijt, en Kees prevelde gretig
+starend:</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="113"></span><a id="p_113"></a></p>
+
+<p>&bdquo;En wij krijge maar zóó'n stukkie vlees' bij de door-me-kaar.&rdquo;</p>
+
+<p>De rijke boerendochter bleef alleen. En intusschen omzwierven haar heure
+armere zusteren, allen met branie&mdash;en&mdash;met soldaten, en in iedere hoek
+van de ijsbaan wist men weer nieuwe rijkdommen aan levende eetbaarheid
+te verluiden.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Vervolgens strekte de hooge overheid hare goedertieren hand over de
+feestvreugd uit; zij arrangeerde een ijsfeest.</p>
+
+<p>Voor een feest zijn wedstrijden noodig, voor wedstrijden deelnemers, en
+voor deelnemers lokmiddelen.</p>
+
+<p>De lokmiddelen waren sommen gelds.</p>
+
+<p>Kees heeft er een veroverd en de overheid heeft hem die, met een woord
+van hulde, overhandigd.</p>
+
+<p>&bdquo;Nu Kees&rdquo;, zeide ik na afloop van de plechtigheid, &bdquo;waart ge onder den
+indruk?&rdquo;</p>
+
+<p>Hij keek me ironisch aan, en leek, den prijs in contanten ten spijt, wel
+ietwat verstoord.</p>
+
+<p>&bdquo;Nu&rdquo;, ging ik vroolijk voort, &bdquo;heeft men u in 't zonnetje gezet?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Och, zeide hij, het was een heele toespraak. Ik kon niet alles
+verstaan. Maar hij zei ook, dat ze in de grijze tijd op osseribbe rede,
+en nou op ijzers... wat gaat dat <i>mijn</i> nou an... wat is dat nou voor 'n
+gezegde...!&rdquo; En ongeduldig wendde hij zich af.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>Des morgens geeft men elkander, zij 't ook niet geheel gewasschen,
+rendez-vous op het ijs.</p>
+
+<p>Daar komt de grappige cantine-beheerder, die, wanneer men een
+schoenveter bij hem komt koopen, vraagt: &bdquo;een linker of een rechter&rdquo;;
+daar komt de boerenzoon uit de buurt, die voor een gering wekelijksch
+bedrag de afval van het fort opkoopt en daaronder een belangrijk
+percentage rekent van H. M.'s soldatenbroodjes, die hij in een zak weg
+draagt om er zijn vette volgevreten zwijnen meê te overvoederen; daar
+komen de correcte heeren-soldaten van het bureau of de telefoon; daar
+komen wij, simpele soldaten, die tenminste nog schaatsen bezitten <span class="pagenum" title="114"></span><a id="p_114"></a>of
+leenen, en daar komen ook de nog simpeler soldaten die niet eens
+schaatsen hebben, en die daarom maar sullen en stoeien, en onverhoeds op
+elkanders rug springen, of op die van een passeerenden kunstrijder.</p>
+
+<p>Waag dat maar eens op de Amsterdamsche IJsclub!</p>
+
+<hr class="tb" />
+
+<p>Wanneer dames op het ijs komen, is de animo direct veel grooter. Het was
+op een middag, dat wij de eerste zagen verschijnen.</p>
+
+<p>Opeens was er groote aandacht. Allen staarden op de naderende figuur,
+zooals de leden eener zoölogische expeditie, op een exploratietocht in
+nimmer betreden binnenlanden een nieuw soort kangaroe zouden waarnemen.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 358px;">
+<img src="images/ill_p114.png" width="358" height="338" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Zij bewoog zich door het sneeuwlandschap, en naderde de ijsvlakte; aan
+den oever zette zij zich neer tusschen wuivend rietgewas, en keek om
+zich heen.</p>
+
+<p>Het was een circa 30-jarige boerin met zwarte kleeren en een zwarte
+hoed. Alles was zwart, en stak fel af tegen den witten bodem.</p>
+
+<p>Ademloos bleven wij staren, en opeens werd een smalle blanke strook
+zichtbaar; het was haar onderrok, en zij wilde blijkbaar haar schaatsen
+onderbinden.</p>
+
+<p>&bdquo;Hoooòi, koeiéééé!&rdquo; riep Kees.</p>
+
+<p>Zij bleef voorovergebogen zitten.</p>
+
+<p>Het duurde lang.</p>
+
+<p>Toen snelde ik opeens voorwaarts, vol ridderlijk besef, en, haar
+naderend, bood ik haar op even wellevende als zichtbaar onbaatzuchtige
+wijze, mijne diensten aan bij het vastsnoeren der riemen.</p>
+
+<p>Reeds knielde ik neer, om het blanke ijzer onder haar ietwat plompen
+laars te bevestigen.</p>
+
+<p>Maar op hetzelfde oogenblik trof een geweldige slag mijn schedel, en een
+schelle stem riep:</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="115"></span><a id="p_115"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Gà je heen, beroerde rotjonge!&rdquo;</p>
+
+<p>Toen ik opkeek, begreep ik, dat zij mij met de nog losse schaats een
+slag op het hoofd had toegebracht, en tevens dat mijne diensten evenmin
+gewaardeerd als aanvaard werden.</p>
+
+<p>De dertigjarige, geheel zwarte boerin zat sidderend van woede vóór mij.</p>
+
+<p>Achter mij tierden de kameraden.</p>
+
+<p>De onheusche vrouw snelde kakelend den oever langs, als eene van haar
+nest verjaagde henne.</p>
+
+<p>Ik bleef duizelig achter; zij werd kleiner en kleiner, en was eindelijk
+nog slechts een zwarte stip in het blanke landschap...</p>
+
+<p>Lezer, leer hier uit, dat onze zorgvuldiglijk gecultiveerde zeden ons op
+het land zedeloos doen schijnen, en dat het een ondankbaar, zoo niet
+gevaarlijk werk is, om dertigjarige en geheel zwarte boerinnen de
+schaatsen onder den voet te willen binden.</p>
+
+<p>Gaat niet een poes blazen wanneer men haar streelt, en een kanarie
+fladderen wanneer men haar grijpen wil?</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Van een luitenant en een piano.</i></h4>
+
+<p>Hij was een jonge kerel, en men had hem een piano leeren bespelen.
