diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 19:56:54 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 19:56:54 -0700 |
| commit | c40d5f29f2fc225de78e3db3f6e647e7b97e4c27 (patch) | |
| tree | 01f00502bb612bc500e8fd7aacf22606b7a5e376 | |
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 32035-0.txt | 5761 | ||||
| -rw-r--r-- | 32035-0.zip | bin | 0 -> 97953 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 32035-h.zip | bin | 0 -> 113883 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 32035-h/32035-h.htm | 7575 | ||||
| -rw-r--r-- | 32035-h/images/bracket.png | bin | 0 -> 198 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 32035-h/images/kolekto.png | bin | 0 -> 4307 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 32035.txt | 5761 | ||||
| -rw-r--r-- | 32035.zip | bin | 0 -> 97400 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/32035-h.htm.2021-01-06 | 7574 |
12 files changed, 26687 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/32035-0.txt b/32035-0.txt new file mode 100644 index 0000000..e51d7f5 --- /dev/null +++ b/32035-0.txt @@ -0,0 +1,5761 @@ +The Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Lauroj + Kolekto de la originalaj verkoj premiitaj en la unua + literatura konkurso de La Revuo + +Author: Various + +Release Date: April 18, 2010 [EBook #32035] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + + + + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + + + + + +Esperanto + +Kolekto de la Revuo. + + +LAŬROJ + +KOLEKTO DE LA ORIGINALAJ VERKOJ PREMIITAJ + +en la + +UNUA LITERATURA KONKURSO DE "LA REVUO" + + + +Paris + +LIBRAIRIE HACHETTE ET Cie + +79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79 + +1908 + +Tous droits réservés + + + + +UNUA PREMIO + + +LA FILINO DE LA FEINOJ + +Esperanta fabelo. + + +I + +Kvankam ĝin montras nenia landkartaro, tamen la lando de la feinoj +ekzistas, kiun ofte vizitis ĉiuj revemuloj kaj fantaziuloj; ili ja +scias, ke ĝi estas rava kaj sorĉa lando, simila je vastega +ĝardeno, kie, la tutan jaron, floradas nekonataj floroj, kreskadas +arboj ĉiamverdaj, fluadas arĝentaj riveroj kaj pepadas oraj birdoj, +kies melodia kanto neniel pensigas pri la verkoj de niaj nuntempaj +muzikistoj. Tie, la suno senripoze disĵetas ĝojan radiaron sur la +fruktodonan teron, kiu, pluvon ne bezonante, ĉiam surportas +riĉegajn rikoltojn; tie, facila venteto moderigas la varmon de +l' tagastro, konsistigante la sezonojn el printempo ĉiama. + +Pri la loĝantaro de ĉi tiu mirinda lando estas senutile insisti, +ĉar, se malkleruloj ankoraŭ troviĝas nekonantaj la landon de la +feinoj, ĉiu homo, inda je tiu nomo, jam de sia frua infaneco +konatiĝis kun la feinoj, ilin amis, ilin admiris kaj kriis al ili +por helpo, okaze de disrevigaj projektoj aŭ de forflugemaj iluzioj! +kaj, kvankam en la fabeloj ili ofte sin kaŝas sub la formo de +maljunulino aŭ de ĝiba almozulino kun kroĉaj nazo kaj mentono, +tamen, ĉiufoje, kiam oni imagas al si feinon, ŝi prezentiĝas al la +homaj okuloj kiel altkreska kaj eleganta belulino, kun bukla hararo +ondanta sur nudaj ŝultroj, kun admirindaj brakoj kaj delikataj +manetoj, el kiuj unu sin apogas sur longa ora bastono, kun trenaĵa +diverskolora robo el nepriskribebla ŝtofo, tra kies flanka +malfermaĵo eliĝas kruroj sendifektaj. + +Tiaj ankaŭ ili estas en sia sorĉa lando, kaj tiaj ili estis en la +tempo, kiam okazis la mirinda aventuro, kiun al vi, karaj legantoj, +mi tuj ekrakontos. + + +II + +Iam, la feinoj estis festintaj la nomtagon de sia reĝino; en ŝia +palaco, el lazura marmoro, solena festeno estis ilin kuniginta, kaj +la plej strangaj manĝaĵoj estis alportitaj sur la oran +manĝotablon: formikaj koroj trapikitaj per abela pikilo kaj kuiritaj +sur la flamo de lampiro; ovaĵo el kulaj ovoj; akridaĵo rostita; +salato el konvalaj floretoj, k.t.p., k.t.p.. La feinoj laŭvole +satiĝis per tiu malpeza nutraĵo, kiu tamen plene sufiĉas por tiel +delikataj kreitaĵoj. Eĉ, kiam ili eliris el la palaco por promenadi +en la paradizaj ĝardenoj, ili estis iom ebrietaj pro troa trinkado, +el floraj kalikoj, de matena roso, likvoro plej ŝatata de la +feinaro. + +Sed, dum la ebrieco malbonigas la homojn, ĝi kontraŭe dolĉigas la +koron de la feinoj kaj ilia bonhumorigas. Ili do promenadis laŭ +disaj grupetoj, babiladante pri amaj aferoj, el kio ĉiam konsistas +la konversacio de la feinoj, kiel ankaŭ de la mortemulinoj. + +Subite, aŭdiĝis ekkrieto kaj ia feino, kiu marŝis antaŭ siaj +kunulinoj, ilin alvokis, signodonante, ke ili rapidu: + +--Vidu fratinoj,--ŝi diris al la alkurintinoj,--vidu kion mi ĵus +ektrovis! + +Kaj ŝi, mirante, montris infanineton, apenaŭ unutagan, kuŝantan +sub la folioj de dikega brasiko, kiu estas, kiel scias multaj, +naskema legomo[1]. + +Scivole kaj jam ameme sin klinis la feinoj al la senkulpa kreitaĵo, +kies vizaĝo lilia, meze de la verda foliaro, ŝajnis la plej bela el +ĉiuj floroj de l' sorĉa ĝardeno. + +La reĝino siavice alproksimiĝis, momenton enpensiĝis, kaj fine +parolis per voĉo pli dolĉa ol la kanto de enamiĝanta turtino: + +--Ĉar ni trovis ĉi tiun etulinon en la tago de mia nomfesto, mi +volas, ke ŝi fariĝu la plej bela kaj la plej feliĉa el ĉiuj +estintaj, estantaj kaj estontaj estaĵoj! Por tio, ĉiu el ni faru al +ŝi po unu donaco, tiamaniere, ke ŝi estu fine provizita je ĉiuj +eblaj perfektaĵoj! + +Kaj unu post alia, la feinoj komencis donacadi al la infanineto. + +--Ŝi havu,--diris la unua,--okulojn nigrajn kaj vaste fajrajn, kiel +tiuj de Hispanino! + +--Mi donacas al ŝi,--diris la dua,--tian hararon blondan, longan kaj +bukloriĉan, kian oni vidas ĉe la Germaninoj! + +--Ŝiaj vangoj estu tiel delikataj kiel matura persiko,--aldonis la +tria;--ŝia frunto paligu la liliojn; ŝiaj oreloj similu +travideblajn markonketojn; kaj ŝian admirindan kapon, kiel gracia +kolono, subportu kolo sendifekta! + +Sinsekve la feinoj antaŭdonis al la estonta belulino la diafanecon +de Anglino, la ĉarmon de Rusino, la brakojn, ŝultrojn kaj bruston +de Italino, la elegantecon de Francino, k.t.p., k.t.p.. + +Laste parolis la reĝino kaj diris: + +--Ĉiam restu pura kaj virga nia filino, kaj tamen donu plenan kaj +netakseblan feliĉon al ĉiuj, kiuj enamiĝos en ŝin! + +Kaj ŝi prenis la etulinon sur siajn brakojn, ŝin kisis kaj portis +en la palacon, kie ĉiuj feinoj laŭvice zorgis pri ŝia nutrado, +lulado, vartado kaj edukado. + + +III + +La tagon, kiam la knabino fariĝis dek-okjara, la feinoj are kunvenis +en salonon de la reĝina palaco kaj, post diversaj paroladoj kaj +diskutadoj, decidis, ke ŝi devos, dum kelkaj jaroj, vojaĝadi +eksteren, pliperfektigonte tra la mondo sian edukitecon. Ŝi estis +tiam la plej ĉarma belulino, kiun oni povas imagi. Ŝia korpo +superis la plej neriproĉindajn ĉefverkojn de la antikva kaj +nuntempa skulptarto. Ŝiaj movoj, ŝia irado, ŝia sintenado +montriĝis nekredeble graciaj, kaj kiam ŝi dancis sur la herbaro +de l' ĝardenoj, eĉ la feinoj vane provis ŝin imiti; ŝi estis +altkreska, kun ŝultroj larĝaj kaj mole deklivaj, kun koksoj dolĉe +kurbaj kiel artoplena amforo; sub admirinda brusto, ŝia talio tiom +mallarĝiĝis, ke ĝin ŝi preskaŭ povus zoni per sia ĉirkaŭkolo! +Oni apenaŭ komprenis, kiel povas ŝin porti tiaj malgrandaj piedoj, +kaj oni ekmiregis konstatante, ke ŝiaj manetoj havas nekredeblan +forton. Priskribi ŝian vizaĝon estus entrepreno malfacila! Antaŭ +ĉio oni rimarkis nigrajn okulojn, akre kontrastantajn orajn brovojn +kaj riĉegan hararon, en kiu kunmiksiĝis ĉiuj plej diversaj nuancoj +de l' blondeco: grengarba flavo, sunradia oro, kaŝtana helbruno kaj +kupra ruĝo. Nenia perlo atingis la blankecon de ŝiaj dentoj, nenia +rubeno la ruĝecon de ŝiaj lipoj, nenia kamelio la delikatecon de +ŝia haŭto! + +Ni ne forgesu aldoni, ke kompreneble ŝi posedis ĉiujn plej +ŝatindajn ecojn de l' koro, de l' spirito kaj de l' karaktero. + +Resume, ŝi estis la plej admirinda el ĉiuj vivantaj kreitaĵoj. Nur +oni povis riproĉi al ŝi iom da strangeco, pro tiom da kontraŭaj +belaĵoj kunigitaj sur ŝiaj korpo kaj vizaĝo. + +Ĉar estis decidite, ke ŝi bezonas vojaĝadi kaj konatiĝi kun la +homoj, iun tagon, akompanata de unu el la feinoj, kiu prenis sur sin +la formon de respektinda onklino, la junulino ploregante adiaŭis la +tutan feinaron. Ambaŭ migrontinoj suriris la flugilojn de grandega +drako, kiu nevidite ilin transportis Rusujon. + + +IV + +La unuan fojon, kiam ŝi aperis en balo, ĉiuj ekmiregis, vidante +tiel belan kaj strangan fraŭlinon. Sed baldaŭ la impreso pri +strangeco superis la impreson pri beleco. Kelke da virinoj komencis +ĵaluze rideti; pro flatemo ilin imitis junuloj, kaj iom post iom +eklevetiĝis mallaŭta murmurado: + +--Ĉu vi vidas?... Kio estas tio ĉi?... Tiaj larĝaj ŝultroj kun +tia maldika talio!... Kaj kia brusto!... Tiel vaste nigraj okuloj +kun blonda hararo!... Blonda?... Tute ne, ruĝa! Ne! flava... ne! +helbruna!... Ŝi estas tro altkreska!... Ŝiaj moviĝoj estas +malkonvene flekseblaj!... El kie ŝi venas?... Kiu ŝin konas?.. +k.t.p., k.t.p.. + +La murmureto plilaŭtiĝadis, ĝis ĝi fariĝis mallaŭda bruego. + +Nur kelkaj seriozuloj, impresitaj de tia neniam vidita beleco, provis +kontraŭbatali la atakantojn; ilin oni tiel mokis kiel ŝin mem; ilin +oni nomis stranguloj, fantaziuloj, apartiĝemuloj, k.t.p.... La +mokadon, la riproĉojn, la malŝaton ili elportis kuraĝe, senlace +rebatis ĉiujn mallaŭdojn de la enviuloj, kaj, ĉar la fraŭlino +estis ilin unufoje rigardinta per siaj sorĉaj okuloj, ili tuj +enamiĝis en ŝin kaj de tiam sin sentis plene feliĉaj! + +Tagon post tago, aliĝis al tiu malgranda kerno novaj admirantoj +logitaj de la nekonata belulino; sed la plimulto daŭrigis malŝati +ŝian belecon kaj ridi je ŝiaj senegalaj ecoj. + +Same okazis en Svedujo, en Norvegujo, en Danujo sinsekve vizititaj de +la junulino. Kelke da fervoraj amantoj; multe da insultantaj +malamikoj. + + +V + +Tiam ŝi kaj ŝia akompanantino decidis iri Francujon, kies anoj, oni +diras, tre ŝatas la belajn virinojn. Efektive, en tiu lando estis al +ŝi pli bone. Kompreneble, multaj ankoraŭ ridis je ŝia strangeco, +multaj ŝin mokis kaj eĉ rifuzis ŝin ekrigardi; sed ĉar la plej +famaj eminentuloj en Parizo kaj en aliaj gravaj urboj interesiĝis +pri ŝi, laŭte proklamis ŝian belegecon kaj al ĝi kantadis +laŭdojn, iom post iom la popolamaso, kiel kutime, ekiris sur la +vojon montritan de ĝiaj kondukantoj. En ĉiuj partoj de la lando, +homoj ĉiurangaj konatiĝis kun la filino de la feinoj, kaj ŝin +amis. Plej strange estas, ke nenia ĵaluzeco ekzistis inter la ĉiam +pli kaj pli multaj amantoj de la junulino. Kontraŭe, tuj kiam iu +viro eksentis amegon al ŝi, li tuj kuris al siaj amikoj dirante: + +--Ĉu vi konas la okan mirindaĵon de l' mondo? Kia belulino! Kaj +tiel ĉarme stranga! Rapidu konatiĝi kun ŝi! Vi, kiel mi mem, ŝin +amos kaj via feliĉo estos nepriskribebla! + +Kaj ja tiel okazis.... + +La famo pri la filino de la feinoj transflugis la landlimojn de +Francujo; ĝi dissemiĝis, disvastiĝis ĉiuflanken, kaj tia +scivolemo ĉie vekiĝis, ke tiama poeto ĝin esprimis ekkriante: +«En la mondon venis nova sento!» + +Tial Anglujo, Germanujo, Italujo, Hispanujo, eĉ la plej malproksimaj +landoj, siavice venigis al si la ĉarmulinon kaj ĝojis ŝin +akceptinte, ĉar ĉiu popolo malkovris en ŝi la belaĵojn, kiujn ĝi +plej multe ŝatas kaj kiujn ĝi kutimas admiri ĉe siaj aninoj. + + +VI + +Pasis kelke da jaroj kaj la venko de la belega fraŭlino ĉiutage +plikredebliĝis. Ĉiutage malpliiĝis la nombro de ŝiaj +malŝatantoj; ĉiutage multobliĝis la nombro de ŝiaj admirantoj; +kaj sciigoj pri ŝia sukceso, per flugiloj de facila vento, alvenis +en la landon de la feinoj, kiuj kune ĝojadis kaj sin reciproke +gratulis. + +Fine venis la tago de l' triumfo! + +Kelkaj el la plej fervoraj amantoj de la belulino iam decidis, ke ili +ŝin venigos en iun difinotan lokon, kie ili solene ŝin festos, +gloros, amindumos kaj precipe dankos pro la feliĉo, kiun ili de ŝi +ricevis! + +La afero okazis en malgranda apudmara urbeto kaj estis tia triumfo +por la fraŭlino kaj tia ĝojigo por ŝiaj amantoj, ke ili neniam +forgesos la neforgeseblan semajnon pasigitan en Bulonjo-ĉe-maro! + +Kompreneble el ĉiuj landoj antaŭe vizititaj de la ĉarmulino estis +alvenintaj ŝiaj unuaj kaj ĉiam fidelaj admirantoj, kaj la bela +amatino senprefere sin montris same afabla, dolĉa kaj dankema al +ĉiuj siaj amikoj novaj aŭ malnovaj, junaj aŭ maljunaj, riĉaj aŭ +malriĉaj, belaj aŭ malbelaj. Cetere, pro la ricevita ĝojo, ĉiuj +estis junaj, kaj riĉaj, kaj belaj! + +Sed ju pli granda estas feliĉo, des pli ĝi postlasas en la homaj +koroj deziron pri renovigo. Tro bela estas la filino de la feinoj, +por ke unusemajna amindumado povu por ĉiam kontentigi ŝiajn +amegantojn. Ili do decidis, ke la festo rekomenciĝos, kaj, antaŭ +kelkaj monatoj, ĝi rekomenciĝis en Svisujo. + +Antaŭ dek-naŭ jarcentoj, tri reĝoj orientaj, portantaj oron, +aromon kaj mirhon, marŝadis tra senlimaj dezertoj, celante +malgrandan urbon; tien ankaŭ, sur alia vojo, iradis paŝtistoj +pelante antaŭen siajn multenombrajn brutarojn; kaj ĉies okuloj +avide rigardis radiantan stelon, kiu montris al ili la vojon al nova +estonteco! + +Tiel same, vidu! El ĉiuj partoj de l' terglobo, homoj ĉiunaciaj, +ĉiurangaj, ĉiuaĝaj, sur cento da diversaj vojoj, rapidas al +malgranda Eŭropa lando, kaj ĉies okuloj avide rigardas verdan +steleton, kiu montras al ili la vojon al nova estonteco! + +Ĝenevo! Ĝenevo! En la koro de la filino de l' feinoj, en la koro de +ĉiuj ŝiaj amantoj, tiu ĉi nomo por ĉiam estas enskribita, flanke +de l' vorto Bulonjo! + +Sub suno origanta la supron de l' majesta montaro kaj rebrilanta en +la senmova spegulo de l' lazura lago, sep tagojn triumfis la +belulino, sep tagojn ŝin adoris ŝiaj anoj feliĉegaj, sep tagojn +ŝi disverŝis sur ilin la fajron de siaj sorĉaj okuloj, la mielon +de sia dolĉa parolo, sep tagojn, kiuj forflugis kiel sep minutoj! + +Adiaŭante unu la alian, ĉiuj diris: «Ĝis la revido!» ĉar de +nun ili ĉiujare renovigos _sian semajnon_, kaj Anglujo estas +elektita por la venonta kunveno.... + +Ĉiam pli kaj pli multenombraj estas kaj estos la amantoj de la +belulino; kaj, ĉar pro sia amo al ŝi, pro influo de ŝiaj +admirindaj ecoj, ili fariĝas pli bonaj, pli frataj, pli pacemaj kaj +pli inteligentaj ol la malmultaj skeptikuloj, kiuj kontraŭstaras +ankoraŭ, la feinoj, vidante, kian bonon ilia filino alportis en la +mondon kaj ĝojante pro sia filinigo, unu lastan fojon are kunvenis +en la palacon de la reĝino kaj decidis, ke la juneco, la beleco +kaj ĉiuj ecoj de la fraŭlino daŭrados eterne, ke ŝi neniam +difektiĝos, neniam maljuniĝos, unuvorte ĉiam restos sama por la +ĝojo kaj feliĉo de la enamiĝinta homaro! + + René Artigues. + + +PIEDNOTO: + +[1] En Francujo, kiam infano demandas siajn gepatrojn pri +sia naskiĝo, ili kutime respondas, ke ĝi estas trovita sub brasiko. + + + + +DUA PREMIO + + +LA KRISTOFIGURO DE LA LUMO + +Rakonto. + + +La preĝejtura horloĝo estis ĵus elbatinta la dek-duan noktan +horon. Densa mallumo ĉie regis en la Kastiluja[2] urbeto A..., +kuŝanta apud malgranda rivero, kies akvofluado senĉese, kadence kaj +iom malakre murmurbruetis en tiu vintra, frosta kaj senluna nokto. De +tempo al tempo blovetis malvarma vento, sed tiel dolĉe kaj senbrue, +kvazaŭ timante per sia frapetsono elveki la profunde dormantan +loĝantaron de la kvieta urbeto. Kaj nur malofte tra la aero +aŭdiĝis la timiga helkrio de ia noktevigla birdo, okaze sencele +preterfluganta. + +La ĉefa strato de la urbeto sin montris silenta kaj senhoma; longa, +tre longa ĝi ja estis, sed mallarĝa, malebena kaj tordolinia, +kvazaŭ silka rubando, kiu senorde disvolvita kuŝas sur kudrotablo, +antaŭ ol ornami per siaj rondetoj, turniĝoj kaj bandetoj la belan +festveston de ia ankoraŭ pli bela junfraŭlino. + +En la tempo, kiam okazis nia rakontaĵo, tiu strato havis en sia mezo +antaŭ fasadangulo de la luksdomo, loĝita de la nobela kavaliro +Don Diego de Gevara, ian simplan kapeleton, en kies interno staris +senarte skulptita Kristofiguro el ŝtono, kiun dum nokto lumigis +pendanta olelampeto. Tiun ŝtonan Kristopecon oni nomis en la urbeto +_La Kristofiguro de la Lumo_, kaj antaŭ ĝi, en vesperoj, fervore +genufleksis kaj faris krucosignon ĉiuj strataj preterpasantoj. + +Apenaŭ estis trasoninta la lasta bato de meznokta horo, kiam sur la +ĉefstrato senbrue aperis preskaŭglite paŝanta viro, tre modeste +vestita kaj havanta ĉirkaŭe dudek jarojn. Atinginte la lokon, kie +staris la Kristofiguro, li haltis, genufleksis krucsignofarante kaj +anstataŭ daŭrigi sian rektiradon, li turnis sin maldekstren kaj per +la fingrostetoj de sia mano malforte frapis al alta surterstaranta +kradofenestro. + +La frapeto ne bezonis ripetiĝon, ĉar la fenestro tuj +malfermetiĝis, kaj el interne sin montris juna kaj gracia knabino, +kiu afable ridetis al la ĵusalveninto. + +--Kiom vi malfruis hodiaŭ,--ŝi riproĉete ekparolis,--jam elsonis +la meznokta horo, kaj mi komencis timi, ke vi ne venos. + +--Kial ne veni, karega Eloizeto?--respondis li per amdolĉa mallaŭta +voĉo.--Ĉu estus eble al mi kviete dormi ne ĵus vidinte mian +ĉarman amatinon? Tute ne, neeble. Nur antaŭ kelkaj horoj, mi sidis +apud vi, kiel ĉiuvespere; mi iom kun vi parolis kaj multe kun viaj +gepatroj, tiuj bonkoraj personoj, kiuj konsentas pri nia amo kaj +permesas, ke mi al vi faru ĉiuvesperan viziteton; kaj tamen, mi +koravidis tiun ĉi revidon, por paroli kun vi sen alestantoj; ŝajnas +al mi, ke nun viaj amvortoj estas pli karesaj kaj delikataj, via +voĉo pli dolĉesona, viaj okuloj pli ensorĉrigardaj, via vizaĝo +pli bela kaj ĉarma; mi ja figuras al mi, ke vi, kun mi tutsola, +estas pli mia, ol antaŭe, ke via amo estas pli varma, kaj ĉial tiuj +ĉi intimaj interparoletoj estas por mi la plej feliĉaj momentoj de +mia vivo. + +--Ankaŭ por mi ili ja estas; sed vi, senkorulo, venis hodiaŭ pli +malfrue, ol kutime, kaj mi preskaŭ mortis de senpacienco kaj +malĝojo. + +--Pardonu, mia plej kara, sed tio ne estas mia kulpo. Mi akurate +estis elirinta el mia domo por veni al vi, kaj troviĝis je kelkaj +paŝoj de via fenestro, kiam ia kavaliro kun glavo kaj vizaĝon +kaŝanta mantelo eniris tiun ĉi straton. Tuj mi haltis kaj min +kaŝis en ian pordosojlon atendante, ke li baldaŭ foriros, sed +bedaŭrinde la kavaliro komencis promeni kaj repromeni antaŭ la +domo de Don Diego de Gevara, kaj, ĉar tiamaniere li pasigis +duonhoron, mi devis tial prokrasti mian alvenon, atentante vian +ripetitan admonon, ke ni plej zorge evitu esti vidataj de ia +preteriranto. + +--Kaj vi plej saĝe faris, mia Joĉjo. Vi ne povas imagi, kia terura +timego min kaptas, dum mi vin aŭdas ĉe la fenestro. Ho, se miaj +gepatroj ekscius, ke mi estas sufiĉe malsaĝa por resti apud vi en +horo tiel malfrua! Ili sendube indignus, min akre riproĉegus; kaj, +se la najbaroj povus ion suspekti, kiom da murmuroj, malicaj +rimarkoj, eĉ kalumnioj pri mia honesta konduto de virino! Kelkajn +fojojn mi diris al vi ĉi tion, penante min eltiri el viaj logaj +karesvortoj: ĉiam la koro venkis la prudenton, amo superregis +singardon: sed jen hodiaŭ estos la lasta nokto.... + +--Ho, ne estu kruela, mia anĝelo! Ĉu pro infana timo ni devas ja +senigi nin je plej rava feliĉo? Eĉ se viaj gepatroj ekscius pri +tiuj noktaj interparoloj, ili komence koleretus, sed poste al ni +pardonus tian naturan faron, kiun naskas la fervoreco de nia amo: ili +estas tre konvinkitaj, ke mi vin amas ĝis frenezo kaj honeste celas +fariĝi via edzo. Cetere, restu trankvila, la strato estas malluma +kaj neniu nin vidos. Tiu Kristofiguro estas nia sola atestanto, kaj +ĝi ne nin denuncos; mi plej fervore preĝas al ĝi ĉiuhore, ke ĝi +protektu nian amon, kaj kredu al mi, ĝi ne ĉesos nin gardi kaj +defendi, vidante la purecon de nia korinklino kaj la senkulpecon de +niaj deziroj. + +--Ankaŭ mi havas al ĝi grandan konfidon, sed mia timo ne estas +senkaŭza. Vi ja scias, ke en tiu angula domo de la apuda strato, +loĝas jam de unu monato Don Diego de Gevara. Lia filino Donja[3] +Izabelo estas famkonata pro sia belegeco, kaj multaj kavaliroj ŝin +amindumas. Ŝia patro devigas ŝin ĉiam resti hejme, kaj nur ĉiudimanĉe +ŝi iras en preĝejon aŭdi meson. Tial ne estas malfacile antaŭvidi, +ke fine ŝi akceptos ies amon, kaj, por paroli kun sia amato, ŝi +lin atendos nokte, kiel mi mem faras. Tiam niaj interparoloj estos +neeblaj. + +--Mi konfesas, ke via penso iras tre antaŭen, bela Eloizeto. Lasu +min, almenaŭ ĝis tiam, ĝui tiun senkomparan feliĉon, kaj ne +parolu plu pri tio. Mi havas por raporti al vi ian gravan sciigon, +kiu tre rilatas al nia amo. Ĝi estas plej ĝojiga novaĵo, kiun vi +sendube ne divenos. + +--Certe mi ne divenos, sed raportu al mi tuj.... Mi brulas pro la +deziro tion ekscii kaj estas pendanta de viaj lipoj. + +--Plaĉu al Dio, ke tio estu vera! Havi vin pendantan de miaj +lipoj!... Mi ja certigas, ke vi de ili ne falus. + +--Ho, malspritulo, kiel vi moketas miajn vortojn. Rakontu al mi, mi +petas, mi estas senpaciencega, mia koro. + +--Mi faros ĝin, sed kun kondiĉo, ke.... + +--Kondiĉon ankoraŭ! Ĉu eble, ke mi morgaŭ vin atendu ĉi tie?.... +Konsentite, sed rapidu. + +--Mia kondiĉo estas alio pli facile efektivigebla. + +--Bone, mi konsentas do: vi tuj raportu. + +--Ĉu vi ne pentos poste? + +--Ne, tute ne, mi plenumos mian promeson, se nur vi tuj ekdiros. + +--Dankon, Eloinjo! Mi rapidos: unu el miaj parencoj, fraŭlo tre +riĉa kaj maljuna, kiu loĝas ekster Hispanujo, decidis ĉi tien veni +por pasigi kelkan tempon kun mia familio. Sciigita, ke mi havas +fianĉinon kaj varmege ŝin amas, li proponis ĉeesti la edziĝon kaj +aranĝi la feston, kondiĉe, ke ĝi okazos baldaŭ--dum li tie ĉi +restos--kaj ke li donacos al la gefianĉoj belan doton. Morgaŭ mem +mi tion transsciigos al viaj gepatroj, kaj, se ili konsentos, vi +estos baldaŭ mia edzino kaj mi ne bezonos trafrostiĝi por resti +apud vi ĉiunokte. + +--Ho kiel bela surprizo, mia Joĉjo! Ĉu tio estas vera? Mi sentas +min la plej feliĉa.... + +--Jes, tre vera, mia bela: kaj nun plenumu la promeson. + +--Volonte! Vi nur diru, kio.... + +Ŝi ne povis daŭrigi: oni tiam aŭdis paŝadon sur la strato de iu +alproksimiĝanta kaj Eloizo kun timego fermis tuj la fenestron, +dirante al sia fianĉo per karesa voĉo: «morgaŭ, morgaŭ, mia +kara....» + +Jozefo malgaje ekmarŝis, transpasis la stratan angulon kaj ien +sin kaŝis. Pense li malbenis la ĝenulon, kiu interrompis lian +interparolon en la plej interesa momento. Profitante la mallumon de +la strato, li atendis kun espero revidi ankoraŭ sian fianĉinon, tuj +kiam malproksimiĝos la preteriranto. + +Ĝi estis altkreska kavaliro kun bela sinteniĝo, eleganta mantelo +kaj granda ĉapelo. Alveninte antaŭ la domon de don Diego de Gevara, +li haltis, ekfajfis kaj atendis. La dekstra malalta balkono de la +domo malfermiĝis kaj aperis belega virino kun blanka vesto. + +--Tre kuraĝa vi estas, Don Juan,--ŝi sensalute ekdiris.--Ne +sufiĉis, ke vi min amindumis dum mia loĝado en la ĉefurbo. Vi eĉ +venas ĉi tien por daŭrigi vian aman persekuton. Ĉu eble vi ne +scias, ke mia patro proponis min, kiel edzinon, al Don Henriko de +Mendoza, ke mi devas obei al li kaj sekve, ke nenia espero restas jam +al nia amo? + +--Jes, mi ĉion scias kaj mi tro amas vin por ĝin akcepti. Granda +estas la potenco de patro, sed ĝi nur devas helpi al la feliĉo de +gefiloj. Edzinigi vin kun neamata viro, tio ja estas malfeliĉigi vin +por ĉiam kaj obeante al via patro senkontraŭstare, vi montras tute +klare, ke via amo al mi ne estas tiel varma, kiel vi ĵuris iam. + +--Ho, Don Juan, ne aldonu vian riproĉon al mia malfeliĉo. Ĉu vi +povas ankoraŭ dubi pri mia amo? Ĉu, atendante vin ĉi tie, mi ne +pruvas al vi plej elokvente la blindecon de mia pasio? + +--Pardonu, pardonu, mia aminda. Mia ĉagreno estas la kaŭzo, ke mi +vin ofendis. Sed kial vi ne konfesas al via patro, ke vi malamas Don +Henrikon, kaj ke, edziniĝinte kun li, vi estos malfeliĉa? Per +senĉesa petado vi sukcesus nuligi lian decidon. + +--Tio bedaŭrinde ne helpos, Don Juan: mi sufiĉe konas la karakteron +de mia patro. Li donis sian vorton de honoro, kaj eĉ se tiu edziĝo +estus por mi mortiga, li ne ŝanĝus sian decidon. + +--Ho tirana krueleco! Sed tio estas neebla, Donja Izabelo. Kiel mi +povus perdi vin por ĉiam? Preferinda estus la morto mil fojojn! +Aŭskultu kaj min kompatu: nur unu vojo povas konduki nin al feliĉo. +Forkuru kun mi, mia anĝelo. Ni tuj edziĝos sekrete kaj venos peti +la pardonon de via patro. Li ne rifuzos tiam.... + +--Sufiĉe, Don Juan, sufiĉe: ne logu min per viaj flamaj vortoj. +Mian devon mi tre bone konas kaj neniam konsentos fari malvirtaĵon. +Ne, tute ne: mi estos plej malfeliĉa, sed ne riproĉita pro ia +malhonoraĵo. Forgesu min, kaj ne.... + +Ŝi ellasis teruran krion kaj fermis rapide la balkonon. Don Juan kun +plej granda surprizo ĉirkaŭrigardis kaj tuj komprenis la kaŭzon de +ŝia subita malapero. Ĵus transpasinte senbrue la domangulon, ia +kavaliro kun vizaĝo kaŝita per mantelo kaj ĉapelo, jen staris +kontraŭ li silenta kaj minaca. + +Freneza pro kolero, Don Juan eltiris sian glavon kaj parolis al li +malafablege: + +--Kiu vi estas, malnobla kavaliro? Kian rajton vi havas por +interrompi mian interparolon? Ĉu tiel maldece vi kutimas konduti pri +honorindaj sinjorinoj? Eltiru tuj la glavon, friponego, se vi ne +volas, ke mi mortigu vin, kiel hundon. + +--Kvietiĝu, Don Juan, mi petas, oni devas ja pli afable paroli kun +kavaliroj. Ŝajnas, ke en tiu ĉi afero, vi estas la ofendito kaj +ĝuste okazas la malo. Tiu virino, kun kiu vi parolis, estos baldaŭ +mia edzino kaj mi ja, nur mi, devas postuli klarigojn pri via +malhonesteco.... + +--Vi, do, estas Don Henriko, mia abomenata malamiko? Ho kiel mi +dankas la ĉielon, ke ĝi difinis min por vin mortigi! Pretigu vin +por tuja batalo kaj ne daŭrigu per paroloj, ĉar en tiu ĉi afero la +kavaliroj, kiuj kredas sin bravaj, nur devas argumenti per armilo. + +Oni tuj aŭdis la fortan alfrapiĝon de la glavoj. Tute solaj en la +mezo de la strato kaj lumigitaj per la lampeto de la Kristofiguro, la +du kavaliroj furioze duelis. La batalo daŭris tre mallonge. En la +flameco de atakado Don Juan faris ian mallertaĵon kaj Don Henriko +rapide ĝin profitis por puŝenigi sian glavon en la bruston de sia +kontraŭulo. + +Don Juan ŝanceliĝis, metis ambaŭ manojn al sia vundo kaj peze +falis teren, ellasante profundan ekĝemon. La alia kavaliro rapide +forkuris kaj post kelkaj momentoj malaperis, helpata de la nokta +mallumeco. + +--Helpon! helpon! mi mortas!--diris ankoraŭ per malforta voĉo la +forlasita vundito. + +Pasis kelkaj sekundoj kaj Don Juan petis ree helpon, per voĉo +preskaŭ neaŭdebla. Iu viro subite aperis kuranta kaj rapide sin +klinis al li. Ĝi estis Jozefo, kiu venis por helpi al la vundito. +Vidante lin, Don Juan penis ion eldiri, sed forto mankis al li por +tio; lian korpon trakuris granda ektremo, kaj li mortis en la brakoj +de Jozefo. + +--Ho la malfeliĉa kavaliro!--diris la junulo kaptita de terura +emocio--Dio helpu min en tiu ĉi okazo! + +Kaj li komencis ekmarŝi por iri hejmen, kiam oni aŭdis bruon el +proksime. Jozefo haltis timigita, ne sciante kion fari. + +La bruo gradige plifortiĝis, ia lumo ŝajnis disvastiĝi tra la +strato kaj tuj aperis nokta gardistaro kun lanternoj en manoj. + +--Helpon ĉi tien, sinjoroj,--diris Jozefo kun tremanta voĉo.--Jen +sur la strato kuŝas mortinta kavaliro.... Oni ĵus lin mortigis. + +--Kaj kion vi faris ĉi tie en tia malfrua horo?--severe demandis la +gardestro. + +--Mi okaze preterpasis,--respondis timeme la junulo. + +--Kaj jen viaj manoj kaj vesto estas tre sangmakulitaj! + +--Jes, sinjoro, mi klinis min al la mortinto por helpi kaj kredeble +la sango de lia vundo.... + +--Sufiĉe, sentaŭgulo, ni ja tion detale klarigos. Gardistoj, ligu +liajn manojn kaj piedojn kaj konduku lin en malliberejon. Dume, ni +helpos al la kavaliro, se estas ankoraŭ tempo. + +Vane Jozefo plendis kaj plorante protestis, ke li estas senkulpa. Oni +senkompate lin arestis kaj enŝlosis en ian senluman kaj malvarman +ĉambron. + + * * * * * + +La sekvantan tagon en la urbeto oni interparolis nur pri la mortigo +de don Juan de Molina kaj la aresto de Jozefo. Ĉar neniu povis +imagi, kio vere estis okazinta la antaŭan nokton, ĉiu kredis ke +efektive Jozefo estas la mortiginto kaj eĉ kelkaj supozis, ke don +Juan estis aminduminta Eloizon kaj tial Jozefo, furioza pro ĵaluzo, +estis venĝinta sin al la kavaliro. + +La proceso tuj komenciĝis por klarigi la aferon kaj puni la +krimulon. Malgraŭ la senkulpeco de Jozefo ĉiuj cirkonstancoj estis +al li malfavoraj. Nur Don Henriko kaj Donja Izabelo sciis la veron de +ĉio, sed ili ambaŭ silentis; la unua--por eviti kondamnon; la +dua--por kaŝi sian noktan interparolon. + +Ĉar la mortigo okazis sen alestantoj kaj oni trovis Jozefon, +trempitan de sango, apud la kadavro de Don Juan en malfrua nokta +horo, la juĝisto baldaŭ konvinkiĝis, ke la krimo estis farita de +la malfeliĉa junulo. + +Ĉiutage la patro de Eloizo iris en la juĝejon por sin informi pri +la proceso kaj poste prisciigi sian familion. Malfeliĉe, la afero +iradis tre malbone, kaj la kondamno de Jozefo ŝajnis neevitebla. + +Eloizo, konvinkita pri la senkulpeco de sia fianĉo, plorante +konfesis al siaj gepatroj, ke ŝi estis parolinta kun Jozefo ĉe la +fenestro, ĵus antaŭ la mortigo de don Juan, kaj plej kompatinde ŝi +permeson petis de ili por tion sciigi al la juĝisto, en la celo +pravigi la ĉeeston de Jozefo en la loko de la terura okazintaĵo. + +Nun estis al ŝi tute indiferente, ĉu en la urbeto oni ekscios pri +ŝiaj noktaj interparoloj kun Jozefo: la ĉefa afero estis savi lin +el malglora kondamno. + +Sed ho ve! eĉ tiu rimedo ne helpis. La juĝisto ne kredis al tio, +kion al li ĵuris Eloizo. Li supozis, ke ĝi estas nur elpensita +artifikaĵo por senkulpigi la krimulon. + +Jam estis la proceso preskaŭ finita kaj ĉiu antaŭvidis, ke Jozefo +estos al morto kondamnita. La malfeliĉa Eloizo ploradis senkonsole +sian malfeliĉon kaj Donja Izabelo de tago al tago sin montris pli +pala kaj malĝoja. Ŝia patro devis prokrasti la edziĝon kun Don +Henriko, ĉar ŝi plej obstine rifuzadis kaj eĉ firme aldonis, ke +ŝia neŝanĝebla decido estas formondiĝi kaj por ĉiam eniri +monaĥinejon. + +Fine la juĝisto mortkondamnis Jozefon. La decido estis baldaŭ de +ĉiuj konita en la urbeto, sed oni plej zorge ĝin kaŝis al Eloizo, +timante eblan gravan malsaniĝon. + +Jozefo eksciis pri ĝi plej emocie, kaj ankoraŭ ripetis, ke li estas +senkulpa. + +Jam ĉiuj preparaĵoj estis faritaj, kaj la sekvanta tago estis +difinita por la ekzekuto. + +Petita, kiel kutime, ke li, antaŭ ol morti, eldiru sian lastan +deziron, li plorante respondis, ke li nur volas iom preĝi lastfoje +antaŭ la Kristofiguro de la Lumo. + +Lia peto estis kompreneble akceptita kaj senprokraste plenumita. + +Inter kelkaj gardistoj kaj manligita, oni kondukis Jozefon antaŭ la +Kristofiguron de la Lumo. La juĝisto iris kun li, kaj multenombra +popolanaro el ĉiuj flankoj alkuris kun granda scivolemo por ĉeesti +lian strangan solenaĵon. + +Kiam Jozefo alvenis al la domo de don Diego de Gevara, tiu ĉi kaj +Don Henriko staris sur la balkono amike babilantaj. + +La malfeliĉa mortkondamnito pie surgenuiĝis antaŭ la Kristofiguro +kaj komencis preĝi kun granda fervoro. Fininte sian preĝon, li +daŭrigis sur genuoj, kaj parolis al la Kristofiguro per laŭta kaj +tremanta voĉo: + +--Dio mia, vi ja scias, ke mi estas senkulpa kaj konsciencpure povas +al vi preĝi. Malfavoraj cirkonstancoj kredigis, ke mi estas la +mortiginto de don Juan de Molina, sed tio ne estas vera. Ĉu vi, Dio +justa kaj kompatema, permesos ja, ke senkulpulo pereu malglore kaj +hontinde? + +Ĉiuj aŭdantoj restis kortuŝitaj kaj konfuzitaj. Kelkaj virinoj +ploretadis. Ĉiuj rigardoj celis Jozefon kaj la Kristofiguron, sed +tiu ĉi staris silenta kaj senmova. + +--Ho Dio mia,--daŭrigis li,--mi nur petegon al vi prezentas. Savu +min el plej terura maljustaĵo: montru publike al ĉiuj la veron de +miaj diroj. Se mi estas kulpa--signu min per via mano: se mi estas +senkulpa--montru ankaŭ per mano la mortiginton de Don Juan, se li +ĉi tie staras! + +Granda korpremo kaptis la ĉeestantojn post aŭdo de tiuj +vortoj. Ĉies okuloj sin turnis nun al la Kristofiguro, kvazaŭ +antaŭsentante ion misteran kaj grandiozan. Tiun ĉi fojon la +Kristofiguro ne restis senmova. Ĝi eklevis sian dekstran brakon kaj +firme direktis ĝin al la loko, kie staris Don Henriko. + +La popolanoj tremis pro miro kaj avide rigardis al la balkono. Don +Henriko falis palega sur genuojn, dirante: + +--Estu plenumata Via volo! + +Kaj sin turnante al la juĝisto, li daŭrigis: + +--Mi ja estas la sola kulpulo: sed mi mortigis Don Juan'on en duelo, +noble kaj senperfide. Mi fordonas min al vi por la juĝado. + +Tre solenaj estis tiuj momentoj. Oni aŭdis surdigan popolkrion: +«Miraklo! miraklo! Vivu Jozefo, la senkulpa!» kaj malgraŭ la +ĉeesto de gardistoj oni elprenis lin, kaj sur la ŝultroj de +popolanoj li estis triumfe portata en sian domon. + +Dank' al la miraklo de la Kristofiguro, Jozefo estis savita kaj post +unu monato edziĝis kun sia kara Eloizeto. + +Nenion raportas la historio pri la sorto de Don Henriko, nek pri tio, +kio fariĝis kun la bela Donja Isabelo. + +Sed oni scias plej nedisputeble, ke Jozefo kaj Eloizo vivis feliĉaj +multajn jarojn kaj, ho mirinda dankemo! ili eĉ ne unu solan nokton +forgesis ekbruligi la lampeton de la Kristofiguro de la Lumo, kiu +estis la protektanto de ilia amo, kaj kies dekstra brako nun estas +etendita laŭ sama direkto, kvazaŭ ĝi volus ankoraŭ signomontri la +mortiginton de la brava kaj nobla kavaliro don Juan de Molina. + + Vicente Inglada. + + +PIEDNOTOJ: + +[2] _Kastilujo_ = nomo de hispana regiono. + +[3] _Donja_, hispane _doña_ = samvalora moŝtesprimo, kiel +_don_, kiun oni uzas por paroli kun virinoj. La formo _don'in'o_, +uzita de S-ro N. Borovko en «Ŝtona gasto», estas tro longa. + + + + +TRIA PREMIO + + +KRISTNASKA NOKTO + +Fabelo. + + +Supre sur la Alpaj altaĵoj, ĉe la nudaj rigidiĝintaj montaroj, +malĝoje fluadas la vintro. Dum longaj monatoj, la tero restas +kovrita de neĝo, kaj ĉio malaperas sub ĝia blindige blanka +ŝutaĵo, kiu formortigas ĉiujn vivajn estaĵojn. La montaj +krutaĵoj fiere enprofundiĝas en senviva, timiga silentado, sekiĝas +torentoj kaj kovriĝas per glacioj. En la vilaĝeto, homoj kaj bestoj +trankvile kunvivadas en la kajutoj, kie ĉiam brulanta fajro +dissendas iom da fumo kaj varmo. Pri vivo ekstera nur sciigas malofte +alvenanta leteristo, kaj kontraŭ la mizeroj kaj prizorgoj, kiuj +naskiĝas en la mondo malsupra, ŝirmas la izolulojn amasoj de neĝo +kaj teruraj profundegaĵoj, kien enĝemas la vento. Plej ofte, +superkovras la dezertajn vastaĵojn densa, seka, malvarma nebulego, +kiu ĝisvenas la domojn kaj ellekas la fumojn malrapide flugantajn el +la tegmentoj. Sed ne ĉiam daŭras tia malĝojeco. Iafoje, sunradio +pli brila ol ora somersuno, pli dolĉa ol dia rigardo, forpelas +grizaĵon, kaj enportas reĝojon en la dometojn, dum, super la +ebenaĵoj, ĉe la malproksimaj, profunde kuŝantaj homejoj, ĉion +rigidigas la nevenkebla premado de l' vintra sezono. + +Malĝoje, trankvile, pasadas la vivo sur la Alpaj altaĵoj. La +tieularo estas fortika, brava, pacienca; la akra malvarmo, kiu +tie-supre reĝadas dum ses monatoj en jaro, fortigis la rason, ĝin +kutimigis al tiu ŝajne mizera vivado; kaj la vintro estas por la +montanoj la plej bona kaj kara sezono, ĉar, nur dum ĝia daŭrado, +ili estas ree liberaj. Somere, ilin konfuzis fremduloj, ilian landon +trapasadis bandoj de turistoj, la monton malpie, sentime esploradis +homoj nekonataj; sed, nun, dum la vintraj tagoj, la monton ili denove +posedas; ĝi refariĝas ilia mem propraĵo; sole ili konas ĝiajn +sovaĝajn profundegaĵojn, ĝiajn blankajn, puregajn neĝkampojn, +ĝiajn minacajn furiozojn, ĝian ensorĉan ĉarmon, kiu iafoje kaptas +mizerajn vagantojn kaj ilin perfideme tiras al morto. + +Dum la vesperoj, la familianoj ariĝas en la kuirejo de la kajuto, +ĉirkaŭ la tablo, kaj dormeme aŭskultas rakontojn, dum ilin +nekontraŭstareble allogas la litoj, kie varme estos al la homoj. +Malĝoje, trankvile fluadas la vesperoj sur la nudaj altaĵoj..., kaj +pri la bruado en la arboj, pri la movado de la cetera homaro, neniu +precize scias, neniu klare pensas, ĉar ĉiam sama, de la fortikaj +malnovaj prapatroj ĝis la fortikaj junaj nepoj, forpasis la vivado; +kaj ĉiam samaj estis la vesperoj, meze de l' neĝa naturo, en la +malgranda kuirejo, kie ronketas la fajro. + +Sed, kiam proksimiĝas la jarfino, iom da movado, iomete da bruado +naskiĝas ĉe la kajutoj. Baldaŭ okazos Kristnasko! Baldaŭ ĉirkaŭ +tablo, najbaroj kunvenos, ĝoje festenos, kunridos, kunkantos, kaj +estos rakontataj belaj historioj pri la pasintaj Kristnaskoj, dum la +gefianĉoj kisos sin unu la alian, dum la maljunuloj trankvile +disrevos pri la estintaj jaroj. Tage, la geknaboj iras en la arbarojn +por dehaki la abion, kaj vespere, la kunvenintaj familioj ĝin +ekbruligos, dum, tre malproksime, ĉe la profundaĵoj, kie sin movas +la ceteraj homoj, eksonos la ĥoroj, kaj ekbrilos miloj da lumetoj +por festi la naskiĝon de Kristo. + +Ĝuste tiun tagmezon dekok-jara junulino sola paŝadis tra la arbaro. +Antaŭ kelkaj horoj, ĵus diris al ŝi la patro: + +--Manjo, iru en la arbaron kaj deportu la abion; ĝi jam estas +dehakita. + +Ŝi do iris, ĝoja pro tiu festo, ne nur ĉar vespere ĉeestos ŝia +fianĉo, sed ankaŭ ĉar okazos ia ŝanĝeto en la unutona, senlime +sama vivado de l' domanoj. + +Dormis la tero sub dika neĝa sternaĵo, en kiun tiel malfacile +interniĝis la piedo, kiel en ŝtonan muron. Reĝadis profunda, +malgajiga silentado; forflugintaj estis ĉiuj vivaj estaĵetoj, ĉiuj +mallaŭtaj bruetoj, kiuj somere ĝojigadis la arbaron. Oni nur vidis +la longajn skeletojn de la abioj, kiuj ĉi tie kaj tie metis malhelan +koloron sur la blankan, puregan, unutonan naturon. Sed pri la +koloreco de l' ĉirkaŭaĵo ne atentis Manjo, ĉar tion ŝi ĉiam +vidis; laŭ ŝi, la vintro estas la sole bona sezono, dum kiu izolaj +estas la arbaroj kaj senhomaj la sovaĝaj altaĵoj. Ŝi ŝatis +solecon; neniu el la ordinaraj timigiloj al la urbanoj ŝin kaptis. +La arbaron neniam timas la ĉi supruloj, ĉar, en ĝi, ili laboradis +de la frua aĝo, kaj la malvarmo, kaj la frosto, kaj la prujno +kvazaŭ rebrilas en ilia animo, tiel ke sen tiaj maldolĉaĵoj ili +malfacile elportus la vivon. + +Vojirante, Manjo iomete pensis pri la vespera festo, gaje, simple nur +tial, ke tiu ĉi festo estas ĝojiga kaj bonporta. Ŝi ja lernis, ke +en tiu vespero, ie, tre malproksime, al la homoj naskiĝis Savonto, +pri kies vivo ŝi bone sciis; tion ŝi tre kredis, sed tio estis tiel +enradikigita en ŝi, ke la penso pri ĝi estis tute senutila. Ŝi do +preferis sin okupi per tute nespiritaj aferoj: kiajn novaĵojn pri la +valanoj alportos la fianĉo, kion al ŝi donacos la patro, kiu venos +ĉe la festenon. Dume, tiel pripensante, ŝi alvenis al la loko, kie +kuŝas la jam dehakita abieto. Brave ŝi ŝarĝis per ĝi siajn +ŝultrojn kaj tuj foriris, ĉar jam ekvesperiĝis, kaj la vojo al la +domo estis malfacila kaj longa. + +Terura, akra, senkompata malvarmo reĝadis, sed pri ĝi ŝi estis +sufiĉe sperta; tamen, ŝin iom timigis la densa nebulego, kiu, ĉe +l' vesperiĝo, pliakriĝas en la arbaroj. + +La pala lumo, kiu tra la nebula vualo, ĝispenetradis la arbajn +densejojn, netakseble kliniĝis al la horizonto; timema, senbrila +ruĝaĵo aperis ĉe la sunkuŝiĝo, kaj, laŭ la pliblovo de l' +vento, ŝi tre bone sentis, ke venas vespero. Kaj ŝi rapide iradis, +ĉiam kaptita de la penso pri la baldaŭa festeto, pri Kristnasko, +kiu en la sama horo, kunigadas ĉiujn frato-homojn por festi +tutmondan ĝojon. + +Ŝi portis la abieton sur la ŝultroj, sed, ĉar densiĝis mallumo +kaj ŝian paŝadon malhelpis la trunkoj, ŝi decidis demeti la +arbeton kaj ĝin treni. La ĉielon oni jam ne vidis; super la +ĉirkaŭa naturo naĝadis noktombroj kaj tute malheliĝis la vojo. +Malvarmigaj blovoj alĵetiĝadis laŭ la aleoj; de la branĉoj pendis +glacieroj, kaj la trunkojn ĉirkaŭis prujno. Sur la malmola neĝo +glitis la piedoj, kaj ŝi estis devigata iri malpli rapide. +Maltrankvileco ŝin konfuzetis, tiom pli ke, tra la nebulego, ŝi ne +povis scii, ĉu ŝi iras laŭ la ĝusta vojo, aŭ ĉu ŝi eraras. +Tamen, ŝi konfidis al la kutimo. Jam de la frua infaneco, ŝi tien +venadis kun la patro kaj la fratoj, en tiu sama tago por dehaki la +kristnaskan abieton. Sed, tiun jaron, ŝi ja volis iri tute sola. +Baldaŭ ŝi estos matura virino, edzino, kaj tial estas necese, ke +edzino estu kuraĝa, kaj ŝin timigu nek ventego, nek malvarmo. Tie +supre, vivo estas batalado, senĉesa eterna batalado kontraŭ naturo +tiel fiera kaj sovaĝa, ke ĝi ne toleras la kunvivadon de aliaj +vivemaj estaĵoj, kaj la braveco estas, eĉ por la virinoj, io +natura, necesa, pri kiu neniu fanfaronas. + +... Envenis nokto, terure malhela nokto, dum kiu pliiĝadis la frosto +kaj plifuriozis la neĝaj blovegoj, kiuj, de tempo al tempo, muĝadis +de la montaj suproj. El la tero, aŭ el la branĉaro de abio, iafoje +leviĝis ventoturniĝoj, pelataj de l' vento, kaj ĉiuflanke +disflugis neĝeroj, tiel multnombraj, ke la vagantino fermis la +okulojn pro timo. Bruon oni ja ne aŭdis. Iafoje, branĉo, tro peze +ŝarĝita, ellasis neĝan pecon, kiu mallaŭte defaletis teren. + +Manjo tre timis, ke ŝi devojiĝis; tia ideo ŝin ekdoloris, ĉar +ĵus ŝin kaptis la penso pri nokta restado en tiu izolejo, tra tiu +akra malvarmego, meze de l' venta batado, kaj, plie, dum kristnaska +vespero, kiam ĉio brilas de gajeco, kiam la plej malĝojemajn +okulojn lumigas radio de espero.... Tio ja ne povis esti. Ŝi +ĉirkaŭrigardis, palpis la trunkojn per siaj duonfrostitaj manoj, +faris kelkajn paŝojn al ĉiuj direktoj por vidi, ĉu ŝi staras sur +la ĝusta vojo. Sed la signojn pri la vojeto surkovris novaj +neĝamasoj, kaj pro la nepenetrebleco de l' nebulego ŝi ne estis +kapabla ĝin retrovi. Ŝi tre bone konsciis, ke ŝi devojiĝis, kaj +tiam, nevenkebla timo ŝin kaptis. Kion ŝi faros por retrovi la +domon, kiel ŝi, tra tiu terura malhelaĵo, povos rekoni la vojon, +kunporti la abieton ĝustatempe por festi Kristnaskon? Ĉirkaŭe ŝi +palpis la arbojn, sed ŝiaj fingroj nur sentis delikatajn +glacieretojn, kiuj rompetiĝis ĉe ŝia tuŝo; plie, ŝin treege +doloris la piedoj. La malvarmo, la tiel senkompata malvarmo, ŝin iom +post iom penetradis, perfideme, singardeme, kvazaŭ ensorĉisto. Ŝi +volis krii, sed ŝia krio ne trafis trans kelkaj arboj; kaj al kio +efikas krio de junulineto, en mezo de arbaro ombroplena? Senkuraĝa +ŝi ne volis esti, kaj ŝi peneme remarŝis ankoraŭ tirante la +abieton, ĉar ŝi esperis, ke tre baldaŭ ŝi eliros el la arbaro kaj +retrovos signojn pri la ĝusta vojo. Certe mokus ŝin ĉiuj, kaj ŝin +mallaŭdus, se ŝi ne kunportus la abieton kaj pro ŝia neatenteco +malsukcesus la festo. Tiu ĉi penso, pli ol la ideo pri ŝia sorto, +ŝin doloris. Ŝi antaŭeniris kun granda malfacileco; ĉe ĉiu +paŝo, ŝi alĵetiĝis kontraŭ la trunkojn; la piedojn pezigis +malvarmego; kiam ŝi haltis, ŝajnis al ŝi, ke ŝi tuj mortos pro la +piedoj glaciiĝantaj; tial ŝi marŝis laŭeble, konservante la +esperon, ke ŝi baldaŭ eliros, ke tuj ekmontriĝos la ĝusta vojo +kaj rapide ŝin kondukos hejmen, kie ŝin atendas multo da homoj por +kunfesti Kristnaskon. Siajn fingrojn kvazaŭ feriĝintajn ŝi jam ne +sentis, sed ili ankoraŭ energie tenadis la abieton, kaj pri tio ŝi +jam ne precize konsciis. Nur unu penso ŝin konstante elokupadis: en +tiu nuna horo, kunvenas homoj en la kuirejon, kaj trinkas +kunparolante, kaj maltrankvile rigardas la patro tra la pordo, ĉu +ŝi tuj alvenos, kial ŝi ankoraŭ ne estas tie.... + +Ha! ŝi volas nepre eliri. Tuj ŝi per sia propra volo retrovos la +vojeton. Kaj ree ŝi plirapidis, ree ŝi faletis sur la glitiga tero, +ree ŝian paŝadon baradis la senlimaj rangoj de trunkoj. Ŝi sentis, +ke ŝia elspiro frostiĝas ĉe la lipoj, ke io terura detranĉas +ŝiajn piedojn kaj perforte volas ilin ligi al la tero. Streĉiĝas +ŝiaj nervoj de junulino, de brava, sentima virino montana, difinita +por la vivado batala kontraŭ naturo. Iafoje, ŝi disrigardas, sed +tiam ŝia timo fariĝas pli granda. Ŝajnas, kvazaŭ nekonataj +estaĵoj ŝin atentus, kvazaŭ io malvarma ŝin kaptus kaj senbrue +detirus, por ke ŝi ne rapidu antaŭen. Kaj antaŭen ŝi ankoraŭ +volis iri; alia vigla forto ŝin puŝadis, kaj tiun potencon ŝi +obeis, ĉar ŝi sciis, ke ie, eble tute proksime, eble tute +malproksime, estas la celo, ke momenta senmovado por ŝi estos +mortiga. + +... Noktiĝis, tute noktiĝis en la arbaro, kaj, en tiu horo, la +domon sendube forlasis ĉiuj invititoj por esplori, kial ŝi ne +venis. Kaj baldaŭ ili ŝin trovos, kaj ŝi honteme reiros al la +kajuto, malsukcesiginte la feston, kvazaŭ malsaĝa knabineto. Jes, +tre baldaŭ ili venos, kaj tra la densaĵo eksonos voĉoj amataj kaj +paroloj konsolaj; ŝi tuj reiros; la festo malsukcesos, kaj pro tio +ŝi emas plori. La antaŭan jaron en la sama tempo, ĝojis la +festeneto en la kuirejo, ŝercis la viroj, babilis la virinoj, kaj +brilis la lumetoj sur la branĉoj. Nun, ŝi mizere eraradas tra la +arbaro, sen ia radio de lumo. Ŝin ja lacigis la marŝado; terure +ŝin doloris la piedoj, sed malgraŭ ilia malvarmeco, ŝi sentis, ke +vivo ankoraŭ fluadas en ili, ke la danĝero ankoraŭ ne minacas +ŝin. Kontraŭe, la fingroj estis rigidaj, alfiksitaj al la abieto +per frosto, kaj ŝian tutan korpon skuetis frostotremo pro timo kaj +malvarmego. Ŝi haltis, aŭskultante, ĉu ne venos iu familiano, ĉu +la teruran ĉirkaŭan silentecon tuj ne finos homa voĉo, vorto de +espero. Tamen, ŝiajn orelojn ne atingis ia bruo. La senlima, eterna, +morta silentado ŝin ĉirkaŭadis; nur vento ĝemegis, kaj neĝo +defalis teren. Kaj, jen ŝi rememoras pri versaĵo iam lernita en la +lernejo, kiam ŝi estis malgranda knabino. En ĝi oni parolis pri +patro kun infano rapidantaj tra arbaro, kaj la infanon, oni diris, +allogis reĝo per dolĉaj paroloj, kaj la infano mortis. +Kontraŭvole, ŝi rememoras la tutan versaĵon: + + Rajdas nokte tra la vento + Unu patro kun infano, + Knabon havas li en brakoj, + Premas ame, varme tenas. + +Kaj kvazaŭ en sonĝo, reflugas al ŝia kapo ĉiuj versoj, ĝis la +lasta: + + Tre rapide rajdas patro, + Mortiĝantan filon tenas, + Li kun peno hejmen venas, + Jam en brakoj mortis knabo. + +Tion ŝi ofte deklamis kaj ĝuste, kiam ŝi estis tute juna, dum +kristnaska vespero, antaŭ ĉiuj kunvenintaj genajbaroj. Kaj ŝian +unutonan deklamadon sekvis multo da laŭdoj kaj brua aplaŭdado. Pri +aliaj infanaj mirrakontoj ŝi ankaŭ rememoras. La Reĝo de l' +Malvarmo loĝadas, laŭ la enlanduloj, en la plej densa loko de la +arbaro; kaj, ofte, dum la vintraj tagoj, li forlasas sian +reĝolandon, kaj, vestita per tute blanka vestaĵo, li restas +ĉe ia nekonata angulo, kaj, per dolĉaj, trompemaj vortoj +nekontraŭstareble delogadas al sia loĝejo la mizerajn vagantojn, +kies korpon li enneĝigas ĝis la veno de l' somero. Manjo tre bone +scias, ke tia Reĝo estas nur timigilo al la neobeemaj infanoj, sed, +nuntempe, vero kaj malvero kunmiksiĝadas en ŝia deliranta kapo, +kaj, ĉe ĉiu paŝo, ŝi tre timas, ke tuj aperos al ŝi la blanka +Reĝo. + +Ne! pri tiaj aferoj, ŝi ne devas pensi. Ŝi ja ne estus inda edzino, +se ŝin timigus tiaj sensencaj rakontoj. Kaj ŝi rekuraĝas, provas +antaŭenpaŝi, ne rapide, singardeme, nur por sin movi, por ke ne +frostiĝu ŝiaj piedoj, ĉar iu familiano baldaŭ venos kaj ŝin +kunportos al la varma lito. + +Aliaj realaj okazintaĵoj ŝin okupas. Iu prapatro iam restis tutan +nokton en arbaro kaj senĉese marŝadis, por ke la kapo ne frostiĝu, +kaj dum la tuta sekvanta tago, li eraradis, tra la nebulego, ĝis oni +lin retrovis, mortantan de malvarmo kaj malsato. Oni ankaŭ ofte +rakontis en la vesperaj kunvenoj pri iu maljunulino, vilaĝa +sorĉistino, kiu nokte perdiĝis en arbaro kaj estis retrovita nur +multajn monatojn poste, enfosita en neĝa kavaĵo. Sed pri ŝi la +tieulinoj diris, ke tia morto estis justa revenĝo de Dio, ĉar iam, +laŭ la komuna opinio, la nomita sorĉistino ensorĉis junulinon, kiu +venis dehaki la kristnaskan abion. Manjo timas, ke ŝi estas sur la +sama vojo kiel la malbona maljunulino, kaj, kvankam, laŭ la diro de +la vilaĝaj instruituloj, la fantomoj tute ne ekzistas, al ŝi tamen +ŝajnas, ke tuj aperos la korpo de la mortinta sorĉistino, aŭ la +blanka mantelo de la Reĝo de l' Malvarmo. + +... Kaj nun tute ne doloras ŝin la piedoj, ĉar ŝi jam ne sentas, +ke ili estas; la abieton ŝi ne forlasis, ĉar ŝi pri ĝi jam ne +pensas. Iafoje ŝi provas ekrezoni, rememori la direktojn, laŭ kiuj +ŝi devas iri, sed tia pripenso alkondukas ŝin al pli mizera +konkludo rilate al ŝia estanta sorto. + +Ŝian bravecon iom post iom ĉesigas lacigo kaj malvarmego. Ĉe ĉiuj +kelkaj paŝoj, ŝi haltas, ĵuras, ke ŝi ne iros pli malproksimen, +aŭskultas, ĉu ne laŭtiĝas ia brueto, ĉu ne aperas la savontoj. +Sed, ja nenio.... Kaj ŝi senesperiĝas, sidiĝas sur trunketon, +ellasas malĝojajn larmojn, atendas ĝis venos aŭ morto aŭ savo.... + +Jen, en ĉiuj lokoj de l' tero, ĝojas la festo de Kristnasko. Tiun +feston ŝi iam vidis en la urbeto sur la ebenaĵo, kaj tie ĝi estis +multe pli bela kaj riĉa. Abio briladis en ĉambro, geknabetoj +ĝojeme rigardadis al la arbo, ricevis ludilojn de bela sinjorino, +kaj kiam finiĝis la festo kaj estingiĝis la arbo, iu maljuna viro +parolis per solena, strange frapanta voĉo. Li rakontis pri antikvaj +okazintaĵoj:... Tie, en tre malproksima lando, antaŭ multego da +jaroj, paŝtistoj maldormis ĉirkaŭ fajro, en plena nokto.... Kaj, +jen subite al ili aperis anĝelo de la Sinjoro, kaj diris: «Ne timu; +gravan sciigon mi anoncas al vi. Hodiaŭ, al homoj naskiĝis +Savonto». Kaj anĝeloj aperis en la ĉielon kaj kundiradis: «Gloro +al Dio ĉe la supraj altaĵoj, kaj paco al la homaro». + +Ho! tian pentraĵon ŝi tre bone rememoris; homoj, strange vestitaj, +sidadis en la senlima dezerto; brilis meze de ili ruĝa fajro, kaj, +jen ekradiis senkompara brilo en la ĉiela vasto.... + +Ĉu al ŝi ne brilos simila aperaĵo, ĉu baldaŭ ŝi ne vidos +konatulojn kun flamingoj en la mano. Ŝi denove aŭskultas.... +Silentadas.... Ŝi volas krii, sed ŝi timas, ke ŝia voĉo estos tro +laŭta, kaj tial vekos fantaziajn estaĵojn. + +En ŝia deliranta kapo, ĉio kunturniĝas. Ŝi ĉiam revidas la iam +viditan pentraĵon: homoj sidantaj en la dezerto ĉirkaŭ fajro; +bela, diafana nokto sub orienta ĉielo, pli blua ol la plej blua +cejano, pli vasta ol la plej vasta ĉielo videbla de l' montosuproj. + +Ŝi rememoras.... Neniu venas; kaj kvankam ŝi aŭdis pri vivo, ke +ĝi estas ne grava bono, tamen morti ŝi ne volas, ĉar la vivon ŝi +amas. Se ŝi ekhaltas, ŝi sentas, ke ŝin kaptos la mortigo per la +malvarmo, sed aliparte ŝiaj glaciiĝintaj piedoj jam ne povas ŝin +subporti. Kaj malespera, ŝi haltas, pensante, ke ŝi eble trovos +kuŝujon sur la tero, tie ŝi dormos ĝis la mateno, aŭ venos la +morto. Cetere, la konscio ŝin forlasas; rakontoj ŝin persekutas; +ŝi pri si mem pensas, ke ŝin atendas la Reĝo de l' Malvarmo, ke +sekve ŝi neniel povos saviĝi. Kaj ŝi kuŝiĝas sur la teron, +envolvante sin per sia robo por ne senti la maldolĉan fundon. Al ŝi +proksimiĝas dormemo; ŝajnas; ke ŝi sidas tre bone sur la neĝo, ke +la piedoj ŝin jam ne doloras, ke agrabla sento ŝin tiras al pli +bona, pli feliĉa vivo. + +... Jes, ili tuj revenos, ili ekkaptos ŝin kaj forportos en la +hejmon.... Sed en kian hejmon? Ŝi ja ne scias, ĉu pri la patro aŭ +ĉu pri la Reĝo de l' Malvarmo ŝi pensas.... Bone estos al ŝi; iu +ŝin tuj kunportos kaj, kisante, ŝin ŝovos en la varman liton, kie +ŝi kunligos siajn membrojn por revarmiĝi.... Sendube, ŝi sonĝis; +jen, ŝi ja vere kuŝas en lito. Sendube jam pasis Kristnasko; la +arbeto staras sur la tablo, la lumetoj estingiĝis, kaj, ĉe la +mateniĝo, ŝi ĉion revidos, kun la rememoro pri tiu stranga sonĝo, +ke ŝi kuŝis en arbaro, ke al ŝi estis tre malvarme.... Dolĉe +estas al ŝi, ĉar ŝi ĵus akceptis la kison de l' fianĉo, +dolĉan, tre varman kison. Li fermis al ŝi la okulojn, surkisante la +lipojn, kaj brako ĵus ĉirkaŭligis ŝian kolon.... Li estas tie +apude, ŝi estas tute ĝoja; li rediras dolĉajn parolojn: «Baldaŭ, +ni kune...» Sed, kia malagrabla sonĝo ŝin ĵus tenis: ŝi estis en +arbaro, homo, ne homo, sed blanka demono ŝin karesis, kaj dolĉe, +dolĉege ŝin tiradis al ia malvarma profundegaĵo. + +Sed, teruro! tio ja ne estas sonĝo! ŝi sidas en arbaro, ŝiaj +membroj kuŝas sur la neĝo, kaj jen ŝi volas movi fingron... ĝi +jam estas alligita al la tero per frosto; ŝi ekkrias; iom da konscio +ŝin rekaptas. Jes, ĉion ŝi rememoras tute bone, tute precize. Se +ŝi kuŝas pli longe, tuj ŝi mortos, ĉar la perfida Reĝo de l' +Malvarmo tiel detranĉas la vivon de l' homoj, kaj morti ŝi ne +volas, ĉar la vivon ŝi amas. Jen, ŝi tuj restariĝos; ŝi denove +rapidos tra la arbaro, laŭ kia ajn direkto, nur por ke ŝin ne prenu +la frosto kaj la dormigo de l' malvarmo. Jes, tre certe ŝi tuj +ekstaros, kaj baldaŭ oni ŝin trovos, ĉar la tuta familio ŝin +nepre serĉadas.... Ŝi tuj ekstaros.... + +En la urboj, sonas la ĝojo, kaj bruas la gajuloj; en multegaj domoj +oni festas en la kuirejo, kaj la abio lumigas la ĝojantojn per siaj +sennombraj fajretoj. Dio mia! kiel bela estis la festo, kiam ŝi +estis en la urbo. Al ŝi donacis ludilojn bela sinjorino, kaj poste +solene parolis maljunulo per strange frapanta voĉo:... en dezerto, +sidadis paŝtistoj ĉirkaŭ la fajro.... + +Ĉirkaŭ la fajro! Ho! kiel bone estas sidi ĉirkaŭ fajro! Oni +almetas la manojn super la ruĝan flamon, oni apogas la piedojn +kontraŭ la fajrujon; ĝoje ronketas la brulaĵo, kaj hela flameto +lumigas tra la densa nokto.... Nun, la piedoj estas tute varmaj, +ankaŭ la manoj; ĉio estas bona, kaj, jen, al ŝi estas tute same +kiel en ŝia fantazio. La piedoj estas tute varmaj, ankaŭ la manoj, +ŝia tuta korpo tremas pro varmo. Ŝiaj okuloj fermiĝas, la manoj +kunligiĝas, la korpo tordiĝas por esti pli varma. + +Jen, subite, ŝajnas, ke, en la malproksimo, el tute malproksima +sonorilejo batis ia horo.... Kioma, kie, ŝi nescias. Ĉu eĉ sonadis +ie? Ĉu ne okazas ia tratranĉo en ŝia deliro? Tamen, ŝi rememoras +iomete.... Ŝi kuŝas sur la tero; tie estas varme; ŝi povas atendi +ĝis la veno de l' matenruĝo, sed estus eble pli bone se ŝi +restariĝus, tial ke oni rakontas, ke la kuŝintoj sur la neĝo estas +difinitaj por la morto. Tio estas ne vera. Oni rakontas tion, sed +ĉion rakontitan oni ne devas kredi; kontraŭe, sur la tero, estas +pli dolĉe, pli varme, pli ripoze; oni dormetas tute bone, sentante +nenian blovon, nenian ventoturniĝon. Sed, ŝi tuj ekstaros, ĉar ŝi +iom timas. Ŝajnas tute kvazaŭ io neatendita, io neprokrastebla tuj +okazos. La Reĝo prenos Manjon; tio okazas, ne nur kiam oni estas +knabino, sed ankaŭ kiam oni estas fianĉino. Tion difinis la malbona +sorĉistino kiel revenĝon pri la puno de Dio, ĉar la sorĉistinoj +estas la estrinoj de la arbaro, kaj la potenco de Dio ne trafas trans +la malbelaj, mallaŭtaj densejoj.... Tial, ŝi stariĝu!... kvazaŭ +ia kiso ŝin tuŝetus. + +Eble, la kiso de l' fianĉo, kiu volas ŝin surprizi, ĉar fianĉino +ŝi ja estas. De longatempe ŝi pensadis pri tiu venonta kunvivado +kun alia viro, en alia domo, ne ĉar ŝin persekutis la deziro al +amo, pri kiu revadas la urbaj junulinoj, sed nur tial, ke tia estis +la kutimo de la prapatroj, ke ĝin oni nepre devas obei. Baldaŭ +okazos la edziniĝo, kaj jam ŝi sentas kvazaŭ en tiu vespero +fariĝus pli akra la kiso de l' fianĉo--eble, ĉar efektive +baldaŭiĝas la tempo de l' geedziĝo. Post la paso de l' vintro, ili +kunforiros al la valo, kie pli facila estas la vivado kaj pli ĝojaj +la vintraj tagoj. + +Sed, jen, iom post iom, alproksimiĝadis la Reĝo de l' Malvarmo, la +perfida demono de la nudaj altaĵoj. Tremante, lia maljuna mano +malfermis la okulojn de la junulineto, li delikate kunmetis la +brakojn kaj la krurojn.... Varmo! varmo! ŝi naĝadis en la varmo! +kiel bone ŝi estas en la lito post la ĝojigo de l' kristnaska +festo. Ho! la bona lito, la dolĉa varmeco de l' ĉambro, flanke de +la varma stalo.... + +Ŝi jam ne movis sin. La Reĝo de l' Malvarmo klinis ŝian tute +palan kapon; ŝian hararon li ŝmiris per prujno, kaj ŝian +glaciiĝintan korpon envolvis per sia blanka, purega mantelo, tiel +blanka, tiel purega kiel la vualo de la junaj edzinoj. Kaj, tion +farinte, li avide, ĝojege, ŝin kisadis, ĉe la frunto, ĉe la +brusto, kaj al ŝi ŝajnis, ke tia kiso estas pli dolĉa ol la plej +dolĉa kiso de l' fianĉo, pli varma ol la plej varma kareso de l' +amo. + + H. Hodler. + + + + +UNUA MENCIO + + + NOKTAJ FANTOMOJ + EN LA KASTELO DE + RHODE-SAINT-PIERRE + + «Tra densa mallumo briletas la celo, + Kaj nin ne timigas la noktaj fantomoj.» + (_La vojo._) + + +Tiuvespere, kiam mi transpasis la sojlon de la malnova gastejo, estis +pli malfrue ol kutime, ĉar en tiu pentrinda vilaĝeto de la +Hagelando[4] la naturo estas tiel alloganta, la eknoktiĝo tiel +dolĉa post varmega tago, ke mi preskaŭ kun bedaŭro interrompis +mian sencelan vagadon. Sed en la gastejo atendis min, kiel +ĉiuvespere, miaj novaj kunuloj: la ĉefaj loĝantoj de la vilaĝo. + +Ĉirkaŭ la malglata ligna tablo, sub la dika lampo kun verda +lumŝirmilo, sidis ili--la vilaĝa sekretario, la kampogardisto, la +kuracisto, la orgenisto--kviete, malrapide fumante en siaj longaj +argilaj pipoj la tabakon rikoltitan en ilia ĝardeno. + +Kompreneble oni ekriproĉetis--ho, tre amike--la «poeton», kiel ili +nomis min, pri lia malfruiĝo, sed tuj la gastejmastro alportis la +kutiman kartludon kun la skribardezo, al kies ŝnureto balanciĝis +spongo kun peco da kreto, kaj ni ekludis. + +La kartoj estis apenaŭ disdonitaj, kiam aperis sur la sojlo +maljunuleto vestita per blua kitelo, larĝa bruna pantalono kaj dikaj +lignaj ŝuoj. Je l' mano li portis kupran lanternon, kiun li teren +metis ĉe la sojlo, kaj, deprenante sian ĉapon, li alproksimiĝis al +nia tablo petante, ke la doktoro bonvolu akompani lin en najbaran +vilaĝon Rhode, por flegi lian subite malsaniĝintan filinon. + +--Mi akompanas tuj, Mastro Jan,--diris la kuracisto, metante siajn +kartojn sur la tablon.--Nu, la devo vokas min,--li aldonis.--Daŭrigu +la ludon inter vi, amikoj, dum mi faros devigan noktan promenadon. + +Li prenis sian ĉapelon kaj sian bastonon kaj, antaŭ ol foriri, +demandis al la kamparano: + +--Ni iros tra la arbaro, ĉu ne, Mastro Jan? Tiu vojo estas pli +mallonga. + +--Tra l' arbaro, je tia horo!... Ĉu vi tion intencas, Sinjor' +Doktoro? Estas morgaŭ la Mez-Aŭgusto, kaj vi scias bone, ke ne +taŭgas tiam vagadi en la arbaro ĉirkaŭ la kastelo de Rhode. + +--Vi estas prava,--diris la orgenisto.--Oni rakontas strangaĵojn pri +tio, kaj certe la drama morto de la lasta kapelano de l' kastelo ne +alportis benon al la Baronoj de Rhode. + +Siavice la sekretario aldonis: + +--La maljunuloj de l' vilaĝo pretendas, ke de la tempo, kiam la +sanga dramo okazis en la kastelo, la fantomo de la kastelmastro +ĉiujare nokte vagadas ĉirkaŭ la kastelo, kaj eĉ la arkivoj +rakontas pri tio. Sed nun la junuloj tion ne kredas plu.... + +Dezirante koni pli detale tiun misteran historion kaj allogita de la +freŝeco de l' aero, mi proponis al la kuracisto akompani lin. + +La gastejmastro donis al ni rondforman kupran lanternon, utiligotan +por la reveno, kaj triope ni foriris. + +--Hela, bela vetero, ĉu ne, Sinjoroj?--diris la kamparano,--ni ne +bezonas la lanternojn, sed la steloj fajre brilegas, eble la vetero +ŝanĝos.--Kaj frotante alumeton li ekbruligis sian mallongan pipon +kun metala kovrileto. + +--Sed, diru, Jan,--demandis la kuracisto--ĉu efektive vi timus en +tia hela nokto akompani nin tra la arbaro? + +--Mi ne estas timulo, Sinjoroj, sed por la tuta oro de l' mondo mi ne +volus preterpasi la kastelon dum tiu ĉi nokto. + +--Sed--demandis mi--kia malbonaĵo povus trafi nin? + +--Ho, Sinjoro, mi prave vidas, ke vi estas fremdulo. Se vi estus +naskiĝinta en nia vilaĝo, vi ne demandus pri tio. Ĉiuj scias, ke +ĉiujare la hundaro de l' estinta Barono de Rhode, blekegante kaj +bojante trakuradas la kampojn, aron da nigraj ĉevaloj trenante +katenojn trarajdas la arbaron; la sonorado de l' ĉaskornoj, la +siblado de l' sagoj kaj de l' kugloj, la ĝemegoj de l' vunditaj +ĉasaĵoj plenigas la aeron per teruriga bruegado kaj ve al tiu, kiu +troviĝas sur la vojo de l' sovaĝa bando.... + +Interparolante ni alvenis apud la enirejo de l' arbaro. + +--Nu--diris la kuracisto--eble la malsanulino senpacience atendas +nin, ni eniru la plej mallongan vojon. + +Mi tuj jesigis; sed la vilaĝano paliĝante protestis, kvankam li +ankaŭ deziregis, ke ni alvenu kiel eble plej baldaŭ ĉe lia filino, +tamen li petegis, ke ni forlasu nian maltimeman projekton. + +Iom da fanfaroneco ne maldecas ĉe junulo kaj, anstataŭ ekdiskuti +kun la naivulo, mi ekbruligis mian lampon kaj enpaŝis la vojeton. + +La kuracisto adiaŭdiris per la mano al nia gvidisto, kiu nur diris +kun sopiro: + +--Gardu vin Dio! + +Kaj ni malaperis en la arbombro.... Tie la lunradioj apenaŭ traboris +la densan foliaron, nur la flava lanterna lumo lumigis la vojeton +ĝis kelkaj paŝoj antaŭ ni. + +La strangaj superstiĉoj, kiuj persistas ĉe la kamparanoj, fariĝis +la temo de nia interparolado. La kuracisto jam rakontis kelkajn +ekzemplojn, kiam, alproksimigante sian poŝhorloĝon al mia lanterno: + +--Jam la dekunua--li diris--Ni certe eraris pri la vojo; la arbaro ne +estas tiel vasta: ni devus jam esti alvenintaj en Rhode. + +Ni haltis momenton, sed meze de l' arbaro estis neeble difini, kie ni +troviĝas. Por koni la direkton ni eĉ ne havis plu la lunon ĉar +nebuloj estis kaŝintaj ĝian arĝentan globon. + +Eksiblis plenda vento tra la foliaro, kraketis sekaj branĉetoj de l' +abioj, kaj iafoje nokta strigo aŭ rabobirdo forflugis kun raŭka +ĝemo. La promenado brave komencita, nun ekŝajnis longa kaj iom +teda; mi ekbedaŭris, ke ni ne sekvis la vilaĝanon, kiam pli hela +lumeto aperis inter la ŝtipoj: ni ektuŝis la randon de l' arbaro. + +Antaŭ niaj okuloj, alkutimiĝintaj al la mallumo sin etendis vasta +kamparo, ĉiuflanke limigita de montetoj kovritaj per densaj arbaroj. +Meze de la kampoj je interspaco da kvaronmejlo staris majeste kaj +mistere, kvazaŭ gardisto de l' nokto, masiva konstruaĵo: la kastelo +de Rhode, kun sia minacanta kvarangula turo. De ĝia levebla ponto +ĝis la vilaĝo staris duobla vico de arbegoj, kiun ni devis +preterpasi por atingi la izolan dometon de la malsanulino. + +Sur la tuta naturo korpremanta silento pezis kvazaŭ funebra vualo. +Densaj nebuloj, jen disiĝantaj, jen kuniĝantaj, traflugis la +ĉielon: momente ekbrilis la luno kaj sur la nigra fundo la tuta +kastelo fantastike lumis, je ĉiu fenestro ekbrilis blueta arĝenta +fajro... ĉirkaŭ ni zigzage flugetis aro da noktaj vespertoj. + +Ĵus ni atingis la misteran aleon, kiam subite estingiĝis la lumoj +de la kastelo. Tuj pleniĝas la aero per stranga bruado: blekado de +ĉevaloj, frapado de hufoj, sovaĝa rajdado. La terura bruegado +plifortiĝante ŝajnas proksimiĝi. Nun timiga sonorado de ĉenoj +miksiĝas kun raŭkaj krioj: Ho! ho! Hu! hu! Nenion ni vidas krom, en +fundo de l' aleo ĉe la kastelo, tremetantan lumon, kiu jen ekbrilas +jen malaperas.... + +Ree fariĝas silento... silento pli terura, pli timiga ol la bruado, +kiu antaŭ momento tremigis la aeron... + +Mi premis la brakon de l' kuracisto, mallaŭte dirante: + +--Kio okazas?... Kion signifas?.... + +La doktoro ne tuj respondis; kaj poste pripenseme li parolis: + +--Strangajn aferojn oni rakontas pri la kastelo de Rhode... sed la +vilaĝanoj rakontos tion al vi pli bone ol mi. + +Kelkajn minutojn poste ni frapis ĉe la pordo de la izola dometo. Nia +gvidisto mem malfermis kaj rigardante nian palan mienon:--Estu +bonvenaj--, li diris.--Ho, ni timis, ke malfeliĉo trafis vin. + +--Malkviete ni atendis vin Sinjoroj, kvankam mia filino ŝajnas nun +farti pli bone,--aldonis la maljunulino, kiu sidis apud la fajrejo, +preparante varman trinkaĵon por la malsanulino. + +La patro prenis la lampon de la tablo kaj enirigis la kuraciston en +la apudan ĉambron, kie kuŝis lia filino. + +La patrino preninte la varman trinkaĵon, akompanis ilin. + +Mi restis kelkan tempon sola en la hejma ĉambro, nur lumigita de la +ruĝa rebrilo de ligna fajro, kiu dancigis sur la kalkpentritaj muroj +fantomajn ombrojn. Mi repripensis pri ĉiuj strangaj okazintaĵoj de +ĉi tiu fantastika nokto, kiam la patrino revenis, mallaŭte dirante +kun pli ĝoja mieno: + +--Ŝi ekripozas nun. Dank' al Dio, la krizo forpasis kaj ni povas +esperi, ke ŝi estos savita; tamen la kuracisto promesis, ke li +restos ankoraŭ kelkan tempon, ĝis kiam ŝi dormos. + +Kaj dum ŝi boligis akvon por prepari tason da kafo, mi profitis la +okazon por demandi ŝin pri la teruraj bruadoj, kiujn ni aŭdis. + +--Ho, Sinjoro!--ŝi diris, sidiĝante apud la fajrejo--ni ankaŭ, ni +aŭdis la preterpasantan sangoĉaron kun ĝiaj inferaj ĉevaloj, +ĝiaj sonoradantaj katenoj. Ni ne kuraĝis rigardi tra la fenestro, +tio estus mortiga, sed ni preĝis por vi, kaj la Sankta Virgulino, +(danko estu al ŝi) aŭskultis nian preĝon permesante, ke vi atingu +nian dometon. Ni timegis, ke vi ricevos la saman sorton ol nia Siska +de la muelisto.... + +--Kio do okazis al ŝi? + +--Ĝi estas terura okazintaĵo, Sinjoro, kiun oni rakontis al mi dum +mia juneco. Estis festtago en la vilaĝo, dancmuziko ĉie sonoris +laŭ gaja takto. Dum tuta tago la gejunuloj senzorge kaj senlace +saltadis kaj kantadis pensante nur pri plezuro kaj ĝuo. En ĉiuj +gastejoj fluadis la ŝaŭmanta biero, ĉie regadis brua gajeco... +Tiunokte Siska de la muelisto, deksep-jara petola knabino, post la +danco hejmen reiris kun kelkaj gajaj gekunuloj. Ili kantis kaj saltis +ankoraŭ sur la vojo, kiam subite eksonoris la dekdua... kaj oni +aŭdis la bruegantan ruliĝadon de kvarĉevala veturilo. Ĝi pasis +tute proksime de la ĝoja bando. «Haltu, veturigisto!» ekkriis ia +junulo.--«Haltu!» rekriis la aliaj; kaj la petola Siska, pli rapide +ol penso, eksaltis sur la postan flankon de la veturilo, kriante: +«Jen! mi veturas hejmen!» kaj ŝi malaperis en la aleo de la +kastelo. Furioze, sovaĝe kuradis la ĉevaloj tra kampoj kaj +herbejoj, irante trifoje de la kastelo de Rhode ĝis la kastelo de +Kratenberg, kiu iam staris sur la monteto. Ĉiufoje propramove +malfermiĝis brue la pordegoj de la kastelo por enirigi la veturilon. +Brue ili fermiĝis: sed neniu krom la fantomaj rajdantoj povis +trapasi la sojlon. Siska vidis dum momento la luksan internon de la +ensorĉita kastelo... kaj ŝi falis de la veturilo. Matene vilaĝanoj +trovis ŝian sangmakulitan korpon sur la ponto antaŭ la pordego de +la kastelo de Rhode.... + +Dum la maljunulino rakontadis, la kuracisto kaj la patro estis +silente enpaŝintaj en la ĉambron kaj nun staris apud la fajrejo. Mi +estis tiel pripensema pro ĉiuj aŭditaj mirindaĵoj, ke mi eĉ ne +rimarkis ilian apudeston. + +La virino silentis, malfermis la antikvan kverklignan ŝrankon kaj +prenis siajn kvar plej belajn tasojn, kiujn ŝi plenigis por ni per +bonodora kafo. + +Ĉiuj eksidis ĉirkaŭ la fajrejo dum la doktoro kvietigis la +gepatrojn pri la farto de ilia filino, aldonante kelkajn konsilojn +pri la flegiloj uzotaj se ia nerva krizo reokazus. + +Nenion mi aŭdis pri tio ĉar, en siblado de l' vento, en la +kraketado de l' fajro mi aŭdis malproksime, malproksimege la +ruliĝadon de la sangoĉaro, la galopadon de l' ĉevaloj, la krakadon +de l' vipoj, la bojadon de l' hundaro; en la volviĝanta fumo mi +vidis nur suprenflugantajn fantomojn. + +La kuracisto rimarkis mian ekscitiĝon, ĉar li interrompis mian +revadon dirante iom ŝerceme: + +--Nu, amiko, ĉu la mastrino rakontis tiel timige kaj impresige la +historion de Rhode, ke vi sidas tie pripenseme, kvazaŭ vi dormus? + +--Efektive mi pripensas la strangaĵojn, kiujn mi aŭdis,--respondis +mi, kvazaŭ vekiĝante,--kvankam mi ne povas kompreni kia estas la +kaŭzo de tiuj sorĉaĵoj. + +--Ho, pri tio--diris la virino,--mi povas doni klarigojn al vi, sed +mia edzo pli bone tion rakontos ol mi, ĉar li estas pli klera. + +Kaj la maljunulo ekrakontis jene ĉi tiun legendon: + +--La barono de Rhode estis fiera arogantulo, kiu tiel pasie amis la +ĉasadon, ke certe por tiu ĉi plezuro li estus vendinta sian animon +al la diablo. Preskaŭ ĉiutage li ĉasadis kun multnombra sekvantaro +tra la senlima arbaro, kiu kovris la ĉirkaŭaĵon de lia kastelo. +Eĉ dimanĉe, tago al ripozo kaj preĝo dediĉota, li ne povis lasi +sian pasion, kaj malgraŭ la avertoj de lia kapelano[5] li rajdadis +kaj galopadis kiel dum la semajno. + +Ian dimanĉon, kiam li ree foriris frumatene, li estis promesinta al +sia kapelano, ke li ĉeestos la meson; sed aliparte li estis +postulinta de la abato, ke li ne komencu ĝin antaŭ lia reveno. Tiu +reciproka promeso, kvietiginte lian konsciencon, li freneze +trakuradis la nudajn kampojn kaj la vastajn arbarojn. + +Li ebriiĝis pro movo kaj bruo; kaj horoj post horoj forflugis +rapide. Jam aŭdiĝas en la malproksimo la sonorado de dek-unu batoj +sur la kastela sonorilego, kiu rememorigas al li lian promeson. Li +ekvolas hejmen reiri, ĉar laŭ eklezia regulo la meso estas +komencota antaŭ la dek-dua horo; sed je tiu momento jen saltas tra +arbetaro unu kaj du kaj tri leporoj. Rapide la barono trafos ilin kaj +poste hejmen iros. Sed rapidegaj estas la leporoj; ju pli rapidas +la barono, des pli vigle ili saltas, jen malaperante, jen +remontriĝante. Nun ili ŝajnas lacaj, senmove sidantaj sed, kiam +antaŭenvenas la ĉasisto, ree ili ekkuras... kaj kuras: dume pasas +la tempo. Ju pli nekapteblaj ili estas des pli obstina fariĝas +la ĉasisto... + +Sed subite--ĉu li bone aŭdas?--en la malproksimo, batoj de +sonorilego unu la alian malrapide sinsekvas. Dum momento surprizite +haltas la barono. Nun laŭvice sidas la leporoj starigantaj la +longajn orelojn kaj kvazaŭ aplaŭdantaj per la antaŭpiedoj kaj +voĉo mistera aŭdiĝas: + +«Saluton, Barona Moŝto, dank' al via pasio vi forgesis la meson! +Altsalutas vin Satano! Nun rapidu kaj kuru... sed vane!...» + +Kolerego tremigas la baronon, li incitas per spronoj sian ĉevalon +kaj galope alrajdas hejmen, malbenante la diablon, kiu malice pekigis +lin. Tamen, li estis ordoninta al la abato ke li atendu, kaj ĉi tiu +obea devas, obei malgraŭ ĉiuj leĝoj.... + +Li trapasas la leveblan ponton kaj la blazonornamitan pordegon. Ĉio +silentas, lia koro forte batas pro eksciteco, li tremas, ĉar neniu +ŝajnas atendi lin. Li desaltas de sia ĉevalo; armilojn portante li +trapaŝas la korton, eniras en la kapelon. Tie genufleksas ĉiuj liaj +servistoj, kaj ĉe l' altaro staras preĝante la abato. Sanga nubo +preterflugas liajn okulojn, li streĉas la brakon kaj... pafo bruega +skuas la aŭdantojn. Sur la altaron falas la malfeliĉa ofero de la +venĝema kaj peka barono.... + +De tiu tempo dum noktoj ĉirkaŭ la Mez-Aŭgusto fantomaj ĉevaloj +trakuras la kampojn sonorigante armilojn, nigraj hundoj +ĉirkaŭsaltas, sangmakulita ĉaro, en kiu aŭdiĝas plendaj ĝemoj, +brue ruliĝadas sur la ŝtonvojo. La tuta bando rajdadas, galopas +trifoje de la kastelo de Rhode ĝis la loko, kie staris iam la +kastelo de Kratenberg, kie loĝis la potenca ĉaskunulo de la barono +de Rhode. + +Oni certigas, ke nur la terura vido de tiu infera rondo sufiĉas por +mortigi la plej maltimemajn kaj, ke ĉiu, kiu malfeliĉe troviĝas +sur la vojo, estas kuntrenata ĝis la kastela pordego.... La +maljunulo silentis kaj siavice la kuracisto ekparolis al mi: + +--Se plaĉas al vi, amiko, ni kune vizitos morgaŭ la kastelon, +ĝiajn vastajn salonojn kun ornamitaj plafonoj kaj altaj skulptitaj +kamenoj, ĝian kvinetaĝan gardoturon, ĝiajn misterajn kelojn kaj +malliberejojn; kaj la farmisto montros al ni la gotikan kapeleton, +kie kuŝas ankoraŭ sur la altaro la ĉifita mesornamo de la kapelano +apud la sangmakulita meslibro, kiu restis tie de la tago, kiam okazis +la sanga dramo. La kruela barono de Rhode mortis baldaŭ sen +heredontoj kaj de tiam neniu, krom strigoj kaj vespertoj, volis +ekloĝi en la fantomvizitata kastelo. + +Tiel parolinte la kuracisto leviĝis kaj senbrue direktiĝis al la +ĉambro de la malsanulino. + +--Ŝi pace dormas,--li diris.