+Maar hij had niets aan zijn jeugd, aangezien men hem had ingekwartierd
+in een afgelegen gehucht van nauwelijks zestig inwoners; en ook zijn
+behendigheid op 't klavier kwam hem bitter weinig te pas, daar in de
+buurtschap slechts één amechtig harmonium leefde, dat bespeeld placht
+te worden door eene menschenschuwe boerentante. Zij speelde psalmen en
+gezangen.</p>
+
+<p>Zoo bleef hij dan eenzaam, en gevoelde zijn geest verslappen en zijne
+eenmaal krachtige en lenige piano-vingers verstijven.</p>
+
+<p>Een drenkeling komt nog éénmaal boven, vóór hij voorgoed verdwijnt. Een
+luitenant in een stil gehucht krijgt nog één levende gedachte, alvorens
+hij geestelijk ten onder gaat. Zoo kreeg dan ook deze luitenant op
+zekeren dag een gedachte.</p>
+
+<p>Hij sprak die uit tegenover Kees en Teunis, zeggende:</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="116"></span><a id="p_116"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Mannen, in 't naburige dorp weet ik een piano te huur, wilt ge die voor
+mij halen?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Och, jawel!&rdquo; zei Kees.</p>
+
+<p>&bdquo;Vrij rooken onderweg?&rdquo; vroeg Teunis.</p>
+
+<p>Met deze, en nog andere beloften, ongerekend nog veel overredingskunst,
+gelukte het hem een zestal mannen voor het karweitje bereid te maken.</p>
+
+<p>Zij vertrokken met een rammelend wagentje, dat ze bij een boer gehuurd
+hadden, in de richting van 't naburig dorp. In afwachting zette de
+luitenant zich voor zijn wankele één-poots-tafel, en trommelde, zooals
+hij dat reeds vele avonden gedaan had, met zijne vingers op het
+tafelblad zijn lievelingsmelodie, te weten: &bdquo;<i xml:lang="de">Einzug der Gladiatoren</i>&rdquo;.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 383px;">
+<img src="images/ill_p116.png" width="383" height="422" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Toen hij die driemaal getrommeld had, ging hij zenuwachtig voor het
+venster staan, en trommelde op de ruit: &bdquo;<i xml:lang="de">Ja, das haben die Mädchen so
+gerne</i>&rdquo;.</p>
+
+<p>Hij was als een gramophone met vele oude platen.</p>
+
+<p>Na bijna drie uur van pijnigend afwachten, klonk een luide slag door de
+dorpsstraat.</p>
+
+<p>Hij snelde naar buiten. De piano kwam de hoek om, maar was in de bocht
+tegen het uithangbord van de plaatselijke vroedvrouw aangeslagen. De zes
+soldaten rookten als Amerikaansche-munitie-fabrieksschoorsteenen; op de
+piano, op den wagen, stond een ledig sigarenkistje; de zakken der
+soldaten waren zéér vol.</p>
+
+<p>Toen de piano een half uur later een-derde van de luitenants-kamer
+besloeg, kwam het den officier voor, dat het instrument er jarèn <span class="pagenum" title="117"></span><a id="p_117"></a>ouder
+uitzag, dan hij zich uit de verhuisinrichting meende te herinneren. Ook
+gevoelde hij stekende pijnen aan zijn voet, waarop de piano driemaal
+met kracht was neergekomen, en aan zijne knieën, die viermaal op
+onverklaarbare wijze tusschen het instrument en de geel-behangen wand
+beklemd waren geweest.</p>
+
+<p>De rest van den dag speelde hij: <i xml:lang="de">Einzug der Gladiatoren</i> en
+<i xml:lang="de">Das haben die Mädchen so gerne</i>.</p>
+
+<p>Hoewel het instrument zéér ontstemd was, stond de geheele bevolking vóór
+het huis tehoop gedrongen. Om negen uur kwam de boer, van wien het
+wagentje gehuurd was, tien gulden eischen voor beschadiging van zijn
+eigendom. Om tien uur klonk plotseling muziek van de andere zijde van
+het dorp: de menschenschuwe boerentante zat voor haar amechtig
+harmonium, en speelde <i>Sien, Sien, Siene-là me lös</i>...</p>
+
+<div class="figright" style="width: 396px;">
+<img src="images/ill_p117.png" width="396" height="263" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Om één uur in den nacht kwam de veldwachter den nog steeds spelenden
+luitenant verbaliseeren wegens burengerucht.</p>
+
+<p>Den volgenden morgen kwam een regeerings-telegram. Hij was onverwachts
+overgeplaatst naar Amsterdam. Dienzelfden morgen kwamen de zes soldaten
+weer, om de piano terug te brengen naar het naburige dorp.</p>
+
+<p>Toen zij binnen kwamen speelde de luitenant: &bdquo;<i xml:lang="de">Einzug der Gladiatoren</i>&rdquo;.</p>
+
+<p>Zij grepen het instrument aan en wierpen het met een slag op een ander
+wagentje, dat ze van een anderen boer gehuurd hadden.</p>
+
+<p>Op een draf verlieten zij het gehucht, de piano op de rammelenden kar
+achter zich aansleepend.</p>
+
+<p>'s Avonds kwamen zij zéér beschonken thuis; de kar lag in een sloot,
+maar de piano was weggebracht. Even vóór hij naar zijn nieuwe
+standplaats vertrok, kreeg de luitenant nog twee rekeningen.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="118"></span><a id="p_118"></a></p>
+
+<p>Een van den boer, die f&nbsp;50.&mdash; schadevergoeding eischte voor zijn kar.</p>
+
+<p>Een van den pianoverhuurder, die f&nbsp;6.&mdash; vroeg voor één maand huur en
+f&nbsp;84.60 voor beschadiging van het instrument.</p>
+
+<p>Nu is de luitenant in Amsterdam.</p>
+
+<p>Iederen middag kunt ge hem vinden in de Bordelaise, waar hij naar
+<i>Zunci's</i> strijkje luistert en denkt aan zijn piano...</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="119"></span><a id="p_119"></a></p>
+
+<h3><a id="d2_VI"></a>VI.</h3>
+
+<p class="datum1 ri1">Kleilust, Febr. 1917.</p>
+
+<h4><i>Buiten....</i></h4>
+
+<p>Zooals een in de wildernis verdwaalde mensch, die geen lucifers bezit,
+de vonken van zijn vuurtje gedurig aanwakkert en levend houdt, zoo doe
+ik met de toevallig bij mij gerezen gedachte: <i>dat ik heerlijk buiten
+ben</i>.</p>
+
+<p>De gedachte van <i>het heerlijk buitenleven</i> verlaat mij niet des nachts,
+in den benauwden droom, en evenmin des daags in de harde werkelijkheid.</p>
+
+<p>Ik ben buiten, ik dorre stadsmensch, en ik wil dat blijven waardeeren.</p>
+
+<p>Ik wil dat blijven waardeeren, wanneer ik rillend, in de grauwe
+morgenschemering den <ins class="corr" id="corr31" title="Bron: pomg-zwengel">pomp-zwengel</ins> aanvat, en mijn slaperig hoofd
+laat overspoelen, ik wil het blijven bedenken, wanneer in den marsch het
+regelmatig zuigen onzer laarzen in de slikmassa's hoorbaar is, en ik wil
+het heerlijk buitenleven waardeeren, wanneer ik mij in 't holste van den
+nacht langs glibberige en stikdonkere landwegen naar het stinkend
+slaaphok spoed.</p>
+
+<p>Wij allen, dorre stadsmenschen, genieten van het buitenleven. Wanneer de
+dienst ons des morgens langs grazend vee en wuivend oeverriet voert,
+letten wij op duizend dingen, die de stad ons niet vermag te toonen.</p>
+
+<p>&bdquo;Káák, 'n ráááger!&rdquo; roept er een, duidend op een slanken vogel, en een
+ander, die een zwart- en witten haan, te midden van vrouwelijk pluimvee
+ontwaart, vestigt onzen aandacht daarop, zeggend: &bdquo;Sèg, jô, 'n
+tààgerháán!&rdquo;</p>
+
+<p>Wij schatten de zwaarte van zwijnen en runderen, en voorspellen met
+landelijke zekerheid het weder van den volgenden dag.</p>
+
+<p>Wij kennen vele boeren bij hunne voor- en geslachtsnamen, en kunnen met
+één oogopslag een regeerings- van een particulier schaap onderscheiden.</p>
+
+<p>Ik verzeker u, lezer, die gelachen hebt omdat Stastok Sr. zijn dag <span class="pagenum" title="120"></span><a id="p_120"></a>naar
+het passeeren van den wagen van drieën indeelde, dat zaken als wagens
+van drieën belangrijker zijn, dan het opdringerig beieren van uw
+beursklok.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 369px;">
+<img src="images/ill_p120.png" width="369" height="389" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>De aankomst van het bakkersknechtje, met zijn kist vol &bdquo;tompoeze&rdquo; geeft
+ons een inniger sensatie, dan het kanon bij de Invalides het den
+Parijzenaar ooit zal doen, en de aankomst van de veldpost, die ons een
+enkel briefje brengt, is een heerlijker moment in onzen dag, dan een
+vette morgencourier bij uw ontbijtbord het in den uwe is.</p>
+
+<p>Let gij ooit op de sierlijke meeuwen, die in de gracht, juist tegenover
+uw hoogen stoep, zoo dartel en sierlijk stoeien?</p>
+
+<p>Neen! gij jaagt ze op, wanneer ge 's morgens haastig een parapluie
+opsteekt, en uw keukenmeid werpt ze hoogstens een handvol oud brood toe.</p>
+
+<p>Wij niet alzoo!...</p>
+
+<p>Wij hebben óók meeuwen, en we hebben ze lief!</p>
+
+<p>Zorgvuldig zoeken wij de oneetbare stukken pens, eelt, huid en darm uit
+onze soep te zamen, en leggen ze op een hoopje vóór ons op tafel.</p>
+
+<p>Vervolgens treedt Bertus naar buiten, en werpt ze onder het even ruraal
+als goedig geroep van: &bdquo;Meeuwéééé, Meeuwéééé!&rdquo; den lieven dieren voor.</p>
+
+<p>Wij kennen ze allen, en noemen ze bij namen als: &bdquo;Vetpens&rdquo; en
+&bdquo;Hinkepoot&rdquo; en &bdquo;Darremediefie&rdquo;.</p>
+
+<p>Zoo zijn wij, buitenmenschen.</p>
+
+<p>En gij lezer, ge mist véél. Ge kent niet de zoete mestgeuren, die
+<ins class="corr" id="corr32" title="Bron: ot">tot</ins> ons overwaaien, en kunt u nauwelijks voorstellen, hoe men
+een ei uit een kippenhok wegneemt.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="121"></span><a id="p_121"></a></p>
+
+<p>En evenmin kent ge het heerlijke van de groote stad, wanneer ge die
+sporadisch bezoekt.</p>
+
+<p>Ons hart springt van vreugde op, wanneer wij een enkele maal in
+Amsterdam den trein ontstijgen; wij zijn dan vol jolijt, vanaf den
+eersten borrel in een grootsteedsch koffiehuis, tot het moment, dat we
+ons haastig weer naar het station spoeden, door de duistere straten,
+waar een dwalende vrouw ons vòl ingehouden haat tusschen de tanden door
+toe-sist: &bdquo;Dag ssschàt!&rdquo;</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Dansen.</i></h4>
+
+<p>Lezer, ik ben dóódmoe... bijna te moe om nog verder te schrijven. Ik ben
+niet moe door den dienst, maar door hetgeen bij de officieren onzer
+zeemacht wordt verstaan onder: &bdquo;representatieve verplichtingen&rdquo;. Ik heb
+namelijk gedanst.</p>
+
+<p>Zooals de officieren van H. M.'s zoo-en-zoo, die te Paramaribo ligt,
+verplicht zijn de dames dier stad ten dans te voeren, zoo heb ik mij
+verplicht gevoeld de dames van het gehucht Kleilust te doen profiteeren
+van mijne kundigheden op het gebied van: Polka, hossen, kruispolka,
+schotsche-drie en nog eenige gezelschappelijke dansen.</p>
+
+<p>Het gevolg is, dat ik met een paar blauwe schenen en een ingedrukten
+borstkas kwartierziek te bed lig, terwijl naast mij mijn tuniek ligt,
+die als doorzeefd is van zwarte brandgaten, die niet door kogels, zooals
+ge wellicht zoudt denken, maar veeleer door de sigaren mijner onachtzame
+mededanseurs veroorzaakt zijn.</p>
+
+<p>Voor het bal had ik mij zoo netjes mogelijk gekleed, en eenigszins van
+modder ontdaan; dit deed mij gunstig afsteken bij de andere heeren.</p>
+
+<p>Toen ik binnentrad in de danszaal, was het bal reeds begonnen, hetgeen
+merkbaar was aan veel gedreun, dikke tabaks- en stofwolken, geschreeuw,
+gerinkel van glazen, en, nu en dan hoorbaar, ook pianospel.</p>
+
+<p>Aangezien ik niemand kende, en er geen dames ontvingen, baande ik mij
+een weg tusschen de menigte door, en ging op een jongmensch af, dat, met
+zijn arm om de schouders eener jonge dame geslagen, een sigaar zat te
+rooken.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="122"></span><a id="p_122"></a></p>
+
+<p>Ik wilde, via hem, met de jongedame kennis maken, en trachtte mij voor
+te stellen, maar hij raadde en voorkwam mijn wensch door haar, met den
+uitroep: &bdquo;Pak maar mee, verdorie!&rdquo; in mijne armen te duwen.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 334px;">
+<img src="images/ill_p122.png" width="334" height="377" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Aanstonds klampte ze mij, plichtsgetrouw, in een danshouding vast, en,
+vóór ik het wist, waren we in den stoet, en dansten, òm een houten tafel
+heen, een z.g. Spaanschen wals.</p>
+
+<p>Een wals was het echter niet, en ook het Spaansche element kòn ik,
+behoudens dan misschien in het gewèldig gestamp, waarmede de dansers
+telkens vóór- en achterwaarts sprongen, bezwaarlijk vaststellen.</p>
+
+<p>Om iets tegen mijn danseuse te zeggen, maakte ik de opmerking: &bdquo;dat het
+fijn ging!&rdquo;</p>
+
+<p>Ze knikte van ja, en ik bemerkte, dat ze transpireerde.</p>
+
+<p>Toen zeide ik dat het vol was, en weer lachte ze, knikte van ja, en
+bleef transpireeren.</p>
+
+<p>Daarna zeide ik achtereenvolgens, dat het warm was, dat ze zeker
+verkeering had, dat haar kapsel modern was, en dat ik vreesde dat het
+zou gaan dooien, en voortdurend bleef ze lachen, ja-knikken en
+transpireeren.</p>
+
+<p>Toen de dans uit was, bracht ik haar naar den jongeman terug, die
+aanstonds zijn arm weer om haar hals legde.</p>
+
+<p>Dien avond danste ik met vele lachende, ja-knikkende en transpireerende
+boerinnen. Ten slotte werd ik wild en duizelig, rookte onder het dansen
+3-cents sigaren, trapte en kreeg blauwe schenen, en dronk veel bier en
+brandewijn.</p>
+
+<p>Ook nam ik deel aan het algemeen vuistgevecht, dat het geanimeerd einde
+van het bal was, en wist zelfs in belangrijke mate bij te dragen tot het
+vernielen van tafels, lampen, stoelen, en ook van het buffet.</p>
+
+<p>Het was werkelijk een aardig bal, mijn eerste van dezen winter. En het
+is zoo prettig, geen digestie-visite te hoeven maken.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="123"></span><a id="p_123"></a></p>
+
+<h4><i>Eten.</i></h4>
+
+<p>Neen, neen ge weet niet, en kunt nimmer vermoeden, <i>hoe wij eten</i>.</p>
+
+<p>Ik weet zeker, dat gij het niet <i>eten</i> zoudt noemen, maar veeleer
+voederen.</p>
+
+<p>Van het ontbijt behoef ik u niet veel te zeggen; eenige uren vóór dat
+men u komt zeggen, dat uw morgenbad gereed is, klinkt vlak naast mijn
+slapend hoofd een luide slag. Elken morgen wéér schrik ik van dien slag,
+die intusschen van zeer goedaardige soort is, en slechts verwekt wordt
+door een loodzwaar en keihard broodje, dat op mijn bed geworpen wordt.
+Dit broodje vormt, bespoeld met lauwe thee uit een emmer, mijn ontbijt.</p>
+
+<p>Van meer belang is echter het noenmaal.</p>
+
+<p>Een kwartier vóór de voedering zal plaats hebben, worden wij onrustig,
+wij dringen tezamen in ons hok, maken doffe geluiden, stampvoeten en
+twisten, zooals ge dat ongetwijfeld kent van de beren en leeuwen in de
+een of andere diergaarde.</p>
+
+<p>De een slijpt zijn mes aan zijn schoenzool, een ander veegt zijn bord
+nog eens af met een onderbroek, die hij tot dat doel stiekem van het bed
+eens buurmans neemt, en allen maken wij vast onze halskragen en bovenste
+jasknoopen los.</p>
+
+<p>Zoodra de emmer met voedsel wordt binnengedragen, dringen wij, met
+het bord in de eene hand, en met de andere de lepel boven het hoofd
+zwaaiend, naar voren. De borden verraden in hun afmetingen en diepte de
+vraatzucht hunner bezitters; de meeste borden zijn diep en rond, maar
+sommige ook langwerpig en breed. Dat is het bord van Karel, die uit
+louter gulzigheid groote hoeveelheden voedsel wil hebben, die hij niet
+voor de helft verwerken kan.</p>
+
+<p>Maar het zijn niet in de eerste plaats boonen of doormekaar die ons
+dringen geldt, neen, wij dringen om het gróótste stuk vleesch machtig te
+worden.</p>
+
+<p>Het grootste stuk vleesch... dat is het dagelijksch strijdpunt, de bron
+van vele smeulende twisten en veeten, en de oorzaak van menigen oorveeg.</p>
+
+<p>Eens heb ik, per ongeluk, het grootste stuk vleesch gekregen.</p>
+
+<p>Nimmer zal ik dien dag vergeten.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="124"></span><a id="p_124"></a></p>
+
+<div class="figleft" style="width: 369px;">
+<img src="images/ill_p124.png" width="369" height="412" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Er was haat en woede in het gesmak der etende monden om mij heen, die
+kleinere stukken vleesch genoten.</p>
+
+<p>Men sprak van: &bdquo;zeker thuis nooit vleesch&rdquo;, en, dagen daarna, volgden
+mij nog sombere blikken.</p>
+
+<p>Wanneer het voedsel verzwolgen is, ligt de tafel vol versmade resten,
+en, na 'tgeen nog op onze borden is, in de pannedeksel teruggeschoven te
+hebben, leggen wij ons hijgend en blazend op onze bedden, en maken nòg
+een knoop los.</p>
+
+<p>Karel echter, blijft nog om de pan zweven.</p>
+
+<p>Hij krabt de gestolde jus van de randen en vult daar een kommetje mee.