--Mi opinias, ke nun ni povas hejmen +reiri. + +Ni eltrinkis nian tason, premis la manon de la gemaljunuloj, la +kuracisto promesis reveni la morgaŭan tagon kaj ni foriris. + +La ĉielo estis denove sennuba, la jam subiranta luno ankoraŭ hele +brilis: nia lanterno ne utilis plu. + +Kvankam noktmezo jam pasis de preskaŭ du horoj, ni tamen ne deziris +reiri laŭ la plej mallonga vojo, kaj tiufoje ni enpaŝis la +ŝtonvojon. + +Trairinte la vilaĝon de Rhode, kamparana veturilo, venanta el flanka +vojo, preterpasis nin. La veturigisto salutis la doktoron per +amika:--Bonan nokton! Sinjor' Doktoro. + +--Bonan nokton, Petro! + +--Ĉu vi iras hejmen? Kunveturu! Restas du lokoj en mia veturilo. + +--Dankon, mastro Petro, mi akceptas,--diris la kuracisto,--ĉar ni +jam sufiĉe marŝadis tiunokte. + +La veturilo haltis, ni supreniris kaj prenis lokon inter la korboj +plenaj je fruktoj kaj legomoj. + +--Jen,--diris al mi ŝerceme la kuracisto kiam reekruliĝis la +veturilo,--nun vi veturas per la sangĉaro, ĉar mastro Petro estas +«la farmisto de la kastelo de Rhode». + +Je tiuj vortoj mi nevole ektremis, sed la kuracisto ŝajnis ne +rimarki tion; kaj sin turnante al la veturigisto li demandis: + +--Kien vi iras tiel frumatene jam venanta de la kastelo? + +--Mi veturas al la ĉiusemajna foiro de Loveno,--respondis Petro. Mi +deziras alveni inter la unuaj kaj, ĉar la vojo estas sufiĉe longa, +mi devas forveturi nokte. Eĉ hodiaŭ mi estus volinta forveturi jam +pli frue sed malagrabla okazo malhelpis tion: kiam mi estis jungonta +la ĉevalparon la tirĉenoj rompiĝis kaj la bestoj sin sentante +liberaj forkuris tra la aleo. La hundoj bojante persekutis ilin kaj +tiuj de la najbaraĵo brue respondis al ili.... Estis infera +bruego!... Ni malfacile haltigis miajn ĉevalojn, kaj mi devis +klopodi sufiĉe longe por rebonigi la ĉenojn. Tiel okazis, ke ne +estis eble forveturi plie frue. + +Interparolante la tempo rapide pasis kaj baldaŭ ni haltis antaŭ la +gastejo, kie ni malsupreniris, dankante nian okazan kondukinton. + +La kuracisto deziris al mi bonan nokton, aldonante, ke la kvietiga +proza rakonto de Mastro Petro kredeble sufiĉus por malensorĉigi min +pri noktaj fantomoj. + +Preminte mian manon li hejmen iris. + +Mi supreniris al mia ĉambro sed malgraŭ lia diro, mi ne sentis emon +por ekdormi, ĉar la miraj rakontoj tro influis mian cerbon kaj la +okazintaĵoj tro profunde trafis mian imagon.... + +Mi ekbruligis mian lampon, sidiĝis apud mia tablo kaj ekskribis ĉi +tiun rakonton. + + D-ro Raym. Van Melckebeke. + + +PIEDNOTOJ: + +[4] _Hageland._--Nord-orienta parto de provinco Brabant, en +Belgujo, inter la urboj Louvain, Diest kaj Tirlemont. + +[5] _Kapelano._--flandre: kapelaan; germane: _kapellan_; +france: _chapelain_; angle: _chaplain_.--Kapelano estas abato, kiu +faras meson en privata kapelo. + + + + +DUA MENCIO + + +LA STATUO DE ZAMENHOF + + +LA TEMPVETURILO + +Profesoro Stelverdo ĵus finis sian skribadon. + +Morgaŭ li faros paroladon pri Esperanto antaŭ la Literatura Klubo, +kies ano li estas. Malfrue li laboras, verkante elokventan tezon, +ĉar li intencas elkonvinki sian aŭdantaron, ke antaŭ ĉio la kara +lingvo disvastigos la belaĵojn de la literaturo tra la mondo, donos +al la reĝoj de beletristiko pli da fideluloj, ol ili iam antaŭe +havis, kaj, en tempo pli-malpli longa, naskos rason de geniuloj +kompare kun kiuj, la mortintaj verkistoj ŝajnos pigmeaj, malfortaj +kaj malspritaj. Gravege estas, ke lia parolado bone sukcesos por +gajni la aprobon de la kleruloj en la universitato Kamponto, kie +Profesoro Stelverdo sin okupadas. + +Tie ĉeestos la estro de l' universitato, D-ro Sekpolvo, dormema +konservativulo, kiu malŝatas ĉion novan. Li eĉ edziĝis je maljuna +sinjorino. Nu, multe da malnovaj aĵoj estas ŝatindaj,--ekzemple, +bona vino, libroj legitaj ĝis parkereco, amataj amikoj,--sed antaŭ +ol mi kondukus al la poredzeca altaro grizharan ostulinon, mi... nu, +mi humilege petus senkulpigon, aŭ preferus ekzilon en Barbaregujo. +Sed malgraŭ siaj fantazietoj kaj amo al antikvaĵoj, D-ro Sekpolvo +estas kleregulo, kiu havas multe da influo inter la scienculoj. Se +nur Profesoro Stelverdo povos lin konvinki, ke Zamenhof nur elsekvis +la principojn de Bacon, aŭ preferinde de Pitagoro, ĉio estos bona. + +La lampo en la profesora ĉambro lumis malhele; la fajro brulis +duberuĝe, ankoraŭ disĵetante, antaŭ ol ĝi estingiĝos, komfortan +varmon. En tiu noktmeza horo la senbrueco, kutima en la ĉambraro, +kie loĝadis la profesoro, estis pli observebla ol ordinare. Li levis +sin de la skribtablo kaj lasis sin fali sur brakseĝon antaŭ la +kameno, primeditante sian temon por ĝin fiksi bone en sia memoro. +Sur la kamenbreto la horloĝa pendolo batetadis ritme, ritme, ritme. +Ĝia sonado, meĥanike konstanta, trankviligis lian lacan cerbon; la +remburita seĝo donis dolĉan ripozon al liaj membroj; la malhela +lumo disverŝis preĝejan pacon, kaj en la dormiga varmo de la +terkarba fajro la muskoloj de la profesoro malstreĉiĝis. + +Nenia trairanto tra la kvarangula ĝardenplaco, sur kiun la fenestroj +de la kolegiaj konstruaĵoj elrigardis, vekis el ĝia kvieteco la +senmovecon de la nokto; nenia bloveto ŝancelis la folion +lastrestantan sur la branĉo, kaj eĉ la striaj nubetoj baris la +radiojn de la luno serene rajdanta en la nigrablua ĉielo, kvazaŭ +por malhelpi ian maltrankviligan influon. + +Ŝajnas, kvazaŭ ĉio simpatie volus ekdormi; eĉ la horloĝo +daŭrigis sian tiktakadon pli kviete, sed ĉiam ritme, ritme, ritme. +La profesoro senkonscie adaptis al ĝia unutona sonado vortojn, +vortojn, vortojn; senenergie kaj nelaŭte li elparolis la bonekonatan +himnon de l' Espero: + + Forte staras muroj de miljaroj + Inter la popoloj dividitaj; + Sed dissaltos la obstinaj baroj + Per la sankta amo disbatitaj. + Nia diligenta kolegaro + En laboro paca ne laciĝos + Ĝis la bela sonĝo de l' homaro + Por eterna ben' efektiviĝos. + +--Vi do parolas Esperanton,--ekdiras voĉo devenanta de malantaŭ la +balanciĝanta kapo de la profesoro. + +Surprizite, la profesoro sin turnas malantaŭen, por vidi, kiu +parolas, kaj tuj lia surprizo fariĝas mirego. El kie venas la +parolinto? Kiu li estas? Kion li volas? Ĉu ŝtelisto? La profesoro +restas muta pro mirego, ĉar neniam antaŭe li vidis tian homon. + +--Mi aŭdis esperantajn parolojn, kaj tial mi haltis,--klarigis la +novalveninto.--Ne miru, ne timu, ne ataku min,--li rapide aldonis, +ĉar la profesoro eksaltis kaj subite ekprenis fajrferon.--Havu +paciencon, kaj mi klarigos ĉion. + +La profesoro, iom hontanta pro sia momenta kuraĝmanko, kaj pensante, +ke estas neeble, ke Esperantisto havus malbonajn intencojn, +respondas: + +--Tio ĉi estas nepardonebla altrudo. Kiel vi venis en mian privatan +ĉambron, kaj kial mi ne devas tuj vin forpeli? + +--Sinjoro, mi petas, ke vi ne agu tro rapide. Kompleze bonvolu min +aŭskulti. La klarigo, kiun mi volonte al vi faros, estos longa kaj +malfacila, sed, mi certigas vin, vi bedaŭros nek la tempon nek la +toleremon, kiujn mi petas, ke vi donu al mi. + +La profesoro, en la daŭro de tiu ĉi parolo, observis, ke lia +vizitanto sidas sur ia maŝino, malsimpla amaso da metalaj +radoj,--malgrandaj radoj, verdaj kaj purpuraj kun masivaj periferioj. +Kiel ĝi venis tien tra fermita pordo, tiel subite, tiel senbrue, li +ne povis diveni. La malhela lamplumo ne ebligis, ke la profesoro +ekzamenu la detalojn, sed evidentiĝis je l' unua ekvido, ke tio ĉi +li havas eksterordinaran okazon. La voĉo aŭdata estas ekstreme +belsona, kaj la maniero de la parolanto tre ĝentila, kvazaŭ li +dezirus krei bonan impreson tamen tute sen troservemo. La kolero de +la profesoro, kiu sekvis lian unuan miregon, formortis; lia scivolo +ekscitiĝas; jen estas problemo ja solvinda. Sed kiel komenci ĝian +solvon ne estas facile diveneble. Jen homrajdata maŝino envenas +nokte en fermitan ĉambron! Korpa homo parolanta Esperanton, kune kun +metala maŝino videbla, tuŝebla! Tio estas nek sonĝo nek fantomo. +Eĉ Flammarion[6] mem ne povus tion klarigi. Ĝi transpasas +teosofismon, spiritualismon kaj Flammarion'ismon kunmetitajn! Multaj +kontraŭemaj sentoj interbatalas en la cerbo de la profesoro: +konfuzo, mirego, timo, admiro, dubo, sciamo; tamen super ĉio ekregas +konvinketo, ke tiu, kiu parolas Esperanton, estas amika kaj +konfidinda. Jes! li ne dubos plu; li fidos je si; «la domo de anglo +estas lia kastelo», li timos nek fantomon nek diablon, des malpli +Esperantiston, eĉ se tiu ĉi ekaperus el la tombo mem! + +Sin fortikiginte per tiaj pensoj, la profesoro demetas la fajrferon; +li sin armos per racia argumentado anstataŭ per fera batilo. Se +necese, li rompos la kapon de la trudinto per skolastika rezonado, +prefere ol per vulgara kuireja ilo. + +--Sinjoro,--li diras malvarme,--pli ol klarigo estus bezona, se tio +ĉi estus simple neinvitita entrudo, sed ĉar ĝi ŝajnas +nekomprenebla mistero, mi atendos pacience, ĝis vi dispelos la +mallumecon de mia kompreno. + +--Per tiuj vortoj mi rekonas vian profesoran ĝentilecon kaj +lernamon. Vi ekspertas ion, vi nescias kion; vi nomas ĝin mistero de +vi ne komprenebla, kaj samtempe vi ne volas ĝin antaŭjuĝi. Mi ne +deziras, mi ne petas plion. Sen plua antaŭparolo, nur dankante vin +por via komplezo, mi desaltos de la selo kaj tuj enprofundiĝos en +mian temon. + +Konformigante la movon al la intenco, la novetrovita Esperantisto +antaŭenvenas. + +--Tiu maŝino,--li diras,--estas provaĵo. Mi elpensadas +pliperfektigotan maŝinon, kaj dume mi faris unuan provon por +certiĝi, ĉu ĝi taŭgas. Ĝi funkcias sufiĉe bone, sed mi opinias, +ke mi povos plibonigi ĝin post mia unua eksperimento. Vi vidas tiun +ĉi ciferplaton, (kiel malluma estas la ĉambro!) ĝi sciigas min, ke +ni estas en la jaro 1906. Ĉu tio estas konstatebla? + +--Jes,--respondas la profesoro, kun demandantaj okuloj. + +--Bone! Kiam mi ekveturis mi diris al mi: mi reiros ĝis ĉirkaŭ +1900, ĉar antaŭ tiu jaro, diras niaj historiistoj, ne multe da +Esperantistoj ekzistis, kaj, krom angla, mi ne scias alian lingvon. + +--_I, too, am English_ (mi ankaŭ estas anglo),--interrompis la +profesoro,--_Pray, let us continue our conversation in our +mother-tongue_. (Mi petas, ni daŭrigu nian interparoladon en nia +patrinlingvo.) + +--Ha! Ha! vi uzas la literaturan lingvon de la Viktoria +epoko,--ridante respondis la vizitanto,--kiun apenaŭ mi komprenas. +Mi estas metalurgiisto kaj meĥanikisto, kaj mi tute ne klopodis pri +literaturaj aferoj. Nia ordinara, nuntempa lingvo tre diferenciĝas +de la lingvo de Carlisle kaj Spencer[7]. Pro la ĝenerala akceptado +de Esperanto, oni trovus la lingvon de vi parolatan nur en la libroj +de la studistoj de la literaturo. Pri la vorto, la litero kaj la +elparolado, nia lingvo jam de longe tre aliiĝis, ĉar, unue, la +Usonanoj[8] reformis la ortografion laŭ la elparolado, kaj, due, la +vortoj uzadataj de la tiama burĝaro kun ilia elparolado estas komune +alprenitaj. Do, kun via permeso, mi daŭrigos en Esperanto. + +--Kiam mi vidis, do,--la obstina Esperantisto daŭrigis,--ke la +montrilo de mia maŝino alproksimiĝas al la difinita dato, kaj mi +aŭdis parolon en mia kutima lingvo, mi pensis, ke estus saĝe, ke mi +haltu ĉe tiu oportuna okazo. Tiel mi faris, kaj jen mi estas, en via +ĉambro, neatendite, neinvitite, kaj,--li aldonas ridetante,--laŭ +via plaĉo, elpelote. + +Apenaŭ duonkomprenante, la profesoro demandas al si: «kia homo +estas tiu ĉi? Ĉu lunatikulo? Laŭ lia konduto, ne; laŭ liaj +absurdaĵoj pri angla lingvo, kredeble jes. Mi igos lin paroli pri +lia maŝino, kaj poste ekscios, kion fari.» + +--Sinjoro,--ekdiras la profesoro,--la gastameco malpermesas, +ke mi vin elpelu. Mi estas fraŭlo kaj sola; do via ĉeestado +plezurigos al mi. Via maŝino interesas min. Diru, mi petas, kia ĝi +estas, ĉar al mi ĝi estas tute stranga. + +--Ne sole al vi,--respondas la fremdulo,--sed al ĉiu. Ĝi estas nove +elpensita. Mi nomas ĝin la tempveturilo. Mi petas, ke vi vin pretigu +kontraŭ granda surprizo, ĉar tio, kion mi diros al vi estos +miregiga. _Vi_ vivas en la jaro 1906, _mi_ vivas en la jaro 2059.... + +--Neeble! Tute neeble!--la profesoro ekkrias. Nun li havas la +ŝlosilon, kiu malkaŝos la misteron; la sinjoro estas frenezulo. + +--Pardonu min,--daŭrigas S-o Estontulo, (tiel mi lin nomos),--mi +petis, ke vi vin preparu kontraŭ granda surprizo. Vi opinias, ke mia +maŝino estas strangaĵo, sed antaŭ ol mi finos mian klarigon vi +pensos, ke mia historio estas centoble pli stranga. Mi insiste petas, +ke laŭ via promeso, vi prokrastu vian juĝon ĝis la fino. + +--Sendube vi jam vidis,--S-o Estontulo aldonas post paŭzo,--tupon +turniĝantan, tiel rapide, ke ĝi ŝajnas senmova. Plie, la radioj de +rapidege ruliĝanta rado fariĝas nevideblaj. Ĉu, do, vi ne povas +figuri al vi solidan korpon turnatan tiel rapidege, ke ĝi ankaŭ +fariĝas nevidebla? Eĉ se, pro manko de potenco sufiĉe forta, vi ne +jam tion vidis, tamen tion vi povus imagi, ĉar vi, scienculo, scias, +ke sub la ĉielo ekzistas multaj aferoj, pri kiuj la filozofoj neniam +revis. Kio okazas, do, ĉe tia solida korpo tiel rapidege kaj +nevideble turniĝanta? Ĉu ĝi ne trapasas tra la daŭro de la tempo, +kvankam ĝi mem ŝajnas senmova kaj nevidebla? Nu, do, atentu tion +ĉi (mi esperas, ke mi ne vin ĝenas), kiam oni estas en ekspresa +vagonaro, oni ŝajnas esti senmova, kaj la ĉirkaŭaĵoj +preterkuradas. Tiel simile estas ĉe la solida korpo jam pridirita; +se oni rajdus sur ĝi oni estus nevidebla kaj senmova, kaj la +tempdaŭro, tra kiu oni pasus, ŝajnus preterkuri proporcie laŭ la +rapideco de la aksturnoj de la korpo. Jen vi havas la ĝermojn de la +bazaj principoj, laŭ kiuj mi konstruis mian maŝinon. Sed, se mi ne +estus eltrovinta du novajn metalojn kun eksterordinaraj reciprokaj +proprecoj por produkti rapidegan movon, (vi vidas ilin, tie en la +maŝino: unu estas la verda; la alia, la purpura), la elpensado de +mia tempveturilo ne estus ebliĝinta. Tiel okazis, ke mi, homo de la +tria jarmilo, povas paroli kun vi, kiu vivadas en la dudeka jarcento. + +La profesoro rerigardis la vizitanton por legi en liaj trajtoj lian +karakteron. Li ŝajnas afabla kvankam regema, serioza, sed ne sen +bonhumoro; prudenteco kaj inteligenteco elradias el lia masiva frunto +kaj brilaj okuloj. Li kaj lia tempveturilo estas egale enigmaj. Tamen +la profesoro konkludas: «neniu krom frenezulo povas paroli tiajn +sensencaĵojn». + +--Sinjoro,--daŭrigas Estontulo,--dufoje en viaj pensoj vi nomis min +frenezulo. Mi pardonas vin pro via neevitebla nescio,--li aldonas kun +dolĉa maniero, supera, sed tute sen aroganteco,--sed permesu, ke mi +vin avertu, ke en mia epoko la psikologia scienco jam tiagrade +antaŭeniradis, ke mi kapablas iom koni pensojn neelparolatajn, +precipe kiam ili estas intensivaj. Gardu, do, viajn pensojn, tiel +same, kiel vi atentas pri viaj paroloj. + +Profesoro Stelverdo ne povis digesti tiun ĉi sciigon, kaj +plicertiĝis, ke lia vizitanto estas forkurinto el ia lunatikejo. Li +ekserĉis rimedon por elpeli tiun ĉi, kiu tiel facile parolas pri +neeblaj fifantaziaĵoj. La strangulo, eksentante la novan manovron, +rekomencas la atakon de alia flanko. + +--Sinjoro, mi ekvidas, ke vi ne estas preparita por la konvinkiĝo +per la teorio, sed feliĉe mi alportis kun mi konkretaĵon, kiu nepre +min pravigos. Mi ne parolos plu pri mia maŝino, ĉar mi ne povas +permesi, ke vi ĝin ekzamenu. Ĝi estas nove elpensita, kaj mi ne +volas, ke iu antaŭprenu la gloron, kiu propre apartenas al mi. Alie, +la maŝino mem, la ido de mia longa laborado, pruvus, ke mi diras la +veron. Sed mi montros al vi ion alian. + +S-o Estontulo sin turnas al la maŝino, el kiu li elprenas nigran +skatolon, kiun li prezentas al la profesoro. En ĝi estas du +vitraĵoj por la okuloj, kaj el la flankoj eliras kaŭĉuka tubo kun +tuberformaj finiĝoj. + +--Tiu ĉi aparato,--klarigas la neelpelebla vizitanto,--iom similas +je la kinematografo konata de vi. Sed ĝi estas multe pli oportuna, +pli taŭga; plie, ĝi videbligas ne nur la vidaĵon laŭ ĝia natura +koloro, sed ankaŭ aŭdebligas la aŭdaĵon. Per ĝi oni povas vidi +kaj aŭdi ĉion, kio okazas en la mondo. + +--Eble eĉ flari ankaŭ,--la profesoro interrompas ironie. + +--Ne, ĉar pro neuzado, la flarsento de la homo preskaŭ ne ekzistas. +Tamen ni havas ilon, kiu plifortigas odorojn, tiel same, kiel la +mikroskopo pligrandigas objektojn. + +--Sed ĉu vi ne trodiras pri via aparato? Kiel, ekzemple, vi povas +vidi tion, kio okazas ĉe la antipodo? Tio ne estas ebla. + +--Sinjoro, tio estas efektive tiel ebla, kiel per la telefono vi +povas aŭdi la homan voĉon transoceane. Sed ni ne diskutu pri la +afero, la horo tre malfruiĝas, ni provu ĝin. Tenu la skatolon +antaŭ la okuloj; rigardu tra la vitraĵo; kion vi vidas? + +--Mi vidas urbon nekonatan de mi; la placo estas ornamita +per multaj flagoj kun verda stelo en la angulo. Supre de la domoj +naĝas centoj da aerveturiloj; en ili estas homoj. La aerveturiloj +estas sen balono kaj ŝajnas perfekte direkteblaj; ili sin aranĝas +laŭ rondo. Sur la placo estas io tegita. Kio estas? Pardonu, ke mi +ne kredis vin. + +La humileco de la profesoro estis kompatinda. Lia skeptikeco +foriĝis. Lia sintenado elmontris, kiom li bedaŭras sian nekredemon. +Li ekkonis, ke antaŭ li staras superulo, pli klera, pli sperta ol +li; iu, kies ŝuagrafon li estas neinda malhokumi. + +S-o Estontulo premis butonon de l' aparato; li ne ŝajnis rimarki la +aliiĝintan konduton de sia gastiganto. + +--Tio ĉi estas nur enkonduko,--li diris.--Mi haltigis la aparaton, +kaj antaŭ ol mi ĝin remetos, mi klarigu. Kiam mi ekveturis, mi +sciis, ke neniu min kredos. Do, ĉar mi intencis halti ĉirkaŭ la +1900a jaro, mi kunprenis kun mi vidaĵon de hodiaŭa okazintaĵo, t. +e. je la 15 de Decembro 2059, okazintaĵo, kiu tre interesos la +fruajn Esperantistojn. Hodiaŭ oni maltegis la statuon de Zamenhof en +Bjelostoko. Vidaĵo de l' okazo nepre konvinkos la nekredemulojn, ke +efektive mi estas sur la tero hodiaŭ je la 15 de Decembro 2059. Vi +vidos tion, kio okazis, kaj ankaŭ vi aŭskultos la paroladon de +Aleksandro Romanofo, kiu prezidis ĉe la maltega ceremonio. Oni +elektis lin, ĉar li estas praprafilo de la imperiestro, kiu regnis +en Rusujo, kiam Zamenhof naskiĝis. Sed estas necese, ke mi reiru tuj +al mia propra epoko; la horo estas tre malfrua, kaj eĉ ni en la tria +jarmilo bezonas dormi. Mi lasos kun vi la aparaton, kiun oni nomas la +malproksim-vidilo. Mi instruos vin, kiel oni ĝin uzas, kaj revenos +morgaŭ je la sama horo por aŭdi, kion vi pensos pri la viditaĵo. + +--Mi dankas vin,--respondas Profesoro Stelverdo,--la rendevuo tre +konvenas por mi. Mi estos tute libera. + +Per rapidaj moviĝoj S-o Estontulo tuŝis la diversajn pecojn de l' +aparato, klarigante kiel ĝi funkcias, kiel oni ĝin alĝustigas. +Poste li saltis sur la selon de sia tempveturilo; kelkaj krakadoj +aŭdiĝas; la radoj ekturniĝas. La vizitinto, kune kun la maŝino, +komencas vibri kaj fariĝi malfacile videbla; ili ŝajnas kvazaŭ +ombro, kaj tuj poste malaperas. El la aero venas la voĉo de la +foriranto; ĝi havas sonon plimalfortiĝantan, kiel la fajfo de +lokomotivo eniranta en tunelon: + +--Ĝis revido,... ĝis mor...g....aŭ!--ĝi diras, kaj la profesoro +restas sola. + + +LA MALPROKSIM-VIDILO + +Sola? jes, sola, se oni povas alskribi solecon al tiu, en kies cerbo +tumultego da interplektiĝantaj pensoj traturniĝadas. + +Kara leganto, verŝajne vi vidis iam la maron, la vastan, senliman +maron, la bluan maron ridetantan en ĝia somera beleco. Ĝi (preskaŭ +mi skribis: ŝi) ridetas al vi, elĵetante al vi el sia lazura +supraĵo riĉon da oraj lumeretoj, tiel same kiel amrigardetoj el la +okuloj de via ĉarmulino; ĝiaj ondetoj plaŭdantaj, tiel same kiel +ŝmacetaj kisoj, diradas pri plezuro kaj plena ĝuo sen penso pri la +estonteco; la freŝeco ozonplena de ĝiaj saletaj ventetoj similas je +la parfumita spiro de l' amatino via, al vi donante novan vivon kaj +forton. Ha! la koketulino! ĝi ne estas ĉiam tiel aminda; kiel la +logema virino, ĝi havas siajn kapricojn kaj modojn. Sed ĉu vi iam +vidis la vintran maron en ĝia sovaĝeco? Krom tiuj, kiuj +malsupreniras al la maro en ŝipoj kaj vidas la mirindaĵojn de l' +profundo, la plejmulto ne konas la maron, kiam decembra uragano levas +la akvojn ĉielen. Tiam la ondegoj senĉese sin ĵetadas sur la rokan +bordon, ĉasante unu la alian, batante kaj rebatante, sin +sursaltante, formanĝante, englutante kun reciproka furiozeco, +rulante la ŝtonojn kun terura bruo, disrompante la krutaĵojn, ĝis +la akvo dissolviĝas kaj vaporiĝas en ŝprucaĵon kaj ŝaŭmon, nur +por tuj rekomenci sian ĉiaman bataladon. + +Simila uragano movis la pensojn kaj emociojn de Profesoro Stelverdo +ĝis la fundo. Supernaturaj estis egale la eniro kaj eliro de la +vizitinto, spite de liaj kvazaŭsciencaj klarigoj. La akademia +sereneco ne kutimas renversiĝi per tiaj eksterordinaraĵoj; facile +estas kompreni do, ke Profesoro Stelverdo estis superkonfuzita. + +Kiel ofte, kiam oni estas en la mezo de gravega kaj urĝa afero, ia +bagatelo, ia triviala penso trudas, kaj postulas la atenton. Sir +Thomas More, bona kaj justa, mortkondamnita, starante sur la +eŝafodo, metante la kapon sur la ŝtipon, demovis sian barbon de sub +la kolo, dirante al la ekzekutisto apudstaranta kun la hakilo preta +por la mortdononta frapo: «ne dishaku mian barbon; domaĝe estus, ke +ĝi difektiĝu, ĉar vere ĝi ne ofendis». Simile, dum la morala +renversiĝo de nia profesoro, subita penso trairis tra lian kapon. +«Mizerulo!» li ekkriis, «ve al mia angla malfruema saĝo! Jen +mirakla vizitanto el ia nekonata lando, kaj mi tute forgesis lin +regali. Eĉ mi minacis kaj insultis lin! Kion li pensos pri mi? Ke mi +estas sovaĝulo? Ke ni en la dudeka jarcento estis barbaroj sensciaj? +Sed ho ve! la bedaŭro estas senutila. Mi nur esperas, ke li konos, +ke la ekstrema strangeco de la renkontiĝo konfuzis ĉiujn miajn +pensojn kaj senigis min je la plej ordinara ĝentileco. Vere mi +nescias, ĉu mi staras surpiede aŭ surkape! Kiam li revenos, mi +penos pruvi al li, ke...». + +Lia rigardo refalis sur la malproksim-vidilon, kiun ankoraŭ li +portis en la mano, kaj la scivolo supervenkis la bedaŭron. «Tio ĉi +almenaŭ restarigos mian kredon», li diris, «aŭ male. Mi ĝin +ekprovos». + +Li almetis la kaŭĉukajn tubojn al la oreloj, trarigardis la +vitraĵojn kaj ekfunkciigis la aparaton tiamaniere, ke ĝi iru iom +malrapide. Jen, kion li observis. + +Antaŭ la okuloj vidiĝas la tuta urbo. Estas kvazaŭ la observanto +starus sur altaĵo aŭ eble sur turo. Ha! nun ni povas konjekti, kie +ni lokiĝis; certe, sur aerveturilo, rigardantaj la urbon de supre +kaj je oportuna proksimeco. Sed kia urbo! Tian Zamenhof mem neniam +vidis; li ne rekonus sian naskiĝurbon, la lokon, kie li pasigis +siajn knabjarojn; kie li staris silente, senmove, aparte de siaj +kunlernantoj, ne partoprenante en iliaj ludoj, tamen sopirante al +kunuleco kun ili, doloroj kaj esperoj kontraŭbatalantaj en la koro, +turmentate de granda ideo formiĝanta en sia cerbo. Ne, li ne rekonus +tiun ĉi urbon, ĉar rusan karakteron ĝi tute ne havas. Oni nescius, +ĉu oni estas en Parizo aŭ Bagdado aŭ Valparajzo; la domoj estas +konstruitaj laŭ nenia nunekzistanta tipo. Belegaj ili estas, eĉ +grandiozaj; gracio kaj daŭreco, arto kaj fortikeco kuniĝas laŭ +kunakordaj proporcioj. Koloro, formo kaj materialo, ĉiuj egale +perfektaj, kunmiksiĝas por fari ĉarmegan eksteraĵon; kompreneble +la arĥitekturistoj zorgis, ke liaj bonegaj konstruaĵoj estu tiel +ornamaj kaj taŭgaj interne, kiel estetikaj ekstere. Feliĉuloj, kiuj +tie enloĝadas! + +Sub la radioj de la norda suno, en la klara frosta aero, ĉio +ekbriletas hele. La neĝkovritaj stratoj preskaŭ blindigas nin, tiel +blankaj ili estas! La sunlumo rebrilas de miriadoj da glacikristaloj, +kiel multego da fajreroj. La malvarma freŝeco de l' atmosfero +saltigas la sangon en la vejnoj, komunikante al ĉiu sentojn +plezurajn kaj feliĉajn. En la larĝaj stratoj, lokitaj regule sed +por bela efekto, oni vidas amason da homoj, kies gajemaj vizaĝoj +elmontras la ĝojon en la koro. Ĉien rapidas glitveturiloj. Ha! ili +estas sen ĉevaloj; tra la stratoj ili rapidegas, multe el ili laŭ +unu direkto. La veturantoj rigardas per viglaj okuloj la stratnomojn, +skribitajn pole kaj Esperante sur la domoj. Jen «Strato Zamenhof»! +Ĉu estas eble, ke la Majstro iam loĝis en tiu strato? Ha! jes, +sendube! vidu tiun tabuleton: + + Tie ĉi naskiĝis, la 15 de Decembro 1859, + Lazaro Ludoviko Zamenhof, + aŭtoro de la lingvo esperanto. + + «Malamikeco de la nacioj falu, falu; jam estas tempo». + +La vera alpilgrimejo! Estas preskaŭ neeble ĝin preterpasi, ĝin +forlasi, tiel ĝi altiras al si adoreton. Sed ni ne povas haltadi +tie; almovo tra la stratoj al ia centra punkto tiras nin kun si. Ni +sekvu ĝin! Piedirantoj, glitveturiloj, aerveturiloj, eĉ kelkaj +ĉevalrajdantoj kaj ĉevalveturiloj (tiuj ĉi ŝajnas kuriozaj +postvivantoj el la antikveco) kuncentriĝas al la placo. Signalo +aŭdiĝas! Rapidu, rapidu, ni estos tro malfruaj! Ĉio estas agemeco, +akcelo, eksciteco, konfuzo! Aŭskultu! Forta voĉo sonas, kiel +trumpeto; iu kriegas mallongajn ordonojn, klare kaj difine. Tuj la +ĥaoso fariĝas ordo. La placo mem pleniĝas per la amaso; sur ĉiu +balkono staras multaj atendantoj; ĉia niĉo, kie unu povus trovi +lokon, estas okupata. En la aero grandegaj veturiloj larĝigas siajn +flugilojn; centope ili sin ordigas tiamaniere, ke ĉiu povas vidi la +spektaklon. + +Tuj poste, unu el ili malsupreniras. La heraldo ekkriegas; vidu, li +uzas specon de megafono. Ĉiu el tiu multego aŭdas perfekte lian +voĉon. Li anoncas, ke Aleksandro Romanofo, kies praavoj regnis en +tiu ĉi parto da la terglobo, kiam Zamenhof memvole oferis la plej +bonajn jarojn el sia vivo por Esperanto, estas speciale delegita por +paroli la panegiron. + +Nenio, nek uniformo, nek oficsigno, distingigas la oratoron de la +cetero de l' alestantoj; tie li staras, simpla homo, kies meritoj aŭ +malmeritoj dependas sole de li mem, de lia kapableco aŭ manko de +kapableco. Oni juĝos lin laŭ liaj faroj. En la antaŭparton de la +aerŝipo li venas, kaj ekprenante megafonon, li komencas paroli. + + +LA PAROLADO DE ALEKSANDRO ROMANOFO + +Hodiaŭ ni festas la naskiĝon de unu el la elektinduloj de la +homaro. Antaŭ ducent jaroj, je la 15 de Decembro, 1859, naskiĝis en +tiu ĉi urbo Lazaro Ludoviko Zamenhof, kies statuon mi baldaŭ +maltegos. + +Al li ni ŝuldas nekalkuleblan ŝuldon; de li ni ricevis senprezan +donacon; per li la kapabloj de la homaro netakseble multobliĝis. + +La mondo tre bezonis lin; tamen, kiam li sin ekprezentis, tiu sama +mondo lin blinde ignoris. + +Jes, la mondo tre bezonis lin. Dum la jarcento, antaŭ ol li +naskiĝis, la interrilatoj spiritaj, moralaj, materiaj, de homo kun +homo, jam multoble kreskis. La relvojoj ŝpinis araneaĵon sur la +karto geografia; sur la libervojo de l' oceano glitis multego da +vaporŝipoj; la telegrafo metis zonon ĉirkaŭ la globo, plirapide ol +sinjorino surmetas la sian sur la talion. Scienculoj enprofundiĝis +en la misterojn de la Naturo, kaj vekis novan inteligentecon. Ĉie +kaj ĉien demanda spirito spiris sur la homan animon. La klereco +fariĝis komuna akiraĵo. La ordinara homo ne restis plu muta besto, +kontenta, se nur oni lin nutris; li postulis nutraĵon por sia +intelekto, kaj, sen tio, li rifuzis satiĝi. + +Tamen ekzistis barego. + +En Eŭropo sola pli ol 250 lingvoj estis parolataj. Unu lingvano ne +komprenis la vortojn de alia lingvano. Kiel nun estas ĉe la +kanajlaro, en la mezafrika arbarego, en la ĉirkaŭaĵoj de la +tibetaj montegoj, tiel same estis tra la mondo, kiam Zamenhof +naskiĝis. Lingvo, ĉu parolata, ĉu skribata, estis tiatempe la sola +ilo por transdoni la penson, sed tiam ĝi ne havis la kapablon sin +transporti trans la malvastajn landlimojn escepte malfacile kaj per +la helpo de tradukistoj. Tiel ĉiu nacio loĝadis en izoleco, kaj la +pensado restis mallarĝa, malriĉa, mallibera kaj malsana. + +Imagu tian aferstaton, kaj komparu ĝin kun la nuna. + +Tiam ekaperis fajrero. En la jaro 1887, Zamenhof publikigis sian +unuan broŝuron, «D-ro Esperanto: Internacia Lingvo». Li +kvazaŭĵetis sian idon sur la sensimpatian mondon, dirante: «se mia +lingvo estas taŭga, ĝi estu akceptata; se ne, ĝi pereu». Kuraĝo +Sparta! Sed la novenaskito nek trompis lian konfidon nek perfidis +sian gloran celon. Kiam Volta ekkreis sian elektran fajreron, +sendaŭra lumero simila je la fiekbrileto de malseketa alumeto, li ne +antaŭvidis la gravegajn rezultatojn defluontajn de sia eltrovo; sed +al Zamenhof apartenas la ĉiamlaŭdinda merito, ke li ja sciis, eĉ +antaŭ ol li eldonis sian libreton, ke li ekbruligas fajreron, kiu +enflamigos, unue la klerulan mondon, kaj poste la tutan homaron. Ne +nur elpensinto estis li; li estis profeto, kiu neniam dubas, ke lia +antaŭdiro nepre efektiviĝos. «Venos iam la tempo», li diris tute +sen fanfarono, «kiam Esperanto fariĝos posedaĵo de la tuta +homaro». + +Sed Esperanto ne venkis la mondon ĉe la unua bato. Longa batalado +sekvis kontraŭ ignoreco, inercio kaj apatio. Per sia merito sole, +Esperanto altiris al si aliĝanton post aliĝanto; ĝi supersaltis +la landlimojn de sia patrujo; ĝi transpasis trans la marojn. Paŝo +post paŝo, ĝi atingis la popolamason; en surprizo, la simpla +regnano ektrovis, ke li estas ne nur naciano, sed homarano. La okuloj +de la kompreno malfermiĝis. Baldaŭ, la popolamaso en unu lando +kuniĝis kun siaj kunuloj en la aliaj, kaj, ĉar Esperanto jam ilin +edukadis, jam levis ilian moralon, ili ne kuniĝis por malbonaj +celoj. Tion ĉi la naciestroj notis; la influo de la vekitaj popoloj +sin sentigis antaŭ la trono, ĉe la katedro, en la parlamentejo. +Esperanto jam eniris en la lernejojn, kaj baldaŭ la edukado +unuformiĝis; oni fondis centran, internacian edukadan estraron, kiu +speciale zorgis pri la plej inteligentaj studentoj de ĉiuj landoj. +Per tio, la scienco antaŭeniris paŝege, salte. La efikeco de la jam +de longe elpensita senfadena telefono kreskis multe per la +malproksim-vidilo; oni plibonigis la aerveturilon, kaj ĝi fariĝis +praktika kaj rapidega transportilo. Pro la komuna alproksimiĝo de la +nacioj, rezultis, ke la leĝaroj de la diversaj landoj kunsimiliĝis; +por tio, oni bezonis centran internacian regadon. La bezono naskis la +rimedon. Konsekvence, la armeo kaj militŝiparo fariĝis senutilaj. +Dume tiuj, kiujn la Eŭropanoj malestime nomadis nigruloj, flavuloj, +imitis la bonan ekzemplon; multe da ili, ĉiam pacemaj, se oni ne +ilin incitas, superis la blankulojn, kaj volonte demetante armilojn +ili elsekvadis pacajn okupadojn. + +Tiu ĉi akceliĝo de homa pensado kaŭzis naturan sed flankan +efekton. La opinioj kreskadis, ke akiradi posedaĵojn ne estas la +ĉefa homa celo, ke la plej ŝatinda rekompenco al la laboro ne estas +ĝia materia rezultato, sed la konscieco pri devo deve plenumita. La +registaroj prenis sur sin la zorgadon pri la reala komforteco de la +regatoj; al neniu mankis nutraĵo, vesto aŭ loĝejo: ĉiu ricevis +konvenan edukadon proporcie laŭ sia natura kapablo. Altranga aŭ +riĉa malsaĝulo ne suĉis plu la fruktojn de la laboro de la +malriĉaj kaj la malfeliĉaj. La ŝtato taksis la valoron de ĉies +servoj kaj laboroj; ĝi komencis konton en la nomo de ĉiu regato, +debitante la koston de la subtenado al tiu konto, kaj kreditante la +taksitajn servojn. Tiel la mono, oftege radiko de malbono, perdis +multe da sia potenco, kaj avareco kaj avideco sin kaŝis sub +malestimon. + +Grado post grado, la centra regado ensorbis la naciajn registarojn; +krom kelkaj izolaj kaj nefruktoportaj partoj, la tuta terglobo +fariĝis unuiĝo de nacioj jam ne plu interbatalantaj. En unu vorto, +la tuta plataĵo de la homa intelekteco leviĝis. En la fruaj tagoj +de la civilizacio, unue la familio sin organizis; poste la gento; +fine, per Esperanto, la homaro alprenis por sia devizo la vortojn +«unu por ĉiuj, ĉiuj por unu», kaj anstataŭ la fierdiro +«civis romanus sum», oni diris kun egala fiereco «mi estas homo». + +Religia pensado fariĝis tute libera, kaj ĉiaj sektoj baldaŭ trovis +komunan fundamenton, nome la eternaj principoj de l' Amo kaj Devo. + +Kompato kaj vero ja sin renkontis; justeco kaj paco ja kisis unu la +alian. + +Ĉio tio ĉi estas historiaj faktoj, kiujn vi ja konas; sed rigardu +la konkludon. Ĉion tion ĉi Esperanto igis ebla, ĉar ĝi, kaj nenio +alia, detruis la baregon. Tio estas la ŝuldo, kiun ni ŝuldas al +Esperanto; tio estas la neesprimebla merito de ĝia genia elpensinto. +Li sukcesis, kie ĉiu alia maltrafis. Li trovis pasejon inter montaro +ĝis tiam nesuperebla; li trovis la vojon, per kiu ni, liaj +posteuloj, iras trankvile al la fina celo. + +Sed mi konas la karakteron de tiu ĉi modesta glorindulo, se Zamenhof +mem povus ĉeesti kun ni hodiaŭ, jen tio, kion li dirus:--«Ne +trograndigu mian parton en la progresado de la mondo. Mi estas nur +ero en la ĉeno de la disvolviĝo de la homaro; ĉeno, kiu +komenciĝis antaŭ la historio; ĉeno, kies etendo estas senfina kaj +nedifinebla. Periodo povos alveni, kiam mia elpensaĵo eluziĝos. Eĉ +nun eksignoj pri tio ne mankas. Eĉ nun kelkaj el vi povas transdoni +kaj ricevi pensojn senlingve, senparole. Ĉio pereas kaj forpasas. +La komuna sorto falos sur Esperanton. Kial do trograndigi mian +rolon?» + +Trograndigi? Ne estas eble trograndigi lian rolon; por tio vortoj +mankas. Sed ni gloregigas lian nomon, kaj niaj posteuloj en tio ĉi +nian agon por ĉiam aprobos pro tio, ke--oni povas preskaŭ citi la +vortojn de li mem skribitajn--ni gloregigas lian nomon, pro tio, ke +en la mondon li venigis novan senton; malamikecon de la nacioj li +faligis; li fortikigis la amon al frateco kaj la justeco inter ĉiuj +popoloj, kaj la popoloj fariĝis unu granda rondo familia; li faris +la mondon feliĉa. + +Li faris la mondon feliĉa! La bela sonĝo de l' homaro por eterna +ben' efektiviĝis! + +Li faris la mondon feliĉa! Tiujn vortojn vi tuj vidos neelstrekeble +enĉizitajn en la nepereigebla bronzo de la piedestalo de tiu ĉi +statuo. En la dek-naŭa jarcento Doktoro Esperanto skribis «ni faros +la mondon feliĉa»; hodiaŭ, por ke la homaro ne forgesu sian +ŝuldon, lia monumento, por lia ĉiama gloro, proklamas: + + «Li faris la mondon feliĉa». + + +LA PLENUMO + +La parolado finiĝis kaj tuj mistera muziko aŭdiĝis; kvazaŭĉiela +ĥoro ekkantis; ensorĉa melodio flosis tra la aero. Malrapide, +dolĉe defalis la tegaĵoj kaj ekaperis kvazaŭvivanta statuo de la +Majstro. Ne el malvarma blanka marmoro, ne el malmola kruela bronzo; +tie staris ŝajne la homo mem, kiun ĉiu bona Esperantisto amas, kies +trajtojn li fidele konservas en sia memoro, kies vortojn li +trezorumas en sia koro. La majstro, profeto, pastro kaj amiko! + +Tiam la tono de la muziko ŝanĝiĝis; komence, nelaŭta kaj funebra, +kiel la ekĝemeto de perdita animo; poste, penanta kaj baraktanta, +ĝi reprezentas akran militadon kontraŭ supernombra malamiko; jen +noteto de venko eksonas, sin ripetas, ripetadas, kreskas, kreskadas, +ĝis ĝi fariĝas ario de plenumita triumfo, kaj fine eksplodas en +sonorega, ĝojega tumulto de harmoniaj sonoj. + +Nenia aplaŭdo, nenia kriego, nenia ekstera signo de emocio; silento, +pli elokventa ol ia ajn esprimo, sekvis. Profunde en la koro, interne +en la kaŝejo de l' animo, tremeta emocio agitis la ĉeestantojn. + +Kvankam malheligita de la meĥanika aparato, kiun Profesoro Stelverdo +uzis, la sensacio de tiu sceno lin trafis, lin frapis muta. Neniam li +revidos similan apoteozon. Ĝis la tago de lia morto tiu memoro +senvelke vivados. + +El manoj li ellasis la malproksim-vidilon; sur la plankon ĝi falis. +Tion li ne rimarkis; liaj tutaj pensoj kuncentriĝis al la ĵus +vidita sceno. Kvazaŭ revante, li refalis sur la brakseĝon, dirante +preskaŭ neaŭdeble: «Nun mi povas pace morti; mi ja vidis la +plenumon». + + John Ellis. + + + + +TRIA MENCIO + + + MIA LASTA KLASO + EN + LA VILAĜA LERNEJO + + +Tiam, en la jaro 1868, mi estis juna, dekdujara knabeto. Miaj +gepatroj, terkulturistoj, loĝadis en malgranda vilaĝo, proksime de +la rivero _Doubs_, en la samnoma departemento. En ĉi tiu parto de +Francujo, la plej multaj vilaĝanoj estas ne nur plugistoj, sed +ankaŭ vinberistoj, kaj tie ĉi eble, ankoraŭ pli ol en alia ajn +provinco, oni estas prava diri pri la franca kampisto, ke li estas +ekstreme laborema kaj ŝparema. + +Al mi, infano, la kampara vivado tre plaĉis, kaj nun mi volonte +redirus laŭ la latina poeto: _O fortunatos nimium, sua si bona +norint, agricolas_! Sed mi devas konfesi, ke la tuta laboro mia +konsistis en tio, ke mi iom helpis mian patrinon en sia modesta +mastrumado, kaj ke mi plej ofte kuris kaj libere vagis ĉirkaŭe sur +la kampoj kaj herbejoj. Kun aliaj bubetoj de la vilaĝo, jen +ni nin banis aŭ fiŝkaptis en la rivero, jen ni elnestigis +birdidojn,--knaboj estas senkompataj,--jen ni iris en arbaron, +kolekti frambojn, fragojn aŭ avelojn. Vere feliĉa tempo! + +Mi tamen rapidas aldiri, ke tian sovaĝan vivadon mi nur ĝuis dum la +interklasa tempo. Mia patro, kvankam malmulte klera, tre ŝatis la +_sciencon_ kaj ne permesis, ke mi perdu mian tempon; tial mi neniam +forestis sennecese de la klaso. + +En tiu tempo, sub la regado de la imperiestro Napoleono III, la +publika instruado ne estis tiel progresinta, kiel nun, dank' al la +Respubliko: la gepatroj ne ĉiam volonte sendis siajn infanojn en la +lernejon, precipe pro tio, ke ili devis pagi la sumon da 12 frankoj +jare, kaj tiu malalta prezo tamen estis ofte eĉ tro granda por +malriĉaj plugistoj. Mi enfine ankoraŭ aldonos, ke la nun rakontota +historio okazas en la monato Aŭgusto, la lastan tagon de la +instrujaro. + +Tiun tagon posttagmeze mi do iris, kiel kutime, en la lernejon; sed, +ĉar estis la sezono de la grenrikolto, la pli granda parto de la +lernantoj troviĝis sur la kamparo, kaj ni ne estis multaj je la unua +horo antaŭ la komunuma domo, kie ni ludis, antaŭ ol eniri. La +lernejestro kutime ne alvokis nin, kaj ni iris mem, sen tamburo nek +sonorilo, en la klasoĉambron, por relegi niajn lecionojn. Sed, ĉi +tiun fojon, ni ja ne pensis pri la lecionoj, kaj ni ludis plu kaj +plu; ni ankaŭ ne atentis la horon: neniu el ni kompreneble posedis +poŝhorloĝeton kaj la antikva turo de la vilaĝa preĝejo ankaŭ ne +surhavis horloĝon; sed, kvankam ni iom konsciis, ke la unua, t. e. +la horo de la eniro, jam estas preterpasinta, ni tamen daŭre +amuziĝis, sen riproĉo de konscienco, ĉar nia instruisto ankoraŭ +ne estis en la klaso. Li troviĝis efektive en sia loĝejo sur la +supra etaĝo, kie li tagmanĝis kun kolegoj. Kompreneble ni ne +plendis pro tiu prokrasto, ni male konstatis kun plezuro, ke nia +paŭzo longtempe daŭras. + +Jam estis la dua proksimume, kaj neniu el ni intencis eniri en la +lernejon, nek reiri domen; ni ĉiam ĝoje distriĝis kaj ludadis sur +la korto, kiam subite aperis bele vestita sinjoro antaŭ nia modesta +instruejo. Lian Moŝton ni admiris kun lia luksa, cilindra +silkĉapelo kaj lia nigra somersurtuto: tian grandsinjoron ni malofte +vidis en nia dezerta vilaĝo. Sed ni lin ankoraŭ pli admiris, kiam +ni eksciis, ke li estas la akademia inspektoro de _Besançon_, la +ĉefurbo de nia departemento. + +--Ĉu estas nun la horo de la paŭzo?--li diris;--kial vi ne estas en +la lernejo? + +--La instruisto nin ne alvokis ĝis nun,--ni respondis,--kaj ni +amuziĝas tie ĉi en la korto. + +--Kie do li estas, via lernejestro? + +--Li ankoraŭ tagmanĝas sur la supra etaĝo kun amikoj. + +Nia lernoĉambro troviĝis sur la teretaĝo kaj la inspektoro, kiu +jam staris en la pordo, subite ekvidis, ke li povos fari ian malican +surprizon al sia subulo, kiu tiel malfruas por alveni en la lernejon, +kaj ridetante li igis nin senbrue eniri en la klasoĉambron. + +Ni tuj okupis niajn kutimajn sidlokojn sur la benkoj, kaj ni profunde +silentiĝis, tiel, ke super niaj kapoj, oni povis iom aŭdi la +babiladon kaj ridadon de la ĝojaj drinkantoj. La tuta lernantaro +konsistis el 12 knaboj kaj 14 knabinoj, ĉar tiam en malgrandaj +vilaĝoj oni instruis la infanojn de l' ambaŭ seksoj en unu sama +ĉambro: unuj sidis dekstre, la aliaj maldekstre kaj en la mezo +staris la katedro de la lernejestro. + +Ĉi tie sidiĝis la inspektoro, dirante: + +--Infanoj miaj, ĉar via instruisto ne ankoraŭ alvenis, mi tuj volas +komenci sen li la inspektadon kaj demandi vin pri tio, kion vi +lernis. + +Mi antaŭe devas diri, ke en tiu epoko la lernado de la kateĥismo +kaj de la Sankta Historio estis tre grava afero; en ĉiu vilaĝo la +instruisto estis kvazaŭ la helpanto de la pastro kaj tiu ĉi ofte +ripetis al ni: «Kion signifas la homa scienco kompare kun la Dia? +kion servos al vi ĉiuj trezoroj surteraj, se vi ne savos vian +animon.» Oni do ne miros, ke la inspektoro komencis sian ekzamenon +per la Sankta Skribo. + +--Ci nigruleto!--li diris alparolante iun knabon,--rakontu al mi la +historion de Jozefo. + +Nia nigrulo konis la tutan, longan historion kaj, kvankam iom +balbutante, li brave rakontis, kiel kaj kial Jakobo pli amis Jozefon, +ol siajn ceterajn filojn; kiel la fratoj fariĝis ĵaluzaj kaj +enviemaj; kiel ili vendis la malfeliĉan Jozefon kiel sklavon al +Ismaelidaj pretermigrantoj; kiel li fariĝis la ĉefministro de +Egiptujo, kaj kiel li fine venigis la maljunan patron kaj sian tutan +familion al la reĝa kortego. + +--Bone, bone!--diris la inspektoro,--mi cin komplimentas, knabeto; ci +meritas bonan noton. + +--Nun ci, la dikkapulo!--li diris; (la dikkapulo, ĝi estis mi),--ĉu +ci bone scias la kateĥismon? Nu! diru: Kiuj estas la anĝeloj? + +--La anĝeloj,--mi respondis unutone,--estas la servistoj de Dio, kiu +ilin sendas de la ĉielo sur la teron, por komuniki Liajn ordonojn al +la homoj. + +--Kio estas la infero? + +--La infero estas la loko, kie troviĝas la demonoj, kaj kien iras la +pekuloj post sia morto, por tie suferi dum la tuta eterneco. + +--Bone! perfekte! + +Li ankaŭ demandis min kaj aliajn pri la sep sakramentoj, pri la sep +ĉefaj pekoj, pri la diaj kaj ekleziaj ordonoj, k.t.p., kaj la +respondoj estis kontentigaj. Nian kateĥismon efektive ni bone konis: +ĉiun tagon ni lernis unu ĉapitron en la lernejo kaj la sekvantan +dimanĉon dum la meso, la pastro, el sia predika katedro, pridemandis +nin publike. Tial la inspektoro devis interne konfesi, ke nia estro, +kvankam li nun iom diboĉas super ni, nin tamen bone instruas. + +--Kaj ci, la blonda knabineto tie!--demandis plue la inspektoro iun +beletan, bluokulan knabinon;--kiel ci nomiĝas? + +--Paŭlino G...,--ŝi respondis. + +--Nu! diru al mi, kian finiĝon ricevas la substantivoj en la +multenombro? + +--Oni formas,--ŝi respondis,--la multenombron ĉe la substantivoj, +aldonante la literon s al la ununombro. La nomoj, kiuj finiĝas per +_s_, _x_ aŭ _z_, ne ŝanĝiĝas en la multenombro; tiuj nomoj, kiuj +finiĝas per _al_ aŭ _ail_ ŝanĝas sian finiĝon en _aux_; la +nomoj per _ou_, _au_, _eu_... --; tion scias la bedaŭrindaj infanoj, +kiuj lernas la francan gramatikon. Ho Dio! ĝi ne similas la +esperantan! Tial la inspektoro aŭdis kun miro nian knabinon +eldiri parkere kaj senerare ne nur la ĝeneralan regulon, sed +ankaŭ la esceptojn kun multe da ekzemploj. + +Li demandis nin ankaŭ pri la geografio, la historio de Francujo, la +aritmetiko kaj.... nia instruisto ankoraŭ ne venis en la klason. +Tamen la inspektoro tute ne perdis la paciencon; li ĉiam atendis +malice la alvenon de sia subulo kaj ĝojis interne, pensante pri la +baldaŭa surprizo. + +Li sekve daŭrigis sian inspektadon: li trarigardis la kajerojn, +librojn, skribaĵojn kaj fine, por iom distriĝi, li alparolis la +plej junajn gelernantojn kaj demandis iun ŝerceme: + +--Ĉu ci povas diri al mi, kiu estas la patro de la Jakobidoj? + +--Abrahamo;--estis la respondo. + +--Kiom faras 20 minus 20?--Li demandis iun alian; kaj, ĉar tiu ĉi +silentis: + +--Nu, se ci havus en cia poŝo 20 frankojn, kaj se ci ilin perdus, +kion ci havus tiam en cia poŝo? + +--Mi havus truon,--respondis la infano. + +--Jen bonega, trafa respondo. Diru nun: 7 paseroj sidas sur arbo; +alvenas ĉasisto, kiu morte pafas tri el ili, kiom da birdoj nun +sidas ankoraŭ sur la arbo? + +La juna lernanto kompreneble tuj respondis 4; sed mi levis la manon, +dirante: + +--Ne, ne; Sinjor' Inspektoro; nenia birdo plu restas sur la arbo, +ĉar la netrafitaj tuj forflugas. + +--Jes, bone; estas ĝuste. Nun,--pludiris la inspektoro,--ĉar ci +estas tiel sagaca kalkulisto, ci ankoraŭ devas solvi la jenan +problemon. Iru al la tabulo kaj skribu: Ia ŝipo estas longa je 60 +metroj, larĝa je 15 metroj kaj profunda je 10 metroj; ĝia plej +granda masto estas alta je 20 metroj. Kioman aĝon havas la +ŝipkapitano? + +La inspektoro ridetis, sed mi serioze tuj respondis: + +--Sinjor' Inspektoro; inter la amplekso de la ŝipo kaj la aĝo de +ĝia kapitano ekzistas nenia rilato; la problemo estas nesolvebla. + +--Jes, evidente. Kian metion havas cia patro? + +--Li estas terkulturisto kaj ankaŭ ŝtonĉizisto. + +--Kiomjara ci estas? + +--12-jara. + +--Kian profesion ci volas elekti? + +--Mi ne scias, sed miaj gepatroj intencas min sendi la proksiman +jaron en duagradan lernejon. + +--Bone, ci certe fariĝos lerta matematikisto, kaj kiam ci estonte +lernos la regulon de la algebra multipliko, ci rememoros pri mi pro +la sekvanta komparo, kiun mi mem eltrovis: + +plus × plus = plus: la amikoj de niaj amikoj estas niaj amikoj; + +plus × minus = minus: la amikoj de niaj malamikoj estas niaj +malamikoj; + +minus × plus = minus: la malamikoj de niaj amikoj estas niaj +malamikoj; + +minus × minus = plus: la malamikoj de niaj malamikoj estas niaj +amikoj. + +Dirinte tiun aferon memorindan, Lia Inspektora Moŝto tiris el la +veŝtpoŝo sian belan oran horloĝeton: + +--Ho Dio!--li ekkriis surprize--estas jam la tria pretere kaj mia +homo ankoraŭ ne venas de supre; mi volas tuj fini ĉi tiun aferon. +Nun, karaj infanoj, estas sufiĉe por hodiaŭ, la klaso estas finita. +Mi faras vin liberaj de nun, kaj eliru tuj rekte al via familio. Ĝis +revido kaj feliĉan libertempon! + +Ni silente eliris; tamen la lignaj ŝuoj, kiujn ni portis tiutempe, +faris sufiĉe da bruo, por ke oni nin aŭdu el la unua etaĝo, kaj +efektive nia instruisto el sia fenestro vidis nin forirantaj. Li tute +ne realvokis nin, li male diris al siaj kolegoj: + +--Ha! vidu tiujn karajn infanojn! ili estas pravaj; ili nun foriras +de si mem antaŭ la kvara horo; en tiu ĉi lasta tago de la +instrujaro mi ne mallaŭdos, nek tenos ilin. Ni ankaŭ, karaj amikoj, +povas sekve iom eliri sur la kamparon kaj promeni fumante nian +cigaron. + +Ili do sin pretigis por foriri; dume nia Inspektoro restis tute sola +en la klaso, ekzamenante nun la registrojn de la lernejestro. Enfine +ĉi tiu kaj liaj ambaŭ kunuloj ekbruis sur la ŝtuparo. Per Dio! ili +ne suspektas la proksiman ĉeeston de la superulo, kiu nun klare +aŭdas iliajn voĉojn kaj paŝojn. Lia koro iom batas kaj li ridetas +ĉe la penso, ke _nun_.... + +Sed ho ve! _nun_ la instruisto forlasis la koridoron kaj tute +forgesis reeniri en la apudan klason por vidi, ĉu ĉio estas en +ordo, aŭ ĉu almenaŭ neniu infano enrestas: nenion aŭdante, nenion +suspektante, li trankvile ŝlosis la pordon de la domo kaj foriris +kun siaj kolegoj. + +Vi eble nun pensas, kara leganto, pri la itala sentenco: _Se non è +vero, è ben trovato_ (se tio ne estas vera, ĝi estas bone +elpensita), sed mi vin certigas, ke ĉi tiu historieto estas entute +vera, kaj ke nia Inspektora Moŝto nun estas reale enfermita kaj +ensloŝita en la klasoĉambro. + +Surprizite, li komence ne sciis, kion fari; kelkaj minutoj pasis, kaj +li sin demandis, ĉu li ne alvokos la forirantojn; sed tio estus +vana, ili estis jam malproksime, aŭ ĉu li ne krios por helpo; sed +tio estus ja tro ridinda. Fine li malfermis unu fenestron kaj vidis, +ke ĝi ne estas tre alta, du metrojn proksimume; sed sube troviĝis +bedaŭrinde profunda kelŝtuparo; tial li ne povis sin lasi +sendanĝere elgliti malsupren ĝis tiu ŝtuparo. Ŝajnis al li pli +oportune salti trans la kavernan ŝtuparon, larĝan je du metroj. +Kaj, ĉar neceso fariĝas leĝo, li elektis ĉi tiun lastan manieron +por sin savi. + +Preninte la seĝon de la instruisto el la katedro, li sin levis sur +la malsupran randon de la fenestro, kaj, kaptinte sian belan +silkĉapelon en la dekstran manon, li vive eksaltis el la fenestro +kaj refalis feliĉe trans la ŝtuparo en la ĝardenon. Jen li estas +ekster la domo. Dum kelkaj momentoj li pensis pri tio, kion li devas +fari? Ĉu li reiros en la ĉefurbon, nenion dirinte pri la afero? Ne, +certe ne; li volas havi atestantojn en la komunumo mem kaj rakonti la +aventuron, por ke oni povu iom ridi kaj hontigi la instruiston. + +Li do forlasis la ĝardenon, kaj sur la strato li demandis iun +plugiston, kiu revenis el la kampoj, pri la loĝejo de la +vilaĝestro. Ĉi tiu estis mia propra onklo kaj loĝis apud nia domo. +La inspektoro rakontis al li sian tutan aventuron kun la lernejestro: +la unuan parton de la historio mi jam bone konis, sed mi neniel estus +suspektinta la duan, nome, la enŝlosiĝon de la inspektoro. + +--Ha jes!--ekkriis mia onklo, ridante el plena gorĝo,--mi ĵus vidis +la tri sinjorojn preteriri sur la strato; nia instruisto estis kun +siaj du kolegoj, la lernejestroj de B... kaj de M... (najbaraj +vilaĝoj): + +--Kio!--rediris la inspektoro,--la instruistoj de B... kaj de M... +troviĝis kun li; estis ili, kiuj, kun li, festenis sur la supra +etaĝo! La afero estas kurioza: mi ja kaptis tri birdojn kune en la +sama nesto. + +Mia onklo tuj komprenis, ke li iom senpripense parolis; pro tio, +akompanante la inspektoron al la stacidomo, li volis plej eble +rebonigi la aferon, kaj almenaŭ iom senkulpigi nian instruiston. +Konsekvence li petis la inspektoron, ke li bonvolu esti indulgema. + +--Vi scias,--li diris,--ke nia instruisto estas tre juna; nur antaŭ +du jaroj li eliris el la Normala Lernejo kaj li estas apenaŭ +dudek-trijara. Kutime li ja estas fervora kaj laborema, lia hodiaŭa +kulpo estas escepto, kaj al junuloj oni devas multon pardoni. Mi tial +insiste petas, ke vi lin ne eksigu aŭ forsendu en alian postenon, +tiom pli, ke, de mia parto, mi estos kontenta eviti skandalon en mia +komunumo. + +La inspektoro tion promesis al mia onklo. + +--Sed kondiĉe,--li aldiris,--ke la tri kulpuloj venos morgaŭ +_Besançon_'on ĉe min, por ricevi mallaŭdon certe merititan. + +Vespere, kiam mi raportis la aventuron al miaj gepatroj, ili ankaŭ +kompreneble ekridis; sed mia patro baldaŭ aldiris plej serioze: + +--La bubo estas nun 12-jara, li ne plu reiros en nian lernejon; post +la somerlibertempo ni lin sendos en la urban liceon. + +Kaj tia estis mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo, kiun mi, la +kvindekjarulo, neniam forgesis. + + Herman Boucon. + + +PIEDNOTOJ: + +[6] Tre konata astronomiisto, kiu kolektis informojn pri +«la nekonata mondo». + +[7] Gloraj verkistoj anglaj, kiuj floradis dum la reĝinado +de Victoria. + +[8] La anoj de Unuigitaj Ŝtatoj en Norda-Ameriko. + + + + +KVARA MENCIO + + +KOBOLDOJ + + +En la sonorilejo de antikva provinca ĉefpreĝejo, loĝis tri +koboldoj. Multfoje, obeante estrajn ordonojn, oni penadis ilin +forpeli: laboristoj provizitaj je ŝtupetaroj kaj je bastonoj +supreniris en la sonorilejon: sed la koboldoj, rifuĝinte en la +turpinton, poste grimpinte sur la flagokokon, mokis persekutantojn, +kriante: + +--Cig! cag! cog! Ni venkas, triumfas, vin mokas. + +Ĉiudimanĉe la koboldoj malsupreniris en la preĝejon dum la ĉefa +meso, kaj formetis la malgrandajn ĉapetojn de maljunaj pastroj. Dum +la prediko, ili ĵetis sablon en okulojn de aŭskultantoj; kaj tuj +ĉiuj ĉeestantoj balanciĝis sur siaj seĝoj, kiel maturaj spikoj +sub karesoj de l' vento. Kiam lia episkopa moŝto grandceremonie +diservis mem, vidante, ke la ĥorejaj knaboj estas malatentaj kaj +malagorde kantas, li diris: + +--Nu, tiuj ĉi knaboj pensas al koboldoj. + +--Hum!--murmuretis lia moŝto. + +--Hum!--mallaŭte diris la kanonikoj. + +--Hum!--diris laŭte la paroĥestro. + +--Hum!--kriis la vikarioj. + +Tiam knaboj avertitaj foliturnetis siajn dikajn librojn kun ŝajno +atenta kaj respektoplena. + +Kiam petolaĵo okazis en la ĉefpreĝejo, tuj oni pri tio kulpigis +koboldojn. + +--Kiu faris tiujn oleajn makulojn?--demandis la paroĥestro. + +--Koboldoj,--oni respondis. + +--Kiu metis pipron en niajn flartabakujojn?--demandis la kanonikoj. + +--Koboldoj,--estis respondite. + +Ĉiuj homoj plendis pri la koboldoj. Sed estis homino, kiun pli ol la +aliajn ili suferigis: ni parolas pri la patrino Turnjupino, la +ekbruligantino de kandelegoj. + +Tiu bonulino estis karakteriza ino, kredante sin necesega por la +bonordo de la ĉefpreĝejo, sciante ĉion, parolante pri ĉio. Kiam +lia Moŝto diservis, ŝi preskaŭ estus dirinta: + +--Ni staras antaŭ altaro, ni hodiaŭ konfirmas, lia moŝto kaj mi. + +La koboldoj estingis la kandelegojn, kiujn Turnjupino ekbruligis kun +tiom da religieco; aŭ ili konfuzis la _Religiajn Semajnojn_, kiujn +la bona virino vendis por sia profito. Ofte ili ŝovis buletojn el +polvo en la tubetojn de la rigida kaj blanka kufo, kiun kapvestis la +ekbruligantino de kandelegoj. Pro tio, la patrino Turnjupino ĵuris, +ke ŝi sin venĝos. + +La bonega kreitaĵo havis korpasion. Ho, jes! Tiu vidvino estis +doninta sian koron al la sviso, la granda, larĝa, bela Pupardo, kun +dikaj tibikarnoj. La tagojn de luksaj edziĝfestoj, kiam ŝia amato +kun dukorna ĉapelo sur kapo, kun glavŝelko sur ŝultro, kun +halebardo en mano, antaŭiris la junajn geedzojn, Turnjupino radiis. +Post la ceremonio, ŝi iris al la sviso, dirante: + +--Kiam do ni kune geedziĝos, mia kara Pupardo? + +Kaj li ridis, respondante: + +--Kiam ni estos malliberigintaj la koboldojn. + + * * * * * + +Iun tagon, sciante, ke ŝi estas preskaŭ sola en la preĝejo, la +bonulino metis mezen de la navo supujon, kies kovrilo ne estis tute +fermita: kaj flanke de ĝi la ekbruligantino de kandelegoj eksidis +kaj ŝajnigis ekdormeton. + +La koboldoj ekkriis: + +--Nu! supujon en mezo de ĉefpreĝejo! kion tio signifas? Cig! cag! +cog! Ni iru por vidi, dum Turnjupino ripozas. + +Sed kiam la scivoluloj estis enirintaj en la supujon, la ruza virino +tuj fermis la kovrilon: kaj la koboldoj restis kaptitaj. + +Tute fiera, Turnjupino alpaŝis al sia loĝejo, kaj diris al sia filo +Johano, malfeliĉa kriplulo, kiu neniam ellitiĝis: + +--Mi alportas niajn malamikojn: vi diros al via kuzino Estelo, ke ŝi +faru al ni por la proksima vespermanĝo supon el koboldoj. + +Kaj la ekbruligantino de kandelegoj foriris malhumilega; ĉar necese +estis, ke ŝi rakontu sian venkon al ĉiuj homoj. + +--Kiel Pupardo estos mirigita kaj feliĉa, maltime certigis la bona +virino. + +Restinte sola, Johano aŭdis, ke en la supujo iu ploregas. + +--Malfermu, kriis la koboldoj. Kiu ajn vi estas, kompatu plendindajn +kaptitojn. + +--Vi estas malbonuloj,--diris la junulo.--Vi faris petolaĵojn al +ĉiuj homoj: juste vi viavice suferos. + +--Se vi malfermos al ni, cig! cag! cog! ni fariĝos viaj +amikoj,--rediris la voĉetoj. + +--Vi min turmentos, ĉar mi estas malforta. + +--Ne, ne; ni donos al vi reĝan donacon. + +--Lasu min dormi. + +La koboldoj ekblekegis. Tiam Johano tedita malfermis la kovrilon. La +koboldoj saltegis en la ĉambron, suprenrampis sur la meblojn, +grimpis laŭlonge de l' kurtenoj. La malsanulo diris: + +--Vi min lacigas. Foriru tuj. + +--Jes, ili ekkriis. Sed antaŭe ni rompos la supujon. + +--Nu, mi tre bone sciis, ke vi faros ian malbonaĵon. + +--Por ke vi ne estu riproĉita de via patrino. Vi ne konfesos, ke vi +nin liberigis; vi diros: «La koboldoj rompis la supujon.» Cig! cag! +cog! Ni al vi ekprezentos reĝan donacon; ĉar koboldoj ĉiam +respektas sian parolon. + +Tra la fenestro larĝe malfermita eniris radio de suno. La malgrandaj +estaĵoj sin lokis sur luma sageto, farante strangajn signojn, +supren-kaj malsupren-irante, ŝajnante kredi ion. + +--Rigardu,--ili diris al Johano. + +--Sed mi vidas nenion. + +La koboldoj daŭrigis, modelante ion en la spaco, kaj kriante: + +--Cig! cag! cog! ĉu vi vidas nun? + +--Nun mi komencas ekvidi, kvazaŭ en sonĝo, malgrandan sinjorinon. + +--Bone. + +La koboldoj daŭrigis sian agadon. Johano, preskaŭ ellitiĝinte, +rigardis per plilarĝigitaj okuloj, kaj diris: + +--Ŝi viviĝas; ŝi ridetas. Ho, kiom estas bela tiu junulino! + +--Tiu beleta infanino estas Sunetino, formita el suna radio. Ni ĵus +ŝin kreis por vi. Kiam vi suferos, ĉar vi estas malsana, ŝi venos +al vi kaj vin konsolos; kiam vi estos malgaja, ŝi vin amuzos. Sed ni +malpermesas, ke vi parolu al iu ajn pri Sunetino, eĉ al via kuzino +la bona Estelo, kiu vin flegas. Se iam vi konigos la ekziston de +Sunetino, de tiu tago ŝi malaperos por ĉiam. + +--Danke, danke, mi konservos la sekreton. + +La koboldoj forflugis kaj forlasis la sonorilejon de la ĉefpreĝejo; +ĉar ili preferis la Sankta-Martinan turon pli malnovan kaj pli +altan. Sinjoro Pupardo imitis la koboldojn. Li forlasis sian +paroĥon, por forkuri de Turnjupino, kun kiu decide li ne volis +edziĝi. + +Ĉiutage kiam suniĝis, Sunetino aperis sur ora radio en la ĉambro +de l' junulo. Ŝin vestis riĉaj orientaj teksaĵoj. Ŝia kolo kaj +ŝiaj ambrokoloraj brakoj estis ŝarĝitaj de safiroj, de rubenoj, de +smeraldoj; dum ŝiajn harojn ornamis oraj sunetoj. La junulino +ridetis al la malsanulo per enigma mieno, sed neniam parolis kun li. +Por lin amuzi, ŝi kantis baladojn laŭ stranga ritmo, dum akompanis +ŝiajn melodiojn la kraketado de ŝiaj brakringoj. Kelkafoje ŝi +dancis antaŭ la junulo, kvazaŭ ŝi estus pastrino de sanktaj +orientaj misteraĵoj. Jen ŝi antaŭeniris malrapide, ludante kun +siaj silkaj skarpoj; jen ŝi sin balancis kun serpentaj ondolinioj; +jen ŝi imitis per siaj brakoj la flugadon de l' kolombo. Johano ne +laciĝis admirante Sunetinon kaj ŝian malrapidan sed senpaŭzan +dancadon. Li diris: + +--Daŭrigu; ankoraŭ; ĉiam. + +Sed kiam la suno subiris al horizonto, necese estis, ke Sunetino +eliru kun ĝi en la okcidenta gloraĵo: tiam la malsanulo +malgajiĝis. + +Estelo, dekkvinjara junulino, kuzino de Johano, kelkafoje helpis al +li kiel flegistino, kiam forestis Turnjupino. Tiam ŝi diris al la +junulo: + +--Kial vi fariĝas malgaja, kiam alvenas la krepusko? + +Sed la junulo ridetis, kaj ne respondis. + +Kvankam oni estis en somero, tamen okazis serio da pluvaj kaj +malbonveteraj tagoj. Johanon, kiu de du semajnoj ne vidis la sunon, +ekokupis maltrankviliga melankolio. Vane Estelo lin ĉirkaŭis per +plej amplenaj zorgadoj, dirante: + +--Mi estas via infaneca amikino: konfidu al mi viajn ĉagrenojn. + +--Mi havas nenion,--li respondis ploregante. + +Fine, lacigita de senĉesaj demandoj, li iam diris al sia kuzino: + +--Mi ne vidas plu Sunetinon. + +--Kio estas Sunetino? + +--Ĉu mi scias? Ŝi estas estaĵo luma, fantazia, feina, mistera, +kiun mi adoras. Rigardu tiun palan sunradion; jen estas mia amatino. +Ĉu vi ekvidas Sunetinon? Sed ŝajnas al mi, ke ŝi faras adiaŭajn +signojn: kial do? Ho! mi mizera! mi parolis! + +La malsanulo svenis: tiam Estelo pensis: + +--Kredeble la malfeliĉa knabo estas mortfrapita, ĉar li deliras. + +La morgaŭan tagon, Johano ripozis sur siaj kapkusenoj, palega. +Lumega suno eble ironie pafis orajn sagetojn al ĉiuj anguloj de la +ĉambro: sed Sunetino ne montriĝis plu. Estelo, por plezurigi la +malsanulon, diris: + +--Ĉu vi deziras, ke mi iru al la monteto de pavoj; ĉar eble sur ĝi +loĝas via Sunetino. Mi klopodos por ŝin alkonduki al vi. + +--Ho, jes, respondis Johano; tio igus min feliĉega. + +La junulino ekvojaĝis. Kiam ŝi troviĝis en la kamparo, ŝin +ĉirkaŭis nebulo el fringoj, silvioj kaj kardeloj: la birdoj kantis: + +--Bona Estelo, venu kun ni por aŭskulti la lastan romancon de nia +majstro, la itala najtingalo. + +--Ne, ne; mi ne havas tempon. + +--Ni malhelpos, ke vi antaŭeniru, flugetante ĉirkaŭ vi, se vi ne +efektivigas nian deziron. + +--Miaŭ! miaŭ!--blekis la junulino. + +--Kato!--ekkriis la birdoj timigitaj. + +Kaj subite ili forflugis ĉiuj al apudaj arbaretoj. + +La vojaĝantino sin gratulis pro sia artifiko, kiam, meze de timiano +kaj de aliaj parfumaj herboj, ŝi ekvidis, al ŝi alkurantajn sur +siaj malantaŭaj kruroj, centojn da kunikloj. + +--Ni vin salutas, junulino,--ili diris.--Ni al vi prezentas Johaneton +Kuniklon, nian reĝon. + +La vojaĝantino ekvidis malgrandan blankan beston, sidantan sur blua +skatoleto tirita de kvardek kuniklidoj: per bastonetoj Johaneto +frapis sur du sonoriletojn. Li prezentis al la fremdulino siajn +komplimentojn, kaj aldonis: + +--Vi estos la plej bela ornamaĵo de nia kortego; kaj ni konservos +vin ĝis la fino de via vivo. + +Tedita Estelo ekkriis: + +--Mi vidas ĉasiston kaj liajn hundojn. + +Tuj ĉiuj kunikloj forkuris, dum ilin antaŭiris la reĝo, kiel +decas. + +La junulino daŭrigis sian iradon. Ŝi laŭiris mallarĝan riveron, +kiam ŝi rimarkis sur la bordo fiŝojn, kiuj staradis sur siaj +vostoj, kaj dancis ronde sin tenante per naĝiloj. Ili ĉirkaŭis la +vojaĝantinon, dirante: + +--Ni al vi ekmontros ondinon. + +--Danke; vi faros tion aliafoje. + +--Tiam, ĉar vi estas malĝentila, ni malhelpos, ke vi antaŭenpaŝu. + +Estelo ridetis: + +--Mi ekvidas fiŝkaptiston kaj lian hokfadenon,--ŝi diris. + +Flak! flok! En momenteto la bestoj sin subakvigis. + +Fine la junulino trafis la monteton defendatan de grandegaj pavoj, +kiuj por ornami siajn vostojn ŝtelis senkompate la okulojn de +maltimuloj al ili alproksimiĝantaj. + +Ili agis tiamaniere pro revenĝo, por puni la homaron. Ĉar iam unu +el homoj, nomita Leon, al ili promesis, ke li ilin instruos pri la +kantarto. Poste li foriris; sed ve! li neniam revenis. La pavoj ĉiam +atendas lin kaj ĉiam lin vokas, kriante laŭtege: + +--Leon! Leon! + +Tion sciis Estelo: sed ŝi amis Johanon, kaj ĉion riskis por lin +plezurigi. Pasante meze de pavoj, la vojaĝantino ŝajnigis +blindecon; kaj kun fermitaj okuloj, palpante per la mano, ŝi +suprenrampis la monteton. Ŝi malfermis la palpebrojn, nur kiam ŝi +alvenis sur la supraĵon. + +Sur ĝi grimacantaj simioj rapidis al la junulino. Feliĉe ŝi estis +alportinta por sia vespermanĝeto korbon plenan de pomoj. Ŝi ĵetis +la fruktojn, kiuj ruliĝis sur la deklivo de la monteto. Tuj la +frandemaj simioj ŝin forlasis por rapidi al la ruliĝantaj pomoj. + +Ĝis la vespero, Estelo serĉis sur la monteto la loĝejon de +Sunetino, ĉeestis ĉe la subirado de l' suno, kaptis kelkajn sunajn +radiojn, kaj, ilin kaŝinte en sian antaŭtukon, ilin realportis al +sia kuzo. Bedaŭrinde inter ĉi tiuj radioj ne troviĝis Sunetino. + +Johano havis gravegan krizon de malespero. + +La junulino malsupreniris la ŝtuparon kaj eniris en la loĝejon de +fraŭlino Pimpernelo, petonte de ŝi konsilon. + +Fraŭlino Pimpernelo estis maljuna fraŭlino, afabla, malgranda, +ĉarmanta: ŝi portis ĉiam beletajn kufojn blankajn kaj rozajn, kaj +ŝin vestis kutime negliĝaj blŭĉielkoloraj vestoj. Ĉe ŝi oni +flaris malprecizan sed penetrantan parfumon de bergamoto. Fraŭlino +Pimpernelo multe amis Estelon. Vidinte la ĉagrenon de sia amikineto, +ŝi diris: + +--Tiuvespere mi donos al vi boteleton da likvoro el nigraj riboj, +ĉar ĝi estas likvoro por maljunaj fraŭlinoj. Vi ĝin portos ĉe l' +piedo de la Sankta-Martina sonorilejo; kaj apud la preĝejo vi kantos +tiun malnovan arion! + + _En tagoj de mia junaĝo_... + +Ĉar la koboldoj tre ŝatas tiun romancon, ili alvenos; kaj vi +parolos al ili pri Johano. + +Nokton venintan, Estelo akurate obeis la konsilojn de fraŭlino +Pimpernelo. La morgaŭan tagon, la maljunulino demandis: + +--Kion diris la koboldoj? + +--Nenion. + +--Ĉu do vi ne parolis al ili? + +--Apenaŭ mi ekvidis ilin: ili tuj forkuris, forportinte la botelon. + +--Ho! kiaj frandemuloj! Tiun vesperon, vi portos al ili tri maizajn +kuketojn; sed ne forgesu ilin demandi. + +La postan tagon, je la mateno la maljuna fraŭlino, tuj kiam ŝi +ekvidis sian amikineton, demandis: + +--Nu? + +--La koboldoj certigis, ke la likvoro estis bonega, kaj la kukoj tre +arte bakitaj. + +--Kaj poste? + +--Nenion pli. Ili rapide suprengrimpis al sia sonorilejo. + +--Je Dio! mi kredas, ke ili mokas nin. Tiun nokton, vi diros al ili: +«Jen estas saketo da oranĝfloraj bombonoj, faritaj de fraŭlino +Pimpernelo. Tio signifas, ke ili estas tute bongustaj. Nu, vi +gustumos ilin, nur kiam vi estos dirinta tion, kion oni devas fari +por redoni feliĉon al mia kuzo.» + +La artifiko sukcesis. Apud Sankta-Martino, Estelo ekvidis +florfolietaron pluvantan sur ŝi tiel amase, ke baldaŭ ŝi estis +tute kovrita de floreroj, kvazaŭ ili estus neĝeroj, dum la koboldoj +per klaraj voĉoj ekkriis: + +--Cig! cag! cog! kolektu la rozajn foliojn; zorgu, ke unu el ili ne +manku: kaj poste iu ilin ĵetos en la ĉambron de Johano. Li +resaniĝos, forgesos Sunetinon kaj vin amos ĝis sia morto. + +Ĉiuj antaŭdiroj de koboldoj efektiviĝis. + + * * * * * + +En la tago en kiu Johano edziĝis kun sia kuzino, tri grandaj kestoj +estis alportitaj en la ĉambron de Estelo. La unua estis blanka; la +dua, flava; la tria, roza kaj blua. + +Sur la unua estis skribite: «Malfermota tuj.» + +Sur la dua: «Malfermota post unu jaro.» + +Sur la tria: «Malfermota post du jaroj.» + +La juna edzino tre mirigita rompis unu el siaj ungoj, volante tro +rapide malfermi la blankan keston, por rigardi ĝian enhavon. En ĝi +troviĝis oraj moneroj, arĝenta teleraro, amasoj da juveloj. + +--Nu! nun ni estas riĉegaj. + +--Kiu donas tion al ni?--demandis la junulo. + +Funde de la kesto, Estelo ekvidis malgrandan vizitkarton, sur kiu +legiĝis: «La koboldoj.» Je la vespero, la juna virino iris al la +preĝejo por ilin danki; kaj ŝi ne forgesis alporti al ili +frandaĵojn. + + * * * * * + +La junaj geedzoj vivis meze de princa lukso. Oni citis la belecon de +iliaj palacoj, la multon de iliaj veturilaroj, la belan sintenadon de +ilia aro da lakeoj. Johano kaj Estelo partoprenis en ĉiuj +bonsocietaj kunvenoj: kermesoj, ĉevalkuradoj, baloj, laŭntenisoj, +k.t.p. Sed kvankam la mondaj plezuroj ŝin forportis en siaj +turniĝoj, la juna edzino ne forgesis la flavan keston, kaj ŝi +atendis senpacience la finon de la jaro. + +Unu vesperon, ŝi diris: + +--Ĉar alvenis la momento, en kiu ni devas malfermi la misteran +skatolegon, mi deziras, ke oni solenigu la surprizon. + +Ŝi portigis la keston en la grandan salonon, kaj ĝin metigis sur +estradon drapiritan de rubenkolora veluraĵo. Ĝin floroj ĉirkaŭis, +kaj ĉiuj kandeloj estis ekbruligitaj, kiel oni faras por la tagoj de +grandceremoniaj vizitakceptoj. + +La junaj geedzoj sentis gravan kortuŝon, sublevante la kovrilon de +la granda kesto. Sed tuj Estelo malantaŭen paŝis: + +--Mumo!--ŝi ekkriis. + +La persono dormanta vekiĝis, sin levis, ridetis, kraketigis siajn +brakringojn, aranĝis kokete siajn riĉajn vestaĵojn, kaj komencis +sanktan dancadon. + +--Sunetino!--ekkriis Johano miranta. + +Estelo blankiĝis kiel neĝo. + +La aperaĵo kantis fremdan baladon kaj ofte interrompis siajn +strangajn dancpaŝojn por fari signojn al la junulo. Tiuj signoj +signifis: + +--Sekvu min. + +Estelo ploregis. + +--Foriru, Sunetino, kaj vaporiĝu por ĉiam,--ordonis Johano. + +Tuj la aperaĵo kaj la flava kesto malaperis subite. + +Ĉar Estelo tro suferis, vidinte Sunetinon, kiu al ŝi rememorigis +longan dolorplenan estintecon, ŝi malsaniĝis; kaj je la vespero +fraŭlino Pimpernelo venis ŝin viziti. + +--Kiu estis tiel kruela, ke li sendis al mi tiun aperaĵon?--ĝemadis +Estelo sufokiĝante. + +--Eble la koboldoj,--respondis la maljuna fraŭlino. + +--Ho, se tio estas vera, ili agis vere senkompate. + +--Ne ilin kulpigu, mia kara infanino. Ili volis pruvi al vi, ke nun +vin solan amas Johano. + +--Eble vi estas prava. Tamen mi timegas la lastan keston. + +Dank' al la flegoj kaj ammontroj, kiuj ŝin dorlotis, la juna virino +rapide resaniĝis. Unu jaro fluis ankoraŭ sen tro da tedaĵoj. Iun +vesperon, fraŭlino Pimpernelo diris al sia amikineto: + +--Jen estas la momento malfermi la rozan kaj bluan keston. + +--Vere? Sed nun tiuj misteraj pakaĵoj min tremigas. Plie ŝajnas al +mi, ke, elirante el la skatolego, aŭdiĝas strangaj kriadoj. + +--Nu, ĉu vi opinias, ke ĝi estas bestejo? + +--Kiu scias? + +--Estu prudenta. Lundon proksiman, ni kunvenos ĉi tien: via edzo, vi +kaj mi mem; kaj ni klarigos tiun misteron. + +Estelo malgrasiĝis, paliĝis, pripensante al la tago difinita de +fraŭlino Pimpernelo. Fine alvenis tiu tiel timita posttagmezo. + +La tri geamikoj trinkis ĉampanon por sin kuraĝigi; kaj procesie ili +eniris en la senmeblan ĉambron, en kiu estis apartigita la kesto. + +Johano demetis la unuajn tabulojn, kaj vidis tiun surskribaĵon: +«Skatoleto por juveloj.» + +--Tio estas vere kuraĝiga, diris fraŭlino Pimpernelo. + +La junulo rapide elpakis por rigardadi la juvelojn, sed li trovis +dek-du infanetojn, ses knabinetojn, kaj ses knabetojn, kiuj portis +ĉirkaŭ kolo plataĵon el arĝento: sur ĉiu plataĵo estis skribita +la nomo de ĉiu aparta infano. + +Kelkaj etuloj ridetis; aliaj sendis kisetojn; sed la plimulto ĥore +ploradis. + +--Jen estas klarigita la kaŭzo de tiuj strangaj bruoj elirantaj el +la skatolo,--diris Johano. + +Estelo radianta kovris je ŝmacadoj la ĉarmajn infanetojn. + +--Kiel mi estas feliĉa,--ŝi ekkriis! + +Fraŭlino Pimpernelo certigis: + +--Mi vetas, ke tiuj buboj estas donaco de koboldoj. Mi volas ilin +demandi. + +--Ĉu vi opinias, ke ili povos respondi? + +--Aferoj tiel strangaj okazas ĉi tie, ke tio ne estus mirinda, se +tiuj etuloj parolus. + +Kaj ŝi aldonis: + +--Kiu sendis vin ĉi tien, miaj graciuloj? + +Tiam la plej roza, la plej vangoronda el la infanetoj bonvolis +forlasi la plezuron, kiun ĝi sentis suĉante sian polekson, kaj +respondis per infana balbutado: + +--Ko.... bo.... do. + +--Nu!--ekkriis fraŭlino Pimpernelo triumfante, mi divenis. + +Oni devis multe klopodi por trovi tuj dek-du vestarojn, dek-du +lulilojn, dek-du nutristinojn. Estelo sentis neniun laciĝon pro tiuj +multaj zorgadoj, tiele ŝi sentis sin feliĉa, en mezo de siaj +infanetoj. Ŝi ilin kisadis ĉiuminute, ilin nomante: «Miaj +juveloj»; kaj mallaŭte ŝi murmuretis: + +--Vivu koboldoj. Estus dezirinde, ke ĉiu urbo havu sonorilejon +loĝitan de koboldoj. + + S-ino Vallienne. + + + + +KVINA MENCIO + + +LA SALTO DE LA DIABLO + + +Sur kruta ŝtonego, ĉe la supro de alta monteto fiere staras la +kastelo de Grafo Altmejer' kun siaj dikegaj muroj kaj grandaj turoj, +kiuj ŝajnas kunmiksiĝi kun la nuboj. Ĝi majeste superas la +ĉirkaŭajn montetojn, kaj tra ĝiaj fenestroj oni ĝuas vere +mirindan vidaĵon. La montetoj estas ĉiuj kovritaj de centjaraj +arboj, fagoj, abioj nigre verdaj, betuloj, kies trunkoj kvazaŭ per +kalko blankigitaj kontrastas kun la aliaj malhelaj trunkoj. Profunda +valo kuŝas ĉe la piedo de la orienta flanko de la monto, sur kiu +staras la kastelo, kaj funde de ĝi, fluas bela rivero ombrita de +salikoj kun arĝentaj folioj, kaj alnoj. Tiu ĉi rivero, kiu serpente +fluas tra la ĉirkaŭaj valoj subite malaperas en la teron, ne +malproksime de la kastelo. Tie estas kavaĵo, en kiun falas la akvoj +je kaskado kun bruo tiom pli forta, ke ĝi estas pligrandigita de la +formo de la kaverno, kiu, laŭ la diro de la enlandanoj estas +senfunda. Ja, nenie ĉe la ĉirkaŭaĵo, oni vidas tiun riveron +reaperi. + +Tiu ĉi kaskado havas malbonan reputacion, kaj oni rakontas pri ĝi +strangajn historiojn. Unu el ili diras, ke iam la diablo persekutata +de ĉefanĝelo Sankta Mikaelo, kaj atingota de li, sin ĵetis en la +riveron, kiu tuj enabismiĝis en la teron, kune kun li. La +maljunulinoj rakontas, ke dum kelkaj mallumaj noktoj, oni aŭdas la +diablon, kiu krias kaj dancas, solenante la sabatfeston kun maljunaj +sorĉistinoj. Ili certigas, ke ili vidis kaproviron kun okuloj +flamantaj, apud la faŭko de la kaskado, ke li atendas la +sorĉistinojn, kiuj alvenas unu post la alia, rajdante sur balailoj; +kiam la lasta eniris en la kavaĵon, siavice la kaproviro malaperis. + +Estas fakto, ke oni aŭdas ofte en la kaverno de la kaskado strangajn +bruojn, kiuj neniel similas tiujn de akvofalo. Kelkaj kamparanoj +certigas kaj ĵuras, ke, de malproksime, ili ekvidis lumon, kiu +lumigas la akvojn ĉe ĝia faŭko. Sed tre kredeble, la imago de la +loĝantaj aliformigis la ombron de ia lupo, en kaproviron, kaj la +strangajn bruojn, en kriojn de demonoj lumigitaj de la infera fajro. + +Alia legendo diras, ke unu el la antaŭaj posedantoj de la kastelo +vendis sian animon al la diablo, kaj ke kiam okazis por la +kastelmastro la momento elpagi sian ŝuldon, li forkuris por eviti la +diablon, kiu persekutis lin ĝis la supro de la nord-okcidenta turo, +de kie li sin ĵetis en la riveron. Tiam la diablo por atingi sian +ŝuldanton, saltis siavice post li kaj ekkaptis lin ĝuste en la +momento, kiam li falis en la riveron, kiu subite malfermiĝis kaj +samtempe malaperis en la teron, farante profundegan kavaĵon kaj +formante bruegan kaskadon. + +Tiu ĉi akvofalo estis ĉiuflanke ombrita de arboj kaj arbetaĵoj, +kiuj formis zonon al la kavaĵo, escepte ĉe la parto, kie la rivero +malaperas. Tie grafo Altmejer starigis palisaron el arbotrunkoj +enigitaj en la teron ĉe la fundo de la akvo, por malebligi, ke la +boatoj aŭ la bestoj, okaze falintaj en la riveron, estu englutitaj +en la profundegaĵon. + +Tiuj arbetaĵoj estis la komenco de la arbaro, kiu disvastiĝis sur +la najbaraj montetoj, en ĝi estas kelkaj vojetoj faritaj de homa +mano, sed preskaŭ ĉiuj estas faritaj de la sovaĝaj bestoj, kiuj +venas trinki al la rivero, kaj multenombraj estis tiuj bestoj en la +bieno de la grafo. La ĉasoŝtelistoj estis severe punitaj, ĉar, +kiam ili estis surprizitaj por la dua fojo, ili estis tuj pendigitaj +sen ia juĝo. Tial sinjoro Altmejer havis multajn ĉasgardistojn, +kies ĉefo estis Hans Delmer. Tiu ĉi ĉefgardisto estis bona, afabla +kaj servema; ofte li pardonis ĉasoŝtelistojn, certigante ilin, ke +li pendigos ilin la unuan fojon, kiam li ekvidos ilin, sed neniam li +plenumis sian promeson. + +Jam de longe Hans Delmer estis vidva, li vivis kun sia filino Edith +en beleta kaj komforta dometo, kuŝanta meze de maldensejo +ĉirkaŭita de alta kaj fortika palisaro, por ke la sovaĝaj bestoj +ne povu eniri la ĝardenon, kiu ĉirkaŭas la domon. En tiu ĉi +ĝardeno, dum siaj libertempoj, Hans Delmer kulturigis legomojn, +fruktarbojn; lia filino Edith zorgis pri la floroj. + +Edith estis bela junulino dudekjara, blonda kiel spikoj; ŝiaj +grandaj okuloj estis lume bluaj kaj dolĉaj, kiel tiuj de gazelo. Ŝi +estis altkreska kaj gracia. Ŝi zorgis pri la mastrumado, kaj ĉio +estis pura kaj brilega en la domo. Jam multaj junuloj estis petintaj +ŝian manon, sed ĉiam ŝi estis rifuzinta, dirante, ke ŝi ne volas +edziniĝi, ke cetere ŝi volas resti libera kaj neniam forlasi sian +amatan patron. + +Kiam ŝi tion diras, la vizaĝo de Hans montras strangan emocion +rapide kaŝitan. + + +II + +Grafo Altmejer, kiel lia ĉefgardisto, estis ankaŭ vidva. Jam antaŭ +dek jaroj li estis perdinta sian amatan edzinon. Li loĝis en la +kastelo kun siaj du filoj Henriko kaj Frederiko; estis granda +kontrasto inter la du fratoj. + +Henriko, kiel lia patrino, estis blondhara, li estis altkreska, +gracia, kun ĉarma vizaĝo, li pasie amis sian patron kaj ofte ploris +sian bedaŭregatan patrinon. Li ŝatis la studadon, la promenadojn en +la arbaro, li estis afabla kaj ĝentila kontraŭ ĉiuj, li volonte +parolis kun siaj servistoj, kun la kamparanoj kaj la laboristoj; kaj +li estis ĉiam preta por fari servon al iu ajn, kiu bezonis ĝin. +Tial ĉiuj amis lin kaj ĵetus sin en la fajron por li. + +Frederiko kontraŭe estis nigrhara, malbela, malaltkreska, fiera, +malhumilega, malĝentila kontraŭ ĉiuj; li kruele batis la +servistojn pro la plej malgrava kulpo, neniam li parolis kun iu +kamparano aŭ laboristo. En la tuta regiono li estis malamegata de +ĉiuj, sed oni tre timis lin, ĉar li estis kruela kaj venĝema. +Apenaŭ li sciis legi kaj skribi, ĉar neniam li volis studi, +dirante, ke tio taŭgas nur por la malnobeloj. Li vivis plej ofte en +la diboĉo kun sentaŭguloj similaj al li kaj kun malĉastulinoj. + +En tiaj kondiĉoj oni povas pensi, ke Frederiko estis malmulte +ŝatata de sia patro kaj de sia frato. Grafo Altmejer ofte riproĉis +lin pro lia vivmaniero, sed tiu malbona filo ne volis ion aŭdi, kaj +li turnis la dorson al sia patro blasfemante. Siaflanke Frederiko des +pli malamis sian fraton, ke tiu ĉi estis bela, kaj ke, kiel unua +naskito, li estis la sola heredonto do la bienoj de Grafo Altmejer. +Tio furiozigis lin, kaj li ofte rigardis sovaĝe Henrikon. Ĉe tiuj +momentoj mortigaj ideoj trairis lian cerbon. + +Grafo Altmejer iam tre ŝatis la ĉasadon, sed nun li malofte ĝuis +tiun plezuron, kaj nur kiam la podagro ne devigis lin resti sur la +lito aŭ en la ĉambro. Li tre ŝatis interparoladi kun sia +ĉefgardisto, kiu lin estimis treege pro lia konata honesteco; ofte +li vizitis lin en lia domo, ili interparolis pri antaŭaj gloraj +ĉasadoj. Dume Edith etendis sur la tablon tukon blankan kiel neĝo, +kaj servis kelkajn manĝaĵojn kaj bieron ŝaŭmantan. Li volonte +akceptis, sed kondiĉe ke Hans kaj lia filino manĝu kune kun li. +Hans amegis sian mastron, kaj oferus sian vivon por li. + +--Nu!--li ofte diris ridetante,--nu! Edith, kiam do vi edziniĝos? Vi +ne volas resti fraŭlino, mi supozas? Mi estos la baptopatro de via +unua filo. + +Tiam Edith ruĝiĝis, sed ne respondis. + +Henriko ofte venis al la ĉefgardisto; li havis grandan amikecon por +Edith, kiun li trovis bela kaj dolĉa kiel anĝelino. Ili ofte +renkontis unu la alian en la arbaro apud la salto de la Diablo, kiu +estis proksima de la loĝejo de Hans Delmer. Ili ambaŭ longe +interparoladis, kaj nedifinebla sento de malgajeco ekkaptis iliajn +korojn, kiam ili estis devigitaj disiri. + +Jam de kelka tempo Henriko fariĝis pensema, malparolema; li ŝajnis +ĉiam enprofundigita en ia revado, kelkafoje lia patro demandis lin +pri tio: + +--Mia kara Henriko, kion vi do havas? Via karaktero tute ŝanĝiĝis, +ĉu vi estas malsana? Vi ordinare tiel komunikema, nun silentas +tutajn tagojn, kaj ofte okazas, ke oni estas devigita demandi vin +kelkajn fojojn, por ricevi respondon de vi. + +--Ho! kara patro mia, mi ne ŝanĝiĝis, mi estas kiel kutime, kaj mi +ne estas malsana. + +Sed la grafo ne estis blinda, kaj li pensis, ke kaŝata amo turmentas +la koron de Henriko. + +--Vi bone farus edziĝante, mia filo, la vivo ne estas gaja por +junulo en tiu granda kastelo kun via maljuna patro. Mi pensas, ke via +kuzino Ludovikino Arnheim tre konvenas por vi. + +--Ne parolu pri edziĝo, mia patro, mi petegas vin, mi ne volas +edziĝi, cetere mi ne amas mian kuzinon. + +--Sed, mia filo,--diris la grafo,--eble vi amas alian fraŭlinon, +tion konfesu al mi, kaj, se ŝi plaĉas al mi, mi tuj konsentos pri +via edziĝo. + +--Mi amas nenian fraŭlinon,--respondis Henriko,--mi tion ĵuras al +vi. + +Kaj, tion dirante, li kredis esti sincera; sed li eraris. + +Jam de kelkaj tagoj li sentis en si ion neesprimeblan, li sentis, ke +en lia koro io ŝanĝiĝis; li ordinare tiel gaja fariĝis malgaja. + +Lasinte sian patron, li eliris el la kastelo kaj iris promeni en la +arbaron; li alvenis al la kaskado, apud kies rando li sidiĝis +pripensante. Post kelkaj minutoj brueto de senpezaj paŝoj sur la +folioj mortintaj aŭdiĝis. Henriko rekonis la paŝojn de Edith. +Subite en lia brusto, pli rapide batas lia koro, la paroloj de lia +patro revenas en lian memoron. Li komprenas la kaŭzon de sia +ŝanĝiĝo, li amas Edith'on! Li ne pensas, ke ŝi ne estas nobela, +ke ŝi estas la filino de ĉefgardisto; lia koro ne rezonas, li amas +Edith'on! Kaj ĝis nun li ne pensis pri tio. Jen do la kaŭzo de la +ĝojo, kiun li sentis vidante ŝin! Li tuj leviĝis kaj aliris +renkonten al ŝi, li premis ŝiajn manojn dirante: + +--Edith! kara mia kiom mi estas feliĉa vidi vin! + +Tion dirante liaj okuloj brilis, kaj lia vizaĝo montris ĝojegan +esprimon. + +--Kiel mi ankaŭ, sinjoro Henriko,--diris Edith ruĝiĝante, ĉar ŝi +estis ekvidinta la pasian rigardon de la junulo. + +--Mi amas vin, Edith! + +--Ho, ne tion diru, sinjoro Henriko! Kion dirus via patro. Vi scias, +ke vi ne povas edziĝi je mi, kaj vi ne volas malhonorigi min kaj +mian bonan patron. Ni restu amikoj kiel antaŭe, kaj eble vi +renkontos iun nobelan fraŭlinon, je kiu vi povos edziĝi kaj esti +feliĉa. + +--Ho! Silentiĝu Edith! silentiĝu, mi petegas vin, vi disŝiras mian +koron, mi tion ĵuras al vi tie ĉi, je la nomo de mia kara patrino +mortinta, mi edziĝos nur je vi, aŭ mi mortos pro ĉagreno. + +--Ne tion ĵuru! amiko mia, ne tion ĵuru! Vi tre scias, ke neniam +via patro konsentos pri tia edziĝo; certe vi ne forgesis, ke lia +familio, kiel ankaŭ li mem, forpelis vian onklon Rupert'on, tial ke +li edziĝis je fraŭlino nenobela, kaj ke ili neniam volis senkulpigi +kaj pardoni tion, kion ili nomas misaliancon. + +Henriko ploris, ĉar li estis certa, ke lia patro neniam konsentos +pri tiu edziĝo. + +Subite brua ekridego aŭdiĝis, kaj Frederiko montriĝis al liaj +miregitaj okuloj: + +--Nu! miaj geamikoj, ne ĝenu vin! la arbaro estas oportuna por +kaŝataj karesoj!... ne ĝenu vin!... Sed vi ne havas malbonan +guston, Henriko! ŝi estas bela la fraŭlino! + +Kaj tion dirante, li foriris ridegante. + +Neesprimebla sento de timo trairis la cerbon de Henriko. Li havis +ankoraŭ en la oreloj tiun demonan ridegon. Li timis ne por si mem, +sed por sia amegata Edith, ĉar li ne dubis, ke lia frato, kies +rigardon avidan al Edith li rimarkis, estis kapabla plenumi krimon. + +--Sinjoro Henriko,--diris la junulino,--pli bone estus, se vi +forgesus min. Pensu pri via patro, kiu malbenus vin. + +Ŝi leviĝis kaj forkuris. Ŝia koro ankaŭ suferis, sed ŝi ne volis +tion konfesi, ĉar la amo eniris ŝian animon. + +--Ho! mi petegas vin Edith, ne lasu min! ne lasu min! + +Sed jam ŝi estis malaperinta. + +Ŝajnis al Henriko, ke lia koro ŝiriĝas, granda pezo premis lian +bruston, sur kiun konvulsie kuntiriĝis liaj manoj. + +--Kiom mi estas malfeliĉa!--li ekkriis,--prefere estus morti, ol +tiel kruele suferi! + +Maldolĉaj larmoj fluis sur liajn vangojn. + +--Nu! la kolombino do forflugis? Ĉu mi timigis ŝin? + +Ĝi estis ankoraŭ la voĉo de Frederiko. Tiuj mokemaj paroloj +rekonsciigis lin; li leviĝis, kaj, nenion respondinte al sia frato, +li aliris la kastelon. + +Li faris la eblon por kaŝi al sia patro la mortigan ĉagrenon, kiu +konsumis lin, sed li ne povis trompi sian patron, kiu des pli +malgajiĝis, ke li tute nesciis la kaŭzon de tia stato. + +Ĉiutage Henriko aliris al la kaskado, esperante, ke li trovos +Edith'on, sed ŝi ne venis; tamen li venis sidiĝi en la loko, kie +lia plej amata estis sidiĝinta, por enspiri la aeron, kiun ŝi estis +enspirinta, por revivi pense la feliĉajn tagojn pasigitajn... Tie li +restis tutajn horojn. + +Ĉiutage ankaŭ Frederiko spionis lin de malproksime, pli kaj pli li +pensis, ke estas tre facile malaperigi sian fraton sen la scio de iu. +Tiam li fariĝus la sola heredonto de sia patro, kiu post nelonge +mortus pro la perdo de sia plej amata filo. Tiel li fariĝus la sola +mastro. + +Do, iun tagon, kiam lia frato estis kiel kutime sidanta apud la +faŭko de la kavaĵo, Frederiko pasis malantaŭ li, tiel senbrue, ke +Henriko enprofundigita en sia revado ne aŭdis lin. Tiam subite, +obeante siajn krimajn intencojn, li enpuŝis sian fraton en la +kavaĵon, kaj tio okazis tiel rapide, ke Henriko ne havis la tempon +ekkrii, kaj tuj malaperis en la abismon. + +Sed Frederiko ektremis, ĉar li aŭdis akran ekkrion.... Kiu do faris +ĝin?... Sed post kelkaj momentoj li trankviliĝis pensante: «Kion +do mi timus? Nenia homa estaĵo vidis min, kaj sendube tiu akrasona +ekkrio estis tiu de ia garolo forfluganta. Cetere neniam la +profundaĵo redonas sian kaptaĵon!» + +Kviete li realiris la kastelon; lia vizaĝo ne montris ian signon de +konsciencriproĉo. Lia bruta animo ne estis kapabla havi tiaspecajn +sentojn. + +Jam de longe la horo de l' vespermanĝo estis pasinta, kaj Henriko ne +estis reveninta al la kastelo. Grafo Altmejer estis tre maltrankvila +kaj ne volis manĝi. «Kial do Henriko ne estas tie ĉi, li pensis, +li, kiu estas ĉiam tre akurata, kiu ĉiam sciigas, kiam li forestos. +Kio do povis okazi?» Dolora antaŭsento sufokis lin. Sed Frederiko +ne ŝajnis tion ekvidi, li manĝis kiel kutime kaj trinkis ĝis +ebriiĝo. + +--Ĉu vi vidis vian fraton hodiaŭ Frederiko? + +--Ne mi ne vidis lin, sed li ne estas perdita, li retrovos la vojon +al la kastelo. Eble li amindumas iun paŝtistinon, kaj li forgesis la +horon. Cetere mi ne estas komisiita gardi lin! + +Tamen la voĉo de Frederiko ne estis sincera, kaj la grafo sentis, ke +pli kaj pli grandiĝas la antaŭsento pri krimo. Li fikse rigardis +sian filon, sed nenion diris. + + +III + +Grafo Altmejer supreniris en sian ĉambron, kaj rifuzinte la servojn +de sia servisto, li ŝlosis la pordon. Tiam li falis sur apogseĝon +kaj profunde pripensis. Li estis konvinkita, ke Frederiko mortigis +sian fraton, sed li ne havis ian pruvon. Mil konfuzaj ideoj +kunmiksiĝis en lia cerbo. Subite ŝajnis al li, ke oni frapetas al +pordo; tiu brueto devenis de malantaŭ granda portreto de unu el la +prapatroj de familio Altmejer, kiu estas fiksita sur la muro. Li +pensis, ke muso gratas inter la muro kaj la kadro, sed preskaŭ tuj +li aŭdis bruon de risorto, kiu malstreĉiĝas, kaj samtempe +mallaŭtan voĉon, kiu diras: + +--Ne maltrankviliĝu, mia patro. Ĝi estas via filo Henriko viva. + +Tiam, kiel pordo, la kadro turniĝis, kaj Henriko aperis al sia +mirigita patro; li havis la montran fingron antaŭ la buŝo por peti, +ke lia patro ne ekkriu, kaj referminte la sekretan pordon, li +ĵetiĝis en la brakojn de sia patro, kiu ploris pro ĝojo. + +--Nu! mia kara filo,--diris la grafo,--kio do okazis al vi? Kial vi +ne revenis por vespermanĝi? Kaj kial vi venas, kaŝante vin, per +sekreta koridoro, kiun mi ne konas? + +--Mia patro,--respondis Henriko,--simpla akcidento okazis al mi: mi +estis ekdorminta apud la salto de la Diablo, kaj moviĝante, mi falis +en ĝin. + +--Sed, kiamaniere vi povis reveni tien ĉi, kara infano? tiu mortiga +kaskado neniam redonas tion, kion ĝi englutas, kaj kial vi ne +revenis al la kastelo per la ordinara vojo, anstataŭ uzi vojon +kaŝitan? + +--Nu! mia patro, aŭskultu min, vi scias, ke mi legis niajn arĥivojn +de la komenco ĝis la fino. Mi faris en ili strangajn eltrovojn +precipe pri la kaskado, tial mi eksciis, ke tiu kaskado, aŭ prefere +ĝia kaverno, komunikiĝas kun via kastelo per subtera galerio, kiu +finiĝas en kelo, sub la nord-orienta turo. En tiu kelo komenciĝas +ŝtuparo, kiu alkondukas al ĉiu etaĝo, kaj ĉe ĉiu etaĝo estas +koridoro, kiu trairas la dikegajn murojn, kaj en tiuj muroj estas +malfermaĵetoj, tra kiuj oni povas vidi kaj aŭdi tion, kio okazas en +ĉiu ĉambro. Estis tute neeble, ke mi revenus per alia vojo, ĉar +mi ne havis ŝtupareton por eliri el la kaverno tra ĝia faŭko. Jen +do kiel tio okazis: kiel mi jam diris al vi, mi estis ekdorminta apud +la faŭko de la kaskado; kiam mi falis en ĝin, mi nenion timis. Ĉar +mi sciis, ke mi ne pereos en ĝi. Reveninte al la supro de la akvo, +mi direktis min al la rando de la kaverno, kie estas speco de natura +trotuaro, kiu kondukas sub la kaskado, inter ĝi kaj la flanko de la +kaverno. Tie troviĝas malfermaĵo, faŭko de subtera galerio, kiu +kondukas al vasta ĉambro ronda, kiun niaj prapatroj uzis por +kunvenigi konspirantojn; tiuj ĉi alvenis en ĝin per moveblaj +ŝtuparetoj tra la malfermaĵo de la kaverno kaj same eliris. En tiu +ĉambro estas la sekreta pordo de la koridoro, kiu alkondukas al la +kelo sub la turo. Mi antaŭe ĉion tion esploris sufiĉe, por koni +ĉiujn detalojn, cetere mi metis ĉe kelkaj lokoj lanternojn por uzi +ilin ĉiufoje, kiam mi bezonis ilin, kaj se kamparanoj certigas, ke +ili vidis lumon ĉe la kaskado, ili ne eraras, ĉar mi ofte esploris +la kavaĵon lumigante ĝin per lanterno. Tiel mi konis ĝian +danĝeran flankon, la faŭkon en kiun bruege malaperas la akvoj. Mi +ne pensis, ke iam mi bezonos koni ĉiujn tiujn detalojn, por savi +mian vivon, ĉar tiu, kiu falus en la profundaĵon, ne konante ilin, +estus nepre englutita en la teruran abismon, ĉar estas neeble eliri +el ĝi per la supera parto, krom per movebla ŝtupareto, tial ke ĝi +havas la formon de funelo renversita. + +Dum tiu rakonto, profunde pripensis grafo Altmejer. Subite li +diris:--Ĉu vi vidis vian fraton dum la tago? + +--Jes mia patro, mi ekvidis lin. + +--Estas strange! Li diris al mi, ke li ne vidis vin.... Vi trompas +min Henriko, vi ne falis en la kaskadon okaze, oni faligis vin, kaj +mi timas, ke mi konas la krimulon. Ĝi estas via frato!.... + +--Ne! mia patro, mi ĵu... + +--Ne mensogu, mia filo, sed konduku min tra la sekreta koridoro al la +ĉambro de Frederiko. + +Henriko turnis la kadron, kaj preninte lampon, li kondukis sian +patron al la malfermaĵeto, tra kiu oni povas aŭdi kaj vidi en la +ĉambron. + +La vizaĝo de grafo Altmejer terure ŝanĝiĝis, li avide rigardis, +kaj li aŭdis la voĉon de Frederiko, kiu ebria dancis en sia ĉambro +ripetante: + +--Mi puŝis cin en la kavaĵon, ci estas mortinta Henriko! Ci ne +revenos plu! Ah! Ah! Ah!--kaj li ridegis.--Nun mi estas la sola +heredonto de la maljunulo, kiu ne longe vivos! Ah! Ah! Ah! Kaj Edith, +cia blondulino estos mia amantino! Ah! Ah! Ah! + +Henriko ankaŭ ĉion aŭdis kaj li ekfrosttremis. + +--Ni forkuru! Henriko, ni forkuru!--diris la grafo. + +Faletante ili reiris al la ĉambro. + +--Ho! la abomena krimulo! kaj tiu sovaĝa besto estas el mia sango! +Ho! mi punos vin Frederiko! Kiu mortigis, tiu estos mortigita, mi +tion ĵuras je la nomo de Dio!... Sed, mia filo, kion aludis via +malbenita frato parolante pri Edith, via blondulino. + +--Mia patro kompatu min, mi havas ion por konfesi al vi, sed mi ne +kuraĝas tion fari. + +--Parolu, mia filo, mi aŭskultas vin. + +--Nu! mia patro, mi amas Edith'on, kaj mi volus edziĝi je ŝi... + +--Silentiĝu, kruela infano, vi do ankaŭ volas mian morton, neniam +mi konsentos pri misalianco, neniam! Ĉu vi forgesis vian onklon +Rupert'on?... + +Tiam per la koridoro Henriko aliris sian ĉambron, sed li tiel +suferis, ke li ne povis ekdormi. La grafo ankaŭ ne povis fermi la +okulojn, tro da dolorigaj ideoj trairis lian cerbon!... + + +IV + +--Nu! mia patro, ĉu mia frato revenis? demandis Frederiko al sia +patro kun malbona rigardo. + +--Ne, eble vi scias ke li ne revenos,--respondis la grafo. + +--Mi ne komprenas, kion vi volas diri,--respondis Frederiko +balbutante. + +Sed ĝuste en tiu momento alvenis servisto, kiu diris al la grafo, ke +lia ĉefgardisto havas ion por diri al li konfidencie, kaj ke tre +urĝas. + +La grafo aliris sian ĉambron, kien post nelonge alvenis la +ĉefgardisto. Li kunportis en la mano kesteton el ŝtalo, kiun li +demetis sur la tablon kaj leteron sigelitan per vakso, kiun li +prezentis al la grafo; sur ĝia koverto estis skribite: «Por doni al +Grafo Altmejer, kiam Edith estos dudek-unujara». + +La grafo sidigis Hans'on Delmer'on, kaj malfermis la koverton. Dum li +legis tiun leteron, lia vizaĝo grade montris grandan emocion kaj +samtempe grandan ĝojon; kaj li mallaŭte diris: + +--Mia kara Henriko estos do feliĉa! + +Jen tio, kion li legis: + +«Mia kara kuzo, + +«Oni kutimas pardoni la mortintojn, kiam vi ricevos tiun ĉi leteron +mi estos mortinta, mi do pensas, ke vi pardonos min. Mi komisiis ĝin +al Hans Delmer, kies honestecon kaj fidelecon mi konas, li donos ĝin +al vi, kiam la momento difinita estos alveninta. Mi ne rememorigos al +vi mian edziĝon, mian misaliancon, kiel vi diris, kaj la kruelan +manieron, laŭ kiu vi agis kontraŭ mia edzino kaj mi. La malfeliĉo +persekutis min, mia amegata edzino mortis naskante filinon mian karan +Edith'on. Ne povante zorgi pri ŝi, mi komisiis ŝin al la edzino de +Hans Delmer, kiu, kiel ankaŭ ŝia edzo, ĵuris al mi ke ili +konservos tiun sekreton, kaj diros, ke Edith estas ilia filino. Estis +tiom pli facile tion kredigi al vi, ke vi forestis dum kelkaj +monatoj. + +Mi donis al Hans la tutan monon, kiun mi posedis por la elspezoj +okazigotaj de mia filino. Li ne volis akcepti, sed mi devigis lin. +Post lasta kiso al Edith kaj kora manpremo al la geedzoj, mi foriris. +Mi enŝipiĝis kaj aliris Amerikon. Tie, mi esperis riĉiĝi, sed la +ĉagreno estis profunde atakinta mian farton, kaj iom post iom mi +sentis, ke miaj fortoj lasas min. Mi estus volinta doni lastan +kison al mia kara filino, antaŭ ol morti. Sed ho ve! tio estas +neebla, mi sentas, ke la morto proksimiĝas. Mi adresas de Ameriko +tiun leteron en koverto por Hans Delmer. Kompatu Edith'on! pardonu +min! Adiaŭ! + + Via Kuzo. + + Grafo Rupert'.» + +--Ĉio estas forgesita! Ĉio estas pardonita!--ekkriis grafo +Altmejer. Ni rapidu por iri serĉi nian filinon Hans! ĉar ŝi estas +nia filino al ni ambaŭ! + +Kaj ili ne kuris sed flugis al la loĝejo de la ĉefgardisto. Kiam +ili estis proksime de ĝi, ili aŭdis akrasonajn ekkriojn, kaj ili +rekonis la voĉon de Edith! + +--Vi do volas mortigi min, kiel vi mortigis vian fraton! mi vidis +vin, mortiganto! + +Ili samtempe puŝis la pordon, kaj tiam ekvidis Frederikon, kiu +premante la brakojn de Edith provis renversi ŝin, kiu kuraĝe +defendis sin. Lia vizaĝo montris brutan kaj kruelan esprimon. + +Aŭdinte la bruon de la pordo Frederiko turnis sin, ekvidante la +grafon kaj Hans'on kaj la teruran esprimon de liaj vizaĝoj, li +sentis, ke liaj lastaj momentoj alvenis. Sed antaŭ ol morti li volis +mortigi iun. Li elprenis pistolon el sia zono kaj direktis ĝin al la +brusto de Hans; sed la grafo deklinigis la armilon; la kuglo atingis +la plafonon. Li diris al Frederiko: + +--Vi ne estas plu mia filo, mi malbenas vin, se mi ne timus malhonori +mian familion, mi liverus vin al la ekzekutisto. Vi mortigis vian +fraton, vi provis mortigi Hans'on. Mi kondamnas vin al morto. Mi +donas al vi kvin minutojn por rekomendi vian malbelan animon al Dio. + +Ĝuste en tiu ĉi momento Henriko eniris la ĉambron pala kiel +mortinto, li estis aŭdinta tra la muro la interparoladon de sia +patro kun Hans. Li povos edziĝi je Edith! Li do aliris la loĝejon +de la ĉefgardisto. Ĉe la pordo li aŭdis la juĝon de sia patro; +malgraŭ ĉio, li volis peti, ke lia patro pardonu... + +Sed Frederiko, ekvidante sian fraton, kiun li kredis mortinta, +pensis, ke li vidas lian fantomon kiu venas riproĉi lin pri lia +krimo, li subite freneziĝis, kaj altirinte ponardon el ĝia ingo li +enigis ĝin en sian koron kaj falis mortinta. + +Edith ĵetis sin en la brakojn de Hans. Ĉiuj restis silentaj dum +kelkaj minutoj, fine la voĉo de la grafo aŭdiĝis: + +--Dank' al Dio, li diris, mi ne estis devigita mortigi mian infanon. +Vi Hans ĵetos la korpon de tiu krimulo en la salton de la Diablo. +Nur tiu loko konvenas por ĝi. Vi tion faros, kiam noktiĝos. Nun ni +ĉiuj iru al la kastelo; Edith prenu mian brakon, mi subtenos vin; +Hans venu kun ni, vi loĝos en mia kastelo, ĉar mi detruos tiun +malbenitan loĝejon. + + +V + +Mi ne pensas, ke estas necese rakonti detale la finiĝon de tiu +dramo: la feliĉo anstataŭis la doloron. Hans neniam volis konservi +la ormonerojn, kiuj estis donitaj al li, kaj ili estis disdonitaj al +la malriĉuloj. + +Hans loĝis en la kastelo kaj ne lasis sian filinon, kiel li nomis +Edith'on; li ne estas plu ĉefgardisto, li estas nun la amiko de +grafo Altmejer, kaj ĉiam la amegata patro de Edith. + +Post tri monatoj okazis la edzofestoj de Henriko kun Edith. Ĉiuj +estis feliĉaj en la kastelo; kaj kiam la juna grafino naskis sian +unuan filon, la grafo diris al ŝi ridetante: + +--Nu! mia karega filino, ĉu mi ne estis dirinta al vi, ke mi estos +la baptopatro de via unua filo? + + D-o P. Gambier. + + + + +SESA MENCIO + + + NEKREDEBLAJ AVENTUROJ + DE + SINJORO RADAMANTO + + +Tute juna, mi jam ŝategis ĉion, kio estis, eĉ proksimume, ronda; +ringego barela min ravis, kaj mi staris ekstaze antaŭ rado. + +Per tio vi komprenas, ke, eĉ ne vidinte bicikledon, mi devis ŝategi +tiun mirindan ilon, kiun mi estus elpensinta, se iu ne estus tion jam +farinta, ve! + +Kiam, infaneto, mi povis marŝi, alvenis al mi tute stranga aventuro, +kiu pli malfrue estas al mi rakontita de miaj gepatroj. + +Mia patro, kiu havis vivan imagon, eble ĝin iom trograndigis. (Mi +diras tion, por ke vi ne kredu min mensogulo.) + +Iam do, vaganta komercisto trairis mian vilaĝon, kaj kun nia patrino +mi iris lin vidi. Tre kontenta vidi la veturilon, mi ĝin +alproksimiĝis, plena je respektema timo, por atente observi la +radojn. Ĉarmita de la vido de l' komercaĵoj kaj de l' parolado kun +najbarinoj, mia patrino tute forgesis mian ĉeestadon. Uzante mian +liberecon, mi karesis la objekton de mia adorado kaj ĉirkaŭprenis +radion, ĝin kisante. Fininte siajn akirojn, mia patrino ekiris +hejmen, kaj tiam nur rimarkis mian foreston. Vane ŝi alvokis min, +kaj kredante, ke mi estas hejme, ŝi revenis ĝis nia domo. Ne +trovante min, ŝi fariĝis malkvieta, iris ĝis la rivero, plorante +kaj kriante; ŝiaj najbarinoj alvenis ŝin konsoli, kaj unu el ili +rakontis, ke ŝi vidis min apud la veturilo, kiun mi ŝajnis admiri. + +--Eble,--ŝi aldonis,--li sekvis la komerciston. + +--Eble,--aldonis alia, tiu malbenita homo estas ŝtelisto de infanoj +kaj forportis vian fileton. + +Mia patro, kiu ĵus tiam revenis de sia laboro, eksciante mian +malaperon, decidis, ke li tuj serĉos min kaj retrovos la homon. + +Jen kio estis okazinta al mi. + +Dum mi religie kisis la radion, la veturilo ekantaŭeniris; tuj mi +forte ĉirkaŭprenis la radion kaj turniĝis samtempe kun ĝi. + +La homo, kiu marŝis ĉe la alia flanko de la veturilo, ne vidis min, +kaj mi tiel ĝojis pri mia feliĉo, ke mi ne diris eĉ unu vorton. + +Post longa irado, la veturilo haltis antaŭ la pordo de izolita +gastejo, loĝata de sola virino. + +Mia kondukisto eniris por trinki, sin apogis sur la bordon de +malfermita fenestro kaj ĉirkaŭrigardis ĉiuflanken en la strato. +Vidinte nenion, li senbrue alproksimiĝis la virinon, kiu rekomencis +labori, klinante la kapon al sia kudraĵo. La homo saltis sur ŝin, +prenis en siaj manoj la kolon de la malfeliĉulino kaj provis ŝin +mortigi. La virino baraktis, sed estis tuj subfalonta, kiam mi +elĵetis teruran krion. La mortigisto lasis la virinon kaj forkuris. +En la sama momento mia patro alvenis; esplorinte la veturilon, li min +trovis; mi estis sveninta, sed tamen ne forlasis la radion. + +Li min portis en la domon, kie li trovis la virinon ŝajne mortintan. +Li nin ambaŭ flegis, kaj baldaŭ rimarkis plezure, ke ni estas +vivaj. + +La juna virino estis baldaŭ tute sana, sed min kaptis grava febro, +kiu min devigis resti en mia ĉambro tutan monaton. + +La mortigisto estis baldaŭ retrovita kaj ĵetita en malliberejon. + +Tiamaniere, dank' al mia amo por la radoj, mi povis, tute juna, savi +virinon. + +Tiu amo pli kaj pli kreskadis, kaj, sepjarulo, mi elpensis triradan +veturileton, kiun mi movis per miaj manoj, sidiĝinte en ĝi. Pli +poste mi rimarkis, ke mia eltrovo estas jam uzata de la senkruruloj. + +Iam, mi puŝis mian veturilon en strato treege dekliva kaj malrekta; +en vojturniĝo mia ilo subite haltis kontraŭ mureto; sed mi +daŭrigis mian iron super la muro kaj falis en kuvegon plenan je +malpuraĵoj, kiuj dolĉigis mian falon; tamen mi ne povas certigi, ke +tiu bano ŝajnis al mi agrabla. Tiuj malfeliĉoj kaj aliaj malpli +gravaj ne povis min korekti, kaj kun granda senpacienco mi atendis +taŭgan aĝon por aĉeti unu el tiuj mirindaj duradaj iloj, tiam nove +eltrovitaj, kiujn mi kelkfoje vidis flugantajn rapide laŭlonge de la +stratoj. + +Tiu tiel dezirita tempo alvenis, mi aĉetis belegan bicikledon kaj +decidis, ke mi vojaĝos en nekonatajn landojn. + +Mi elektis Afrikon, kaj iris ŝipe Alĝeron; la ŝipirado estis por +mi terura, sed, tuj kiam mi metis piedon sur la Afrikan teron, mi +forgesis ĉiujn malagrablaĵojn, saltis sur mian bicikledon kaj min +direktis al dezerto. La dezerto! Kiel min interesus la tiel konataj +urboj de Alĝerio, eĉ la oazoj en kiuj ĉiam troviĝas Eŭropanoj? +Mi volis vidi Saharon, kaj, tute sola antaŭ la sabla vastaĵo, senti +la ĝuadojn de vera esploristo. + +Miaj pneŭmatikoj kondutis mirinde. Mia bicikledo estis tiel malpeza, +ke la irado apenaŭ lasis postsignon sur la sablo, kaj mi flugis, mi +flugis kiel vera demono, malŝatante la Simun'on. + +Mi marŝis de kelkaj tagoj kaj la provizoj kunprenitaj malmultiĝis; +antaŭ ol pli profunden iri en la dezerto, mi decidis akiri novajn +manĝaĵojn. Proksime mi ekvidis, blankajn sub la suno, tendojn de +araba vilaĝo. «Bone, mi pensis, nenia vivulo videbla!» Efektive, +pro la varmegeco, ĉiuj loĝantoj sin kaŝis en siaj tendoj kaj +dormis. + +Per mia sonora korneto, mi faris teruran bruon; mi mem kriegis kiel +frenezulo, sed nenia movo respondis mian alvokon. + +Vidante riĉan tendon, mi eniris senbrue, kaj aŭdis brueton post +kurteno, kiun mi iom levetis. + +Kelkaj virinoj, kuŝantaj sur luksaj tapetoj ripozis; min ekvidante, +ili ekkriis per voĉo akra; mi provis klarigi la motivon de mia +maltimema eniro, sed ne havis la tempon fini mian klarigon; mi +ricevis fortan baton sur la kranion kaj falis senspira. + +Kiam mia sveno finiĝis, mi estis en ĉambro tute malluma, mi provis +tuŝi per la mano mian dolorantan kapon sed ne povis, estante fortike +ligita. + +Mi sentadis ion silkecan, kiu glitis inter miaj manoj kaj promenis +sur mia korpo, mia vizaĝo; ĝi estis musoj, kiuj trotis sur mi, +serĉante manĝaĵojn. Tio donis subite al mi fruktodonan ideon. + +Mi malfacile sukcesis eltiri el mia poŝo peceton da lardo, kiu +restis al mi, kaj per ĝi mi frotis la ŝnurojn, kiuj min ligis, kaj +poste mi restis senmova. Baldaŭ la musoj, unue forpelitaj per mia +movado, revenis kaj, sentinte allogantan odoron, komencis mordeti kaj +disŝiri la ŝmiritajn ŝnurojn tiamaniere ke, post kelke da tempo, +mi sukcesis min liberigi. + +Estis nokte, mi eliris singardeme kaj sukcesis retrovi mian +bicikledon; nevidite de iu, mi forlasis tiun malbenitan lokon per +rapida forkuro. La suno baldaŭ leviĝis kaj la varmeco fariĝis +malagrablega, sed tio min malpli ĉagrenis ol la manko de manĝaĵoj, +la malpleneco de mia stomako. Kiamaniere mi povos revivigi miajn +fortojn por daŭrigi mian vojaĝon? + +Mi pripensis malgaje, kiam terura blekado aŭdiĝis, mi rigardis +malantaŭen kaj vidis grandegan leonon, kiu, saltegante, min sekvis. +Vane mi akcelis mian kuradon, la leono pli kaj pli proksimiĝis; +granda ŝvito malsekigis mian tutan korpon; miaj kruroj rigidiĝis +pro teruro, mi estis tuj falonta, kiam nova penso redonis al mi iom +da espero. Mi havis revolveron, eble mi povos vundi mian +persekutanton aŭ nur lin timigi. Mi min returnis, kaj eĉ ne +celante, mi pafis sur la leonon, kaj tuj daŭrigis mian forkuradon, +sed aŭdis raŭkan blekadon kaj strangan bruon, kvazaŭ haŭto estus +ŝirata. + +Post kelkaj minutoj, nenion plu aŭdante, mi haltis kaj rigardis +malantaŭen: malproksime mia leono, klinita sur la sablo, ne +moviĝis, tamen mi aŭdis strangan plendon, ne tre laŭtan pro la +malproksimeco. + +Mi revenis malrapide, kaj baldaŭ nekredebla vidaĵo min mirigis. Mia +kuglo estis trafinta la frunton de l' leono, kaj glitinte longe la +vertebraro, estis disiginta la haŭton, kaj tiu ĉi, falante sur +ambaŭ flankojn de la korpo kaj kvazaŭ volvite ĉirkaŭ la kruroj de +la besto, malhelpis ĉian movadon. Malfeliĉa leono! ne povante +moviĝi, li malrapide rostiĝis per la suna varmeco kaj elĵetis +terurajn blekadojn. + +Mi kompatis lian sorton, kaj per dua kuglo, mi finis lian suferon, +kaj sub la ombro de ŝtonego mi atendis la plenan kuiriĝon de mia +ĉasaĵo. Poste mi povis ripari miajn fortojn per larĝa tranĉaĵo +de rostita leono, kaj kunportis grandan pecon de viando kuirita por +miaj estontaj bezonoj, lasante la restaĵojn por la ŝakaloj. + +Mi ne povus rakonti ĉiujn miajn aventurojn en la dezerto, sed unu el +ili estas tiel grava pri bicikledirado, ke mi ne povas ĝin ne diri. + +Mia rapida forflugo malplenigis miajn pneŭmatikojn, kaj mi volis +ilin plenblovi per mia pumpilo, sed ho ve! mi estis ĝin perdinta! +Kiu grava malfeliĉo! Kiamaniere mi povos de nun daŭrigi mian +vojaĝon? + +Mi falis sur la sablon, plorante, sed mi sentis sur mia vizaĝo +agrablan freŝan aerfluon, mi rigardis apud mi, ho mirindaĵo! el +malgranda truo flugetis sableroj elpuŝitaj verŝajne de senkolora +gaso; tuj genia ideo eniris mian spiriton; vidinte kreskaĵon +ŝajnantan junko, mi tranĉis peceton kaj faris tubon, kies unu +ekstremaĵon mi enirigis en mian pneŭmatikon, alian en la truon. + +Ĝojego! ĝojego! rapide mia volvaĵo pleniĝis sed samtempe mia +bicikledo fariĝis malpeza kaj ŝajnis forflugonta en aeron; mi devis +ĝin ligi ĉe mia zono, por ke mi povu daŭrigi la enblovadon. + +Fininte, mi saltis sur mian selon, sed mia salto nin ambaŭ portis +je dek-kvinmetra alteco kaj tre malrapide ni malaltiĝis; eĉ, +renkontinte folion de granda palmarbo, mia bicikledo haltis sur ĝi, +kiel farus muŝo, kaj la folio eĉ ne moviĝis. Mi devis multe peni +por reveni teren. + +Kiel vi povas imagi, mia rapideco fariĝis grandega kaj senpene mi +trakuris multajn kilometrojn. Sed mia stomako ree malpleniĝis kaj +devigis min fine halti por serĉi nutraĵon; sed vane mi esploris la +ĉirkaŭaĵon, mi nenion trovis. «Kiu dormas, tiu manĝas», oni +diras en mia lando. Mi do estis tuj dormonta, kiam mi ekvidis birdojn +flugantajn super mia kapo. Nova ideo eniris mian cerbon. En mia poŝo +mi trovis longan ŝnureton, je kies ekstremaĵo mi fiksis kurbigitan +pinglon. Mi sukcesis kapti kelkajn insektojn, kiuj estis bonaj +allogaĵoj. Mi ĵetis malproksime tiun hoketon, konservante en mia +mano la alian ekstremaĵon de la ŝnureto, al kiu mi fiksis peceton +da ligno por ĝin teni. + +Mi kuŝiĝis kaj ekdormis, atendante ĉasaĵon. Mi sonĝis kvazaŭ mi +ĝuus bonegan manĝadon, sidiĝante ĉe la tablo de riĉa Arabo, kaj +mi lin gratulis pro la delikata peco de ŝafaĵo de mi manĝata, kiam +forta tirado min vekis. Mi tuj pensis, ke mia sonĝo fariĝas +realaĵo. + +Mi ekrigardis mian kaptaĵon, kiam, ho strangaĵo! mi vidis, ke mi +kaptis ion tute ne atenditan, tio estis grandega struto! Ho! Ho! mi +ekkriis, sed mia voĉo timigis la birdon, kiu rapide forkuris, ĉar +pro la surprizo, mi estis forlasinta mian ŝnureton. + +Perdi samtempe mian kaptaĵon kaj mian ŝnuron! Ho, neeble! Mi tuj +saltis sur mian bicikledon kaj persekutis la struton, kiu, +forkurante, glutadis mian ŝnuron, ŝajne kun granda plezuro. Sed +okazis stranga fenomeno. La digestado de tiuj bestoj estas tiel +rapida, ke jam ĉe la alia ekstremaĵo de la struto, peco de ŝnuro +ekvidiĝis kaj iom post iom plilongiĝis. Subite la struto haltis, +malhelpite de la tenilo, kiun ĝi ne povis engluti. + +Mia sagaceco, kiun vi jam tre certe rimarkis, igis min tuj uzi tian +okazon. Mi ekprenis la ekstremaĵon de la ŝnuro, ĝin fiksis ĉe la +gvidilo de mia maŝino, kaj per krioj tiel diversaj kiel multaj, mi +ekscitis mian kondukiston. + +Vi devas konfesi, ke, eĉ konsiderante la strangecon de miaj +aventuroj, ne estas ordinare esti biciklede trenita de struto. Tiu +nova movmaniero, tiel nova kiel stranga, mirinde sukcesis: la birdo, +ekscitita de miaj krioj, forkuris rapidege, kaj mi senĝene ripozis, +eĉ ne farante movon. + +Sed sento de profesia fiereco ŝanĝis mian vidmanieron. Estas +malinde, mi pensis, ke mi, S-ro Radamanto, akceptu helpon fremdan, +kaj tiel insultu miajn krurojn. Mi do movis la pedalojn kaj +alproksimiĝinte, mi detranĉis la ŝnuron ĉe la postaĵo de la +birdo, lasante nur la pecon entenatan en la korpo, kaj donante la +liberecon al la struto, kiu rapide malaperis. + +Mi revojiris, sed mi pli kaj pli malsatis, kiam mi vidis proksime la +struton; tre certe mi estis ronde kurinta kaj reveninta en la lokon +de mi forlasitan antaŭ kelkaj momentoj. La struto ripozis sur la +sablo, sed min vidinte, ĝi forkuris, lasante blankan objekton, kiun +oni ne povis rekoni pro la malproksimeco; sed alveninte apud ĝi mi +vidis ovon, kiun la struto estis ellasinta, antaŭ ol foriri. + +Rapide mi faris truon por trinki la internaĵon, sed tio estis tiel +sengusta, ke mi unue ŝanceliĝis, sed, pripensinte, mi verŝis +internen iom da pulvo, kiu restis al mi, miksis ĉion kaj kuirigis +per la suna varmo. Tio faris bonegan ovaĵon, kiu redonis al mi +novajn fortojn. + +Mi do daŭrigis mian vojaĝon, sed subite ambaŭ pneŭmatikoj +eksplodis, boritaj de la pecoj de la ovo, kiujn mi senprudente estis +lasinta sur la sablo; mi do fortiris la volvaĵojn por riparo, kiam, +ho terurego! mi vidis du serpentojn rapide alvenantajn al mi; mi +saltis sur mian bicikledon, sed la teruraj bestoj atingis miajn +radojn kaj ĉirkaŭvolviĝis kiel veraj pneŭmatikoj tre flekseblaj +kaj dolĉaj. + +Post longa irado, mi laciĝis kaj serĉis lokon por ripozi, +mi baldaŭ ekvidis ĉe la horizonto arbareton, al kiu mi min +direktis. Sed subite granda leono saltegis el kaŝita kaverno +kaj min persekutis. La timego donis al mi novajn fortojn kaj +kun miriga rapideco mi provis alveni ĝis la arbareto. Miaj +pneŭ-serpentoj, ekscititaj de la rapideco (ĉu mi diris, ke ili +estis sonorilserpentoj) ekmovis siajn sonorilojn (kiuj estas +fiksitaj, kiel ĉiuj scias, ĉirkaŭ ilia kolo) kaj siblis tiel +terure, ke la leono haltis subite kaj forkuris rapide. + +Sed tia ekscitado malbonege impresis miajn rampulojn; ili videble +malmoliĝis; feliĉe mi ĵus atingis la arbaron, mi haltis kaj +ekvidis, ke la serpentoj mortis. Malfeliĉaj bestoj! mi verŝis +larmon pro ilia malgaja sorto kaj tuj ekpensis, ke morgaŭ estos +malfacile pli antaŭeniri. + +Sed mi ne ofte malkuraĝiĝas kaj estas sufiĉe sagaca (tion vi tre +certe jam scias); mi baldaŭ pensis, ke, eĉ post sia morto, miaj +serpentoj povos esti al mi utilaj kelkmaniere. Mi ilin senhaŭtigis, +ne difektante la haŭton; dank' al seka ligno, kiun mi trovis, mi +ekbruligis grandan fajron por forpeli nokte la bestojn, kaj kuirigis +la rampulojn, kiuj donis al mi bonegan rostaĵon. Mi kungluis la +ekstremaĵojn, kiuj tuj ŝajnis al mi tiel flekseblaj kaj fortikaj +kiel la pneŭmatikoj de la firmo[9].... + +Plie mi estis forpreninta la du ĉirkaŭkolojn de sonoriloj, kiuj +fariĝis du avertiloj tiel strangaj kiel sonoraj. + +Poste mi supreniris altan arbon kaj tuj ekdormis. Mi sonĝis, ke mi +daŭrigas mian vojon sur belega maŝino, kies radoj estas +testudoskvamoj, la gvidilo estas fortika bovkapo kun larĝaj kornoj; +la selo estas kameldorso, la saketo, sarigpoŝo kaj la lanterno, +pokalo plena de lumvermetoj. + +Morgaŭan tagon, tute ripozinte, mi daŭrigis mian iradon, esperante +tamen, ke mi baldaŭ alvenos en regionon ne tiel unuforman. Mia +deziro baldaŭ plenumiĝis, ĉar mi atingis arbaron, kiu ŝajnis al +mi grandega. Tuj enirinte mi trovis kelkajn bananfruktojn kaj +kokosnuksojn, kiujn mi plezure manĝis. Mi pensis, ke ne estos al mi +facile trairi virgan arbon «en kiu la mano de homo neniam metis la +piedon», kiel diras unu el miaj amikoj. Mi trovis valeton, kiu donis +al mi facilan vojon, kaj mi ĝin sekvis dum multaj tagoj, manĝante +fruktojn, kelkfoje birdojn de mi pafitajn, kaj ankaŭ leporojn, kiujn +mi povis kure atingi. Nenio rakontinda okazis; mi renkontis kelkajn +bestojn, kiujn mi povis eviti kaj precipe simiojn, kiuj ŝajnis al mi +tre afablaj sed iom senĝenaj. + +En la valeto fluis malgranda rivero, kiu iom post iom pligrandiĝis, +kaj mi baldaŭ alvenis apud granda riverego, kiu devigis min ŝanĝi +mian direkton. Mi do esploris la ĉirkaŭaĵon kaj kun granda teruro +ekvidis, ke mi estas meze de gento de sovaĝuloj, kiuj feliĉe ne +vidis min, ĉar mi alvenis dum la nokto. + +Kun granda singardemo mi daŭrigis mian serĉadon, kaj vi pripensu +mian teruron, kiam mi trovis sur la bordo de la riverego multe da +homaj ostoj! Mi estis meze de hommanĝantoj! Kiamaniere mi povos +forkuri nevidite? Mi serĉis, sed vane, ŝipeton, en kiu nokte mi +povus senbrue forlasi tiun danĝeran lokon, sed nenion mi trovis. + +Mia bicikledo estis bone kaŝita kaj mi trovis grandan arbon, kiu +estis por mi bona rifuĝejo. Mi manĝis nur kokosnuksojn, en kiuj mi +faris truon por elpreni la internaĵon. Mi komencis malesperi, kiam, +unufoje, nukso malplenigita falis en la akvon kaj kompreneble flosis. + +«Eŭreka!» mi kriis greklingve (ĝi estas cetere la sola greka +vorto, kiun mi konas). + +Dum la sekvantaj tagoj mi kolektis multajn malplenajn nuksojn, kies +truon mi ŝtopis; per lianoj mi ilin kunligis kaj faris flosaĵon tre +taŭgan. Sed kiamaniere ĝin gvidi? Tio min ne multe embarasis. Mi +kolektis kelkajn homajn skapolojn, per kiuj mi faris helicon; mia +bicikledo forte starigita meze de mia flosaĵo donis al mi bonegan +motoron, kaj kolektinte multe da nuksoj por mia nutrado, mi nokte +foriris. + +Dum kelkaj tagoj mi tiel iris, min demandante, kiu estas ĉi tiu +riverego. Pro la diverseco de la vojoj de mi sekvitaj, mi tute +nesciis la ĝeneralan direkton de mia longa vojaĝo. Ĉu mi estis +irinta orienten kaj ĉu tiu rivero estas Nilo? Aŭ ĉu, suden +vojaĝinte, mi atingis Nigeron aŭ Senegalon? Neklarigebla enigmo! + +Post kelkaj tagoj, ho mirindaĵo! mi ekvidis vaporŝipeton, kiu venis +laŭ kontraŭa direkto, kaj al kiu mi faris signojn. La ŝipo sin +direktis al mi kaj iu sinjoro, kiu ŝajnis esti la ŝipestro, parolis +al mi angle. Mi konas nur malmulte tiun lingvon kaj ne komprenis; +tion vidante li uzis intersekve aliajn lingvojn, danan, germanan, +rusan; sed mi nur konas kelkajn vortojn de tiuj lingvoj kaj parolas +nur france; sed bedaŭrinde la homo ne konis la francan lingvon. Li +ankaŭ uzis lingvon de mi tute ne konatan, sed kiu ŝajnis al mi tre +bela, tre dolĉa, tre bonsonora, kiel estas la hispana kaj la itala, +sed ĉiam vane. + +Oni min enirigis en la ŝipon, kaj malfacile, per vortoj ĉerpitaj en +multaj lingvoj, ni komencis nin interkompreni: la estro estis Dano, +sed ĉiuj liaj kunvojaĝantoj estis angloj, ili vojaĝis tra la mondo +de kelke da monatoj. + +--Ni estas nun,--ili diris,--sur la riverego Kongo kaj en la lando +nomita Belga Kongo. + +Mi miris, ke mi faris vojaĝon tiel longan tra Afriko. + +Mi demandis, kiamaniere ili povis vojaĝi en tiom da diversaj landoj, +ne konante tre certe la lingvojn de ĉiuj nacioj vizitataj. Ili +respondis, ke ili parolas novan lingvon elpensitan de rusa kuracisto, +kaj nomitan Esperanto. Tiu lingvo mirinde facila rapide +propagandiĝis kaj estas nun konata ĉiulande; tio multe faciligas la +vojaĝojn. + +Tute mirigita kaj iom nekredema, mi tamen petis francan lernolibron +kaj post kelkaj tagoj mi povis detale rakonti al ili ĉiujn miajn +aventurojn. Ŝajnas al mi, ke oni ne multe kredis min kaj ke ili +pensis, ke la varmega suno iom malordigis mian cerbon. + +Dank' al la nekredebla facileco de Esperanto, mi tre rapide fariĝis +sufiĉe lerta por skribe rakonti miajn aventurojn kaj decidis, ke mi +faros novajn vojaĝojn en ĉiuj landoj de l' mondo; unue mi iros +Ruslandon, kie mi volas vidi kaj respekte saluti la gloran elpensiton +de Esperanto, doktoron Zamenhof. + + E. Deligny. + + +PIEDNOTO: + +[9] Loko luebla dek frankojn; malaltega kosto! + + + + +SEPA MENCIO + + +LA ONKLINO EL AMERIKO + +Ŝerco en unu akto. + + +PERSONOJ: + + S-ino Plenvolo, onklino de + S-ro Polimo, doktoro. + S-ino Polimo. + S-ro Smitso, kapitano. | + S-ino Smitso. | + S-ro Hejno, advokato. | + S-ino Hejno. | Amikoj de la gesinjoroj Polimo. + S-ro Dalmo, negocisto. | + S-ino Dalmo. | + S-ro Laŭdo, ekskapitano. | + Mario, servistino de Polimo. + Bil (negro), servisto de S-ino Plenvolo. + + +_Salono de Polimo. Longa tablo, dekstre kaj maldekstre seĝo, poste +sep seĝoj. La pordo ĉe la fundo estas malfermita. Letero kuŝas ĉe +la pordo dekstre.--Funde tableto en angulo._ + + +SCENO UNUA + +MARIO _sola_; _poste_ GES-oj SMITSO. + +Mario, _aranĝante festan tablon_.--Kara ĉielo, kian +malagrablan vivon havas simpla servistino! Labori, labori, kaj refoje +labori de la frua mateno ĝis noktiĝo; kaj se ŝi kuraĝas ripozi +momenton, ŝi povas altiri sur sin la plej grandajn riproĉojn de la +mastrino. Se la gemastroj estus nur riĉaj, ili povus dungi pluan +servistinon, mi havus tiam kelkfoje ripozon kaj liberan tempon por +eliri kun mia korporalo. Ho, estas tiel agrable promeni kun li. Se li +nur baldaŭ fariĝus serĝento por edziĝi kun mi kaj por liberigi +min de tiu ĉi domo. (_Ŝi volas eliri dekstre kaj ekvidas la +leteron._) Kio estas tio? (_Prenante ĝin._) Ho, letero; verŝajne la +doktoro perdis ĝin... de kiu ĝi estas? (_Malfaldante ĝin._) Ĉu do +ne estas krimo legi ĝin!?... tiom pli ĉar mi ne babilados pri la +enhavo. (_Legante_). Ĉikago, la duan de decembro 1900. Kara Nevo! Vi +estos surprizita kiam vi ricevos leteron de sinjorino, al vi tute +nekonata. Mi tial komencas konigi min al vi. Sendube vi rememoras +vian karan patrinon, kiu mortis, kiam vi estis nur okjara knabeto, +kaj sendube vi ankaŭ memoras, ke ŝi parolis al vi pri sia sola +fratino, kiu iris al Ameriko kun la fama kuracisto Plenvolo, kies +edzino ŝi estis.--Nu kara nevo, mi estas tiu onklino, kiu foriris de +Eŭropo, kaj kiu preskaŭ neniam skribis, nek al via patrino, nek al +iu alia el la parencaro pro kaŭzo, kiun mi ne klarigas nun al vi. +Sufiĉu, ke vi scias, ke mi vivas ankoraŭ, kaj ke mia edzo mortis +ĉirkaŭe antaŭ unu jaro, lasante min tute sola en la vasta Ameriko. +Mi neniam amis tiun ĉi mondparton, kara nevo, sed mia Fritso (tiel +sin nomis mia edzo), ne volis reiri Eŭropon, ĉar li povis pli +facile riĉiĝi en la nova mondo ol en la malnova. Ni vivis ĉiam +feliĉe, kaj tre ordinare, tio estas, tre ŝpareme, kaj mi intencas +daŭrigi tiun viv-manieron. Tamen mi kore deziras returni al Eŭropo +por pasigi miajn lastajn jarojn ĉe mia nevo, kiu portas la nomon de +mia edzo. Ĉu vi povus konsenti al tio? Mi tre ĝin dezirus, tiom +pli, ĉar mi scias (pli malfrue mi klarigas al vi kiamaniere) ke vi +estas edziĝinta, kaj ke vi havas tre amindan edzinon. (_La +gesinjoroj Smitso estas enirontaj sed vidante Marion, ili sin donas +signojn silenti kaj aŭskulti. Ili restas en la malfermita pordo._) +Ŝi do konsentos ankaŭ ricevi min kiel kunloĝantinon, ne vere? Mi +posedas ĉirkaŭe 100 000 dolarojn, kiujn Fritso postlasis al mi, +kaj kiuj post mia morto alfalos preskaŭ ĉiuj al vi ambaŭ, se vi +estos bonaj por mi. Mi estos tre nepostulema, kaj kontentiĝos kun +ordinara ĉambro por mi kaj ĉambreto por mia servisto, kiun mi +kunprenos. Tiu servisto estas nigrulo. Mi amas lin, ĉar li servis +min jam de jaroj fidele, tiel, ke mi decidis ne eksigi lin de mia +servado. Krom la nigrulo, mi havas verdan papagon, kiu parolas, li +povas diri: _La doktoro estas fripono_, kaj _Fritso trinkas bieron_. +Fine mi posedas belan katinon, kiun kontentiĝos malgranda loko en +via domo. Se via domo estas tro malgranda por vi kaj mi kun mia +nigrulo, papago kaj katino, bonvolu tiam lui alian pli grandan domon, +mi plene redonos al vi ĉiujn viajn elspezojn neordinarajn. Ne kredu, +kara... + + +SCENO DUA + +MARIO, S-o _kaj_ S-ino SMITSO; S-ino POLIMO _en la +postscenejo_. + +S-ino Polimo, _ekstersalone, dekstre_.--Mario! + +Mario.--Ĉielo! Sinjorino vokas min. (_Ŝi rapide remetas la +leteron apud la pordo. La gesinjoroj Smitso foriras, fermante senbrue +la pordon post si._) + +S-ino Polimo, _vokante pli laŭte ol antaŭe_.--Mario! +Mario! + +Mario.--Mi jam alvenas sinjorino! (_Ŝi volas eliri dekstre. +Oni laŭte frapas al la pordo je la fundo._) Ho, oni frapas! (_Ŝi +malfermas la pordon je la fundo kaj la gesinjoroj Smitso eniras._) + +S-ino Smitso.--Bonan vesperon Mario! ĉu la doktoro estas +hejme? + +Mario.--Ne sinjoro, li eliris antaŭ unu horo. + +S-ino Smitso.--Ĉu sinjorino ankaŭ eliris? + +Mario.--Ne sinjorino, ŝi estas hejme, mi... + +S-ino Polimo, _vokante ankoraŭ pli laŭte_.--Mario! +Mario! Venu do! + +Mario.--Jes, sinjorino, mi jam venas! + +S-ino Smitso.--Iru nur, ni atendos momenton; diru, ke ni +deziras fari tre malgrandan viziton. + +Mario.--Jes, gesinjoroj, mi tuj ĝin diros. (_Ŝi eliras +dekstre._) + +S-o Smitso.--Nu, kion vi diras pri tiu letero? + +S-ino Smitso.--Ho, sinjorino Polimo jam de longe montris +ĝin al mi, sed poste alvenis ankoraŭ tri aliaj leteroj en kiuj la +maljuna onklino tre plendis pri ĉiuj specoj da malfeliĉaĵoj. Unue +mortis la katino, due la nigrulo malsaniĝis, tiel ke la vojaĝo +devis esti prokrastata, trie... + +S-o Smitso.--Eble ŝi perdis sian monon... + +S-ino Smitso.--Ne, ŝi ne plu skribis pri la mono, sed la +gesinjoroj Polimo tre timis, ke grava malagrablaĵo okazis pri ĝi, +tamen ili ne diris pli multe pri la afero, nur ke ili tre bedaŭras, +ke ili luis tiun ĉi grandan domon, ĉar la doktoro timas, ke la +vojaĝo de la onklino refoje estos prokrastata. + +S-o Smitso.--Ĉiuj niaj amikoj ekaŭdis pri la leteroj, kaj +cetere? + +S-ino Smitso.--Ho jes! kaj ni interkonsentis fari hodiaŭ +plezurigan ŝercon, en kiu vi kaj mi ludos la ĉefrolojn. + +S-o Smitso.--Kaj nia vojaĝo al Amsterdam? + +S-ino Smitso.--Estis nur preteksto por ne ĉeesti en tiu +ĉi domo hodiaŭ vespere. La telegramo, pri kiu mi parolis al vi, +tute ne alvenis. Ni tamen nun venas por senkulpigi nin. + +S-o Smitso.--Sed mia kara, kiel do vi ne pli frue parolis al +mi pri via ŝerco, vi do malkonfidas min?--mi do ne plu estas infano! + +S-ino Smitso.--Mi havis mian tialon por tio! Vi ja scias, +ke vi tute ne povas teni sekreton... Nur ne koleretu! Ni tuj +rehejmiĝos kaj revestos nin por la ludotaj roloj; ni revenos ĉi +tien post kelkaj minutoj por surprizi la geedzojn Polimon; mi kiel la +onklino kaj vi kiel la nigrulo. + +S-o Smitso.--Vi do ne postulas de mi, ke mi pentros min tute +nigre? + +S-ino Smitso.--Nur la vizaĝon; mi ĝin faros mem, kaj vi +portos nigrajn gantojn. + +S-o Smitso.--Sed, mia karulino, tio estas neebla, kie vi +prenos la parolantan papagon? + +S-ino Smitso.--Ne maltrankviliĝu, mi diras, ĉio estas en +ordo, vi vidas mem, sed silentu, iu venas! + + +SCENO TRIA + +S-o _kaj_ S-ino SMITSO, S-ino POLIMO. + +S-ino Polimo, _enirante_.--Pardonu, ke mi igis vin atendi +tiel longe. + +S-ino Smitso.--Ne estas kaŭzo por tio, kara amikino, ni +nur venas por gratuli vin, kaj por senkulpigi nin pro nia malesto +hodiaŭ vespere. Ni nepre devas iri Amsterdamon pro gravaj aferoj, ni +tre bedaŭras, sed ni ne estas kulpaj en tio. + +S-o Smitso.--Jes, la afero estas grava, kaj ne... + +S-ino Smitso.--Sed ni ne povas forbabili nian tempon, ĉar +la vagonaro foriras post duono da horo; ni do devas rapidi. Nu, kara +amiko, gratulu vian edzon por ni kaj amuziĝu bone! + +S-ino Polimo.--Dankon. Fritso ankaŭ bedaŭros vian +maleston, ĉar sen la kapitano, la festoj preskaŭ ĉiam nebone +sukcesas. + +S-ino Smitso.--Ho! vi tamen amuziĝos! Nu, kara amikino, +ni devas foriri, adiaŭ! (_S-o kaj S-ino Smitso foriras._) + + +SCENO KVARA + +S-ino POLIMO, _poste_ S-o POLIMO. + +S-ino Polimo.--Jam la oka horo; post kelkaj minutoj mi +povas atendi la vizitantojn. Sed kie do estas Fritso? (_Ŝi rigardas +tra la fenestro_) jen, li alvenas! Nun unue mi ekzamenu ĉu Mario +bone aranĝis la tablon: Jen sidos la gesinjoroj Hejno; jen sinjoro +Laŭdo; jen la gesinjoroj Dalmo, kaj jen ĉi Fritso kaj mi.... La +tablo vidiĝas tre bone, la gastoj povos esti kontentaj! Se ili nur +ne alvenus tiel malfrue! (_S-o Polimo eniras._) Mi ĝojas Fritso, +ĉar vi alvenis; la gastoj estos tie ĉi baldaŭ... La gesinjoroj +Smitso ĵus alvenis por diri, ke ili ne povas partopreni en nia +malgranda festo; ili nepre devis tuj foriri al Amsterdamo, pro gravaj +aferoj. Mi devas gratuli vin por ili. + +S-o Polimo.--Mi bedaŭras ilian maleston.... Jen refoje +leteron de onklino, la leteristo donis ĝin al mi, kiam mi eniris la +pordon. + +S-ino Polimo.--Rapide! Malfermu! Mi estas scivola ĉu ia +malfeliĉaĵo okazis, ĉar la lastaj leteroj tute ne plaĉis min... +Nu? kion ŝi skribis? + +S-o Polimo, _legante_.--Kara, genevoj! Mi sciigas vin, ke +vi povas atendi min jam morgaŭ. Mi ĵus alvenis en Rotterdamo. Mi +havis terurajn malsanojn de maro, sed nun sentas min sufiĉe bonete +por vojaĝi. Bil kaj Koko sanas kiel eble plej bone. Mankas al mi la +tempo skribi pli multe, ĉar mi havas ankoraŭ multon por fari. Ĝis +morgaŭ! Kun mil kisoj, via onklino Lotjo. + +S-ino Polimo.--Kiam ŝi forsendis la leteron? + +S-o Polimo, _serĉante_.--Ho! ŝi tute ne skribis la +daton... atendu, mi trovas ĝin sur la kovrilo..... (_serĉante._) +Sed tio estas terura! la ŝtampaĵo estas tiel malklara, ke mi ne +povas legi ĝin. + +S-ino Polimo.--Eble ŝi venos hodiaŭ!... Ĉu ŝi skribis +nenion pri + sia mono? + +S-o Polimo.--Nenion. + +S-ino Polimo.--Se ŝi nur ne estus nun venonta. Kara +ĉielo, imagu al vi, ke ŝi alvenas, kiam niaj gastoj estas... + +S-o Polimo.--Ho tio ne malhelpos. Ŝi tiam povos tuj +konatiĝi kun ili. + +S-ino Polimo.--Jes, sed mi preferus, se ŝi venus, kiam ni +solaj estos hejme. + +S-o Polimo.--Mia kara, ne maltrankviliĝu. (_Post +momento._) Ĉu vi ekaŭdis, ke la najbaroj scias pri nia onklino? Mi +jam ekaŭdis kelkajn aludojn pri ŝi. + +S-ino Polimo.--Kelkajn aludojn? + +S-o Polimo.--Jes,... la najbaroj moke parolas pri: _ora_ +onklino, pri _diamanta_ onklino kaj cetere; oni jam diris, ke ŝi +tute _ne_ alvenos. Ankaŭ oni disrakontas, ke ŝi perdis sian monon, +kaj ke ni estas devigataj transloĝiĝi pro la alta luprezo de nia +domo. Eĉ la buboj sur la strato moke rigardis min, demandante unu al +la alia: ĉu la _ora_ onklino jam alvenis. + +S-ino Polimo.--Sed tio estas terurega, Fritso. Imagu do al +vi, ke ŝi _ne_ estas riĉa, tiam ni _vere_ devos transloĝiĝi, +ĉar... + +S-o Polimo, _kolerete_.--Kion do vi pensas pri ŝi...; mi +rediras, ne maltrankviliĝu.... Se mi nur scius, kiam ni povus atendi +ŝin. (_Oni sonorigas laŭte._) + +S-ino Polimo, _ektimigite_.--Kara Dio! Kiu estas tie!? + +S-o Polimo.--Eble jam kelkaj gastoj. + +S-ino Polimo.--Ho jes, mi tute ne pensis pri ili. Nu, +Mario do malfermas por vidi kiu sonorigis; ni estas pretaj akcepti la +vizitantojn... Se onklino nur ne alvenos hodiaŭ! (_Eniras la +gesinjoroj Hejno, kaj la gesinjoroj Dalmo._) + + +SCENO KVINA + +GES-oj POLIMO, GES-oj HEJNO, GES-oj DALMO. + +S-o Hejno.--Bonan vesperon karaj amikoj, koran gratulon! + +S-ino Hejno.--Korajn gratulojn pri la datreveno de la +doktoro! (_Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo._) + +S-o Dalmo.--Bonan vesperon! Mi deziras al vi la sanon! + +S-ino Dalmo.--Karaj amikoj! mil gratulojn! (_Ili donas la +manojn al gesinjoroj Polimo._) + +S-o Polimo.--Mi dankas, amikoj! + +S-ino Polimo.--Koran dankon al vi ĉiuj! Sidiĝu, sidiĝu! +(_Ĉiuj sidiĝas._) + +S-ino Polimo.--La gesinjoroj Smitso ne povas veni, ili +estis tie ĉi antaŭ momento dirante, ke ili tuj devas vojaĝi +Amsterdamon. + +S-ino Hejno.--Ho kia bedaŭro! + +S-o Hejno.--Mi tre bedaŭras, ni sentos lian foreston, +ĉar la kapitano estas ĉiam tiel bona amuzanto. + +S-ino Dalmo.--Tia li estas! + +S-o Dalmo.--Mi jam antaŭe ĝojis pro lia ĉeesto... sed: +«unue la aferoj kaj poste la amuzaĵoj», kiel diras la proverbo; ne +vere? + +S-o Hejno.--Ĉu la ekskapitano ankoraŭ ne venis? Ordinare +li estas la unua ĉe la festoj. + +S-o Dalmo.--Vi estas prava, sinjoro, ordinare li estas la +unua, sed li..... (_oni sonorigas_)..... ho, jen li, sendube! + +S-ino Polimo, _rigardante timete la malfermotan pordon, +mallaŭte al Polimo_.--Se ĝi nur ne estas la onklino! + +S-o Polimo, _mallaŭte_.--Ne timu! Nia onklino nun _ne_ +venos, cetere ŝi kompreneble venos veturile, kaj ni ekaŭdos la +bruadon de la radoj. (_Eniras Sinjoro Laŭdo._) + + +SCENO SESA + +LA SAMAJ, S-o LAŬDO. + +S-o Laŭdo.--Ha! miaj karaj! (_Donante la manon al la +ĉeestantoj_)... Kiel vi ĉiuj fartas?... Doktoro, mi gratulas vin +kaj vian edzinon, kaj deziras al vi ankoraŭ multajn feliĉajn +jarojn, grandegan klientaron kaj... baldaŭ malgrandan amindan +doktoreton! ha! ha! ha! kiu ankoraŭ ĉiam mankas en via hejmo. + +S-o Polimo, _ridante_.--Mi dankas vin, maljuna amiko, mi +dankas kore. + +S-ino Polimo.--Mi dankas, kapitano, sed koncernante la +doktoreton, ni havas ankoraŭ sufiĉe da tempo.... Sidiĝu, mi petas! + +S-o Laŭdo.--Ho jes, dankon, mi jam vidas mian seĝon sur +ĝia ordinara loko... (_Sidiĝante._) Sed kie do estas nia amiko +Smitso kun lia edzino? Vi do ankaŭ atendas ilin, ĉu ne? + +S-ino Polimo.--Jes, ni _atendis_ ilin, kapitano, sed ili +ne povas veni ili devas vojaĝi al Amsterdamo pro neatendita kaj tre +grava afero, ni tial devas nun bedaŭri ilian foreston. + +S-o Laŭdo.--Jes, tio estas bedaŭrinda! (_al S-ino +Hejno_) Ĉu via patrino ne povis veni kun vi, sinjorino Hejno? + +S-ino Hejno.--Ŝi preferis resti hejme! Ŝi pretendis, ke +ŝi havas tiom por fari--ho! ŝi laboras ĉiam, almenaŭ tion ŝi +kredas kaj opinias, ke la mastrumo iras nebone, se ŝi ne zorgas pri +ĉio.... Tiaj estas la maljunulinoj!... + +S-o Laŭdo.--Tute same kiel mia maljuna panjo! + +S-ino Dalmo.--Ŝi ankoraŭ ĉiam estas sana, ĉu ne vere, +kapitano? + +S-o Laŭdo.--Sana! Dank' al Dio, jes! Mi kelkfoje vere +devas pensi, ke ŝi estas pli forta ol mi mem. Ŝi legas tute sen +okulvitro... metas ankoraŭ fadenon tra la kudrilo, kvazaŭ ŝi estis +nur dudek-jara, kaj tamen ŝi jam estas okdek-kvin! + +S-ino Dalmo.--Jam okdek-kvin!... Mirinde! (_Malgranda +silentado_). + +(_S-ino Polimo servas la gastojn._) + +S-ino Dalmo, _al Dalmo, mallaŭte_.--Ili baldaŭ venos, +ĉu ne? + +S-o Dalmo, _mallaŭte_.--Jes.... silentu do! + +S-ino Dalmo, _mallaŭte_.--Oni ne aŭdos min; mi vere +miras, kiel la kapitano ludos sian rolon, kaj kiel li vidiĝos kiel +nigrulo. + +S-o Dalmo, _mallaŭte_.--Silentu do! + +S-o Laŭdo.--Ĉu vi aŭdis, gesinjoroj, pri tiu terura +mortigo? + +Ĉiuj.--Mortigo? + +Laŭdo.--Jes! Mi aŭdis antaŭ horo ĉirkaŭe, ke maljuna +sinjorino, vojaĝante per vagonaro de Rotterdamo al nia urbo, estis +mortigita mezvoje de mizerulo, kiu ŝtelis de ŝi multege da mono, +kiun ŝi portis kun si. (_Mire._) Ĉu vi tute ne ekaŭdis pri ĝi? + +Ĉiuj.--Ne. Kara ĉielo. Kia krimo. Kia abomenaĵo! + +S-ino Polimo.--Ĉu ŝi vojaĝis sola? + +S-o Laŭdo.--Mi ne scias pli, ol mi rakontis... + +S-ino Polimo.--Se la mortigito nur ne estas... + +S-o Polimo.--Sensencaĵo! Eble la tuta rakonto ne estas +vera, oni ĉiam rakontas _tiom_! Kiel do ĝi povus okazi! + +S-o Laŭdo.--Oni tamen diregas, ke vere ĝi okazis! + +S-o Polimo.--Ho, kara kapitano, ne kredu ĝin! + +S-ino Hejno, _al S-o Hejno, mallaŭte_.--Kiel ili venas +malfrue! Mi jam de longe atendis ilin! + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--Silentu do! Vi perfidos la tutan +ŝercaĵon. + +S-o Laŭdo, _al S-o Polimo_.--Ĉu vi antaŭ mallonge +ekaŭdis ion pri via onklino, doktoro? + +S-o Polimo.--Ho jes! ni atendas ŝin eble jam morgaŭ. Mi +ĵus ricevis ŝian lastan leteron. + +S-o Hejno.--Kiel neatendite! + +S-ino Hejno.--Jam morgaŭ? He! + +Ges-oj Dalmo, _kune_.--He! + +Laŭdo.--Domaĝe, ke via datreveno ankaŭ ne estas morgaŭ, +doktoro, ni tiam povus festi ĝin en ĉeestado de via onklino. (_Oni +sonorigas laŭtege._) + +S-ino Polimo, _ekterurite_.--Kara Dio! + +S-o Laŭdo.--Eble kliento por vi, doktoro. + +S-o Polimo.--Mi ne ĝin esperas, kapitano, ni sidas tiel +agrable kune, ke kliento, en tiu ĉi horo... (_Oni aŭdas laŭtan +bruadon en la koridoro, post momento eniras Mario._) + + +SCENO SEPA + +LA SAMAJ, MARIO. + +Mario.--Doktoro, ĵus alvenis maljuna sinjorino, ŝi staras +kun granda nigrulo en la koridoro, kaj demandas ĉu vi estas hejme. + +S-ino Polimo.--(_Rigardas timete la gastojn, kvazaŭ ŝi +volus diri: foriru do ĉiuj. Jen nia onklino, kiu alvenas; malgranda +silento._) + +Mario.--Nu, doktoro, kion mi diros al ŝi? + +S-ino Polimo.--Sed kara Fritso, iru do por akcepti ŝin... +Vi do komprenas, ke ĝi estas nia onklino kun la nigrulo. Ili do ne +povas resti en la koridoro! + +S-o Polimo.--Ĉu mi enirigos ilin tien-ĉi? (_Li +ĉirkaŭrigardas konfuze kelkan tempon, sed vidante, ke la gastoj +restas trankvile, li fine eliras, sekvata de Mario._) + +S-ino Polimo.--Kiel neatendite! Ni atendis ŝin nur +morgaŭ! (_Eniras maljuna sinjorino, en la mano ŝi portas grandan +kaĝon en kiu sidas papago. Ŝi estas sekvata de nigrulo vestita per +livreo; li portas du grandajn valizojn._) + + +SCENO OKA + +GES-oj POLINO, GES-oj HEJNO, GES-oj DALMO, S-o LAŬDO, +S-ino PLENVOLO, _la onklino_; BIL, _negro_. + +Onklino.--Mi nur timas kara nevo, ke mi ĝenos viajn +gastojn. + +S-o Polimo.--Ho, kontraŭe, kara onklino, ili estos tre +feliĉaj konatiĝi kun vi. (_Montrante sian edzinon._) Jen mia +edzino, kiu jam tiel longe atendis vin kun malpacienco. + +Onklino.--Aminda edzineto, mi kredas! Nu kara nevino, mi tre +ĝojas fine vidi vin (_kisas ŝin_), kaj kore esperas, ke ni baldaŭ +fariĝos bonaj amikinoj--sed ŝajnas, ke vi estas iom nervema, estu +do kvieta, kaj ne lasu vin ĝeni de mi! (_La gastoj stariĝas +ĉiuj._) + +S-ino Polimo.--Kara onklino, estu la bone venintino en nia +hejmo, mi esperas, ke ĝi plaĉas vin. + +Onklino.--Ho, ĉio ŝajnas al mi bone tie-ĉi! + +S-o Polimo.--Onklino, permesu, ke mi konigu al vi niajn +amikojn: Gesinjoroj Hejno! Sinjoro Hejno estas advokato, kaj jam de +longe nia amiko... Gesinjoroj Dalmo! Sinjoro Dalmo konatiĝis kun ni +antaŭ nelonge, li estas negocisto... Sinjoro Laŭdo, ekskapitano, +kiu vizitas nin preskaŭ ĉiutage. (_La onklino faras malgrandan +riverencon, la gastoj same ĝin faras._) + +S-o Polimo.--Ĉu vi volas sidiĝi tie, onklino, apud mia +edzino? Pardonu, onklino, ke mi ankoraŭ ne senigis vin de via kaĝo, +ĉu vi permesas, ke mi starigu ĝin en la angulon de la ĉambro sur +la tableton? Morgaŭ ni zorgos pri pli bona loko. (_Li metas la +kaĝon sur tableton en la fundo de la sceno._) Kia bela birdo! Kaj +ĝi parolas, kiel vi skribis al ni! + +Onklino.--Ĝi diras nur kelkajn vortojn, kiam ĝi tion +deziras; mia edzo instruis ilin al ĝi; li tre amis la beston. + +S-o Polimo.--Kompreneble! (_La nigrulo metas la valizojn +en alia angulon kaj poste sin starigas post la seĝo de sia +mastrino._) + +S-ino Polimo.--Sed onklino, via negro,... via servisto, mi +volas diri... + +Onklino.--Li sin nomas Bil, kuzino. + +S-ino Polimo.--Ho jes, mi nun memoras, ke vi nomis lin +tiel en viaj leteroj. Ĉu mi montros al Bil lian ĉambron? Li eble +estas laca pro la vojaĝo, kaj Mario povus... + +Onklino.--Ho ne, kara nevino, tute ne, unue li estas tre +forta, kaj due mi preferas (se almenaŭ vi konsentas), ke li restu +hodiaŭ vespere post mia seĝo, li tiel kutimas servi min, kaj... mi +pensas, ke viaj amikoj, kiuj sendube ankaŭ fariĝos la miaj, +bonvolos iom konatiĝi kun Bil. + +S-ino Polimo.--Ĉu vi mem ne estas laca, onklino? Ĉu vi +ankaŭ trinkos teon, aŭ ĉu vi deziras, ke nia servistino aranĝu +por vi... + +Onklino, _ridetante_.--Mi do jam diris, kara nevino, ne +maltrankviliĝu pro mi; mi estas tre kontenta, ke mi min trovas en +tia bona kaj amika societo. Faru kvazaŭ mi loĝus jam de longe ĉe +vi. + +S-ino Polimo.--Kaj Bil? Onklino? + +Onklino.--Ho, li neniam prenas ion en mia ĉeesto, li jam en +Rotterdamo trinkis kaj manĝis.... + +S-ino Hejno, _mallaŭte al Hejno_.--Mi vere admiras la +kapitanon, li vidiĝas kiel vera negro. Kie do li prenis tiun +livreon? + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--Kaj rigardu lian edzinon; ŝi +estas vera Amerikanino. Mi ne rekonas ŝin! + +S-ino Hejno, _al Onklino_.--Estas esperinde, sinjorino, ke +tiu ĉi urbo plaĉos al vi. + +Onklino.--Mi tute ne dubas pri tio, sinjorino. + +S-ino Hejno.--Ĉu jam estas longe, de kiam vi forlasis +Eŭropon? + +Onklino.--Jes, jam tre longe, mi estis nur dudek-jara, kiam +mi iris Amerikon kun mia edzo. + +S-o Hejno.--Via edzo estis kuracisto, ĉu ne vere? + +Onklino.--Jes sinjoro, kiel mia nevo.... + +S-o Polimo.--Tamen li estis multe pli instruita ol mi.... + +Voĉo el la angulo de la scenejo.--La doktoro estas fripono. +(_La gastoj laŭte ridegas._) + +S-ino Polimo.--Jen la papago, he! ĝi parolas klare... + +S-o Laŭdo.--Ĉu via birdo ĉiam tiel bone parolas +sinjorino? Mi estas surprizita; ion tian mi neniam ekaŭdis. + +S-ino Hejno.--Sed _kiun_ doktoron ĝi celis? + +S-o Hejno.--Eble ĝi celis nian amikon! ha! ha! ha!... +(_La gastoj ridegas laŭte._) + +S-o Polimo, _ŝerce_.--Via papago jam volas malamikiĝi +kun mi, kara onklino. + +Onklino.--Lasu ĝin nur paroli! Ĝi ne scias, kion ĝi +diras. + +La voĉo el la angulo.--Fritso trinkas bieron! (_Ĉiuj +ridegas._) + +S-ino Dalmo.--Ĉu li scias paroli ankoraŭ pli multe, +sinjorino? + +Onklino.--Ankoraŭ kelkajn frazojn; ju pli oni parolas en +ĉambro, des pli ĝi ankaŭ parolas; kelkfoje tamen ĝi ne malfermas +la buŝon dum tuta tago. + +S-ino Dalmo.--Mirinde! + +S-o Polimo.--Mi tre ĝojas, ke vi alportis ĝin, onklino, +ĝi vere povas amuzi la societon. + +Voĉo el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La gastoj +ridegas._) + +Onklino, _al Bil_.--Bil, metu tukon super la kaĝo. + +Bil.--Jes ma'm![10] (_Bil malfermas valizon, elprenas tukon +kaj metas ĝin sur la kaĝon kaj refoje stariĝas post la onklino._) + +S-ino Hejno, _mallaŭte_.--Sed tio estas mirinda! Mi ne +komprenas, kie ili prenis tiun parolantan papagon. + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--La papagon ili eble prunteprenis +ie, sed kompreneble ĝi ne parolas... + +S-ino Hejno, _mallaŭte_.--Ni ĉiuj ĝin aŭdis! + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--La voĉo estos de iu, kiu sin +kaŝis post la pordo. + +S-o Laŭdo, _al Onklino_.--Ĉu vi volas vendi vian +papagon, sinjorino? Mi deziras posedi tian parolantan birdon. + +Onklino.--Mi jam havas ĝin dudek jarojn sinjoro, kaj +intencas ĝin havi ĝis mia morto, almenaŭ se miaj genevoj ne estos +ĝenataj de ĝi. + +S-o Polimo.--Kontraŭe. + +S-ino Polimo.--Kara onklino, pri kio vi pensas; ni vere +jam amas la birdon. + +Onklino.--Koko estas tre dolĉa papago, ĝi mordas neniam. + +S-o Polimo.--Ho, ni baldaŭ fariĝos bonaj amikoj, la birdo +kaj mi. + +Voĉo el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La gastoj +ridegas._) + +S-o Polimo, _flanken_.--Malbenita besto! + +Onklino.--Ĉu vi bone metis la tukon Bil? + +Bil.--Jes ma'm! + +S-ino Hejno, _mallaŭte al Hejno_.--La kapitano estas vere +aktoro, rigardu, kiel grave li rigardas nin. + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--Jes, sed lia edzino superas lin! +Mi neniam povis kredi, ke ŝi tiel bone taŭgis por la teatro. + +S-ino Dalmo, _al Onklino_.--Ĉu via servisto nur parolas +angle, sinjorino? + +Onklino.--Jes, nur angle. + +S-o Laŭdo.--Se vi konsentas, sinjorino, mi instruos al li +nian lingvon. + +Onklino, _ridetante_.--Mi dankas vin, sinjoro. Bil lernos ja +nian lingvon baldaŭ sen instruisto; li jam bone ĝin komprenas, ĉar +en Ĉikago, mi parolis kun mia edzo nur nian gepatran lingvon. Ĉu ne +vere Bil? + +Bil.--Jes, ma'm! + +S-ino Hejno, _mallaŭte al S-o Hejno_.--Strange, ke ŝi +ne parolas pri sia _mono_. + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--Atendu nur. + +S-o Dalmo.--Ĉu vi havis belan marvojaĝon, sinjorino? + +Onklino.--Tre malbelan. + +S-ino Polimo.--Onklino skribis al ni pri tiu vojaĝo; la +vetero estis sufiĉe beleta, sed ŝi terure suferis pri la +marmalsanoj. + +S-o Laŭdo.--Kaj oni diras, ke tio estas tre malagrabla +malsano. + +S-o Polimo.--Malagrabla, jes; sed feliĉe ne danĝera. + +La voĉo el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La +gastoj ridegas._) + +S-o Polimo, _mallaŭte_.--Malbenita birdo! atendu nur, mi +baldaŭ igos vin senti, ke mi estas tia. + +Onklino, _al Bil_.--Bil, portu kokon ekster la ĉambro. + +Bil.--Jes ma'm. (_Li ĝin faras kaj revenas, reprenante sian +lokon._) + +S-ino Polimo.--Ho kara onklino, ĝi tute ne ĝenas nin! + +Onklino.--Sed ĝi ĝenas min; ĝi fariĝas tro brua, kaj +tion mi ne amas. + +S-o Hejno, _al Onklino_.--Diru fojon, sinjorino, ĉu oni +ankaŭ ludas komedietojn en Ameriko? + +Onklino.--Ho jes, sinjoro! + +S-ino Hejno, _al Onklino_.--Ĉu la negroj ankaŭ kunludas? + +Onklino, _kun surprizo_.--Ho jes! + +S-o Hejno.--Ĉiuj negroj en Ameriko estas nigraj ĉu ne? +En nia lando troviĝas nigruloj, kiuj tamen _ne_ estas negroj. + +Onklino, _ne respondas_. + +S-ino Hejno.--En nia lando eĉ troviĝas nigruloj, kiuj +estas kapitanoj, ĉu ne vere sinjoro Laŭdo? + +S-o Laŭdo.--Ho sendube! (_al Onklino._) Ĉu estas jam +longe, de kiam vi perdis vian edzon, sinjorino? + +Onklino.--Ne sinjoro, mia edzo mortis antaŭ kelkaj monatoj. + +S-o Hejno.--Mi iam ekaŭdis, ke la vidvinoj en Ameriko tre +baldaŭ reedziniĝas. (_Onklino ne respondas, S-o Polimo rigardas +S-on Hejno kolerete._) + +S-ino Hejno.--Eble tio dependas de la riĉeco de la +vidvinoj, kiel ankaŭ en nia lando. + +S-o Laŭdo.--Nu, mi estas fraŭlo _maljuna_, sed fraŭlo +kun _juna_ koro, kaj, se mi ekkonus bonan vidvinon, kiu akceptus mian +manon, mi vere.... + +S-o Hejno.--Vi tiam ekprenus ŝin! + +Laŭdo.--Volontege! Sed nur kondiĉe, ke ŝi posedus 100 000 +dolarojn! + +S-ino Hejno, _montrante la onklinon_.--Mi supozas, ke +onklino posedas ilin. Vi estus bela paro! (_Oni eksonorigas du fojojn +tre laŭte._) + +Onklino, _rigardas ekterurite la gastojn, sed ne respondas. +Poste al Bil._--Diru Bil, tiu ĉi domo ŝajnas al mi frenezulejo! + +Bil.--Jes ma'm! + +Mario, _ekstere, ĉe la pordo_.--Doktoro! alvenis refoje +maljuna sinjorino kun negro, ili estas en la koridoro, kaj la +sinjorino diris, ke ŝi estas via onklino el Ameriko! + +S-ino Hejno.--Kara Dio! Jen la vera onklino! + +Ĉiuj, _konsterne rigardas al la pordo, la unue veninta +onklino ellasas krion kaj eksvenas. Bil ĉirkaŭrigardas kolere. +Subite eniras dua sinjorino strange kaj ridinde vestita, kaj portante +malplenan kaĝon. Ŝin sekvas negro, same vestita strange, sed per +livreo multkolora, li portas du grandajn antikvajn pluvombrelojn kaj +grandan kofron, li terure rulas siajn okulojn._ + + +SCENO NAŬA + +LA SAMAJ, GES-oj SMITSO. + +Dua Onklino, _enirante kun multe da bruado_.--Kie do estas +mia kara nevo? Kial li ne iras al mi renkonten por ĉirkaŭbraki min? +Ho mi estas konvinkita, ke li alprenos min en sian hejmon, kvankam +oni forŝtelis mian tutan monon... (_Subite ŝi ekvidas la unue +venintan negron kaj lian mastrinon, ŝi ellasas laŭtan krion, ankaŭ +eksvenas kaj ekfalas en la brakojn de la due veninta nigrulo. Brua +movado inter la gastoj, kiuj ĉiuj stariĝas._) + +S-ino Polimo.--Kio do okazas? Ĉu mi sonĝas? Ĉu ĉiuj +homoj fariĝis frenezaj?.. Fritso! helpu do nian onklinon, ŝi perdis +la konscion. + +S-o Polimo, _iras al la unue veninta onklino kiu iom post +iom rekonsciiĝas, la alia onklino same rekonsciiĝas kaj +ĉirkaŭrigardas terurite. La gastoj silente forŝteliĝas el la +ĉambro, unu post la alia._ + + +SCENO DEKA + +GES-oj POLIMO, S-ino PLENVOLO, BIL, GES-oj SMITSO + +S-ino Polimo, _al la dua onklino_.--Kion signifas tio, +sinjorino? Kiu vi estas? Kion vi deziras? + +Dua Onklino, S-ino Smitso, _preskaŭ +plorante_.--Pardonu min, kara amikino. Estas mi, via fidela Karolino. + +S-ino Polimo.--Kaj tiu negro? + +S-o Smitso, _la due veninta negro_.--Mil pardonojn, +sinjorino Polimo, mi estas Smitso. + +S-o Polimo.--Sed kion do vi volas? + +S-ino Smitso.--Ni volis nur ŝerci, ho ve!... Ni volis nur +ludi malgrandan komedieton, sed tute ne pensis, ke via onklino jam +alvenis. Ni nur volis surprizi vin, kiel via onklino el Ameriko. (_Al +la vera onklino._) Estimata sinjorino! Ni ne intencis ofendi vin.... +Ho! mi mortos pro honto... kompatu nin!... pardonu nin! ho pardonu +nin! (_Ŝi ploras._) + +S-o Smitso, _al onklino_.--Mi volas fari ĉion, kion vi +postulos de mi, estimata sinjorino, mi eĉ volas mortpafi min, se tio +povas kontentigi vin... mi... mi... ho ve!.. + +Onklino, _bonkore_.--Mi _nun_ komprenas ĉion, miaj amikoj, +kaj mi pardonas vin ĉiujn fundkore; bonvolu diri la samon al la +aliaj, mi petas; ĉar mi tre bedaŭrus, se miaj genevoj malamikiĝus +kun bonaj homoj pro mi, kaj nun iru kviete hejmen. (_La geedzoj +Smitso honte foriras._) + + +SCENO LASTA + +GES-oj POLIMO, S-ino PLENVOLO, BIL + +S-ino Polimo--Ho kara onklino, kion vi do devas pensi pri +ni! Mi nun... + +S-o Polimo.--Aŭskultu, kara onklino! Al ĉiuj, kiuj +hodiaŭ vespere tiel ofendis vin, mi malpermesos por ĉiam la eniron +en mian domon. Mi ne rigardos ilin plu kiel miajn amikojn, ĉar mi +neeble povus forgesi kaj pardoni la abomenan ŝercon, kiun ili faris. +Mi tuj skribos al ĉiuj. + +Onklino, _ridete interrompante lin_.--Vi skribos, ke mi +pardonas ilin, kaj ke mi ne deziras, ke la reciproka amikeco, kiu jam +tiel longe ekzistas inter vi, estus rompita pro mi.... + +S-ino Polimo.--Kaj vi restos ĉe ni, ĉu ne vere, kara +onklino? + +Onklino.--Nu, mi pensas, ke mi faros plej bone restante, +ĉar via domo plaĉas al mi! Ĉu vi ne same opinias tion Bil? + +Bil.--Jes ma'm! + +S-ino Polimo, _kisante onklinon_.--Kara onklino, mi dankas +vin, vi estas vere tro bona por ni! + +S-o Polimo.--Kara onklino, vi estas anĝelo! + +Voĉo el la koridoro.