+Dat blijft bij zijn bed staan, en morgen smeert hij het op zijn
+boterham.</p>
+
+<p>Klaas eet een stuk droog brood: &bdquo;tegen et opbreke van et vet.&rdquo;</p>
+
+<p>En ik... ach, ik stamel dommelend voor mij heen de eenige troostreden,
+die mij tot formule geworden is: &bdquo;ik ben buiten... heerlijk buiten.&rdquo;</p>
+
+<p>Ik tracht een boek te lezen, maar het is te donker onder het schemerig
+gewelf; ik kan niet schrijven, want de tafel ligt vol schoensmeer en
+etensresten.</p>
+
+<p>Daarenboven gaan wij over een uur weer exerceeren, in de modder. Maar ik
+ben buiten... o, dierbare formule, verlaat mij niet.</p>
+
+<p>Wanneer men zich in de stad heeft opgevoed tot een fatsoenlijk
+neurasthenisch jongmensch, dan komt in dit landelijk leven van frissche
+lucht en luiheid de gezondheid u besluipen als een gevaarlijke en
+afzichtelijke ziekte.</p>
+
+<p>Mijn wangen worden rood en dik... ik ben heerlijk buiten...</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="125"></span><a id="p_125"></a></p>
+
+<h3><a id="d2_VII"></a>VII.</h3>
+
+<p class="datum1 ri1">Kleilust, Maart 1917.</p>
+
+<h4><i>De Beestmensch.</i></h4>
+
+<p>Nimmer zal hij de roep verliezen van <i>een beestmensch</i> te zijn. En toch
+is hij geen bloederig man. Hij is schuchter en lang en slungelig; het
+puntje van zijn neus is doorgaans rood van koude, en als hij een blauwen
+plek heeft, smeert hij dien zesmaal per dag in met zalven en heilzame
+kruiden, die zijne moeder hem toezendt. Maar hij is uiterst zenuwachtig,
+en daardoor doet hij wel eens dingen van zóó bloederigen en
+afschuwelijken aard, dat wij, die toch niet voor een klein geruchtje
+vervaard zijn, vol afgrijzen het gelaat afwenden.</p>
+
+<p>Voor 't eerst uitte zich zijn fatale aanleg bij een onlangs gehouden
+velddienstoefening.</p>
+
+<p>Een vijandelijke afdeeling kwam zich overgeven aan de wacht, die hij
+commandeeren moest. Nu gaat het commando in den regel iemand, die
+slechts gewend is te gehoorzamen, niet goed af.</p>
+
+<p>Zoo was het dan ook meer ongewoonte dan buitengewone vrees, die zijn
+stem deed overslaan, toen hij riep: &bdquo;wapens neerleggen, handen
+opheffen&rdquo;.</p>
+
+<p>De vijanden legden hunne wapens op den weg, en staken hunne handen in de
+hoogte; twee dier handen waren met helderwitte wol bekleed, en behoorden
+aan een wapenbroeder, die op deze wijze, zijn simpele uniform ten spijt,
+bewijzen wil, welke een &bdquo;beslist-prima heer&rdquo; hij in de
+burger-maatschappij wel is.</p>
+
+<p>Mijn vriend aarzelde. Hij wist niet, wat hij met de nu onschadelijke
+vijanden doen moest. Deze bleven met omhooggestrekte armen staan. Om de
+lippen van den beslist-prima-heer-met-witte-handschoenen, speelde een
+wereldsche glimlach, die eene oneindigheid van misprijzen uitdrukte.</p>
+
+<p>De toestand hield nog aan; het wachten werd pijnlijk.</p>
+
+<p>&bdquo;Kom, wat doe je nu?&rdquo; riep de ongeduldige officier.</p>
+
+<p>Hulpeloos keek de zenuwachtige overwinnaar van links naar rechts.</p>
+
+<p>Toen kuchte hij, en, zich vermannende, riep hij radeloos tot de zijnen:</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="126"></span><a id="p_126"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Salvo-vuur... Aan... vúúrr...!!&rdquo;</p>
+
+<p>Een storm van verontwaardiging loeide door onze overigens zoo
+gedisciplineerde gelederen.</p>
+
+<p>De ontwapende vijand was gefusilleerd...</p>
+
+<p>Toen klonk voor 't eerst de naam: &bdquo;<i>Beestmensch</i>&rdquo;. En nu is er niemand
+meer, die nog durft twijfelen aan de bloederigheid-van-ziel van mijn
+krijgsmakker wiens naam ik u blijf verzwijgen.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Jeugd!...</i></h4>
+
+<p>Gij allen, die het geloof verloren hebt in lieve, kinderlijke zaken; die
+de leegten, waaruit uwe jonge onnoozelheid gevlucht is, gevuld hebt met
+wijsheid en overleg, gij allen, hoort mij aan.</p>
+
+<p>Want ik was als gij, en ook ik waande mij een wijs man... totdat ik
+soldaat werd.</p>
+
+<p>Vanaf dien dag heb ik weer het geloof gekregen in het begrip <i>jeugd</i>.</p>
+
+<p>Het gaat ons met de jeugd, als met de kniebroeken onzer schooljaren. Er
+komt een dag, dat wij ze vèr van ons werpen, om onze spillebeenen te
+omkleeden met &bdquo;jongeheeren-kleeding&rdquo;. De meesten onzer kiezen daartoe
+stemmig donkerblauw, om daarná terug te keeren tot licht-zinnig, ruig
+goed. Zóó werpen wij ook allen gelijktijdig onze jeugd van ons af, om
+mannen te gaan schijnen.... aanvankelijk ernstige mannen en later
+jolige...</p>
+
+<p>En, wanneer wij niet het geluk hebben soldaat te worden, blijft het
+proces in die richting verloopen.</p>
+
+<p>Voorwaar, de opperbevelhebber heeft een goede daad verricht, door ons
+allemaal weer kniebroeken aan te trekken.</p>
+
+<p>Dat symboliseert onze toestand:</p>
+
+<p>Wij zijn, àllen tesamen, met één slag weer jeugdig geworden.</p>
+
+<p>Geen onzer had het alléén aangedurfd, maar de algemeene beweging heeft
+ons den moed geschonken, onze jeugd weer op te vatten.</p>
+
+<p>En nu geloof ik niet meer in oud-worden...</p>
+
+<p>Oud-worden is een sloopingsproces, dat wij onbewust aan ons zelf
+voltrekken,... indien wij allen in den dienst vergrijsden, zouden wij
+<span class="pagenum" title="127"></span><a id="p_127"></a>den moed hebben als kinderen voort te leven, en dan zouden wij als
+kinderen sterven.</p>
+
+<p>Dan zouden alleen onze superieuren, die voor ons moeten denken, oud
+worden.</p>
+
+<p>Ik zie ze voortdurend om mij heen, die vreemde groote kinderen. Daar is
+een groot slungelig kind, van bij-de-dertig. Vroeger was hij een bleeke,
+bloedarme horlogemakersonderbediende, met een grafstem en blauwe kringen
+om zijn oogen. Nu is hij een kwajongen, die slechts in schaal verschilt
+van zijn jeugdiger aardgenooten.</p>
+
+<p>Daar is een ingenieur, die vroeger zijn werklieden van-achter een breed
+bureau her- en derwaarts dirigeerde.</p>
+
+<p>Nu werpt hij onder de les met propjes papier en 's avonds met
+broodkorsten.</p>
+
+<p>Daar is de jong-verdorven groote-stads-zwerver, die onder gewone
+omstandigheden misschien al achter slot en grendel gezeten zou hebben...
+nu is zijn grootste zonde, dat hij een langen neus maakt achter den rug
+van zijn sergeant....</p>
+
+<p>En daar ben ik zelve, vroeger een nerveus heertje, en nu, o, liefelijk
+wonder, een luidruchtige plattelander.</p>
+
+<p>O, ge kunt u nauwelijks zoo dartel eene samenleving voorstellen als de
+onze.</p>
+
+<p>Het is, of ieders individueele ontwikkeling tijdelijk stop gezet is...