--La doktoro estas fripono! + + H. J. Bulthuis. + + +PIEDNOTO: + +[10] Jes sinjorino. + + + + +OKA MENCIO + + +LA SINOFERO + + +I + +Karlo estis dekjara kiam lia patro, la fama esperanta poeto +Kantamant, adoptis kiel filinon malgrandan knabineton, Johaninon, +sesjaran filinon de sia plej kara amiko, kiu estis ĵus mortinta, +lasinte ŝin en plej kruela malriĉeco. + +La knabineto estis ĉarma, kun dolĉa vizaĝo, grandaj bluaj okuloj, +blondaj haroj, kaj afabla iom malgaja mieno, kiun malofte lumigis +rapida rideto. Neniam havinte gefratojn, ĉiam vivinte apud patro +premata de malriĉeco kaj malsano, ŝi neniam konis la ĝojojn de sia +aĝo, kaj ŝia farto estis ŝanceliĝanta; ŝi estis malgranda, +timema, kortuŝanta en siaj funebraj vestoj. De l' unua tago, Karlo, +granda kaj forta, sin faris ŝia protektanto. + +La du infanoj ludadis kiel gefratoj. Je l' unua fojo, Johanino konis +la plezurojn de l' aliaj infanoj; ŝi ne estis plu sola, en la mizera +patra domo; ŝi havis afablan kunludanton, kiu konigis de ŝi la plej +belajn kaj riĉajn ludilojn, kiujn li estis ricevinta de sia patro. +Kaj baldaŭ ŝia malgajeco vaporiĝis, ŝia vizaĝo roze koloriĝis, +kaj ŝia rido ekbruis sonora en la vasta domo. + +Sed, siaflanke, Johanino estis por Karlo la amikino, kiu igis la +ludojn pli interesaj, la domon pli ŝatinda. Kaj por Kantamant, ŝi +estis la filineto, kies mankon apud sia filo li tiel ofte bedaŭris. +Tiel afabla, dolĉa por ĉiuj, tiom amata de l' servistoj, kiom de l' +majstro kaj de Karlo, ŝi fariĝis la hejma feino, per kiu ĉiu estis +pli feliĉa, ĉio pli brila, kvazaŭ se la aera estaĵo, sendita de +l' dioj, estis alportinta, en la vastan domon, la premion de l' +boneco de Kantamant por la kara orfino. + +Kaj li, la granda poeto, dediĉis al ŝi siajn plej belajn poemojn, +tiujn, kie li kantis la infanecon, kaj kiujn ĉiu parkere scias en +Esperantujo. + +Post du jaroj, kiam Johanino, okjara, forlasis siajn funebrajn +vestojn, neniu estus rekoninta la malfortan filineton, kiun ĉiu +plendis, vidante ŝin sekvantan, maldikan kaj plorantan, la +enterigiron de ŝia patro. + +Tiun tagon, Kantamant, kisante ŝian frunton, diris al ŝi: + +--Ĉu vi estas feliĉa kun ni, filino mia? + +--Ho! jes, Sinjoro,--ŝi diris. + +--Kial vi ĉiam min nomas Sinjoro, karulino? Ĉu mi ne vin amas kiel +patro? + +--Ho! vi min amas, kaj mi vin amas... paĉjo! + +--Johanjo kara! + +Karlo, kiu ĝis tiam diris nenion, iris al ŝi: + +--Kaj min, fratineto, ĉu vi min amas? + +Johanino lin prenis inter siaj brakoj, kaj, lin kisante: + +--Vi ĝin vere scias, Karĉjo mia. + +--Kara Jonjo! + +Kaj, de tiu tago, ili ĉiam uzis nur tiujn karesajn nomojn, «paĉjo, +Karĉjo, Jonjo», kiuj estis por ĉiu el ili kiel la esprimo mem de +iliaj amsentoj, la elĵeto de iliaj nedisigeblaj animoj. + + +II + +Karlo havis amikon je sia aĝo, Frederikon, la solan el ĉiuj siaj +kunlernantoj, kiun li estis feliĉa akcepti hejme. Ili ambaŭ +simpatiis pro simileco de karaktero, sama emo al boneco, poezio kaj +revado. Ilia plej granda plezuro estis, sidante en la laborĉambro +de Kantamant, aŭskulti lin kiam li legis siajn novajn poemojn; kaj +iliaj infanaj animoj kune malfermiĝis al la flugado de la lulantaj +ritmoj. + +Baldaŭ, Johanino kutimis ĉeesti je tiuj legadoj, kaj ŝi ankaŭ +sentis poetan animon, kiu vekiĝis en ŝi. La tri infanoj komprenis +tiel bone, tiel profunde, la plenan belecon de l' versoj de +Kantamant; kaj ili pro ĝojo ploris, kiam li dediĉis al ili sian +faman poemon: + + Nur vin rigardante, mi estas feliĉa... + +Karlo kaj Frederiko staris apud la apogseĝo de Kantamant, dekstre +kaj maldekstre, unu manon apogitan sur la ŝultro de l' poeto, +legante kun li la novajn versojn. Kaj Johanino, iom post iom, +alproksimiĝis, fine sidiĝis sur la genuoj de sia adoptinta patro, +kaj, tuj kiam li finis sian legadon, ŝi ĉirkaŭis lian kolon per +siaj malgrandaj brakoj, kaj lin kisis, dirante: + +--Ho! paĉjo, paĉjo mia, kiom mi vin amas pro la bela poemo, kiun vi +tuj legis al ni. Ĝi estas tiel bela, kiel vi estas bona! Ĉu vere, +fraĉjoj? + +Kaj la du «fraĉjoj», siavice kisis Kantamant'on, kiu ilin tenante +inter siaj brakoj, ripetis: + +--Vi estas la feliĉo de mia vivado. Kio estas la poemo de l' versoj +kompare kun la poemo de viaj grandaj okuloj! Kio estas la kareso de +l' ritmoj kompare kun la kareso de viaj rozaj lipoj? Kio estas la +simileco de l' rimoj kompare kun la simileco de l' viaj dolĉaj +vizaĝoj? Infanoj, infanoj miaj, estu ĉiam tri gefratoj, vin +interamantaj ĝis la sin ofero, kaj al vi donos al mi belan kaj +feliĉan maljunecon, kaj mi estos pli glora pro via amo, ol pro ĉiuj +laŭdoj de l' popoloj. + +La infanoj, grandanimaj, komprenis tiujn parolojn. Iliaj koroj +malfermiĝis al la poezio, kaj, timeme, ili komencis verki kelkajn +versojn. La unua, Karlo maltimis montri la siajn al sia patro. La +malkorektaĵoj, kompreneble, estis multaj, sed la poezia sento +kortuŝanta; Kantamant aprobis, kuraĝigis la infanon. Tion vidante, +Frederiko ankaŭ prezentis al li siajn versojn. + +--Vi estos miaj du literaturaj filoj! li ekkriis ĝoje. Sed, li +aldonis, ĉu ci, feineto, ne provis ankaŭ verki poemeton? + +Johanino ruĝiĝis, sed, senŝanceliĝante, ŝi donis al Kantamant +malgrandan kajeron. Li miris. + +--Preskaŭ nenia malkorektaĵo,--li diris.--Ha! feino, feino, vi +estos iam, por ni ĉiuj, la Muzo, kaj viaj inspiroj, lulante miajn +lastajn versojn, malfermos la grandan vojon de l' estonto al la unuaj +poemoj de viaj du fratoj. Pro tiu momento, infanoj, mi vin benas. + + +III + +Jaroj kaj jaroj pasis. Karlo estis dudek-dujara, jam komencante sekvi +la gloran vojon de sia patro, verkinte kelkajn unuajn poemojn +laŭdatajn de la tuta Esperantistaro. Sed li forgesis la verkadon de +novaj ritmoj, li ŝajnis ne aŭdi la entuziasmajn aprobojn de l' plej +severaj kritikistoj. Li revadis nur al la dolĉa feino de sia +infanaĝo, al sia nuna inspiranta Muzo, Johanino. + +La maldika knabineto estis fariĝinta gracia fraŭlino, tiam +dek-okjara, kies inteligento tiom pasiigis la koron de Karlo, kiom +ŝia perfekta korpa beleco. Lia infana amikeco estis anstataŭigita +de fervora amo, kiu prenis lin tutan, ne permesante al li alian +penson, tiel ke ĉiuj liaj poemoj estis versoj de amego al ŝi +dediĉitaj. + +Ia timemeco, kiam tiu nova sento naskiĝis en lia koro, kaŭzis +ŝanĝon en ilia interparolado. Ĉiam sin interrigardante kiel +gefratoj, ili ne sin donis unu al alia la malvarmajn nomojn +«gefraŭloj», sed ili forlasis la karesajn nomojn, kiujn ili tiel +longe ŝatis, kaj sin nomis simple: «Karlo, Johanino». Nur +Kantamant restis ĉiam por ambaŭ ilia «paĉjo». + +Ian matenon ĉe l' krepusko, dum Karlo verkadis en sia ĉambro, +frapo al la pordo haltigis lian plumon. Li levis sian kapon, kaj +diris: + +--Eniru! + +La pordo malfermiĝis, kaj, banata de l' brilaj radioj de l' suno +leviĝinta, dia aperaĵo elmontriĝis al li, glora kiel matena feino +alportanta al li la plej karajn revojn de lia Muzo. + +--Vi, Johanino!--li ekkriis, leviĝante kaj prezentante al ŝi siajn +manojn.--Kion vi bezonas? Kion vi deziras? + +Ŝi ruĝiĝis. + +--Karlo,--ŝi murmuris,--pardonu min. Ho! mi scias, ke, kion mi tuj +diros al vi, tion mi devus unue diri al nia paĉjo. Sed, ne moku +Karlo, mi ne maltimis. Apud vi frato kara, mi estos pli kuraĝa. + +--Pri kio estas la afero?--demandis Karlo, maltrankvila. + +Ŝi plie ruĝiĝis, kaj, kaŝante sian frunton sur la ŝultro de sia +frato, ŝi mallaŭtege diris: + +--Mi amas. + +Li tremegis. Ŝi amis! Kaj al li, ŝi ĝin diris tiel, ne divenante +la doloron, kiun li suferos, se ŝi aliulon amas! Kaj li timis, +atendante la nomon, kiun ŝi estis tuj elparolonta. + +Li povis nur ripeti: + +--Vi amas? + +Kaj, pli mallaŭte, li aldonis: + +--Kiun? + +La vizaĝo de la bela fraŭlino lumiĝis, ŝiaj okuloj ekbrilis, kaj, +fortavoĉe, ŝi respondis: + +--Kiun? La plej belan el ĉiuj la junuloj, plej noblan animon, plej +altan koron. Kiun? Ĉu vi dubas pri mi, ke vi ne komprenas, ke mi +povas ami nur tiun senegalan poeton, mia Karĉjo? + +Je tiu karesa nomo, ne aŭdita de kelkaj jaroj, je tiu fervora alvoko +al la amata poeto--al tiu, kiu, kiel li, estis poeto,--la koro de +Karlo eksaltis: li estis amata, kaj la amantino volis doni al li mem +la unuan konfeson de sia amo. Ho! feliĉa tago! neesperita momento! + +Li klinis sian kapon, kaj, kisante la harojn de la amatino, li nur +murmuris: + +--Johanjo! Jonjo mia! + +Ŝi lin rigardis: + +--Vi hodiaŭ ĉion diros al la paĉjo?--ŝi demandis. + +--Hodiaŭ matene, karulino!--li respondis. + +Ŝi eliris. Kaj li, sidinte apud la tablo, verkis la jenajn versojn: + + Mi amas cin, ci amas min, + Fraŭlino dolĉa, + Fratino mia, fianĉino + De mia amo. + + En tiuj la venontaj jaroj, + Interkisante, + Travivos ni la nian vivon + Kor' apud koro. + + Kaj, ĉar la kara nia amo + Neniam finos, + La mondo nomos nin «ĉiamaj + La geamantoj». + + +IV + +La lago brilas sub la tagmeza suno; la folioj de l' arbareto, +bruetante sub dolĉa venteto, kliniĝas al la dormanta akvo. El la +vojeto kondukanta de l' domo de Kantamant al la lago, eliras paro da +junaj geamantoj, ebriigita de l' espero pri sia proksima feliĉo. +Ĉar al ŝi, ŝia frato Karlo promesis, ke li parolos hodiaŭ al la +paĉjo, kaj ŝi estas milfoje rediranta la karan promeson al la amiko +de Karlo, _sia_ poeto Frederiko. + +Ambaŭ haltas sur la bordo de l' lago. Ili rigardadas la verdan +akvon, sur kiu naĝas cignoj kaj anasoj, super kiu flugas la +kantanta loĝantaro de l' arbareto. Sama kortuŝo premas iliajn +korojn, alproksimigas iliajn manojn, iliajn buŝojn. La brako de +Frederiko ĉirkaŭas la talion de l' amikino. Ili restas senmovaj, +preskaŭ senpensaj, en la senlima flugado de ilia revo, de ilia amo. + +La tutan matenon pasigis Karlo en sama revado. Li kredis sin amata, +kaj en sia ĝojo, li ne maltimis rigardi la feliĉan estonton. Pro +deziro konservi, kiel eble plej longe, por li sola, la benitan +sekreton, li ankoraŭ ne parolis al sia patro: nur vespere, kiam +noktiĝos, kiam la ombroj falantaj de l' monto kovros la ebenaĵon, +nur tiam li konfesos al la granda poeto la dolĉan kanton de tia amo, +de l' amo de sia Jonjo. + +Lia sango bolas, dum la suno supreniras en la ĉielo. La varmo lin +premas. La ĝojo lin sufokas. Li ne povas tagmanĝi. Je l' tagmezo, +li eliras, li forlasas la hejmon de sia feliĉa infanaĝo, la patran +hejmon, kie li ŝin konis, li ŝin amis, kie ŝi konfesis hodiaŭ mem +sian reciprokan amon. Li marŝadas al la arbareto, al la lago, la +lago apud kiu tiel ofte li revadis pri ŝi, nesciante, neesperante +tiam la hodiaŭan feliĉegon. Ho! la dolĉa kara amikino, kiu baldaŭ +estos lia! + +Brueto de kisoj lin haltigas. Geamantoj estas apude, kiel li ĝojaj +pro sia amo. Ha! nekonitaj geamikoj! kies feliĉo estas kvazaŭ +promeso kaj certigo de lia propra feliĉo! Li deziras ilin koni, +partopreni ilian revadon antaŭ la lago. Li diros al ili ĉion, kion +li sentas, kion li pensas; se ili estas malriĉaj, li dotos ilin, por +ke iliaj dankoj benu liajn amojn! Li antaŭiras ... kaj li vidas! + +Ŝi! ŝi! Johanino, Johanjo, _Lia Jonjo_! ... Li! li, la plej kara +amiko, Frederiko! ... Ili estas ĉi tie, tiel dronigitaj +en sia revo, ke ili ne vidis lin, ne aŭdis liajn paŝojn. Ili +rigardas la verdan lagon, la bluan ĉielon, kaj, ridetante, sin +interkisas. + +Ho! la perfida mensogulino, kiu, hodiaŭ matene mem, parolis al li +pri sia amo! Kial tion? Neniam li esperis: li akceptus senplende sian +doloron. Sed nun, post tia espero, post tia kredo al la estonto, la +falo estas tro kruela, la mensogo tro kulpa. Nenia kompato al la +virino senhonora! Li senmaskigu ŝin, kaj ŝin mortigu! + +Per kelkaj paŝoj, li estas antaŭ la enamigita paro. Li tuj parolos, +li tuj riproĉos la perfidon. Sed Johanino levas al li siajn belajn +bluajn okulojn: ŝia vizaĝo koloriĝas pro ĝojo, kaj dolĉvoĉe ŝi +murmuras: + +--Kiom mi estas feliĉa, frato kara Karĉjo, ĉar vi sola vidis la +unuajn kisojn, kiujn mi interŝanĝis kun tiu, kiu, dank' al vi, +frato, estas de nun mia fianĉo. + +--Jes,--Frederiko aldonis,--jes, amiko. Jonjo ĉion diris al mi. Mi +scias, ke de vi mi havos feliĉon. + +Karlo komprenas: Jonjo ne estas mensoga. Li, li sola eraris. Li +forgesis, ke, kiel li, Frederiko estas poeto, ke al Frederiko, tiel +bone kiel al li, povas iri la ama entuziasmo de la junulino. + +Per forta penado de sia volo li trankviligas siajn trajtojn. Afable +li respondas: + +--Ne danku min, fratino, amiko, mi ne vidis paĉjon matene. Sed +vespere mi parolos al li. + +Kaj li reiras hejmen, plorante, dum la geamantoj, kiuj ne divenis +liajn dolorojn, daŭrigis sian promenadon tra l' arbareto. + + +V + +Sur la tablo kuŝas blanka folio. Sur la supra parto de l' paĝo, +kelkaj versoj, tiuj--ironio!--kiujn Karlo matene skribis, kantante +sian esperon. + +Li ilin legas kaj relegas. Ne! ne! tio ne estas ebla! Li ne donos +Jonjon al Frederiko! Eble malgraŭ ĉio, ili edziĝos, sed li ne +estos la efektiviginto de tiu malfeliĉaĵo! Li ne parolas al sia +patro: la aliaj parolu mem! + +Sed, de longe, Kantamant ŝajnas ne plu ami Frederikon. Iom post iom, +dum la poeta gloro de l' du junuloj samtempe kreskis, la ĵaluza amo +de l' patro timis la konkurencon de l' amiko al sia filo. Ho! +antaŭvidinta ĵaluzo, kiel prava hodiaŭ! Certe Johanino ĝin +divenis, kaj pro tio ŝi timis paroli mem al la poeto. + +Se li, Karlo, ne petos la patran jeson, eble ĉiam Kantamant ĝin +rifuzos. Neniam la amikino estos la edzino de l' rabisto de amo! Kaj +tiu penso estas konsolo por lia vundita koro. + +Sed ŝi! Ne sole Frederiko, de nun malamato, suferos! ŝi ankaŭ, la +dolĉa fraŭlino, la filineto de l' estintaj jaroj, la fratino de l' +infanaj tempoj, la karulino, malgraŭ ĉio ĉiam kara, ŝi ankaŭ +suferos! + +Karlo prenas la paperfolion, kisas la versojn tiel ĝoje verkitajn +matene. Kaj, pli malsupre, li skribas novajn versojn, versojn de +larmoj, de doloro kaj sinofero. + +Kaj li eliras el la ĉambro. Li aliras al sia patro, li petas, ke li +permesu la geedziĝon de Johanino kaj Frederiko. Kantamant +kontraŭbatalas la proponon, fine ĝin akceptas. Karlo lin dankas, +tutkore, sincere, _ĉar li amas pli la amatinon ol sin mem_. + +Li reiras al la malgranda ĉambro. La du versaĵoj estas ankaŭ tie, +sur la sama paĝo. Li deŝiras la paĝon. Sur sia brusto li metas la +esperajn matenajn versojn. La aliajn li lasos sur la tablo. + +Kaj li eliras al la arbareto, al la lago. Jam krepuskiĝas. La +alvenanta nokto kovras la esperojn, la dolorojn, la feliĉojn, la +tutan dramon silentan, kiu estis tiutage travivita en tiu loko, +kutime ripoziga. La paca naturo ne konas la malkvietecon de l' +animoj; kiel dum feliĉaj vesperoj, najtingaloj kantas. + +Prenante sur sia koro la versojn al la perdita feliĉo, Karlo iras +laŭ la vojeto kondukanta de l' domo de sia patro Kantamant al la +lago. La akvo estas proksima, li ne haltas. Liaj piedoj subakviĝas, +li ne haltas. Liaj genuoj, liaj koksoj, lia brusto subakviĝas, li ne +haltas. Kaj, kiam, lastafoje, li amege ekkriis: «Jonjo!» lia kapo +malaperas sub la trankvila surfaco de l' dormanta lago. + + +VI + +Tuj kiam Kantamant akceptis la edziĝon de la Johanino kaj Frederiko, +li ilin ankaŭ venigis, kaj, ilin beninte, sendis ilin al la senlima +vojo de ilia feliĉo. + +Tiam, li iris al la ĉambro de sia filo, por ke Karlo senprokraste +konu la edziĝon de l' geamantoj. + +Sed la ĉambro estis malplena, kaj nur la deŝiritan paĝon vidis +Kantamant sur la tablo, kaj li legis la lastajn versojn de sia inda +filo. + +Adiaŭoj al la amatino. + + Tuj kiam mi vidis la cian belecon, + Ĝoje mia kor' eksaltas; + Ci estas virino pli ĉarma ol ĉiuj: + Mi cin amas. + + Tuj kiam mi vidis la cian amaton, + Pri doloro mi ekploris; + Mi perdos cin, kaj mi senfine suferos: + Ci lin amas. + + Adiaŭ, ci la belulino amata; + Estu ci feliĉa per li. + Mi mortos; vi ambaŭ memoru, ke min mem + Mi oferis + Por ke ci, la kara, neniam suferu... + +Dum Kantamant finis la legadon de tiuj versoj la servistoj alportis +hejmen la dronigitan korpon de lia filo. + +Kaj la geedzoj, foririntaj al aliaj landoj, neniam konis la sinoferon +de tiu, kiu mortis, _por ke ili neniam suferu_. + + Trinité. + + + +TABELO DE LA ENHAVO + + La filino de la feinoj 1 + + La kristofiguro de la lumo 9 + + Kristnaska nokto 21 + + Noktaj fantomoj 33 + + La statuo de Zamenhof 43 + + Mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo 61 + + Koboldoj 71 + + La salto de la diablo 83 + + Nekredeblaj aventuroj de Sinjoro Radamanto 97 + + La onklino el Ameriko 109 + + La sinofero 129 + + +955-08.--Coulommiers. Imp. Paul BRODARD.--8.08 + + + + +Notoj de la tekstpreparinto: + +Provizon de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn ŝanĝetojn mi +faris sen rimarkoj. En la originala libro la multpunktoj malsamis. +Ili diverse uzis tri, kvar, aŭ kvin punktojn. Tiel ili prezentiĝis +en ĉi tiu teksto. Ankaŭ mi lasis kiel originaltekste la nombrojn, +kiuj prezentiĝis kun streketoj. Oni povas trovi liston de preseraroj, +kiun mi ŝanĝis, ĉe fino de la html-a dosiero. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + +***** This file should be named 32035-0.txt or 32035-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/2/0/3/32035/ + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/32035-0.zip b/32035-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..400de4f --- /dev/null +++ b/32035-0.zip diff --git a/32035-h.zip b/32035-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fee66ab --- /dev/null +++ b/32035-h.zip diff --git a/32035-h/32035-h.htm b/32035-h/32035-h.htm new file mode 100644 index 0000000..4c6b789 --- /dev/null +++ b/32035-h/32035-h.htm @@ -0,0 +1,7575 @@ +<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> + +<!DOCTYPE html + PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd" > + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo"> + <head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=UTF-8" /> + <title> + Laŭroj + </title> + <style type="text/css" xml:space="preserve"> + +body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;} +div#titolpagho {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;} +div.rubriko {padding-top: 4em; margin-bottom: 2em; text-align: center;} +h2 {font-size: 1.5em; word-spacing:1ex;} +h3 {font-size: 1.2em; padding-top: 2em; font-weight:normal; text-align: center;} +p.premio {font-size: 1.2em; font-weight: bold;} +.poezio {margin: 1em 0em 0em 5%; text-align: left; } + .strofo {margin-top: 1em; margin-bottom: 0em;} + .strofo br {display: none;} + .strofo span.i0 {display: block; } + .strofo span.i2 {display: block; margin-left: 2em;} + .strofo span.i4 {display: block; margin-left: 4em;} +div.piednotoj, div#tpnotoj {border: dashed 1px; padding: 0.5em; margin: 1.5em 10%;} +.piednoto {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} +.pnlokilo {vertical-align:baseline; position: relative; bottom: 0.33em; font-size: 0.8em;} +hr.mallonge {width: 40%;} +a {text-decoration:none;} +.sc {font-variant: small-caps; font-style: normal;} +.centre, p.roloj {text-align: center;} +.respondecolinio {text-align: right; padding-right: 15%; font-variant:small-caps;} +sup {font-variant: normal;} +td {padding: 0 0.3em;} +td.numero {text-align: right;} +td.bracket {padding: .1em .1em .1em 1em; vertical-align: middle; + background-repeat: no-repeat; background-position: center left; + background-image: url("images/bracket.png");} + +</style> + </head> + <body> +<pre xml:space="preserve"> + +The Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Lauroj + Kolekto de la originalaj verkoj premiitaj en la unua + literatura konkurso de La Revuo + +Author: Various + +Release Date: April 18, 2010 [EBook #32035] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + + + + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + + + + + +</pre> + <div id="titolpagho"> + <img width="397" height="75" src="images/kolekto.png" + alt="Esperanto--Kolekto de la Revuo." /> + <h1 style="font-size:230%;"> + LAŬROJ + </h1> + <p style="word-spacing:1ex;"> + KOLEKTO DE LA ORIGINALAJ VERKOJ PREMIITAJ + </p> + <p> + en la + </p> + <p style="font-size:120%;word-spacing:1ex;"> + UNUA LITERATURA KONKURSO DE “LA REVUO” + </p> + <div style="font-size:130%;margin-top:3em;"> + Paris + </div> + <div style="font-size:110%;"> + LIBRAIRIE HACHETTE ET C<sup>ie</sup> + </div> + <div> + 79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79 + </div> + <p> + 1908 + </p> + <p> + Tous droits réservés + </p> + </div> + <!-- 001 --> + <div class="rubriko" id="prem1"> + <p class="premio"> + UNUA PREMIO + </p> + <h2> + LA FILINO DE LA FEINOJ + </h2> + <p> + Esperanta fabelo. + </p> + </div> + <h3> + I + </h3> + <p> + Kvankam ĝin montras nenia landkartaro, tamen la lando de la feinoj + ekzistas, kiun ofte vizitis ĉiuj revemuloj kaj fantaziuloj; ili ja + scias, ke ĝi estas rava kaj sorĉa lando, simila je vastega + ĝardeno, kie, la tutan jaron, floradas nekonataj floroj, kreskadas + arboj ĉiamverdaj, fluadas arĝentaj riveroj kaj pepadas oraj + birdoj, kies melodia kanto neniel pensigas pri la verkoj de niaj nuntempaj + muzikistoj. Tie, la suno senripoze disĵetas ĝojan radiaron sur + la fruktodonan teron, kiu, pluvon ne bezonante, ĉiam surportas riĉegajn + rikoltojn; tie, facila venteto moderigas la varmon de l’ tagastro, + konsistigante la sezonojn el printempo ĉiama. + </p> + <p> + Pri la loĝantaro de ĉi tiu mirinda lando estas senutile insisti, + ĉar, se malkleruloj ankoraŭ troviĝas nekonantaj la landon + de la feinoj, ĉiu homo, inda je tiu nomo, jam de sia frua infaneco + konatiĝis kun la feinoj, ilin amis, ilin admiris kaj kriis al ili por + helpo, okaze de disrevigaj projektoj aŭ de forflugemaj iluzioj! kaj, + kvankam en la fabeloj ili ofte sin kaŝas sub la formo de maljunulino + aŭ de ĝiba almozulino kun kroĉaj nazo kaj mentono, tamen, + ĉiufoje, kiam oni imagas al si feinon, ŝi prezentiĝas al la + homaj okuloj kiel altkreska kaj eleganta belulino, kun bukla hararo + ondanta sur nudaj ŝultroj, kun admirindaj brakoj kaj delikataj + manetoj, el kiuj unu sin apogas sur longa ora bastono, kun trenaĵa + diverskolora robo el nepriskribebla ŝtofo, tra kies flanka malfermaĵo + eliĝas kruroj sendifektaj. + </p> + <!-- 002 --> + <p> + Tiaj ankaŭ ili estas en sia sorĉa lando, kaj tiaj ili estis en + la tempo, kiam okazis la mirinda aventuro, kiun al vi, karaj legantoj, mi + tuj ekrakontos. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Iam, la feinoj estis festintaj la nomtagon de sia reĝino; en ŝia + palaco, el lazura marmoro, solena festeno estis ilin kuniginta, kaj la + plej strangaj manĝaĵoj estis alportitaj sur la oran manĝotablon: + formikaj koroj trapikitaj per abela pikilo kaj kuiritaj sur la flamo de + lampiro; ovaĵo el kulaj ovoj; akridaĵo rostita; salato el + konvalaj floretoj, k.t.p., k.t.p.. La feinoj laŭvole satiĝis per + tiu malpeza nutraĵo, kiu tamen plene sufiĉas por tiel delikataj + kreitaĵoj. Eĉ, kiam ili eliris el la palaco por promenadi en la + paradizaj ĝardenoj, ili estis iom ebrietaj pro troa trinkado, el + floraj kalikoj, de matena roso, likvoro plej ŝatata de la feinaro. + </p> + <p> + Sed, dum la ebrieco malbonigas la homojn, ĝi kontraŭe dolĉigas + la koron de la feinoj kaj ilia bonhumorigas. Ili do promenadis laŭ + disaj grupetoj, babiladante pri amaj aferoj, el kio ĉiam konsistas la + konversacio de la feinoj, kiel ankaŭ de la mortemulinoj. + </p> + <p> + Subite, aŭdiĝis ekkrieto kaj ia feino, kiu marŝis antaŭ + siaj kunulinoj, ilin alvokis, signodonante, ke ili rapidu: + </p> + <p> + —Vidu fratinoj,—ŝi diris al la alkurintinoj,—vidu + kion mi ĵus ektrovis! + </p> + <p> + Kaj ŝi, mirante, montris infanineton, apenaŭ unutagan, kuŝantan + sub la folioj de dikega brasiko, kiu estas, kiel scias multaj, naskema + legomo<a href="#piednoto1" class="pnlokilo">[1]</a>. + </p> + <p> + Scivole kaj jam ameme sin klinis la feinoj al la senkulpa kreitaĵo, + kies vizaĝo lilia, meze de la verda foliaro, ŝajnis la plej bela + el ĉiuj floroj de l’ sorĉa ĝardeno. + </p> + <!-- 003 --> + <p> + La reĝino siavice alproksimiĝis, momenton enpensiĝis, kaj + fine parolis per voĉo pli dolĉa ol la kanto de enamiĝanta + turtino: + </p> + <p> + —Ĉar ni trovis ĉi tiun etulinon en la tago de mia + nomfesto, mi volas, ke ŝi fariĝu la plej bela kaj la plej feliĉa + el ĉiuj estintaj, estantaj kaj estontaj estaĵoj! Por tio, ĉiu + el ni faru al ŝi po unu donaco, tiamaniere, ke ŝi estu fine + provizita je ĉiuj eblaj perfektaĵoj! + </p> + <p> + Kaj unu post alia, la feinoj komencis donacadi al la infanineto. + </p> + <p> + —Ŝi havu,—diris la unua,—okulojn nigrajn kaj vaste + fajrajn, kiel tiuj de Hispanino! + </p> + <p> + —Mi donacas al ŝi,—diris la dua,—tian hararon + blondan, longan kaj bukloriĉan, kian oni vidas ĉe la Germaninoj! + </p> + <p> + —Ŝiaj vangoj estu tiel delikataj kiel matura persiko,—aldonis + la tria;—ŝia frunto paligu la liliojn; ŝiaj oreloj similu + travideblajn markonketojn; kaj ŝian admirindan kapon, kiel gracia + kolono, subportu kolo sendifekta! + </p> + <p> + Sinsekve la feinoj antaŭdonis al la estonta belulino la diafanecon de + Anglino, la ĉarmon de Rusino, la brakojn, ŝultrojn kaj bruston + de Italino, la elegantecon de Francino, k.t.p., k.t.p.. + </p> + <p> + Laste parolis la reĝino kaj diris: + </p> + <p> + —Ĉiam restu pura kaj virga nia filino, kaj tamen donu plenan + kaj netakseblan feliĉon al ĉiuj, kiuj enamiĝos en ŝin! + </p> + <p> + Kaj ŝi prenis la etulinon sur siajn brakojn, ŝin kisis kaj + portis en la palacon, kie ĉiuj feinoj laŭvice zorgis pri ŝia + nutrado, lulado, vartado kaj edukado. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p> + La tagon, kiam la knabino fariĝis dek-okjara, la feinoj are kunvenis + en salonon de la reĝina palaco kaj, post diversaj paroladoj kaj + diskutadoj, decidis, ke ŝi devos, dum kelkaj jaroj, vojaĝadi + eksteren, pliperfektigonte tra la mondo sian edukitecon. Ŝi + <!-- 004 --> estis tiam la plej ĉarma belulino, kiun oni povas + imagi. Ŝia korpo superis la plej neriproĉindajn ĉefverkojn + de la antikva kaj nuntempa skulptarto. Ŝiaj movoj, ŝia irado, + ŝia sintenado montriĝis nekredeble graciaj, kaj kiam ŝi + dancis sur la herbaro de l’ ĝardenoj, eĉ la feinoj vane + provis ŝin imiti; ŝi estis altkreska, kun ŝultroj larĝaj + kaj mole deklivaj, kun koksoj dolĉe kurbaj kiel artoplena amforo; sub + admirinda brusto, ŝia talio tiom mallarĝiĝis, ke ĝin + ŝi preskaŭ povus zoni per sia ĉirkaŭkolo! Oni apenaŭ + komprenis, kiel povas ŝin porti tiaj malgrandaj piedoj, kaj oni + ekmiregis konstatante, ke ŝiaj manetoj havas nekredeblan forton. + Priskribi ŝian vizaĝon estus entrepreno malfacila! Antaŭ + ĉio oni rimarkis nigrajn okulojn, akre kontrastantajn orajn brovojn + kaj riĉegan hararon, en kiu kunmiksiĝis ĉiuj plej diversaj + nuancoj de l’ blondeco: grengarba flavo, sunradia oro, kaŝtana + helbruno kaj kupra ruĝo. Nenia perlo atingis la blankecon de ŝiaj + dentoj, nenia rubeno la ruĝecon de ŝiaj lipoj, nenia kamelio la + delikatecon de ŝia haŭto! + </p> + <p> + Ni ne forgesu aldoni, ke kompreneble ŝi posedis ĉiujn plej + ŝatindajn ecojn de l’ koro, de l’ spirito kaj de l’ + karaktero. + </p> + <p> + Resume, ŝi estis la plej admirinda el ĉiuj vivantaj kreitaĵoj. + Nur oni povis riproĉi al ŝi iom da strangeco, pro tiom da kontraŭaj + belaĵoj kunigitaj sur ŝiaj korpo kaj vizaĝo. + </p> + <p> + Ĉar estis decidite, ke ŝi bezonas vojaĝadi kaj konatiĝi + kun la homoj, iun tagon, akompanata de unu el la feinoj, kiu prenis sur + sin la formon de respektinda onklino, la junulino ploregante adiaŭis + la tutan feinaron. Ambaŭ migrontinoj suriris la flugilojn de grandega + drako, kiu nevidite ilin transportis Rusujon. + </p> + <h3> + IV + </h3> + <p> + La unuan fojon, kiam ŝi aperis en balo, ĉiuj ekmiregis, vidante + tiel belan kaj strangan fraŭlinon. Sed baldaŭ la impreso pri + strangeco + <!-- 005 --> superis la impreson pri beleco. Kelke da virinoj komencis + ĵaluze rideti; pro flatemo ilin imitis junuloj, kaj iom post iom + eklevetiĝis mallaŭta murmurado: + </p> + <p> + —Ĉu vi vidas?... Kio estas tio ĉi?... Tiaj larĝaj + ŝultroj kun tia maldika talio!... Kaj kia brusto!... Tiel vaste + nigraj okuloj kun blonda hararo!... Blonda?... Tute ne, ruĝa! Ne! + flava... ne! helbruna!... Ŝi estas tro altkreska!... Ŝiaj moviĝoj + estas malkonvene flekseblaj!... El kie ŝi venas?... Kiu ŝin + konas?.. k.t.p., k.t.p.. + </p> + <p> + La murmureto plilaŭtiĝadis, ĝis ĝi fariĝis mallaŭda + bruego. + </p> + <p> + Nur kelkaj seriozuloj, impresitaj de tia neniam vidita beleco, provis + kontraŭbatali la atakantojn; ilin oni tiel mokis kiel ŝin mem; + ilin oni nomis stranguloj, fantaziuloj, apartiĝemuloj, k.t.p.... La + mokadon, la riproĉojn, la malŝaton ili elportis kuraĝe, + senlace rebatis ĉiujn mallaŭdojn de la enviuloj, kaj, ĉar + la fraŭlino estis ilin unufoje rigardinta per siaj sorĉaj + okuloj, ili tuj enamiĝis en ŝin kaj de tiam sin sentis plene + feliĉaj! + </p> + <p> + Tagon post tago, aliĝis al tiu malgranda kerno novaj admirantoj + logitaj de la nekonata belulino; sed la plimulto daŭrigis malŝati + ŝian belecon kaj ridi je ŝiaj senegalaj ecoj. + </p> + <p> + Same okazis en Svedujo, en Norvegujo, en Danujo sinsekve vizititaj de la + junulino. Kelke da fervoraj amantoj; multe da insultantaj malamikoj. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Tiam ŝi kaj ŝia akompanantino decidis iri Francujon, kies anoj, + oni diras, tre ŝatas la belajn virinojn. Efektive, en tiu lando estis + al ŝi pli bone. Kompreneble, multaj ankoraŭ ridis je ŝia + strangeco, multaj ŝin mokis kaj eĉ rifuzis ŝin ekrigardi; + sed ĉar la plej famaj eminentuloj en Parizo kaj en aliaj gravaj urboj + interesiĝis pri ŝi, laŭte proklamis ŝian belegecon kaj + al ĝi kantadis laŭdojn, iom post iom la popolamaso, kiel kutime, + ekiris sur la vojon montritan + <!-- 006 --> de ĝiaj kondukantoj. En ĉiuj partoj de la lando, + homoj ĉiurangaj konatiĝis kun la filino de la feinoj, kaj ŝin + amis. Plej strange estas, ke nenia ĵaluzeco ekzistis inter la ĉiam + pli kaj pli multaj amantoj de la junulino. Kontraŭe, tuj kiam iu viro + eksentis amegon al ŝi, li tuj kuris al siaj amikoj dirante: + </p> + <p> + —Ĉu vi konas la okan mirindaĵon de l’ mondo? Kia + belulino! Kaj tiel ĉarme stranga! Rapidu konatiĝi kun ŝi! + Vi, kiel mi mem, ŝin amos kaj via feliĉo estos nepriskribebla! + </p> + <p> + Kaj ja tiel okazis.... + </p> + <p> + La famo pri la filino de la feinoj transflugis la landlimojn de Francujo; + ĝi dissemiĝis, disvastiĝis ĉiuflanken, kaj tia + scivolemo ĉie vekiĝis, ke tiama poeto ĝin esprimis + ekkriante: «En la mondon venis nova sento!» + </p> + <p> + Tial Anglujo, Germanujo, Italujo, Hispanujo, eĉ la plej malproksimaj + landoj, siavice venigis al si la ĉarmulinon kaj ĝojis ŝin + akceptinte, ĉar ĉiu popolo malkovris en ŝi la belaĵojn, + kiujn ĝi plej multe ŝatas kaj kiujn ĝi kutimas admiri + ĉe siaj aninoj. + </p> + <h3> + VI + </h3> + <p> + Pasis kelke da jaroj kaj la venko de la belega fraŭlino ĉiutage + plikredebliĝis. Ĉiutage malpliiĝis la nombro de ŝiaj + malŝatantoj; ĉiutage multobliĝis la nombro de ŝiaj + admirantoj; kaj sciigoj pri ŝia sukceso, per flugiloj de facila + vento, alvenis en la landon de la feinoj, kiuj kune ĝojadis kaj sin + reciproke gratulis. + </p> + <p> + Fine venis la tago de l’ triumfo! + </p> + <p> + Kelkaj el la plej fervoraj amantoj de la belulino iam decidis, ke ili + ŝin venigos en iun difinotan lokon, kie ili solene ŝin festos, + gloros, amindumos kaj precipe dankos pro la feliĉo, kiun ili de + ŝi ricevis! + </p> + <p> + La afero okazis en malgranda apudmara urbeto kaj estis tia triumfo por la + fraŭlino kaj tia ĝojigo por ŝiaj amantoj, ke ili + <!-- 007 --> neniam forgesos la neforgeseblan semajnon pasigitan en + Bulonjo-ĉe-maro! + </p> + <p> + Kompreneble el ĉiuj landoj antaŭe vizititaj de la ĉarmulino + estis alvenintaj ŝiaj unuaj kaj ĉiam fidelaj admirantoj, kaj la + bela amatino senprefere sin montris same afabla, dolĉa kaj dankema al + ĉiuj siaj amikoj novaj aŭ malnovaj, junaj aŭ maljunaj, riĉaj + aŭ malriĉaj, belaj aŭ malbelaj. Cetere, pro la ricevita + ĝojo, ĉiuj estis junaj, kaj riĉaj, kaj belaj! + </p> + <p> + Sed ju pli granda estas feliĉo, des pli ĝi postlasas en la homaj + koroj deziron pri renovigo. Tro bela estas la filino de la feinoj, por ke + unusemajna amindumado povu por ĉiam kontentigi ŝiajn amegantojn. + Ili do decidis, ke la festo rekomenciĝos, kaj, antaŭ kelkaj + monatoj, ĝi rekomenciĝis en Svisujo. + </p> + <p> + Antaŭ dek-naŭ jarcentoj, tri reĝoj orientaj, portantaj + oron, aromon kaj mirhon, marŝadis tra senlimaj dezertoj, celante + malgrandan urbon; tien ankaŭ, sur alia vojo, iradis paŝtistoj + pelante antaŭen siajn multenombrajn brutarojn; kaj ĉies okuloj + avide rigardis radiantan stelon, kiu montris al ili la vojon al nova + estonteco! + </p> + <p> + Tiel same, vidu! El ĉiuj partoj de l’ terglobo, homoj ĉiunaciaj, + ĉiurangaj, ĉiuaĝaj, sur cento da diversaj vojoj, rapidas al + malgranda Eŭropa lando, kaj ĉies okuloj avide rigardas verdan + steleton, kiu montras al ili la vojon al nova estonteco! + </p> + <p> + Ĝenevo! Ĝenevo! En la koro de la filino de l’ feinoj, en + la koro de ĉiuj ŝiaj amantoj, tiu ĉi nomo por ĉiam + estas enskribita, flanke de l’ vorto Bulonjo! + </p> + <p> + Sub suno origanta la supron de l’ majesta montaro kaj rebrilanta en + la senmova spegulo de l’ lazura lago, sep tagojn triumfis la + belulino, sep tagojn ŝin adoris ŝiaj anoj feliĉegaj, sep + tagojn ŝi disverŝis sur ilin la fajron de siaj sorĉaj + okuloj, la mielon de sia dolĉa parolo, sep tagojn, kiuj forflugis + kiel sep minutoj! + </p> + <p> + Adiaŭante unu la alian, ĉiuj diris: «Ĝis la revido!» + ĉar de nun + <!-- 008 --> ili ĉiujare renovigos <i>sian semajnon</i>, kaj Anglujo + estas elektita por la venonta kunveno.... + </p> + <p> + Ĉiam pli kaj pli multenombraj estas kaj estos la amantoj de la + belulino; kaj, ĉar pro sia amo al ŝi, pro influo de ŝiaj + admirindaj ecoj, ili fariĝas pli bonaj, pli frataj, pli pacemaj kaj + pli inteligentaj ol la malmultaj skeptikuloj, kiuj kontraŭstaras + ankoraŭ, la feinoj, vidante, kian bonon ilia filino alportis en la + mondon kaj ĝojante pro sia filinigo, unu lastan fojon are kunvenis en + la palacon de la reĝino kaj decidis, ke la juneco, la beleco kaj + ĉiuj ecoj de la fraŭlino daŭrados eterne, ke ŝi neniam + difektiĝos, neniam maljuniĝos, unuvorte ĉiam restos sama + por la ĝojo kaj feliĉo de la enamiĝinta homaro! + </p> + <p class="respondecolinio"> + René Artigues. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto1"> + [1] En Francujo, kiam infano demandas siajn gepatrojn pri sia naskiĝo, + ili kutime respondas, ke ĝi estas trovita sub brasiko. + </p> + </div> + <!-- 009 --> + <div class="rubriko" id="prem2"> + <p class="premio"> + DUA PREMIO + </p> + <h2> + LA KRISTOFIGURO DE LA LUMO + </h2> + <p> + Rakonto. + </p> + </div> + <p> + La preĝejtura horloĝo estis ĵus elbatinta la dek-duan + noktan horon. Densa mallumo ĉie regis en la Kastiluja<a + href="#piednoto2" class="pnlokilo">[2]</a> urbeto A..., kuŝanta apud + malgranda rivero, kies akvofluado senĉese, kadence kaj iom malakre + murmurbruetis en tiu vintra, frosta kaj senluna nokto. De tempo al tempo + blovetis malvarma vento, sed tiel dolĉe kaj senbrue, kvazaŭ + timante per sia frapetsono elveki la profunde dormantan loĝantaron de + la kvieta urbeto. Kaj nur malofte tra la aero aŭdiĝis la timiga + helkrio de ia noktevigla birdo, okaze sencele preterfluganta. + </p> + <p> + La ĉefa strato de la urbeto sin montris silenta kaj senhoma; longa, + tre longa ĝi ja estis, sed mallarĝa, malebena kaj tordolinia, + kvazaŭ silka rubando, kiu senorde disvolvita kuŝas sur + kudrotablo, antaŭ ol ornami per siaj rondetoj, turniĝoj kaj + bandetoj la belan festveston de ia ankoraŭ pli bela junfraŭlino. + </p> + <p> + En la tempo, kiam okazis nia rakontaĵo, tiu strato havis en sia mezo + antaŭ fasadangulo de la luksdomo, loĝita de la nobela kavaliro + Don Diego de Gevara, ian simplan kapeleton, en kies interno staris senarte + skulptita Kristofiguro el ŝtono, kiun dum nokto lumigis pendanta + olelampeto. Tiun ŝtonan Kristopecon oni nomis en la urbeto <i>La + Kristofiguro de la Lumo</i>, kaj antaŭ ĝi, en vesperoj, fervore + genufleksis kaj faris krucosignon ĉiuj strataj preterpasantoj. + </p> + <!-- 010 --> + <p> + Apenaŭ estis trasoninta la lasta bato de meznokta horo, kiam sur la + ĉefstrato senbrue aperis preskaŭglite paŝanta viro, tre + modeste vestita kaj havanta ĉirkaŭe dudek jarojn. Atinginte la + lokon, kie staris la Kristofiguro, li haltis, genufleksis krucsignofarante + kaj anstataŭ daŭrigi sian rektiradon, li turnis sin maldekstren + kaj per la fingrostetoj de sia mano malforte frapis al alta surterstaranta + kradofenestro. + </p> + <p> + La frapeto ne bezonis ripetiĝon, ĉar la fenestro tuj malfermetiĝis, + kaj el interne sin montris juna kaj gracia knabino, kiu afable ridetis al + la ĵusalveninto. + </p> + <p> + —Kiom vi malfruis hodiaŭ,—ŝi riproĉete + ekparolis,—jam elsonis la meznokta horo, kaj mi komencis timi, ke vi + ne venos. + </p> + <p> + —Kial ne veni, karega Eloizeto?—respondis li per amdolĉa + mallaŭta voĉo.—Ĉu estus eble al mi kviete dormi ne + ĵus vidinte mian ĉarman amatinon? Tute ne, neeble. Nur antaŭ + kelkaj horoj, mi sidis apud vi, kiel ĉiuvespere; mi iom kun vi + parolis kaj multe kun viaj gepatroj, tiuj bonkoraj personoj, kiuj + konsentas pri nia amo kaj permesas, ke mi al vi faru ĉiuvesperan + viziteton; kaj tamen, mi koravidis tiun ĉi revidon, por paroli kun vi + sen alestantoj; ŝajnas al mi, ke nun viaj amvortoj estas pli karesaj + kaj delikataj, via voĉo pli dolĉesona, viaj okuloj pli ensorĉrigardaj, + via vizaĝo pli bela kaj ĉarma; mi ja figuras al mi, ke vi, kun + mi tutsola, estas pli mia, ol antaŭe, ke via amo estas pli varma, kaj + ĉial tiuj ĉi intimaj interparoletoj estas por mi la plej feliĉaj + momentoj de mia vivo. + </p> + <p> + —Ankaŭ por mi ili ja estas; sed vi, senkorulo, venis hodiaŭ + pli malfrue, ol kutime, kaj mi preskaŭ mortis de senpacienco kaj malĝojo. + </p> + <p> + —Pardonu, mia plej kara, sed tio ne estas mia kulpo. Mi akurate + estis elirinta el mia domo por veni al vi, kaj troviĝis je kelkaj paŝoj + de via fenestro, kiam ia kavaliro kun glavo kaj vizaĝon kaŝanta + mantelo eniris tiun ĉi straton. Tuj mi haltis kaj min kaŝis en + ian pordosojlon atendante, ke li baldaŭ foriros, sed bedaŭrinde + la kavaliro + <!-- 011 --> komencis promeni kaj repromeni antaŭ la domo de Don + Diego de Gevara, kaj, ĉar tiamaniere li pasigis duonhoron, mi devis + tial prokrasti mian alvenon, atentante vian ripetitan admonon, ke ni plej + zorge evitu esti vidataj de ia preteriranto. + </p> + <p> + —Kaj vi plej saĝe faris, mia Joĉjo. Vi ne povas imagi, kia + terura timego min kaptas, dum mi vin aŭdas ĉe la fenestro. Ho, + se miaj gepatroj ekscius, ke mi estas sufiĉe malsaĝa por resti + apud vi en horo tiel malfrua! Ili sendube indignus, min akre riproĉegus; + kaj, se la najbaroj povus ion suspekti, kiom da murmuroj, malicaj + rimarkoj, eĉ kalumnioj pri mia honesta konduto de virino! Kelkajn + fojojn mi diris al vi ĉi tion, penante min eltiri el viaj logaj + karesvortoj: ĉiam la koro venkis la prudenton, amo superregis + singardon: sed jen hodiaŭ estos la lasta nokto.... + </p> + <p> + —Ho, ne estu kruela, mia anĝelo! Ĉu pro infana timo ni + devas ja senigi nin je plej rava feliĉo? Eĉ se viaj gepatroj + ekscius pri tiuj noktaj interparoloj, ili komence koleretus, sed poste al + ni pardonus tian naturan faron, kiun naskas la fervoreco de nia amo: ili + estas tre konvinkitaj, ke mi vin amas ĝis frenezo kaj honeste celas + fariĝi via edzo. Cetere, restu trankvila, la strato estas malluma kaj + neniu nin vidos. Tiu Kristofiguro estas nia sola atestanto, kaj ĝi ne + nin denuncos; mi plej fervore preĝas al ĝi ĉiuhore, ke + ĝi protektu nian amon, kaj kredu al mi, ĝi ne ĉesos nin + gardi kaj defendi, vidante la purecon de nia korinklino kaj la senkulpecon + de niaj deziroj. + </p> + <p> + —Ankaŭ mi havas al ĝi grandan konfidon, sed mia timo ne + estas senkaŭza. Vi ja scias, ke en tiu angula domo de la apuda + strato, loĝas jam de unu monato Don Diego de Gevara. Lia filino Donja<a + href="#piednoto3" class="pnlokilo">[3]</a> Izabelo estas famkonata pro sia + belegeco, kaj multaj kavaliroj ŝin amindumas. Ŝia patro devigas + ŝin ĉiam resti hejme, kaj + <!-- 012 --> nur ĉiudimanĉe ŝi iras en preĝejon aŭdi + meson. Tial ne estas malfacile antaŭvidi, ke fine ŝi akceptos + ies amon, kaj, por paroli kun sia amato, ŝi lin atendos nokte, kiel + mi mem faras. Tiam niaj interparoloj estos neeblaj. + </p> + <p> + —Mi konfesas, ke via penso iras tre antaŭen, bela Eloizeto. + Lasu min, almenaŭ ĝis tiam, ĝui tiun senkomparan feliĉon, + kaj ne parolu plu pri tio. Mi havas por raporti al vi ian gravan sciigon, + kiu tre rilatas al nia amo. Ĝi estas plej ĝojiga novaĵo, + kiun vi sendube ne divenos. + </p> + <p> + —Certe mi ne divenos, sed raportu al mi tuj.... Mi brulas pro la + deziro tion ekscii kaj estas pendanta de viaj lipoj. + </p> + <p> + —Plaĉu al Dio, ke tio estu vera! Havi vin pendantan de miaj + lipoj!... Mi ja certigas, ke vi de ili ne falus. + </p> + <p> + —Ho, malspritulo, kiel vi moketas miajn vortojn. Rakontu al mi, mi + petas, mi estas senpaciencega, mia koro. + </p> + <p> + —Mi faros ĝin, sed kun kondiĉo, ke.... + </p> + <p> + —Kondiĉon ankoraŭ! Ĉu eble, ke mi morgaŭ vin + atendu ĉi tie?.... Konsentite, sed rapidu. + </p> + <p> + —Mia kondiĉo estas alio pli facile efektivigebla. + </p> + <p> + —Bone, mi konsentas do: vi tuj raportu. + </p> + <p> + —Ĉu vi ne pentos poste? + </p> + <p> + —Ne, tute ne, mi plenumos mian promeson, se nur vi tuj ekdiros. + </p> + <p> + —Dankon, Eloinjo! Mi rapidos: unu el miaj parencoj, fraŭlo tre + riĉa kaj maljuna, kiu loĝas ekster Hispanujo, decidis ĉi + tien veni por pasigi kelkan tempon kun mia familio. Sciigita, ke mi havas + fianĉinon kaj varmege ŝin amas, li proponis ĉeesti la edziĝon + kaj aranĝi la feston, kondiĉe, ke ĝi okazos baldaŭ—dum + li tie ĉi restos—kaj ke li donacos al la gefianĉoj belan + doton. Morgaŭ mem mi tion transsciigos al viaj gepatroj, kaj, se ili + konsentos, vi estos baldaŭ mia edzino kaj mi ne bezonos trafrostiĝi + por resti apud vi ĉiunokte. + </p> + <!-- 013 --> + <p> + —Ho kiel bela surprizo, mia Joĉjo! Ĉu tio estas vera? Mi + sentas min la plej feliĉa.... + </p> + <p> + —Jes, tre vera, mia bela: kaj nun plenumu la promeson. + </p> + <p> + —Volonte! Vi nur diru, kio.... + </p> + <p> + Ŝi ne povis daŭrigi: oni tiam aŭdis paŝadon sur la + strato de iu alproksimiĝanta kaj Eloizo kun timego fermis tuj la + fenestron, dirante al sia fianĉo per karesa voĉo: «morgaŭ, + morgaŭ, mia kara....» + </p> + <p> + Jozefo malgaje ekmarŝis, transpasis la stratan angulon kaj ien sin kaŝis. + Pense li malbenis la ĝenulon, kiu interrompis lian interparolon en la + plej interesa momento. Profitante la mallumon de la strato, li atendis kun + espero revidi ankoraŭ sian fianĉinon, tuj kiam malproksimiĝos + la preteriranto. + </p> + <p> + Ĝi estis altkreska kavaliro kun bela sinteniĝo, eleganta mantelo + kaj granda ĉapelo. Alveninte antaŭ la domon de don Diego de + Gevara, li haltis, ekfajfis kaj atendis. La dekstra malalta balkono de la + domo malfermiĝis kaj aperis belega virino kun blanka vesto. + </p> + <p> + —Tre kuraĝa vi estas, Don Juan,—ŝi sensalute + ekdiris.—Ne sufiĉis, ke vi min amindumis dum mia loĝado en + la ĉefurbo. Vi eĉ venas ĉi tien por daŭrigi vian aman + persekuton. Ĉu eble vi ne scias, ke mia patro proponis min, kiel + edzinon, al Don Henriko de Mendoza, ke mi devas obei al li kaj sekve, ke + nenia espero restas jam al nia amo? + </p> + <p> + —Jes, mi ĉion scias kaj mi tro amas vin por ĝin akcepti. + Granda estas la potenco de patro, sed ĝi nur devas helpi al la feliĉo + de gefiloj. Edzinigi vin kun neamata viro, tio ja estas malfeliĉigi + vin por ĉiam kaj obeante al via patro senkontraŭstare, vi + montras tute klare, ke via amo al mi ne estas tiel varma, kiel vi ĵuris + iam. + </p> + <p> + —Ho, Don Juan, ne aldonu vian riproĉon al mia malfeliĉo. + Ĉu vi povas ankoraŭ dubi pri mia amo? Ĉu, atendante vin + ĉi tie, mi ne pruvas al vi plej elokvente la blindecon de mia pasio? + </p> + <p> + —Pardonu, pardonu, mia aminda. Mia ĉagreno estas la kaŭzo, + <!-- 014 --> ke mi vin ofendis. Sed kial vi ne konfesas al via patro, ke + vi malamas Don Henrikon, kaj ke, edziniĝinte kun li, vi estos malfeliĉa? + Per senĉesa petado vi sukcesus nuligi lian decidon. + </p> + <p> + —Tio bedaŭrinde ne helpos, Don Juan: mi sufiĉe konas la + karakteron de mia patro. Li donis sian vorton de honoro, kaj eĉ se + tiu edziĝo estus por mi mortiga, li ne ŝanĝus sian decidon. + </p> + <p> + —Ho tirana krueleco! Sed tio estas neebla, Donja Izabelo. Kiel mi + povus perdi vin por ĉiam? Preferinda estus la morto mil fojojn! Aŭskultu + kaj min kompatu: nur unu vojo povas konduki nin al feliĉo. Forkuru + kun mi, mia anĝelo. Ni tuj edziĝos sekrete kaj venos peti la + pardonon de via patro. Li ne rifuzos tiam.... + </p> + <p> + —Sufiĉe, Don Juan, sufiĉe: ne logu min per viaj flamaj + vortoj. Mian devon mi tre bone konas kaj neniam konsentos fari malvirtaĵon. + Ne, tute ne: mi estos plej malfeliĉa, sed ne riproĉita pro ia + malhonoraĵo. Forgesu min, kaj ne.... + </p> + <p> + Ŝi ellasis teruran krion kaj fermis rapide la balkonon. Don Juan kun + plej granda surprizo ĉirkaŭrigardis kaj tuj komprenis la kaŭzon + de ŝia subita malapero. Ĵus transpasinte senbrue la domangulon, + ia kavaliro kun vizaĝo kaŝita per mantelo kaj ĉapelo, jen + staris kontraŭ li silenta kaj minaca. + </p> + <p> + Freneza pro kolero, Don Juan eltiris sian glavon kaj parolis al li + malafablege: + </p> + <p> + —Kiu vi estas, malnobla kavaliro? Kian rajton vi havas por + interrompi mian interparolon? Ĉu tiel maldece vi kutimas konduti pri + honorindaj sinjorinoj? Eltiru tuj la glavon, friponego, se vi ne volas, ke + mi mortigu vin, kiel hundon. + </p> + <p> + —Kvietiĝu, Don Juan, mi petas, oni devas ja pli afable paroli + kun kavaliroj. Ŝajnas, ke en tiu ĉi afero, vi estas la ofendito + kaj ĝuste okazas la malo. Tiu virino, kun kiu vi parolis, estos baldaŭ + mia edzino kaj mi ja, nur mi, devas postuli klarigojn pri via + malhonesteco.... + </p> + <p> + —Vi, do, estas Don Henriko, mia abomenata malamiko? Ho + <!-- 015 --> kiel mi dankas la ĉielon, ke ĝi difinis min por + vin mortigi! Pretigu vin por tuja batalo kaj ne daŭrigu per paroloj, + ĉar en tiu ĉi afero la kavaliroj, kiuj kredas sin bravaj, nur + devas argumenti per armilo. + </p> + <p> + Oni tuj aŭdis la fortan alfrapiĝon de la glavoj. Tute solaj en + la mezo de la strato kaj lumigitaj per la lampeto de la Kristofiguro, la + du kavaliroj furioze duelis. La batalo daŭris tre mallonge. En la + flameco de atakado Don Juan faris ian mallertaĵon kaj Don Henriko + rapide ĝin profitis por puŝenigi sian glavon en la bruston de + sia kontraŭulo. + </p> + <p> + Don Juan ŝanceliĝis, metis ambaŭ manojn al sia vundo kaj + peze falis teren, ellasante profundan ekĝemon. La alia kavaliro + rapide forkuris kaj post kelkaj momentoj malaperis, helpata de la nokta + mallumeco. + </p> + <p> + —Helpon! helpon! mi mortas!—diris ankoraŭ per malforta voĉo + la forlasita vundito. + </p> + <p> + Pasis kelkaj sekundoj kaj Don Juan petis ree helpon, per voĉo preskaŭ + neaŭdebla. Iu viro subite aperis kuranta kaj rapide sin klinis al li. + Ĝi estis Jozefo, kiu venis por helpi al la vundito. Vidante lin, Don + Juan penis ion eldiri, sed forto mankis al li por tio; lian korpon + trakuris granda ektremo, kaj li mortis en la brakoj de Jozefo. + </p> + <p> + —Ho la malfeliĉa kavaliro!—diris la junulo kaptita de + terura emocio—Dio helpu min en tiu ĉi okazo! + </p> + <p> + Kaj li komencis ekmarŝi por iri hejmen, kiam oni aŭdis bruon el + proksime. Jozefo haltis timigita, ne sciante kion fari. + </p> + <p> + La bruo gradige plifortiĝis, ia lumo ŝajnis disvastiĝi tra + la strato kaj tuj aperis nokta gardistaro kun lanternoj en manoj. + </p> + <p> + —Helpon ĉi tien, sinjoroj,—diris Jozefo kun tremanta voĉo.—Jen + sur la strato kuŝas mortinta kavaliro.... Oni ĵus lin mortigis. + </p> + <p> + —Kaj kion vi faris ĉi tie en tia malfrua horo?—severe + demandis la gardestro. + </p> + <!-- 016 --> + <p> + —Mi okaze preterpasis,—respondis timeme la junulo. + </p> + <p> + —Kaj jen viaj manoj kaj vesto estas tre sangmakulitaj! + </p> + <p> + —Jes, sinjoro, mi klinis min al la mortinto por helpi kaj kredeble + la sango de lia vundo.... + </p> + <p id="err01"> + —Sufiĉe, sentaŭgulo, ni ja tion detale klarigos. + Gardistoj, ligu liajn manojn kaj piedojn kaj konduku lin en malliberejon. + Dume, ni helpos al la kavaliro, se estas ankoraŭ tempo. + </p> + <p> + Vane Jozefo plendis kaj plorante protestis, ke li estas senkulpa. Oni + senkompate lin arestis kaj enŝlosis en ian senluman kaj malvarman + ĉambron. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + La sekvantan tagon en la urbeto oni interparolis nur pri la mortigo de don + Juan de Molina kaj la aresto de Jozefo. Ĉar neniu povis imagi, kio + vere estis okazinta la antaŭan nokton, ĉiu kredis ke efektive + Jozefo estas la mortiginto kaj eĉ kelkaj supozis, ke don Juan estis + aminduminta Eloizon kaj tial Jozefo, furioza pro ĵaluzo, estis venĝinta + sin al la kavaliro. + </p> + <p> + La proceso tuj komenciĝis por klarigi la aferon kaj puni la krimulon. + Malgraŭ la senkulpeco de Jozefo ĉiuj cirkonstancoj estis al li + malfavoraj. Nur Don Henriko kaj Donja Izabelo sciis la veron de ĉio, + sed ili ambaŭ silentis; la unua—por eviti kondamnon; la dua—por + kaŝi sian noktan interparolon. + </p> + <p> + Ĉar la mortigo okazis sen alestantoj kaj oni trovis Jozefon, + trempitan de sango, apud la kadavro de Don Juan en malfrua nokta horo, la + juĝisto baldaŭ konvinkiĝis, ke la krimo estis farita de la + malfeliĉa junulo. + </p> + <p> + Ĉiutage la patro de Eloizo iris en la juĝejon por sin informi + pri la proceso kaj poste prisciigi sian familion. Malfeliĉe, la afero + iradis tre malbone, kaj la kondamno de Jozefo ŝajnis neevitebla. + </p> + <p> + Eloizo, konvinkita pri la senkulpeco de sia fianĉo, plorante + <!-- 017 --> konfesis al siaj gepatroj, ke ŝi estis parolinta kun + Jozefo ĉe la fenestro, ĵus antaŭ la mortigo de don Juan, + kaj plej kompatinde ŝi permeson petis de ili por tion sciigi al la juĝisto, + en la celo pravigi la ĉeeston de Jozefo en la loko de la terura + okazintaĵo. + </p> + <p> + Nun estis al ŝi tute indiferente, ĉu en la urbeto oni ekscios + pri ŝiaj noktaj interparoloj kun Jozefo: la ĉefa afero estis + savi lin el malglora kondamno. + </p> + <p> + Sed ho ve! eĉ tiu rimedo ne helpis. La juĝisto ne kredis al tio, + kion al li ĵuris Eloizo. Li supozis, ke ĝi estas nur elpensita + artifikaĵo por senkulpigi la krimulon. + </p> + <p> + Jam estis la proceso preskaŭ finita kaj ĉiu antaŭvidis, ke + Jozefo estos al morto kondamnita. La malfeliĉa Eloizo ploradis + senkonsole sian malfeliĉon kaj Donja Izabelo de tago al tago sin + montris pli pala kaj malĝoja. Ŝia patro devis prokrasti la edziĝon + kun Don Henriko, ĉar ŝi plej obstine rifuzadis kaj eĉ firme + aldonis, ke ŝia neŝanĝebla decido estas formondiĝi kaj + por ĉiam eniri monaĥinejon. + </p> + <p> + Fine la juĝisto mortkondamnis Jozefon. La decido estis baldaŭ de + ĉiuj konita en la urbeto, sed oni plej zorge ĝin kaŝis al + Eloizo, timante eblan gravan malsaniĝon. + </p> + <p> + Jozefo eksciis pri ĝi plej emocie, kaj ankoraŭ ripetis, ke li + estas senkulpa. + </p> + <p> + Jam ĉiuj preparaĵoj estis faritaj, kaj la sekvanta tago estis + difinita por la ekzekuto. + </p> + <p> + Petita, kiel kutime, ke li, antaŭ ol morti, eldiru sian lastan + deziron, li plorante respondis, ke li nur volas iom preĝi lastfoje + antaŭ la Kristofiguro de la Lumo. + </p> + <p> + Lia peto estis kompreneble akceptita kaj senprokraste plenumita. + </p> + <p> + Inter kelkaj gardistoj kaj manligita, oni kondukis Jozefon antaŭ la + Kristofiguron de la Lumo. La juĝisto iris kun li, kaj multenombra + popolanaro el ĉiuj flankoj alkuris kun granda scivolemo por ĉeesti + lian strangan solenaĵon. + </p> + <!-- 018 --> + <p> + Kiam Jozefo alvenis al la domo de don Diego de Gevara, tiu ĉi kaj Don + Henriko staris sur la balkono amike babilantaj. + </p> + <p> + La malfeliĉa mortkondamnito pie surgenuiĝis antaŭ la + Kristofiguro kaj komencis preĝi kun granda fervoro. Fininte sian preĝon, + li daŭrigis sur genuoj, kaj parolis al la Kristofiguro per laŭta + kaj tremanta voĉo: + </p> + <p> + —Dio mia, vi ja scias, ke mi estas senkulpa kaj konsciencpure povas + al vi preĝi. Malfavoraj cirkonstancoj kredigis, ke mi estas la + mortiginto de don Juan de Molina, sed tio ne estas vera. Ĉu vi, Dio + justa kaj kompatema, permesos ja, ke senkulpulo pereu malglore kaj + hontinde? + </p> + <p> + Ĉiuj aŭdantoj restis kortuŝitaj kaj konfuzitaj. Kelkaj + virinoj ploretadis. Ĉiuj rigardoj celis Jozefon kaj la Kristofiguron, + sed tiu ĉi staris silenta kaj senmova. + </p> + <p> + —Ho Dio mia,—daŭrigis li,—mi nur petegon al vi + prezentas. Savu min el plej terura maljustaĵo: montru publike al + ĉiuj la veron de miaj diroj. Se mi estas kulpa—signu min per + via mano: se mi estas senkulpa—montru ankaŭ per mano la + mortiginton de Don Juan, se li ĉi tie staras! + </p> + <p> + Granda korpremo kaptis la ĉeestantojn post aŭdo de tiuj vortoj. + Ĉies okuloj sin turnis nun al la Kristofiguro, kvazaŭ antaŭsentante + ion misteran kaj grandiozan. Tiun ĉi fojon la Kristofiguro ne restis + senmova. Ĝi eklevis sian dekstran brakon kaj firme direktis ĝin + al la loko, kie staris Don Henriko. + </p> + <p> + La popolanoj tremis pro miro kaj avide rigardis al la balkono. Don Henriko + falis palega sur genuojn, dirante: + </p> + <p> + —Estu plenumata Via volo! + </p> + <p> + Kaj sin turnante al la juĝisto, li daŭrigis: + </p> + <p> + —Mi ja estas la sola kulpulo: sed mi mortigis Don Juan’on en + duelo, noble kaj senperfide. Mi fordonas min al vi por la juĝado. + </p> + <p> + Tre solenaj estis tiuj momentoj. Oni aŭdis surdigan popolkrion: + «Miraklo! miraklo! Vivu Jozefo, la senkulpa!» kaj malgraŭ + la + <!-- 019 --> ĉeesto de gardistoj oni elprenis lin, kaj sur la ŝultroj + de popolanoj li estis triumfe portata en sian domon. + </p> + <p> + Dank’ al la miraklo de la Kristofiguro, Jozefo estis savita kaj post + unu monato edziĝis kun sia kara Eloizeto. + </p> + <p> + Nenion raportas la historio pri la sorto de Don Henriko, nek pri tio, kio + fariĝis kun la bela Donja Isabelo. + </p> + <p> + Sed oni scias plej nedisputeble, ke Jozefo kaj Eloizo vivis feliĉaj + multajn jarojn kaj, ho mirinda dankemo! ili eĉ ne unu solan nokton + forgesis ekbruligi la lampeton de la Kristofiguro de la Lumo, kiu estis la + protektanto de ilia amo, kaj kies dekstra brako nun estas etendita laŭ + sama direkto, kvazaŭ ĝi volus ankoraŭ signomontri la + mortiginton de la brava kaj nobla kavaliro don Juan de Molina. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Vicente Inglada. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto2"> + [2] <i>Kastilujo</i> = nomo de hispana regiono. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto3"> + [3] <i>Donja</i>, hispane <i>doña</i> = samvalora moŝtesprimo, + kiel <i>don</i>, kiun oni uzas por paroli kun virinoj. La formo <i>don’in’o</i>, + uzita de S<sup>ro</sup> N. Borovko en «Ŝtona gasto», + estas tro longa. + </p> + </div> + <!-- 020 --> + <!-- 021 --> + <div class="rubriko" id="prem3"> + <p class="premio"> + TRIA PREMIO + </p> + <h2> + KRISTNASKA NOKTO + </h2> + <p> + Fabelo. + </p> + </div> + <p> + Supre sur la Alpaj altaĵoj, ĉe la nudaj rigidiĝintaj + montaroj, malĝoje fluadas la vintro. Dum longaj monatoj, la tero + restas kovrita de neĝo, kaj ĉio malaperas sub ĝia blindige + blanka ŝutaĵo, kiu formortigas ĉiujn vivajn estaĵojn. + La montaj krutaĵoj fiere enprofundiĝas en senviva, timiga + silentado, sekiĝas torentoj kaj kovriĝas per glacioj. En la vilaĝeto, + homoj kaj bestoj trankvile kunvivadas en la kajutoj, kie ĉiam + brulanta fajro dissendas iom da fumo kaj varmo. Pri vivo ekstera nur + sciigas malofte alvenanta leteristo, kaj kontraŭ la mizeroj kaj + prizorgoj, kiuj naskiĝas en la mondo malsupra, ŝirmas la + izolulojn amasoj de neĝo kaj teruraj profundegaĵoj, kien enĝemas + la vento. Plej ofte, superkovras la dezertajn vastaĵojn densa, seka, + malvarma nebulego, kiu ĝisvenas la domojn kaj ellekas la fumojn + malrapide flugantajn el la tegmentoj. Sed ne ĉiam daŭras tia malĝojeco. + Iafoje, sunradio pli brila ol ora somersuno, pli dolĉa ol dia + rigardo, forpelas grizaĵon, kaj enportas reĝojon en la dometojn, + dum, super la ebenaĵoj, ĉe la malproksimaj, profunde kuŝantaj + homejoj, ĉion rigidigas la nevenkebla premado de l’ vintra + sezono. + </p> + <p> + Malĝoje, trankvile, pasadas la vivo sur la Alpaj altaĵoj. La + tieularo estas fortika, brava, pacienca; la akra malvarmo, kiu tie-supre + reĝadas dum ses monatoj en jaro, fortigis la rason, ĝin + kutimigis al tiu ŝajne mizera vivado; kaj la vintro estas por la + montanoj la + <!-- 022 --> plej bona kaj kara sezono, ĉar, nur dum ĝia daŭrado, + ili estas ree liberaj. Somere, ilin konfuzis fremduloj, ilian landon + trapasadis bandoj de turistoj, la monton malpie, sentime esploradis homoj + nekonataj; sed, nun, dum la vintraj tagoj, la monton ili denove posedas; + ĝi refariĝas ilia mem propraĵo; sole ili konas ĝiajn + sovaĝajn profundegaĵojn, ĝiajn blankajn, puregajn neĝkampojn, + ĝiajn minacajn furiozojn, ĝian ensorĉan ĉarmon, kiu + iafoje kaptas mizerajn vagantojn kaj ilin perfideme tiras al morto. + </p> + <p> + Dum la vesperoj, la familianoj ariĝas en la kuirejo de la kajuto, + ĉirkaŭ la tablo, kaj dormeme aŭskultas rakontojn, dum ilin + nekontraŭstareble allogas la litoj, kie varme estos al la homoj. Malĝoje, + trankvile fluadas la vesperoj sur la nudaj altaĵoj..., kaj pri la + bruado en la arboj, pri la movado de la cetera homaro, neniu precize + scias, neniu klare pensas, ĉar ĉiam sama, de la fortikaj + malnovaj prapatroj ĝis la fortikaj junaj nepoj, forpasis la vivado; + kaj ĉiam samaj estis la vesperoj, meze de l’ neĝa naturo, + en la malgranda kuirejo, kie ronketas la fajro. + </p> + <p> + Sed, kiam proksimiĝas la jarfino, iom da movado, iomete da bruado + naskiĝas ĉe la kajutoj. Baldaŭ okazos Kristnasko! Baldaŭ + ĉirkaŭ tablo, najbaroj kunvenos, ĝoje festenos, kunridos, + kunkantos, kaj estos rakontataj belaj historioj pri la pasintaj + Kristnaskoj, dum la gefianĉoj kisos sin unu la alian, dum la + maljunuloj trankvile disrevos pri la estintaj jaroj. Tage, la geknaboj + iras en la arbarojn por dehaki la abion, kaj vespere, la kunvenintaj + familioj ĝin ekbruligos, dum, tre malproksime, ĉe la profundaĵoj, + kie sin movas la ceteraj homoj, eksonos la ĥoroj, kaj ekbrilos miloj + da lumetoj por festi la naskiĝon de Kristo. + </p> + <p> + Ĝuste tiun tagmezon dekok-jara junulino sola paŝadis tra la + arbaro. Antaŭ kelkaj horoj, ĵus diris al ŝi la patro: + </p> + <p> + —Manjo, iru en la arbaron kaj deportu la abion; ĝi jam estas + dehakita. + </p> + <p> + Ŝi do iris, ĝoja pro tiu festo, ne nur ĉar vespere ĉeestos + ŝia + <!-- 023 --> fianĉo, sed ankaŭ ĉar okazos ia ŝanĝeto + en la unutona, senlime sama vivado de l’ domanoj. + </p> + <p> + Dormis la tero sub dika neĝa sternaĵo, en kiun tiel malfacile + interniĝis la piedo, kiel en ŝtonan muron. Reĝadis + profunda, malgajiga silentado; forflugintaj estis ĉiuj vivaj estaĵetoj, + ĉiuj mallaŭtaj bruetoj, kiuj somere ĝojigadis la arbaron. + Oni nur vidis la longajn skeletojn de la abioj, kiuj ĉi tie kaj tie + metis malhelan koloron sur la blankan, puregan, unutonan naturon. Sed pri + la koloreco de l’ ĉirkaŭaĵo ne atentis Manjo, ĉar + tion ŝi ĉiam vidis; laŭ ŝi, la vintro estas la sole + bona sezono, dum kiu izolaj estas la arbaroj kaj senhomaj la sovaĝaj + altaĵoj. Ŝi ŝatis solecon; neniu el la ordinaraj timigiloj + al la urbanoj ŝin kaptis. La arbaron neniam timas la ĉi + supruloj, ĉar, en ĝi, ili laboradis de la frua aĝo, kaj la + malvarmo, kaj la frosto, kaj la prujno kvazaŭ rebrilas en ilia animo, + tiel ke sen tiaj maldolĉaĵoj ili malfacile elportus la vivon. + </p> + <p> + Vojirante, Manjo iomete pensis pri la vespera festo, gaje, simple nur + tial, ke tiu ĉi festo estas ĝojiga kaj bonporta. Ŝi ja + lernis, ke en tiu vespero, ie, tre malproksime, al la homoj naskiĝis + Savonto, pri kies vivo ŝi bone sciis; tion ŝi tre kredis, sed + tio estis tiel enradikigita en ŝi, ke la penso pri ĝi estis tute + senutila. Ŝi do preferis sin okupi per tute nespiritaj aferoj: kiajn + novaĵojn pri la valanoj alportos la fianĉo, kion al ŝi + donacos la patro, kiu venos ĉe la festenon. Dume, tiel pripensante, + ŝi alvenis al la loko, kie kuŝas la jam dehakita abieto. Brave + ŝi ŝarĝis per ĝi siajn ŝultrojn kaj tuj foriris, + ĉar jam ekvesperiĝis, kaj la vojo al la domo estis malfacila kaj + longa. + </p> + <p> + Terura, akra, senkompata malvarmo reĝadis, sed pri ĝi ŝi + estis sufiĉe sperta; tamen, ŝin iom timigis la densa nebulego, + kiu, ĉe l’ vesperiĝo, pliakriĝas en la arbaroj. + </p> + <p> + La pala lumo, kiu tra la nebula vualo, ĝispenetradis la arbajn + densejojn, netakseble kliniĝis al la horizonto; timema, senbrila ruĝaĵo + aperis ĉe la sunkuŝiĝo, kaj, laŭ la pliblovo de l’ + vento, ŝi tre + <!-- 024 --> bone sentis, ke venas vespero. Kaj ŝi rapide iradis, + ĉiam kaptita de la penso pri la baldaŭa festeto, pri Kristnasko, + kiu en la sama horo, kunigadas ĉiujn frato-homojn por festi tutmondan + ĝojon. + </p> + <p> + Ŝi portis la abieton sur la ŝultroj, sed, ĉar densiĝis + mallumo kaj ŝian paŝadon malhelpis la trunkoj, ŝi decidis + demeti la arbeton kaj ĝin treni. La ĉielon oni jam ne vidis; + super la ĉirkaŭa naturo naĝadis noktombroj kaj tute malheliĝis + la vojo. Malvarmigaj blovoj alĵetiĝadis laŭ la aleoj; de la + branĉoj pendis glacieroj, kaj la trunkojn ĉirkaŭis prujno. + Sur la malmola neĝo glitis la piedoj, kaj ŝi estis devigata iri + malpli rapide. Maltrankvileco ŝin konfuzetis, tiom pli ke, tra la + nebulego, ŝi ne povis scii, ĉu ŝi iras laŭ la ĝusta + vojo, aŭ ĉu ŝi eraras. Tamen, ŝi konfidis al la + kutimo. Jam de la frua infaneco, ŝi tien venadis kun la patro kaj la + fratoj, en tiu sama tago por dehaki la kristnaskan abieton. Sed, tiun + jaron, ŝi ja volis iri tute sola. Baldaŭ ŝi estos matura + virino, edzino, kaj tial estas necese, ke edzino estu kuraĝa, kaj + ŝin timigu nek ventego, nek malvarmo. Tie supre, vivo estas batalado, + senĉesa eterna batalado kontraŭ naturo tiel fiera kaj sovaĝa, + ke ĝi ne toleras la kunvivadon de aliaj vivemaj estaĵoj, kaj la + braveco estas, eĉ por la virinoj, io natura, necesa, pri kiu neniu + fanfaronas. + </p> + <p> + ... Envenis nokto, terure malhela nokto, dum kiu pliiĝadis la frosto + kaj plifuriozis la neĝaj blovegoj, kiuj, de tempo al tempo, muĝadis + de la montaj suproj. El la tero, aŭ el la branĉaro de abio, + iafoje leviĝis ventoturniĝoj, pelataj de l’ vento, kaj + ĉiuflanke disflugis neĝeroj, tiel multnombraj, ke la vagantino + fermis la okulojn pro timo. Bruon oni ja ne aŭdis. Iafoje, branĉo, + tro peze ŝarĝita, ellasis neĝan pecon, kiu mallaŭte + defaletis teren. + </p> + <p> + Manjo tre timis, ke ŝi devojiĝis; tia ideo ŝin ekdoloris, + ĉar ĵus ŝin kaptis la penso pri nokta restado en tiu + izolejo, tra tiu akra malvarmego, meze de l’ venta batado, kaj, + plie, dum kristnaska vespero, kiam ĉio brilas de gajeco, kiam la plej + malĝojemajn okulojn lumigas radio de espero.... Tio ja ne povis esti. + Ŝi ĉirkaŭrigardis, palpis + <!-- 025 --> la trunkojn per siaj duonfrostitaj manoj, faris kelkajn paŝojn + al ĉiuj direktoj por vidi, ĉu ŝi staras sur la ĝusta + vojo. Sed la signojn pri la vojeto surkovris novaj neĝamasoj, kaj pro + la nepenetrebleco de l’ nebulego ŝi ne estis kapabla ĝin + retrovi. Ŝi tre bone konsciis, ke ŝi devojiĝis, kaj tiam, + nevenkebla timo ŝin kaptis. Kion ŝi faros por retrovi la domon, + kiel ŝi, tra tiu terura malhelaĵo, povos rekoni la vojon, + kunporti la abieton ĝustatempe por festi Kristnaskon? Ĉirkaŭe + ŝi palpis la arbojn, sed ŝiaj fingroj nur sentis delikatajn + glacieretojn, kiuj rompetiĝis ĉe ŝia tuŝo; plie, + ŝin treege doloris la piedoj. La malvarmo, la tiel senkompata + malvarmo, ŝin iom post iom penetradis, perfideme, singardeme, kvazaŭ + ensorĉisto. Ŝi volis krii, sed ŝia krio ne trafis trans + kelkaj arboj; kaj al kio efikas krio de junulineto, en mezo de arbaro + ombroplena? Senkuraĝa ŝi ne volis esti, kaj ŝi peneme remarŝis + ankoraŭ tirante la abieton, ĉar ŝi esperis, ke tre baldaŭ + ŝi eliros el la arbaro kaj retrovos signojn pri la ĝusta vojo. + Certe mokus ŝin ĉiuj, kaj ŝin mallaŭdus, se ŝi ne + kunportus la abieton kaj pro ŝia neatenteco malsukcesus la festo. Tiu + ĉi penso, pli ol la ideo pri ŝia sorto, ŝin doloris. Ŝi + antaŭeniris kun granda malfacileco; ĉe ĉiu paŝo, + ŝi alĵetiĝis kontraŭ la trunkojn; la piedojn pezigis + malvarmego; kiam ŝi haltis, ŝajnis al ŝi, ke ŝi tuj + mortos pro la piedoj glaciiĝantaj; tial ŝi marŝis laŭeble, + konservante la esperon, ke ŝi baldaŭ eliros, ke tuj ekmontriĝos + la ĝusta vojo kaj rapide ŝin kondukos hejmen, kie ŝin + atendas multo da homoj por kunfesti Kristnaskon. Siajn fingrojn kvazaŭ + feriĝintajn ŝi jam ne sentis, sed ili ankoraŭ energie + tenadis la abieton, kaj pri tio ŝi jam ne precize konsciis. Nur unu + penso ŝin konstante elokupadis: en tiu nuna horo, kunvenas homoj en + la kuirejon, kaj trinkas kunparolante, kaj maltrankvile rigardas la patro + tra la pordo, ĉu ŝi tuj alvenos, kial ŝi ankoraŭ ne + estas tie.... + </p> + <p> + Ha! ŝi volas nepre eliri. Tuj ŝi per sia propra volo retrovos la + vojeton. Kaj ree ŝi plirapidis, ree ŝi faletis sur la glitiga + tero, ree ŝian paŝadon baradis la senlimaj rangoj de trunkoj. + Ŝi sentis, ke + <!-- 026 --> ŝia elspiro frostiĝas ĉe la lipoj, ke io + terura detranĉas ŝiajn piedojn kaj perforte volas ilin ligi al + la tero. Streĉiĝas ŝiaj nervoj de junulino, de brava, + sentima virino montana, difinita por la vivado batala kontraŭ naturo. + Iafoje, ŝi disrigardas, sed tiam ŝia timo fariĝas pli + granda. Ŝajnas, kvazaŭ nekonataj estaĵoj ŝin atentus, + kvazaŭ io malvarma ŝin kaptus kaj senbrue detirus, por ke ŝi + ne rapidu antaŭen. Kaj antaŭen ŝi ankoraŭ volis iri; + alia vigla forto ŝin puŝadis, kaj tiun potencon ŝi obeis, + ĉar ŝi sciis, ke ie, eble tute proksime, eble tute malproksime, + estas la celo, ke momenta senmovado por ŝi estos mortiga. + </p> + <p> + ... Noktiĝis, tute noktiĝis en la arbaro, kaj, en tiu horo, la + domon sendube forlasis ĉiuj invititoj por esplori, kial ŝi ne + venis. Kaj baldaŭ ili ŝin trovos, kaj ŝi honteme reiros al + la kajuto, malsukcesiginte la feston, kvazaŭ malsaĝa knabineto. + Jes, tre baldaŭ ili venos, kaj tra la densaĵo eksonos voĉoj + amataj kaj paroloj konsolaj; ŝi tuj reiros; la festo malsukcesos, kaj + pro tio ŝi emas plori. La antaŭan jaron en la sama tempo, ĝojis + la festeneto en la kuirejo, ŝercis la viroj, babilis la virinoj, kaj + brilis la lumetoj sur la branĉoj. Nun, ŝi mizere eraradas tra la + arbaro, sen ia radio de lumo. Ŝin ja lacigis la marŝado; terure + ŝin doloris la piedoj, sed malgraŭ ilia malvarmeco, ŝi + sentis, ke vivo ankoraŭ fluadas en ili, ke la danĝero ankoraŭ + ne minacas ŝin. Kontraŭe, la fingroj estis rigidaj, alfiksitaj + al la abieto per frosto, kaj ŝian tutan korpon skuetis frostotremo + pro timo kaj malvarmego. Ŝi haltis, aŭskultante, ĉu ne + venos iu familiano, ĉu la teruran ĉirkaŭan silentecon tuj + ne finos homa voĉo, vorto de espero. Tamen, ŝiajn orelojn ne + atingis ia bruo. La senlima, eterna, morta silentado ŝin ĉirkaŭadis; + nur vento ĝemegis, kaj neĝo defalis teren. Kaj, jen ŝi + rememoras pri versaĵo iam lernita en la lernejo, kiam ŝi estis + malgranda knabino. En ĝi oni parolis pri patro kun infano rapidantaj + tra arbaro, kaj la infanon, oni diris, allogis reĝo per dolĉaj + paroloj, kaj la infano mortis. Kontraŭvole, ŝi rememoras la + tutan versaĵon: + </p> + <!-- 027 --> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rajdas nokte tra la vento</span><br /> <span class="i0">Unu + patro kun infano,</span><br /> <span class="i0">Knabon havas li en + brakoj,</span><br /> <span class="i0">Premas ame, varme tenas.</span> + </div> + </div> + <p> + Kaj kvazaŭ en sonĝo, reflugas al ŝia kapo ĉiuj versoj, + ĝis la lasta: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tre rapide rajdas patro,</span><br /> <span class="i0">Mortiĝantan + filon tenas,</span><br /> <span class="i0">Li kun peno hejmen venas,</span><br /> + <span class="i0">Jam en brakoj mortis knabo.</span> + </div> + </div> + <p> + Tion ŝi ofte deklamis kaj ĝuste, kiam ŝi estis tute juna, + dum kristnaska vespero, antaŭ ĉiuj kunvenintaj genajbaroj. Kaj + ŝian unutonan deklamadon sekvis multo da laŭdoj kaj brua aplaŭdado. + Pri aliaj infanaj mirrakontoj ŝi ankaŭ rememoras. La Reĝo + de l’ Malvarmo loĝadas, laŭ la enlanduloj, en la plej + densa loko de la arbaro; kaj, ofte, dum la vintraj tagoj, li forlasas sian + reĝolandon, kaj, vestita per tute blanka vestaĵo, li restas + ĉe ia nekonata angulo, kaj, per dolĉaj, trompemaj vortoj + nekontraŭstareble delogadas al sia loĝejo la mizerajn vagantojn, + kies korpon li enneĝigas ĝis la veno de l’ somero. Manjo + tre bone scias, ke tia Reĝo estas nur timigilo al la neobeemaj + infanoj, sed, nuntempe, vero kaj malvero kunmiksiĝadas en ŝia + deliranta kapo, kaj, ĉe ĉiu paŝo, ŝi tre timas, ke tuj + aperos al ŝi la blanka Reĝo. + </p> + <p> + Ne! pri tiaj aferoj, ŝi ne devas pensi. Ŝi ja ne estus inda + edzino, se ŝin timigus tiaj sensencaj rakontoj. Kaj ŝi rekuraĝas, + provas antaŭenpaŝi, ne rapide, singardeme, nur por sin movi, por + ke ne frostiĝu ŝiaj piedoj, ĉar iu familiano baldaŭ + venos kaj ŝin kunportos al la varma lito. + </p> + <p> + Aliaj realaj okazintaĵoj ŝin okupas. Iu prapatro iam restis + tutan nokton en arbaro kaj senĉese marŝadis, por ke la kapo ne + frostiĝu, kaj dum la tuta sekvanta tago, li eraradis, tra la + nebulego, ĝis oni lin retrovis, mortantan de malvarmo kaj malsato. + Oni ankaŭ ofte + <!-- 028 --> rakontis en la vesperaj kunvenoj pri iu maljunulino, vilaĝa + sorĉistino, kiu nokte perdiĝis en arbaro kaj estis retrovita nur + multajn monatojn poste, enfosita en neĝa kavaĵo. Sed pri ŝi + la tieulinoj diris, ke tia morto estis justa revenĝo de Dio, ĉar + iam, laŭ la komuna opinio, la nomita sorĉistino ensorĉis + junulinon, kiu venis dehaki la kristnaskan abion. Manjo timas, ke ŝi + estas sur la sama vojo kiel la malbona maljunulino, kaj, kvankam, laŭ + la diro de la vilaĝaj instruituloj, la fantomoj tute ne ekzistas, al + ŝi tamen ŝajnas, ke tuj aperos la korpo de la mortinta sorĉistino, + aŭ la blanka mantelo de la Reĝo de l’ Malvarmo. + </p> + <p> + ... Kaj nun tute ne doloras ŝin la piedoj, ĉar ŝi jam ne + sentas, ke ili estas; la abieton ŝi ne forlasis, ĉar ŝi pri + ĝi jam ne pensas. Iafoje ŝi provas ekrezoni, rememori la + direktojn, laŭ kiuj ŝi devas iri, sed tia pripenso alkondukas + ŝin al pli mizera konkludo rilate al ŝia estanta sorto. + </p> + <p> + Ŝian bravecon iom post iom ĉesigas lacigo kaj malvarmego. Ĉe + ĉiuj kelkaj paŝoj, ŝi haltas, ĵuras, ke ŝi ne + iros pli malproksimen, aŭskultas, ĉu ne laŭtiĝas ia + brueto, ĉu ne aperas la savontoj. Sed, ja nenio.... Kaj ŝi + senesperiĝas, sidiĝas sur trunketon, ellasas malĝojajn + larmojn, atendas ĝis venos aŭ morto aŭ savo.... + </p> + <p> + Jen, en ĉiuj lokoj de l’ tero, ĝojas la festo de + Kristnasko. Tiun feston ŝi iam vidis en la urbeto sur la ebenaĵo, + kaj tie ĝi estis multe pli bela kaj riĉa. Abio briladis en + ĉambro, geknabetoj ĝojeme rigardadis al la arbo, ricevis + ludilojn de bela sinjorino, kaj kiam finiĝis la festo kaj estingiĝis + la arbo, iu maljuna viro parolis per solena, strange frapanta voĉo. + Li rakontis pri antikvaj okazintaĵoj:... Tie, en tre malproksima + lando, antaŭ multego da jaroj, paŝtistoj maldormis ĉirkaŭ + fajro, en plena nokto.... Kaj, jen subite al ili aperis anĝelo de la + Sinjoro, kaj diris: «Ne timu; gravan sciigon mi anoncas al vi. Hodiaŭ, + al homoj naskiĝis Savonto». Kaj anĝeloj aperis en la + ĉielon kaj kundiradis: «Gloro al Dio ĉe la supraj altaĵoj, + kaj paco al la homaro». + </p> + <!-- 029 --> + <p> + Ho! tian pentraĵon ŝi tre bone rememoris; homoj, strange + vestitaj, sidadis en la senlima dezerto; brilis meze de ili ruĝa + fajro, kaj, jen ekradiis senkompara brilo en la ĉiela vasto.... + </p> + <p> + Ĉu al ŝi ne brilos simila aperaĵo, ĉu baldaŭ + ŝi ne vidos konatulojn kun flamingoj en la mano. Ŝi denove aŭskultas.... + Silentadas.... Ŝi volas krii, sed ŝi timas, ke ŝia voĉo + estos tro laŭta, kaj tial vekos fantaziajn estaĵojn. + </p> + <p> + En ŝia deliranta kapo, ĉio kunturniĝas. Ŝi ĉiam + revidas la iam viditan pentraĵon: homoj sidantaj en la dezerto ĉirkaŭ + fajro; bela, diafana nokto sub orienta ĉielo, pli blua ol la plej + blua cejano, pli vasta ol la plej vasta ĉielo videbla de l’ + montosuproj. + </p> + <p> + Ŝi rememoras.... Neniu venas; kaj kvankam ŝi aŭdis pri + vivo, ke ĝi estas ne grava bono, tamen morti ŝi ne volas, ĉar + la vivon ŝi amas. Se ŝi ekhaltas, ŝi sentas, ke ŝin + kaptos la mortigo per la malvarmo, sed aliparte ŝiaj glaciiĝintaj + piedoj jam ne povas ŝin subporti. Kaj malespera, ŝi haltas, + pensante, ke ŝi eble trovos kuŝujon sur la tero, tie ŝi + dormos ĝis la mateno, aŭ venos la morto. Cetere, la konscio + ŝin forlasas; rakontoj ŝin persekutas; ŝi pri si mem + pensas, ke ŝin atendas la Reĝo de l’ Malvarmo, ke sekve + ŝi neniel povos saviĝi. Kaj ŝi kuŝiĝas sur la + teron, envolvante sin per sia robo por ne senti la maldolĉan fundon. + Al ŝi proksimiĝas dormemo; ŝajnas; ke ŝi sidas tre + bone sur la neĝo, ke la piedoj ŝin jam ne doloras, ke agrabla + sento ŝin tiras al pli bona, pli feliĉa vivo. + </p> + <p> + ... Jes, ili tuj revenos, ili ekkaptos ŝin kaj forportos en la + hejmon.... Sed en kian hejmon? Ŝi ja ne scias, ĉu pri la patro aŭ + ĉu pri la Reĝo de l’ Malvarmo ŝi pensas.... Bone + estos al ŝi; iu ŝin tuj kunportos kaj, kisante, ŝin ŝovos + en la varman liton, kie ŝi kunligos siajn membrojn por revarmiĝi.... + Sendube, ŝi sonĝis; jen, ŝi ja vere kuŝas en lito. + Sendube jam pasis Kristnasko; la arbeto staras sur la tablo, la lumetoj + estingiĝis, kaj, ĉe la mateniĝo, ŝi ĉion revidos, + kun la rememoro pri tiu stranga sonĝo, ke ŝi kuŝis en + arbaro, ke al ŝi estis tre malvarme.... Dolĉe estas al ŝi, + ĉar ŝi ĵus akceptis + <!-- 030 --> la kison de l’ fianĉo, dolĉan, tre varman + kison. Li fermis al ŝi la okulojn, surkisante la lipojn, kaj brako + ĵus ĉirkaŭligis ŝian kolon.... Li estas tie apude, + ŝi estas tute ĝoja; li rediras dolĉajn parolojn: «Baldaŭ, + ni kune...» Sed, kia malagrabla sonĝo ŝin ĵus tenis: + ŝi estis en arbaro, homo, ne homo, sed blanka demono ŝin + karesis, kaj dolĉe, dolĉege ŝin tiradis al ia malvarma + profundegaĵo. + </p> + <p id="err02"> + Sed, teruro! tio ja ne estas sonĝo! ŝi sidas en arbaro, ŝiaj + membroj kuŝas sur la neĝo, kaj jen ŝi volas movi fingron... + ĝi jam estas alligita al la tero per frosto; ŝi ekkrias; iom da + konscio ŝin rekaptas. Jes, ĉion ŝi rememoras tute bone, + tute precize. Se ŝi kuŝas pli longe, tuj ŝi mortos, ĉar + la perfida Reĝo de l’ Malvarmo tiel detranĉas la vivon de + l’ homoj, kaj morti ŝi ne volas, ĉar la vivon ŝi + amas. Jen, ŝi tuj restariĝos; ŝi denove rapidos tra la + arbaro, laŭ kia ajn direkto, nur por ke ŝin ne prenu la frosto + kaj la dormigo de l’ malvarmo. Jes, tre certe ŝi tuj ekstaros, + kaj baldaŭ oni ŝin trovos, ĉar la tuta familio ŝin + nepre serĉadas.... Ŝi tuj ekstaros.... + </p> + <p> + En la urboj, sonas la ĝojo, kaj bruas la gajuloj; en multegaj domoj + oni festas en la kuirejo, kaj la abio lumigas la ĝojantojn per siaj + sennombraj fajretoj. Dio mia! kiel bela estis la festo, kiam ŝi estis + en la urbo. Al ŝi donacis ludilojn bela sinjorino, kaj poste solene + parolis maljunulo per strange frapanta voĉo:... en dezerto, sidadis + paŝtistoj ĉirkaŭ la fajro.... + </p> + <p> + Ĉirkaŭ la fajro! Ho! kiel bone estas sidi ĉirkaŭ + fajro! Oni almetas la manojn super la ruĝan flamon, oni apogas la + piedojn kontraŭ la fajrujon; ĝoje ronketas la brulaĵo, kaj + hela flameto lumigas tra la densa nokto.... Nun, la piedoj estas tute + varmaj, ankaŭ la manoj; ĉio estas bona, kaj, jen, al ŝi + estas tute same kiel en ŝia fantazio. La piedoj estas tute varmaj, + ankaŭ la manoj, ŝia tuta korpo tremas pro varmo. Ŝiaj + okuloj fermiĝas, la manoj kunligiĝas, la korpo tordiĝas por + esti pli varma. + </p> + <p> + Jen, subite, ŝajnas, ke, en la malproksimo, el tute malproksima + <!-- 031 --> sonorilejo batis ia horo.... Kioma, kie, ŝi nescias. + Ĉu eĉ sonadis ie? Ĉu ne okazas ia tratranĉo en ŝia + deliro? Tamen, ŝi rememoras iomete.... Ŝi kuŝas sur la + tero; tie estas varme; ŝi povas atendi ĝis la veno de l’ + matenruĝo, sed estus eble pli bone se ŝi restariĝus, tial + ke oni rakontas, ke la kuŝintoj sur la neĝo estas difinitaj por + la morto. Tio estas ne vera. Oni rakontas tion, sed ĉion rakontitan + oni ne devas kredi; kontraŭe, sur la tero, estas pli dolĉe, pli + varme, pli ripoze; oni dormetas tute bone, sentante nenian blovon, nenian + ventoturniĝon. Sed, ŝi tuj ekstaros, ĉar ŝi iom timas. + Ŝajnas tute kvazaŭ io neatendita, io neprokrastebla tuj okazos. + La Reĝo prenos Manjon; tio okazas, ne nur kiam oni estas knabino, sed + ankaŭ kiam oni estas fianĉino. Tion difinis la malbona sorĉistino + kiel revenĝon pri la puno de Dio, ĉar la sorĉistinoj estas + la estrinoj de la arbaro, kaj la potenco de Dio ne trafas trans la + malbelaj, mallaŭtaj densejoj.... Tial, ŝi stariĝu!... kvazaŭ + ia kiso ŝin tuŝetus. + </p> + <p> + Eble, la kiso de l’ fianĉo, kiu volas ŝin surprizi, ĉar + fianĉino ŝi ja estas. De longatempe ŝi pensadis pri tiu + venonta kunvivado kun alia viro, en alia domo, ne ĉar ŝin + persekutis la deziro al amo, pri kiu revadas la urbaj junulinoj, sed nur + tial, ke tia estis la kutimo de la prapatroj, ke ĝin oni nepre devas + obei. Baldaŭ okazos la edziniĝo, kaj jam ŝi sentas kvazaŭ + en tiu vespero fariĝus pli akra la kiso de l’ fianĉo—eble, + ĉar efektive baldaŭiĝas la tempo de l’ geedziĝo. + Post la paso de l’ vintro, ili kunforiros al la valo, kie pli facila + estas la vivado kaj pli ĝojaj la vintraj tagoj. + </p> + <p> + Sed, jen, iom post iom, alproksimiĝadis la Reĝo de l’ + Malvarmo, la perfida demono de la nudaj altaĵoj. Tremante, lia + maljuna mano malfermis la okulojn de la junulineto, li delikate kunmetis + la brakojn kaj la krurojn.... Varmo! varmo! ŝi naĝadis en la + varmo! kiel bone ŝi estas en la lito post la ĝojigo de l’ + kristnaska festo. Ho! la bona lito, la dolĉa varmeco de l’ + ĉambro, flanke de la varma stalo.... + </p> + <p> + Ŝi jam ne movis sin. La Reĝo de l’ Malvarmo klinis ŝian + tute + <!-- 032 --> palan kapon; ŝian hararon li ŝmiris per prujno, + kaj ŝian glaciiĝintan korpon envolvis per sia blanka, purega + mantelo, tiel blanka, tiel purega kiel la vualo de la junaj edzinoj. Kaj, + tion farinte, li avide, ĝojege, ŝin kisadis, ĉe la frunto, + ĉe la brusto, kaj al ŝi ŝajnis, ke tia kiso estas pli dolĉa + ol la plej dolĉa kiso de l’ fianĉo, pli varma ol la plej + varma kareso de l’ amo. + </p> + <p class="respondecolinio"> + H. Hodler. + </p> + <!-- 033 --> + <div class="rubriko" id="mencio1"> + <p class="premio"> + UNUA MENCIO + </p> + <h2> + NOKTAJ FANTOMOJ<br /> EN LA KASTELO DE<br /> RHODE-SAINT-PIERRE + </h2> + </div> + <div class="poezio" style="margin-left:40%;"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">«Tra densa mallumo briletas la celo,</span><br /> + <span class="i0">Kaj nin ne timigas la noktaj fantomoj.»</span> + </div> + <p style="margin-left:2em;"> + (<i>La vojo.</i>) + </p> + </div> + <p> + Tiuvespere, kiam mi transpasis la sojlon de la malnova gastejo, estis pli + malfrue ol kutime, ĉar en tiu pentrinda vilaĝeto de la Hagelando<a + href="#piednoto4" class="pnlokilo">[4]</a> la naturo estas tiel alloganta, + la eknoktiĝo tiel dolĉa post varmega tago, ke mi preskaŭ + kun bedaŭro interrompis mian sencelan vagadon. Sed en la gastejo + atendis min, kiel ĉiuvespere, miaj novaj kunuloj: la ĉefaj loĝantoj + de la vilaĝo. + </p> + <p> + Ĉirkaŭ la malglata ligna tablo, sub la dika lampo kun verda lumŝirmilo, + sidis ili—la vilaĝa sekretario, la kampogardisto, la kuracisto, + la orgenisto—kviete, malrapide fumante en siaj longaj argilaj pipoj + la tabakon rikoltitan en ilia ĝardeno. + </p> + <p> + Kompreneble oni ekriproĉetis—ho, tre amike—la «poeton», + kiel ili nomis min, pri lia malfruiĝo, sed tuj la gastejmastro + alportis la kutiman kartludon kun la skribardezo, al kies ŝnureto + balanciĝis spongo kun peco da kreto, kaj ni ekludis. + </p> + <p> + La kartoj estis apenaŭ disdonitaj, kiam aperis sur la sojlo + <!-- 034 --> maljunuleto vestita per blua kitelo, larĝa bruna + pantalono kaj dikaj lignaj ŝuoj. Je l’ mano li portis kupran + lanternon, kiun li teren metis ĉe la sojlo, kaj, deprenante sian + ĉapon, li alproksimiĝis al nia tablo petante, ke la doktoro + bonvolu akompani lin en najbaran vilaĝon Rhode, por flegi lian subite + malsaniĝintan filinon. + </p> + <p> + —Mi akompanas tuj, Mastro Jan,—diris la kuracisto, metante + siajn kartojn sur la tablon.—Nu, la devo vokas min,—li + aldonis.—Daŭrigu la ludon inter vi, amikoj, dum mi faros + devigan noktan promenadon. + </p> + <p> + Li prenis sian ĉapelon kaj sian bastonon kaj, antaŭ ol foriri, + demandis al la kamparano: + </p> + <p> + —Ni iros tra la arbaro, ĉu ne, Mastro Jan? Tiu vojo estas pli + mallonga. + </p> + <p> + —Tra l’ arbaro, je tia horo!... Ĉu vi tion intencas, + Sinjor’ Doktoro? Estas morgaŭ la Mez-Aŭgusto, kaj vi scias + bone, ke ne taŭgas tiam vagadi en la arbaro ĉirkaŭ la + kastelo de Rhode. + </p> + <p> + —Vi estas prava,—diris la orgenisto.—Oni rakontas + strangaĵojn pri tio, kaj certe la drama morto de la lasta kapelano de + l’ kastelo ne alportis benon al la Baronoj de Rhode. + </p> + <p> + Siavice la sekretario aldonis: + </p> + <p> + —La maljunuloj de l’ vilaĝo pretendas, ke de la tempo, + kiam la sanga dramo okazis en la kastelo, la fantomo de la kastelmastro + ĉiujare nokte vagadas ĉirkaŭ la kastelo, kaj eĉ la + arkivoj rakontas pri tio. Sed nun la junuloj tion ne kredas plu.... + </p> + <p> + Dezirante koni pli detale tiun misteran historion kaj allogita de la freŝeco + de l’ aero, mi proponis al la kuracisto akompani lin. + </p> + <p> + La gastejmastro donis al ni rondforman kupran lanternon, utiligotan por la + reveno, kaj triope ni foriris. + </p> + <p> + —Hela, bela vetero, ĉu ne, Sinjoroj?—diris la kamparano,—ni + ne bezonas la lanternojn, sed la steloj fajre brilegas, eble la vetero + ŝanĝos.—Kaj frotante alumeton li ekbruligis sian mallongan + pipon kun metala kovrileto. + </p> + <!-- 035 --> + <p> + —Sed, diru, Jan,—demandis la kuracisto—ĉu efektive + vi timus en tia hela nokto akompani nin tra la arbaro? + </p> + <p> + —Mi ne estas timulo, Sinjoroj, sed por la tuta oro de l’ mondo + mi ne volus preterpasi la kastelon dum tiu ĉi nokto. + </p> + <p> + —Sed—demandis mi—kia malbonaĵo povus trafi nin? + </p> + <p> + —Ho, Sinjoro, mi prave vidas, ke vi estas fremdulo. Se vi estus + naskiĝinta en nia vilaĝo, vi ne demandus pri tio. Ĉiuj + scias, ke ĉiujare la hundaro de l’ estinta Barono de Rhode, + blekegante kaj bojante trakuradas la kampojn, aron da nigraj ĉevaloj + trenante katenojn trarajdas la arbaron; la sonorado de l’ ĉaskornoj, + la siblado de l’ sagoj kaj de l’ kugloj, la ĝemegoj de l’ + vunditaj ĉasaĵoj plenigas la aeron per teruriga bruegado kaj ve + al tiu, kiu troviĝas sur la vojo de l’ sovaĝa bando.... + </p> + <p> + Interparolante ni alvenis apud la enirejo de l’ arbaro. + </p> + <p> + —Nu—diris la kuracisto—eble la malsanulino senpacience + atendas nin, ni eniru la plej mallongan vojon. + </p> + <p> + Mi tuj jesigis; sed la vilaĝano paliĝante protestis, kvankam li + ankaŭ deziregis, ke ni alvenu kiel eble plej baldaŭ ĉe lia + filino, tamen li petegis, ke ni forlasu nian maltimeman projekton. + </p> + <p> + Iom da fanfaroneco ne maldecas ĉe junulo kaj, anstataŭ ekdiskuti + kun la naivulo, mi ekbruligis mian lampon kaj enpaŝis la vojeton. + </p> + <p> + La kuracisto adiaŭdiris per la mano al nia gvidisto, kiu nur diris + kun sopiro: + </p> + <p> + —Gardu vin Dio! + </p> + <p> + Kaj ni malaperis en la arbombro.... Tie la lunradioj apenaŭ traboris + la densan foliaron, nur la flava lanterna lumo lumigis la vojeton ĝis + kelkaj paŝoj antaŭ ni. + </p> + <p> + La strangaj superstiĉoj, kiuj persistas ĉe la kamparanoj, fariĝis + la temo de nia interparolado. La kuracisto jam rakontis kelkajn + ekzemplojn, kiam, alproksimigante sian poŝhorloĝon al mia + lanterno: + </p> + <p> + —Jam la dekunua—li diris—Ni certe eraris pri la vojo; la + arbaro ne estas tiel vasta: ni devus jam esti alvenintaj en Rhode. + </p> + <!-- 036 --> + <p> + Ni haltis momenton, sed meze de l’ arbaro estis neeble difini, kie + ni troviĝas. Por koni la direkton ni eĉ ne havis plu la lunon + ĉar nebuloj estis kaŝintaj ĝian arĝentan globon. + </p> + <p> + Eksiblis plenda vento tra la foliaro, kraketis sekaj branĉetoj de l’ + abioj, kaj iafoje nokta strigo aŭ rabobirdo forflugis kun raŭka + ĝemo. La promenado brave komencita, nun ekŝajnis longa kaj iom + teda; mi ekbedaŭris, ke ni ne sekvis la vilaĝanon, kiam pli hela + lumeto aperis inter la ŝtipoj: ni ektuŝis la randon de l’ + arbaro. + </p> + <p> + Antaŭ niaj okuloj, alkutimiĝintaj al la mallumo sin etendis + vasta kamparo, ĉiuflanke limigita de montetoj kovritaj per densaj + arbaroj. Meze de la kampoj je interspaco da kvaronmejlo staris majeste kaj + mistere, kvazaŭ gardisto de l’ nokto, masiva konstruaĵo: + la kastelo de Rhode, kun sia minacanta kvarangula turo. De ĝia + levebla ponto ĝis la vilaĝo staris duobla vico de arbegoj, kiun + ni devis preterpasi por atingi la izolan dometon de la malsanulino. + </p> + <p> + Sur la tuta naturo korpremanta silento pezis kvazaŭ funebra vualo. + Densaj nebuloj, jen disiĝantaj, jen kuniĝantaj, traflugis la + ĉielon: momente ekbrilis la luno kaj sur la nigra fundo la tuta + kastelo fantastike lumis, je ĉiu fenestro ekbrilis blueta arĝenta + fajro... ĉirkaŭ ni zigzage flugetis aro da noktaj vespertoj. + </p> + <p> + Ĵus ni atingis la misteran aleon, kiam subite estingiĝis la + lumoj de la kastelo. Tuj pleniĝas la aero per stranga bruado: blekado + de ĉevaloj, frapado de hufoj, sovaĝa rajdado. La terura bruegado + plifortiĝante ŝajnas proksimiĝi. Nun timiga sonorado de + ĉenoj miksiĝas kun raŭkaj krioj: Ho! ho! Hu! hu! Nenion ni + vidas krom, en fundo de l’ aleo ĉe la kastelo, tremetantan + lumon, kiu jen ekbrilas jen malaperas.... + </p> + <p> + Ree fariĝas silento... silento pli terura, pli timiga ol la bruado, + kiu antaŭ momento tremigis la aeron... + </p> + <p> + Mi premis la brakon de l’ kuracisto, mallaŭte dirante: + </p> + <p> + —Kio okazas?... Kion signifas?.... + </p> + <p> + La doktoro ne tuj respondis; kaj poste pripenseme li parolis: + </p> + <!-- 037 --> + <p> + —Strangajn aferojn oni rakontas pri la kastelo de Rhode... sed la + vilaĝanoj rakontos tion al vi pli bone ol mi. + </p> + <p> + Kelkajn minutojn poste ni frapis ĉe la pordo de la izola dometo. Nia + gvidisto mem malfermis kaj rigardante nian palan mienon:—Estu + bonvenaj—, li diris.—Ho, ni timis, ke malfeliĉo trafis + vin. + </p> + <p> + —Malkviete ni atendis vin Sinjoroj, kvankam mia filino ŝajnas + nun farti pli bone,—aldonis la maljunulino, kiu sidis apud la + fajrejo, preparante varman trinkaĵon por la malsanulino. + </p> + <p> + La patro prenis la lampon de la tablo kaj enirigis la kuraciston en la + apudan ĉambron, kie kuŝis lia filino. + </p> + <p> + La patrino preninte la varman trinkaĵon, akompanis ilin. + </p> + <p> + Mi restis kelkan tempon sola en la hejma ĉambro, nur lumigita de la + ruĝa rebrilo de ligna fajro, kiu dancigis sur la kalkpentritaj muroj + fantomajn ombrojn. Mi repripensis pri ĉiuj strangaj okazintaĵoj + de ĉi tiu fantastika nokto, kiam la patrino revenis, mallaŭte + dirante kun pli ĝoja mieno: + </p> + <p> + —Ŝi ekripozas nun. Dank’ al Dio, la krizo forpasis kaj ni + povas esperi, ke ŝi estos savita; tamen la kuracisto promesis, ke li + restos ankoraŭ kelkan tempon, ĝis kiam ŝi dormos. + </p> + <p> + Kaj dum ŝi boligis akvon por prepari tason da kafo, mi profitis la + okazon por demandi ŝin pri la teruraj bruadoj, kiujn ni aŭdis. + </p> + <p> + —Ho, Sinjoro!—ŝi diris, sidiĝante apud la fajrejo—ni + ankaŭ, ni aŭdis la preterpasantan sangoĉaron kun ĝiaj + inferaj ĉevaloj, ĝiaj sonoradantaj katenoj. Ni ne kuraĝis + rigardi tra la fenestro, tio estus mortiga, sed ni preĝis por vi, kaj + la Sankta Virgulino, (danko estu al ŝi) aŭskultis nian preĝon + permesante, ke vi atingu nian dometon. Ni timegis, ke vi ricevos la saman + sorton ol nia Siska de la muelisto.... + </p> + <p> + —Kio do okazis al ŝi? + </p> + <p> + —Ĝi estas terura okazintaĵo, Sinjoro, kiun oni rakontis al + mi dum mia juneco. Estis festtago en la vilaĝo, dancmuziko ĉie + sonoris laŭ gaja takto. Dum tuta tago la gejunuloj senzorge kaj + <!-- 038 --> senlace saltadis kaj kantadis pensante nur pri plezuro kaj + ĝuo. En ĉiuj gastejoj fluadis la ŝaŭmanta biero, + ĉie regadis brua gajeco... Tiunokte Siska de la muelisto, deksep-jara + petola knabino, post la danco hejmen reiris kun kelkaj gajaj gekunuloj. + Ili kantis kaj saltis ankoraŭ sur la vojo, kiam subite eksonoris la + dekdua... kaj oni aŭdis la bruegantan ruliĝadon de kvarĉevala + veturilo. Ĝi pasis tute proksime de la ĝoja bando. «Haltu, + veturigisto!» ekkriis ia junulo.—«Haltu!» rekriis + la aliaj; kaj la petola Siska, pli rapide ol penso, eksaltis sur la postan + flankon de la veturilo, kriante: «Jen! mi veturas hejmen!» kaj + ŝi malaperis en la aleo de la kastelo. Furioze, sovaĝe kuradis + la ĉevaloj tra kampoj kaj herbejoj, irante trifoje de la kastelo de + Rhode ĝis la kastelo de Kratenberg, kiu iam staris sur la monteto. + Ĉiufoje propramove malfermiĝis brue la pordegoj de la kastelo + por enirigi la veturilon. Brue ili fermiĝis: sed neniu krom la + fantomaj rajdantoj povis trapasi la sojlon. Siska vidis dum momento la + luksan internon de la ensorĉita kastelo... kaj ŝi falis de la + veturilo. Matene vilaĝanoj trovis ŝian sangmakulitan korpon sur + la ponto antaŭ la pordego de la kastelo de Rhode.... + </p> + <p> + Dum la maljunulino rakontadis, la kuracisto kaj la patro estis silente + enpaŝintaj en la ĉambron kaj nun staris apud la fajrejo. Mi + estis tiel pripensema pro ĉiuj aŭditaj mirindaĵoj, ke mi eĉ + ne rimarkis ilian apudeston. + </p> + <p> + La virino silentis, malfermis la antikvan kverklignan ŝrankon kaj + prenis siajn kvar plej belajn tasojn, kiujn ŝi plenigis por ni per + bonodora kafo. + </p> + <p> + Ĉiuj eksidis ĉirkaŭ la fajrejo dum la doktoro kvietigis la + gepatrojn pri la farto de ilia filino, aldonante kelkajn konsilojn pri la + flegiloj uzotaj se ia nerva krizo reokazus. + </p> + <p> + Nenion mi aŭdis pri tio ĉar, en siblado de l’ vento, en la + kraketado de l’ fajro mi aŭdis malproksime, malproksimege la + ruliĝadon de la sangoĉaro, la galopadon de l’ ĉevaloj, + la krakadon de l’ vipoj, + <!-- 039 --> la bojadon de l’ hundaro; en la volviĝanta fumo + mi vidis nur suprenflugantajn fantomojn. + </p> + <p> + La kuracisto rimarkis mian ekscitiĝon, ĉar li interrompis mian + revadon dirante iom ŝerceme: + </p> + <p> + —Nu, amiko, ĉu la mastrino rakontis tiel timige kaj impresige + la historion de Rhode, ke vi sidas tie pripenseme, kvazaŭ vi dormus? + </p> + <p> + —Efektive mi pripensas la strangaĵojn, kiujn mi aŭdis,—respondis + mi, kvazaŭ vekiĝante,—kvankam mi ne povas kompreni kia + estas la kaŭzo de tiuj sorĉaĵoj. + </p> + <p> + —Ho, pri tio—diris la virino,—mi povas doni klarigojn al + vi, sed mia edzo pli bone tion rakontos ol mi, ĉar li estas pli + klera. + </p> + <p> + Kaj la maljunulo ekrakontis jene ĉi tiun legendon: + </p> + <p> + —La barono de Rhode estis fiera arogantulo, kiu tiel pasie amis la + ĉasadon, ke certe por tiu ĉi plezuro li estus vendinta sian + animon al la diablo. Preskaŭ ĉiutage li ĉasadis kun + multnombra sekvantaro tra la senlima arbaro, kiu kovris la ĉirkaŭaĵon + de lia kastelo. Eĉ dimanĉe, tago al ripozo kaj preĝo dediĉota, + li ne povis lasi sian pasion, kaj malgraŭ la avertoj de lia kapelano<a + href="#piednoto5" class="pnlokilo">[5]</a> li rajdadis kaj galopadis kiel + dum la semajno. + </p> + <p> + Ian dimanĉon, kiam li ree foriris frumatene, li estis promesinta al + sia kapelano, ke li ĉeestos la meson; sed aliparte li estis + postulinta de la abato, ke li ne komencu ĝin antaŭ lia reveno. + Tiu reciproka promeso, kvietiginte lian konsciencon, li freneze trakuradis + la nudajn kampojn kaj la vastajn arbarojn. + </p> + <p id="err03"> + Li ebriiĝis pro movo kaj bruo; kaj horoj post horoj forflugis rapide. + Jam aŭdiĝas en la malproksimo la sonorado de dek-unu batoj sur + la kastela sonorilego, kiu rememorigas al li lian promeson. Li ekvolas + hejmen reiri, ĉar laŭ eklezia regulo la meso estas komencota + antaŭ la dek-dua horo; sed je tiu momento jen saltas tra arbetaro unu + kaj du kaj tri leporoj. Rapide la barono trafos ilin kaj poste + <!-- 040 --> hejmen iros. Sed rapidegaj estas la leporoj; ju pli rapidas + la barono, des pli vigle ili saltas, jen malaperante, jen remontriĝante. + Nun ili ŝajnas lacaj, senmove sidantaj sed, kiam antaŭenvenas la + ĉasisto, ree ili ekkuras... kaj kuras: dume pasas la tempo. Ju pli + nekapteblaj ili estas des pli obstina fariĝas la ĉasisto... + </p> + <p> + Sed subite—ĉu li bone aŭdas?—en la malproksimo, + batoj de sonorilego unu la alian malrapide sinsekvas. Dum momento + surprizite haltas la barono. Nun laŭvice sidas la leporoj starigantaj + la longajn orelojn kaj kvazaŭ aplaŭdantaj per la antaŭpiedoj + kaj voĉo mistera aŭdiĝas: + </p> + <p> + «Saluton, Barona Moŝto, dank’ al via pasio vi forgesis la + meson! Altsalutas vin Satano! Nun rapidu kaj kuru... sed vane!...» + </p> + <p> + Kolerego tremigas la baronon, li incitas per spronoj sian ĉevalon kaj + galope alrajdas hejmen, malbenante la diablon, kiu malice pekigis lin. + Tamen, li estis ordoninta al la abato ke li atendu, kaj ĉi tiu obea + devas, obei malgraŭ ĉiuj leĝoj.... + </p> + <p> + Li trapasas la leveblan ponton kaj la blazonornamitan pordegon. Ĉio + silentas, lia koro forte batas pro eksciteco, li tremas, ĉar neniu + ŝajnas atendi lin. Li desaltas de sia ĉevalo; armilojn portante + li trapaŝas la korton, eniras en la kapelon. Tie genufleksas ĉiuj + liaj servistoj, kaj ĉe l’ altaro staras preĝante la abato. + Sanga nubo preterflugas liajn okulojn, li streĉas la brakon kaj... + pafo bruega skuas la aŭdantojn. Sur la altaron falas la malfeliĉa + ofero de la venĝema kaj peka barono.... + </p> + <p> + De tiu tempo dum noktoj ĉirkaŭ la Mez-Aŭgusto fantomaj + ĉevaloj trakuras la kampojn sonorigante armilojn, nigraj hundoj + ĉirkaŭsaltas, sangmakulita ĉaro, en kiu aŭdiĝas + plendaj ĝemoj, brue ruliĝadas sur la ŝtonvojo. La tuta + bando rajdadas, galopas trifoje de la kastelo de Rhode ĝis la loko, + kie staris iam la kastelo de Kratenberg, kie loĝis la potenca ĉaskunulo + de la barono de Rhode. + </p> + <p> + Oni certigas, ke nur la terura vido de tiu infera rondo sufiĉas por + mortigi la plej maltimemajn kaj, ke ĉiu, kiu malfeliĉe troviĝas + <!-- 041 --> sur la vojo, estas kuntrenata ĝis la kastela + pordego.... La maljunulo silentis kaj siavice la kuracisto ekparolis al + mi: + </p> + <p> + —Se plaĉas al vi, amiko, ni kune vizitos morgaŭ la + kastelon, ĝiajn vastajn salonojn kun ornamitaj plafonoj kaj altaj + skulptitaj kamenoj, ĝian kvinetaĝan gardoturon, ĝiajn + misterajn kelojn kaj malliberejojn; kaj la farmisto montros al ni la + gotikan kapeleton, kie kuŝas ankoraŭ sur la altaro la ĉifita + mesornamo de la kapelano apud la sangmakulita meslibro, kiu restis tie de + la tago, kiam okazis la sanga dramo. La kruela barono de Rhode mortis + baldaŭ sen heredontoj kaj de tiam neniu, krom strigoj kaj vespertoj, + volis ekloĝi en la fantomvizitata kastelo. + </p> + <p> + Tiel parolinte la kuracisto leviĝis kaj senbrue direktiĝis al la + ĉambro de la malsanulino. + </p> + <p> + —Ŝi pace dormas,—li diris.—Mi opinias, ke nun ni + povas hejmen reiri. + </p> + <p> + Ni eltrinkis nian tason, premis la manon de la gemaljunuloj, la kuracisto + promesis reveni la morgaŭan tagon kaj ni foriris. + </p> + <p> + La ĉielo estis denove sennuba, la jam subiranta luno ankoraŭ + hele brilis: nia lanterno ne utilis plu. + </p> + <p> + Kvankam noktmezo jam pasis de preskaŭ du horoj, ni tamen ne deziris + reiri laŭ la plej mallonga vojo, kaj tiufoje ni enpaŝis la + ŝtonvojon. + </p> + <p> + Trairinte la vilaĝon de Rhode, kamparana veturilo, venanta el flanka + vojo, preterpasis nin. La veturigisto salutis la doktoron per amika:—Bonan + nokton! Sinjor’ Doktoro. + </p> + <p> + —Bonan nokton, Petro! + </p> + <p> + —Ĉu vi iras hejmen? Kunveturu! Restas du lokoj en mia veturilo. + </p> + <p> + —Dankon, mastro Petro, mi akceptas,—diris la kuracisto,—ĉar + ni jam sufiĉe marŝadis tiunokte. + </p> + <p> + La veturilo haltis, ni supreniris kaj prenis lokon inter la korboj plenaj + je fruktoj kaj legomoj. + </p> + <p> + —Jen,—diris al mi ŝerceme la kuracisto kiam reekruliĝis + la + <!-- 042 --> veturilo,—nun vi veturas per la sangĉaro, ĉar + mastro Petro estas «la farmisto de la kastelo de Rhode». + </p> + <p> + Je tiuj vortoj mi nevole ektremis, sed la kuracisto ŝajnis ne rimarki + tion; kaj sin turnante al la veturigisto li demandis: + </p> + <p> + —Kien vi iras tiel frumatene jam venanta de la kastelo? + </p> + <p> + —Mi veturas al la ĉiusemajna foiro de Loveno,—respondis + Petro. Mi deziras alveni inter la unuaj kaj, ĉar la vojo estas sufiĉe + longa, mi devas forveturi nokte. Eĉ hodiaŭ mi estus volinta + forveturi jam pli frue sed malagrabla okazo malhelpis tion: kiam mi estis + jungonta la ĉevalparon la tirĉenoj rompiĝis kaj la bestoj + sin sentante liberaj forkuris tra la aleo. La hundoj bojante persekutis + ilin kaj tiuj de la najbaraĵo brue respondis al ili.... Estis infera + bruego!... Ni malfacile haltigis miajn ĉevalojn, kaj mi devis klopodi + sufiĉe longe por rebonigi la ĉenojn. Tiel okazis, ke ne estis + eble forveturi plie frue. + </p> + <p> + Interparolante la tempo rapide pasis kaj baldaŭ ni haltis antaŭ + la gastejo, kie ni malsupreniris, dankante nian okazan kondukinton. + </p> + <p> + La kuracisto deziris al mi bonan nokton, aldonante, ke la kvietiga proza + rakonto de Mastro Petro kredeble sufiĉus por malensorĉigi min + pri noktaj fantomoj. + </p> + <p> + Preminte mian manon li hejmen iris. + </p> + <p> + Mi supreniris al mia ĉambro sed malgraŭ lia diro, mi ne sentis + emon por ekdormi, ĉar la miraj rakontoj tro influis mian cerbon kaj + la okazintaĵoj tro profunde trafis mian imagon.... + </p> + <p> + Mi ekbruligis mian lampon, sidiĝis apud mia tablo kaj ekskribis + ĉi tiun rakonton. + </p> + <p class="respondecolinio"> + D<sup>ro</sup> Raym. Van Melckebeke. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto4"> + [4] <i>Hageland.</i>—Nord-orienta parto de provinco Brabant, en + Belgujo, inter la urboj Louvain, Diest kaj Tirlemont. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto5"> + [5] <i>Kapelano.</i>—flandre: kapelaan; germane: <i>kapellan</i>; + france: <i>chapelain</i>; angle: <i>chaplain</i>.—Kapelano estas + abato, kiu faras meson en privata kapelo. + </p> + </div> + <!-- 043 --> + <div class="rubriko" id="mencio2"> + <p class="premio"> + DUA MENCIO + </p> + <h2> + LA STATUO DE ZAMENHOF + </h2> + </div> + <h3> + LA TEMPVETURILO + </h3> + <p> + Profesoro Stelverdo ĵus finis sian skribadon. + </p> + <p> + Morgaŭ li faros paroladon pri Esperanto antaŭ la Literatura + Klubo, kies ano li estas. Malfrue li laboras, verkante elokventan tezon, + ĉar li intencas elkonvinki sian aŭdantaron, ke antaŭ ĉio + la kara lingvo disvastigos la belaĵojn de la literaturo tra la mondo, + donos al la reĝoj de beletristiko pli da fideluloj, ol ili iam antaŭe + havis, kaj, en tempo pli-malpli longa, naskos rason de geniuloj kompare + kun kiuj, la mortintaj verkistoj ŝajnos pigmeaj, malfortaj kaj + malspritaj. Gravege estas, ke lia parolado bone sukcesos por gajni la + aprobon de la kleruloj en la universitato Kamponto, kie Profesoro + Stelverdo sin okupadas. + </p> + <p> + Tie ĉeestos la estro de l’ universitato, D<sup>ro</sup> + Sekpolvo, dormema konservativulo, kiu malŝatas ĉion novan. Li eĉ + edziĝis je maljuna sinjorino. Nu, multe da malnovaj aĵoj estas + ŝatindaj,—ekzemple, bona vino, libroj legitaj ĝis + parkereco, amataj amikoj,—sed antaŭ ol mi kondukus al la + poredzeca altaro grizharan ostulinon, mi... nu, mi humilege petus + senkulpigon, aŭ preferus ekzilon en Barbaregujo. Sed malgraŭ + siaj fantazietoj kaj amo al antikvaĵoj, D<sup>ro</sup> Sekpolvo estas + kleregulo, kiu havas multe da influo inter la scienculoj. Se nur Profesoro + Stelverdo povos lin konvinki, ke Zamenhof nur elsekvis la principojn de + Bacon, aŭ preferinde de Pitagoro, ĉio estos bona. + </p> + <p> + La lampo en la profesora ĉambro lumis malhele; la fajro brulis + <!-- 044 --> duberuĝe, ankoraŭ disĵetante, antaŭ ol + ĝi estingiĝos, komfortan varmon. En tiu noktmeza horo la + senbrueco, kutima en la ĉambraro, kie loĝadis la profesoro, + estis pli observebla ol ordinare. Li levis sin de la skribtablo kaj lasis + sin fali sur brakseĝon antaŭ la kameno, primeditante sian temon + por ĝin fiksi bone en sia memoro. Sur la kamenbreto la horloĝa + pendolo batetadis ritme, ritme, ritme. Ĝia sonado, meĥanike + konstanta, trankviligis lian lacan cerbon; la remburita seĝo donis + dolĉan ripozon al liaj membroj; la malhela lumo disverŝis preĝejan + pacon, kaj en la dormiga varmo de la terkarba fajro la muskoloj de la + profesoro malstreĉiĝis. + </p> + <p> + Nenia trairanto tra la kvarangula ĝardenplaco, sur kiun la fenestroj + de la kolegiaj konstruaĵoj elrigardis, vekis el ĝia kvieteco la + senmovecon de la nokto; nenia bloveto ŝancelis la folion + lastrestantan sur la branĉo, kaj eĉ la striaj nubetoj baris la + radiojn de la luno serene rajdanta en la nigrablua ĉielo, kvazaŭ + por malhelpi ian maltrankviligan influon. + </p> + <p> + Ŝajnas, kvazaŭ ĉio simpatie volus ekdormi; eĉ la horloĝo + daŭrigis sian tiktakadon pli kviete, sed ĉiam ritme, ritme, + ritme. La profesoro senkonscie adaptis al ĝia unutona sonado vortojn, + vortojn, vortojn; senenergie kaj nelaŭte li elparolis la bonekonatan + himnon de l’ Espero: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Forte staras muroj de miljaroj</span><br /> <span + class="i0">Inter la popoloj dividitaj;</span><br /> <span class="i0">Sed + dissaltos la obstinaj baroj</span><br /> <span class="i0">Per la sankta + amo disbatitaj.</span><br /> <span class="i0">Nia diligenta kolegaro</span><br /> + <span class="i0">En laboro paca ne laciĝos</span><br /> <span + class="i0">Ĝis la bela sonĝo de l’ homaro</span><br /> + <span class="i0">Por eterna ben’ efektiviĝos.</span> + </div> + </div> + <p> + —Vi do parolas Esperanton,—ekdiras voĉo devenanta de + malantaŭ la balanciĝanta kapo de la profesoro. + </p> + <!-- 045 --> + <p id="err04"> + Surprizite, la profesoro sin turnas malantaŭen, por vidi, kiu + parolas, kaj tuj lia surprizo fariĝas mirego. El kie venas la + parolinto? Kiu li estas? Kion li volas? Ĉu ŝtelisto? La + profesoro restas muta pro mirego, ĉar neniam antaŭe li vidis + tian homon. + </p> + <p> + —Mi aŭdis esperantajn parolojn, kaj tial mi haltis,—klarigis + la novalveninto.—Ne miru, ne timu, ne ataku min,—li rapide + aldonis, ĉar la profesoro eksaltis kaj subite ekprenis fajrferon.—Havu + paciencon, kaj mi klarigos ĉion. + </p> + <p> + La profesoro, iom hontanta pro sia momenta kuraĝmanko, kaj pensante, + ke estas neeble, ke Esperantisto havus malbonajn intencojn, respondas: + </p> + <p> + —Tio ĉi estas nepardonebla altrudo. Kiel vi venis en mian + privatan ĉambron, kaj kial mi ne devas tuj vin forpeli? + </p> + <p> + —Sinjoro, mi petas, ke vi ne agu tro rapide. Kompleze bonvolu min aŭskulti. + La klarigo, kiun mi volonte al vi faros, estos longa kaj malfacila, sed, + mi certigas vin, vi bedaŭros nek la tempon nek la toleremon, kiujn mi + petas, ke vi donu al mi. + </p> + <p> + La profesoro, en la daŭro de tiu ĉi parolo, observis, ke lia + vizitanto sidas sur ia maŝino, malsimpla amaso da metalaj radoj,—malgrandaj + radoj, verdaj kaj purpuraj kun masivaj periferioj. Kiel ĝi venis tien + tra fermita pordo, tiel subite, tiel senbrue, li ne povis diveni. La + malhela lamplumo ne ebligis, ke la profesoro ekzamenu la detalojn, sed + evidentiĝis je l’ unua ekvido, ke tio ĉi li havas + eksterordinaran okazon. La voĉo aŭdata estas ekstreme belsona, + kaj la maniero de la parolanto tre ĝentila, kvazaŭ li dezirus + krei bonan impreson tamen tute sen troservemo. La kolero de la profesoro, + kiu sekvis lian unuan miregon, formortis; lia scivolo ekscitiĝas; jen + estas problemo ja solvinda. Sed kiel komenci ĝian solvon ne estas + facile diveneble. Jen homrajdata maŝino envenas nokte en fermitan + ĉambron! Korpa homo parolanta Esperanton, kune kun metala maŝino + videbla, tuŝebla! Tio estas nek sonĝo nek + <!-- 046 --> fantomo. Eĉ Flammarion<a href="#piednoto6" + class="pnlokilo">[6]</a> mem ne povus tion klarigi. Ĝi transpasas + teosofismon, spiritualismon kaj Flammarion’ismon kunmetitajn! Multaj + kontraŭemaj sentoj interbatalas en la cerbo de la profesoro: konfuzo, + mirego, timo, admiro, dubo, sciamo; tamen super ĉio ekregas + konvinketo, ke tiu, kiu parolas Esperanton, estas amika kaj konfidinda. + Jes! li ne dubos plu; li fidos je si; «la domo de anglo estas lia + kastelo», li timos nek fantomon nek diablon, des malpli + Esperantiston, eĉ se tiu ĉi ekaperus el la tombo mem! + </p> + <p> + Sin fortikiginte per tiaj pensoj, la profesoro demetas la fajrferon; li + sin armos per racia argumentado anstataŭ per fera batilo. Se necese, + li rompos la kapon de la trudinto per skolastika rezonado, prefere ol per + vulgara kuireja ilo. + </p> + <p> + —Sinjoro,—li diras malvarme,—pli ol klarigo estus + bezona, se tio ĉi estus simple neinvitita entrudo, sed ĉar + ĝi ŝajnas nekomprenebla mistero, mi atendos pacience, ĝis + vi dispelos la mallumecon de mia kompreno. + </p> + <p> + —Per tiuj vortoj mi rekonas vian profesoran ĝentilecon kaj + lernamon. Vi ekspertas ion, vi nescias kion; vi nomas ĝin mistero de + vi ne komprenebla, kaj samtempe vi ne volas ĝin antaŭjuĝi. + Mi ne deziras, mi ne petas plion. Sen plua antaŭparolo, nur dankante + vin por via komplezo, mi desaltos de la selo kaj tuj enprofundiĝos en + mian temon. + </p> + <p> + Konformigante la movon al la intenco, la novetrovita Esperantisto antaŭenvenas. + </p> + <p> + —Tiu maŝino,—li diras,—estas provaĵo. Mi + elpensadas pliperfektigotan maŝinon, kaj dume mi faris unuan provon + por certiĝi, ĉu ĝi taŭgas. Ĝi funkcias sufiĉe + bone, sed mi opinias, ke mi povos plibonigi ĝin post mia unua + eksperimento. Vi vidas tiun ĉi ciferplaton, (kiel malluma estas la + ĉambro!) ĝi sciigas min, ke ni estas en la jaro 1906. Ĉu + tio estas konstatebla? + </p> + <!-- 047 --> + <p> + —Jes,—respondas la profesoro, kun demandantaj okuloj. + </p> + <p id="err05"> + —Bone! Kiam mi ekveturis mi diris al mi: mi reiros ĝis ĉirkaŭ + 1900, ĉar antaŭ tiu jaro, diras niaj historiistoj, ne multe da + Esperantistoj ekzistis, kaj, krom angla, mi ne scias alian lingvon. + </p> + <p> + —<i lang="en">I, too, am English</i> (mi ankaŭ estas anglo),—interrompis + la profesoro,—<i lang="en">Pray, let us continue our conversation in + our mother-tongue</i>. (Mi petas, ni daŭrigu nian interparoladon en + nia patrinlingvo.) + </p> + <p> + —Ha! Ha! vi uzas la literaturan lingvon de la Viktoria epoko,—ridante + respondis la vizitanto,—kiun apenaŭ mi komprenas. Mi estas + metalurgiisto kaj meĥanikisto, kaj mi tute ne klopodis pri + literaturaj aferoj. Nia ordinara, nuntempa lingvo tre diferenciĝas de + la lingvo de Carlisle kaj Spencer<a href="#piednoto7" class="pnlokilo">[7]</a>. + Pro la ĝenerala akceptado de Esperanto, oni trovus la lingvon de vi + parolatan nur en la libroj de la studistoj de la literaturo. Pri la vorto, + la litero kaj la elparolado, nia lingvo jam de longe tre aliiĝis, + ĉar, unue, la Usonanoj<a href="#piednoto8" class="pnlokilo">[8]</a> + reformis la ortografion laŭ la elparolado, kaj, due, la vortoj + uzadataj de la tiama burĝaro kun ilia elparolado estas komune + alprenitaj. Do, kun via permeso, mi daŭrigos en Esperanto. + </p> + <p> + —Kiam mi vidis, do,—la obstina Esperantisto daŭrigis,—ke + la montrilo de mia maŝino alproksimiĝas al la difinita dato, kaj + mi aŭdis parolon en mia kutima lingvo, mi pensis, ke estus saĝe, + ke mi haltu ĉe tiu oportuna okazo. Tiel mi faris, kaj jen mi estas, + en via ĉambro, neatendite, neinvitite, kaj,—li aldonas + ridetante,—laŭ via plaĉo, elpelote. + </p> + <p> + Apenaŭ duonkomprenante, la profesoro demandas al si: «kia homo + estas tiu ĉi? Ĉu lunatikulo? Laŭ lia konduto, ne; laŭ + liaj absurdaĵoj pri angla lingvo, kredeble jes. Mi igos lin paroli + pri lia maŝino, kaj poste ekscios, kion fari.» + </p> + <p> + —Sinjoro,—ekdiras la profesoro,—la gastameco + malpermesas, + <!-- 048 --> ke mi vin elpelu. Mi estas fraŭlo kaj sola; do via + ĉeestado plezurigos al mi. Via maŝino interesas min. Diru, mi + petas, kia ĝi estas, ĉar al mi ĝi estas tute stranga. + </p> + <p> + —Ne sole al vi,—respondas la fremdulo,—sed al ĉiu. + Ĝi estas nove elpensita. Mi nomas ĝin la tempveturilo. Mi petas, + ke vi vin pretigu kontraŭ granda surprizo, ĉar tio, kion mi + diros al vi estos miregiga. <i>Vi</i> vivas en la jaro 1906, <i>mi</i> + vivas en la jaro 2059.... + </p> + <p> + —Neeble! Tute neeble!—la profesoro ekkrias. Nun li havas la + ŝlosilon, kiu malkaŝos la misteron; la sinjoro estas frenezulo. + </p> + <p> + —Pardonu min,—daŭrigas S<sup>o</sup> Estontulo, (tiel mi + lin nomos),—mi petis, ke vi vin preparu kontraŭ granda + surprizo. Vi opinias, ke mia maŝino estas strangaĵo, sed antaŭ + ol mi finos mian klarigon vi pensos, ke mia historio estas centoble pli + stranga. Mi insiste petas, ke laŭ via promeso, vi prokrastu vian juĝon + ĝis la fino. + </p> + <p> + —Sendube vi jam vidis,—S<sup>o</sup> Estontulo aldonas post paŭzo,—tupon + turniĝantan, tiel rapide, ke ĝi ŝajnas senmova. Plie, la + radioj de rapidege ruliĝanta rado fariĝas nevideblaj. Ĉu, + do, vi ne povas figuri al vi solidan korpon turnatan tiel rapidege, ke + ĝi ankaŭ fariĝas nevidebla? Eĉ se, pro manko de + potenco sufiĉe forta, vi ne jam tion vidis, tamen tion vi povus + imagi, ĉar vi, scienculo, scias, ke sub la ĉielo ekzistas multaj + aferoj, pri kiuj la filozofoj neniam revis. Kio okazas, do, ĉe tia + solida korpo tiel rapidege kaj nevideble turniĝanta? Ĉu ĝi + ne trapasas tra la daŭro de la tempo, kvankam ĝi mem ŝajnas + senmova kaj nevidebla? Nu, do, atentu tion ĉi (mi esperas, ke mi ne + vin ĝenas), kiam oni estas en ekspresa vagonaro, oni ŝajnas esti + senmova, kaj la ĉirkaŭaĵoj preterkuradas. Tiel simile estas + ĉe la solida korpo jam pridirita; se oni rajdus sur ĝi oni estus + nevidebla kaj senmova, kaj la tempdaŭro, tra kiu oni pasus, ŝajnus + preterkuri proporcie laŭ la rapideco de la aksturnoj de la korpo. Jen + vi havas la ĝermojn de la bazaj principoj, laŭ kiuj mi konstruis + mian maŝinon. Sed, se + <!-- 049 --> mi ne estus eltrovinta du novajn metalojn kun + eksterordinaraj reciprokaj proprecoj por produkti rapidegan movon, (vi + vidas ilin, tie en la maŝino: unu estas la verda; la alia, la + purpura), la elpensado de mia tempveturilo ne estus ebliĝinta. Tiel + okazis, ke mi, homo de la tria jarmilo, povas paroli kun vi, kiu vivadas + en la dudeka jarcento. + </p> + <p> + La profesoro rerigardis la vizitanton por legi en liaj trajtoj lian + karakteron. Li ŝajnas afabla kvankam regema, serioza, sed ne sen + bonhumoro; prudenteco kaj inteligenteco elradias el lia masiva frunto kaj + brilaj okuloj. Li kaj lia tempveturilo estas egale enigmaj. Tamen la + profesoro konkludas: «neniu krom frenezulo povas paroli tiajn + sensencaĵojn». + </p> + <p> + —Sinjoro,—daŭrigas Estontulo,—dufoje en viaj pensoj + vi nomis min frenezulo. Mi pardonas vin pro via neevitebla nescio,—li + aldonas kun dolĉa maniero, supera, sed tute sen aroganteco,—sed + permesu, ke mi vin avertu, ke en mia epoko la psikologia scienco jam + tiagrade antaŭeniradis, ke mi kapablas iom koni pensojn + neelparolatajn, precipe kiam ili estas intensivaj. Gardu, do, viajn + pensojn, tiel same, kiel vi atentas pri viaj paroloj. + </p> + <p> + Profesoro Stelverdo ne povis digesti tiun ĉi sciigon, kaj plicertiĝis, + ke lia vizitanto estas forkurinto el ia lunatikejo. Li ekserĉis + rimedon por elpeli tiun ĉi, kiu tiel facile parolas pri neeblaj + fifantaziaĵoj. La strangulo, eksentante la novan manovron, rekomencas + la atakon de alia flanko. + </p> + <p> + —Sinjoro, mi ekvidas, ke vi ne estas preparita por la konvinkiĝo + per la teorio, sed feliĉe mi alportis kun mi konkretaĵon, kiu + nepre min pravigos. Mi ne parolos plu pri mia maŝino, ĉar mi ne + povas permesi, ke vi ĝin ekzamenu. Ĝi estas nove elpensita, kaj + mi ne volas, ke iu antaŭprenu la gloron, kiu propre apartenas al mi. + Alie, la maŝino mem, la ido de mia longa laborado, pruvus, ke mi + diras la veron. Sed mi montros al vi ion alian. + </p> + <p> + S<sup>o</sup> Estontulo sin turnas al la maŝino, el kiu li elprenas + nigran + <!-- 050 --> skatolon, kiun li prezentas al la profesoro. En ĝi + estas du vitraĵoj por la okuloj, kaj el la flankoj eliras kaŭĉuka + tubo kun tuberformaj finiĝoj. + </p> + <p> + —Tiu ĉi aparato,—klarigas la neelpelebla vizitanto,—iom + similas je la kinematografo konata de vi. Sed ĝi estas multe pli + oportuna, pli taŭga; plie, ĝi videbligas ne nur la vidaĵon + laŭ ĝia natura koloro, sed ankaŭ aŭdebligas la aŭdaĵon. + Per ĝi oni povas vidi kaj aŭdi ĉion, kio okazas en la + mondo. + </p> + <p> + —Eble eĉ flari ankaŭ,—la profesoro interrompas + ironie. + </p> + <p> + —Ne, ĉar pro neuzado, la flarsento de la homo preskaŭ ne + ekzistas. Tamen ni havas ilon, kiu plifortigas odorojn, tiel same, kiel la + mikroskopo pligrandigas objektojn. + </p> + <p> + —Sed ĉu vi ne trodiras pri via aparato? Kiel, ekzemple, vi + povas vidi tion, kio okazas ĉe la antipodo? Tio ne estas ebla. + </p> + <p> + —Sinjoro, tio estas efektive tiel ebla, kiel per la telefono vi + povas aŭdi la homan voĉon transoceane. Sed ni ne diskutu pri la + afero, la horo tre malfruiĝas, ni provu ĝin. Tenu la skatolon + antaŭ la okuloj; rigardu tra la vitraĵo; kion vi vidas? + </p> + <p id="err06"> + —Mi vidas urbon nekonatan de mi; la placo estas ornamita per multaj + flagoj kun verda stelo en la angulo. Supre de la domoj naĝas centoj + da aerveturiloj; en ili estas homoj. La aerveturiloj estas sen balono kaj + ŝajnas perfekte direkteblaj; ili sin aranĝas laŭ rondo. Sur + la placo estas io tegita. Kio estas? Pardonu, ke mi ne kredis vin. + </p> + <p> + La humileco de la profesoro estis kompatinda. Lia skeptikeco foriĝis. + Lia sintenado elmontris, kiom li bedaŭras sian nekredemon. Li + ekkonis, ke antaŭ li staras superulo, pli klera, pli sperta ol li; + iu, kies ŝuagrafon li estas neinda malhokumi. + </p> + <p> + S<sup>o</sup> Estontulo premis butonon de l’ aparato; li ne ŝajnis + rimarki la aliiĝintan konduton de sia gastiganto. + </p> + <p> + —Tio ĉi estas nur enkonduko,—li diris.—Mi haltigis + la aparaton, kaj antaŭ ol mi ĝin remetos, mi klarigu. Kiam mi + ekveturis, mi sciis, ke neniu min kredos. Do, ĉar mi intencis halti + ĉirkaŭ + <!-- 051 --> la 1900<sup>a</sup> jaro, mi kunprenis kun mi vidaĵon + de hodiaŭa okazintaĵo, t. e. je la 15 de Decembro 2059, okazintaĵo, + kiu tre interesos la fruajn Esperantistojn. Hodiaŭ oni maltegis la + statuon de Zamenhof en Bjelostoko. Vidaĵo de l’ okazo nepre + konvinkos la nekredemulojn, ke efektive mi estas sur la tero hodiaŭ + je la 15 de Decembro 2059. Vi vidos tion, kio okazis, kaj ankaŭ vi aŭskultos + la paroladon de Aleksandro Romanofo, kiu prezidis ĉe la maltega + ceremonio. Oni elektis lin, ĉar li estas praprafilo de la + imperiestro, kiu regnis en Rusujo, kiam Zamenhof naskiĝis. Sed estas + necese, ke mi reiru tuj al mia propra epoko; la horo estas tre malfrua, + kaj eĉ ni en la tria jarmilo bezonas dormi. Mi lasos kun vi la + aparaton, kiun oni nomas la malproksim-vidilo. Mi instruos vin, kiel oni + ĝin uzas, kaj revenos morgaŭ je la sama horo por aŭdi, kion + vi pensos pri la viditaĵo. + </p> + <p> + —Mi dankas vin,—respondas Profesoro Stelverdo,—la + rendevuo tre konvenas por mi. Mi estos tute libera. + </p> + <p> + Per rapidaj moviĝoj S<sup>o</sup> Estontulo tuŝis la diversajn + pecojn de l’ aparato, klarigante kiel ĝi funkcias, kiel oni + ĝin alĝustigas. Poste li saltis sur la selon de sia + tempveturilo; kelkaj krakadoj aŭdiĝas; la radoj ekturniĝas. + La vizitinto, kune kun la maŝino, komencas vibri kaj fariĝi + malfacile videbla; ili ŝajnas kvazaŭ ombro, kaj tuj poste + malaperas. El la aero venas la voĉo de la foriranto; ĝi havas + sonon plimalfortiĝantan, kiel la fajfo de lokomotivo eniranta en + tunelon: + </p> + <p> + —Ĝis revido,... ĝis mor...g....aŭ!—ĝi + diras, kaj la profesoro restas sola. + </p> + <h3> + LA MALPROKSIM-VIDILO + </h3> + <p> + Sola? jes, sola, se oni povas alskribi solecon al tiu, en kies cerbo + tumultego da interplektiĝantaj pensoj traturniĝadas. + </p> + <p> + Kara leganto, verŝajne vi vidis iam la maron, la vastan, senliman + <!-- 052 --> maron, la bluan maron ridetantan en ĝia somera beleco. + Ĝi (preskaŭ mi skribis: ŝi) ridetas al vi, elĵetante + al vi el sia lazura supraĵo riĉon da oraj lumeretoj, tiel same + kiel amrigardetoj el la okuloj de via ĉarmulino; ĝiaj ondetoj + plaŭdantaj, tiel same kiel ŝmacetaj kisoj, diradas pri plezuro + kaj plena ĝuo sen penso pri la estonteco; la freŝeco ozonplena + de ĝiaj saletaj ventetoj similas je la parfumita spiro de l’ + amatino via, al vi donante novan vivon kaj forton. Ha! la koketulino! + ĝi ne estas ĉiam tiel aminda; kiel la logema virino, ĝi + havas siajn kapricojn kaj modojn. Sed ĉu vi iam vidis la vintran + maron en ĝia sovaĝeco? Krom tiuj, kiuj malsupreniras al la maro + en ŝipoj kaj vidas la mirindaĵojn de l’ profundo, la + plejmulto ne konas la maron, kiam decembra uragano levas la akvojn ĉielen. + Tiam la ondegoj senĉese sin ĵetadas sur la rokan bordon, ĉasante + unu la alian, batante kaj rebatante, sin sursaltante, formanĝante, + englutante kun reciproka furiozeco, rulante la ŝtonojn kun terura + bruo, disrompante la krutaĵojn, ĝis la akvo dissolviĝas kaj + vaporiĝas en ŝprucaĵon kaj ŝaŭmon, nur por tuj + rekomenci sian ĉiaman bataladon. + </p> + <p> + Simila uragano movis la pensojn kaj emociojn de Profesoro Stelverdo ĝis + la fundo. Supernaturaj estis egale la eniro kaj eliro de la vizitinto, + spite de liaj kvazaŭsciencaj klarigoj. La akademia sereneco ne + kutimas renversiĝi per tiaj eksterordinaraĵoj; facile estas + kompreni do, ke Profesoro Stelverdo estis superkonfuzita. + </p> + <p> + Kiel ofte, kiam oni estas en la mezo de gravega kaj urĝa afero, ia + bagatelo, ia triviala penso trudas, kaj postulas la atenton. Sir Thomas + More, bona kaj justa, mortkondamnita, starante sur la eŝafodo, + metante la kapon sur la ŝtipon, demovis sian barbon de sub la kolo, + dirante al la ekzekutisto apudstaranta kun la hakilo preta por la + mortdononta frapo: «ne dishaku mian barbon; domaĝe estus, ke + ĝi difektiĝu, ĉar vere ĝi ne ofendis». Simile, + dum la morala renversiĝo de nia profesoro, subita penso trairis tra + lian + <!-- 053 --> kapon. «Mizerulo!» li ekkriis, «ve al mia + angla malfruema saĝo! Jen mirakla vizitanto el ia nekonata lando, kaj + mi tute forgesis lin regali. Eĉ mi minacis kaj insultis lin! Kion li + pensos pri mi? Ke mi estas sovaĝulo? Ke ni en la dudeka jarcento + estis barbaroj sensciaj? Sed ho ve! la bedaŭro estas senutila. Mi nur + esperas, ke li konos, ke la ekstrema strangeco de la renkontiĝo + konfuzis ĉiujn miajn pensojn kaj senigis min je la plej ordinara + ĝentileco. Vere mi nescias, ĉu mi staras surpiede aŭ + surkape! Kiam li revenos, mi penos pruvi al li, ke...». + </p> + <p> + Lia rigardo refalis sur la malproksim-vidilon, kiun ankoraŭ li portis + en la mano, kaj la scivolo supervenkis la bedaŭron. «Tio ĉi + almenaŭ restarigos mian kredon», li diris, «aŭ male. + Mi ĝin ekprovos». + </p> + <p> + Li almetis la kaŭĉukajn tubojn al la oreloj, trarigardis la + vitraĵojn kaj ekfunkciigis la aparaton tiamaniere, ke ĝi iru iom + malrapide. Jen, kion li observis. + </p> + <p> + Antaŭ la okuloj vidiĝas la tuta urbo. Estas kvazaŭ la + observanto starus sur altaĵo aŭ eble sur turo. Ha! nun ni povas + konjekti, kie ni lokiĝis; certe, sur aerveturilo, rigardantaj la + urbon de supre kaj je oportuna proksimeco. Sed kia urbo! Tian Zamenhof mem + neniam vidis; li ne rekonus sian naskiĝurbon, la lokon, kie li + pasigis siajn knabjarojn; kie li staris silente, senmove, aparte de siaj + kunlernantoj, ne partoprenante en iliaj ludoj, tamen sopirante al kunuleco + kun ili, doloroj kaj esperoj kontraŭbatalantaj en la koro, turmentate + de granda ideo formiĝanta en sia cerbo. Ne, li ne rekonus tiun ĉi + urbon, ĉar rusan karakteron ĝi tute ne havas. Oni nescius, + ĉu oni estas en Parizo aŭ Bagdado aŭ Valparajzo; la domoj + estas konstruitaj laŭ nenia nunekzistanta tipo. Belegaj ili estas, eĉ + grandiozaj; gracio kaj daŭreco, arto kaj fortikeco kuniĝas laŭ + kunakordaj proporcioj. Koloro, formo kaj materialo, ĉiuj egale + perfektaj, kunmiksiĝas por fari ĉarmegan eksteraĵon; + kompreneble la arĥitekturistoj zorgis, ke liaj bonegaj konstruaĵoj + <!-- 054 --> estu tiel ornamaj kaj taŭgaj interne, kiel estetikaj + ekstere. Feliĉuloj, kiuj tie enloĝadas! + </p> + <p> + Sub la radioj de la norda suno, en la klara frosta aero, ĉio + ekbriletas hele. La neĝkovritaj stratoj preskaŭ blindigas nin, + tiel blankaj ili estas! La sunlumo rebrilas de miriadoj da glacikristaloj, + kiel multego da fajreroj. La malvarma freŝeco de l’ atmosfero + saltigas la sangon en la vejnoj, komunikante al ĉiu sentojn plezurajn + kaj feliĉajn. En la larĝaj stratoj, lokitaj regule sed por bela + efekto, oni vidas amason da homoj, kies gajemaj vizaĝoj elmontras la + ĝojon en la koro. Ĉien rapidas glitveturiloj. Ha! ili estas sen + ĉevaloj; tra la stratoj ili rapidegas, multe el ili laŭ unu + direkto. La veturantoj rigardas per viglaj okuloj la stratnomojn, + skribitajn pole kaj Esperante sur la domoj. Jen «Strato Zamenhof»! + Ĉu estas eble, ke la Majstro iam loĝis en tiu strato? Ha! jes, + sendube! vidu tiun tabuleton: + </p> + <blockquote class="centre"> + <p class="sc"> + Tie ĉi naskiĝis, la 15 de Decembro 1859,<br /> Lazaro Ludoviko + Zamenhof,<br /> aŭtoro de la lingvo esperanto. + </p> + <p> + «Malamikeco de la nacioj falu, falu; jam estas tempo». + </p> + </blockquote> + <p> + La vera alpilgrimejo! Estas preskaŭ neeble ĝin preterpasi, + ĝin forlasi, tiel ĝi altiras al si adoreton. Sed ni ne povas + haltadi tie; almovo tra la stratoj al ia centra punkto tiras nin kun si. + Ni sekvu ĝin! Piedirantoj, glitveturiloj, aerveturiloj, eĉ + kelkaj ĉevalrajdantoj kaj ĉevalveturiloj (tiuj ĉi ŝajnas + kuriozaj postvivantoj el la antikveco) kuncentriĝas al la placo. + Signalo aŭdiĝas! Rapidu, rapidu, ni estos tro malfruaj! Ĉio + estas agemeco, akcelo, eksciteco, konfuzo! Aŭskultu! Forta voĉo + sonas, kiel trumpeto; iu kriegas mallongajn ordonojn, klare kaj difine. + Tuj la ĥaoso fariĝas ordo. La placo mem pleniĝas per la + amaso; sur ĉiu balkono staras multaj atendantoj; ĉia niĉo, + kie unu povus trovi lokon, estas okupata. + <!-- 055 --> En la aero grandegaj veturiloj larĝigas siajn + flugilojn; centope ili sin ordigas tiamaniere, ke ĉiu povas vidi la + spektaklon. + </p> + <p> + Tuj poste, unu el ili malsupreniras. La heraldo ekkriegas; vidu, li uzas + specon de megafono. Ĉiu el tiu multego aŭdas perfekte lian voĉon. + Li anoncas, ke Aleksandro Romanofo, kies praavoj regnis en tiu ĉi + parto da la terglobo, kiam Zamenhof memvole oferis la plej bonajn jarojn + el sia vivo por Esperanto, estas speciale delegita por paroli la + panegiron. + </p> + <p> + Nenio, nek uniformo, nek oficsigno, distingigas la oratoron de la cetero + de l’ alestantoj; tie li staras, simpla homo, kies meritoj aŭ + malmeritoj dependas sole de li mem, de lia kapableco aŭ manko de + kapableco. Oni juĝos lin laŭ liaj faroj. En la antaŭparton + de la aerŝipo li venas, kaj ekprenante megafonon, li komencas paroli. + </p> + <h3> + LA PAROLADO DE ALEKSANDRO ROMANOFO + </h3> + <p> + Hodiaŭ ni festas la naskiĝon de unu el la elektinduloj de la + homaro. Antaŭ ducent jaroj, je la 15 de Decembro, 1859, naskiĝis + en tiu ĉi urbo Lazaro Ludoviko Zamenhof, kies statuon mi baldaŭ + maltegos. + </p> + <p> + Al li ni ŝuldas nekalkuleblan ŝuldon; de li ni ricevis senprezan + donacon; per li la kapabloj de la homaro netakseble multobliĝis. + </p> + <p> + La mondo tre bezonis lin; tamen, kiam li sin ekprezentis, tiu sama mondo + lin blinde ignoris. + </p> + <p> + Jes, la mondo tre bezonis lin. Dum la jarcento, antaŭ ol li naskiĝis, + la interrilatoj spiritaj, moralaj, materiaj, de homo kun homo, jam + multoble kreskis. La relvojoj ŝpinis araneaĵon sur la karto + geografia; sur la libervojo de l’ oceano glitis multego da vaporŝipoj; + la telegrafo metis zonon ĉirkaŭ la globo, plirapide ol sinjorino + surmetas la sian sur la talion. Scienculoj enprofundiĝis en la + misterojn de la Naturo, kaj vekis novan inteligentecon. Ĉie kaj + ĉien demanda spirito spiris sur la homan animon. La klereco + <!-- 056 --> fariĝis komuna akiraĵo. La ordinara homo ne restis + plu muta besto, kontenta, se nur oni lin nutris; li postulis nutraĵon + por sia intelekto, kaj, sen tio, li rifuzis satiĝi. + </p> + <p> + Tamen ekzistis barego. + </p> + <p> + En Eŭropo sola pli ol 250 lingvoj estis parolataj. Unu lingvano ne + komprenis la vortojn de alia lingvano. Kiel nun estas ĉe la + kanajlaro, en la mezafrika arbarego, en la ĉirkaŭaĵoj de la + tibetaj montegoj, tiel same estis tra la mondo, kiam Zamenhof naskiĝis. + Lingvo, ĉu parolata, ĉu skribata, estis tiatempe la sola ilo por + transdoni la penson, sed tiam ĝi ne havis la kapablon sin transporti + trans la malvastajn landlimojn escepte malfacile kaj per la helpo de + tradukistoj. Tiel ĉiu nacio loĝadis en izoleco, kaj la pensado + restis mallarĝa, malriĉa, mallibera kaj malsana. + </p> + <p> + Imagu tian aferstaton, kaj komparu ĝin kun la nuna. + </p> + <p id="err07"> + Tiam ekaperis fajrero. En la jaro 1887, Zamenhof publikigis sian unuan broŝuron, + «D<sup>ro</sup> Esperanto: Internacia Lingvo». Li kvazaŭĵetis + sian idon sur la sensimpatian mondon, dirante: «se mia lingvo estas + taŭga, ĝi estu akceptata; se ne, ĝi pereu». Kuraĝo + Sparta! Sed la novenaskito nek trompis lian konfidon nek perfidis sian + gloran celon. Kiam Volta ekkreis sian elektran fajreron, sendaŭra + lumero simila je la fiekbrileto de malseketa alumeto, li ne antaŭvidis + la gravegajn rezultatojn defluontajn de sia eltrovo; sed al Zamenhof + apartenas la ĉiamlaŭdinda merito, ke li ja sciis, eĉ antaŭ + ol li eldonis sian libreton, ke li ekbruligas fajreron, kiu enflamigos, + unue la klerulan mondon, kaj poste la tutan homaron. Ne nur elpensinto + estis li; li estis profeto, kiu neniam dubas, ke lia antaŭdiro nepre + efektiviĝos. «Venos iam la tempo», li diris tute sen + fanfarono, «kiam Esperanto fariĝos posedaĵo de la tuta + homaro». + </p> + <p> + Sed Esperanto ne venkis la mondon ĉe la unua bato. Longa batalado + sekvis kontraŭ ignoreco, inercio kaj apatio. Per sia merito sole, + Esperanto altiris al si aliĝanton post aliĝanto; ĝi + supersaltis + <!-- 057 --> la landlimojn de sia patrujo; ĝi transpasis trans la + marojn. Paŝo post paŝo, ĝi atingis la popolamason; en + surprizo, la simpla regnano ektrovis, ke li estas ne nur naciano, sed + homarano. La okuloj de la kompreno malfermiĝis. Baldaŭ, la + popolamaso en unu lando kuniĝis kun siaj kunuloj en la aliaj, kaj, + ĉar Esperanto jam ilin edukadis, jam levis ilian moralon, ili ne kuniĝis + por malbonaj celoj. Tion ĉi la naciestroj notis; la influo de la + vekitaj popoloj sin sentigis antaŭ la trono, ĉe la katedro, en + la parlamentejo. Esperanto jam eniris en la lernejojn, kaj baldaŭ la + edukado unuformiĝis; oni fondis centran, internacian edukadan + estraron, kiu speciale zorgis pri la plej inteligentaj studentoj de ĉiuj + landoj. Per tio, la scienco antaŭeniris paŝege, salte. La + efikeco de la jam de longe elpensita senfadena telefono kreskis multe per + la malproksim-vidilo; oni plibonigis la aerveturilon, kaj ĝi fariĝis + praktika kaj rapidega transportilo. Pro la komuna alproksimiĝo de la + nacioj, rezultis, ke la leĝaroj de la diversaj landoj kunsimiliĝis; + por tio, oni bezonis centran internacian regadon. La bezono naskis la + rimedon. Konsekvence, la armeo kaj militŝiparo fariĝis + senutilaj. Dume tiuj, kiujn la Eŭropanoj malestime nomadis nigruloj, + flavuloj, imitis la bonan ekzemplon; multe da ili, ĉiam pacemaj, se + oni ne ilin incitas, superis la blankulojn, kaj volonte demetante armilojn + ili elsekvadis pacajn okupadojn. + </p> + <p id="err08"> + Tiu ĉi akceliĝo de homa pensado kaŭzis naturan sed flankan + efekton. La opinioj kreskadis, ke akiradi posedaĵojn ne estas la + ĉefa homa celo, ke la plej ŝatinda rekompenco al la laboro ne + estas ĝia materia rezultato, sed la konscieco pri devo deve + plenumita. La registaroj prenis sur sin la zorgadon pri la reala + komforteco de la regatoj; al neniu mankis nutraĵo, vesto aŭ loĝejo: + ĉiu ricevis konvenan edukadon proporcie laŭ sia natura kapablo. + Altranga aŭ riĉa malsaĝulo ne suĉis plu la fruktojn de + la laboro de la malriĉaj kaj la malfeliĉaj. La ŝtato taksis + la valoron de ĉies servoj kaj laboroj; ĝi komencis konton en la + nomo de ĉiu regato, debitante + <!-- 058 --> la koston de la subtenado al tiu konto, kaj kreditante la + taksitajn servojn. Tiel la mono, oftege radiko de malbono, perdis multe da + sia potenco, kaj avareco kaj avideco sin kaŝis sub malestimon. + </p> + <p> + Grado post grado, la centra regado ensorbis la naciajn registarojn; krom + kelkaj izolaj kaj nefruktoportaj partoj, la tuta terglobo fariĝis + unuiĝo de nacioj jam ne plu interbatalantaj. En unu vorto, la tuta + plataĵo de la homa intelekteco leviĝis. En la fruaj tagoj de la + civilizacio, unue la familio sin organizis; poste la gento; fine, per + Esperanto, la homaro alprenis por sia devizo la vortojn «unu por + ĉiuj, ĉiuj por unu», kaj anstataŭ la fierdiro «<span + class="sc">civis romanus sum</span>», oni diris kun egala fiereco + «<span class="sc">mi estas homo</span>». + </p> + <p> + Religia pensado fariĝis tute libera, kaj ĉiaj sektoj baldaŭ + trovis komunan fundamenton, nome la eternaj principoj de l’ Amo kaj + Devo. + </p> + <p> + Kompato kaj vero ja sin renkontis; justeco kaj paco ja kisis unu la alian. + </p> + <p> + Ĉio tio ĉi estas historiaj faktoj, kiujn vi ja konas; sed + rigardu la konkludon. Ĉion tion ĉi Esperanto igis ebla, ĉar + ĝi, kaj nenio alia, detruis la baregon. Tio estas la ŝuldo, kiun + ni ŝuldas al Esperanto; tio estas la neesprimebla merito de ĝia + genia elpensinto. Li sukcesis, kie ĉiu alia maltrafis. Li trovis + pasejon inter montaro ĝis tiam nesuperebla; li trovis la vojon, per + kiu ni, liaj posteuloj, iras trankvile al la fina celo. + </p> + <p> + Sed mi konas la karakteron de tiu ĉi modesta glorindulo, se Zamenhof + mem povus ĉeesti kun ni hodiaŭ, jen tio, kion li dirus:—«Ne + trograndigu mian parton en la progresado de la mondo. Mi estas nur ero en + la ĉeno de la disvolviĝo de la homaro; ĉeno, kiu komenciĝis + antaŭ la historio; ĉeno, kies etendo estas senfina kaj + nedifinebla. Periodo povos alveni, kiam mia elpensaĵo eluziĝos. + Eĉ nun eksignoj pri tio ne mankas. Eĉ nun kelkaj el vi povas + transdoni kaj ricevi pensojn senlingve, senparole. Ĉio pereas kaj + <!-- 059 --> forpasas. La komuna sorto falos sur Esperanton. Kial do + trograndigi mian rolon?» + </p> + <p> + Trograndigi? Ne estas eble trograndigi lian rolon; por tio vortoj mankas. + Sed ni gloregigas lian nomon, kaj niaj posteuloj en tio ĉi nian agon + por ĉiam aprobos pro tio, ke—oni povas preskaŭ citi la + vortojn de li mem skribitajn—ni gloregigas lian nomon, pro tio, ke + en la mondon li venigis novan senton; malamikecon de la nacioj li faligis; + li fortikigis la amon al frateco kaj la justeco inter ĉiuj popoloj, + kaj la popoloj fariĝis unu granda rondo familia; li faris la mondon + feliĉa. + </p> + <p> + Li faris la mondon feliĉa! La bela sonĝo de l’ homaro por + eterna ben’ efektiviĝis! + </p> + <p> + Li faris la mondon feliĉa! Tiujn vortojn vi tuj vidos neelstrekeble + enĉizitajn en la nepereigebla bronzo de la piedestalo de tiu ĉi + statuo. En la dek-naŭa jarcento Doktoro Esperanto skribis «ni + faros la mondon feliĉa»; hodiaŭ, por ke la homaro ne + forgesu sian ŝuldon, lia monumento, por lia ĉiama gloro, + proklamas: + </p> + <p class="sc centre"> + «Li faris la mondon feliĉa». + </p> + <h3> + LA PLENUMO + </h3> + <p> + La parolado finiĝis kaj tuj mistera muziko aŭdiĝis; kvazaŭĉiela + ĥoro ekkantis; ensorĉa melodio flosis tra la aero. Malrapide, + dolĉe defalis la tegaĵoj kaj ekaperis kvazaŭvivanta statuo + de la Majstro. Ne el malvarma blanka marmoro, ne el malmola kruela bronzo; + tie staris ŝajne la homo mem, kiun ĉiu bona Esperantisto amas, + kies trajtojn li fidele konservas en sia memoro, kies vortojn li + trezorumas en sia koro. La majstro, profeto, pastro kaj amiko! + </p> + <p> + Tiam la tono de la muziko ŝanĝiĝis; komence, nelaŭta + kaj funebra, kiel la ekĝemeto de perdita animo; poste, penanta kaj + baraktanta, ĝi reprezentas akran militadon kontraŭ supernombra + malamiko; + <!-- 060 --> jen noteto de venko eksonas, sin ripetas, ripetadas, + kreskas, kreskadas, ĝis ĝi fariĝas ario de plenumita + triumfo, kaj fine eksplodas en sonorega, ĝojega tumulto de harmoniaj + sonoj. + </p> + <p> + Nenia aplaŭdo, nenia kriego, nenia ekstera signo de emocio; silento, + pli elokventa ol ia ajn esprimo, sekvis. Profunde en la koro, interne en + la kaŝejo de l’ animo, tremeta emocio agitis la ĉeestantojn. + </p> + <p> + Kvankam malheligita de la meĥanika aparato, kiun Profesoro Stelverdo + uzis, la sensacio de tiu sceno lin trafis, lin frapis muta. Neniam li + revidos similan apoteozon. Ĝis la tago de lia morto tiu memoro + senvelke vivados. + </p> + <p> + El manoj li ellasis la malproksim-vidilon; sur la plankon ĝi falis. + Tion li ne rimarkis; liaj tutaj pensoj kuncentriĝis al la ĵus + vidita sceno. Kvazaŭ revante, li refalis sur la brakseĝon, + dirante preskaŭ neaŭdeble: «Nun mi povas pace morti; mi ja + vidis la plenumon». + </p> + <p class="respondecolinio"> + John Ellis. + </p> + <!-- 061 --> + <div class="rubriko" id="mencio3"> + <p class="premio"> + TRIA MENCIO + </p> + <h2> + MIA LASTA KLASO<br /> EN<br /> LA VILAĜA LERNEJO + </h2> + </div> + <p> + Tiam, en la jaro 1868, mi estis juna, dekdujara knabeto. Miaj gepatroj, + terkulturistoj, loĝadis en malgranda vilaĝo, proksime de la + rivero <i>Doubs</i>, en la samnoma departemento. En ĉi tiu parto de + Francujo, la plej multaj vilaĝanoj estas ne nur plugistoj, sed ankaŭ + vinberistoj, kaj tie ĉi eble, ankoraŭ pli ol en alia ajn + provinco, oni estas prava diri pri la franca kampisto, ke li estas + ekstreme laborema kaj ŝparema. + </p> + <p> + Al mi, infano, la kampara vivado tre plaĉis, kaj nun mi volonte + redirus laŭ la latina poeto: <i>O fortunatos nimium, sua si bona + norint, agricolas</i>! Sed mi devas konfesi, ke la tuta laboro mia + konsistis en tio, ke mi iom helpis mian patrinon en sia modesta + mastrumado, kaj ke mi plej ofte kuris kaj libere vagis ĉirkaŭe + sur la kampoj kaj herbejoj. Kun aliaj bubetoj de la vilaĝo, jen ni + nin banis aŭ fiŝkaptis en la rivero, jen ni elnestigis + birdidojn,—knaboj estas senkompataj,—jen ni iris en arbaron, + kolekti frambojn, fragojn aŭ avelojn. Vere feliĉa tempo! + </p> + <p> + Mi tamen rapidas aldiri, ke tian sovaĝan vivadon mi nur ĝuis dum + la interklasa tempo. Mia patro, kvankam malmulte klera, tre ŝatis la + <i>sciencon</i> kaj ne permesis, ke mi perdu mian tempon; tial mi neniam + forestis sennecese de la klaso. + </p> + <!-- 062 --> + <p> + En tiu tempo, sub la regado de la imperiestro Napoleono III, la publika + instruado ne estis tiel progresinta, kiel nun, dank’ al la + Respubliko: la gepatroj ne ĉiam volonte sendis siajn infanojn en la + lernejon, precipe pro tio, ke ili devis pagi la sumon da 12 frankoj jare, + kaj tiu malalta prezo tamen estis ofte eĉ tro granda por malriĉaj + plugistoj. Mi enfine ankoraŭ aldonos, ke la nun rakontota historio + okazas en la monato Aŭgusto, la lastan tagon de la instrujaro. + </p> + <p> + Tiun tagon posttagmeze mi do iris, kiel kutime, en la lernejon; sed, + ĉar estis la sezono de la grenrikolto, la pli granda parto de la + lernantoj troviĝis sur la kamparo, kaj ni ne estis multaj je la unua + horo antaŭ la komunuma domo, kie ni ludis, antaŭ ol eniri. La + lernejestro kutime ne alvokis nin, kaj ni iris mem, sen tamburo nek + sonorilo, en la klasoĉambron, por relegi niajn lecionojn. Sed, ĉi + tiun fojon, ni ja ne pensis pri la lecionoj, kaj ni ludis plu kaj plu; ni + ankaŭ ne atentis la horon: neniu el ni kompreneble posedis poŝhorloĝeton + kaj la antikva turo de la vilaĝa preĝejo ankaŭ ne surhavis + horloĝon; sed, kvankam ni iom konsciis, ke la unua, t. e. la horo de + la eniro, jam estas preterpasinta, ni tamen daŭre amuziĝis, sen + riproĉo de konscienco, ĉar nia instruisto ankoraŭ ne estis + en la klaso. Li troviĝis efektive en sia loĝejo sur la supra etaĝo, + kie li tagmanĝis kun kolegoj. Kompreneble ni ne plendis pro tiu + prokrasto, ni male konstatis kun plezuro, ke nia paŭzo longtempe daŭras. + </p> + <p> + Jam estis la dua proksimume, kaj neniu el ni intencis eniri en la + lernejon, nek reiri domen; ni ĉiam ĝoje distriĝis kaj + ludadis sur la korto, kiam subite aperis bele vestita sinjoro antaŭ + nia modesta instruejo. Lian Moŝton ni admiris kun lia luksa, cilindra + silkĉapelo kaj lia nigra somersurtuto: tian grandsinjoron ni malofte + vidis en nia dezerta vilaĝo. Sed ni lin ankoraŭ pli admiris, + kiam ni eksciis, ke li estas la akademia inspektoro de <i>Besançon</i>, + la ĉefurbo de nia departemento. + </p> + <!-- 063 --> + <p> + —Ĉu estas nun la horo de la paŭzo?—li diris;—kial + vi ne estas en la lernejo? + </p> + <p id="err09"> + —La instruisto nin ne alvokis ĝis nun,—ni respondis,—kaj + ni amuziĝas tie ĉi en la korto. + </p> + <p> + —Kie do li estas, via lernejestro? + </p> + <p> + —Li ankoraŭ tagmanĝas sur la supra etaĝo kun amikoj. + </p> + <p> + Nia lernoĉambro troviĝis sur la teretaĝo kaj la inspektoro, + kiu jam staris en la pordo, subite ekvidis, ke li povos fari ian malican + surprizon al sia subulo, kiu tiel malfruas por alveni en la lernejon, kaj + ridetante li igis nin senbrue eniri en la klasoĉambron. + </p> + <p> + Ni tuj okupis niajn kutimajn sidlokojn sur la benkoj, kaj ni profunde + silentiĝis, tiel, ke super niaj kapoj, oni povis iom aŭdi la + babiladon kaj ridadon de la ĝojaj drinkantoj. La tuta lernantaro + konsistis el 12 knaboj kaj 14 knabinoj, ĉar tiam en malgrandaj vilaĝoj + oni instruis la infanojn de l’ ambaŭ seksoj en unu sama ĉambro: + unuj sidis dekstre, la aliaj maldekstre kaj en la mezo staris la katedro + de la lernejestro. + </p> + <p> + Ĉi tie sidiĝis la inspektoro, dirante: + </p> + <p> + —Infanoj miaj, ĉar via instruisto ne ankoraŭ alvenis, mi + tuj volas komenci sen li la inspektadon kaj demandi vin pri tio, kion vi + lernis. + </p> + <p> + Mi antaŭe devas diri, ke en tiu epoko la lernado de la kateĥismo + kaj de la Sankta Historio estis tre grava afero; en ĉiu vilaĝo + la instruisto estis kvazaŭ la helpanto de la pastro kaj tiu ĉi + ofte ripetis al ni: «Kion signifas la homa scienco kompare kun la + Dia? kion servos al vi ĉiuj trezoroj surteraj, se vi ne savos vian + animon.» Oni do ne miros, ke la inspektoro komencis sian ekzamenon + per la Sankta Skribo. + </p> + <p> + —Ci nigruleto!—li diris alparolante iun knabon,—rakontu + al mi la historion de Jozefo. + </p> + <p> + Nia nigrulo konis la tutan, longan historion kaj, kvankam iom + <!-- 064 --> balbutante, li brave rakontis, kiel kaj kial Jakobo pli amis + Jozefon, ol siajn ceterajn filojn; kiel la fratoj fariĝis ĵaluzaj + kaj enviemaj; kiel ili vendis la malfeliĉan Jozefon kiel sklavon al + Ismaelidaj pretermigrantoj; kiel li fariĝis la ĉefministro de + Egiptujo, kaj kiel li fine venigis la maljunan patron kaj sian tutan + familion al la reĝa kortego. + </p> + <p> + —Bone, bone!—diris la inspektoro,—mi cin komplimentas, + knabeto; ci meritas bonan noton. + </p> + <p> + —Nun ci, la dikkapulo!—li diris; (la dikkapulo, ĝi estis + mi),—ĉu ci bone scias la kateĥismon? Nu! diru: Kiuj estas + la anĝeloj? + </p> + <p> + —La anĝeloj,—mi respondis unutone,—estas la + servistoj de Dio, kiu ilin sendas de la ĉielo sur la teron, por + komuniki Liajn ordonojn al la homoj. + </p> + <p> + —Kio estas la infero? + </p> + <p> + —La infero estas la loko, kie troviĝas la demonoj, kaj kien + iras la pekuloj post sia morto, por tie suferi dum la tuta eterneco. + </p> + <p> + —Bone! perfekte! + </p> + <p> + Li ankaŭ demandis min kaj aliajn pri la sep sakramentoj, pri la sep + ĉefaj pekoj, pri la diaj kaj ekleziaj ordonoj, k.t.p., kaj la + respondoj estis kontentigaj. Nian kateĥismon efektive ni bone konis: + ĉiun tagon ni lernis unu ĉapitron en la lernejo kaj la sekvantan + dimanĉon dum la meso, la pastro, el sia predika katedro, pridemandis + nin publike. Tial la inspektoro devis interne konfesi, ke nia estro, + kvankam li nun iom diboĉas super ni, nin tamen bone instruas. + </p> + <p> + —Kaj ci, la blonda knabineto tie!—demandis plue la inspektoro + iun beletan, bluokulan knabinon;—kiel ci nomiĝas? + </p> + <p> + —Paŭlino G...,—ŝi respondis. + </p> + <p> + —Nu! diru al mi, kian finiĝon ricevas la substantivoj en la + multenombro? + </p> + <p> + —Oni formas,—ŝi respondis,—la multenombron ĉe + la substantivoj, + <!-- 065 --> aldonante la literon s al la ununombro. La nomoj, kiuj finiĝas + per <i>s</i>, <i>x</i> aŭ <i>z</i>, ne ŝanĝiĝas en la + multenombro; tiuj nomoj, kiuj finiĝas per <i>al</i> aŭ <i>ail</i> + ŝanĝas sian finiĝon en <i>aux</i>; la nomoj per <i>ou</i>, + <i>au</i>, <i>eu</i>... —; tion scias la bedaŭrindaj infanoj, + kiuj lernas la francan gramatikon. Ho Dio! ĝi ne similas la + esperantan! Tial la inspektoro aŭdis kun miro nian knabinon eldiri + parkere kaj senerare ne nur la ĝeneralan regulon, sed ankaŭ la + esceptojn kun multe da ekzemploj. + </p> + <p> + Li demandis nin ankaŭ pri la geografio, la historio de Francujo, la + aritmetiko kaj.... nia instruisto ankoraŭ ne venis en la klason. + Tamen la inspektoro tute ne perdis la paciencon; li ĉiam atendis + malice la alvenon de sia subulo kaj ĝojis interne, pensante pri la + baldaŭa surprizo. + </p> + <p> + Li sekve daŭrigis sian inspektadon: li trarigardis la kajerojn, + librojn, skribaĵojn kaj fine, por iom distriĝi, li alparolis la + plej junajn gelernantojn kaj demandis iun ŝerceme: + </p> + <p> + —Ĉu ci povas diri al mi, kiu estas la patro de la Jakobidoj? + </p> + <p> + —Abrahamo;—estis la respondo. + </p> + <p> + —Kiom faras 20 minus 20?—Li demandis iun alian; kaj, ĉar + tiu ĉi silentis: + </p> + <p> + —Nu, se ci havus en cia poŝo 20 frankojn, kaj se ci ilin + perdus, kion ci havus tiam en cia poŝo? + </p> + <p> + —Mi havus truon,—respondis la infano. + </p> + <p> + —Jen bonega, trafa respondo. Diru nun: 7 paseroj sidas sur arbo; + alvenas ĉasisto, kiu morte pafas tri el ili, kiom da birdoj nun sidas + ankoraŭ sur la arbo? + </p> + <p> + La juna lernanto kompreneble tuj respondis 4; sed mi levis la manon, + dirante: + </p> + <p> + —Ne, ne; Sinjor’ Inspektoro; nenia birdo plu restas sur la + arbo, ĉar la netrafitaj tuj forflugas. + </p> + <p> + —Jes, bone; estas ĝuste. Nun,—pludiris la inspektoro,—ĉar + ci estas tiel sagaca kalkulisto, ci ankoraŭ devas solvi la jenan + problemon. + <!-- 066 --> Iru al la tabulo kaj skribu: Ia ŝipo estas longa je 60 + metroj, larĝa je 15 metroj kaj profunda je 10 metroj; ĝia plej + granda masto estas alta je 20 metroj. Kioman aĝon havas la ŝipkapitano? + </p> + <p> + La inspektoro ridetis, sed mi serioze tuj respondis: + </p> + <p> + —Sinjor’ Inspektoro; inter la amplekso de la ŝipo kaj la + aĝo de ĝia kapitano ekzistas nenia rilato; la problemo estas + nesolvebla. + </p> + <p> + —Jes, evidente. Kian metion havas cia patro? + </p> + <p> + —Li estas terkulturisto kaj ankaŭ ŝtonĉizisto. + </p> + <p> + —Kiomjara ci estas? + </p> + <p> + —12-jara. + </p> + <p> + —Kian profesion ci volas elekti? + </p> + <p> + —Mi ne scias, sed miaj gepatroj intencas min sendi la proksiman + jaron en duagradan lernejon. + </p> + <p> + —Bone, ci certe fariĝos lerta matematikisto, kaj kiam ci + estonte lernos la regulon de la algebra multipliko, ci rememoros pri mi + pro la sekvanta komparo, kiun mi mem eltrovis: + </p> + <p> + plus × plus = plus: la amikoj de niaj amikoj estas niaj amikoj; + </p> + <p> + plus × minus = minus: la amikoj de niaj malamikoj estas niaj + malamikoj; + </p> + <p> + minus × plus = minus: la malamikoj de niaj amikoj estas niaj + malamikoj; + </p> + <p> + minus × minus = plus: la malamikoj de niaj malamikoj estas niaj + amikoj. + </p> + <p> + Dirinte tiun aferon memorindan, Lia Inspektora Moŝto tiris el la veŝtpoŝo + sian belan oran horloĝeton: + </p> + <p> + —Ho Dio!—li ekkriis surprize—estas jam la tria pretere + kaj mia homo ankoraŭ ne venas de supre; mi volas tuj fini ĉi + tiun aferon. Nun, karaj infanoj, estas sufiĉe por hodiaŭ, la + klaso estas finita. Mi faras vin liberaj de nun, kaj eliru tuj rekte al + via familio. Ĝis revido kaj feliĉan libertempon! + </p> + <p> + Ni silente eliris; tamen la lignaj ŝuoj, kiujn ni portis tiutempe, + faris sufiĉe da bruo, por ke oni nin aŭdu el la unua etaĝo, + kaj + <!-- 067 --> efektive nia instruisto el sia fenestro vidis nin + forirantaj. Li tute ne realvokis nin, li male diris al siaj kolegoj: + </p> + <p> + —Ha! vidu tiujn karajn infanojn! ili estas pravaj; ili nun foriras + de si mem antaŭ la kvara horo; en tiu ĉi lasta tago de la + instrujaro mi ne mallaŭdos, nek tenos ilin. Ni ankaŭ, karaj + amikoj, povas sekve iom eliri sur la kamparon kaj promeni fumante nian + cigaron. + </p> + <p> + Ili do sin pretigis por foriri; dume nia Inspektoro restis tute sola en la + klaso, ekzamenante nun la registrojn de la lernejestro. Enfine ĉi tiu + kaj liaj ambaŭ kunuloj ekbruis sur la ŝtuparo. Per Dio! ili ne + suspektas la proksiman ĉeeston de la superulo, kiu nun klare aŭdas + iliajn voĉojn kaj paŝojn. Lia koro iom batas kaj li ridetas + ĉe la penso, ke <i>nun</i>.... + </p> + <p> + Sed ho ve! <i>nun</i> la instruisto forlasis la koridoron kaj tute + forgesis reeniri en la apudan klason por vidi, ĉu ĉio estas en + ordo, aŭ ĉu almenaŭ neniu infano enrestas: nenion aŭdante, + nenion suspektante, li trankvile ŝlosis la pordon de la domo kaj + foriris kun siaj kolegoj. + </p> + <p id="err10"> + Vi eble nun pensas, kara leganto, pri la itala sentenco: <i lang="it">Se + non è vero, è ben trovato</i> (se tio ne estas vera, ĝi + estas bone elpensita), sed mi vin certigas, ke ĉi tiu historieto + estas entute vera, kaj ke nia Inspektora Moŝto nun estas reale + enfermita kaj ensloŝita en la klasoĉambro. + </p> + <p> + Surprizite, li komence ne sciis, kion fari; kelkaj minutoj pasis, kaj li + sin demandis, ĉu li ne alvokos la forirantojn; sed tio estus vana, + ili estis jam malproksime, aŭ ĉu li ne krios por helpo; sed tio + estus ja tro ridinda. Fine li malfermis unu fenestron kaj vidis, ke ĝi + ne estas tre alta, du metrojn proksimume; sed sube troviĝis bedaŭrinde + profunda kelŝtuparo; tial li ne povis sin lasi sendanĝere + elgliti malsupren ĝis tiu ŝtuparo. Ŝajnis al li pli + oportune salti trans la kavernan ŝtuparon, larĝan je du metroj. + Kaj, ĉar neceso fariĝas leĝo, li elektis ĉi tiun + lastan manieron por sin savi. + </p> + <!