+Wie onderweg was een òn-maatschappelijke boef te worden, en wie zich op
+een zuiver geestelijk leven voorbereidde, wie reeds in innerlijk en
+geest beloofde een slovend ambtenaartje dan wel een knoestige werkman te
+zijn... zij allen zijn tijdelijk in hunne ontwikkeling blijven
+stilstaan, als uurwerken in een horlogemakers-étalage.</p>
+
+<p>Alleen verraadt een enkele maal het slagwerk hun persoonlijken aard.</p>
+
+<p>Ook ik voel mijn uurwerk afloopen; met wanhopige inspanning tracht ik
+nog, zoolang mogelijk, mijn veer gespannen en mijne wijzers gaande te
+houden.</p>
+
+<p>Maar ik luister met angst naar mijn eenzaam tikken temidden der reeds
+dof zwijgende soortgenooten. Alle uurwerken zijn flink ingevet <span class="pagenum" title="128"></span><a id="p_128"></a>en tegen
+roesten gevrijwaard; zoo blijven zij hagelnieuw en jeugdig... zij
+slijten niet, maar zij dienen tot niets.</p>
+
+<p>Zij zijn jong en krachtig, en gereed hun roeping te volgen... maar zij
+staan stil....</p>
+
+<p>Voorzeker, er zijn klokkenopwinders genoeg, er is zelfs een centraal
+lichaam ter ontspanning en ontwikkeling van stilstaande uurwerken.</p>
+
+<p>Maar er zijn er zoo weinig, en ach, de tijd is nog verre, dat alle
+uurwerken electrisch zullen zijn, en gedreven door één centrale
+krachtbron.</p>
+
+<p>Er zijn er, die beweren, dat het daarvoor oorlog moet zijn, en dat de
+Vaderlandsliefde de centrale bron voor al ons bewegen zal zijn. Maar
+nu...?</p>
+
+<p>Zoo velen missen die energie <i>in zichzelf!...</i></p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="129"></span><a id="p_129"></a></p>
+
+<h3><a id="d2_VIII"></a>VIII.</h3>
+
+<p class="datum1 ri1">Kleilust, einde Maart 1917.</p>
+
+<h4><i>Waar ik woon.</i></h4>
+
+<p>Ruggelings lig ik uitgestrekt op mijn stroozak. Ik kijk en denk en rook.
+Mijn boek ligt gesloten naast mij. Het is te donker om te lezen; mijne
+oogen doen mij pijn. Ik rook, denk en kijk, zooals ik dat geleerd
+heb in de laatste maanden: bijna onbewust. De gedachten, die mijne
+onbewuste oogen projecteeren in mijn rustig brein vermaken mij, zooals
+een bioscope-voorstelling dat doen zou. De beelden zijn niet van
+sensationeelen aard, maar er is een wonderlijk spel van verrassende en
+boeiende détails; het zijn héél kleine, fijn genuanceerde détails,
+waarvan ik geniet als een botanicus die aan de dorre heide-gewassen
+onder zijn microscope bloemen en levensteekenen in overvloed herkent.</p>
+
+<div class="figcenter" style="width: 693px;">
+<img src="images/ill_p129.png" width="693" height="442" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Ik staar om mij heen, op mijne slapende kameraden. En ik vind <span class="pagenum" title="130"></span><a id="p_130"></a>bloemen
+en levensteekenen in overvloed op hunne oogenschijnlijk
+dierlijk-dom-snurkende gelaten.</p>
+
+<p>Ik zie lijden en verlangen om hunne in den slaap half geopende monden;
+ik hoor verlangen en streven in hunne onbeheerscht-natuurlijke
+ademhaling: en hunne vuile soldatenhanden, die slap rusten op de
+groezelige dekens, zijn vol verrassende karaktertrekken.</p>
+
+<p>Het is één uur na den middag; ergens ver weg, op een weiland buiten het
+fort, kraait een haan.</p>
+
+<p>Langs de kleine vensters gaat een schaduw, en voetstappen schuiven zwaar
+door het grint; dan klinkt een jolige stem, en een deur slaat dicht. Het
+is weer stil.</p>
+
+<p>De kameraden snurken.</p>
+
+<p>Over een half uur zal een schetterend trompet-signaal ze tot het leven
+terugroepen, of liever tot den dienst, de actie.</p>
+
+<p>Want ik geloof dat ze nu, in hun slaap, levend zijn. Ik geloof niet, dat
+die luidruchtige grappenmakerij van straks hun leven is, ik geloof niet
+dat hun getier en buitenmatig gemor kenmerken van hun werkelijk wezen
+zijn.</p>
+
+<p>Ik geloof, dat zij slechts in den slaap, in den volkomen rust, in hun
+onbewustheid, hunne primaire en simpele instincten tot uiting kunnen
+brengen.</p>
+
+<p>Nu zijn zij eerlijk; de lippen van den schreeuwer tegenover mij zijn nu
+ontspannen; hij snurkt, en op zijn bruut gelaat is een trek van krachtig
+willen; zijn hand ligt tot een vuist gebald op zijn dekens.</p>
+
+<p>Het pretentieuse mannetje naast hem schijnt nu verzakt te zijn tot een
+onbelangrijk hoopje zwakheid. Zijn lippen zijn half geopend en rood en
+dik; er zijn slappe groeven langs zijn neus, die op geen smart, maar
+hoogstens op een lichamelijk onbehagen duiden.</p>
+
+<p>De slappe hand op zijn deken is knokig, en de vingertoppen dragen de
+sporen van veel knagens' en kluivens'. Mijn blik waart rond, en ik zie
+er nog velen, die àllen slapen, en àllen in hun slaap iets verraden van
+smart of strijd of huiselijk leed... of van absoluut niets.</p>
+
+<p>Plotseling vind ik ze àllen belangrijk.</p>
+
+<p>Van de slapers gaan mijne oogen naar hun schamele, en grootendeels
+<span class="pagenum" title="131"></span><a id="p_131"></a>uniforme
+have, die op een plank, boven het hoofdeinde der bedden, als uitgestald ligt.</p>
+
+<p>Boven den slappeling staat een jam-potje, en een kopje met vet, dat hij
+den vorigen dag uit het eten gespaard heeft; er liggen
+glacé-handschoenen en een viezige veldflesch en een bestoft stuk
+wittebrood.</p>
+
+<p>Er zijn er, die gekleurde prentbriefkaarten en snuisterijtjes op hun
+plank hebben, en anderen die een gebarsten scheerspiegel exposeeren....</p>
+
+<p>Al die willige doode dingen harmonieeren met de onbewuste openhartigheid
+hunner snorkende bezitters.</p>
+
+<p>Aan de zoldering hangen, als hammen aan een lange rij, de ransels; de
+zware zakken hangen daar al maandenlang leeg en slap, en wij hebben ze
+al dien tijd niet gedragen.</p>
+
+<p>Het invallend namiddag-licht werpt lange slagschaduwen van de slappe
+ranselzakken uit langs de gewitte zoldering; de schaduwen hebben vreemde
+vormen. En mijne onbewuste oogen tooveren plotseling een verrassend
+beeld op mijn rustig-blank brein.</p>
+
+<p>Het is me opeens, alsof al die slapende kerels hunne zorgen voor een
+tijdlang afgehangen hebben. Ze hangen daar aan de zoldering, die zorgen,
+op een lange rij, naast elkander.</p>
+
+<p>En het invallend namiddaglicht mengt de vreemd gevormde slagschaduwen
+tesamen en dooréén... tot een grauwe wolk, die langs de zoldering
+vervaagt tot een verre hoek van het vertrek...</p>
+
+<hr class="hrdash" />
+
+<p>Daar schettert het <ins class="corr" id="corr33" title="Bron: appél-signaal">appèl-signaal</ins>.</p>
+
+<p>Bijna gelijktijdig verroeren zich de rustende lichamen op de kribben.</p>
+
+<p>De deur wordt met een slag opengeworpen, en het is opeens veel lichter
+onder het gewelf.</p>
+
+<p>&bdquo;Verdorie d'r uit,&rdquo; schreeuwt de schreeuwer en hij schudt het
+slappelingetje naast hem door elkaar.</p>
+
+<p>&bdquo;Jawèl, jawèl, hou je poote maar thuis,&rdquo; zegt het slappelingetje
+slaperig.</p>
+
+<p>&bdquo;D'r uit, Stoke, suffe mafkop!&rdquo; roept de schreeuwer mij toe.</p>
+
+<p>&bdquo;Hou je groote smoel,&rdquo; geef ik kribbig terug.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="132"></span><a id="p_132"></a></p>
+
+<p>Ik ben weer ruw. Ik heb mijn liefderijke gevoelens weer verloren. Maar
+ik kàn er niets aan doen... Ze spreken zoo luide en onbezonnen...</p>
+
+<p>... Ach, waren ze maar blijven slapen. Ze waren zoo sympathiek, en zoo
+eerlijk... <i>in hun slaap</i>.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>Jubileum-dag.</i></h4>
+
+<p>In alle stilte heb ik, goede lezer, vandaag den dag herdacht, die nu
+juist een jaar achter mij ligt, en waarop ik mij voor het eerst soldaat
+mocht noemen.</p>
+
+<p>Ik behoef u niet te zeggen, dat ik dit feit zonder eenig feest- of
+uiterlijk vertoon geconstateerd heb. Maar het wàs een jubileum.</p>
+
+<p>En bij een jubileum behooren een feestredenaar en een toespraak.</p>
+
+<p>Om nu mijn jubileum bescheidelijk, en in zoo beperkt mogelijken kring te
+vieren, besloot ik mijn eigen feest-redenaar te zijn.</p>
+
+<p>'s Morgens, in bed, sprak ik mij zelf binnensmonds ongeveer als volgt toe:</p>
+
+<div class="blockq">
+
+  <p>&bdquo;Melis Stoke! Jubilaris. Het is vandaag de dag... enz. enz. In
+  het afgeloopen jaar waart ge soldaat, daarmee is alles gezegd.