-- 068 --> + <p> + Preninte la seĝon de la instruisto el la katedro, li sin levis sur la + malsupran randon de la fenestro, kaj, kaptinte sian belan silkĉapelon + en la dekstran manon, li vive eksaltis el la fenestro kaj refalis feliĉe + trans la ŝtuparo en la ĝardenon. Jen li estas ekster la domo. + Dum kelkaj momentoj li pensis pri tio, kion li devas fari? Ĉu li + reiros en la ĉefurbon, nenion dirinte pri la afero? Ne, certe ne; li + volas havi atestantojn en la komunumo mem kaj rakonti la aventuron, por ke + oni povu iom ridi kaj hontigi la instruiston. + </p> + <p> + Li do forlasis la ĝardenon, kaj sur la strato li demandis iun + plugiston, kiu revenis el la kampoj, pri la loĝejo de la vilaĝestro. + Ĉi tiu estis mia propra onklo kaj loĝis apud nia domo. La + inspektoro rakontis al li sian tutan aventuron kun la lernejestro: la + unuan parton de la historio mi jam bone konis, sed mi neniel estus + suspektinta la duan, nome, la enŝlosiĝon de la inspektoro. + </p> + <p> + —Ha jes!—ekkriis mia onklo, ridante el plena gorĝo,—mi + ĵus vidis la tri sinjorojn preteriri sur la strato; nia instruisto + estis kun siaj du kolegoj, la lernejestroj de B... kaj de M... (najbaraj + vilaĝoj): + </p> + <p> + —Kio!—rediris la inspektoro,—la instruistoj de B... kaj + de M... troviĝis kun li; estis ili, kiuj, kun li, festenis sur la + supra etaĝo! La afero estas kurioza: mi ja kaptis tri birdojn kune en + la sama nesto. + </p> + <p> + Mia onklo tuj komprenis, ke li iom senpripense parolis; pro tio, + akompanante la inspektoron al la stacidomo, li volis plej eble rebonigi la + aferon, kaj almenaŭ iom senkulpigi nian instruiston. Konsekvence li + petis la inspektoron, ke li bonvolu esti indulgema. + </p> + <p> + —Vi scias,—li diris,—ke nia instruisto estas tre juna; + nur antaŭ du jaroj li eliris el la Normala Lernejo kaj li estas apenaŭ + dudek-trijara. Kutime li ja estas fervora kaj laborema, lia hodiaŭa + kulpo estas escepto, kaj al junuloj oni devas multon pardoni. Mi tial + insiste petas, ke vi lin ne eksigu aŭ forsendu en alian postenon, + <!-- 069 --> tiom pli, ke, de mia parto, mi estos kontenta eviti + skandalon en mia komunumo. + </p> + <p> + La inspektoro tion promesis al mia onklo. + </p> + <p> + —Sed kondiĉe,—li aldiris,—ke la tri kulpuloj venos + morgaŭ <i>Besançon</i>’on ĉe min, por ricevi mallaŭdon + certe merititan. + </p> + <p> + Vespere, kiam mi raportis la aventuron al miaj gepatroj, ili ankaŭ + kompreneble ekridis; sed mia patro baldaŭ aldiris plej serioze: + </p> + <p> + —La bubo estas nun 12-jara, li ne plu reiros en nian lernejon; post + la somerlibertempo ni lin sendos en la urban liceon. + </p> + <p> + Kaj tia estis mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo, kiun mi, la + kvindekjarulo, neniam forgesis. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Herman Boucon. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto6"> + [6] Tre konata astronomiisto, kiu kolektis informojn pri «la + nekonata mondo». + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto7"> + [7] Gloraj verkistoj anglaj, kiuj floradis dum la reĝinado de + Victoria. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto8"> + [8] La anoj de Unuigitaj Ŝtatoj en Norda-Ameriko. + </p> + </div> + <!-- 070 --> + <!-- 071 --> + <div class="rubriko" id="mencio4"> + <p class="premio"> + KVARA MENCIO + </p> + <h2> + KOBOLDOJ + </h2> + </div> + <p> + En la sonorilejo de antikva provinca ĉefpreĝejo, loĝis tri + koboldoj. Multfoje, obeante estrajn ordonojn, oni penadis ilin forpeli: + laboristoj provizitaj je ŝtupetaroj kaj je bastonoj supreniris en la + sonorilejon: sed la koboldoj, rifuĝinte en la turpinton, poste + grimpinte sur la flagokokon, mokis persekutantojn, kriante: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! Ni venkas, triumfas, vin mokas. + </p> + <p> + Ĉiudimanĉe la koboldoj malsupreniris en la preĝejon dum la + ĉefa meso, kaj formetis la malgrandajn ĉapetojn de maljunaj + pastroj. Dum la prediko, ili ĵetis sablon en okulojn de aŭskultantoj; + kaj tuj ĉiuj ĉeestantoj balanciĝis sur siaj seĝoj, + kiel maturaj spikoj sub karesoj de l’ vento. Kiam lia episkopa moŝto + grandceremonie diservis mem, vidante, ke la ĥorejaj knaboj estas + malatentaj kaj malagorde kantas, li diris: + </p> + <p> + —Nu, tiuj ĉi knaboj pensas al koboldoj. + </p> + <p> + —Hum!—murmuretis lia moŝto. + </p> + <p> + —Hum!—mallaŭte diris la kanonikoj. + </p> + <p> + —Hum!—diris laŭte la paroĥestro. + </p> + <p> + —Hum!—kriis la vikarioj. + </p> + <p> + Tiam knaboj avertitaj foliturnetis siajn dikajn librojn kun ŝajno + atenta kaj respektoplena. + </p> + <p> + Kiam petolaĵo okazis en la ĉefpreĝejo, tuj oni pri tio + kulpigis koboldojn. + </p> + <p id="err11"> + —Kiu faris tiujn oleajn makulojn?—demandis la paroĥestro. + </p> + <p> + —Koboldoj,—oni respondis. + </p> + <!-- 072 --> + <p id="err12"> + —Kiu metis pipron en niajn flartabakujojn?—demandis la + kanonikoj. + </p> + <p> + —Koboldoj,—estis respondite. + </p> + <p> + Ĉiuj homoj plendis pri la koboldoj. Sed estis homino, kiun pli ol la + aliajn ili suferigis: ni parolas pri la patrino Turnjupino, la + ekbruligantino de kandelegoj. + </p> + <p> + Tiu bonulino estis karakteriza ino, kredante sin necesega por la bonordo + de la ĉefpreĝejo, sciante ĉion, parolante pri ĉio. + Kiam lia Moŝto diservis, ŝi preskaŭ estus dirinta: + </p> + <p> + —Ni staras antaŭ altaro, ni hodiaŭ konfirmas, lia moŝto + kaj mi. + </p> + <p> + La koboldoj estingis la kandelegojn, kiujn Turnjupino ekbruligis kun tiom + da religieco; aŭ ili konfuzis la <i>Religiajn Semajnojn</i>, kiujn la + bona virino vendis por sia profito. Ofte ili ŝovis buletojn el polvo + en la tubetojn de la rigida kaj blanka kufo, kiun kapvestis la + ekbruligantino de kandelegoj. Pro tio, la patrino Turnjupino ĵuris, + ke ŝi sin venĝos. + </p> + <p> + La bonega kreitaĵo havis korpasion. Ho, jes! Tiu vidvino estis + doninta sian koron al la sviso, la granda, larĝa, bela Pupardo, kun + dikaj tibikarnoj. La tagojn de luksaj edziĝfestoj, kiam ŝia + amato kun dukorna ĉapelo sur kapo, kun glavŝelko sur ŝultro, + kun halebardo en mano, antaŭiris la junajn geedzojn, Turnjupino + radiis. Post la ceremonio, ŝi iris al la sviso, dirante: + </p> + <p> + —Kiam do ni kune geedziĝos, mia kara Pupardo? + </p> + <p> + Kaj li ridis, respondante: + </p> + <p> + —Kiam ni estos malliberigintaj la koboldojn. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Iun tagon, sciante, ke ŝi estas preskaŭ sola en la preĝejo, + la bonulino metis mezen de la navo supujon, kies kovrilo ne estis tute + fermita: kaj flanke de ĝi la ekbruligantino de kandelegoj eksidis kaj + ŝajnigis ekdormeton. + </p> + <p> + La koboldoj ekkriis: + </p> + <!-- 073 --> + <p> + —Nu! supujon en mezo de ĉefpreĝejo! kion tio signifas? + Cig! cag! cog! Ni iru por vidi, dum Turnjupino ripozas. + </p> + <p> + Sed kiam la scivoluloj estis enirintaj en la supujon, la ruza virino tuj + fermis la kovrilon: kaj la koboldoj restis kaptitaj. + </p> + <p> + Tute fiera, Turnjupino alpaŝis al sia loĝejo, kaj diris al sia + filo Johano, malfeliĉa kriplulo, kiu neniam ellitiĝis: + </p> + <p> + —Mi alportas niajn malamikojn: vi diros al via kuzino Estelo, ke + ŝi faru al ni por la proksima vespermanĝo supon el koboldoj. + </p> + <p> + Kaj la ekbruligantino de kandelegoj foriris malhumilega; ĉar necese + estis, ke ŝi rakontu sian venkon al ĉiuj homoj. + </p> + <p> + —Kiel Pupardo estos mirigita kaj feliĉa, maltime certigis la + bona virino. + </p> + <p> + Restinte sola, Johano aŭdis, ke en la supujo iu ploregas. + </p> + <p> + —Malfermu, kriis la koboldoj. Kiu ajn vi estas, kompatu plendindajn + kaptitojn. + </p> + <p> + —Vi estas malbonuloj,—diris la junulo.—Vi faris petolaĵojn + al ĉiuj homoj: juste vi viavice suferos. + </p> + <p> + —Se vi malfermos al ni, cig! cag! cog! ni fariĝos viaj amikoj,—rediris + la voĉetoj. + </p> + <p> + —Vi min turmentos, ĉar mi estas malforta. + </p> + <p> + —Ne, ne; ni donos al vi reĝan donacon. + </p> + <p> + —Lasu min dormi. + </p> + <p> + La koboldoj ekblekegis. Tiam Johano tedita malfermis la kovrilon. La + koboldoj saltegis en la ĉambron, suprenrampis sur la meblojn, grimpis + laŭlonge de l’ kurtenoj. La malsanulo diris: + </p> + <p> + —Vi min lacigas. Foriru tuj. + </p> + <p> + —Jes, ili ekkriis. Sed antaŭe ni rompos la supujon. + </p> + <p> + —Nu, mi tre bone sciis, ke vi faros ian malbonaĵon. + </p> + <p> + —Por ke vi ne estu riproĉita de via patrino. Vi ne konfesos, ke + vi nin liberigis; vi diros: «La koboldoj rompis la supujon.» + Cig! cag! cog! Ni al vi ekprezentos reĝan donacon; ĉar koboldoj + ĉiam respektas sian parolon. + </p> + <!-- 074 --> + <p> + Tra la fenestro larĝe malfermita eniris radio de suno. La malgrandaj + estaĵoj sin lokis sur luma sageto, farante strangajn signojn, + supren-kaj malsupren-irante, ŝajnante kredi ion. + </p> + <p> + —Rigardu,—ili diris al Johano. + </p> + <p> + —Sed mi vidas nenion. + </p> + <p> + La koboldoj daŭrigis, modelante ion en la spaco, kaj kriante: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! ĉu vi vidas nun? + </p> + <p> + —Nun mi komencas ekvidi, kvazaŭ en sonĝo, malgrandan + sinjorinon. + </p> + <p> + —Bone. + </p> + <p> + La koboldoj daŭrigis sian agadon. Johano, preskaŭ ellitiĝinte, + rigardis per plilarĝigitaj okuloj, kaj diris: + </p> + <p> + —Ŝi viviĝas; ŝi ridetas. Ho, kiom estas bela tiu + junulino! + </p> + <p id="err13"> + —Tiu beleta infanino estas Sunetino, formita el suna radio. Ni + ĵus ŝin kreis por vi. Kiam vi suferos, ĉar vi estas + malsana, ŝi venos al vi kaj vin konsolos; kiam vi estos malgaja, + ŝi vin amuzos. Sed ni malpermesas, ke vi parolu al iu ajn pri + Sunetino, eĉ al via kuzino la bona Estelo, kiu vin flegas. Se iam vi + konigos la ekziston de Sunetino, de tiu tago ŝi malaperos por ĉiam. + </p> + <p> + —Danke, danke, mi konservos la sekreton. + </p> + <p id="err14"> + La koboldoj forflugis kaj forlasis la sonorilejon de la ĉefpreĝejo; + ĉar ili preferis la Sankta-Martinan turon pli malnovan kaj pli altan. + Sinjoro Pupardo imitis la koboldojn. Li forlasis sian paroĥon, por + forkuri de Turnjupino, kun kiu decide li ne volis edziĝi. + </p> + <p> + Ĉiutage kiam suniĝis, Sunetino aperis sur ora radio en la ĉambro + de l’ junulo. Ŝin vestis riĉaj orientaj teksaĵoj. + Ŝia kolo kaj ŝiaj ambrokoloraj brakoj estis ŝarĝitaj + de safiroj, de rubenoj, de smeraldoj; dum ŝiajn harojn ornamis oraj + sunetoj. La junulino ridetis al la malsanulo per enigma mieno, sed neniam + parolis kun li. Por lin amuzi, ŝi kantis baladojn laŭ stranga + ritmo, dum akompanis ŝiajn melodiojn la kraketado de ŝiaj + brakringoj. Kelkafoje + <!-- 075 --> ŝi dancis antaŭ la junulo, kvazaŭ ŝi + estus pastrino de sanktaj orientaj misteraĵoj. Jen ŝi antaŭeniris + malrapide, ludante kun siaj silkaj skarpoj; jen ŝi sin balancis kun + serpentaj ondolinioj; jen ŝi imitis per siaj brakoj la flugadon de l’ + kolombo. Johano ne laciĝis admirante Sunetinon kaj ŝian + malrapidan sed senpaŭzan dancadon. Li diris: + </p> + <p> + —Daŭrigu; ankoraŭ; ĉiam. + </p> + <p> + Sed kiam la suno subiris al horizonto, necese estis, ke Sunetino eliru kun + ĝi en la okcidenta gloraĵo: tiam la malsanulo malgajiĝis. + </p> + <p> + Estelo, dekkvinjara junulino, kuzino de Johano, kelkafoje helpis al li + kiel flegistino, kiam forestis Turnjupino. Tiam ŝi diris al la + junulo: + </p> + <p> + —Kial vi fariĝas malgaja, kiam alvenas la krepusko? + </p> + <p> + Sed la junulo ridetis, kaj ne respondis. + </p> + <p> + Kvankam oni estis en somero, tamen okazis serio da pluvaj kaj + malbonveteraj tagoj. Johanon, kiu de du semajnoj ne vidis la sunon, + ekokupis maltrankviliga melankolio. Vane Estelo lin ĉirkaŭis per + plej amplenaj zorgadoj, dirante: + </p> + <p> + —Mi estas via infaneca amikino: konfidu al mi viajn ĉagrenojn. + </p> + <p> + —Mi havas nenion,—li respondis ploregante. + </p> + <p> + Fine, lacigita de senĉesaj demandoj, li iam diris al sia kuzino: + </p> + <p> + —Mi ne vidas plu Sunetinon. + </p> + <p> + —Kio estas Sunetino? + </p> + <p> + —Ĉu mi scias? Ŝi estas estaĵo luma, fantazia, feina, + mistera, kiun mi adoras. Rigardu tiun palan sunradion; jen estas mia + amatino. Ĉu vi ekvidas Sunetinon? Sed ŝajnas al mi, ke ŝi + faras adiaŭajn signojn: kial do? Ho! mi mizera! mi parolis! + </p> + <p> + La malsanulo svenis: tiam Estelo pensis: + </p> + <p> + —Kredeble la malfeliĉa knabo estas mortfrapita, ĉar li + deliras. + </p> + <p> + La morgaŭan tagon, Johano ripozis sur siaj kapkusenoj, palega. Lumega + suno eble ironie pafis orajn sagetojn al ĉiuj anguloj de la + <!-- 076 --> ĉambro: sed Sunetino ne montriĝis plu. Estelo, por + plezurigi la malsanulon, diris: + </p> + <p> + —Ĉu vi deziras, ke mi iru al la monteto de pavoj; ĉar eble + sur ĝi loĝas via Sunetino. Mi klopodos por ŝin alkonduki al + vi. + </p> + <p> + —Ho, jes, respondis Johano; tio igus min feliĉega. + </p> + <p> + La junulino ekvojaĝis. Kiam ŝi troviĝis en la kamparo, + ŝin ĉirkaŭis nebulo el fringoj, silvioj kaj kardeloj: la + birdoj kantis: + </p> + <p> + —Bona Estelo, venu kun ni por aŭskulti la lastan romancon de + nia majstro, la itala najtingalo. + </p> + <p> + —Ne, ne; mi ne havas tempon. + </p> + <p> + —Ni malhelpos, ke vi antaŭeniru, flugetante ĉirkaŭ + vi, se vi ne efektivigas nian deziron. + </p> + <p> + —Miaŭ! miaŭ!—blekis la junulino. + </p> + <p> + —Kato!—ekkriis la birdoj timigitaj. + </p> + <p> + Kaj subite ili forflugis ĉiuj al apudaj arbaretoj. + </p> + <p> + La vojaĝantino sin gratulis pro sia artifiko, kiam, meze de timiano + kaj de aliaj parfumaj herboj, ŝi ekvidis, al ŝi alkurantajn sur + siaj malantaŭaj kruroj, centojn da kunikloj. + </p> + <p> + —Ni vin salutas, junulino,—ili diris.—Ni al vi prezentas + Johaneton Kuniklon, nian reĝon. + </p> + <p> + La vojaĝantino ekvidis malgrandan blankan beston, sidantan sur blua + skatoleto tirita de kvardek kuniklidoj: per bastonetoj Johaneto frapis sur + du sonoriletojn. Li prezentis al la fremdulino siajn komplimentojn, kaj + aldonis: + </p> + <p> + —Vi estos la plej bela ornamaĵo de nia kortego; kaj ni + konservos vin ĝis la fino de via vivo. + </p> + <p> + Tedita Estelo ekkriis: + </p> + <p> + —Mi vidas ĉasiston kaj liajn hundojn. + </p> + <p> + Tuj ĉiuj kunikloj forkuris, dum ilin antaŭiris la reĝo, + kiel decas. + </p> + <p> + La junulino daŭrigis sian iradon. Ŝi laŭiris mallarĝan + riveron, kiam ŝi rimarkis sur la bordo fiŝojn, kiuj staradis sur + siaj vostoj, + <!-- 077 --> kaj dancis ronde sin tenante per naĝiloj. Ili ĉirkaŭis + la vojaĝantinon, dirante: + </p> + <p> + —Ni al vi ekmontros ondinon. + </p> + <p> + —Danke; vi faros tion aliafoje. + </p> + <p> + —Tiam, ĉar vi estas malĝentila, ni malhelpos, ke vi antaŭenpaŝu. + </p> + <p> + Estelo ridetis: + </p> + <p> + —Mi ekvidas fiŝkaptiston kaj lian hokfadenon,—ŝi + diris. + </p> + <p> + Flak! flok! En momenteto la bestoj sin subakvigis. + </p> + <p> + Fine la junulino trafis la monteton defendatan de grandegaj pavoj, kiuj + por ornami siajn vostojn ŝtelis senkompate la okulojn de maltimuloj + al ili alproksimiĝantaj. + </p> + <p> + Ili agis tiamaniere pro revenĝo, por puni la homaron. Ĉar iam + unu el homoj, nomita Leon, al ili promesis, ke li ilin instruos pri la + kantarto. Poste li foriris; sed ve! li neniam revenis. La pavoj ĉiam + atendas lin kaj ĉiam lin vokas, kriante laŭtege: + </p> + <p> + —Leon! Leon! + </p> + <p> + Tion sciis Estelo: sed ŝi amis Johanon, kaj ĉion riskis por lin + plezurigi. Pasante meze de pavoj, la vojaĝantino ŝajnigis + blindecon; kaj kun fermitaj okuloj, palpante per la mano, ŝi + suprenrampis la monteton. Ŝi malfermis la palpebrojn, nur kiam ŝi + alvenis sur la supraĵon. + </p> + <p> + Sur ĝi grimacantaj simioj rapidis al la junulino. Feliĉe ŝi + estis alportinta por sia vespermanĝeto korbon plenan de pomoj. Ŝi + ĵetis la fruktojn, kiuj ruliĝis sur la deklivo de la monteto. + Tuj la frandemaj simioj ŝin forlasis por rapidi al la ruliĝantaj + pomoj. + </p> + <p> + Ĝis la vespero, Estelo serĉis sur la monteto la loĝejon de + Sunetino, ĉeestis ĉe la subirado de l’ suno, kaptis + kelkajn sunajn radiojn, kaj, ilin kaŝinte en sian antaŭtukon, + ilin realportis al sia kuzo. Bedaŭrinde inter ĉi tiuj radioj ne + troviĝis Sunetino. + </p> + <p> + Johano havis gravegan krizon de malespero. + </p> + <!-- 078 --> + <p> + La junulino malsupreniris la ŝtuparon kaj eniris en la loĝejon + de fraŭlino Pimpernelo, petonte de ŝi konsilon. + </p> + <p> + Fraŭlino Pimpernelo estis maljuna fraŭlino, afabla, malgranda, + ĉarmanta: ŝi portis ĉiam beletajn kufojn blankajn kaj + rozajn, kaj ŝin vestis kutime negliĝaj blŭĉielkoloraj + vestoj. Ĉe ŝi oni flaris malprecizan sed penetrantan parfumon de + bergamoto. Fraŭlino Pimpernelo multe amis Estelon. Vidinte la ĉagrenon + de sia amikineto, ŝi diris: + </p> + <p> + —Tiuvespere mi donos al vi boteleton da likvoro el nigraj riboj, + ĉar ĝi estas likvoro por maljunaj fraŭlinoj. Vi ĝin + portos ĉe l’ piedo de la Sankta-Martina sonorilejo; kaj apud la + preĝejo vi kantos tiun malnovan arion! + </p> + <p class="centre"> + <i>En tagoj de mia junaĝo</i>... + </p> + <p> + Ĉar la koboldoj tre ŝatas tiun romancon, ili alvenos; kaj vi + parolos al ili pri Johano. + </p> + <p> + Nokton venintan, Estelo akurate obeis la konsilojn de fraŭlino + Pimpernelo. La morgaŭan tagon, la maljunulino demandis: + </p> + <p> + —Kion diris la koboldoj? + </p> + <p> + —Nenion. + </p> + <p> + —Ĉu do vi ne parolis al ili? + </p> + <p> + —Apenaŭ mi ekvidis ilin: ili tuj forkuris, forportinte la + botelon. + </p> + <p> + —Ho! kiaj frandemuloj! Tiun vesperon, vi portos al ili tri maizajn + kuketojn; sed ne forgesu ilin demandi. + </p> + <p> + La postan tagon, je la mateno la maljuna fraŭlino, tuj kiam ŝi + ekvidis sian amikineton, demandis: + </p> + <p> + —Nu? + </p> + <p> + —La koboldoj certigis, ke la likvoro estis bonega, kaj la kukoj tre + arte bakitaj. + </p> + <p> + —Kaj poste? + </p> + <p> + —Nenion pli. Ili rapide suprengrimpis al sia sonorilejo. + </p> + <p> + —Je Dio! mi kredas, ke ili mokas nin. Tiun nokton, vi diros + <!-- 079 --> al ili: «Jen estas saketo da oranĝfloraj + bombonoj, faritaj de fraŭlino Pimpernelo. Tio signifas, ke ili estas + tute bongustaj. Nu, vi gustumos ilin, nur kiam vi estos dirinta tion, kion + oni devas fari por redoni feliĉon al mia kuzo.» + </p> + <p> + La artifiko sukcesis. Apud Sankta-Martino, Estelo ekvidis florfolietaron + pluvantan sur ŝi tiel amase, ke baldaŭ ŝi estis tute + kovrita de floreroj, kvazaŭ ili estus neĝeroj, dum la koboldoj + per klaraj voĉoj ekkriis: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! kolektu la rozajn foliojn; zorgu, ke unu el ili ne + manku: kaj poste iu ilin ĵetos en la ĉambron de Johano. Li + resaniĝos, forgesos Sunetinon kaj vin amos ĝis sia morto. + </p> + <p> + Ĉiuj antaŭdiroj de koboldoj efektiviĝis. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + En la tago en kiu Johano edziĝis kun sia kuzino, tri grandaj kestoj + estis alportitaj en la ĉambron de Estelo. La unua estis blanka; la + dua, flava; la tria, roza kaj blua. + </p> + <p> + Sur la unua estis skribite: «Malfermota tuj.» + </p> + <p> + Sur la dua: «Malfermota post unu jaro.» + </p> + <p> + Sur la tria: «Malfermota post du jaroj.» + </p> + <p> + La juna edzino tre mirigita rompis unu el siaj ungoj, volante tro rapide + malfermi la blankan keston, por rigardi ĝian enhavon. En ĝi + troviĝis oraj moneroj, arĝenta teleraro, amasoj da juveloj. + </p> + <p> + —Nu! nun ni estas riĉegaj. + </p> + <p id="err15"> + —Kiu donas tion al ni?—demandis la junulo. + </p> + <p id="err16"> + Funde de la kesto, Estelo ekvidis malgrandan vizitkarton, sur kiu legiĝis: + «La koboldoj.» Je la vespero, la juna virino iris al la preĝejo + por ilin danki; kaj ŝi ne forgesis alporti al ili frandaĵojn. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + La junaj geedzoj vivis meze de princa lukso. Oni citis la belecon de iliaj + palacoj, la multon de iliaj veturilaroj, la belan sintenadon de ilia aro + da lakeoj. Johano kaj Estelo partoprenis en ĉiuj bonsocietaj + kunvenoj: kermesoj, ĉevalkuradoj, baloj, laŭntenisoj, k.t.p. Sed + kvankam la mondaj plezuroj ŝin forportis en siaj + <!-- 080 --> turniĝoj, la juna edzino ne forgesis la flavan keston, + kaj ŝi atendis senpacience la finon de la jaro. + </p> + <p> + Unu vesperon, ŝi diris: + </p> + <p> + —Ĉar alvenis la momento, en kiu ni devas malfermi la misteran + skatolegon, mi deziras, ke oni solenigu la surprizon. + </p> + <p> + Ŝi portigis la keston en la grandan salonon, kaj ĝin metigis sur + estradon drapiritan de rubenkolora veluraĵo. Ĝin floroj ĉirkaŭis, + kaj ĉiuj kandeloj estis ekbruligitaj, kiel oni faras por la tagoj de + grandceremoniaj vizitakceptoj. + </p> + <p> + La junaj geedzoj sentis gravan kortuŝon, sublevante la kovrilon de la + granda kesto. Sed tuj Estelo malantaŭen paŝis: + </p> + <p> + —Mumo!—ŝi ekkriis. + </p> + <p> + La persono dormanta vekiĝis, sin levis, ridetis, kraketigis siajn + brakringojn, aranĝis kokete siajn riĉajn vestaĵojn, kaj + komencis sanktan dancadon. + </p> + <p> + —Sunetino!—ekkriis Johano miranta. + </p> + <p> + Estelo blankiĝis kiel neĝo. + </p> + <p> + La aperaĵo kantis fremdan baladon kaj ofte interrompis siajn + strangajn dancpaŝojn por fari signojn al la junulo. Tiuj signoj + signifis: + </p> + <p> + —Sekvu min. + </p> + <p> + Estelo ploregis. + </p> + <p> + —Foriru, Sunetino, kaj vaporiĝu por ĉiam,—ordonis + Johano. + </p> + <p> + Tuj la aperaĵo kaj la flava kesto malaperis subite. + </p> + <p> + Ĉar Estelo tro suferis, vidinte Sunetinon, kiu al ŝi rememorigis + longan dolorplenan estintecon, ŝi malsaniĝis; kaj je la vespero + fraŭlino Pimpernelo venis ŝin viziti. + </p> + <p id="err17"> + —Kiu estis tiel kruela, ke li sendis al mi tiun aperaĵon?—ĝemadis + Estelo sufokiĝante. + </p> + <p> + —Eble la koboldoj,—respondis la maljuna fraŭlino. + </p> + <p> + —Ho, se tio estas vera, ili agis vere senkompate. + </p> + <!-- 081 --> + <p> + —Ne ilin kulpigu, mia kara infanino. Ili volis pruvi al vi, ke nun + vin solan amas Johano. + </p> + <p> + —Eble vi estas prava. Tamen mi timegas la lastan keston. + </p> + <p> + Dank’ al la flegoj kaj ammontroj, kiuj ŝin dorlotis, la juna + virino rapide resaniĝis. Unu jaro fluis ankoraŭ sen tro da tedaĵoj. + Iun vesperon, fraŭlino Pimpernelo diris al sia amikineto: + </p> + <p> + —Jen estas la momento malfermi la rozan kaj bluan keston. + </p> + <p> + —Vere? Sed nun tiuj misteraj pakaĵoj min tremigas. Plie ŝajnas + al mi, ke, elirante el la skatolego, aŭdiĝas strangaj kriadoj. + </p> + <p> + —Nu, ĉu vi opinias, ke ĝi estas bestejo? + </p> + <p> + —Kiu scias? + </p> + <p> + —Estu prudenta. Lundon proksiman, ni kunvenos ĉi tien: via + edzo, vi kaj mi mem; kaj ni klarigos tiun misteron. + </p> + <p id="err18"> + Estelo malgrasiĝis, paliĝis, pripensante al la tago difinita de + fraŭlino Pimpernelo. Fine alvenis tiu tiel timita posttagmezo. + </p> + <p> + La tri geamikoj trinkis ĉampanon por sin kuraĝigi; kaj procesie + ili eniris en la senmeblan ĉambron, en kiu estis apartigita la kesto. + </p> + <p> + Johano demetis la unuajn tabulojn, kaj vidis tiun surskribaĵon: + «Skatoleto por juveloj.» + </p> + <p> + —Tio estas vere kuraĝiga, diris fraŭlino Pimpernelo. + </p> + <p> + La junulo rapide elpakis por rigardadi la juvelojn, sed li trovis dek-du + infanetojn, ses knabinetojn, kaj ses knabetojn, kiuj portis ĉirkaŭ + kolo plataĵon el arĝento: sur ĉiu plataĵo estis + skribita la nomo de ĉiu aparta infano. + </p> + <p> + Kelkaj etuloj ridetis; aliaj sendis kisetojn; sed la plimulto ĥore + ploradis. + </p> + <p> + —Jen estas klarigita la kaŭzo de tiuj strangaj bruoj elirantaj + el la skatolo,—diris Johano. + </p> + <p> + Estelo radianta kovris je ŝmacadoj la ĉarmajn infanetojn. + </p> + <p> + —Kiel mi estas feliĉa,—ŝi ekkriis! + </p> + <!-- 082 --> + <p> + Fraŭlino Pimpernelo certigis: + </p> + <p> + —Mi vetas, ke tiuj buboj estas donaco de koboldoj. Mi volas ilin + demandi. + </p> + <p> + —Ĉu vi opinias, ke ili povos respondi? + </p> + <p> + —Aferoj tiel strangaj okazas ĉi tie, ke tio ne estus mirinda, + se tiuj etuloj parolus. + </p> + <p> + Kaj ŝi aldonis: + </p> + <p> + —Kiu sendis vin ĉi tien, miaj graciuloj? + </p> + <p> + Tiam la plej roza, la plej vangoronda el la infanetoj bonvolis forlasi la + plezuron, kiun ĝi sentis suĉante sian polekson, kaj respondis + per infana balbutado: + </p> + <p> + —Ko.... bo.... do. + </p> + <p> + —Nu!—ekkriis fraŭlino Pimpernelo triumfante, mi divenis. + </p> + <p> + Oni devis multe klopodi por trovi tuj dek-du vestarojn, dek-du lulilojn, + dek-du nutristinojn. Estelo sentis neniun laciĝon pro tiuj multaj + zorgadoj, tiele ŝi sentis sin feliĉa, en mezo de siaj infanetoj. + Ŝi ilin kisadis ĉiuminute, ilin nomante: «Miaj juveloj»; + kaj mallaŭte ŝi murmuretis: + </p> + <p> + —Vivu koboldoj. Estus dezirinde, ke ĉiu urbo havu sonorilejon + loĝitan de koboldoj. + </p> + <p class="respondecolinio"> + S<sup>ino</sup> Vallienne. + </p> + <!-- 083 --> + <div class="rubriko" id="mencio5"> + <p class="premio"> + KVINA MENCIO + </p> + <h2> + LA SALTO DE LA DIABLO + </h2> + </div> + <p> + Sur kruta ŝtonego, ĉe la supro de alta monteto fiere staras la + kastelo de Grafo Altmejer’ kun siaj dikegaj muroj kaj grandaj turoj, + kiuj ŝajnas kunmiksiĝi kun la nuboj. Ĝi majeste superas la + ĉirkaŭajn montetojn, kaj tra ĝiaj fenestroj oni ĝuas + vere mirindan vidaĵon. La montetoj estas ĉiuj kovritaj de + centjaraj arboj, fagoj, abioj nigre verdaj, betuloj, kies trunkoj kvazaŭ + per kalko blankigitaj kontrastas kun la aliaj malhelaj trunkoj. Profunda + valo kuŝas ĉe la piedo de la orienta flanko de la monto, sur kiu + staras la kastelo, kaj funde de ĝi, fluas bela rivero ombrita de + salikoj kun arĝentaj folioj, kaj alnoj. Tiu ĉi rivero, kiu + serpente fluas tra la ĉirkaŭaj valoj subite malaperas en la + teron, ne malproksime de la kastelo. Tie estas kavaĵo, en kiun falas + la akvoj je kaskado kun bruo tiom pli forta, ke ĝi estas + pligrandigita de la formo de la kaverno, kiu, laŭ la diro de la + enlandanoj estas senfunda. Ja, nenie ĉe la ĉirkaŭaĵo, + oni vidas tiun riveron reaperi. + </p> + <p> + Tiu ĉi kaskado havas malbonan reputacion, kaj oni rakontas pri ĝi + strangajn historiojn. Unu el ili diras, ke iam la diablo persekutata de + ĉefanĝelo Sankta Mikaelo, kaj atingota de li, sin ĵetis en + la riveron, kiu tuj enabismiĝis en la teron, kune kun li. La + maljunulinoj rakontas, ke dum kelkaj mallumaj noktoj, oni aŭdas la + diablon, kiu krias kaj dancas, solenante la sabatfeston kun maljunaj sorĉistinoj. + Ili certigas, ke ili vidis kaproviron kun okuloj flamantaj, apud la faŭko + de la kaskado, ke li atendas la + <!-- 084 --> sorĉistinojn, kiuj alvenas unu post la alia, rajdante + sur balailoj; kiam la lasta eniris en la kavaĵon, siavice la + kaproviro malaperis. + </p> + <p> + Estas fakto, ke oni aŭdas ofte en la kaverno de la kaskado strangajn + bruojn, kiuj neniel similas tiujn de akvofalo. Kelkaj kamparanoj certigas + kaj ĵuras, ke, de malproksime, ili ekvidis lumon, kiu lumigas la + akvojn ĉe ĝia faŭko. Sed tre kredeble, la imago de la loĝantaj + aliformigis la ombron de ia lupo, en kaproviron, kaj la strangajn bruojn, + en kriojn de demonoj lumigitaj de la infera fajro. + </p> + <p> + Alia legendo diras, ke unu el la antaŭaj posedantoj de la kastelo + vendis sian animon al la diablo, kaj ke kiam okazis por la kastelmastro la + momento elpagi sian ŝuldon, li forkuris por eviti la diablon, kiu + persekutis lin ĝis la supro de la nord-okcidenta turo, de kie li sin + ĵetis en la riveron. Tiam la diablo por atingi sian ŝuldanton, + saltis siavice post li kaj ekkaptis lin ĝuste en la momento, kiam li + falis en la riveron, kiu subite malfermiĝis kaj samtempe malaperis en + la teron, farante profundegan kavaĵon kaj formante bruegan kaskadon. + </p> + <p> + Tiu ĉi akvofalo estis ĉiuflanke ombrita de arboj kaj arbetaĵoj, + kiuj formis zonon al la kavaĵo, escepte ĉe la parto, kie la + rivero malaperas. Tie grafo Altmejer starigis palisaron el arbotrunkoj + enigitaj en la teron ĉe la fundo de la akvo, por malebligi, ke la + boatoj aŭ la bestoj, okaze falintaj en la riveron, estu englutitaj en + la profundegaĵon. + </p> + <p> + Tiuj arbetaĵoj estis la komenco de la arbaro, kiu disvastiĝis + sur la najbaraj montetoj, en ĝi estas kelkaj vojetoj faritaj de homa + mano, sed preskaŭ ĉiuj estas faritaj de la sovaĝaj bestoj, + kiuj venas trinki al la rivero, kaj multenombraj estis tiuj bestoj en la + bieno de la grafo. La ĉasoŝtelistoj estis severe punitaj, ĉar, + kiam ili estis surprizitaj por la dua fojo, ili estis tuj pendigitaj sen + ia juĝo. Tial sinjoro Altmejer havis multajn ĉasgardistojn, kies + ĉefo estis Hans Delmer. Tiu ĉi ĉefgardisto estis bona, + afabla kaj servema; + <!-- 085 --> ofte li pardonis ĉasoŝtelistojn, certigante ilin, + ke li pendigos ilin la unuan fojon, kiam li ekvidos ilin, sed neniam li + plenumis sian promeson. + </p> + <p> + Jam de longe Hans Delmer estis vidva, li vivis kun sia filino Edith en + beleta kaj komforta dometo, kuŝanta meze de maldensejo ĉirkaŭita + de alta kaj fortika palisaro, por ke la sovaĝaj bestoj ne povu eniri + la ĝardenon, kiu ĉirkaŭas la domon. En tiu ĉi ĝardeno, + dum siaj libertempoj, Hans Delmer kulturigis legomojn, fruktarbojn; lia + filino Edith zorgis pri la floroj. + </p> + <p> + Edith estis bela junulino dudekjara, blonda kiel spikoj; ŝiaj grandaj + okuloj estis lume bluaj kaj dolĉaj, kiel tiuj de gazelo. Ŝi + estis altkreska kaj gracia. Ŝi zorgis pri la mastrumado, kaj ĉio + estis pura kaj brilega en la domo. Jam multaj junuloj estis petintaj + ŝian manon, sed ĉiam ŝi estis rifuzinta, dirante, ke ŝi + ne volas edziniĝi, ke cetere ŝi volas resti libera kaj neniam + forlasi sian amatan patron. + </p> + <p> + Kiam ŝi tion diras, la vizaĝo de Hans montras strangan emocion + rapide kaŝitan. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Grafo Altmejer, kiel lia ĉefgardisto, estis ankaŭ vidva. Jam + antaŭ dek jaroj li estis perdinta sian amatan edzinon. Li loĝis + en la kastelo kun siaj du filoj Henriko kaj Frederiko; estis granda + kontrasto inter la du fratoj. + </p> + <p> + Henriko, kiel lia patrino, estis blondhara, li estis altkreska, gracia, + kun ĉarma vizaĝo, li pasie amis sian patron kaj ofte ploris sian + bedaŭregatan patrinon. Li ŝatis la studadon, la promenadojn en + la arbaro, li estis afabla kaj ĝentila kontraŭ ĉiuj, li + volonte parolis kun siaj servistoj, kun la kamparanoj kaj la laboristoj; + kaj li estis ĉiam preta por fari servon al iu ajn, kiu bezonis ĝin. + Tial ĉiuj amis lin kaj ĵetus sin en la fajron por li. + </p> + <p> + Frederiko kontraŭe estis nigrhara, malbela, malaltkreska, fiera, + <!-- 086 --> malhumilega, malĝentila kontraŭ ĉiuj; li + kruele batis la servistojn pro la plej malgrava kulpo, neniam li parolis + kun iu kamparano aŭ laboristo. En la tuta regiono li estis malamegata + de ĉiuj, sed oni tre timis lin, ĉar li estis kruela kaj venĝema. + Apenaŭ li sciis legi kaj skribi, ĉar neniam li volis studi, + dirante, ke tio taŭgas nur por la malnobeloj. Li vivis plej ofte en + la diboĉo kun sentaŭguloj similaj al li kaj kun malĉastulinoj. + </p> + <p> + En tiaj kondiĉoj oni povas pensi, ke Frederiko estis malmulte ŝatata + de sia patro kaj de sia frato. Grafo Altmejer ofte riproĉis lin pro + lia vivmaniero, sed tiu malbona filo ne volis ion aŭdi, kaj li turnis + la dorson al sia patro blasfemante. Siaflanke Frederiko des pli malamis + sian fraton, ke tiu ĉi estis bela, kaj ke, kiel unua naskito, li + estis la sola heredonto do la bienoj de Grafo Altmejer. Tio furiozigis + lin, kaj li ofte rigardis sovaĝe Henrikon. Ĉe tiuj momentoj + mortigaj ideoj trairis lian cerbon. + </p> + <p> + Grafo Altmejer iam tre ŝatis la ĉasadon, sed nun li malofte + ĝuis tiun plezuron, kaj nur kiam la podagro ne devigis lin resti sur + la lito aŭ en la ĉambro. Li tre ŝatis interparoladi kun sia + ĉefgardisto, kiu lin estimis treege pro lia konata honesteco; ofte li + vizitis lin en lia domo, ili interparolis pri antaŭaj gloraj ĉasadoj. + Dume Edith etendis sur la tablon tukon blankan kiel neĝo, kaj servis + kelkajn manĝaĵojn kaj bieron ŝaŭmantan. Li volonte + akceptis, sed kondiĉe ke Hans kaj lia filino manĝu kune kun li. + Hans amegis sian mastron, kaj oferus sian vivon por li. + </p> + <p> + —Nu!—li ofte diris ridetante,—nu! Edith, kiam do vi + edziniĝos? Vi ne volas resti fraŭlino, mi supozas? Mi estos la + baptopatro de via unua filo. + </p> + <p> + Tiam Edith ruĝiĝis, sed ne respondis. + </p> + <p> + Henriko ofte venis al la ĉefgardisto; li havis grandan amikecon por + Edith, kiun li trovis bela kaj dolĉa kiel anĝelino. Ili ofte + renkontis unu la alian en la arbaro apud la salto de la Diablo, kiu estis + proksima de la loĝejo de Hans Delmer. Ili ambaŭ longe + interparoladis, + <!-- 087 --> kaj nedifinebla sento de malgajeco ekkaptis iliajn korojn, + kiam ili estis devigitaj disiri. + </p> + <p id="err19"> + Jam de kelka tempo Henriko fariĝis pensema, malparolema; li ŝajnis + ĉiam enprofundigita en ia revado, kelkafoje lia patro demandis lin + pri tio: + </p> + <p> + —Mia kara Henriko, kion vi do havas? Via karaktero tute ŝanĝiĝis, + ĉu vi estas malsana? Vi ordinare tiel komunikema, nun silentas tutajn + tagojn, kaj ofte okazas, ke oni estas devigita demandi vin kelkajn fojojn, + por ricevi respondon de vi. + </p> + <p> + —Ho! kara patro mia, mi ne ŝanĝiĝis, mi estas kiel + kutime, kaj mi ne estas malsana. + </p> + <p> + Sed la grafo ne estis blinda, kaj li pensis, ke kaŝata amo turmentas + la koron de Henriko. + </p> + <p> + —Vi bone farus edziĝante, mia filo, la vivo ne estas gaja por + junulo en tiu granda kastelo kun via maljuna patro. Mi pensas, ke via + kuzino Ludovikino Arnheim tre konvenas por vi. + </p> + <p> + —Ne parolu pri edziĝo, mia patro, mi petegas vin, mi ne volas + edziĝi, cetere mi ne amas mian kuzinon. + </p> + <p> + —Sed, mia filo,—diris la grafo,—eble vi amas alian fraŭlinon, + tion konfesu al mi, kaj, se ŝi plaĉas al mi, mi tuj konsentos + pri via edziĝo. + </p> + <p> + —Mi amas nenian fraŭlinon,—respondis Henriko,—mi + tion ĵuras al vi. + </p> + <p> + Kaj, tion dirante, li kredis esti sincera; sed li eraris. + </p> + <p> + Jam de kelkaj tagoj li sentis en si ion neesprimeblan, li sentis, ke en + lia koro io ŝanĝiĝis; li ordinare tiel gaja fariĝis + malgaja. + </p> + <p> + Lasinte sian patron, li eliris el la kastelo kaj iris promeni en la + arbaron; li alvenis al la kaskado, apud kies rando li sidiĝis + pripensante. Post kelkaj minutoj brueto de senpezaj paŝoj sur la + folioj mortintaj aŭdiĝis. Henriko rekonis la paŝojn de + Edith. Subite en lia brusto, pli rapide batas lia koro, la paroloj de lia + patro revenas en lian memoron. Li komprenas la kaŭzon de sia ŝanĝiĝo, + li amas + <!-- 088 --> Edith’on! Li ne pensas, ke ŝi ne estas nobela, ke + ŝi estas la filino de ĉefgardisto; lia koro ne rezonas, li amas + Edith’on! Kaj ĝis nun li ne pensis pri tio. Jen do la kaŭzo + de la ĝojo, kiun li sentis vidante ŝin! Li tuj leviĝis kaj + aliris renkonten al ŝi, li premis ŝiajn manojn dirante: + </p> + <p> + —Edith! kara mia kiom mi estas feliĉa vidi vin! + </p> + <p> + Tion dirante liaj okuloj brilis, kaj lia vizaĝo montris ĝojegan + esprimon. + </p> + <p> + —Kiel mi ankaŭ, sinjoro Henriko,—diris Edith ruĝiĝante, + ĉar ŝi estis ekvidinta la pasian rigardon de la junulo. + </p> + <p> + —Mi amas vin, Edith! + </p> + <p> + —Ho, ne tion diru, sinjoro Henriko! Kion dirus via patro. Vi scias, + ke vi ne povas edziĝi je mi, kaj vi ne volas malhonorigi min kaj mian + bonan patron. Ni restu amikoj kiel antaŭe, kaj eble vi renkontos iun + nobelan fraŭlinon, je kiu vi povos edziĝi kaj esti feliĉa. + </p> + <p> + —Ho! Silentiĝu Edith! silentiĝu, mi petegas vin, vi disŝiras + mian koron, mi tion ĵuras al vi tie ĉi, je la nomo de mia kara + patrino mortinta, mi edziĝos nur je vi, aŭ mi mortos pro ĉagreno. + </p> + <p> + —Ne tion ĵuru! amiko mia, ne tion ĵuru! Vi tre scias, ke + neniam via patro konsentos pri tia edziĝo; certe vi ne forgesis, ke + lia familio, kiel ankaŭ li mem, forpelis vian onklon Rupert’on, + tial ke li edziĝis je fraŭlino nenobela, kaj ke ili neniam volis + senkulpigi kaj pardoni tion, kion ili nomas misaliancon. + </p> + <p> + Henriko ploris, ĉar li estis certa, ke lia patro neniam konsentos pri + tiu edziĝo. + </p> + <p> + Subite brua ekridego aŭdiĝis, kaj Frederiko montriĝis al + liaj miregitaj okuloj: + </p> + <p> + —Nu! miaj geamikoj, ne ĝenu vin! la arbaro estas oportuna por + kaŝataj karesoj!... ne ĝenu vin!... Sed vi ne havas malbonan + guston, Henriko! ŝi estas bela la fraŭlino! + </p> + <p> + Kaj tion dirante, li foriris ridegante. + </p> + <p> + Neesprimebla sento de timo trairis la cerbon de Henriko. Li + <!-- 089 --> havis ankoraŭ en la oreloj tiun demonan ridegon. Li + timis ne por si mem, sed por sia amegata Edith, ĉar li ne dubis, ke + lia frato, kies rigardon avidan al Edith li rimarkis, estis kapabla + plenumi krimon. + </p> + <p> + —Sinjoro Henriko,—diris la junulino,—pli bone estus, se + vi forgesus min. Pensu pri via patro, kiu malbenus vin. + </p> + <p> + Ŝi leviĝis kaj forkuris. Ŝia koro ankaŭ suferis, sed + ŝi ne volis tion konfesi, ĉar la amo eniris ŝian animon. + </p> + <p> + —Ho! mi petegas vin Edith, ne lasu min! ne lasu min! + </p> + <p> + Sed jam ŝi estis malaperinta. + </p> + <p> + Ŝajnis al Henriko, ke lia koro ŝiriĝas, granda pezo premis + lian bruston, sur kiun konvulsie kuntiriĝis liaj manoj. + </p> + <p> + —Kiom mi estas malfeliĉa!—li ekkriis,—prefere estus + morti, ol tiel kruele suferi! + </p> + <p> + Maldolĉaj larmoj fluis sur liajn vangojn. + </p> + <p> + —Nu! la kolombino do forflugis? Ĉu mi timigis ŝin? + </p> + <p> + Ĝi estis ankoraŭ la voĉo de Frederiko. Tiuj mokemaj paroloj + rekonsciigis lin; li leviĝis, kaj, nenion respondinte al sia frato, + li aliris la kastelon. + </p> + <p> + Li faris la eblon por kaŝi al sia patro la mortigan ĉagrenon, + kiu konsumis lin, sed li ne povis trompi sian patron, kiu des pli malgajiĝis, + ke li tute nesciis la kaŭzon de tia stato. + </p> + <p> + Ĉiutage Henriko aliris al la kaskado, esperante, ke li trovos Edith’on, + sed ŝi ne venis; tamen li venis sidiĝi en la loko, kie lia plej + amata estis sidiĝinta, por enspiri la aeron, kiun ŝi estis + enspirinta, por revivi pense la feliĉajn tagojn pasigitajn... Tie li + restis tutajn horojn. + </p> + <p> + Ĉiutage ankaŭ Frederiko spionis lin de malproksime, pli kaj pli + li pensis, ke estas tre facile malaperigi sian fraton sen la scio de iu. + Tiam li fariĝus la sola heredonto de sia patro, kiu post nelonge + mortus pro la perdo de sia plej amata filo. Tiel li fariĝus la sola + mastro. + </p> + <!-- 090 --> + <p> + Do, iun tagon, kiam lia frato estis kiel kutime sidanta apud la faŭko + de la kavaĵo, Frederiko pasis malantaŭ li, tiel senbrue, ke + Henriko enprofundigita en sia revado ne aŭdis lin. Tiam subite, + obeante siajn krimajn intencojn, li enpuŝis sian fraton en la kavaĵon, + kaj tio okazis tiel rapide, ke Henriko ne havis la tempon ekkrii, kaj tuj + malaperis en la abismon. + </p> + <p> + Sed Frederiko ektremis, ĉar li aŭdis akran ekkrion.... Kiu do + faris ĝin?... Sed post kelkaj momentoj li trankviliĝis pensante: + «Kion do mi timus? Nenia homa estaĵo vidis min, kaj sendube tiu + akrasona ekkrio estis tiu de ia garolo forfluganta. Cetere neniam la + profundaĵo redonas sian kaptaĵon!» + </p> + <p> + Kviete li realiris la kastelon; lia vizaĝo ne montris ian signon de + konsciencriproĉo. Lia bruta animo ne estis kapabla havi tiaspecajn + sentojn. + </p> + <p> + Jam de longe la horo de l’ vespermanĝo estis pasinta, kaj + Henriko ne estis reveninta al la kastelo. Grafo Altmejer estis tre + maltrankvila kaj ne volis manĝi. «Kial do Henriko ne estas tie + ĉi, li pensis, li, kiu estas ĉiam tre akurata, kiu ĉiam + sciigas, kiam li forestos. Kio do povis okazi?» Dolora antaŭsento + sufokis lin. Sed Frederiko ne ŝajnis tion ekvidi, li manĝis kiel + kutime kaj trinkis ĝis ebriiĝo. + </p> + <p> + —Ĉu vi vidis vian fraton hodiaŭ Frederiko? + </p> + <p> + —Ne mi ne vidis lin, sed li ne estas perdita, li retrovos la vojon + al la kastelo. Eble li amindumas iun paŝtistinon, kaj li forgesis la + horon. Cetere mi ne estas komisiita gardi lin! + </p> + <p> + Tamen la voĉo de Frederiko ne estis sincera, kaj la grafo sentis, ke + pli kaj pli grandiĝas la antaŭsento pri krimo. Li fikse rigardis + sian filon, sed nenion diris. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p id="err20"> + Grafo Altmejer supreniris en sian ĉambron, kaj rifuzinte la servojn + de sia servisto, li ŝlosis la pordon. Tiam li falis sur apogseĝon + kaj profunde pripensis. Li estis konvinkita, ke Frederiko mortigis + <!-- 091 --> sian fraton, sed li ne havis ian pruvon. Mil konfuzaj ideoj + kunmiksiĝis en lia cerbo. Subite ŝajnis al li, ke oni frapetas + al pordo; tiu brueto devenis de malantaŭ granda portreto de unu el la + prapatroj de familio Altmejer, kiu estas fiksita sur la muro. Li pensis, + ke muso gratas inter la muro kaj la kadro, sed preskaŭ tuj li aŭdis + bruon de risorto, kiu malstreĉiĝas, kaj samtempe mallaŭtan + voĉon, kiu diras: + </p> + <p> + —Ne maltrankviliĝu, mia patro. Ĝi estas via filo Henriko + viva. + </p> + <p> + Tiam, kiel pordo, la kadro turniĝis, kaj Henriko aperis al sia + mirigita patro; li havis la montran fingron antaŭ la buŝo por + peti, ke lia patro ne ekkriu, kaj referminte la sekretan pordon, li ĵetiĝis + en la brakojn de sia patro, kiu ploris pro ĝojo. + </p> + <p> + —Nu! mia kara filo,—diris la grafo,—kio do okazis al vi? + Kial vi ne revenis por vespermanĝi? Kaj kial vi venas, kaŝante + vin, per sekreta koridoro, kiun mi ne konas? + </p> + <p> + —Mia patro,—respondis Henriko,—simpla akcidento okazis + al mi: mi estis ekdorminta apud la salto de la Diablo, kaj moviĝante, + mi falis en ĝin. + </p> + <p> + —Sed, kiamaniere vi povis reveni tien ĉi, kara infano? tiu + mortiga kaskado neniam redonas tion, kion ĝi englutas, kaj kial vi ne + revenis al la kastelo per la ordinara vojo, anstataŭ uzi vojon kaŝitan? + </p> + <p> + —Nu! mia patro, aŭskultu min, vi scias, ke mi legis niajn arĥivojn + de la komenco ĝis la fino. Mi faris en ili strangajn eltrovojn + precipe pri la kaskado, tial mi eksciis, ke tiu kaskado, aŭ prefere + ĝia kaverno, komunikiĝas kun via kastelo per subtera galerio, + kiu finiĝas en kelo, sub la nord-orienta turo. En tiu kelo komenciĝas + ŝtuparo, kiu alkondukas al ĉiu etaĝo, kaj ĉe ĉiu + etaĝo estas koridoro, kiu trairas la dikegajn murojn, kaj en tiuj + muroj estas malfermaĵetoj, tra kiuj oni povas vidi kaj aŭdi + tion, kio okazas en ĉiu ĉambro. Estis tute neeble, ke mi revenus + per alia vojo, ĉar mi + <!-- 092 --> ne havis ŝtupareton por eliri el la kaverno tra ĝia + faŭko. Jen do kiel tio okazis: kiel mi jam diris al vi, mi estis + ekdorminta apud la faŭko de la kaskado; kiam mi falis en ĝin, mi + nenion timis. Ĉar mi sciis, ke mi ne pereos en ĝi. Reveninte al + la supro de la akvo, mi direktis min al la rando de la kaverno, kie estas + speco de natura trotuaro, kiu kondukas sub la kaskado, inter ĝi kaj + la flanko de la kaverno. Tie troviĝas malfermaĵo, faŭko de + subtera galerio, kiu kondukas al vasta ĉambro ronda, kiun niaj + prapatroj uzis por kunvenigi konspirantojn; tiuj ĉi alvenis en ĝin + per moveblaj ŝtuparetoj tra la malfermaĵo de la kaverno kaj same + eliris. En tiu ĉambro estas la sekreta pordo de la koridoro, kiu + alkondukas al la kelo sub la turo. Mi antaŭe ĉion tion esploris + sufiĉe, por koni ĉiujn detalojn, cetere mi metis ĉe kelkaj + lokoj lanternojn por uzi ilin ĉiufoje, kiam mi bezonis ilin, kaj se + kamparanoj certigas, ke ili vidis lumon ĉe la kaskado, ili ne eraras, + ĉar mi ofte esploris la kavaĵon lumigante ĝin per lanterno. + Tiel mi konis ĝian danĝeran flankon, la faŭkon en kiun + bruege malaperas la akvoj. Mi ne pensis, ke iam mi bezonos koni ĉiujn + tiujn detalojn, por savi mian vivon, ĉar tiu, kiu falus en la + profundaĵon, ne konante ilin, estus nepre englutita en la teruran + abismon, ĉar estas neeble eliri el ĝi per la supera parto, krom + per movebla ŝtupareto, tial ke ĝi havas la formon de funelo + renversita. + </p> + <p> + Dum tiu rakonto, profunde pripensis grafo Altmejer. Subite li diris:—Ĉu + vi vidis vian fraton dum la tago? + </p> + <p> + —Jes mia patro, mi ekvidis lin. + </p> + <p> + —Estas strange! Li diris al mi, ke li ne vidis vin.... Vi trompas + min Henriko, vi ne falis en la kaskadon okaze, oni faligis vin, kaj mi + timas, ke mi konas la krimulon. Ĝi estas via frato!.... + </p> + <p> + —Ne! mia patro, mi ĵu... + </p> + <p> + —Ne mensogu, mia filo, sed konduku min tra la sekreta koridoro al la + ĉambro de Frederiko. + </p> + <p> + Henriko turnis la kadron, kaj preninte lampon, li kondukis sian + <!-- 093 --> patron al la malfermaĵeto, tra kiu oni povas aŭdi + kaj vidi en la ĉambron. + </p> + <p> + La vizaĝo de grafo Altmejer terure ŝanĝiĝis, li avide + rigardis, kaj li aŭdis la voĉon de Frederiko, kiu ebria dancis + en sia ĉambro ripetante: + </p> + <p> + —Mi puŝis cin en la kavaĵon, ci estas mortinta Henriko! Ci + ne revenos plu! Ah! Ah! Ah!—kaj li ridegis.—Nun mi estas la + sola heredonto de la maljunulo, kiu ne longe vivos! Ah! Ah! Ah! Kaj Edith, + cia blondulino estos mia amantino! Ah! Ah! Ah! + </p> + <p> + Henriko ankaŭ ĉion aŭdis kaj li ekfrosttremis. + </p> + <p> + —Ni forkuru! Henriko, ni forkuru!—diris la grafo. + </p> + <p> + Faletante ili reiris al la ĉambro. + </p> + <p> + —Ho! la abomena krimulo! kaj tiu sovaĝa besto estas el mia + sango! Ho! mi punos vin Frederiko! Kiu mortigis, tiu estos mortigita, mi + tion ĵuras je la nomo de Dio!... Sed, mia filo, kion aludis via + malbenita frato parolante pri Edith, via blondulino. + </p> + <p> + —Mia patro kompatu min, mi havas ion por konfesi al vi, sed mi ne + kuraĝas tion fari. + </p> + <p> + —Parolu, mia filo, mi aŭskultas vin. + </p> + <p> + —Nu! mia patro, mi amas Edith’on, kaj mi volus edziĝi je + ŝi... + </p> + <p> + —Silentiĝu, kruela infano, vi do ankaŭ volas mian morton, + neniam mi konsentos pri misalianco, neniam! Ĉu vi forgesis vian + onklon Rupert’on?... + </p> + <p> + Tiam per la koridoro Henriko aliris sian ĉambron, sed li tiel + suferis, ke li ne povis ekdormi. La grafo ankaŭ ne povis fermi la + okulojn, tro da dolorigaj ideoj trairis lian cerbon!... + </p> + <h3> + IV + </h3> + <p> + —Nu! mia patro, ĉu mia frato revenis? demandis Frederiko al sia + patro kun malbona rigardo. + </p> + <p> + —Ne, eble vi scias ke li ne revenos,—respondis la grafo. + </p> + <!-- 094 --> + <p id="err21"> + —Mi ne komprenas, kion vi volas diri,—respondis Frederiko + balbutante. + </p> + <p> + Sed ĝuste en tiu momento alvenis servisto, kiu diris al la grafo, ke + lia ĉefgardisto havas ion por diri al li konfidencie, kaj ke tre urĝas. + </p> + <p> + La grafo aliris sian ĉambron, kien post nelonge alvenis la ĉefgardisto. + Li kunportis en la mano kesteton el ŝtalo, kiun li demetis sur la + tablon kaj leteron sigelitan per vakso, kiun li prezentis al la grafo; sur + ĝia koverto estis skribite: «Por doni al Grafo Altmejer, kiam + Edith estos dudek-unujara». + </p> + <p> + La grafo sidigis Hans’on Delmer’on, kaj malfermis la koverton. + Dum li legis tiun leteron, lia vizaĝo grade montris grandan emocion + kaj samtempe grandan ĝojon; kaj li mallaŭte diris: + </p> + <p> + —Mia kara Henriko estos do feliĉa! + </p> + <p> + Jen tio, kion li legis: + </p> + <blockquote> + <p style="padding-left:2em;"> + «Mia kara kuzo, + </p> + <p> + «Oni kutimas pardoni la mortintojn, kiam vi ricevos tiun ĉi + leteron mi estos mortinta, mi do pensas, ke vi pardonos min. Mi komisiis + ĝin al Hans Delmer, kies honestecon kaj fidelecon mi konas, li + donos ĝin al vi, kiam la momento difinita estos alveninta. Mi ne + rememorigos al vi mian edziĝon, mian misaliancon, kiel vi diris, + kaj la kruelan manieron, laŭ kiu vi agis kontraŭ mia edzino + kaj mi. La malfeliĉo persekutis min, mia amegata edzino mortis + naskante filinon mian karan Edith’on. Ne povante zorgi pri ŝi, + mi komisiis ŝin al la edzino de Hans Delmer, kiu, kiel ankaŭ + ŝia edzo, ĵuris al mi ke ili konservos tiun sekreton, kaj + diros, ke Edith estas ilia filino. Estis tiom pli facile tion kredigi al + vi, ke vi forestis dum kelkaj monatoj. + </p> + <p> + Mi donis al Hans la tutan monon, kiun mi posedis por la elspezoj + okazigotaj de mia filino. Li ne volis akcepti, sed mi devigis lin. Post + lasta kiso al Edith kaj kora manpremo al la geedzoj, mi foriris. + <!-- 095 --> Mi enŝipiĝis kaj aliris Amerikon. Tie, mi + esperis riĉiĝi, sed la ĉagreno estis profunde atakinta + mian farton, kaj iom post iom mi sentis, ke miaj fortoj lasas min. Mi + estus volinta doni lastan kison al mia kara filino, antaŭ ol morti. + Sed ho ve! tio estas neebla, mi sentas, ke la morto proksimiĝas. Mi + adresas de Ameriko tiun leteron en koverto por Hans Delmer. Kompatu + Edith’on! pardonu min! Adiaŭ! + </p> + <p style="margin-left:15%;margin-bottom:0em;"> + Via Kuzo. + </p> + <p style="margin-left:15%;padding-left:2em;margin-top:0em;"> + Grafo <span class="sc">Rupert</span>’.» + </p> + </blockquote> + <p> + —Ĉio estas forgesita! Ĉio estas pardonita!—ekkriis + grafo Altmejer. Ni rapidu por iri serĉi nian filinon Hans! ĉar + ŝi estas nia filino al ni ambaŭ! + </p> + <p> + Kaj ili ne kuris sed flugis al la loĝejo de la ĉefgardisto. Kiam + ili estis proksime de ĝi, ili aŭdis akrasonajn ekkriojn, kaj ili + rekonis la voĉon de Edith! + </p> + <p> + —Vi do volas mortigi min, kiel vi mortigis vian fraton! mi vidis + vin, mortiganto! + </p> + <p> + Ili samtempe puŝis la pordon, kaj tiam ekvidis Frederikon, kiu + premante la brakojn de Edith provis renversi ŝin, kiu kuraĝe + defendis sin. Lia vizaĝo montris brutan kaj kruelan esprimon. + </p> + <p> + Aŭdinte la bruon de la pordo Frederiko turnis sin, ekvidante la + grafon kaj Hans’on kaj la teruran esprimon de liaj vizaĝoj, li + sentis, ke liaj lastaj momentoj alvenis. Sed antaŭ ol morti li volis + mortigi iun. Li elprenis pistolon el sia zono kaj direktis ĝin al la + brusto de Hans; sed la grafo deklinigis la armilon; la kuglo atingis la + plafonon. Li diris al Frederiko: + </p> + <p> + —Vi ne estas plu mia filo, mi malbenas vin, se mi ne timus malhonori + mian familion, mi liverus vin al la ekzekutisto. Vi mortigis vian fraton, + vi provis mortigi Hans’on. Mi kondamnas vin al morto. Mi donas al vi + kvin minutojn por rekomendi vian malbelan animon al Dio. + </p> + <p id="err22"> + Ĝuste en tiu ĉi momento Henriko eniris la ĉambron pala kiel + <!-- 096 --> mortinto, li estis aŭdinta tra la muro la + interparoladon de sia patro kun Hans. Li povos edziĝi je Edith! Li do + aliris la loĝejon de la ĉefgardisto. Ĉe la pordo li aŭdis + la juĝon de sia patro; malgraŭ ĉio, li volis peti, ke lia + patro pardonu... + </p> + <p> + Sed Frederiko, ekvidante sian fraton, kiun li kredis mortinta, pensis, ke + li vidas lian fantomon kiu venas riproĉi lin pri lia krimo, li subite + freneziĝis, kaj altirinte ponardon el ĝia ingo li enigis ĝin + en sian koron kaj falis mortinta. + </p> + <p> + Edith ĵetis sin en la brakojn de Hans. Ĉiuj restis silentaj dum + kelkaj minutoj, fine la voĉo de la grafo aŭdiĝis: + </p> + <p> + —Dank’ al Dio, li diris, mi ne estis devigita mortigi mian + infanon. Vi Hans ĵetos la korpon de tiu krimulo en la salton de la + Diablo. Nur tiu loko konvenas por ĝi. Vi tion faros, kiam noktiĝos. + Nun ni ĉiuj iru al la kastelo; Edith prenu mian brakon, mi subtenos + vin; Hans venu kun ni, vi loĝos en mia kastelo, ĉar mi detruos + tiun malbenitan loĝejon. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Mi ne pensas, ke estas necese rakonti detale la finiĝon de tiu dramo: + la feliĉo anstataŭis la doloron. Hans neniam volis konservi la + ormonerojn, kiuj estis donitaj al li, kaj ili estis disdonitaj al la malriĉuloj. + </p> + <p> + Hans loĝis en la kastelo kaj ne lasis sian filinon, kiel li nomis + Edith’on; li ne estas plu ĉefgardisto, li estas nun la amiko de + grafo Altmejer, kaj ĉiam la amegata patro de Edith. + </p> + <p> + Post tri monatoj okazis la edzofestoj de Henriko kun Edith. Ĉiuj + estis feliĉaj en la kastelo; kaj kiam la juna grafino naskis sian + unuan filon, la grafo diris al ŝi ridetante: + </p> + <p> + —Nu! mia karega filino, ĉu mi ne estis dirinta al vi, ke mi + estos la baptopatro de via unua filo? + </p> + <p class="respondecolinio"> + D<sup>o</sup> P. Gambier. + </p> + <!-- 097 --> + <div class="rubriko" id="mencio6"> + <p class="premio"> + SESA MENCIO + </p> + <h2> + NEKREDEBLAJ AVENTUROJ<br /> DE<br /> SINJORO RADAMANTO + </h2> + </div> + <p> + Tute juna, mi jam ŝategis ĉion, kio estis, eĉ proksimume, + ronda; ringego barela min ravis, kaj mi staris ekstaze antaŭ rado. + </p> + <p> + Per tio vi komprenas, ke, eĉ ne vidinte bicikledon, mi devis ŝategi + tiun mirindan ilon, kiun mi estus elpensinta, se iu ne estus tion jam + farinta, ve! + </p> + <p> + Kiam, infaneto, mi povis marŝi, alvenis al mi tute stranga aventuro, + kiu pli malfrue estas al mi rakontita de miaj gepatroj. + </p> + <p> + Mia patro, kiu havis vivan imagon, eble ĝin iom trograndigis. (Mi + diras tion, por ke vi ne kredu min mensogulo.) + </p> + <p> + Iam do, vaganta komercisto trairis mian vilaĝon, kaj kun nia patrino + mi iris lin vidi. Tre kontenta vidi la veturilon, mi ĝin alproksimiĝis, + plena je respektema timo, por atente observi la radojn. Ĉarmita de la + vido de l’ komercaĵoj kaj de l’ parolado kun najbarinoj, + mia patrino tute forgesis mian ĉeestadon. Uzante mian liberecon, mi + karesis la objekton de mia adorado kaj ĉirkaŭprenis radion, + ĝin kisante. Fininte siajn akirojn, mia patrino ekiris hejmen, kaj + tiam nur rimarkis mian foreston. Vane ŝi alvokis min, kaj kredante, + ke mi estas hejme, ŝi revenis ĝis nia domo. Ne trovante min, + ŝi fariĝis malkvieta, iris ĝis la rivero, plorante kaj + kriante; ŝiaj najbarinoj alvenis ŝin konsoli, kaj unu el ili + rakontis, + <!-- 098 --> ke ŝi vidis min apud la veturilo, kiun mi ŝajnis + admiri. + </p> + <p> + —Eble,—ŝi aldonis,—li sekvis la komerciston. + </p> + <p> + —Eble,—aldonis alia, tiu malbenita homo estas ŝtelisto de + infanoj kaj forportis vian fileton. + </p> + <p> + Mia patro, kiu ĵus tiam revenis de sia laboro, eksciante mian + malaperon, decidis, ke li tuj serĉos min kaj retrovos la homon. + </p> + <p> + Jen kio estis okazinta al mi. + </p> + <p> + Dum mi religie kisis la radion, la veturilo ekantaŭeniris; tuj mi + forte ĉirkaŭprenis la radion kaj turniĝis samtempe kun + ĝi. + </p> + <p> + La homo, kiu marŝis ĉe la alia flanko de la veturilo, ne vidis + min, kaj mi tiel ĝojis pri mia feliĉo, ke mi ne diris eĉ + unu vorton. + </p> + <p> + Post longa irado, la veturilo haltis antaŭ la pordo de izolita + gastejo, loĝata de sola virino. + </p> + <p> + Mia kondukisto eniris por trinki, sin apogis sur la bordon de malfermita + fenestro kaj ĉirkaŭrigardis ĉiuflanken en la strato. + Vidinte nenion, li senbrue alproksimiĝis la virinon, kiu rekomencis + labori, klinante la kapon al sia kudraĵo. La homo saltis sur ŝin, + prenis en siaj manoj la kolon de la malfeliĉulino kaj provis ŝin + mortigi. La virino baraktis, sed estis tuj subfalonta, kiam mi elĵetis + teruran krion. La mortigisto lasis la virinon kaj forkuris. En la sama + momento mia patro alvenis; esplorinte la veturilon, li min trovis; mi + estis sveninta, sed tamen ne forlasis la radion. + </p> + <p> + Li min portis en la domon, kie li trovis la virinon ŝajne mortintan. + Li nin ambaŭ flegis, kaj baldaŭ rimarkis plezure, ke ni estas + vivaj. + </p> + <p> + La juna virino estis baldaŭ tute sana, sed min kaptis grava febro, + kiu min devigis resti en mia ĉambro tutan monaton. + </p> + <p> + La mortigisto estis baldaŭ retrovita kaj ĵetita en malliberejon. + </p> + <p> + Tiamaniere, dank’ al mia amo por la radoj, mi povis, tute juna, savi + virinon. + </p> + <p> + Tiu amo pli kaj pli kreskadis, kaj, sepjarulo, mi elpensis triradan + veturileton, kiun mi movis per miaj manoj, sidiĝinte en ĝi. Pli + <!-- 099 --> poste mi rimarkis, ke mia eltrovo estas jam uzata de la + senkruruloj. + </p> + <p> + Iam, mi puŝis mian veturilon en strato treege dekliva kaj malrekta; + en vojturniĝo mia ilo subite haltis kontraŭ mureto; sed mi daŭrigis + mian iron super la muro kaj falis en kuvegon plenan je malpuraĵoj, + kiuj dolĉigis mian falon; tamen mi ne povas certigi, ke tiu bano + ŝajnis al mi agrabla. Tiuj malfeliĉoj kaj aliaj malpli gravaj ne + povis min korekti, kaj kun granda senpacienco mi atendis taŭgan aĝon + por aĉeti unu el tiuj mirindaj duradaj iloj, tiam nove eltrovitaj, + kiujn mi kelkfoje vidis flugantajn rapide laŭlonge de la stratoj. + </p> + <p> + Tiu tiel dezirita tempo alvenis, mi aĉetis belegan bicikledon kaj + decidis, ke mi vojaĝos en nekonatajn landojn. + </p> + <p> + Mi elektis Afrikon, kaj iris ŝipe Alĝeron; la ŝipirado + estis por mi terura, sed, tuj kiam mi metis piedon sur la Afrikan teron, + mi forgesis ĉiujn malagrablaĵojn, saltis sur mian bicikledon kaj + min direktis al dezerto. La dezerto! Kiel min interesus la tiel konataj + urboj de Alĝerio, eĉ la oazoj en kiuj ĉiam troviĝas Eŭropanoj? + Mi volis vidi Saharon, kaj, tute sola antaŭ la sabla vastaĵo, + senti la ĝuadojn de vera esploristo. + </p> + <p> + Miaj pneŭmatikoj kondutis mirinde. Mia bicikledo estis tiel malpeza, + ke la irado apenaŭ lasis postsignon sur la sablo, kaj mi flugis, mi + flugis kiel vera demono, malŝatante la Simun’on. + </p> + <p> + Mi marŝis de kelkaj tagoj kaj la provizoj kunprenitaj malmultiĝis; + antaŭ ol pli profunden iri en la dezerto, mi decidis akiri novajn manĝaĵojn. + Proksime mi ekvidis, blankajn sub la suno, tendojn de araba vilaĝo. + «Bone, mi pensis, nenia vivulo videbla!» Efektive, pro la + varmegeco, ĉiuj loĝantoj sin kaŝis en siaj tendoj kaj + dormis. + </p> + <p> + Per mia sonora korneto, mi faris teruran bruon; mi mem kriegis kiel + frenezulo, sed nenia movo respondis mian alvokon. + </p> + <p> + Vidante riĉan tendon, mi eniris senbrue, kaj aŭdis brueton post + kurteno, kiun mi iom levetis. + </p> + <!-- 100 --> + <p> + Kelkaj virinoj, kuŝantaj sur luksaj tapetoj ripozis; min ekvidante, + ili ekkriis per voĉo akra; mi provis klarigi la motivon de mia + maltimema eniro, sed ne havis la tempon fini mian klarigon; mi ricevis + fortan baton sur la kranion kaj falis senspira. + </p> + <p> + Kiam mia sveno finiĝis, mi estis en ĉambro tute malluma, mi + provis tuŝi per la mano mian dolorantan kapon sed ne povis, estante + fortike ligita. + </p> + <p> + Mi sentadis ion silkecan, kiu glitis inter miaj manoj kaj promenis sur mia + korpo, mia vizaĝo; ĝi estis musoj, kiuj trotis sur mi, serĉante + manĝaĵojn. Tio donis subite al mi fruktodonan ideon. + </p> + <p> + Mi malfacile sukcesis eltiri el mia poŝo peceton da lardo, kiu restis + al mi, kaj per ĝi mi frotis la ŝnurojn, kiuj min ligis, kaj + poste mi restis senmova. Baldaŭ la musoj, unue forpelitaj per mia + movado, revenis kaj, sentinte allogantan odoron, komencis mordeti kaj disŝiri + la ŝmiritajn ŝnurojn tiamaniere ke, post kelke da tempo, mi + sukcesis min liberigi. + </p> + <p> + Estis nokte, mi eliris singardeme kaj sukcesis retrovi mian bicikledon; + nevidite de iu, mi forlasis tiun malbenitan lokon per rapida forkuro. La + suno baldaŭ leviĝis kaj la varmeco fariĝis malagrablega, + sed tio min malpli ĉagrenis ol la manko de manĝaĵoj, la + malpleneco de mia stomako. Kiamaniere mi povos revivigi miajn fortojn por + daŭrigi mian vojaĝon? + </p> + <p> + Mi pripensis malgaje, kiam terura blekado aŭdiĝis, mi rigardis + malantaŭen kaj vidis grandegan leonon, kiu, saltegante, min sekvis. + Vane mi akcelis mian kuradon, la leono pli kaj pli proksimiĝis; + granda ŝvito malsekigis mian tutan korpon; miaj kruroj rigidiĝis + pro teruro, mi estis tuj falonta, kiam nova penso redonis al mi iom da + espero. Mi havis revolveron, eble mi povos vundi mian persekutanton aŭ + nur lin timigi. Mi min returnis, kaj eĉ ne celante, mi pafis sur la + leonon, kaj tuj daŭrigis mian forkuradon, sed aŭdis raŭkan + blekadon kaj strangan bruon, kvazaŭ haŭto estus ŝirata. + </p> + <p> + Post kelkaj minutoj, nenion plu aŭdante, mi haltis kaj rigardis + <!-- 101 --> malantaŭen: malproksime mia leono, klinita sur la + sablo, ne moviĝis, tamen mi aŭdis strangan plendon, ne tre laŭtan + pro la malproksimeco. + </p> + <p> + Mi revenis malrapide, kaj baldaŭ nekredebla vidaĵo min mirigis. + Mia kuglo estis trafinta la frunton de l’ leono, kaj glitinte longe + la vertebraro, estis disiginta la haŭton, kaj tiu ĉi, falante + sur ambaŭ flankojn de la korpo kaj kvazaŭ volvite ĉirkaŭ + la kruroj de la besto, malhelpis ĉian movadon. Malfeliĉa leono! + ne povante moviĝi, li malrapide rostiĝis per la suna varmeco kaj + elĵetis terurajn blekadojn. + </p> + <p> + Mi kompatis lian sorton, kaj per dua kuglo, mi finis lian suferon, kaj sub + la ombro de ŝtonego mi atendis la plenan kuiriĝon de mia ĉasaĵo. + Poste mi povis ripari miajn fortojn per larĝa tranĉaĵo de + rostita leono, kaj kunportis grandan pecon de viando kuirita por miaj + estontaj bezonoj, lasante la restaĵojn por la ŝakaloj. + </p> + <p> + Mi ne povus rakonti ĉiujn miajn aventurojn en la dezerto, sed unu el + ili estas tiel grava pri bicikledirado, ke mi ne povas ĝin ne diri. + </p> + <p> + Mia rapida forflugo malplenigis miajn pneŭmatikojn, kaj mi volis ilin + plenblovi per mia pumpilo, sed ho ve! mi estis ĝin perdinta! Kiu + grava malfeliĉo! Kiamaniere mi povos de nun daŭrigi mian vojaĝon? + </p> + <p> + Mi falis sur la sablon, plorante, sed mi sentis sur mia vizaĝo + agrablan freŝan aerfluon, mi rigardis apud mi, ho mirindaĵo! el + malgranda truo flugetis sableroj elpuŝitaj verŝajne de senkolora + gaso; tuj genia ideo eniris mian spiriton; vidinte kreskaĵon ŝajnantan + junko, mi tranĉis peceton kaj faris tubon, kies unu ekstremaĵon + mi enirigis en mian pneŭmatikon, alian en la truon. + </p> + <p> + Ĝojego! ĝojego! rapide mia volvaĵo pleniĝis sed + samtempe mia bicikledo fariĝis malpeza kaj ŝajnis forflugonta en + aeron; mi devis ĝin ligi ĉe mia zono, por ke mi povu daŭrigi + la enblovadon. + </p> + <p> + Fininte, mi saltis sur mian selon, sed mia salto nin ambaŭ portis + <!-- 102 --> je dek-kvinmetra alteco kaj tre malrapide ni malaltiĝis; + eĉ, renkontinte folion de granda palmarbo, mia bicikledo haltis sur + ĝi, kiel farus muŝo, kaj la folio eĉ ne moviĝis. Mi + devis multe peni por reveni teren. + </p> + <p> + Kiel vi povas imagi, mia rapideco fariĝis grandega kaj senpene mi + trakuris multajn kilometrojn. Sed mia stomako ree malpleniĝis kaj + devigis min fine halti por serĉi nutraĵon; sed vane mi esploris + la ĉirkaŭaĵon, mi nenion trovis. «Kiu dormas, tiu manĝas», + oni diras en mia lando. Mi do estis tuj dormonta, kiam mi ekvidis birdojn + flugantajn super mia kapo. Nova ideo eniris mian cerbon. En mia poŝo + mi trovis longan ŝnureton, je kies ekstremaĵo mi fiksis + kurbigitan pinglon. Mi sukcesis kapti kelkajn insektojn, kiuj estis bonaj + allogaĵoj. Mi ĵetis malproksime tiun hoketon, konservante en mia + mano la alian ekstremaĵon de la ŝnureto, al kiu mi fiksis + peceton da ligno por ĝin teni. + </p> + <p> + Mi kuŝiĝis kaj ekdormis, atendante ĉasaĵon. Mi sonĝis + kvazaŭ mi ĝuus bonegan manĝadon, sidiĝante ĉe la + tablo de riĉa Arabo, kaj mi lin gratulis pro la delikata peco de + ŝafaĵo de mi manĝata, kiam forta tirado min vekis. Mi tuj + pensis, ke mia sonĝo fariĝas realaĵo. + </p> + <p> + Mi ekrigardis mian kaptaĵon, kiam, ho strangaĵo! mi vidis, ke mi + kaptis ion tute ne atenditan, tio estis grandega struto! Ho! Ho! mi + ekkriis, sed mia voĉo timigis la birdon, kiu rapide forkuris, ĉar + pro la surprizo, mi estis forlasinta mian ŝnureton. + </p> + <p> + Perdi samtempe mian kaptaĵon kaj mian ŝnuron! Ho, neeble! Mi tuj + saltis sur mian bicikledon kaj persekutis la struton, kiu, forkurante, + glutadis mian ŝnuron, ŝajne kun granda plezuro. Sed okazis + stranga fenomeno. La digestado de tiuj bestoj estas tiel rapida, ke jam + ĉe la alia ekstremaĵo de la struto, peco de ŝnuro ekvidiĝis + kaj iom post iom plilongiĝis. Subite la struto haltis, malhelpite de + la tenilo, kiun ĝi ne povis engluti. + </p> + <p> + Mia sagaceco, kiun vi jam tre certe rimarkis, igis min tuj uzi + <!-- 103 --> tian okazon. Mi ekprenis la ekstremaĵon de la ŝnuro, + ĝin fiksis ĉe la gvidilo de mia maŝino, kaj per krioj tiel + diversaj kiel multaj, mi ekscitis mian kondukiston. + </p> + <p> + Vi devas konfesi, ke, eĉ konsiderante la strangecon de miaj + aventuroj, ne estas ordinare esti biciklede trenita de struto. Tiu nova + movmaniero, tiel nova kiel stranga, mirinde sukcesis: la birdo, ekscitita + de miaj krioj, forkuris rapidege, kaj mi senĝene ripozis, eĉ ne + farante movon. + </p> + <p> + Sed sento de profesia fiereco ŝanĝis mian vidmanieron. Estas + malinde, mi pensis, ke mi, S<sup>ro</sup> Radamanto, akceptu helpon + fremdan, kaj tiel insultu miajn krurojn. Mi do movis la pedalojn kaj + alproksimiĝinte, mi detranĉis la ŝnuron ĉe la postaĵo + de la birdo, lasante nur la pecon entenatan en la korpo, kaj donante la + liberecon al la struto, kiu rapide malaperis. + </p> + <p> + Mi revojiris, sed mi pli kaj pli malsatis, kiam mi vidis proksime la + struton; tre certe mi estis ronde kurinta kaj reveninta en la lokon de mi + forlasitan antaŭ kelkaj momentoj. La struto ripozis sur la sablo, sed + min vidinte, ĝi forkuris, lasante blankan objekton, kiun oni ne povis + rekoni pro la malproksimeco; sed alveninte apud ĝi mi vidis ovon, + kiun la struto estis ellasinta, antaŭ ol foriri. + </p> + <p> + Rapide mi faris truon por trinki la internaĵon, sed tio estis tiel + sengusta, ke mi unue ŝanceliĝis, sed, pripensinte, mi verŝis + internen iom da pulvo, kiu restis al mi, miksis ĉion kaj kuirigis per + la suna varmo. Tio faris bonegan ovaĵon, kiu redonis al mi novajn + fortojn. + </p> + <p> + Mi do daŭrigis mian vojaĝon, sed subite ambaŭ pneŭmatikoj + eksplodis, boritaj de la pecoj de la ovo, kiujn mi senprudente estis + lasinta sur la sablo; mi do fortiris la volvaĵojn por riparo, kiam, + ho terurego! mi vidis du serpentojn rapide alvenantajn al mi; mi saltis + sur mian bicikledon, sed la teruraj bestoj atingis miajn radojn kaj ĉirkaŭvolviĝis + kiel veraj pneŭmatikoj tre flekseblaj kaj dolĉaj. + </p> + <!-- 104 --> + <p> + Post longa irado, mi laciĝis kaj serĉis lokon por ripozi, mi + baldaŭ ekvidis ĉe la horizonto arbareton, al kiu mi min + direktis. Sed subite granda leono saltegis el kaŝita kaverno kaj min + persekutis. La timego donis al mi novajn fortojn kaj kun miriga rapideco + mi provis alveni ĝis la arbareto. Miaj pneŭ-serpentoj, + ekscititaj de la rapideco (ĉu mi diris, ke ili estis + sonorilserpentoj) ekmovis siajn sonorilojn (kiuj estas fiksitaj, kiel + ĉiuj scias, ĉirkaŭ ilia kolo) kaj siblis tiel terure, ke la + leono haltis subite kaj forkuris rapide. + </p> + <p> + Sed tia ekscitado malbonege impresis miajn rampulojn; ili videble malmoliĝis; + feliĉe mi ĵus atingis la arbaron, mi haltis kaj ekvidis, ke la + serpentoj mortis. Malfeliĉaj bestoj! mi verŝis larmon pro ilia + malgaja sorto kaj tuj ekpensis, ke morgaŭ estos malfacile pli antaŭeniri. + </p> + <p> + Sed mi ne ofte malkuraĝiĝas kaj estas sufiĉe sagaca (tion + vi tre certe jam scias); mi baldaŭ pensis, ke, eĉ post sia + morto, miaj serpentoj povos esti al mi utilaj kelkmaniere. Mi ilin senhaŭtigis, + ne difektante la haŭton; dank’ al seka ligno, kiun mi trovis, + mi ekbruligis grandan fajron por forpeli nokte la bestojn, kaj kuirigis la + rampulojn, kiuj donis al mi bonegan rostaĵon. Mi kungluis la ekstremaĵojn, + kiuj tuj ŝajnis al mi tiel flekseblaj kaj fortikaj kiel la pneŭmatikoj + de la firmo<a href="#piednoto9" class="pnlokilo">[9]</a>.... + </p> + <p> + Plie mi estis forpreninta la du ĉirkaŭkolojn de sonoriloj, kiuj + fariĝis du avertiloj tiel strangaj kiel sonoraj. + </p> + <p> + Poste mi supreniris altan arbon kaj tuj ekdormis. Mi sonĝis, ke mi daŭrigas + mian vojon sur belega maŝino, kies radoj estas testudoskvamoj, la + gvidilo estas fortika bovkapo kun larĝaj kornoj; la selo estas + kameldorso, la saketo, sarigpoŝo kaj la lanterno, pokalo plena de + lumvermetoj. + </p> + <p> + Morgaŭan tagon, tute ripozinte, mi daŭrigis mian iradon, + <!-- 105 --> esperante tamen, ke mi baldaŭ alvenos en regionon ne + tiel unuforman. Mia deziro baldaŭ plenumiĝis, ĉar mi + atingis arbaron, kiu ŝajnis al mi grandega. Tuj enirinte mi trovis + kelkajn bananfruktojn kaj kokosnuksojn, kiujn mi plezure manĝis. Mi + pensis, ke ne estos al mi facile trairi virgan arbon «en kiu la mano + de homo neniam metis la piedon», kiel diras unu el miaj amikoj. Mi + trovis valeton, kiu donis al mi facilan vojon, kaj mi ĝin sekvis dum + multaj tagoj, manĝante fruktojn, kelkfoje birdojn de mi pafitajn, kaj + ankaŭ leporojn, kiujn mi povis kure atingi. Nenio rakontinda okazis; + mi renkontis kelkajn bestojn, kiujn mi povis eviti kaj precipe simiojn, + kiuj ŝajnis al mi tre afablaj sed iom senĝenaj. + </p> + <p> + En la valeto fluis malgranda rivero, kiu iom post iom pligrandiĝis, + kaj mi baldaŭ alvenis apud granda riverego, kiu devigis min ŝanĝi + mian direkton. Mi do esploris la ĉirkaŭaĵon kaj kun granda + teruro ekvidis, ke mi estas meze de gento de sovaĝuloj, kiuj feliĉe + ne vidis min, ĉar mi alvenis dum la nokto. + </p> + <p> + Kun granda singardemo mi daŭrigis mian serĉadon, kaj vi pripensu + mian teruron, kiam mi trovis sur la bordo de la riverego multe da homaj + ostoj! Mi estis meze de hommanĝantoj! Kiamaniere mi povos forkuri + nevidite? Mi serĉis, sed vane, ŝipeton, en kiu nokte mi povus + senbrue forlasi tiun danĝeran lokon, sed nenion mi trovis. + </p> + <p> + Mia bicikledo estis bone kaŝita kaj mi trovis grandan arbon, kiu + estis por mi bona rifuĝejo. Mi manĝis nur kokosnuksojn, en kiuj + mi faris truon por elpreni la internaĵon. Mi komencis malesperi, + kiam, unufoje, nukso malplenigita falis en la akvon kaj kompreneble + flosis. + </p> + <p> + «Eŭreka!» mi kriis greklingve (ĝi estas cetere la + sola greka vorto, kiun mi konas). + </p> + <p> + Dum la sekvantaj tagoj mi kolektis multajn malplenajn nuksojn, kies truon + mi ŝtopis; per lianoj mi ilin kunligis kaj faris flosaĵon tre taŭgan. + Sed kiamaniere ĝin gvidi? Tio min ne multe embarasis. + <!-- 106 --> Mi kolektis kelkajn homajn skapolojn, per kiuj mi faris + helicon; mia bicikledo forte starigita meze de mia flosaĵo donis al + mi bonegan motoron, kaj kolektinte multe da nuksoj por mia nutrado, mi + nokte foriris. + </p> + <p> + Dum kelkaj tagoj mi tiel iris, min demandante, kiu estas ĉi tiu + riverego. Pro la diverseco de la vojoj de mi sekvitaj, mi tute nesciis la + ĝeneralan direkton de mia longa vojaĝo. Ĉu mi estis irinta + orienten kaj ĉu tiu rivero estas Nilo? Aŭ ĉu, suden vojaĝinte, + mi atingis Nigeron aŭ Senegalon? Neklarigebla enigmo! + </p> + <p> + Post kelkaj tagoj, ho mirindaĵo! mi ekvidis vaporŝipeton, kiu + venis laŭ kontraŭa direkto, kaj al kiu mi faris signojn. La + ŝipo sin direktis al mi kaj iu sinjoro, kiu ŝajnis esti la + ŝipestro, parolis al mi angle. Mi konas nur malmulte tiun lingvon kaj + ne komprenis; tion vidante li uzis intersekve aliajn lingvojn, danan, + germanan, rusan; sed mi nur konas kelkajn vortojn de tiuj lingvoj kaj + parolas nur france; sed bedaŭrinde la homo ne konis la francan + lingvon. Li ankaŭ uzis lingvon de mi tute ne konatan, sed kiu ŝajnis + al mi tre bela, tre dolĉa, tre bonsonora, kiel estas la hispana kaj + la itala, sed ĉiam vane. + </p> + <p> + Oni min enirigis en la ŝipon, kaj malfacile, per vortoj ĉerpitaj + en multaj lingvoj, ni komencis nin interkompreni: la estro estis Dano, sed + ĉiuj liaj kunvojaĝantoj estis angloj, ili vojaĝis tra la + mondo de kelke da monatoj. + </p> + <p> + —Ni estas nun,—ili diris,—sur la riverego Kongo kaj en + la lando nomita Belga Kongo. + </p> + <p> + Mi miris, ke mi faris vojaĝon tiel longan tra Afriko. + </p> + <p> + Mi demandis, kiamaniere ili povis vojaĝi en tiom da diversaj landoj, + ne konante tre certe la lingvojn de ĉiuj nacioj vizitataj. Ili + respondis, ke ili parolas novan lingvon elpensitan de rusa kuracisto, kaj + nomitan Esperanto. Tiu lingvo mirinde facila rapide propagandiĝis kaj + estas nun konata ĉiulande; tio multe faciligas la vojaĝojn. + </p> + <!-- 107 --> + <p> + Tute mirigita kaj iom nekredema, mi tamen petis francan lernolibron kaj + post kelkaj tagoj mi povis detale rakonti al ili ĉiujn miajn + aventurojn. Ŝajnas al mi, ke oni ne multe kredis min kaj ke ili + pensis, ke la varmega suno iom malordigis mian cerbon. + </p> + <p> + Dank’ al la nekredebla facileco de Esperanto, mi tre rapide fariĝis + sufiĉe lerta por skribe rakonti miajn aventurojn kaj decidis, ke mi + faros novajn vojaĝojn en ĉiuj landoj de l’ mondo; unue mi + iros Ruslandon, kie mi volas vidi kaj respekte saluti la gloran elpensiton + de Esperanto, doktoron Zamenhof. + </p> + <p class="respondecolinio"> + E. Deligny. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto9"> + [9] Loko luebla dek frankojn; malaltega kosto! + </p> + </div> + <!-- 108 --> + <!-- 109 --> + <div class="rubriko" id="mencio7"> + <p class="premio"> + SEPA MENCIO + </p> + <h2> + LA ONKLINO EL AMERIKO + </h2> + <p> + Ŝerco en unu akto. + </p> + </div> + <p> + PERSONOJ: + </p> + <table summary="rolara listo"> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Plenvolo</span>, onklino de + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Polimo</span>, doktoro. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc" colspan="2"> + S<sup>ino</sup> Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Smitso</span>, kapitano. + </td> + <td class="bracket" rowspan="7"> + Amikoj de la gesinjoroj Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Smitso. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Hejno</span>, advokato. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Hejno. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Dalmo</span>, negocisto. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Dalmo. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Laŭdo</span>, ekskapitano. + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">Mario</span>, servistino de Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">Bil</span> (negro), servisto de S<sup>ino</sup> + Plenvolo. + </td> + </tr> + </table> + <p> + <i>Salono de Polimo. Longa tablo, dekstre kaj maldekstre seĝo, poste + sep seĝoj. La pordo ĉe la fundo estas malfermita. Letero kuŝas + ĉe la pordo dekstre.—Funde tableto en angulo.</i> + </p> + <h3> + SCENO UNUA + </h3> + <p class="roloj"> + MARIO <i>sola</i>; <i>poste</i> GES<sup>oj</sup> SMITSO. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>, <i>aranĝante festan tablon</i>.—Kara + ĉielo, kian malagrablan vivon havas simpla servistino! Labori, + labori, kaj refoje labori de la frua mateno ĝis noktiĝo; kaj se + ŝi kuraĝas ripozi momenton, ŝi + <!-- 110 --> povas altiri sur sin la plej grandajn riproĉojn de la + mastrino. Se la gemastroj estus nur riĉaj, ili povus dungi pluan + servistinon, mi havus tiam kelkfoje ripozon kaj liberan tempon por eliri + kun mia korporalo. Ho, estas tiel agrable promeni kun li. Se li nur baldaŭ + fariĝus serĝento por edziĝi kun mi kaj por liberigi min de + tiu ĉi domo. (<i>Ŝi volas eliri dekstre kaj ekvidas la leteron.</i>) + Kio estas tio? (<i>Prenante ĝin.</i>) Ho, letero; verŝajne la + doktoro perdis ĝin... de kiu ĝi estas? (<i>Malfaldante ĝin.</i>) + Ĉu do ne estas krimo legi ĝin!?... tiom pli ĉar mi ne + babilados pri la enhavo. (<i>Legante</i>). Ĉikago, la duan de + decembro 1900. Kara Nevo! Vi estos surprizita kiam vi ricevos leteron de + sinjorino, al vi tute nekonata. Mi tial komencas konigi min al vi. Sendube + vi rememoras vian karan patrinon, kiu mortis, kiam vi estis nur okjara + knabeto, kaj sendube vi ankaŭ memoras, ke ŝi parolis al vi pri + sia sola fratino, kiu iris al Ameriko kun la fama kuracisto Plenvolo, kies + edzino ŝi estis.—Nu kara nevo, mi estas tiu onklino, kiu + foriris de Eŭropo, kaj kiu preskaŭ neniam skribis, nek al via + patrino, nek al iu alia el la parencaro pro kaŭzo, kiun mi ne + klarigas nun al vi. Sufiĉu, ke vi scias, ke mi vivas ankoraŭ, + kaj ke mia edzo mortis ĉirkaŭe antaŭ unu jaro, lasante min + tute sola en la vasta Ameriko. Mi neniam amis tiun ĉi mondparton, + kara nevo, sed mia Fritso (tiel sin nomis mia edzo), ne volis reiri Eŭropon, + ĉar li povis pli facile riĉiĝi en la nova mondo ol en la + malnova. Ni vivis ĉiam feliĉe, kaj tre ordinare, tio estas, tre + ŝpareme, kaj mi intencas daŭrigi tiun viv-manieron. Tamen mi + kore deziras returni al Eŭropo por pasigi miajn lastajn jarojn ĉe + mia nevo, kiu portas la nomon de mia edzo. Ĉu vi povus konsenti al + tio? Mi tre ĝin dezirus, tiom pli, ĉar mi scias (pli malfrue mi + klarigas al vi kiamaniere) ke vi estas edziĝinta, kaj ke vi havas tre + amindan edzinon. (<i>La gesinjoroj Smitso estas enirontaj sed vidante + Marion, ili sin donas signojn silenti kaj aŭskulti. Ili restas en la + malfermita pordo.</i>) Ŝi do konsentos ankaŭ ricevi min kiel + kunloĝantinon, ne vere? Mi posedas ĉirkaŭe 100 000 + dolarojn, kiujn Fritso + <!-- 111 --> postlasis al mi, kaj kiuj post mia morto alfalos preskaŭ + ĉiuj al vi ambaŭ, se vi estos bonaj por mi. Mi estos tre + nepostulema, kaj kontentiĝos kun ordinara ĉambro por mi kaj + ĉambreto por mia servisto, kiun mi kunprenos. Tiu servisto estas + nigrulo. Mi amas lin, ĉar li servis min jam de jaroj fidele, tiel, ke + mi decidis ne eksigi lin de mia servado. Krom la nigrulo, mi havas verdan + papagon, kiu parolas, li povas diri: <i>La doktoro estas fripono</i>, kaj + <i>Fritso trinkas bieron</i>. Fine mi posedas belan katinon, kiun kontentiĝos + malgranda loko en via domo. <span id="err23">Se via domo estas tro + malgranda por vi kaj mi kun mia nigrulo, papago kaj katino, bonvolu tiam + lui alian pli grandan domon, mi plene redonos al vi ĉiujn viajn + elspezojn neordinarajn.</span> Ne kredu, kara... + </p> + <h3> + SCENO DUA + </h3> + <p class="roloj"> + MARIO, S<sup>o</sup> <i>kaj</i> S<sup>ino</sup> SMITSO; S<sup>ino</sup> + POLIMO <i>en la postscenejo</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ekstersalone, dekstre</i>.—Mario! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ĉielo! Sinjorino vokas min. (<i>Ŝi + rapide remetas la leteron apud la pordo. La gesinjoroj Smitso foriras, + fermante senbrue la pordon post si.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>vokante pli laŭte + ol antaŭe</i>.—Mario! Mario! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Mi jam alvenas sinjorino! (<i>Ŝi + volas eliri dekstre. Oni laŭte frapas al la pordo je la fundo.</i>) + Ho, oni frapas! (<i>Ŝi malfermas la pordon je la fundo kaj la + gesinjoroj Smitso eniras.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Bonan vesperon + Mario! ĉu la doktoro estas hejme? + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ne sinjoro, li eliris antaŭ unu + horo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ĉu sinjorino + ankaŭ eliris? + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ne sinjorino, ŝi estas hejme, + mi... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>vokante ankoraŭ + pli laŭte</i>.—Mario! Mario! Venu do! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Jes, sinjorino, mi jam venas! + </p> + <!-- 112 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Iru nur, ni atendos + momenton; diru, ke ni deziras fari tre malgrandan viziton. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Jes, gesinjoroj, mi tuj ĝin + diros. (<i>Ŝi eliras dekstre.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Nu, kion vi diras pri + tiu letero? + </p> + <p id="err24"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho, sinjorino Polimo + jam de longe montris ĝin al mi, sed poste alvenis ankoraŭ tri + aliaj leteroj en kiuj la maljuna onklino tre plendis pri ĉiuj specoj + da malfeliĉaĵoj. Unue mortis la katino, due la nigrulo malsaniĝis, + tiel ke la vojaĝo devis esti prokrastata, trie... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Eble ŝi perdis + sian monon... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne, ŝi ne plu + skribis pri la mono, sed la gesinjoroj Polimo tre timis, ke grava + malagrablaĵo okazis pri ĝi, tamen ili ne diris pli multe pri la + afero, nur ke ili tre bedaŭras, ke ili luis tiun ĉi grandan + domon, ĉar la doktoro timas, ke la vojaĝo de la onklino refoje + estos prokrastata. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Ĉiuj niaj amikoj + ekaŭdis pri la leteroj, kaj cetere? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho jes! kaj ni + interkonsentis fari hodiaŭ plezurigan ŝercon, en kiu vi kaj mi + ludos la ĉefrolojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Kaj nia vojaĝo al + Amsterdam? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Estis nur preteksto + por ne ĉeesti en tiu ĉi domo hodiaŭ vespere. La telegramo, + pri kiu mi parolis al vi, tute ne alvenis. Ni tamen nun venas por + senkulpigi nin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Sed mia kara, kiel do + vi ne pli frue parolis al mi pri via ŝerco, vi do malkonfidas min?—mi + do ne plu estas infano! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Mi havis mian tialon + por tio! Vi ja scias, ke vi tute ne povas teni sekreton... Nur ne + koleretu! Ni tuj rehejmiĝos kaj revestos nin por la ludotaj roloj; ni + revenos ĉi tien post kelkaj minutoj por surprizi la geedzojn Polimon; + mi kiel la onklino kaj vi kiel la nigrulo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Vi do ne postulas de + mi, ke mi pentros min tute nigre? + </p> + <!-- 113 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Nur la vizaĝon; + mi ĝin faros mem, kaj vi portos nigrajn gantojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Sed, mia karulino, tio + estas neebla, kie vi prenos la parolantan papagon? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne maltrankviliĝu, + mi diras, ĉio estas en ordo, vi vidas mem, sed silentu, iu venas! + </p> + <h3> + SCENO TRIA + </h3> + <p class="roloj"> + S<sup>o</sup> <i>kaj</i> S<sup>ino</sup> SMITSO, S<sup>ino</sup> POLIMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>enirante</i>.—Pardonu, + ke mi igis vin atendi tiel longe. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne estas kaŭzo + por tio, kara amikino, ni nur venas por gratuli vin, kaj por senkulpigi + nin pro nia malesto hodiaŭ vespere. Ni nepre devas iri Amsterdamon + pro gravaj aferoj, ni tre bedaŭras, sed ni ne estas kulpaj en tio. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Jes, la afero estas + grava, kaj ne... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Sed ni ne povas + forbabili nian tempon, ĉar la vagonaro foriras post duono da horo; ni + do devas rapidi. Nu, kara amiko, gratulu vian edzon por ni kaj amuziĝu + bone! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Dankon. Fritso ankaŭ + bedaŭros vian maleston, ĉar sen la kapitano, la festoj preskaŭ + ĉiam nebone sukcesas. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho! vi tamen amuziĝos! + Nu, kara amikino, ni devas foriri, adiaŭ! (<i>S<sup>o</sup> kaj S<sup>ino</sup> + Smitso foriras.</i>) + </p> + <h3> + SCENO KVARA + </h3> + <p class="roloj"> + S<sup>ino</sup> POLIMO, <i>poste</i> S<sup>o</sup> POLIMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jam la oka horo; + post kelkaj minutoj mi povas atendi la vizitantojn. Sed kie do estas + Fritso? (<i>Ŝi rigardas tra la fenestro</i>) jen, li alvenas! Nun + unue mi ekzamenu ĉu Mario bone aranĝis la tablon: Jen sidos la + gesinjoroj Hejno; jen sinjoro Laŭdo; jen la gesinjoroj Dalmo, kaj jen + ĉi Fritso kaj mi.... La tablo vidiĝas tre + <!-- 114 --> bone, la gastoj povos esti kontentaj! Se ili nur ne alvenus + tiel malfrue! (<i>S<sup>o</sup> Polimo eniras.</i>) Mi ĝojas Fritso, + ĉar vi alvenis; la gastoj estos tie ĉi baldaŭ... La + gesinjoroj Smitso ĵus alvenis por diri, ke ili ne povas partopreni en + nia malgranda festo; ili nepre devis tuj foriri al Amsterdamo, pro gravaj + aferoj. Mi devas gratuli vin por ili. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi bedaŭras ilian + maleston.... Jen refoje leteron de onklino, la leteristo donis ĝin al + mi, kiam mi eniris la pordon. + </p> + <p id="err25"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Rapide! Malfermu! Mi + estas scivola ĉu ia malfeliĉaĵo okazis, ĉar la lastaj + leteroj tute ne plaĉis min... Nu? kion ŝi skribis? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>legante</i>.—Kara, + genevoj! Mi sciigas vin, ke vi povas atendi min jam morgaŭ. Mi ĵus + alvenis en Rotterdamo. Mi havis terurajn malsanojn de maro, sed nun sentas + min sufiĉe bonete por vojaĝi. Bil kaj Koko sanas kiel eble plej + bone. Mankas al mi la tempo skribi pli multe, ĉar mi havas ankoraŭ + multon por fari. Ĝis morgaŭ! Kun mil kisoj, via onklino Lotjo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kiam ŝi + forsendis la leteron? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>serĉante</i>.—Ho! + ŝi tute ne skribis la daton... atendu, mi trovas ĝin sur la + kovrilo..... (<i>serĉante.</i>) Sed tio estas terura! la ŝtampaĵo + estas tiel malklara, ke mi ne povas legi ĝin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Eble ŝi venos + hodiaŭ!... Ĉu ŝi skribis nenion pri sia mono? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Nenion. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Se ŝi nur ne + estus nun venonta. Kara ĉielo, imagu al vi, ke ŝi alvenas, kiam + niaj gastoj estas... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho tio ne malhelpos. + Ŝi tiam povos tuj konatiĝi kun ili. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jes, sed mi + preferus, se ŝi venus, kiam ni solaj estos hejme. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mia kara, ne + maltrankviliĝu. (<i>Post momento.</i>) Ĉu vi ekaŭdis, ke la + najbaroj scias pri nia onklino? Mi jam ekaŭdis kelkajn aludojn pri + ŝi. + </p> + <!-- 115 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kelkajn aludojn? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Jes,... la najbaroj + moke parolas pri: <i>ora</i> onklino, pri <i>diamanta</i> onklino kaj + cetere; oni jam diris, ke ŝi tute <i>ne</i> alvenos. Ankaŭ oni + disrakontas, ke ŝi perdis sian monon, kaj ke ni estas devigataj + transloĝiĝi pro la alta luprezo de nia domo. Eĉ la buboj + sur la strato moke rigardis min, demandante unu al la alia: ĉu la <i>ora</i> + onklino jam alvenis. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed tio estas + terurega, Fritso. Imagu do al vi, ke ŝi <i>ne</i> estas riĉa, + tiam ni <i>vere</i> devos transloĝiĝi, ĉar... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>kolerete</i>.—Kion + do vi pensas pri ŝi...; mi rediras, ne maltrankviliĝu.... Se mi + nur scius, kiam ni povus atendi ŝin. (<i>Oni sonorigas laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ektimigite</i>.—Kara + Dio! Kiu estas tie!? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Eble jam kelkaj + gastoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho jes, mi tute ne + pensis pri ili. Nu, Mario do malfermas por vidi kiu sonorigis; ni estas + pretaj akcepti la vizitantojn... Se onklino nur ne alvenos hodiaŭ! (<i>Eniras + la gesinjoroj Hejno, kaj la gesinjoroj Dalmo.</i>) + </p> + <h3> + SCENO KVINA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, GES<sup>oj</sup> HEJNO, GES<sup>oj</sup> DALMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Bonan vesperon karaj + amikoj, koran gratulon! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Korajn gratulojn pri + la datreveno de la doktoro! (<i>Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Bonan vesperon! Mi + deziras al vi la sanon! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Karaj amikoj! mil + gratulojn! (<i>Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi dankas, amikoj! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Koran dankon al vi + ĉiuj! Sidiĝu, sidiĝu! (<i>Ĉiuj sidiĝas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—La gesinjoroj Smitso + ne povas veni, ili estis tie + <!-- 116 --> ĉi antaŭ momento dirante, ke ili tuj devas vojaĝi + Amsterdamon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ho kia bedaŭro! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Mi tre bedaŭras, + ni sentos lian foreston, ĉar la kapitano estas ĉiam tiel bona + amuzanto. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Tia li estas! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Mi jam antaŭe + ĝojis pro lia ĉeesto... sed: «unue la aferoj kaj poste la + amuzaĵoj», kiel diras la proverbo; ne vere? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Ĉu la ekskapitano + ankoraŭ ne venis? Ordinare li estas la unua ĉe la festoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Vi estas prava, + sinjoro, ordinare li estas la unua, sed li..... (<i>oni sonorigas</i>)..... + ho, jen li, sendube! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>rigardante timete la + malfermotan pordon, mallaŭte al Polimo</i>.—Se ĝi nur ne + estas la onklino! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Ne + timu! Nia onklino nun <i>ne</i> venos, cetere ŝi kompreneble venos + veturile, kaj ni ekaŭdos la bruadon de la radoj. (<i>Eniras Sinjoro + Laŭdo.</i>) + </p> + <h3> + SCENO SESA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, S<sup>o</sup> LAŬDO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ha! miaj karaj! (<i>Donante + la manon al la ĉeestantoj</i>)... Kiel vi ĉiuj fartas?... + Doktoro, mi gratulas vin kaj vian edzinon, kaj deziras al vi ankoraŭ + multajn feliĉajn jarojn, grandegan klientaron kaj... baldaŭ + malgrandan amindan doktoreton! ha! ha! ha! kiu ankoraŭ ĉiam + mankas en via hejmo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>ridante</i>.—Mi + dankas vin, maljuna amiko, mi dankas kore. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Mi dankas, kapitano, + sed koncernante la doktoreton, ni havas ankoraŭ sufiĉe da + tempo.... Sidiĝu, mi petas! + </p> + <p id="err26"> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ho jes, dankon, mi + jam vidas mian seĝon sur ĝia ordinara loko... (<i>Sidiĝante.</i>) + Sed kie do estas nia amiko Smitso kun lia edzino? Vi do ankaŭ atendas + ilin, ĉu ne? + </p> + <!-- 117 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jes, ni <i>atendis</i> + ilin, kapitano, sed ili ne povas veni ili devas vojaĝi al Amsterdamo + pro neatendita kaj tre grava afero, ni tial devas nun bedaŭri ilian + foreston. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Jes, tio estas + bedaŭrinda! (<i>al S<sup>ino</sup> Hejno</i>) Ĉu via patrino ne + povis veni kun vi, sinjorino Hejno? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ŝi preferis + resti hejme! Ŝi pretendis, ke ŝi havas tiom por fari—ho! + ŝi laboras ĉiam, almenaŭ tion ŝi kredas kaj opinias, + ke la mastrumo iras nebone, se ŝi ne zorgas pri ĉio.... Tiaj + estas la maljunulinoj!... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Tute same kiel mia + maljuna panjo! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Ŝi ankoraŭ + ĉiam estas sana, ĉu ne vere, kapitano? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Sana! Dank’ + al Dio, jes! Mi kelkfoje vere devas pensi, ke ŝi estas pli forta ol + mi mem. Ŝi legas tute sen okulvitro... metas ankoraŭ fadenon tra + la kudrilo, kvazaŭ ŝi estis nur dudek-jara, kaj tamen ŝi + jam estas okdek-kvin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Jam okdek-kvin!... + Mirinde! (<i>Malgranda silentado</i>). + </p> + <p> + (<i>S<sup>ino</sup> Polimo servas la gastojn.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>al Dalmo, mallaŭte</i>.—Ili + baldaŭ venos, ĉu ne? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Jes.... + silentu do! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Oni + ne aŭdos min; mi vere miras, kiel la kapitano ludos sian rolon, kaj + kiel li vidiĝos kiel nigrulo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Silentu + do! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ĉu vi aŭdis, + gesinjoroj, pri tiu terura mortigo? + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>.—Mortigo? + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Jes! Mi aŭdis antaŭ + horo ĉirkaŭe, ke maljuna sinjorino, vojaĝante per vagonaro + de Rotterdamo al nia urbo, estis mortigita mezvoje de mizerulo, kiu ŝtelis + de ŝi multege da mono, kiun ŝi portis kun si. (<i>Mire.</i>) + Ĉu vi tute ne ekaŭdis pri ĝi? + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>.—Ne. Kara ĉielo. Kia krimo. + Kia abomenaĵo! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ĉu ŝi vojaĝis + sola? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Mi ne scias pli, + ol mi rakontis... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Se la mortigito nur + ne estas... + </p> + <!-- 118 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Sensencaĵo! Eble + la tuta rakonto ne estas vera, oni ĉiam rakontas <i>tiom</i>! Kiel do + ĝi povus okazi! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Oni tamen diregas, + ke vere ĝi okazis! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, kara kapitano, ne + kredu ĝin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al S<sup>o</sup> Hejno, + mallaŭte</i>.—Kiel ili venas malfrue! Mi jam de longe atendis + ilin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Silentu + do! Vi perfidos la tutan ŝercaĵon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>, <i>al S<sup>o</sup> + Polimo</i>.—Ĉu vi antaŭ mallonge ekaŭdis ion pri via + onklino, doktoro? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho jes! ni atendas + ŝin eble jam morgaŭ. Mi ĵus ricevis ŝian lastan + leteron. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Kiel neatendite! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Jam morgaŭ? He! + </p> + <p> + <span class="sc">Ges<sup>oj</sup> Dalmo</span>, <i>kune</i>.—He! + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Domaĝe, ke via datreveno + ankaŭ ne estas morgaŭ, doktoro, ni tiam povus festi ĝin en + ĉeestado de via onklino. (<i>Oni sonorigas laŭtege.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ekterurite</i>.—Kara + Dio! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Eble kliento por + vi, doktoro. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi ne ĝin + esperas, kapitano, ni sidas tiel agrable kune, ke kliento, en tiu ĉi + horo... (<i>Oni aŭdas laŭtan bruadon en la koridoro, post + momento eniras Mario.</i>) + </p> + <h3> + SCENO SEPA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, MARIO. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Doktoro, ĵus alvenis maljuna + sinjorino, ŝi staras kun granda nigrulo en la koridoro, kaj demandas + ĉu vi estas hejme. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—(<i>Rigardas timete + la gastojn, kvazaŭ ŝi volus diri: foriru do ĉiuj. Jen nia + onklino, kiu alvenas; malgranda silento.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Nu, doktoro, kion mi diros al ŝi? + </p> + <!-- 119 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed kara Fritso, iru + do por akcepti ŝin... Vi do komprenas, ke ĝi estas nia onklino + kun la nigrulo. Ili do ne povas resti en la koridoro! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ĉu mi enirigos + ilin tien-ĉi? (<i>Li ĉirkaŭrigardas konfuze kelkan tempon, + sed vidante, ke la gastoj restas trankvile, li fine eliras, sekvata de + Mario.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kiel neatendite! Ni + atendis ŝin nur morgaŭ! (<i>Eniras maljuna sinjorino, en la mano + ŝi portas grandan kaĝon en kiu sidas papago. Ŝi estas + sekvata de nigrulo vestita per livreo; li portas du grandajn valizojn.</i>) + </p> + <h3> + SCENO OKA + </h3> + <p class="roloj" id="err27"> + GES<sup>oj</sup> POLINO, GES<sup>oj</sup> HEJNO, GES<sup>oj</sup> DALMO, S<sup>o</sup> + LAŬDO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, <i>la onklino</i>; BIL, <i>negro</i>. + </p> + <p id="err28"> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi nur timas kara nevo, ke mi + ĝenos viajn gastojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, kontraŭe, + kara onklino, ili estos tre feliĉaj konatiĝi kun vi. (<i>Montrante + sian edzinon.</i>) Jen mia edzino, kiu jam tiel longe atendis vin kun + malpacienco. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Aminda edzineto, mi kredas! Nu kara + nevino, mi tre ĝojas fine vidi vin (<i>kisas ŝin</i>), kaj kore + esperas, ke ni baldaŭ fariĝos bonaj amikinoj—sed ŝajnas, + ke vi estas iom nervema, estu do kvieta, kaj ne lasu vin ĝeni de mi! + (<i>La gastoj stariĝas ĉiuj.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, estu + la bone venintino en nia hejmo, mi esperas, ke ĝi plaĉas vin. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho, ĉio ŝajnas al mi bone + tie-ĉi! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Onklino, permesu, ke + mi konigu al vi niajn amikojn: Gesinjoroj Hejno! Sinjoro Hejno estas + advokato, kaj jam de longe nia amiko... Gesinjoroj Dalmo! Sinjoro Dalmo + konatiĝis kun ni antaŭ nelonge, li estas negocisto... Sinjoro Laŭdo, + ekskapitano, kiu vizitas nin preskaŭ ĉiutage. (<i>La onklino + faras malgrandan riverencon, la gastoj same ĝin faras.</i>) + </p> + <!-- 120 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ĉu vi volas sidiĝi + tie, onklino, apud mia edzino? Pardonu, onklino, ke mi ankoraŭ ne + senigis vin de via kaĝo, ĉu vi permesas, ke mi starigu ĝin + en la angulon de la ĉambro sur la tableton? Morgaŭ ni zorgos pri + pli bona loko. (<i>Li metas la kaĝon sur tableton en la fundo de la + sceno.</i>) Kia bela birdo! Kaj ĝi parolas, kiel vi skribis al ni! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ĝi diras nur kelkajn vortojn, + kiam ĝi tion deziras; mia edzo instruis ilin al ĝi; li tre amis + la beston. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kompreneble! (<i>La + nigrulo metas la valizojn en alia angulon kaj poste sin starigas post la + seĝo de sia mastrino.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed onklino, via + negro,... via servisto, mi volas diri... + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Li sin nomas Bil, kuzino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho jes, mi nun + memoras, ke vi nomis lin tiel en viaj leteroj. Ĉu mi montros al Bil + lian ĉambron? Li eble estas laca pro la vojaĝo, kaj Mario + povus... + </p> + <p id="err29"> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho ne, kara nevino, tute ne, unue + li estas tre forta, kaj due mi preferas (se almenaŭ vi konsentas), ke + li restu hodiaŭ vespere post mia seĝo, li tiel kutimas servi + min, kaj... mi pensas, ke viaj amikoj, kiuj sendube ankaŭ fariĝos + la miaj, bonvolos iom konatiĝi kun Bil. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ĉu vi mem ne + estas laca, onklino? Ĉu vi ankaŭ trinkos teon, aŭ ĉu + vi deziras, ke nia servistino aranĝu por vi... + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridetante</i>.—Mi do jam diris, + kara nevino, ne maltrankviliĝu pro mi; mi estas tre kontenta, ke mi + min trovas en tia bona kaj amika societo. Faru kvazaŭ mi loĝus + jam de longe ĉe vi. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj Bil? Onklino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho, li neniam prenas ion en mia + ĉeesto, li jam en Rotterdamo trinkis kaj manĝis.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al Hejno</i>.—Mi + vere admiras la kapitanon, li vidiĝas kiel vera negro. Kie do li + prenis tiun livreon? + </p> + <!-- 121 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Kaj + rigardu lian edzinon; ŝi estas vera Amerikanino. Mi ne rekonas ŝin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Estas + esperinde, sinjorino, ke tiu ĉi urbo plaĉos al vi. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi tute ne dubas pri tio, + sinjorino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ĉu jam estas + longe, de kiam vi forlasis Eŭropon? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes, jam tre longe, mi estis nur + dudek-jara, kiam mi iris Amerikon kun mia edzo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Via edzo estis + kuracisto, ĉu ne vere? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes sinjoro, kiel mia nevo.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Tamen li estis multe + pli instruita ol mi.... + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo de la scenejo</span>.—La + doktoro estas fripono. (<i>La gastoj laŭte ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jen la papago, he! + ĝi parolas klare... + </p> + <p id="err30"> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ĉu via birdo + ĉiam tiel bone parolas sinjorino? Mi estas surprizita; ion tian mi + neniam ekaŭdis. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Sed <i>kiun</i> + doktoron ĝi celis? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Eble ĝi celis nian + amikon! ha! ha! ha!... (<i>La gastoj ridegas laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>ŝerce</i>.—Via + papago jam volas malamikiĝi kun mi, kara onklino. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Lasu ĝin nur paroli! Ĝi + ne scias, kion ĝi diras. + </p> + <p> + <span class="sc">La voĉo el la angulo</span>.—Fritso trinkas + bieron! (<i>Ĉiuj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Ĉu li scias + paroli ankoraŭ pli multe, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ankoraŭ kelkajn frazojn; ju + pli oni parolas en ĉambro, des pli ĝi ankaŭ parolas; + kelkfoje tamen ĝi ne malfermas la buŝon dum tuta tago. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Mirinde! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi tre ĝojas, ke + vi alportis ĝin, onklino, ĝi vere povas amuzi la societon. + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <!-- 122 --> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>al Bil</i>.—Bil, metu tukon + super la kaĝo. + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m!<a href="#piednoto10" + class="pnlokilo">[10]</a> (<i>Bil malfermas valizon, elprenas tukon kaj + metas ĝin sur la kaĝon kaj refoje stariĝas post la onklino.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Sed + tio estas mirinda! Mi ne komprenas, kie ili prenis tiun parolantan + papagon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—La + papagon ili eble prunteprenis ie, sed kompreneble ĝi ne parolas... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Ni + ĉiuj ĝin aŭdis! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—La + voĉo estos de iu, kiu sin kaŝis post la pordo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + vi volas vendi vian papagon, sinjorino? Mi deziras posedi tian parolantan + birdon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi jam havas ĝin dudek jarojn + sinjoro, kaj intencas ĝin havi ĝis mia morto, almenaŭ se + miaj genevoj ne estos ĝenataj de ĝi. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kontraŭe. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, pri + kio vi pensas; ni vere jam amas la birdon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Koko estas tre dolĉa papago, + ĝi mordas neniam. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, ni baldaŭ + fariĝos bonaj amikoj, la birdo kaj mi. + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>flanken</i>.—Malbenita + besto! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ĉu vi bone metis la tukon Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al Hejno</i>.—La + kapitano estas vere aktoro, rigardu, kiel grave li rigardas nin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Jes, + sed lia edzino superas lin! Mi neniam povis kredi, ke ŝi tiel bone taŭgis + por la teatro. + </p> + <!-- 123 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + via servisto nur parolas angle, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes, nur angle. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Se vi konsentas, + sinjorino, mi instruos al li nian lingvon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridetante</i>.—Mi dankas vin, + sinjoro. Bil lernos ja nian lingvon baldaŭ sen instruisto; li jam + bone ĝin komprenas, ĉar en Ĉikago, mi parolis kun mia edzo + nur nian gepatran lingvon. Ĉu ne vere Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes, ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al S<sup>o</sup> + Hejno</i>.—Strange, ke ŝi ne parolas pri sia <i>mono</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Atendu + nur. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Ĉu vi havis belan + marvojaĝon, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Tre malbelan. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Onklino skribis al + ni pri tiu vojaĝo; la vetero estis sufiĉe beleta, sed ŝi + terure suferis pri la marmalsanoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Kaj oni diras, ke + tio estas tre malagrabla malsano. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Malagrabla, jes; sed + feliĉe ne danĝera. + </p> + <p> + <span class="sc">La voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Malbenita + birdo! atendu nur, mi baldaŭ igos vin senti, ke mi estas tia. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>al Bil</i>.—Bil, portu kokon + ekster la ĉambro. + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m. (<i>Li ĝin faras + kaj revenas, reprenante sian lokon.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho kara onklino, + ĝi tute ne ĝenas nin! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Sed ĝi ĝenas min; ĝi + fariĝas tro brua, kaj tion mi ne amas. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Diru + fojon, sinjorino, ĉu oni ankaŭ ludas komedietojn en Ameriko? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho jes, sinjoro! + </p> + <!-- 124 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + la negroj ankaŭ kunludas? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>kun surprizo</i>.—Ho jes! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Ĉiuj negroj en + Ameriko estas nigraj ĉu ne? En nia lando troviĝas nigruloj, kiuj + tamen <i>ne</i> estas negroj. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ne respondas</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—En nia lando eĉ + troviĝas nigruloj, kiuj estas kapitanoj, ĉu ne vere sinjoro Laŭdo? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ho sendube! (<i>al + Onklino.</i>) Ĉu estas jam longe, de kiam vi perdis vian edzon, + sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ne sinjoro, mia edzo mortis antaŭ + kelkaj monatoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Mi iam ekaŭdis, ke + la vidvinoj en Ameriko tre baldaŭ reedziniĝas. (<i>Onklino ne + respondas, S<sup>o</sup> Polimo rigardas S<sup>on</sup> Hejno kolerete.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Eble tio dependas de + la riĉeco de la vidvinoj, kiel ankaŭ en nia lando. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Nu, mi estas fraŭlo + <i>maljuna</i>, sed fraŭlo kun <i>juna</i> koro, kaj, se mi ekkonus + bonan vidvinon, kiu akceptus mian manon, mi vere.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Vi tiam ekprenus ŝin! + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Volontege! Sed nur kondiĉe, + ke ŝi posedus 100 000 dolarojn! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>montrante la onklinon</i>.—Mi + supozas, ke onklino posedas ilin. Vi estus bela paro! (<i>Oni eksonorigas + du fojojn tre laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>rigardas ekterurite la gastojn, sed ne + respondas. Poste al Bil.</i>—Diru Bil, tiu ĉi domo ŝajnas + al mi frenezulejo! + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>, <i>ekstere, ĉe la pordo</i>.—Doktoro! + alvenis refoje maljuna sinjorino kun negro, ili estas en la koridoro, kaj + la sinjorino diris, ke ŝi estas via onklino el Ameriko! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Kara Dio! Jen la vera + onklino! + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>, <i>konsterne rigardas al la pordo, la + unue veninta onklino + <!-- 125 --> ellasas krion kaj eksvenas. Bil ĉirkaŭrigardas + kolere. Subite eniras dua sinjorino strange kaj ridinde vestita, kaj + portante malplenan kaĝon. Ŝin sekvas negro, same vestita + strange, sed per livreo multkolora, li portas du grandajn antikvajn + pluvombrelojn kaj grandan kofron, li terure rulas siajn okulojn.</i> + </p> + <h3> + SCENO NAŬA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, GES<sup>oj</sup> SMITSO. + </p> + <p> + <span class="sc">Dua Onklino</span>, <i>enirante kun multe da bruado</i>.—Kie + do estas mia kara nevo? Kial li ne iras al mi renkonten por ĉirkaŭbraki + min? Ho mi estas konvinkita, ke li alprenos min en sian hejmon, kvankam + oni forŝtelis mian tutan monon... (<i>Subite ŝi ekvidas la unue + venintan negron kaj lian mastrinon, ŝi ellasas laŭtan krion, + ankaŭ eksvenas kaj ekfalas en la brakojn de la due veninta nigrulo. + Brua movado inter la gastoj, kiuj ĉiuj stariĝas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kio do okazas? + Ĉu mi sonĝas? Ĉu ĉiuj homoj fariĝis frenezaj?.. + Fritso! helpu do nian onklinon, ŝi perdis la konscion. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>iras al la unue veninta + onklino kiu iom post iom rekonsciiĝas, la alia onklino same rekonsciiĝas + kaj ĉirkaŭrigardas terurite. La gastoj silente forŝteliĝas + el la ĉambro, unu post la alia.</i> + </p> + <h3> + SCENO DEKA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, BIL, GES<sup>oj</sup> + SMITSO + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>al la dua onklino</i>.—Kion + signifas tio, sinjorino? Kiu vi estas? Kion vi deziras? + </p> + <p> + <span class="sc">Dua Onklino</span>, <span class="sc">S<sup>ino</sup> + Smitso</span>, <i>preskaŭ plorante</i>.—Pardonu min, kara + amikino. Estas mi, via fidela Karolino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj tiu negro? + </p> + <!-- 126 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>, <i>la due veninta negro</i>.—Mil + pardonojn, sinjorino Polimo, mi estas Smitso. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Sed kion do vi volas? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ni volis nur ŝerci, + ho ve!... Ni volis nur ludi malgrandan komedieton, sed tute ne pensis, ke + via onklino jam alvenis. Ni nur volis surprizi vin, kiel via onklino el + Ameriko. (<i>Al la vera onklino.</i>) Estimata sinjorino! Ni ne intencis + ofendi vin.... Ho! mi mortos pro honto... kompatu nin!... pardonu nin! ho + pardonu nin! (<i>Ŝi ploras.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>, <i>al onklino</i>.—Mi + volas fari ĉion, kion vi postulos de mi, estimata sinjorino, mi eĉ + volas mortpafi min, se tio povas kontentigi vin... mi... mi... ho ve!.. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>bonkore</i>.—Mi <i>nun</i> + komprenas ĉion, miaj amikoj, kaj mi pardonas vin ĉiujn fundkore; + bonvolu diri la samon al la aliaj, mi petas; ĉar mi tre bedaŭrus, + se miaj genevoj malamikiĝus kun bonaj homoj pro mi, kaj nun iru + kviete hejmen. (<i>La geedzoj Smitso honte foriras.</i>) + </p> + <h3> + SCENO LASTA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, BIL + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>—Ho kara onklino, kion + vi do devas pensi pri ni! Mi nun... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Aŭskultu, kara + onklino! Al ĉiuj, kiuj hodiaŭ vespere tiel ofendis vin, mi + malpermesos por ĉiam la eniron en mian domon. Mi ne rigardos ilin plu + kiel miajn amikojn, ĉar mi neeble povus forgesi kaj pardoni la + abomenan ŝercon, kiun ili faris. Mi tuj skribos al ĉiuj. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridete interrompante lin</i>.—Vi + skribos, ke mi pardonas ilin, kaj ke mi ne deziras, ke la reciproka + amikeco, kiu jam tiel longe ekzistas inter vi, estus rompita pro mi.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj vi restos ĉe + ni, ĉu ne vere, kara onklino? + </p> + <!-- 127 --> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Nu, mi pensas, ke mi faros plej + bone restante, ĉar via domo plaĉas al mi! Ĉu vi ne same + opinias tion Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>kisante onklinon</i>.—Kara + onklino, mi dankas vin, vi estas vere tro bona por ni! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, vi estas + anĝelo! + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la koridoro</span>.—La doktoro estas + fripono! + </p> + <p class="respondecolinio"> + H. J. Bulthuis. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto10"> + [10] Jes sinjorino. + </p> + </div> + <!-- 128 --> + <!-- 129 --> + <div class="rubriko" id="mencio8"> + <p class="premio"> + OKA MENCIO + </p> + <h2> + LA SINOFERO + </h2> + </div> + <h3> + I + </h3> + <p> + Karlo estis dekjara kiam lia patro, la fama esperanta poeto Kantamant, + adoptis kiel filinon malgrandan knabineton, Johaninon, sesjaran filinon de + sia plej kara amiko, kiu estis ĵus mortinta, lasinte ŝin en plej + kruela malriĉeco. + </p> + <p> + La knabineto estis ĉarma, kun dolĉa vizaĝo, grandaj bluaj + okuloj, blondaj haroj, kaj afabla iom malgaja mieno, kiun malofte lumigis + rapida rideto. Neniam havinte gefratojn, ĉiam vivinte apud patro + premata de malriĉeco kaj malsano, ŝi neniam konis la ĝojojn + de sia aĝo, kaj ŝia farto estis ŝanceliĝanta; ŝi + estis malgranda, timema, kortuŝanta en siaj funebraj vestoj. De l’ + unua tago, Karlo, granda kaj forta, sin faris ŝia protektanto. + </p> + <p> + La du infanoj ludadis kiel gefratoj. Je l’ unua fojo, Johanino konis + la plezurojn de l’ aliaj infanoj; ŝi ne estis plu sola, en la + mizera patra domo; ŝi havis afablan kunludanton, kiu konigis de + ŝi la plej belajn kaj riĉajn ludilojn, kiujn li estis ricevinta + de sia patro. Kaj baldaŭ ŝia malgajeco vaporiĝis, ŝia + vizaĝo roze koloriĝis, kaj ŝia rido ekbruis sonora en la + vasta domo. + </p> + <p> + Sed, siaflanke, Johanino estis por Karlo la amikino, kiu igis la ludojn + pli interesaj, la domon pli ŝatinda. Kaj por Kantamant, ŝi estis + la filineto, kies mankon apud sia filo li tiel ofte bedaŭris. Tiel + afabla, dolĉa por ĉiuj, tiom amata de l’ servistoj, kiom + de l’ majstro kaj de Karlo, ŝi fariĝis la hejma feino, per + kiu ĉiu estis pli feliĉa, + <!-- 130 --> ĉio pli brila, kvazaŭ se la aera estaĵo, + sendita de l’ dioj, estis alportinta, en la vastan domon, la premion + de l’ boneco de Kantamant por la kara orfino. + </p> + <p> + Kaj li, la granda poeto, dediĉis al ŝi siajn plej belajn + poemojn, tiujn, kie li kantis la infanecon, kaj kiujn ĉiu parkere + scias en Esperantujo. + </p> + <p> + Post du jaroj, kiam Johanino, okjara, forlasis siajn funebrajn vestojn, + neniu estus rekoninta la malfortan filineton, kiun ĉiu plendis, + vidante ŝin sekvantan, maldikan kaj plorantan, la enterigiron de + ŝia patro. + </p> + <p> + Tiun tagon, Kantamant, kisante ŝian frunton, diris al ŝi: + </p> + <p> + —Ĉu vi estas feliĉa kun ni, filino mia? + </p> + <p> + —Ho! jes, Sinjoro,—ŝi diris. + </p> + <p> + —Kial vi ĉiam min nomas Sinjoro, karulino? Ĉu mi ne vin + amas kiel patro? + </p> + <p> + —Ho! vi min amas, kaj mi vin amas... paĉjo! + </p> + <p> + —Johanjo kara! + </p> + <p> + Karlo, kiu ĝis tiam diris nenion, iris al ŝi: + </p> + <p> + —Kaj min, fratineto, ĉu vi min amas? + </p> + <p> + Johanino lin prenis inter siaj brakoj, kaj, lin kisante: + </p> + <p> + —Vi ĝin vere scias, Karĉjo mia. + </p> + <p> + —Kara Jonjo! + </p> + <p> + Kaj, de tiu tago, ili ĉiam uzis nur tiujn karesajn nomojn, «paĉjo, + Karĉjo, Jonjo», kiuj estis por ĉiu el ili kiel la esprimo + mem de iliaj amsentoj, la elĵeto de iliaj nedisigeblaj animoj. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Karlo havis amikon je sia aĝo, Frederikon, la solan el ĉiuj siaj + kunlernantoj, kiun li estis feliĉa akcepti hejme. Ili ambaŭ + simpatiis pro simileco de karaktero, sama emo al boneco, poezio kaj + revado. Ilia plej granda plezuro estis, sidante en la laborĉambro de + <!-- 131 --> Kantamant, aŭskulti lin kiam li legis siajn novajn + poemojn; kaj iliaj infanaj animoj kune malfermiĝis al la flugado de + la lulantaj ritmoj. + </p> + <p> + Baldaŭ, Johanino kutimis ĉeesti je tiuj legadoj, kaj ŝi + ankaŭ sentis poetan animon, kiu vekiĝis en ŝi. La tri + infanoj komprenis tiel bone, tiel profunde, la plenan belecon de l’ + versoj de Kantamant; kaj ili pro ĝojo ploris, kiam li dediĉis al + ili sian faman poemon: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Nur vin rigardante, mi estas feliĉa...</span> + </div> + </div> + <p> + Karlo kaj Frederiko staris apud la apogseĝo de Kantamant, dekstre kaj + maldekstre, unu manon apogitan sur la ŝultro de l’ poeto, + legante kun li la novajn versojn. Kaj Johanino, iom post iom, alproksimiĝis, + fine sidiĝis sur la genuoj de sia adoptinta patro, kaj, tuj kiam li + finis sian legadon, ŝi ĉirkaŭis lian kolon per siaj + malgrandaj brakoj, kaj lin kisis, dirante: + </p> + <p> + —Ho! paĉjo, paĉjo mia, kiom mi vin amas pro la bela poemo, + kiun vi tuj legis al ni. Ĝi estas tiel bela, kiel vi estas bona! + Ĉu vere, fraĉjoj? + </p> + <p id="err31"> + Kaj la du «fraĉjoj», siavice kisis Kantamant’on, + kiu ilin tenante inter siaj brakoj, ripetis: + </p> + <p> + —Vi estas la feliĉo de mia vivado. Kio estas la poemo de l’ + versoj kompare kun la poemo de viaj grandaj okuloj! Kio estas la kareso de + l’ ritmoj kompare kun la kareso de viaj rozaj lipoj? Kio estas la + simileco de l’ rimoj kompare kun la simileco de l’ viaj dolĉaj + vizaĝoj? Infanoj, infanoj miaj, estu ĉiam tri gefratoj, vin + interamantaj ĝis la sin ofero, kaj al vi donos al mi belan kaj feliĉan + maljunecon, kaj mi estos pli glora pro via amo, ol pro ĉiuj laŭdoj + de l’ popoloj. + </p> + <p> + La infanoj, grandanimaj, komprenis tiujn parolojn. Iliaj koroj malfermiĝis + al la poezio, kaj, timeme, ili komencis verki kelkajn versojn. La unua, + Karlo maltimis montri la siajn al sia patro. La malkorektaĵoj, + kompreneble, estis multaj, sed la poezia sento + <!-- 132 --> kortuŝanta; Kantamant aprobis, kuraĝigis la + infanon. Tion vidante, Frederiko ankaŭ prezentis al li siajn versojn. + </p> + <p> + —Vi estos miaj du literaturaj filoj! li ekkriis ĝoje. Sed, li + aldonis, ĉu ci, feineto, ne provis ankaŭ verki poemeton? + </p> + <p> + Johanino ruĝiĝis, sed, senŝanceliĝante, ŝi donis + al Kantamant malgrandan kajeron. Li miris. + </p> + <p> + —Preskaŭ nenia malkorektaĵo,—li diris.—Ha! + feino, feino, vi estos iam, por ni ĉiuj, la Muzo, kaj viaj inspiroj, + lulante miajn lastajn versojn, malfermos la grandan vojon de l’ + estonto al la unuaj poemoj de viaj du fratoj. Pro tiu momento, infanoj, mi + vin benas. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p> + Jaroj kaj jaroj pasis. Karlo estis dudek-dujara, jam komencante sekvi la + gloran vojon de sia patro, verkinte kelkajn unuajn poemojn laŭdatajn + de la tuta Esperantistaro. Sed li forgesis la verkadon de novaj ritmoj, li + ŝajnis ne aŭdi la entuziasmajn aprobojn de l’ plej severaj + kritikistoj. Li revadis nur al la dolĉa feino de sia infanaĝo, + al sia nuna inspiranta Muzo, Johanino. + </p> + <p> + La maldika knabineto estis fariĝinta gracia fraŭlino, tiam + dek-okjara, kies inteligento tiom pasiigis la koron de Karlo, kiom ŝia + perfekta korpa beleco. Lia infana amikeco estis anstataŭigita de + fervora amo, kiu prenis lin tutan, ne permesante al li alian penson, tiel + ke ĉiuj liaj poemoj estis versoj de amego al ŝi dediĉitaj. + </p> + <p> + Ia timemeco, kiam tiu nova sento naskiĝis en lia koro, kaŭzis + ŝanĝon en ilia interparolado. Ĉiam sin interrigardante kiel + gefratoj, ili ne sin donis unu al alia la malvarmajn nomojn «gefraŭloj», + sed ili forlasis la karesajn nomojn, kiujn ili tiel longe ŝatis, kaj + sin nomis simple: «Karlo, Johanino». Nur Kantamant restis + ĉiam por ambaŭ ilia «paĉjo». + </p> + <p> + Ian matenon ĉe l’ krepusko, dum Karlo verkadis en sia ĉambro, + <!-- 133 --> frapo al la pordo haltigis lian plumon. Li levis sian kapon, + kaj diris: + </p> + <p> + —Eniru! + </p> + <p> + La pordo malfermiĝis, kaj, banata de l’ brilaj radioj de l’ + suno leviĝinta, dia aperaĵo elmontriĝis al li, glora kiel + matena feino alportanta al li la plej karajn revojn de lia Muzo. + </p> + <p> + —Vi, Johanino!—li ekkriis, leviĝante kaj prezentante al + ŝi siajn manojn.—Kion vi bezonas? Kion vi deziras? + </p> + <p> + Ŝi ruĝiĝis. + </p> + <p> + —Karlo,—ŝi murmuris,—pardonu min. Ho! mi scias, ke, + kion mi tuj diros al vi, tion mi devus unue diri al nia paĉjo. Sed, + ne moku Karlo, mi ne maltimis. Apud vi frato kara, mi estos pli kuraĝa. + </p> + <p> + —Pri kio estas la afero?—demandis Karlo, maltrankvila. + </p> + <p> + Ŝi plie ruĝiĝis, kaj, kaŝante sian frunton sur la + ŝultro de sia frato, ŝi mallaŭtege diris: + </p> + <p> + —Mi amas. + </p> + <p> + Li tremegis. Ŝi amis! Kaj al li, ŝi ĝin diris tiel, ne + divenante la doloron, kiun li suferos, se ŝi aliulon amas! Kaj li + timis, atendante la nomon, kiun ŝi estis tuj elparolonta. + </p> + <p> + Li povis nur ripeti: + </p> + <p> + —Vi amas? + </p> + <p> + Kaj, pli mallaŭte, li aldonis: + </p> + <p> + —Kiun? + </p> + <p> + La vizaĝo de la bela fraŭlino lumiĝis, ŝiaj okuloj + ekbrilis, kaj, fortavoĉe, ŝi respondis: + </p> + <p> + —Kiun? La plej belan el ĉiuj la junuloj, plej noblan animon, + plej altan koron. Kiun? Ĉu vi dubas pri mi, ke vi ne komprenas, ke mi + povas ami nur tiun senegalan poeton, mia Karĉjo? + </p> + <p> + Je tiu karesa nomo, ne aŭdita de kelkaj jaroj, je tiu fervora alvoko + al la amata poeto—al tiu, kiu, kiel li, estis poeto,—la koro + de Karlo eksaltis: li estis amata, kaj la amantino volis doni al + <!-- 134 --> li mem la unuan konfeson de sia amo. Ho! feliĉa tago! + neesperita momento! + </p> + <p> + Li klinis sian kapon, kaj, kisante la harojn de la amatino, li nur + murmuris: + </p> + <p> + —Johanjo! Jonjo mia! + </p> + <p> + Ŝi lin rigardis: + </p> + <p> + —Vi hodiaŭ ĉion diros al la paĉjo?—ŝi + demandis. + </p> + <p> + —Hodiaŭ matene, karulino!—li respondis. + </p> + <p> + Ŝi eliris. Kaj li, sidinte apud la tablo, verkis la jenajn versojn: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Mi amas cin, ci amas min,</span><br /> <span class="i2">Fraŭlino + dolĉa,</span><br /> <span class="i0">Fratino mia, fianĉino</span><br /> + <span class="i2">De mia amo.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">En tiuj la venontaj jaroj,</span><br /> <span class="i2">Interkisante,</span><br /> + <span class="i0">Travivos ni la nian vivon</span><br /> <span class="i2">Kor’ + apud koro.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Kaj, ĉar la kara nia amo</span><br /> <span + class="i2">Neniam finos,</span><br /> <span class="i0">La mondo nomos nin + «ĉiamaj</span><br /> <span class="i2">La geamantoj».</span> + </div> + </div> + <h3> + IV + </h3> + <p> + La lago brilas sub la tagmeza suno; la folioj de l’ arbareto, + bruetante sub dolĉa venteto, kliniĝas al la dormanta akvo. El la + vojeto kondukanta de l’ domo de Kantamant al la lago, eliras paro da + junaj geamantoj, ebriigita de l’ espero pri sia proksima feliĉo. + Ĉar al ŝi, ŝia frato Karlo promesis, ke li parolos hodiaŭ + al la paĉjo, kaj ŝi estas milfoje rediranta la karan promeson al + la amiko de Karlo, <i>sia</i> poeto Frederiko. + </p> + <p> + Ambaŭ haltas sur la bordo de l’ lago. Ili rigardadas la verdan + akvon, sur kiu naĝas cignoj kaj anasoj, super kiu flugas la kantanta + <!-- 135 --> loĝantaro de l’ arbareto. Sama kortuŝo + premas iliajn korojn, alproksimigas iliajn manojn, iliajn buŝojn. La + brako de Frederiko ĉirkaŭas la talion de l’ amikino. Ili + restas senmovaj, preskaŭ senpensaj, en la senlima flugado de ilia + revo, de ilia amo. + </p> + <p> + La tutan matenon pasigis Karlo en sama revado. Li kredis sin amata, kaj en + sia ĝojo, li ne maltimis rigardi la feliĉan estonton. Pro deziro + konservi, kiel eble plej longe, por li sola, la benitan sekreton, li + ankoraŭ ne parolis al sia patro: nur vespere, kiam noktiĝos, + kiam la ombroj falantaj de l’ monto kovros la ebenaĵon, nur + tiam li konfesos al la granda poeto la dolĉan kanton de tia amo, de l’ + amo de sia Jonjo. + </p> + <p> + Lia sango bolas, dum la suno supreniras en la ĉielo. La varmo lin + premas. La ĝojo lin sufokas. Li ne povas tagmanĝi. Je l’ + tagmezo, li eliras, li forlasas la hejmon de sia feliĉa infanaĝo, + la patran hejmon, kie li ŝin konis, li ŝin amis, kie ŝi + konfesis hodiaŭ mem sian reciprokan amon. Li marŝadas al la + arbareto, al la lago, la lago apud kiu tiel ofte li revadis pri ŝi, + nesciante, neesperante tiam la hodiaŭan feliĉegon. Ho! la dolĉa + kara amikino, kiu baldaŭ estos lia! + </p> + <p> + Brueto de kisoj lin haltigas. Geamantoj estas apude, kiel li ĝojaj + pro sia amo. Ha! nekonitaj geamikoj! kies feliĉo estas kvazaŭ + promeso kaj certigo de lia propra feliĉo! Li deziras ilin koni, + partopreni ilian revadon antaŭ la lago. Li diros al ili ĉion, + kion li sentas, kion li pensas; se ili estas malriĉaj, li dotos ilin, + por ke iliaj dankoj benu liajn amojn! Li antaŭiras ... kaj li vidas! + </p> + <p> + Ŝi! ŝi! Johanino, Johanjo, <i>Lia Jonjo</i>! ... Li! li, la plej + kara amiko, Frederiko! ... Ili estas ĉi tie, tiel dronigitaj en sia + revo, ke ili ne vidis lin, ne aŭdis liajn paŝojn. Ili rigardas + la verdan lagon, la bluan ĉielon, kaj, ridetante, sin interkisas. + </p> + <p> + Ho! la perfida mensogulino, kiu, hodiaŭ matene mem, parolis al li pri + sia amo! Kial tion? Neniam li esperis: li akceptus senplende sian doloron. + Sed nun, post tia espero, post tia kredo al la estonto, + <!-- 136 --> la falo estas tro kruela, la mensogo tro kulpa. Nenia + kompato al la virino senhonora! Li senmaskigu ŝin, kaj ŝin + mortigu! + </p> + <p> + Per kelkaj paŝoj, li estas antaŭ la enamigita paro. Li tuj + parolos, li tuj riproĉos la perfidon. Sed Johanino levas al li siajn + belajn bluajn okulojn: ŝia vizaĝo koloriĝas pro ĝojo, + kaj dolĉvoĉe ŝi murmuras: + </p> + <p> + —Kiom mi estas feliĉa, frato kara Karĉjo, ĉar vi sola + vidis la unuajn kisojn, kiujn mi interŝanĝis kun tiu, kiu, dank’ + al vi, frato, estas de nun mia fianĉo. + </p> + <p> + —Jes,—Frederiko aldonis,—jes, amiko. Jonjo ĉion + diris al mi. Mi scias, ke de vi mi havos feliĉon. + </p> + <p id="err32"> + Karlo komprenas: Jonjo ne estas mensoga. Li, li sola eraris. Li forgesis, + ke, kiel li, Frederiko estas poeto, ke al Frederiko, tiel bone kiel al li, + povas iri la ama entuziasmo de la junulino. + </p> + <p> + Per forta penado de sia volo li trankviligas siajn trajtojn. Afable li + respondas: + </p> + <p> + —Ne danku min, fratino, amiko, mi ne vidis paĉjon matene. Sed + vespere mi parolos al li. + </p> + <p> + Kaj li reiras hejmen, plorante, dum la geamantoj, kiuj ne divenis liajn + dolorojn, daŭrigis sian promenadon tra l’ arbareto. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Sur la tablo kuŝas blanka folio. Sur la supra parto de l’ paĝo, + kelkaj versoj, tiuj—ironio!—kiujn Karlo matene skribis, + kantante sian esperon. + </p> + <p> + Li ilin legas kaj relegas. Ne! ne! tio ne estas ebla! Li ne donos Jonjon + al Frederiko! Eble malgraŭ ĉio, ili edziĝos, sed li ne + estos la efektiviginto de tiu malfeliĉaĵo! Li ne parolas al sia + patro: la aliaj parolu mem! + </p> + <p> + Sed, de longe, Kantamant ŝajnas ne plu ami Frederikon. Iom post iom, + dum la poeta gloro de l’ du junuloj samtempe kreskis, la + <!-- 137 --> ĵaluza amo de l’ patro timis la konkurencon de l’ + amiko al sia filo. Ho! antaŭvidinta ĵaluzo, kiel prava hodiaŭ! + Certe Johanino ĝin divenis, kaj pro tio ŝi timis paroli mem al + la poeto. + </p> + <p> + Se li, Karlo, ne petos la patran jeson, eble ĉiam Kantamant ĝin + rifuzos. Neniam la amikino estos la edzino de l’ rabisto de amo! Kaj + tiu penso estas konsolo por lia vundita koro. + </p> + <p> + Sed ŝi! Ne sole Frederiko, de nun malamato, suferos! ŝi ankaŭ, + la dolĉa fraŭlino, la filineto de l’ estintaj jaroj, la + fratino de l’ infanaj tempoj, la karulino, malgraŭ ĉio + ĉiam kara, ŝi ankaŭ suferos! + </p> + <p> + Karlo prenas la paperfolion, kisas la versojn tiel ĝoje verkitajn + matene. Kaj, pli malsupre, li skribas novajn versojn, versojn de larmoj, + de doloro kaj sinofero. + </p> + <p> + Kaj li eliras el la ĉambro. Li aliras al sia patro, li petas, ke li + permesu la geedziĝon de Johanino kaj Frederiko. Kantamant kontraŭbatalas + la proponon, fine ĝin akceptas. Karlo lin dankas, tutkore, sincere, + <i>ĉar li amas pli la amatinon ol sin mem</i>. + </p> + <p> + Li reiras al la malgranda ĉambro. La du versaĵoj estas ankaŭ + tie, sur la sama paĝo. Li deŝiras la paĝon. Sur sia brusto + li metas la esperajn matenajn versojn. La aliajn li lasos sur la tablo. + </p> + <p> + Kaj li eliras al la arbareto, al la lago. Jam krepuskiĝas. La + alvenanta nokto kovras la esperojn, la dolorojn, la feliĉojn, la + tutan dramon silentan, kiu estis tiutage travivita en tiu loko, kutime + ripoziga. La paca naturo ne konas la malkvietecon de l’ animoj; kiel + dum feliĉaj vesperoj, najtingaloj kantas. + </p> + <p> + Prenante sur sia koro la versojn al la perdita feliĉo, Karlo iras laŭ + la vojeto kondukanta de l’ domo de sia patro Kantamant al la lago. + La akvo estas proksima, li ne haltas. Liaj piedoj subakviĝas, li ne + haltas. Liaj genuoj, liaj koksoj, lia brusto subakviĝas, li ne + haltas. Kaj, kiam, lastafoje, li amege ekkriis: «Jonjo!» lia + kapo malaperas sub la trankvila surfaco de l’ dormanta lago. + </p> + <!-- 138 --> + <h3> + VI + </h3> + <p> + Tuj kiam Kantamant akceptis la edziĝon de la Johanino kaj Frederiko, + li ilin ankaŭ venigis, kaj, ilin beninte, sendis ilin al la senlima + vojo de ilia feliĉo. + </p> + <p> + Tiam, li iris al la ĉambro de sia filo, por ke Karlo senprokraste + konu la edziĝon de l’ geamantoj. + </p> + <p> + Sed la ĉambro estis malplena, kaj nur la deŝiritan paĝon + vidis Kantamant sur la tablo, kaj li legis la lastajn versojn de sia inda + filo. + </p> + <div class="poezio"> + <h4 class="sc" style="text-align:left;margin-left:1.5em;"> + Adiaŭoj al la amatino. + </h4> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tuj kiam mi vidis la cian belecon,</span><br /> <span + class="i2">Ĝoje mia kor’ eksaltas;</span><br /> <span + class="i0">Ci estas virino pli ĉarma ol ĉiuj:</span><br /> + <span class="i4">Mi cin amas.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tuj kiam mi vidis la cian amaton,</span><br /> <span + class="i2">Pri doloro mi ekploris;</span><br /> <span class="i0">Mi + perdos cin, kaj mi senfine suferos:</span><br /> <span class="i4">Ci lin + amas.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Adiaŭ, ci la belulino amata;</span><br /> <span + class="i2">Estu ci feliĉa per li.</span><br /> <span class="i0">Mi + mortos; vi ambaŭ memoru, ke min mem</span><br /> <span class="i4">Mi + oferis</span><br /> <span class="i0">Por ke ci, la kara, neniam suferu...</span> + </div> + </div> + <p> + Dum Kantamant finis la legadon de tiuj versoj la servistoj alportis hejmen + la dronigitan korpon de lia filo. + </p> + <p> + Kaj la geedzoj, foririntaj al aliaj landoj, neniam konis la sinoferon de + tiu, kiu mortis, <i>por ke ili neniam suferu</i>. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Trinité. + </p> + <!-- 139 --> + <h4 style="text-align:left;margin-top:4em;"> + TABELO DE LA ENHAVO + </h4> + <table summary="enhava listo"> + <tr> + <td> + <a href="#prem1">La filino de la feinoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 1 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#prem2">La kristofiguro de la lumo </a> + </td> + <td class="numero"> + 9 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#prem3">Kristnaska nokto </a> + </td> + <td class="numero"> + 21 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio1">Noktaj fantomoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 33 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio2">La statuo de Zamenhof </a> + </td> + <td class="numero"> + 43 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio3">Mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo </a> + </td> + <td class="numero"> + 61 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio4">Koboldoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 71 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio5">La salto de la diablo </a> + </td> + <td class="numero"> + 83 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio6">Nekredeblaj aventuroj de Sinjoro Radamanto</a> + </td> + <td class="numero"> + 97 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio7">La onklino el Ameriko </a> + </td> + <td class="numero"> + 109 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio8">La sinofero </a> + </td> + <td class="numero"> + 129 + </td> + </tr> + </table> + <p style="font-size:90%;"> + 955-08.—Coulommiers. Imp. <span class="sc">Paul</span> BRODARD.—8.08 + </p> + <div id="tpnotoj"> + <h4> + Notoj de la tekstpreparinto: + </h4> + <p> + Provizon de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn ŝanĝetojn + mi faris sen rimarkoj. En la originala libro la multpunktoj malsamis. + Ili diverse uzis tri, kvar, aŭ kvin punktojn. Tiel ili prezentiĝis + en ĉi tiu teksto. Ankaŭ mi lasis kiel originaltekste la + nombrojn, kiuj prezentiĝis kun streketoj. + </p> + <p> + Sube estas listo de preseraroj, kiun mi ŝanĝis: + </p> + <table summary="listo de korektoj"> + <tr> + <th> + Originale + </th> + <th> + Korekte + </th> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err01">ligu iajn manojn</a> + </td> + <td> + ligu <b>liajn</b> manojn + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err02">ĉion ŝi remomoras tute bone</a> + </td> + <td> + ĉion ŝi <b>rememoras</b> tute bone + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err03">despli vigle ili saltas</a> + </td> + <td> + <b>des pli</b> vigle ili saltas + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err04">tuj lia suprizo fariĝas mirego.</a> + </td> + <td> + tuj lia <b>surprizo</b> fariĝas mirego. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err05">ĝis cirkaŭ 1900</a> + </td> + <td> + ĝis <b>ĉirkaŭ</b> 1900 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err06">la placo estas ormamita</a> + </td> + <td> + la placo estas <b>ornamita</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err07">gravegajn rezulatojn defluontajn</a> + </td> + <td> + gravegajn <b>rezultatojn</b> defluontajn + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err08">ĉies servoj kaj aboroj</a> + </td> + <td> + ĉies servoj kaj <b>laboroj</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err09">amuziĝas tie ĉi en la korto?</a> + </td> + <td> + amuziĝas tie ĉi en la korto<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err10">è bone trovato</a> + </td> + <td> + è <b>ben</b> trovato + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err11">Kiu faris tiujn oleajn makulojn,—demandis la + paroĥestro?</a> + </td> + <td> + Kiu faris tiujn oleajn makulojn<b>?</b>—demandis la paroĥestro<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err12">niajn flartabakujojn,—demandis la kanonikoj?</a> + </td> + <td> + niajn flartabakujojn<b>?</b>—demandis la kanonikoj<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err13">Tiu beleta infanino Estas Sunetino</a> + </td> + <td> + Tiu beleta infanino <b>estas</b> Sunetino + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err14">sonorilejon de la cefpreĝejo;</a> + </td> + <td> + sonorilejon de la <b>ĉefpreĝejo</b>; + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err15">—Kiu donas tion al ni,—demandis la + junulo?</a> + </td> + <td> + —Kiu donas tion al ni<b>?</b>—demandis la junulo<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err16">Estello ekvidis malgrandan vizitkarton</a> + </td> + <td> + <b>Estelo</b> ekvidis malgrandan vizitkarton + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err17">tiun aperaĵon,—ĝemadis Estello + sufokiĝante?</a> + </td> + <td> + tiun aperaĵon?—ĝemadis <b>Estelo</b> sufokiĝante. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err18">Estello malgrasiĝis</a> + </td> + <td> + <b>Estelo</b> malgrasiĝis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err19">Henriko fariĝi pensema</a> + </td> + <td> + Henriko <b>fariĝis</b> pensema + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err20">bruon de risorto, kiu malŝtreciĝas,</a> + </td> + <td> + bruon de risorto, kiu <b>malstreĉiĝas</b>, + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err21">respondis Henriko balbutante.</a> + </td> + <td> + respondis <b>Frederiko</b> balbutante. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err22">malĝraŭ ĉio, li volis peti</a> + </td> + <td> + <b>malgraŭ</b> ĉio, li volis peti + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err23">pagago kaj katino</a> + </td> + <td> + <b>papago</b> kaj katino + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err24">ĉiuj specoj da malfelicaĵoj.</a> + </td> + <td> + ĉiuj specoj da <b>malfeliĉaĵoj</b>. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err25">ĉu ia malfeliĉajo okazis</a> + </td> + <td> + ĉu ia <b>malfeliĉaĵo</b> okazis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err26">sur ĝia ordinaro loko</a> + </td> + <td> + sur ĝia <b>ordinara</b> loko + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err27">la ohklino; BIL, negro.</a> + </td> + <td> + la <b>onklino</b>; BIL, negro. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err28">Oklino.—Mi nur timas kara nevo</a> + </td> + <td> + <b>Onklino</b>.—Mi nur timas kara nevo + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err29">iom konataĝi kun Bil</a> + </td> + <td> + iom <b>konatiĝi</b> kun Bil + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err30">mi memiam ekaŭdis</a> + </td> + <td> + mi <b>neniam</b> ekaŭdis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err31">saivice kisis Kantamant’on</a> + </td> + <td> + <b>siavice</b> kisis Kantamant’on + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err32">entuziamo de la junulino</a> + </td> + <td> + <b>entuziasmo</b> de la junulino + </td> + </tr> + </table> + </div> +<pre xml:space="preserve"> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + +***** This file should be named 32035-h.htm or 32035-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/2/0/3/32035/ + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + </body> +</html> diff --git a/32035-h/images/bracket.png b/32035-h/images/bracket.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..275b9f6 --- /dev/null +++ b/32035-h/images/bracket.png diff --git a/32035-h/images/kolekto.png b/32035-h/images/kolekto.