+  Het Vaderland heeft, om eerlijk te zijn, niets aan uw diensten
+  gehad. Daarin moet verandering komen! Ge moet uwe contemplatieve
+  houding in het legerverband opgeven! Ge moet actief worden! Ge
+  moet het Vaderland nuttig zijn.</p>
+
+  <p>Melis Stoke, laat ik kort en duidelijk zijn.</p>
+
+  <p>Dit nieuwe jaar moge u zien als officier! Al is er bij de
+  landstorm geen wettelijke&mdash;dan is er toch een <i>moreele
+  kaderplicht</i>.</p>
+
+  <p>Aan toeschouwers hebben wij niets: wij moeten kerels hebben die
+  wat <i>doen</i>!</p>
+
+  <p>Ik heb gezegd! Lang zal hij leven... enz. Hoera! Hoera!<ins class="corr" id="corr34" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+</div>
+
+<p>Ik was zelf zóó geschrokken van dit, als buiten mij om geboren besluit,
+dat ik dit <i>Hoera!</i> hardop geroepen had.</p>
+
+<p>&bdquo;Hij oefent de stormaanval!&rdquo; riep Kees hoonend. Toen ben ik op <span class="pagenum" title="133"></span><a id="p_133"></a>een
+tafel gaan staan, en heb mijnen kameraden mijn besluit medegedeeld.</p>
+
+<p>Nu zijn ze boos op me.</p>
+
+<p>&bdquo;Wat een vènt,&rdquo; roepen ze. &bdquo;Eerst doet ie mee, en nou wil ie zoo'n kouwe
+luitenant worde!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Mannen, besloot ik ernstig, op het slagveld spreken we elkaar nader.
+Tot dàn. Ik ga mij er toe bekwamen, uw aanvoerder te mogen zijn!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Zà-je-me-niet-stràffe?&rdquo; hoont Karel...</p>
+
+<hr class="hrdash" />
+
+<div class="figcenter" style="width: 380px;">
+<img src="images/ill_p133.png" width="380" height="413" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="134"></span><a id="p_134"></a></p>
+
+<h3><a id="d2_IX"></a>IX<ins class="corr" id="corr35" title="Niet in Bron.">.</ins></h3>
+
+<p class="datum1 ri1">Kleilust, Einde Maart '17.</p>
+
+<p>Dit is, lezer, mijn slotzang... Voor den laatsten maal heb ik boven deze
+regelen den titel neergeschreven, onder welken ik u het lief en leed heb
+uitgezongen van een simpele soldatenziel.</p>
+
+<p>Ge kent mijn besluit reeds; ik ga officier worden.</p>
+
+<p>Na een jaar&mdash;de jubileumsdag ligt vlak achter mij&mdash;na een jaar van
+gehoorzaamheid, ga ik mij op mijn beurt onder hèn voegen, die op dit
+ijdel ondermaansche met een schijn van gezag en een zeer reëele
+verantwoordelijkheid bekleed zijn. Ik heb begrepen, dat ieder de taak te
+vervullen heeft, waartoe het lot hem beschikt heeft.</p>
+
+<p>Maar ik heb méér begrepen... ik heb iets begrepen van wat er in een
+ruwen soldaat omgaat; zoo'n soldaat is moeilijker te doorgronden dan een
+sphynx... want een sphynx zwijgt, en een soldaat is geneigd het
+tegendeel te zeggen van wat hij gevoelt.</p>
+
+<p>Misschien zal die tak van wetenschap in den verlofsofficier Stoke de
+lacune aanvullen die in zijn krijgswetenschap zal blijven bestaan. Want
+om de hoogere krijgsschool te bezoeken heb ik tijd, noch gelegenheid.</p>
+
+<p>Ik ben er mij zeer wèl van bewust, dat mijn dagboek niet anders geweest
+is, dan eene losse aaneenschakeling van notities; het geeft dan ook
+evenmin de &bdquo;psyche&rdquo; van den Nederlandschen soldaat, als het foto'tje op
+uw buitenlandschen pas die geeft van uw persoon.</p>
+
+<p>Maar er zit wat van hem in, en zijne grove trekken zijn te herkennen. Er
+blijft mij nu nog één ding over, en dat is u te zeggen, wàt een officier
+is, wàt ik zijn zal, in de oogen van hen, die tot op dezen dag mijne
+kameraden zijn.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>De officieren.</i></h4>
+
+<p>Het was op een warmen zomer-namiddag; ik was nog niet lang in dienst.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="135"></span><a id="p_135"></a></p>
+
+<p>Uit een venster van de kazerne gebogen, overzag ik het zonnige
+exercitie-terrein, waar recruten eener jongere lichting hunne eerste
+lessen genoten.</p>
+
+<p>Naast mij leunde Gerrit tegen de vensterbank, en verlustigde zich in
+hetzelfde schouwspel.</p>
+
+<p>De commando's klonken tot ons over op de lauwe lucht.</p>
+
+<p>Aan de overzijde van het water schoof bel-tinkelend een tram voorbij.</p>
+
+<div class="figright" style="width: 356px;">
+<img src="images/ill_p135.png" width="356" height="332" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Plotseling werd ons beider blik getrokken tot een lichtend punt; het was
+de zon, die even schel reflexeerde in een officiers-sabel.</p>
+
+<p>De officier stond op eene kleine verhevenheid, en overzag vandaar het
+terrein; hij rookte een cigarette, en heel zijn houding drukte rust,
+doch tegelijkertijd latente macht uit. Hij scheen er zich niet van
+bewust, dat Gerrit en ik en wellicht nog vele anderen, naar hem keken.</p>
+
+<p>&bdquo;Fijn leventje toch, zoo'n luit',&rdquo; zeide Gerrit naast me.</p>
+
+<p>&bdquo;Maar niks doen, en kommedeere<ins class="corr" id="corr36" title="Bron: ..">...</ins> en 'n hoop cente in de
+maand...!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Daarvoor moet hij voor jou denken!&rdquo; waagde ik.</p>
+
+<p>&bdquo;'n Ofcier en 'n ofcier zijn twéé&rdquo;, ging Gerrit voort. &bdquo;Je heb er 'an
+wie je merkt wat ze van je wille, maar d'r zijn d'r óók die maar eische
+dit en eische dàt, zonder dat je weet waar et goed voor is. As me vrouw
+ziek is, en de luit' wil me niet late weggaan, dan weet ik dat ie zelf
+weer knijpt voor de kaptein. Maar assie zegt<ins class="corr" id="corr37" title="Bron: &sbquo;&nbsp;">&nbsp;&sbquo;</ins>vooruit, wees weg&rsquo;, dan
+voel ik, dat ie z'n eige der an waagt voor mijn!</p>
+
+<p>&bdquo;En assie zegt &sbquo;ga ligge, gauw&rsquo; dan denk ik &sbquo;ik ben je hond niet&rsquo;, maar
+assie zegt &sbquo;'n granaat, gauw ligge&rsquo;, dan doen ik et graag!</p>
+
+<p>&bdquo;Die daar staat te rooke zet een gezicht of ie zegge wil &sbquo;wat gaat mijn
+dat beestespul an&rsquo;; as ik dat zie, dan krijg ik de pest in.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="136"></span><a id="p_136"></a></p>
+
+<p>&bdquo;As mijn baas tege me zegt &sbquo;Gerrit maak die planke es zoo en zoo pas&rsquo;,
+dan doen ik dat misschien verkeerd, maar assie zegt<ins class="corr" id="corr38" title="Bron: &sbquo;&nbsp;">&nbsp;&sbquo;</ins>dat mot 'n kassie
+worde&rsquo;, dan snap ik hem direct! Kijk, an 'n ofcier zie je van buite: dat
+is me baas... da's glad genoeg, daar zorgt de kleeremaker voor. Maar
+waar de kleeremaker niet voor ken zorge, dat is dat ik zeg &sbquo;ik
+gehoorzaam je graag&rsquo;, daar mot ie zelf voor zorge.&rdquo;</p>
+
+<p>Gerrit heeft gelijk. Ge weet niet, burger, hoe hoog een personage een
+officier is in den troep. Wij zien onze meerderen hem naar de oogen
+zien, en wij bemerken, hoe een kort woord van hem door onzen sergeant
+tot een wet wordt uitgewerkt, die onze belangen dienen of breken kan en
+onzen vrijen tijd bekrimpen of verlengen.</p>
+
+<div class="figleft" style="width: 397px;">
+<img src="images/ill_p136.png" width="397" height="419" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p>Het instituut tucht maakt hem het bevelen gemakkelijk, en opent hem de
+kansen op bemindheid.</p>
+
+<p>De exploitatie daarvan, wordt aan hem zelf overgelaten, en dat is
+minstens zoo belangrijk als de meest volledige kennis van den inwendigen
+dienst.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4 style="clear: none;"><i>De sergeant.</i></h4>
+
+<p>De sergeant staat ons nader. In hem gehoorzamen wij niet den meester,
+maar den ouderen broer. Hij doet alles met ons mee; de officier ziet of
+onze ransels goed hangen, de sergeant of ze wel model gepakt zijn.</p>
+
+<p>Met den sergeant wonen de soldaten in één straat, en ze kennen zijn
+meisje; het gemeenschappelijk ontzag voor den officier verbindt
+manschappen en onder-officieren. Zij bezigen dezelfde taal en waardeeren
+<span class="pagenum" title="137"></span><a id="p_137"></a>denzelfden humor; onder hen zijn de verschillen nuancen geworden en
+geen contrasten meer.</p>
+
+<p>Daardoor wordt het bevel van den sergeant gecenseerd te zijn een uiting
+van gezond verstand, en dat van een officier eene openbaring van
+wijsheid.</p>
+
+<p>Waar het de behartiging van particuliere soldatenbelangen geldt, kan
+een officier zeer zeker te rade gaan bij onderofficieren; te weten bij
+onderofficieren, die niet onder één deken liggen met een zeker soort
+soldaten, die voortdurend verklaren: &bdquo;dat 't toch maar een rotzoo&rdquo; is.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<h4><i>De korporaal.</i></h4>
+
+<p>De korporaal is een kindermeid. Geen gouvernante wel te verstaan,
+maar een kindermeid, zoo een van zestien jaar, met een paar nuchtere
+vlechtjes op het achterhoofd. Als hij serieus zijn plicht doet, of gezag
+laat gelden, wordt hij uitgelachen; en als hij een standje krijgt, in
+presentie zijner minderen, wordt hij óók uitgelachen.</p>
+
+<p>Een korporaal kan alléén goed doen, wanneer hij vertelt van meerderen,
+met wie hij uit hoofde van zijn rang in iets nader contact gekomen is
+dan zulks den soldaat vergund is.</p>
+
+<p>Hij mag vertellen, hoe duur de sigaren zijn, die de kaptein rookt of
+weggeeft, en ook hoeveel stukken vleesch de kok wederrechtelijk mee naar
+huis genomen heeft.</p>
+
+<p>De korporaal draagt het uiterlijk kenmerk van een volleerd manschap te
+zijn.</p>
+
+<p>En die pretentie wordt, onbewust, door de soldaten op hem gewroken.</p>
+
+<p>Een korporaal spreekt over zijne ranggenooten als: korporaal X en
+korporaal IJ.</p>
+
+<p>Een sergeant over de zijnen als collega P en Q.</p>
+
+<p>Een officier spreekt tegenover minderen niet over andere officieren.</p>
+
+<p class="tbhoog">* <span class="tblaag">*</span> *</p>
+
+<p>En nu, geduldige lezer, vaarwel.</p>
+
+<p>Ik ga studeeren.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="138"></span><a id="p_138"></a></p>
+
+<p>Hiermede is de serie kantteekeningen van een landstormplichtige geëindigd.</p>
+
+<p>Een burger, die soldaat geworden is, mag tegenover burgers van zijne
+indrukken vertellen.</p>
+
+<p>Maar een soldaat, die officier wordt, kan zich, waar het dienstbelangen
+treft, nog slechts met een ernstig gebaar tot zijne collega's wenden.</p>
+
+<p>En dat zal dan niet zijn in een burgerlijk blad, maar mondeling of in de
+Militaire Spectator...</p>
+
+<p>Waar de actie begint, eindigt de beschouwing...</p>
+
+<p>Vaarwel, en dank voor uw aandacht!</p>
+
+<p class="right ri1">MELIS STOKE.</p>
+
+<div class="figcenter" style="width: 369px;">
+<img src="images/ill_p138.png" width="369" height="503" alt="" title="" />
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="139"></span><a id="p_139"></a></p>
+
+<h2><a id="NASCHRIFT"></a>NASCHRIFT.</h2>
+
+<p class="subh2" style="margin-left: 20%;">VAN MELIS STOKE, ADSPIRANT-VERLOFSOFFICIER.</p>
+
+<p>En nu, goede lezer, gaat dit verhaal eindigen, zooals ieder zichzelf
+respecteerend verhaal eindigen moet nl.:</p>
+
+<p class="center" style="margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1.5em;">Ze vinden elkaar!</p>
+
+<p>Ja, lezer, we hebben elkaar gekregen, mijn militaire- en mijn
+civiele-ik. Wij gaan ons vereenigen in één vorm, die van
+verlofsofficier.</p>
+
+<p>Zeer zeker, het is wel een mariage de raison, maar het zal een ideaal
+huwelijk zijn ook!</p>
+
+<p>Want wij zijn tesamen gekomen door een gemeenschappelijken drang, wat
+goeds te doen.</p>
+
+<p>Zooals in ieder huwelijk <i>de plicht</i> een goede toekomst waarborgt, zoo
+zál de plicht, iets goeds te doen voor den soldaat, ons huwelijk
+vruchtbaar maken.</p>
+
+<p>In ieder leven komt een oogenblik, dat de behoefte aan <i>actie</i> den
+levenden mensch zijn beschouwende houding doet opgeven.</p>
+
+<p>Zoo gaat het ook in een militaire loopbaan als de mijne.</p>
+
+<p>En zoo moet het ook zijn in den loopbaan van u allen,
+landstormplichtigen, die nà mij zullen komen. Het heldere bewustzijn van
+méér te zijn, dan uwe kameraden, geve u de kracht om éérst door den
+zuren africhtingstijd heen te komen, en u vervolgens de moeiten te
+getroosten van een studie voor verlofs-officieren.</p>
+
+<p>Uwe ondervindingen in den troep zullen er toe bijdragen, een officier
+van u te maken, die zijn mannen begrijpt, die de oorzaak voelt van
+weerbarstigheid en die de goede gevolgen kent van een rechtvaardige
+behandeling.</p>
+
+<p>Ik hoop, dat in deze losse dagboekkrabbels iets te vinden is van den
+Nederlandschen soldaat. Tracht ook gij dat te ontdekken; onder <span class="pagenum" title="140"></span><a id="p_140"></a>den
+ruwen bolster zit vaak, voor wie het weet te vinden, een vertrouwend en
+eerlijk hart.</p>
+
+<p>En al ontbreekt het den verlofs-officier, door zijn korten
+opleidingstijd, wellicht aan tactische kennis, in menschelijkheid en
+paedagogie behoeft hij <i>nimmer</i> onder te doen voor zijne
+beroeps-collega's.</p>
+
+<p>Dat blijve u voor oogen staan!</p>
+
+<p>Het Nederlandsche leger vare er wèl bij.</p>
+
+<p style="margin-top: 1.5em;"><span class="mixcap">Amsterdam</span>, Maart 1916&ndash;'17.</p>
+
+<div class="TNbox">
+<a id="correctie"></a>
+
+<h1>Overzicht aangebrachte correcties</h1>
+
+<p>De volgende correcties zijn aangebracht in de tekst:</p>
+
+<table summary="correcties in tekst">
+  <thead>
+    <tr><th>Plaats</th><th>Bron</th><th>Correctie</th></tr>
+  </thead>
+  <tbody>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr0">Blz. -</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">[<i>Inhoudsopgave</i>]</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 11</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 14</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr3">Blz. 14</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr4">Blz. 18</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr5">Blz. 22</a></td><td class="td4">&nbsp;..</td><td class="td4">...</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr6">Blz. 27</a></td><td class="td4">eehter</td><td class="td4">echter</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr7">Blz. 27</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 29</a></td><td class="td4">honorar um</td><td class="td4">honorarium</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr9">Blz. 32</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;,</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr10">Blz. 41</a></td><td class="td4">VI</td><td class="td4">V</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr11">Blz. 42</a></td><td class="td4">stechts</td><td class="td4">slechts</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr12">Blz. 46</a></td><td class="td4">V</td><td class="td4">VI</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr13">Blz. 50</a></td><td class="td4">,..</td><td class="td4">...</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr14">Blz. 52</a></td><td class="td4">..</td><td class="td4">...</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr15">Blz. 59</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&bdquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 60</a></td><td class="td4">houde</td><td class="td4">houden</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr17">Blz. 60</a></td><td class="td4">de de</td><td class="td4">de</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr18">Blz. 61</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&bdquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr19">Blz. 64</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 64</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr21">Blz. 65</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr22">Blz. 66</a></td><td class="td4">barmtigheid</td><td class="td4">barmhartigheid</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr23">Blz. 69</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr24">Blz. 69</a></td><td class="td4">naarde</td><td class="td4">naar de</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr25">Blz. 80</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr26">Blz. 84</a></td><td class="td4">kronkelpasssen</td><td class="td4">kronkelpassen</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr27">Blz. 91</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr28">Blz. 103</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr29">Blz. 105</a></td><td class="td4">ver-verschijning</td><td class="td4">verschijning</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr30">Blz. 109</a></td><td class="td4">&rsquo;</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr31">Blz. 119</a></td><td class="td4">pomg-zwengel</td><td class="td4">pomp-zwengel</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr32">Blz. 120</a></td><td class="td4">ot</td><td class="td4">tot</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr33">Blz. 131</a></td><td class="td4">appél-signaal</td><td class="td4">appèl-signaal</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr34">Blz. 132</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr35">Blz. 134</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr36">Blz. 135</a></td><td class="td4">..</td><td class="td4">...</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr37">Blz. 135</a></td><td class="td4">&sbquo;&nbsp;</td><td class="td4">&nbsp;&sbquo;</td></tr>
+<tr><td class="td2"><a href="#corr38">Blz. 136</a></td><td class="td4">&sbquo;&nbsp;</td><td class="td4">&nbsp;&sbquo;</td></tr>
+  </tbody>
+</table>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Van Aardappel-mes tot Officiersdegen, by 
+Melis Stoke
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN AARDAPPEL-MES TOT OFFICIERSDEGEN ***
+
+***** This file should be named 33297-h.htm or 33297-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/3/2/9/33297/
+
+Produced by Frank van Drogen and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/33297-h/images/cover.jpg b/33297-h/images/cover.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5d279df
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/cover.jpg
diff --git a/33297-h/images/ill_p008.png b/33297-h/images/ill_p008.png
new file mode 100644
index 0000000..510dbfd
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p008.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p016.png b/33297-h/images/ill_p016.png
new file mode 100644
index 0000000..8f3fcf8
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p016.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p028.png b/33297-h/images/ill_p028.png
new file mode 100644
index 0000000..7c4c4f6
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p028.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p029.png b/33297-h/images/ill_p029.png
new file mode 100644
index 0000000..06eba37
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p029.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p030.png b/33297-h/images/ill_p030.png
new file mode 100644
index 0000000..3701c6f
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p030.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p031.png b/33297-h/images/ill_p031.png
new file mode 100644
index 0000000..a40f966
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p031.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p035.png b/33297-h/images/ill_p035.png
new file mode 100644
index 0000000..2aca249
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p035.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p036.png b/33297-h/images/ill_p036.png
new file mode 100644
index 0000000..09f85b1
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p036.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p038.png b/33297-h/images/ill_p038.png
new file mode 100644
index 0000000..e3e24f6
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p038.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p041.png b/33297-h/images/ill_p041.png
new file mode 100644
index 0000000..4ae3b6c
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p041.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p044.png b/33297-h/images/ill_p044.png
new file mode 100644
index 0000000..0d16d22
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p044.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p046.png b/33297-h/images/ill_p046.png
new file mode 100644
index 0000000..88034a8
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p046.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p047a.png b/33297-h/images/ill_p047a.png
new file mode 100644
index 0000000..d724dbc
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p047a.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p047b.png b/33297-h/images/ill_p047b.png
new file mode 100644
index 0000000..3cd0d0a
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p047b.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p048.png b/33297-h/images/ill_p048.png
new file mode 100644
index 0000000..f5952e8
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p048.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p054.png b/33297-h/images/ill_p054.png
new file mode 100644
index 0000000..1adeae1
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p054.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p055.png b/33297-h/images/ill_p055.png
new file mode 100644
index 0000000..c6b0fa5
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p055.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p058.png b/33297-h/images/ill_p058.png
new file mode 100644
index 0000000..24f38fc
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p058.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p078.png b/33297-h/images/ill_p078.png
new file mode 100644
index 0000000..e0bb77a
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p078.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p080.png b/33297-h/images/ill_p080.png
new file mode 100644
index 0000000..b4a572c
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p080.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p081.png b/33297-h/images/ill_p081.png
new file mode 100644
index 0000000..4e14f1d
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p081.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p086.png b/33297-h/images/ill_p086.png
new file mode 100644
index 0000000..7ed9f26
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p086.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p087.png b/33297-h/images/ill_p087.png
new file mode 100644
index 0000000..55c62d5
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p087.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p088.png b/33297-h/images/ill_p088.png
new file mode 100644
index 0000000..127ab0d
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p088.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p089.png b/33297-h/images/ill_p089.png
new file mode 100644
index 0000000..445d6ce
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p089.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p090.png b/33297-h/images/ill_p090.png
new file mode 100644
index 0000000..a9d3550
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p090.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p091.png b/33297-h/images/ill_p091.png
new file mode 100644
index 0000000..6fbb80c
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p091.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p092.png b/33297-h/images/ill_p092.png
new file mode 100644
index 0000000..90349d9
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p092.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p094.png b/33297-h/images/ill_p094.png
new file mode 100644
index 0000000..67eba9e
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p094.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p095.png b/33297-h/images/ill_p095.png
new file mode 100644
index 0000000..427bb94
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p095.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p097.png b/33297-h/images/ill_p097.png
new file mode 100644
index 0000000..9af981b
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p097.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p098.png b/33297-h/images/ill_p098.png
new file mode 100644
index 0000000..41037ef
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p098.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p100.png b/33297-h/images/ill_p100.png
new file mode 100644
index 0000000..3ee1e95
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p100.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p102.png b/33297-h/images/ill_p102.png
new file mode 100644
index 0000000..cca79c5
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p102.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p104.png b/33297-h/images/ill_p104.png
new file mode 100644
index 0000000..e1eab2f
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p104.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p105.png b/33297-h/images/ill_p105.png
new file mode 100644
index 0000000..17b9d2b
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p105.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p107.png b/33297-h/images/ill_p107.png
new file mode 100644
index 0000000..f21f6ee
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p107.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p108.png b/33297-h/images/ill_p108.png
new file mode 100644
index 0000000..f975777
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p108.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p109.png b/33297-h/images/ill_p109.png
new file mode 100644
index 0000000..d339b79
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p109.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p111.png b/33297-h/images/ill_p111.png
new file mode 100644
index 0000000..c64252b
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p111.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p112.png b/33297-h/images/ill_p112.png
new file mode 100644
index 0000000..ab94618
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p112.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p114.png b/33297-h/images/ill_p114.png
new file mode 100644
index 0000000..c6771b8
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p114.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p116.png b/33297-h/images/ill_p116.png
new file mode 100644
index 0000000..76a96e6
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p116.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p117.png b/33297-h/images/ill_p117.png
new file mode 100644
index 0000000..faa92dd
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p117.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p120.png b/33297-h/images/ill_p120.png
new file mode 100644
index 0000000..bcefbbd
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p120.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p122.png b/33297-h/images/ill_p122.png
new file mode 100644
index 0000000..fecab22
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p122.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p124.png b/33297-h/images/ill_p124.png
new file mode 100644
index 0000000..4b68ede
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p124.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p129.png b/33297-h/images/ill_p129.png
new file mode 100644
index 0000000..8b835cf
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p129.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p133.png b/33297-h/images/ill_p133.png
new file mode 100644
index 0000000..dcf8c7b
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p133.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p135.png b/33297-h/images/ill_p135.png
new file mode 100644
index 0000000..1142b69
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p135.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p136.png b/33297-h/images/ill_p136.png
new file mode 100644
index 0000000..65a5af0
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p136.png
diff --git a/33297-h/images/ill_p138.png b/33297-h/images/ill_p138.png
new file mode 100644
index 0000000..98a1acd
--- /dev/null
+++ b/33297-h/images/ill_p138.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..45e8c41
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #33297 (https://www.gutenberg.org/ebooks/33297)