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e44cdb0 --- /dev/null +++ b/32035-h/images/kolekto.png diff --git a/32035.txt b/32035.txt new file mode 100644 index 0000000..37f0c2c --- /dev/null +++ b/32035.txt @@ -0,0 +1,5761 @@ +The Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Lauroj + Kolekto de la originalaj verkoj premiitaj en la unua + literatura konkurso de La Revuo + +Author: Various + +Release Date: April 18, 2010 [EBook #32035] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + + + + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espranto-France for providing the original book + + + + + + +Esperanto + +Kolekto de la Revuo. + + +LAUROJ + +KOLEKTO DE LA ORIGINALAJ VERKOJ PREMIITAJ + +en la + +UNUA LITERATURA KONKURSO DE "LA REVUO" + + + +Paris + +LIBRAIRIE HACHETTE ET Cie + +79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79 + +1908 + +Tous droits reserves + + + + +UNUA PREMIO + + +LA FILINO DE LA FEINOJ + +Esperanta fabelo. + + +I + +Kvankam ghin montras nenia landkartaro, tamen la lando de la feinoj +ekzistas, kiun ofte vizitis chiuj revemuloj kaj fantaziuloj; ili ja +scias, ke ghi estas rava kaj sorcha lando, simila je vastega +ghardeno, kie, la tutan jaron, floradas nekonataj floroj, kreskadas +arboj chiamverdaj, fluadas arghentaj riveroj kaj pepadas oraj birdoj, +kies melodia kanto neniel pensigas pri la verkoj de niaj nuntempaj +muzikistoj. Tie, la suno senripoze disjhetas ghojan radiaron sur la +fruktodonan teron, kiu, pluvon ne bezonante, chiam surportas +richegajn rikoltojn; tie, facila venteto moderigas la varmon de +l' tagastro, konsistigante la sezonojn el printempo chiama. + +Pri la loghantaro de chi tiu mirinda lando estas senutile insisti, +char, se malkleruloj ankorau trovighas nekonantaj la landon de la +feinoj, chiu homo, inda je tiu nomo, jam de sia frua infaneco +konatighis kun la feinoj, ilin amis, ilin admiris kaj kriis al ili +por helpo, okaze de disrevigaj projektoj au de forflugemaj iluzioj! +kaj, kvankam en la fabeloj ili ofte sin kashas sub la formo de +maljunulino au de ghiba almozulino kun krochaj nazo kaj mentono, +tamen, chiufoje, kiam oni imagas al si feinon, shi prezentighas al la +homaj okuloj kiel altkreska kaj eleganta belulino, kun bukla hararo +ondanta sur nudaj shultroj, kun admirindaj brakoj kaj delikataj +manetoj, el kiuj unu sin apogas sur longa ora bastono, kun trenajha +diverskolora robo el nepriskribebla shtofo, tra kies flanka +malfermajho elighas kruroj sendifektaj. + +Tiaj ankau ili estas en sia sorcha lando, kaj tiaj ili estis en la +tempo, kiam okazis la mirinda aventuro, kiun al vi, karaj legantoj, +mi tuj ekrakontos. + + +II + +Iam, la feinoj estis festintaj la nomtagon de sia reghino; en shia +palaco, el lazura marmoro, solena festeno estis ilin kuniginta, kaj +la plej strangaj manghajhoj estis alportitaj sur la oran +manghotablon: formikaj koroj trapikitaj per abela pikilo kaj kuiritaj +sur la flamo de lampiro; ovajho el kulaj ovoj; akridajho rostita; +salato el konvalaj floretoj, k.t.p., k.t.p.. La feinoj lauvole +satighis per tiu malpeza nutrajho, kiu tamen plene sufichas por tiel +delikataj kreitajhoj. Ech, kiam ili eliris el la palaco por promenadi +en la paradizaj ghardenoj, ili estis iom ebrietaj pro troa trinkado, +el floraj kalikoj, de matena roso, likvoro plej shatata de la +feinaro. + +Sed, dum la ebrieco malbonigas la homojn, ghi kontraue dolchigas la +koron de la feinoj kaj ilia bonhumorigas. Ili do promenadis lau +disaj grupetoj, babiladante pri amaj aferoj, el kio chiam konsistas +la konversacio de la feinoj, kiel ankau de la mortemulinoj. + +Subite, audighis ekkrieto kaj ia feino, kiu marshis antau siaj +kunulinoj, ilin alvokis, signodonante, ke ili rapidu: + +--Vidu fratinoj,--shi diris al la alkurintinoj,--vidu kion mi jhus +ektrovis! + +Kaj shi, mirante, montris infanineton, apenau unutagan, kushantan +sub la folioj de dikega brasiko, kiu estas, kiel scias multaj, +naskema legomo[1]. + +Scivole kaj jam ameme sin klinis la feinoj al la senkulpa kreitajho, +kies vizagho lilia, meze de la verda foliaro, shajnis la plej bela el +chiuj floroj de l' sorcha ghardeno. + +La reghino siavice alproksimighis, momenton enpensighis, kaj fine +parolis per vocho pli dolcha ol la kanto de enamighanta turtino: + +--Char ni trovis chi tiun etulinon en la tago de mia nomfesto, mi +volas, ke shi farighu la plej bela kaj la plej felicha el chiuj +estintaj, estantaj kaj estontaj estajhoj! Por tio, chiu el ni faru al +shi po unu donaco, tiamaniere, ke shi estu fine provizita je chiuj +eblaj perfektajhoj! + +Kaj unu post alia, la feinoj komencis donacadi al la infanineto. + +--Shi havu,--diris la unua,--okulojn nigrajn kaj vaste fajrajn, kiel +tiuj de Hispanino! + +--Mi donacas al shi,--diris la dua,--tian hararon blondan, longan kaj +buklorichan, kian oni vidas che la Germaninoj! + +--Shiaj vangoj estu tiel delikataj kiel matura persiko,--aldonis la +tria;--shia frunto paligu la liliojn; shiaj oreloj similu +travideblajn markonketojn; kaj shian admirindan kapon, kiel gracia +kolono, subportu kolo sendifekta! + +Sinsekve la feinoj antaudonis al la estonta belulino la diafanecon +de Anglino, la charmon de Rusino, la brakojn, shultrojn kaj bruston +de Italino, la elegantecon de Francino, k.t.p., k.t.p.. + +Laste parolis la reghino kaj diris: + +--Chiam restu pura kaj virga nia filino, kaj tamen donu plenan kaj +netakseblan felichon al chiuj, kiuj enamighos en shin! + +Kaj shi prenis la etulinon sur siajn brakojn, shin kisis kaj portis +en la palacon, kie chiuj feinoj lauvice zorgis pri shia nutrado, +lulado, vartado kaj edukado. + + +III + +La tagon, kiam la knabino farighis dek-okjara, la feinoj are kunvenis +en salonon de la reghina palaco kaj, post diversaj paroladoj kaj +diskutadoj, decidis, ke shi devos, dum kelkaj jaroj, vojaghadi +eksteren, pliperfektigonte tra la mondo sian edukitecon. Shi estis +tiam la plej charma belulino, kiun oni povas imagi. Shia korpo +superis la plej neriprochindajn chefverkojn de la antikva kaj +nuntempa skulptarto. Shiaj movoj, shia irado, shia sintenado +montrighis nekredeble graciaj, kaj kiam shi dancis sur la herbaro +de l' ghardenoj, ech la feinoj vane provis shin imiti; shi estis +altkreska, kun shultroj larghaj kaj mole deklivaj, kun koksoj dolche +kurbaj kiel artoplena amforo; sub admirinda brusto, shia talio tiom +mallarghighis, ke ghin shi preskau povus zoni per sia chirkaukolo! +Oni apenau komprenis, kiel povas shin porti tiaj malgrandaj piedoj, +kaj oni ekmiregis konstatante, ke shiaj manetoj havas nekredeblan +forton. Priskribi shian vizaghon estus entrepreno malfacila! Antau +chio oni rimarkis nigrajn okulojn, akre kontrastantajn orajn brovojn +kaj richegan hararon, en kiu kunmiksighis chiuj plej diversaj nuancoj +de l' blondeco: grengarba flavo, sunradia oro, kashtana helbruno kaj +kupra rugho. Nenia perlo atingis la blankecon de shiaj dentoj, nenia +rubeno la rughecon de shiaj lipoj, nenia kamelio la delikatecon de +shia hauto! + +Ni ne forgesu aldoni, ke kompreneble shi posedis chiujn plej +shatindajn ecojn de l' koro, de l' spirito kaj de l' karaktero. + +Resume, shi estis la plej admirinda el chiuj vivantaj kreitajhoj. Nur +oni povis riprochi al shi iom da strangeco, pro tiom da kontrauaj +belajhoj kunigitaj sur shiaj korpo kaj vizagho. + +Char estis decidite, ke shi bezonas vojaghadi kaj konatighi kun la +homoj, iun tagon, akompanata de unu el la feinoj, kiu prenis sur sin +la formon de respektinda onklino, la junulino ploregante adiauis la +tutan feinaron. Ambau migrontinoj suriris la flugilojn de grandega +drako, kiu nevidite ilin transportis Rusujon. + + +IV + +La unuan fojon, kiam shi aperis en balo, chiuj ekmiregis, vidante +tiel belan kaj strangan fraulinon. Sed baldau la impreso pri +strangeco superis la impreson pri beleco. Kelke da virinoj komencis +jhaluze rideti; pro flatemo ilin imitis junuloj, kaj iom post iom +eklevetighis mallauta murmurado: + +--Chu vi vidas?... Kio estas tio chi?... Tiaj larghaj shultroj kun +tia maldika talio!... Kaj kia brusto!... Tiel vaste nigraj okuloj +kun blonda hararo!... Blonda?... Tute ne, rugha! Ne! flava... ne! +helbruna!... Shi estas tro altkreska!... Shiaj movighoj estas +malkonvene flekseblaj!... El kie shi venas?... Kiu shin konas?.. +k.t.p., k.t.p.. + +La murmureto plilautighadis, ghis ghi farighis mallauda bruego. + +Nur kelkaj seriozuloj, impresitaj de tia neniam vidita beleco, provis +kontraubatali la atakantojn; ilin oni tiel mokis kiel shin mem; ilin +oni nomis stranguloj, fantaziuloj, apartighemuloj, k.t.p.... La +mokadon, la riprochojn, la malshaton ili elportis kuraghe, senlace +rebatis chiujn mallaudojn de la enviuloj, kaj, char la fraulino +estis ilin unufoje rigardinta per siaj sorchaj okuloj, ili tuj +enamighis en shin kaj de tiam sin sentis plene felichaj! + +Tagon post tago, alighis al tiu malgranda kerno novaj admirantoj +logitaj de la nekonata belulino; sed la plimulto daurigis malshati +shian belecon kaj ridi je shiaj senegalaj ecoj. + +Same okazis en Svedujo, en Norvegujo, en Danujo sinsekve vizititaj de +la junulino. Kelke da fervoraj amantoj; multe da insultantaj +malamikoj. + + +V + +Tiam shi kaj shia akompanantino decidis iri Francujon, kies anoj, oni +diras, tre shatas la belajn virinojn. Efektive, en tiu lando estis al +shi pli bone. Kompreneble, multaj ankorau ridis je shia strangeco, +multaj shin mokis kaj ech rifuzis shin ekrigardi; sed char la plej +famaj eminentuloj en Parizo kaj en aliaj gravaj urboj interesighis +pri shi, laute proklamis shian belegecon kaj al ghi kantadis +laudojn, iom post iom la popolamaso, kiel kutime, ekiris sur la +vojon montritan de ghiaj kondukantoj. En chiuj partoj de la lando, +homoj chiurangaj konatighis kun la filino de la feinoj, kaj shin +amis. Plej strange estas, ke nenia jhaluzeco ekzistis inter la chiam +pli kaj pli multaj amantoj de la junulino. Kontraue, tuj kiam iu +viro eksentis amegon al shi, li tuj kuris al siaj amikoj dirante: + +--Chu vi konas la okan mirindajhon de l' mondo? Kia belulino! Kaj +tiel charme stranga! Rapidu konatighi kun shi! Vi, kiel mi mem, shin +amos kaj via felicho estos nepriskribebla! + +Kaj ja tiel okazis.... + +La famo pri la filino de la feinoj transflugis la landlimojn de +Francujo; ghi dissemighis, disvastighis chiuflanken, kaj tia +scivolemo chie vekighis, ke tiama poeto ghin esprimis ekkriante: +"En la mondon venis nova sento!" + +Tial Anglujo, Germanujo, Italujo, Hispanujo, ech la plej malproksimaj +landoj, siavice venigis al si la charmulinon kaj ghojis shin +akceptinte, char chiu popolo malkovris en shi la belajhojn, kiujn ghi +plej multe shatas kaj kiujn ghi kutimas admiri che siaj aninoj. + + +VI + +Pasis kelke da jaroj kaj la venko de la belega fraulino chiutage +plikredeblighis. Chiutage malpliighis la nombro de shiaj +malshatantoj; chiutage multoblighis la nombro de shiaj admirantoj; +kaj sciigoj pri shia sukceso, per flugiloj de facila vento, alvenis +en la landon de la feinoj, kiuj kune ghojadis kaj sin reciproke +gratulis. + +Fine venis la tago de l' triumfo! + +Kelkaj el la plej fervoraj amantoj de la belulino iam decidis, ke ili +shin venigos en iun difinotan lokon, kie ili solene shin festos, +gloros, amindumos kaj precipe dankos pro la felicho, kiun ili de shi +ricevis! + +La afero okazis en malgranda apudmara urbeto kaj estis tia triumfo +por la fraulino kaj tia ghojigo por shiaj amantoj, ke ili neniam +forgesos la neforgeseblan semajnon pasigitan en Bulonjo-che-maro! + +Kompreneble el chiuj landoj antaue vizititaj de la charmulino estis +alvenintaj shiaj unuaj kaj chiam fidelaj admirantoj, kaj la bela +amatino senprefere sin montris same afabla, dolcha kaj dankema al +chiuj siaj amikoj novaj au malnovaj, junaj au maljunaj, richaj au +malrichaj, belaj au malbelaj. Cetere, pro la ricevita ghojo, chiuj +estis junaj, kaj richaj, kaj belaj! + +Sed ju pli granda estas felicho, des pli ghi postlasas en la homaj +koroj deziron pri renovigo. Tro bela estas la filino de la feinoj, +por ke unusemajna amindumado povu por chiam kontentigi shiajn +amegantojn. Ili do decidis, ke la festo rekomencighos, kaj, antau +kelkaj monatoj, ghi rekomencighis en Svisujo. + +Antau dek-nau jarcentoj, tri reghoj orientaj, portantaj oron, +aromon kaj mirhon, marshadis tra senlimaj dezertoj, celante +malgrandan urbon; tien ankau, sur alia vojo, iradis pashtistoj +pelante antauen siajn multenombrajn brutarojn; kaj chies okuloj +avide rigardis radiantan stelon, kiu montris al ili la vojon al nova +estonteco! + +Tiel same, vidu! El chiuj partoj de l' terglobo, homoj chiunaciaj, +chiurangaj, chiuaghaj, sur cento da diversaj vojoj, rapidas al +malgranda Europa lando, kaj chies okuloj avide rigardas verdan +steleton, kiu montras al ili la vojon al nova estonteco! + +Ghenevo! Ghenevo! En la koro de la filino de l' feinoj, en la koro de +chiuj shiaj amantoj, tiu chi nomo por chiam estas enskribita, flanke +de l' vorto Bulonjo! + +Sub suno origanta la supron de l' majesta montaro kaj rebrilanta en +la senmova spegulo de l' lazura lago, sep tagojn triumfis la +belulino, sep tagojn shin adoris shiaj anoj felichegaj, sep tagojn +shi disvershis sur ilin la fajron de siaj sorchaj okuloj, la mielon +de sia dolcha parolo, sep tagojn, kiuj forflugis kiel sep minutoj! + +Adiauante unu la alian, chiuj diris: "Ghis la revido!" char de +nun ili chiujare renovigos _sian semajnon_, kaj Anglujo estas +elektita por la venonta kunveno.... + +Chiam pli kaj pli multenombraj estas kaj estos la amantoj de la +belulino; kaj, char pro sia amo al shi, pro influo de shiaj +admirindaj ecoj, ili farighas pli bonaj, pli frataj, pli pacemaj kaj +pli inteligentaj ol la malmultaj skeptikuloj, kiuj kontraustaras +ankorau, la feinoj, vidante, kian bonon ilia filino alportis en la +mondon kaj ghojante pro sia filinigo, unu lastan fojon are kunvenis +en la palacon de la reghino kaj decidis, ke la juneco, la beleco +kaj chiuj ecoj de la fraulino daurados eterne, ke shi neniam +difektighos, neniam maljunighos, unuvorte chiam restos sama por la +ghojo kaj felicho de la enamighinta homaro! + + Rene Artigues. + + +PIEDNOTO: + +[1] En Francujo, kiam infano demandas siajn gepatrojn pri +sia naskigho, ili kutime respondas, ke ghi estas trovita sub brasiko. + + + + +DUA PREMIO + + +LA KRISTOFIGURO DE LA LUMO + +Rakonto. + + +La preghejtura horlogho estis jhus elbatinta la dek-duan noktan +horon. Densa mallumo chie regis en la Kastiluja[2] urbeto A..., +kushanta apud malgranda rivero, kies akvofluado senchese, kadence kaj +iom malakre murmurbruetis en tiu vintra, frosta kaj senluna nokto. De +tempo al tempo blovetis malvarma vento, sed tiel dolche kaj senbrue, +kvazau timante per sia frapetsono elveki la profunde dormantan +loghantaron de la kvieta urbeto. Kaj nur malofte tra la aero +audighis la timiga helkrio de ia noktevigla birdo, okaze sencele +preterfluganta. + +La chefa strato de la urbeto sin montris silenta kaj senhoma; longa, +tre longa ghi ja estis, sed mallargha, malebena kaj tordolinia, +kvazau silka rubando, kiu senorde disvolvita kushas sur kudrotablo, +antau ol ornami per siaj rondetoj, turnighoj kaj bandetoj la belan +festveston de ia ankorau pli bela junfraulino. + +En la tempo, kiam okazis nia rakontajho, tiu strato havis en sia mezo +antau fasadangulo de la luksdomo, loghita de la nobela kavaliro +Don Diego de Gevara, ian simplan kapeleton, en kies interno staris +senarte skulptita Kristofiguro el shtono, kiun dum nokto lumigis +pendanta olelampeto. Tiun shtonan Kristopecon oni nomis en la urbeto +_La Kristofiguro de la Lumo_, kaj antau ghi, en vesperoj, fervore +genufleksis kaj faris krucosignon chiuj strataj preterpasantoj. + +Apenau estis trasoninta la lasta bato de meznokta horo, kiam sur la +chefstrato senbrue aperis preskauglite pashanta viro, tre modeste +vestita kaj havanta chirkaue dudek jarojn. Atinginte la lokon, kie +staris la Kristofiguro, li haltis, genufleksis krucsignofarante kaj +anstatau daurigi sian rektiradon, li turnis sin maldekstren kaj per +la fingrostetoj de sia mano malforte frapis al alta surterstaranta +kradofenestro. + +La frapeto ne bezonis ripetighon, char la fenestro tuj +malfermetighis, kaj el interne sin montris juna kaj gracia knabino, +kiu afable ridetis al la jhusalveninto. + +--Kiom vi malfruis hodiau,--shi riprochete ekparolis,--jam elsonis +la meznokta horo, kaj mi komencis timi, ke vi ne venos. + +--Kial ne veni, karega Eloizeto?--respondis li per amdolcha mallauta +vocho.--Chu estus eble al mi kviete dormi ne jhus vidinte mian +charman amatinon? Tute ne, neeble. Nur antau kelkaj horoj, mi sidis +apud vi, kiel chiuvespere; mi iom kun vi parolis kaj multe kun viaj +gepatroj, tiuj bonkoraj personoj, kiuj konsentas pri nia amo kaj +permesas, ke mi al vi faru chiuvesperan viziteton; kaj tamen, mi +koravidis tiun chi revidon, por paroli kun vi sen alestantoj; shajnas +al mi, ke nun viaj amvortoj estas pli karesaj kaj delikataj, via +vocho pli dolchesona, viaj okuloj pli ensorchrigardaj, via vizagho +pli bela kaj charma; mi ja figuras al mi, ke vi, kun mi tutsola, +estas pli mia, ol antaue, ke via amo estas pli varma, kaj chial tiuj +chi intimaj interparoletoj estas por mi la plej felichaj momentoj de +mia vivo. + +--Ankau por mi ili ja estas; sed vi, senkorulo, venis hodiau pli +malfrue, ol kutime, kaj mi preskau mortis de senpacienco kaj +malghojo. + +--Pardonu, mia plej kara, sed tio ne estas mia kulpo. Mi akurate +estis elirinta el mia domo por veni al vi, kaj trovighis je kelkaj +pashoj de via fenestro, kiam ia kavaliro kun glavo kaj vizaghon +kashanta mantelo eniris tiun chi straton. Tuj mi haltis kaj min +kashis en ian pordosojlon atendante, ke li baldau foriros, sed +bedaurinde la kavaliro komencis promeni kaj repromeni antau la +domo de Don Diego de Gevara, kaj, char tiamaniere li pasigis +duonhoron, mi devis tial prokrasti mian alvenon, atentante vian +ripetitan admonon, ke ni plej zorge evitu esti vidataj de ia +preteriranto. + +--Kaj vi plej saghe faris, mia Jochjo. Vi ne povas imagi, kia terura +timego min kaptas, dum mi vin audas che la fenestro. Ho, se miaj +gepatroj ekscius, ke mi estas sufiche malsagha por resti apud vi en +horo tiel malfrua! Ili sendube indignus, min akre riprochegus; kaj, +se la najbaroj povus ion suspekti, kiom da murmuroj, malicaj +rimarkoj, ech kalumnioj pri mia honesta konduto de virino! Kelkajn +fojojn mi diris al vi chi tion, penante min eltiri el viaj logaj +karesvortoj: chiam la koro venkis la prudenton, amo superregis +singardon: sed jen hodiau estos la lasta nokto.... + +--Ho, ne estu kruela, mia anghelo! Chu pro infana timo ni devas ja +senigi nin je plej rava felicho? Ech se viaj gepatroj ekscius pri +tiuj noktaj interparoloj, ili komence koleretus, sed poste al ni +pardonus tian naturan faron, kiun naskas la fervoreco de nia amo: ili +estas tre konvinkitaj, ke mi vin amas ghis frenezo kaj honeste celas +farighi via edzo. Cetere, restu trankvila, la strato estas malluma +kaj neniu nin vidos. Tiu Kristofiguro estas nia sola atestanto, kaj +ghi ne nin denuncos; mi plej fervore preghas al ghi chiuhore, ke ghi +protektu nian amon, kaj kredu al mi, ghi ne chesos nin gardi kaj +defendi, vidante la purecon de nia korinklino kaj la senkulpecon de +niaj deziroj. + +--Ankau mi havas al ghi grandan konfidon, sed mia timo ne estas +senkauza. Vi ja scias, ke en tiu angula domo de la apuda strato, +loghas jam de unu monato Don Diego de Gevara. Lia filino Donja[3] +Izabelo estas famkonata pro sia belegeco, kaj multaj kavaliroj shin +amindumas. Shia patro devigas shin chiam resti hejme, kaj nur chiudimanche +shi iras en preghejon audi meson. Tial ne estas malfacile antauvidi, +ke fine shi akceptos ies amon, kaj, por paroli kun sia amato, shi +lin atendos nokte, kiel mi mem faras. Tiam niaj interparoloj estos +neeblaj. + +--Mi konfesas, ke via penso iras tre antauen, bela Eloizeto. Lasu +min, almenau ghis tiam, ghui tiun senkomparan felichon, kaj ne +parolu plu pri tio. Mi havas por raporti al vi ian gravan sciigon, +kiu tre rilatas al nia amo. Ghi estas plej ghojiga novajho, kiun vi +sendube ne divenos. + +--Certe mi ne divenos, sed raportu al mi tuj.... Mi brulas pro la +deziro tion ekscii kaj estas pendanta de viaj lipoj. + +--Plachu al Dio, ke tio estu vera! Havi vin pendantan de miaj +lipoj!... Mi ja certigas, ke vi de ili ne falus. + +--Ho, malspritulo, kiel vi moketas miajn vortojn. Rakontu al mi, mi +petas, mi estas senpaciencega, mia koro. + +--Mi faros ghin, sed kun kondicho, ke.... + +--Kondichon ankorau! Chu eble, ke mi morgau vin atendu chi tie?.... +Konsentite, sed rapidu. + +--Mia kondicho estas alio pli facile efektivigebla. + +--Bone, mi konsentas do: vi tuj raportu. + +--Chu vi ne pentos poste? + +--Ne, tute ne, mi plenumos mian promeson, se nur vi tuj ekdiros. + +--Dankon, Eloinjo! Mi rapidos: unu el miaj parencoj, fraulo tre +richa kaj maljuna, kiu loghas ekster Hispanujo, decidis chi tien veni +por pasigi kelkan tempon kun mia familio. Sciigita, ke mi havas +fianchinon kaj varmege shin amas, li proponis cheesti la edzighon kaj +aranghi la feston, kondiche, ke ghi okazos baldau--dum li tie chi +restos--kaj ke li donacos al la gefianchoj belan doton. Morgau mem +mi tion transsciigos al viaj gepatroj, kaj, se ili konsentos, vi +estos baldau mia edzino kaj mi ne bezonos trafrostighi por resti +apud vi chiunokte. + +--Ho kiel bela surprizo, mia Jochjo! Chu tio estas vera? Mi sentas +min la plej felicha.... + +--Jes, tre vera, mia bela: kaj nun plenumu la promeson. + +--Volonte! Vi nur diru, kio.... + +Shi ne povis daurigi: oni tiam audis pashadon sur la strato de iu +alproksimighanta kaj Eloizo kun timego fermis tuj la fenestron, +dirante al sia fiancho per karesa vocho: "morgau, morgau, mia +kara...." + +Jozefo malgaje ekmarshis, transpasis la stratan angulon kaj ien +sin kashis. Pense li malbenis la ghenulon, kiu interrompis lian +interparolon en la plej interesa momento. Profitante la mallumon de +la strato, li atendis kun espero revidi ankorau sian fianchinon, tuj +kiam malproksimighos la preteriranto. + +Ghi estis altkreska kavaliro kun bela sintenigho, eleganta mantelo +kaj granda chapelo. Alveninte antau la domon de don Diego de Gevara, +li haltis, ekfajfis kaj atendis. La dekstra malalta balkono de la +domo malfermighis kaj aperis belega virino kun blanka vesto. + +--Tre kuragha vi estas, Don Juan,--shi sensalute ekdiris.--Ne +sufichis, ke vi min amindumis dum mia loghado en la chefurbo. Vi ech +venas chi tien por daurigi vian aman persekuton. Chu eble vi ne +scias, ke mia patro proponis min, kiel edzinon, al Don Henriko de +Mendoza, ke mi devas obei al li kaj sekve, ke nenia espero restas jam +al nia amo? + +--Jes, mi chion scias kaj mi tro amas vin por ghin akcepti. Granda +estas la potenco de patro, sed ghi nur devas helpi al la felicho de +gefiloj. Edzinigi vin kun neamata viro, tio ja estas malfelichigi vin +por chiam kaj obeante al via patro senkontraustare, vi montras tute +klare, ke via amo al mi ne estas tiel varma, kiel vi jhuris iam. + +--Ho, Don Juan, ne aldonu vian riprochon al mia malfelicho. Chu vi +povas ankorau dubi pri mia amo? Chu, atendante vin chi tie, mi ne +pruvas al vi plej elokvente la blindecon de mia pasio? + +--Pardonu, pardonu, mia aminda. Mia chagreno estas la kauzo, ke mi +vin ofendis. Sed kial vi ne konfesas al via patro, ke vi malamas Don +Henrikon, kaj ke, edzinighinte kun li, vi estos malfelicha? Per +senchesa petado vi sukcesus nuligi lian decidon. + +--Tio bedaurinde ne helpos, Don Juan: mi sufiche konas la karakteron +de mia patro. Li donis sian vorton de honoro, kaj ech se tiu edzigho +estus por mi mortiga, li ne shanghus sian decidon. + +--Ho tirana krueleco! Sed tio estas neebla, Donja Izabelo. Kiel mi +povus perdi vin por chiam? Preferinda estus la morto mil fojojn! +Auskultu kaj min kompatu: nur unu vojo povas konduki nin al felicho. +Forkuru kun mi, mia anghelo. Ni tuj edzighos sekrete kaj venos peti +la pardonon de via patro. Li ne rifuzos tiam.... + +--Sufiche, Don Juan, sufiche: ne logu min per viaj flamaj vortoj. +Mian devon mi tre bone konas kaj neniam konsentos fari malvirtajhon. +Ne, tute ne: mi estos plej malfelicha, sed ne riprochita pro ia +malhonorajho. Forgesu min, kaj ne.... + +Shi ellasis teruran krion kaj fermis rapide la balkonon. Don Juan kun +plej granda surprizo chirkaurigardis kaj tuj komprenis la kauzon de +shia subita malapero. Jhus transpasinte senbrue la domangulon, ia +kavaliro kun vizagho kashita per mantelo kaj chapelo, jen staris +kontrau li silenta kaj minaca. + +Freneza pro kolero, Don Juan eltiris sian glavon kaj parolis al li +malafablege: + +--Kiu vi estas, malnobla kavaliro? Kian rajton vi havas por +interrompi mian interparolon? Chu tiel maldece vi kutimas konduti pri +honorindaj sinjorinoj? Eltiru tuj la glavon, friponego, se vi ne +volas, ke mi mortigu vin, kiel hundon. + +--Kvietighu, Don Juan, mi petas, oni devas ja pli afable paroli kun +kavaliroj. Shajnas, ke en tiu chi afero, vi estas la ofendito kaj +ghuste okazas la malo. Tiu virino, kun kiu vi parolis, estos baldau +mia edzino kaj mi ja, nur mi, devas postuli klarigojn pri via +malhonesteco.... + +--Vi, do, estas Don Henriko, mia abomenata malamiko? Ho kiel mi +dankas la chielon, ke ghi difinis min por vin mortigi! Pretigu vin +por tuja batalo kaj ne daurigu per paroloj, char en tiu chi afero la +kavaliroj, kiuj kredas sin bravaj, nur devas argumenti per armilo. + +Oni tuj audis la fortan alfrapighon de la glavoj. Tute solaj en la +mezo de la strato kaj lumigitaj per la lampeto de la Kristofiguro, la +du kavaliroj furioze duelis. La batalo dauris tre mallonge. En la +flameco de atakado Don Juan faris ian mallertajhon kaj Don Henriko +rapide ghin profitis por pushenigi sian glavon en la bruston de sia +kontrauulo. + +Don Juan shancelighis, metis ambau manojn al sia vundo kaj peze +falis teren, ellasante profundan ekghemon. La alia kavaliro rapide +forkuris kaj post kelkaj momentoj malaperis, helpata de la nokta +mallumeco. + +--Helpon! helpon! mi mortas!--diris ankorau per malforta vocho la +forlasita vundito. + +Pasis kelkaj sekundoj kaj Don Juan petis ree helpon, per vocho +preskau neaudebla. Iu viro subite aperis kuranta kaj rapide sin +klinis al li. Ghi estis Jozefo, kiu venis por helpi al la vundito. +Vidante lin, Don Juan penis ion eldiri, sed forto mankis al li por +tio; lian korpon trakuris granda ektremo, kaj li mortis en la brakoj +de Jozefo. + +--Ho la malfelicha kavaliro!--diris la junulo kaptita de terura +emocio--Dio helpu min en tiu chi okazo! + +Kaj li komencis ekmarshi por iri hejmen, kiam oni audis bruon el +proksime. Jozefo haltis timigita, ne sciante kion fari. + +La bruo gradige plifortighis, ia lumo shajnis disvastighi tra la +strato kaj tuj aperis nokta gardistaro kun lanternoj en manoj. + +--Helpon chi tien, sinjoroj,--diris Jozefo kun tremanta vocho.--Jen +sur la strato kushas mortinta kavaliro.... Oni jhus lin mortigis. + +--Kaj kion vi faris chi tie en tia malfrua horo?--severe demandis la +gardestro. + +--Mi okaze preterpasis,--respondis timeme la junulo. + +--Kaj jen viaj manoj kaj vesto estas tre sangmakulitaj! + +--Jes, sinjoro, mi klinis min al la mortinto por helpi kaj kredeble +la sango de lia vundo.... + +--Sufiche, sentaugulo, ni ja tion detale klarigos. Gardistoj, ligu +liajn manojn kaj piedojn kaj konduku lin en malliberejon. Dume, ni +helpos al la kavaliro, se estas ankorau tempo. + +Vane Jozefo plendis kaj plorante protestis, ke li estas senkulpa. Oni +senkompate lin arestis kaj enshlosis en ian senluman kaj malvarman +chambron. + + * * * * * + +La sekvantan tagon en la urbeto oni interparolis nur pri la mortigo +de don Juan de Molina kaj la aresto de Jozefo. Char neniu povis +imagi, kio vere estis okazinta la antauan nokton, chiu kredis ke +efektive Jozefo estas la mortiginto kaj ech kelkaj supozis, ke don +Juan estis aminduminta Eloizon kaj tial Jozefo, furioza pro jhaluzo, +estis venghinta sin al la kavaliro. + +La proceso tuj komencighis por klarigi la aferon kaj puni la +krimulon. Malgrau la senkulpeco de Jozefo chiuj cirkonstancoj estis +al li malfavoraj. Nur Don Henriko kaj Donja Izabelo sciis la veron de +chio, sed ili ambau silentis; la unua--por eviti kondamnon; la +dua--por kashi sian noktan interparolon. + +Char la mortigo okazis sen alestantoj kaj oni trovis Jozefon, +trempitan de sango, apud la kadavro de Don Juan en malfrua nokta +horo, la jughisto baldau konvinkighis, ke la krimo estis farita de +la malfelicha junulo. + +Chiutage la patro de Eloizo iris en la jughejon por sin informi pri +la proceso kaj poste prisciigi sian familion. Malfeliche, la afero +iradis tre malbone, kaj la kondamno de Jozefo shajnis neevitebla. + +Eloizo, konvinkita pri la senkulpeco de sia fiancho, plorante +konfesis al siaj gepatroj, ke shi estis parolinta kun Jozefo che la +fenestro, jhus antau la mortigo de don Juan, kaj plej kompatinde shi +permeson petis de ili por tion sciigi al la jughisto, en la celo +pravigi la cheeston de Jozefo en la loko de la terura okazintajho. + +Nun estis al shi tute indiferente, chu en la urbeto oni ekscios pri +shiaj noktaj interparoloj kun Jozefo: la chefa afero estis savi lin +el malglora kondamno. + +Sed ho ve! ech tiu rimedo ne helpis. La jughisto ne kredis al tio, +kion al li jhuris Eloizo. Li supozis, ke ghi estas nur elpensita +artifikajho por senkulpigi la krimulon. + +Jam estis la proceso preskau finita kaj chiu antauvidis, ke Jozefo +estos al morto kondamnita. La malfelicha Eloizo ploradis senkonsole +sian malfelichon kaj Donja Izabelo de tago al tago sin montris pli +pala kaj malghoja. Shia patro devis prokrasti la edzighon kun Don +Henriko, char shi plej obstine rifuzadis kaj ech firme aldonis, ke +shia neshanghebla decido estas formondighi kaj por chiam eniri +monahhinejon. + +Fine la jughisto mortkondamnis Jozefon. La decido estis baldau de +chiuj konita en la urbeto, sed oni plej zorge ghin kashis al Eloizo, +timante eblan gravan malsanighon. + +Jozefo eksciis pri ghi plej emocie, kaj ankorau ripetis, ke li estas +senkulpa. + +Jam chiuj preparajhoj estis faritaj, kaj la sekvanta tago estis +difinita por la ekzekuto. + +Petita, kiel kutime, ke li, antau ol morti, eldiru sian lastan +deziron, li plorante respondis, ke li nur volas iom preghi lastfoje +antau la Kristofiguro de la Lumo. + +Lia peto estis kompreneble akceptita kaj senprokraste plenumita. + +Inter kelkaj gardistoj kaj manligita, oni kondukis Jozefon antau la +Kristofiguron de la Lumo. La jughisto iris kun li, kaj multenombra +popolanaro el chiuj flankoj alkuris kun granda scivolemo por cheesti +lian strangan solenajhon. + +Kiam Jozefo alvenis al la domo de don Diego de Gevara, tiu chi kaj +Don Henriko staris sur la balkono amike babilantaj. + +La malfelicha mortkondamnito pie surgenuighis antau la Kristofiguro +kaj komencis preghi kun granda fervoro. Fininte sian preghon, li +daurigis sur genuoj, kaj parolis al la Kristofiguro per lauta kaj +tremanta vocho: + +--Dio mia, vi ja scias, ke mi estas senkulpa kaj konsciencpure povas +al vi preghi. Malfavoraj cirkonstancoj kredigis, ke mi estas la +mortiginto de don Juan de Molina, sed tio ne estas vera. Chu vi, Dio +justa kaj kompatema, permesos ja, ke senkulpulo pereu malglore kaj +hontinde? + +Chiuj audantoj restis kortushitaj kaj konfuzitaj. Kelkaj virinoj +ploretadis. Chiuj rigardoj celis Jozefon kaj la Kristofiguron, sed +tiu chi staris silenta kaj senmova. + +--Ho Dio mia,--daurigis li,--mi nur petegon al vi prezentas. Savu +min el plej terura maljustajho: montru publike al chiuj la veron de +miaj diroj. Se mi estas kulpa--signu min per via mano: se mi estas +senkulpa--montru ankau per mano la mortiginton de Don Juan, se li +chi tie staras! + +Granda korpremo kaptis la cheestantojn post audo de tiuj +vortoj. Chies okuloj sin turnis nun al la Kristofiguro, kvazau +antausentante ion misteran kaj grandiozan. Tiun chi fojon la +Kristofiguro ne restis senmova. Ghi eklevis sian dekstran brakon kaj +firme direktis ghin al la loko, kie staris Don Henriko. + +La popolanoj tremis pro miro kaj avide rigardis al la balkono. Don +Henriko falis palega sur genuojn, dirante: + +--Estu plenumata Via volo! + +Kaj sin turnante al la jughisto, li daurigis: + +--Mi ja estas la sola kulpulo: sed mi mortigis Don Juan'on en duelo, +noble kaj senperfide. Mi fordonas min al vi por la jughado. + +Tre solenaj estis tiuj momentoj. Oni audis surdigan popolkrion: +"Miraklo! miraklo! Vivu Jozefo, la senkulpa!" kaj malgrau la +cheesto de gardistoj oni elprenis lin, kaj sur la shultroj de +popolanoj li estis triumfe portata en sian domon. + +Dank' al la miraklo de la Kristofiguro, Jozefo estis savita kaj post +unu monato edzighis kun sia kara Eloizeto. + +Nenion raportas la historio pri la sorto de Don Henriko, nek pri tio, +kio farighis kun la bela Donja Isabelo. + +Sed oni scias plej nedisputeble, ke Jozefo kaj Eloizo vivis felichaj +multajn jarojn kaj, ho mirinda dankemo! ili ech ne unu solan nokton +forgesis ekbruligi la lampeton de la Kristofiguro de la Lumo, kiu +estis la protektanto de ilia amo, kaj kies dekstra brako nun estas +etendita lau sama direkto, kvazau ghi volus ankorau signomontri la +mortiginton de la brava kaj nobla kavaliro don Juan de Molina. + + Vicente Inglada. + + +PIEDNOTOJ: + +[2] _Kastilujo_ = nomo de hispana regiono. + +[3] _Donja_, hispane _dona_ = samvalora moshtesprimo, kiel +_don_, kiun oni uzas por paroli kun virinoj. La formo _don'in'o_, +uzita de S-ro N. Borovko en "Shtona gasto", estas tro longa. + + + + +TRIA PREMIO + + +KRISTNASKA NOKTO + +Fabelo. + + +Supre sur la Alpaj altajhoj, che la nudaj rigidighintaj montaroj, +malghoje fluadas la vintro. Dum longaj monatoj, la tero restas +kovrita de negho, kaj chio malaperas sub ghia blindige blanka +shutajho, kiu formortigas chiujn vivajn estajhojn. La montaj +krutajhoj fiere enprofundighas en senviva, timiga silentado, sekighas +torentoj kaj kovrighas per glacioj. En la vilagheto, homoj kaj bestoj +trankvile kunvivadas en la kajutoj, kie chiam brulanta fajro +dissendas iom da fumo kaj varmo. Pri vivo ekstera nur sciigas malofte +alvenanta leteristo, kaj kontrau la mizeroj kaj prizorgoj, kiuj +naskighas en la mondo malsupra, shirmas la izolulojn amasoj de negho +kaj teruraj profundegajhoj, kien enghemas la vento. Plej ofte, +superkovras la dezertajn vastajhojn densa, seka, malvarma nebulego, +kiu ghisvenas la domojn kaj ellekas la fumojn malrapide flugantajn el +la tegmentoj. Sed ne chiam dauras tia malghojeco. Iafoje, sunradio +pli brila ol ora somersuno, pli dolcha ol dia rigardo, forpelas +grizajhon, kaj enportas reghojon en la dometojn, dum, super la +ebenajhoj, che la malproksimaj, profunde kushantaj homejoj, chion +rigidigas la nevenkebla premado de l' vintra sezono. + +Malghoje, trankvile, pasadas la vivo sur la Alpaj altajhoj. La +tieularo estas fortika, brava, pacienca; la akra malvarmo, kiu +tie-supre reghadas dum ses monatoj en jaro, fortigis la rason, ghin +kutimigis al tiu shajne mizera vivado; kaj la vintro estas por la +montanoj la plej bona kaj kara sezono, char, nur dum ghia daurado, +ili estas ree liberaj. Somere, ilin konfuzis fremduloj, ilian landon +trapasadis bandoj de turistoj, la monton malpie, sentime esploradis +homoj nekonataj; sed, nun, dum la vintraj tagoj, la monton ili denove +posedas; ghi refarighas ilia mem proprajho; sole ili konas ghiajn +sovaghajn profundegajhojn, ghiajn blankajn, puregajn neghkampojn, +ghiajn minacajn furiozojn, ghian ensorchan charmon, kiu iafoje kaptas +mizerajn vagantojn kaj ilin perfideme tiras al morto. + +Dum la vesperoj, la familianoj arighas en la kuirejo de la kajuto, +chirkau la tablo, kaj dormeme auskultas rakontojn, dum ilin +nekontraustareble allogas la litoj, kie varme estos al la homoj. +Malghoje, trankvile fluadas la vesperoj sur la nudaj altajhoj..., kaj +pri la bruado en la arboj, pri la movado de la cetera homaro, neniu +precize scias, neniu klare pensas, char chiam sama, de la fortikaj +malnovaj prapatroj ghis la fortikaj junaj nepoj, forpasis la vivado; +kaj chiam samaj estis la vesperoj, meze de l' negha naturo, en la +malgranda kuirejo, kie ronketas la fajro. + +Sed, kiam proksimighas la jarfino, iom da movado, iomete da bruado +naskighas che la kajutoj. Baldau okazos Kristnasko! Baldau chirkau +tablo, najbaroj kunvenos, ghoje festenos, kunridos, kunkantos, kaj +estos rakontataj belaj historioj pri la pasintaj Kristnaskoj, dum la +gefianchoj kisos sin unu la alian, dum la maljunuloj trankvile +disrevos pri la estintaj jaroj. Tage, la geknaboj iras en la arbarojn +por dehaki la abion, kaj vespere, la kunvenintaj familioj ghin +ekbruligos, dum, tre malproksime, che la profundajhoj, kie sin movas +la ceteraj homoj, eksonos la hhoroj, kaj ekbrilos miloj da lumetoj +por festi la naskighon de Kristo. + +Ghuste tiun tagmezon dekok-jara junulino sola pashadis tra la arbaro. +Antau kelkaj horoj, jhus diris al shi la patro: + +--Manjo, iru en la arbaron kaj deportu la abion; ghi jam estas +dehakita. + +Shi do iris, ghoja pro tiu festo, ne nur char vespere cheestos shia +fiancho, sed ankau char okazos ia shangheto en la unutona, senlime +sama vivado de l' domanoj. + +Dormis la tero sub dika negha sternajho, en kiun tiel malfacile +internighis la piedo, kiel en shtonan muron. Reghadis profunda, +malgajiga silentado; forflugintaj estis chiuj vivaj estajhetoj, chiuj +mallautaj bruetoj, kiuj somere ghojigadis la arbaron. Oni nur vidis +la longajn skeletojn de la abioj, kiuj chi tie kaj tie metis malhelan +koloron sur la blankan, puregan, unutonan naturon. Sed pri la +koloreco de l' chirkauajho ne atentis Manjo, char tion shi chiam +vidis; lau shi, la vintro estas la sole bona sezono, dum kiu izolaj +estas la arbaroj kaj senhomaj la sovaghaj altajhoj. Shi shatis +solecon; neniu el la ordinaraj timigiloj al la urbanoj shin kaptis. +La arbaron neniam timas la chi supruloj, char, en ghi, ili laboradis +de la frua agho, kaj la malvarmo, kaj la frosto, kaj la prujno +kvazau rebrilas en ilia animo, tiel ke sen tiaj maldolchajhoj ili +malfacile elportus la vivon. + +Vojirante, Manjo iomete pensis pri la vespera festo, gaje, simple nur +tial, ke tiu chi festo estas ghojiga kaj bonporta. Shi ja lernis, ke +en tiu vespero, ie, tre malproksime, al la homoj naskighis Savonto, +pri kies vivo shi bone sciis; tion shi tre kredis, sed tio estis tiel +enradikigita en shi, ke la penso pri ghi estis tute senutila. Shi do +preferis sin okupi per tute nespiritaj aferoj: kiajn novajhojn pri la +valanoj alportos la fiancho, kion al shi donacos la patro, kiu venos +che la festenon. Dume, tiel pripensante, shi alvenis al la loko, kie +kushas la jam dehakita abieto. Brave shi sharghis per ghi siajn +shultrojn kaj tuj foriris, char jam ekvesperighis, kaj la vojo al la +domo estis malfacila kaj longa. + +Terura, akra, senkompata malvarmo reghadis, sed pri ghi shi estis +sufiche sperta; tamen, shin iom timigis la densa nebulego, kiu, che +l' vesperigho, pliakrighas en la arbaroj. + +La pala lumo, kiu tra la nebula vualo, ghispenetradis la arbajn +densejojn, netakseble klinighis al la horizonto; timema, senbrila +rughajho aperis che la sunkushigho, kaj, lau la pliblovo de l' +vento, shi tre bone sentis, ke venas vespero. Kaj shi rapide iradis, +chiam kaptita de la penso pri la baldaua festeto, pri Kristnasko, +kiu en la sama horo, kunigadas chiujn frato-homojn por festi +tutmondan ghojon. + +Shi portis la abieton sur la shultroj, sed, char densighis mallumo +kaj shian pashadon malhelpis la trunkoj, shi decidis demeti la +arbeton kaj ghin treni. La chielon oni jam ne vidis; super la +chirkaua naturo naghadis noktombroj kaj tute malhelighis la vojo. +Malvarmigaj blovoj aljhetighadis lau la aleoj; de la branchoj pendis +glacieroj, kaj la trunkojn chirkauis prujno. Sur la malmola negho +glitis la piedoj, kaj shi estis devigata iri malpli rapide. +Maltrankvileco shin konfuzetis, tiom pli ke, tra la nebulego, shi ne +povis scii, chu shi iras lau la ghusta vojo, au chu shi eraras. +Tamen, shi konfidis al la kutimo. Jam de la frua infaneco, shi tien +venadis kun la patro kaj la fratoj, en tiu sama tago por dehaki la +kristnaskan abieton. Sed, tiun jaron, shi ja volis iri tute sola. +Baldau shi estos matura virino, edzino, kaj tial estas necese, ke +edzino estu kuragha, kaj shin timigu nek ventego, nek malvarmo. Tie +supre, vivo estas batalado, senchesa eterna batalado kontrau naturo +tiel fiera kaj sovagha, ke ghi ne toleras la kunvivadon de aliaj +vivemaj estajhoj, kaj la braveco estas, ech por la virinoj, io +natura, necesa, pri kiu neniu fanfaronas. + +... Envenis nokto, terure malhela nokto, dum kiu pliighadis la frosto +kaj plifuriozis la neghaj blovegoj, kiuj, de tempo al tempo, mughadis +de la montaj suproj. El la tero, au el la brancharo de abio, iafoje +levighis ventoturnighoj, pelataj de l' vento, kaj chiuflanke +disflugis negheroj, tiel multnombraj, ke la vagantino fermis la +okulojn pro timo. Bruon oni ja ne audis. Iafoje, brancho, tro peze +sharghita, ellasis neghan pecon, kiu mallaute defaletis teren. + +Manjo tre timis, ke shi devojighis; tia ideo shin ekdoloris, char +jhus shin kaptis la penso pri nokta restado en tiu izolejo, tra tiu +akra malvarmego, meze de l' venta batado, kaj, plie, dum kristnaska +vespero, kiam chio brilas de gajeco, kiam la plej malghojemajn +okulojn lumigas radio de espero.... Tio ja ne povis esti. Shi +chirkaurigardis, palpis la trunkojn per siaj duonfrostitaj manoj, +faris kelkajn pashojn al chiuj direktoj por vidi, chu shi staras sur +la ghusta vojo. Sed la signojn pri la vojeto surkovris novaj +neghamasoj, kaj pro la nepenetrebleco de l' nebulego shi ne estis +kapabla ghin retrovi. Shi tre bone konsciis, ke shi devojighis, kaj +tiam, nevenkebla timo shin kaptis. Kion shi faros por retrovi la +domon, kiel shi, tra tiu terura malhelajho, povos rekoni la vojon, +kunporti la abieton ghustatempe por festi Kristnaskon? Chirkaue shi +palpis la arbojn, sed shiaj fingroj nur sentis delikatajn +glacieretojn, kiuj rompetighis che shia tusho; plie, shin treege +doloris la piedoj. La malvarmo, la tiel senkompata malvarmo, shin iom +post iom penetradis, perfideme, singardeme, kvazau ensorchisto. Shi +volis krii, sed shia krio ne trafis trans kelkaj arboj; kaj al kio +efikas krio de junulineto, en mezo de arbaro ombroplena? Senkuragha +shi ne volis esti, kaj shi peneme remarshis ankorau tirante la +abieton, char shi esperis, ke tre baldau shi eliros el la arbaro kaj +retrovos signojn pri la ghusta vojo. Certe mokus shin chiuj, kaj shin +mallaudus, se shi ne kunportus la abieton kaj pro shia neatenteco +malsukcesus la festo. Tiu chi penso, pli ol la ideo pri shia sorto, +shin doloris. Shi antaueniris kun granda malfacileco; che chiu +pasho, shi aljhetighis kontrau la trunkojn; la piedojn pezigis +malvarmego; kiam shi haltis, shajnis al shi, ke shi tuj mortos pro la +piedoj glaciighantaj; tial shi marshis laueble, konservante la +esperon, ke shi baldau eliros, ke tuj ekmontrighos la ghusta vojo +kaj rapide shin kondukos hejmen, kie shin atendas multo da homoj por +kunfesti Kristnaskon. Siajn fingrojn kvazau ferighintajn shi jam ne +sentis, sed ili ankorau energie tenadis la abieton, kaj pri tio shi +jam ne precize konsciis. Nur unu penso shin konstante elokupadis: en +tiu nuna horo, kunvenas homoj en la kuirejon, kaj trinkas +kunparolante, kaj maltrankvile rigardas la patro tra la pordo, chu +shi tuj alvenos, kial shi ankorau ne estas tie.... + +Ha! shi volas nepre eliri. Tuj shi per sia propra volo retrovos la +vojeton. Kaj ree shi plirapidis, ree shi faletis sur la glitiga tero, +ree shian pashadon baradis la senlimaj rangoj de trunkoj. Shi sentis, +ke shia elspiro frostighas che la lipoj, ke io terura detranchas +shiajn piedojn kaj perforte volas ilin ligi al la tero. Strechighas +shiaj nervoj de junulino, de brava, sentima virino montana, difinita +por la vivado batala kontrau naturo. Iafoje, shi disrigardas, sed +tiam shia timo farighas pli granda. Shajnas, kvazau nekonataj +estajhoj shin atentus, kvazau io malvarma shin kaptus kaj senbrue +detirus, por ke shi ne rapidu antauen. Kaj antauen shi ankorau +volis iri; alia vigla forto shin pushadis, kaj tiun potencon shi +obeis, char shi sciis, ke ie, eble tute proksime, eble tute +malproksime, estas la celo, ke momenta senmovado por shi estos +mortiga. + +... Noktighis, tute noktighis en la arbaro, kaj, en tiu horo, la +domon sendube forlasis chiuj invititoj por esplori, kial shi ne +venis. Kaj baldau ili shin trovos, kaj shi honteme reiros al la +kajuto, malsukcesiginte la feston, kvazau malsagha knabineto. Jes, +tre baldau ili venos, kaj tra la densajho eksonos vochoj amataj kaj +paroloj konsolaj; shi tuj reiros; la festo malsukcesos, kaj pro tio +shi emas plori. La antauan jaron en la sama tempo, ghojis la +festeneto en la kuirejo, shercis la viroj, babilis la virinoj, kaj +brilis la lumetoj sur la branchoj. Nun, shi mizere eraradas tra la +arbaro, sen ia radio de lumo. Shin ja lacigis la marshado; terure +shin doloris la piedoj, sed malgrau ilia malvarmeco, shi sentis, ke +vivo ankorau fluadas en ili, ke la danghero ankorau ne minacas +shin. Kontraue, la fingroj estis rigidaj, alfiksitaj al la abieto +per frosto, kaj shian tutan korpon skuetis frostotremo pro timo kaj +malvarmego. Shi haltis, auskultante, chu ne venos iu familiano, chu +la teruran chirkauan silentecon tuj ne finos homa vocho, vorto de +espero. Tamen, shiajn orelojn ne atingis ia bruo. La senlima, eterna, +morta silentado shin chirkauadis; nur vento ghemegis, kaj negho +defalis teren. Kaj, jen shi rememoras pri versajho iam lernita en la +lernejo, kiam shi estis malgranda knabino. En ghi oni parolis pri +patro kun infano rapidantaj tra arbaro, kaj la infanon, oni diris, +allogis regho per dolchaj paroloj, kaj la infano mortis. +Kontrauvole, shi rememoras la tutan versajhon: + + Rajdas nokte tra la vento + Unu patro kun infano, + Knabon havas li en brakoj, + Premas ame, varme tenas. + +Kaj kvazau en songho, reflugas al shia kapo chiuj versoj, ghis la +lasta: + + Tre rapide rajdas patro, + Mortighantan filon tenas, + Li kun peno hejmen venas, + Jam en brakoj mortis knabo. + +Tion shi ofte deklamis kaj ghuste, kiam shi estis tute juna, dum +kristnaska vespero, antau chiuj kunvenintaj genajbaroj. Kaj shian +unutonan deklamadon sekvis multo da laudoj kaj brua aplaudado. Pri +aliaj infanaj mirrakontoj shi ankau rememoras. La Regho de l' +Malvarmo loghadas, lau la enlanduloj, en la plej densa loko de la +arbaro; kaj, ofte, dum la vintraj tagoj, li forlasas sian +regholandon, kaj, vestita per tute blanka vestajho, li restas +che ia nekonata angulo, kaj, per dolchaj, trompemaj vortoj +nekontraustareble delogadas al sia loghejo la mizerajn vagantojn, +kies korpon li enneghigas ghis la veno de l' somero. Manjo tre bone +scias, ke tia Regho estas nur timigilo al la neobeemaj infanoj, sed, +nuntempe, vero kaj malvero kunmiksighadas en shia deliranta kapo, +kaj, che chiu pasho, shi tre timas, ke tuj aperos al shi la blanka +Regho. + +Ne! pri tiaj aferoj, shi ne devas pensi. Shi ja ne estus inda edzino, +se shin timigus tiaj sensencaj rakontoj. Kaj shi rekuraghas, provas +antauenpashi, ne rapide, singardeme, nur por sin movi, por ke ne +frostighu shiaj piedoj, char iu familiano baldau venos kaj shin +kunportos al la varma lito. + +Aliaj realaj okazintajhoj shin okupas. Iu prapatro iam restis tutan +nokton en arbaro kaj senchese marshadis, por ke la kapo ne frostighu, +kaj dum la tuta sekvanta tago, li eraradis, tra la nebulego, ghis oni +lin retrovis, mortantan de malvarmo kaj malsato. Oni ankau ofte +rakontis en la vesperaj kunvenoj pri iu maljunulino, vilagha +sorchistino, kiu nokte perdighis en arbaro kaj estis retrovita nur +multajn monatojn poste, enfosita en negha kavajho. Sed pri shi la +tieulinoj diris, ke tia morto estis justa revengho de Dio, char iam, +lau la komuna opinio, la nomita sorchistino ensorchis junulinon, kiu +venis dehaki la kristnaskan abion. Manjo timas, ke shi estas sur la +sama vojo kiel la malbona maljunulino, kaj, kvankam, lau la diro de +la vilaghaj instruituloj, la fantomoj tute ne ekzistas, al shi tamen +shajnas, ke tuj aperos la korpo de la mortinta sorchistino, au la +blanka mantelo de la Regho de l' Malvarmo. + +... Kaj nun tute ne doloras shin la piedoj, char shi jam ne sentas, +ke ili estas; la abieton shi ne forlasis, char shi pri ghi jam ne +pensas. Iafoje shi provas ekrezoni, rememori la direktojn, lau kiuj +shi devas iri, sed tia pripenso alkondukas shin al pli mizera +konkludo rilate al shia estanta sorto. + +Shian bravecon iom post iom chesigas lacigo kaj malvarmego. Che chiuj +kelkaj pashoj, shi haltas, jhuras, ke shi ne iros pli malproksimen, +auskultas, chu ne lautighas ia brueto, chu ne aperas la savontoj. +Sed, ja nenio.... Kaj shi senesperighas, sidighas sur trunketon, +ellasas malghojajn larmojn, atendas ghis venos au morto au savo.... + +Jen, en chiuj lokoj de l' tero, ghojas la festo de Kristnasko. Tiun +feston shi iam vidis en la urbeto sur la ebenajho, kaj tie ghi estis +multe pli bela kaj richa. Abio briladis en chambro, geknabetoj +ghojeme rigardadis al la arbo, ricevis ludilojn de bela sinjorino, +kaj kiam finighis la festo kaj estingighis la arbo, iu maljuna viro +parolis per solena, strange frapanta vocho. Li rakontis pri antikvaj +okazintajhoj:... Tie, en tre malproksima lando, antau multego da +jaroj, pashtistoj maldormis chirkau fajro, en plena nokto.... Kaj, +jen subite al ili aperis anghelo de la Sinjoro, kaj diris: "Ne timu; +gravan sciigon mi anoncas al vi. Hodiau, al homoj naskighis +Savonto". Kaj angheloj aperis en la chielon kaj kundiradis: "Gloro +al Dio che la supraj altajhoj, kaj paco al la homaro". + +Ho! tian pentrajhon shi tre bone rememoris; homoj, strange vestitaj, +sidadis en la senlima dezerto; brilis meze de ili rugha fajro, kaj, +jen ekradiis senkompara brilo en la chiela vasto.... + +Chu al shi ne brilos simila aperajho, chu baldau shi ne vidos +konatulojn kun flamingoj en la mano. Shi denove auskultas.... +Silentadas.... Shi volas krii, sed shi timas, ke shia vocho estos tro +lauta, kaj tial vekos fantaziajn estajhojn. + +En shia deliranta kapo, chio kunturnighas. Shi chiam revidas la iam +viditan pentrajhon: homoj sidantaj en la dezerto chirkau fajro; +bela, diafana nokto sub orienta chielo, pli blua ol la plej blua +cejano, pli vasta ol la plej vasta chielo videbla de l' montosuproj. + +Shi rememoras.... Neniu venas; kaj kvankam shi audis pri vivo, ke +ghi estas ne grava bono, tamen morti shi ne volas, char la vivon shi +amas. Se shi ekhaltas, shi sentas, ke shin kaptos la mortigo per la +malvarmo, sed aliparte shiaj glaciighintaj piedoj jam ne povas shin +subporti. Kaj malespera, shi haltas, pensante, ke shi eble trovos +kushujon sur la tero, tie shi dormos ghis la mateno, au venos la +morto. Cetere, la konscio shin forlasas; rakontoj shin persekutas; +shi pri si mem pensas, ke shin atendas la Regho de l' Malvarmo, ke +sekve shi neniel povos savighi. Kaj shi kushighas sur la teron, +envolvante sin per sia robo por ne senti la maldolchan fundon. Al shi +proksimighas dormemo; shajnas; ke shi sidas tre bone sur la negho, ke +la piedoj shin jam ne doloras, ke agrabla sento shin tiras al pli +bona, pli felicha vivo. + +... Jes, ili tuj revenos, ili ekkaptos shin kaj forportos en la +hejmon.... Sed en kian hejmon? Shi ja ne scias, chu pri la patro au +chu pri la Regho de l' Malvarmo shi pensas.... Bone estos al shi; iu +shin tuj kunportos kaj, kisante, shin shovos en la varman liton, kie +shi kunligos siajn membrojn por revarmighi.... Sendube, shi songhis; +jen, shi ja vere kushas en lito. Sendube jam pasis Kristnasko; la +arbeto staras sur la tablo, la lumetoj estingighis, kaj, che la +matenigho, shi chion revidos, kun la rememoro pri tiu stranga songho, +ke shi kushis en arbaro, ke al shi estis tre malvarme.... Dolche +estas al shi, char shi jhus akceptis la kison de l' fiancho, +dolchan, tre varman kison. Li fermis al shi la okulojn, surkisante la +lipojn, kaj brako jhus chirkauligis shian kolon.... Li estas tie +apude, shi estas tute ghoja; li rediras dolchajn parolojn: "Baldau, +ni kune..." Sed, kia malagrabla songho shin jhus tenis: shi estis en +arbaro, homo, ne homo, sed blanka demono shin karesis, kaj dolche, +dolchege shin tiradis al ia malvarma profundegajho. + +Sed, teruro! tio ja ne estas songho! shi sidas en arbaro, shiaj +membroj kushas sur la negho, kaj jen shi volas movi fingron... ghi +jam estas alligita al la tero per frosto; shi ekkrias; iom da konscio +shin rekaptas. Jes, chion shi rememoras tute bone, tute precize. Se +shi kushas pli longe, tuj shi mortos, char la perfida Regho de l' +Malvarmo tiel detranchas la vivon de l' homoj, kaj morti shi ne +volas, char la vivon shi amas. Jen, shi tuj restarighos; shi denove +rapidos tra la arbaro, lau kia ajn direkto, nur por ke shin ne prenu +la frosto kaj la dormigo de l' malvarmo. Jes, tre certe shi tuj +ekstaros, kaj baldau oni shin trovos, char la tuta familio shin +nepre serchadas.... Shi tuj ekstaros.... + +En la urboj, sonas la ghojo, kaj bruas la gajuloj; en multegaj domoj +oni festas en la kuirejo, kaj la abio lumigas la ghojantojn per siaj +sennombraj fajretoj. Dio mia! kiel bela estis la festo, kiam shi +estis en la urbo. Al shi donacis ludilojn bela sinjorino, kaj poste +solene parolis maljunulo per strange frapanta vocho:... en dezerto, +sidadis pashtistoj chirkau la fajro.... + +Chirkau la fajro! Ho! kiel bone estas sidi chirkau fajro! Oni +almetas la manojn super la rughan flamon, oni apogas la piedojn +kontrau la fajrujon; ghoje ronketas la brulajho, kaj hela flameto +lumigas tra la densa nokto.... Nun, la piedoj estas tute varmaj, +ankau la manoj; chio estas bona, kaj, jen, al shi estas tute same +kiel en shia fantazio. La piedoj estas tute varmaj, ankau la manoj, +shia tuta korpo tremas pro varmo. Shiaj okuloj fermighas, la manoj +kunligighas, la korpo tordighas por esti pli varma. + +Jen, subite, shajnas, ke, en la malproksimo, el tute malproksima +sonorilejo batis ia horo.... Kioma, kie, shi nescias. Chu ech sonadis +ie? Chu ne okazas ia tratrancho en shia deliro? Tamen, shi rememoras +iomete.... Shi kushas sur la tero; tie estas varme; shi povas atendi +ghis la veno de l' matenrugho, sed estus eble pli bone se shi +restarighus, tial ke oni rakontas, ke la kushintoj sur la negho estas +difinitaj por la morto. Tio estas ne vera. Oni rakontas tion, sed +chion rakontitan oni ne devas kredi; kontraue, sur la tero, estas +pli dolche, pli varme, pli ripoze; oni dormetas tute bone, sentante +nenian blovon, nenian ventoturnighon. Sed, shi tuj ekstaros, char shi +iom timas. Shajnas tute kvazau io neatendita, io neprokrastebla tuj +okazos. La Regho prenos Manjon; tio okazas, ne nur kiam oni estas +knabino, sed ankau kiam oni estas fianchino. Tion difinis la malbona +sorchistino kiel revenghon pri la puno de Dio, char la sorchistinoj +estas la estrinoj de la arbaro, kaj la potenco de Dio ne trafas trans +la malbelaj, mallautaj densejoj.... Tial, shi starighu!... kvazau +ia kiso shin tushetus. + +Eble, la kiso de l' fiancho, kiu volas shin surprizi, char fianchino +shi ja estas. De longatempe shi pensadis pri tiu venonta kunvivado +kun alia viro, en alia domo, ne char shin persekutis la deziro al +amo, pri kiu revadas la urbaj junulinoj, sed nur tial, ke tia estis +la kutimo de la prapatroj, ke ghin oni nepre devas obei. Baldau +okazos la edzinigho, kaj jam shi sentas kvazau en tiu vespero +farighus pli akra la kiso de l' fiancho--eble, char efektive +baldauighas la tempo de l' geedzigho. Post la paso de l' vintro, ili +kunforiros al la valo, kie pli facila estas la vivado kaj pli ghojaj +la vintraj tagoj. + +Sed, jen, iom post iom, alproksimighadis la Regho de l' Malvarmo, la +perfida demono de la nudaj altajhoj. Tremante, lia maljuna mano +malfermis la okulojn de la junulineto, li delikate kunmetis la +brakojn kaj la krurojn.... Varmo! varmo! shi naghadis en la varmo! +kiel bone shi estas en la lito post la ghojigo de l' kristnaska +festo. Ho! la bona lito, la dolcha varmeco de l' chambro, flanke de +la varma stalo.... + +Shi jam ne movis sin. La Regho de l' Malvarmo klinis shian tute +palan kapon; shian hararon li shmiris per prujno, kaj shian +glaciighintan korpon envolvis per sia blanka, purega mantelo, tiel +blanka, tiel purega kiel la vualo de la junaj edzinoj. Kaj, tion +farinte, li avide, ghojege, shin kisadis, che la frunto, che la +brusto, kaj al shi shajnis, ke tia kiso estas pli dolcha ol la plej +dolcha kiso de l' fiancho, pli varma ol la plej varma kareso de l' +amo. + + H. Hodler. + + + + +UNUA MENCIO + + + NOKTAJ FANTOMOJ + EN LA KASTELO DE + RHODE-SAINT-PIERRE + + "Tra densa mallumo briletas la celo, + Kaj nin ne timigas la noktaj fantomoj." + (_La vojo._) + + +Tiuvespere, kiam mi transpasis la sojlon de la malnova gastejo, estis +pli malfrue ol kutime, char en tiu pentrinda vilagheto de la +Hagelando[4] la naturo estas tiel alloganta, la eknoktigho tiel +dolcha post varmega tago, ke mi preskau kun bedauro interrompis +mian sencelan vagadon. Sed en la gastejo atendis min, kiel +chiuvespere, miaj novaj kunuloj: la chefaj loghantoj de la vilagho. + +Chirkau la malglata ligna tablo, sub la dika lampo kun verda +lumshirmilo, sidis ili--la vilagha sekretario, la kampogardisto, la +kuracisto, la orgenisto--kviete, malrapide fumante en siaj longaj +argilaj pipoj la tabakon rikoltitan en ilia ghardeno. + +Kompreneble oni ekriprochetis--ho, tre amike--la "poeton", kiel ili +nomis min, pri lia malfruigho, sed tuj la gastejmastro alportis la +kutiman kartludon kun la skribardezo, al kies shnureto balancighis +spongo kun peco da kreto, kaj ni ekludis. + +La kartoj estis apenau disdonitaj, kiam aperis sur la sojlo +maljunuleto vestita per blua kitelo, largha bruna pantalono kaj dikaj +lignaj shuoj. Je l' mano li portis kupran lanternon, kiun li teren +metis che la sojlo, kaj, deprenante sian chapon, li alproksimighis al +nia tablo petante, ke la doktoro bonvolu akompani lin en najbaran +vilaghon Rhode, por flegi lian subite malsanighintan filinon. + +--Mi akompanas tuj, Mastro Jan,--diris la kuracisto, metante siajn +kartojn sur la tablon.--Nu, la devo vokas min,--li aldonis.--Daurigu +la ludon inter vi, amikoj, dum mi faros devigan noktan promenadon. + +Li prenis sian chapelon kaj sian bastonon kaj, antau ol foriri, +demandis al la kamparano: + +--Ni iros tra la arbaro, chu ne, Mastro Jan? Tiu vojo estas pli +mallonga. + +--Tra l' arbaro, je tia horo!... Chu vi tion intencas, Sinjor' +Doktoro? Estas morgau la Mez-Augusto, kaj vi scias bone, ke ne +taugas tiam vagadi en la arbaro chirkau la kastelo de Rhode. + +--Vi estas prava,--diris la orgenisto.--Oni rakontas strangajhojn pri +tio, kaj certe la drama morto de la lasta kapelano de l' kastelo ne +alportis benon al la Baronoj de Rhode. + +Siavice la sekretario aldonis: + +--La maljunuloj de l' vilagho pretendas, ke de la tempo, kiam la +sanga dramo okazis en la kastelo, la fantomo de la kastelmastro +chiujare nokte vagadas chirkau la kastelo, kaj ech la arkivoj +rakontas pri tio. Sed nun la junuloj tion ne kredas plu.... + +Dezirante koni pli detale tiun misteran historion kaj allogita de la +fresheco de l' aero, mi proponis al la kuracisto akompani lin. + +La gastejmastro donis al ni rondforman kupran lanternon, utiligotan +por la reveno, kaj triope ni foriris. + +--Hela, bela vetero, chu ne, Sinjoroj?--diris la kamparano,--ni ne +bezonas la lanternojn, sed la steloj fajre brilegas, eble la vetero +shanghos.--Kaj frotante alumeton li ekbruligis sian mallongan pipon +kun metala kovrileto. + +--Sed, diru, Jan,--demandis la kuracisto--chu efektive vi timus en +tia hela nokto akompani nin tra la arbaro? + +--Mi ne estas timulo, Sinjoroj, sed por la tuta oro de l' mondo mi ne +volus preterpasi la kastelon dum tiu chi nokto. + +--Sed--demandis mi--kia malbonajho povus trafi nin? + +--Ho, Sinjoro, mi prave vidas, ke vi estas fremdulo. Se vi estus +naskighinta en nia vilagho, vi ne demandus pri tio. Chiuj scias, ke +chiujare la hundaro de l' estinta Barono de Rhode, blekegante kaj +bojante trakuradas la kampojn, aron da nigraj chevaloj trenante +katenojn trarajdas la arbaron; la sonorado de l' chaskornoj, la +siblado de l' sagoj kaj de l' kugloj, la ghemegoj de l' vunditaj +chasajhoj plenigas la aeron per teruriga bruegado kaj ve al tiu, kiu +trovighas sur la vojo de l' sovagha bando.... + +Interparolante ni alvenis apud la enirejo de l' arbaro. + +--Nu--diris la kuracisto--eble la malsanulino senpacience atendas +nin, ni eniru la plej mallongan vojon. + +Mi tuj jesigis; sed la vilaghano palighante protestis, kvankam li +ankau deziregis, ke ni alvenu kiel eble plej baldau che lia filino, +tamen li petegis, ke ni forlasu nian maltimeman projekton. + +Iom da fanfaroneco ne maldecas che junulo kaj, anstatau ekdiskuti +kun la naivulo, mi ekbruligis mian lampon kaj enpashis la vojeton. + +La kuracisto adiaudiris per la mano al nia gvidisto, kiu nur diris +kun sopiro: + +--Gardu vin Dio! + +Kaj ni malaperis en la arbombro.... Tie la lunradioj apenau traboris +la densan foliaron, nur la flava lanterna lumo lumigis la vojeton +ghis kelkaj pashoj antau ni. + +La strangaj superstichoj, kiuj persistas che la kamparanoj, farighis +la temo de nia interparolado. La kuracisto jam rakontis kelkajn +ekzemplojn, kiam, alproksimigante sian poshhorloghon al mia lanterno: + +--Jam la dekunua--li diris--Ni certe eraris pri la vojo; la arbaro ne +estas tiel vasta: ni devus jam esti alvenintaj en Rhode. + +Ni haltis momenton, sed meze de l' arbaro estis neeble difini, kie ni +trovighas. Por koni la direkton ni ech ne havis plu la lunon char +nebuloj estis kashintaj ghian arghentan globon. + +Eksiblis plenda vento tra la foliaro, kraketis sekaj branchetoj de l' +abioj, kaj iafoje nokta strigo au rabobirdo forflugis kun rauka +ghemo. La promenado brave komencita, nun ekshajnis longa kaj iom +teda; mi ekbedauris, ke ni ne sekvis la vilaghanon, kiam pli hela +lumeto aperis inter la shtipoj: ni ektushis la randon de l' arbaro. + +Antau niaj okuloj, alkutimighintaj al la mallumo sin etendis vasta +kamparo, chiuflanke limigita de montetoj kovritaj per densaj arbaroj. +Meze de la kampoj je interspaco da kvaronmejlo staris majeste kaj +mistere, kvazau gardisto de l' nokto, masiva konstruajho: la kastelo +de Rhode, kun sia minacanta kvarangula turo. De ghia levebla ponto +ghis la vilagho staris duobla vico de arbegoj, kiun ni devis +preterpasi por atingi la izolan dometon de la malsanulino. + +Sur la tuta naturo korpremanta silento pezis kvazau funebra vualo. +Densaj nebuloj, jen disighantaj, jen kunighantaj, traflugis la +chielon: momente ekbrilis la luno kaj sur la nigra fundo la tuta +kastelo fantastike lumis, je chiu fenestro ekbrilis blueta arghenta +fajro... chirkau ni zigzage flugetis aro da noktaj vespertoj. + +Jhus ni atingis la misteran aleon, kiam subite estingighis la lumoj +de la kastelo. Tuj plenighas la aero per stranga bruado: blekado de +chevaloj, frapado de hufoj, sovagha rajdado. La terura bruegado +plifortighante shajnas proksimighi. Nun timiga sonorado de chenoj +miksighas kun raukaj krioj: Ho! ho! Hu! hu! Nenion ni vidas krom, en +fundo de l' aleo che la kastelo, tremetantan lumon, kiu jen ekbrilas +jen malaperas.... + +Ree farighas silento... silento pli terura, pli timiga ol la bruado, +kiu antau momento tremigis la aeron... + +Mi premis la brakon de l' kuracisto, mallaute dirante: + +--Kio okazas?... Kion signifas?.... + +La doktoro ne tuj respondis; kaj poste pripenseme li parolis: + +--Strangajn aferojn oni rakontas pri la kastelo de Rhode... sed la +vilaghanoj rakontos tion al vi pli bone ol mi. + +Kelkajn minutojn poste ni frapis che la pordo de la izola dometo. Nia +gvidisto mem malfermis kaj rigardante nian palan mienon:--Estu +bonvenaj--, li diris.--Ho, ni timis, ke malfelicho trafis vin. + +--Malkviete ni atendis vin Sinjoroj, kvankam mia filino shajnas nun +farti pli bone,--aldonis la maljunulino, kiu sidis apud la fajrejo, +preparante varman trinkajhon por la malsanulino. + +La patro prenis la lampon de la tablo kaj enirigis la kuraciston en +la apudan chambron, kie kushis lia filino. + +La patrino preninte la varman trinkajhon, akompanis ilin. + +Mi restis kelkan tempon sola en la hejma chambro, nur lumigita de la +rugha rebrilo de ligna fajro, kiu dancigis sur la kalkpentritaj muroj +fantomajn ombrojn. Mi repripensis pri chiuj strangaj okazintajhoj de +chi tiu fantastika nokto, kiam la patrino revenis, mallaute dirante +kun pli ghoja mieno: + +--Shi ekripozas nun. Dank' al Dio, la krizo forpasis kaj ni povas +esperi, ke shi estos savita; tamen la kuracisto promesis, ke li +restos ankorau kelkan tempon, ghis kiam shi dormos. + +Kaj dum shi boligis akvon por prepari tason da kafo, mi profitis la +okazon por demandi shin pri la teruraj bruadoj, kiujn ni audis. + +--Ho, Sinjoro!--shi diris, sidighante apud la fajrejo--ni ankau, ni +audis la preterpasantan sangocharon kun ghiaj inferaj chevaloj, +ghiaj sonoradantaj katenoj. Ni ne kuraghis rigardi tra la fenestro, +tio estus mortiga, sed ni preghis por vi, kaj la Sankta Virgulino, +(danko estu al shi) auskultis nian preghon permesante, ke vi atingu +nian dometon. Ni timegis, ke vi ricevos la saman sorton ol nia Siska +de la muelisto.... + +--Kio do okazis al shi? + +--Ghi estas terura okazintajho, Sinjoro, kiun oni rakontis al mi dum +mia juneco. Estis festtago en la vilagho, dancmuziko chie sonoris +lau gaja takto. Dum tuta tago la gejunuloj senzorge kaj senlace +saltadis kaj kantadis pensante nur pri plezuro kaj ghuo. En chiuj +gastejoj fluadis la shaumanta biero, chie regadis brua gajeco... +Tiunokte Siska de la muelisto, deksep-jara petola knabino, post la +danco hejmen reiris kun kelkaj gajaj gekunuloj. Ili kantis kaj saltis +ankorau sur la vojo, kiam subite eksonoris la dekdua... kaj oni +audis la bruegantan rulighadon de kvarchevala veturilo. Ghi pasis +tute proksime de la ghoja bando. "Haltu, veturigisto!" ekkriis ia +junulo.--"Haltu!" rekriis la aliaj; kaj la petola Siska, pli rapide +ol penso, eksaltis sur la postan flankon de la veturilo, kriante: +"Jen! mi veturas hejmen!" kaj shi malaperis en la aleo de la +kastelo. Furioze, sovaghe kuradis la chevaloj tra kampoj kaj +herbejoj, irante trifoje de la kastelo de Rhode ghis la kastelo de +Kratenberg, kiu iam staris sur la monteto. Chiufoje propramove +malfermighis brue la pordegoj de la kastelo por enirigi la veturilon. +Brue ili fermighis: sed neniu krom la fantomaj rajdantoj povis +trapasi la sojlon. Siska vidis dum momento la luksan internon de la +ensorchita kastelo... kaj shi falis de la veturilo. Matene vilaghanoj +trovis shian sangmakulitan korpon sur la ponto antau la pordego de +la kastelo de Rhode.... + +Dum la maljunulino rakontadis, la kuracisto kaj la patro estis +silente enpashintaj en la chambron kaj nun staris apud la fajrejo. Mi +estis tiel pripensema pro chiuj auditaj mirindajhoj, ke mi ech ne +rimarkis ilian apudeston. + +La virino silentis, malfermis la antikvan kverklignan shrankon kaj +prenis siajn kvar plej belajn tasojn, kiujn shi plenigis por ni per +bonodora kafo. + +Chiuj eksidis chirkau la fajrejo dum la doktoro kvietigis la +gepatrojn pri la farto de ilia filino, aldonante kelkajn konsilojn +pri la flegiloj uzotaj se ia nerva krizo reokazus. + +Nenion mi audis pri tio char, en siblado de l' vento, en la +kraketado de l' fajro mi audis malproksime, malproksimege la +rulighadon de la sangocharo, la galopadon de l' chevaloj, la krakadon +de l' vipoj, la bojadon de l' hundaro; en la volvighanta fumo mi +vidis nur suprenflugantajn fantomojn. + +La kuracisto rimarkis mian ekscitighon, char li interrompis mian +revadon dirante iom sherceme: + +--Nu, amiko, chu la mastrino rakontis tiel timige kaj impresige la +historion de Rhode, ke vi sidas tie pripenseme, kvazau vi dormus? + +--Efektive mi pripensas la strangajhojn, kiujn mi audis,--respondis +mi, kvazau vekighante,--kvankam mi ne povas kompreni kia estas la +kauzo de tiuj sorchajhoj. + +--Ho, pri tio--diris la virino,--mi povas doni klarigojn al vi, sed +mia edzo pli bone tion rakontos ol mi, char li estas pli klera. + +Kaj la maljunulo ekrakontis jene chi tiun legendon: + +--La barono de Rhode estis fiera arogantulo, kiu tiel pasie amis la +chasadon, ke certe por tiu chi plezuro li estus vendinta sian animon +al la diablo. Preskau chiutage li chasadis kun multnombra sekvantaro +tra la senlima arbaro, kiu kovris la chirkauajhon de lia kastelo. +Ech dimanche, tago al ripozo kaj pregho dedichota, li ne povis lasi +sian pasion, kaj malgrau la avertoj de lia kapelano[5] li rajdadis +kaj galopadis kiel dum la semajno. + +Ian dimanchon, kiam li ree foriris frumatene, li estis promesinta al +sia kapelano, ke li cheestos la meson; sed aliparte li estis +postulinta de la abato, ke li ne komencu ghin antau lia reveno. Tiu +reciproka promeso, kvietiginte lian konsciencon, li freneze +trakuradis la nudajn kampojn kaj la vastajn arbarojn. + +Li ebriighis pro movo kaj bruo; kaj horoj post horoj forflugis +rapide. Jam audighas en la malproksimo la sonorado de dek-unu batoj +sur la kastela sonorilego, kiu rememorigas al li lian promeson. Li +ekvolas hejmen reiri, char lau eklezia regulo la meso estas +komencota antau la dek-dua horo; sed je tiu momento jen saltas tra +arbetaro unu kaj du kaj tri leporoj. Rapide la barono trafos ilin kaj +poste hejmen iros. Sed rapidegaj estas la leporoj; ju pli rapidas +la barono, des pli vigle ili saltas, jen malaperante, jen +remontrighante. Nun ili shajnas lacaj, senmove sidantaj sed, kiam +antauenvenas la chasisto, ree ili ekkuras... kaj kuras: dume pasas +la tempo. Ju pli nekapteblaj ili estas des pli obstina farighas +la chasisto... + +Sed subite--chu li bone audas?--en la malproksimo, batoj de +sonorilego unu la alian malrapide sinsekvas. Dum momento surprizite +haltas la barono. Nun lauvice sidas la leporoj starigantaj la +longajn orelojn kaj kvazau aplaudantaj per la antaupiedoj kaj +vocho mistera audighas: + +"Saluton, Barona Moshto, dank' al via pasio vi forgesis la meson! +Altsalutas vin Satano! Nun rapidu kaj kuru... sed vane!..." + +Kolerego tremigas la baronon, li incitas per spronoj sian chevalon +kaj galope alrajdas hejmen, malbenante la diablon, kiu malice pekigis +lin. Tamen, li estis ordoninta al la abato ke li atendu, kaj chi tiu +obea devas, obei malgrau chiuj leghoj.... + +Li trapasas la leveblan ponton kaj la blazonornamitan pordegon. Chio +silentas, lia koro forte batas pro eksciteco, li tremas, char neniu +shajnas atendi lin. Li desaltas de sia chevalo; armilojn portante li +trapashas la korton, eniras en la kapelon. Tie genufleksas chiuj liaj +servistoj, kaj che l' altaro staras preghante la abato. Sanga nubo +preterflugas liajn okulojn, li strechas la brakon kaj... pafo bruega +skuas la audantojn. Sur la altaron falas la malfelicha ofero de la +venghema kaj peka barono.... + +De tiu tempo dum noktoj chirkau la Mez-Augusto fantomaj chevaloj +trakuras la kampojn sonorigante armilojn, nigraj hundoj +chirkausaltas, sangmakulita charo, en kiu audighas plendaj ghemoj, +brue rulighadas sur la shtonvojo. La tuta bando rajdadas, galopas +trifoje de la kastelo de Rhode ghis la loko, kie staris iam la +kastelo de Kratenberg, kie loghis la potenca chaskunulo de la barono +de Rhode. + +Oni certigas, ke nur la terura vido de tiu infera rondo sufichas por +mortigi la plej maltimemajn kaj, ke chiu, kiu malfeliche trovighas +sur la vojo, estas kuntrenata ghis la kastela pordego.... La +maljunulo silentis kaj siavice la kuracisto ekparolis al mi: + +--Se plachas al vi, amiko, ni kune vizitos morgau la kastelon, +ghiajn vastajn salonojn kun ornamitaj plafonoj kaj altaj skulptitaj +kamenoj, ghian kvinetaghan gardoturon, ghiajn misterajn kelojn kaj +malliberejojn; kaj la farmisto montros al ni la gotikan kapeleton, +kie kushas ankorau sur la altaro la chifita mesornamo de la kapelano +apud la sangmakulita meslibro, kiu restis tie de la tago, kiam okazis +la sanga dramo. La kruela barono de Rhode mortis baldau sen +heredontoj kaj de tiam neniu, krom strigoj kaj vespertoj, volis +ekloghi en la fantomvizitata kastelo. + +Tiel parolinte la kuracisto levighis kaj senbrue direktighis al la +chambro de la malsanulino. + +--Shi pace dormas,--li diris.--Mi opinias, ke nun ni povas hejmen +reiri. + +Ni eltrinkis nian tason, premis la manon de la gemaljunuloj, la +kuracisto promesis reveni la morgauan tagon kaj ni foriris. + +La chielo estis denove sennuba, la jam subiranta luno ankorau hele +brilis: nia lanterno ne utilis plu. + +Kvankam noktmezo jam pasis de preskau du horoj, ni tamen ne deziris +reiri lau la plej mallonga vojo, kaj tiufoje ni enpashis la +shtonvojon. + +Trairinte la vilaghon de Rhode, kamparana veturilo, venanta el flanka +vojo, preterpasis nin. La veturigisto salutis la doktoron per +amika:--Bonan nokton! Sinjor' Doktoro. + +--Bonan nokton, Petro! + +--Chu vi iras hejmen? Kunveturu! Restas du lokoj en mia veturilo. + +--Dankon, mastro Petro, mi akceptas,--diris la kuracisto,--char ni +jam sufiche marshadis tiunokte. + +La veturilo haltis, ni supreniris kaj prenis lokon inter la korboj +plenaj je fruktoj kaj legomoj. + +--Jen,--diris al mi sherceme la kuracisto kiam reekrulighis la +veturilo,--nun vi veturas per la sangcharo, char mastro Petro estas +"la farmisto de la kastelo de Rhode". + +Je tiuj vortoj mi nevole ektremis, sed la kuracisto shajnis ne +rimarki tion; kaj sin turnante al la veturigisto li demandis: + +--Kien vi iras tiel frumatene jam venanta de la kastelo? + +--Mi veturas al la chiusemajna foiro de Loveno,--respondis Petro. Mi +deziras alveni inter la unuaj kaj, char la vojo estas sufiche longa, +mi devas forveturi nokte. Ech hodiau mi estus volinta forveturi jam +pli frue sed malagrabla okazo malhelpis tion: kiam mi estis jungonta +la chevalparon la tirchenoj rompighis kaj la bestoj sin sentante +liberaj forkuris tra la aleo. La hundoj bojante persekutis ilin kaj +tiuj de la najbarajho brue respondis al ili.... Estis infera +bruego!... Ni malfacile haltigis miajn chevalojn, kaj mi devis +klopodi sufiche longe por rebonigi la chenojn. Tiel okazis, ke ne +estis eble forveturi plie frue. + +Interparolante la tempo rapide pasis kaj baldau ni haltis antau la +gastejo, kie ni malsupreniris, dankante nian okazan kondukinton. + +La kuracisto deziris al mi bonan nokton, aldonante, ke la kvietiga +proza rakonto de Mastro Petro kredeble sufichus por malensorchigi min +pri noktaj fantomoj. + +Preminte mian manon li hejmen iris. + +Mi supreniris al mia chambro sed malgrau lia diro, mi ne sentis emon +por ekdormi, char la miraj rakontoj tro influis mian cerbon kaj la +okazintajhoj tro profunde trafis mian imagon.... + +Mi ekbruligis mian lampon, sidighis apud mia tablo kaj ekskribis chi +tiun rakonton. + + D-ro Raym. Van Melckebeke. + + +PIEDNOTOJ: + +[4] _Hageland._--Nord-orienta parto de provinco Brabant, en +Belgujo, inter la urboj Louvain, Diest kaj Tirlemont. + +[5] _Kapelano._--flandre: kapelaan; germane: _kapellan_; +france: _chapelain_; angle: _chaplain_.--Kapelano estas abato, kiu +faras meson en privata kapelo. + + + + +DUA MENCIO + + +LA STATUO DE ZAMENHOF + + +LA TEMPVETURILO + +Profesoro Stelverdo jhus finis sian skribadon. + +Morgau li faros paroladon pri Esperanto antau la Literatura Klubo, +kies ano li estas. Malfrue li laboras, verkante elokventan tezon, +char li intencas elkonvinki sian audantaron, ke antau chio la kara +lingvo disvastigos la belajhojn de la literaturo tra la mondo, donos +al la reghoj de beletristiko pli da fideluloj, ol ili iam antaue +havis, kaj, en tempo pli-malpli longa, naskos rason de geniuloj +kompare kun kiuj, la mortintaj verkistoj shajnos pigmeaj, malfortaj +kaj malspritaj. Gravege estas, ke lia parolado bone sukcesos por +gajni la aprobon de la kleruloj en la universitato Kamponto, kie +Profesoro Stelverdo sin okupadas. + +Tie cheestos la estro de l' universitato, D-ro Sekpolvo, dormema +konservativulo, kiu malshatas chion novan. Li ech edzighis je maljuna +sinjorino. Nu, multe da malnovaj ajhoj estas shatindaj,--ekzemple, +bona vino, libroj legitaj ghis parkereco, amataj amikoj,--sed antau +ol mi kondukus al la poredzeca altaro grizharan ostulinon, mi... nu, +mi humilege petus senkulpigon, au preferus ekzilon en Barbaregujo. +Sed malgrau siaj fantazietoj kaj amo al antikvajhoj, D-ro Sekpolvo +estas kleregulo, kiu havas multe da influo inter la scienculoj. Se +nur Profesoro Stelverdo povos lin konvinki, ke Zamenhof nur elsekvis +la principojn de Bacon, au preferinde de Pitagoro, chio estos bona. + +La lampo en la profesora chambro lumis malhele; la fajro brulis +duberughe, ankorau disjhetante, antau ol ghi estingighos, komfortan +varmon. En tiu noktmeza horo la senbrueco, kutima en la chambraro, +kie loghadis la profesoro, estis pli observebla ol ordinare. Li levis +sin de la skribtablo kaj lasis sin fali sur brakseghon antau la +kameno, primeditante sian temon por ghin fiksi bone en sia memoro. +Sur la kamenbreto la horlogha pendolo batetadis ritme, ritme, ritme. +Ghia sonado, mehhanike konstanta, trankviligis lian lacan cerbon; la +remburita segho donis dolchan ripozon al liaj membroj; la malhela +lumo disvershis preghejan pacon, kaj en la dormiga varmo de la +terkarba fajro la muskoloj de la profesoro malstrechighis. + +Nenia trairanto tra la kvarangula ghardenplaco, sur kiun la fenestroj +de la kolegiaj konstruajhoj elrigardis, vekis el ghia kvieteco la +senmovecon de la nokto; nenia bloveto shancelis la folion +lastrestantan sur la brancho, kaj ech la striaj nubetoj baris la +radiojn de la luno serene rajdanta en la nigrablua chielo, kvazau +por malhelpi ian maltrankviligan influon. + +Shajnas, kvazau chio simpatie volus ekdormi; ech la horlogho +daurigis sian tiktakadon pli kviete, sed chiam ritme, ritme, ritme. +La profesoro senkonscie adaptis al ghia unutona sonado vortojn, +vortojn, vortojn; senenergie kaj nelaute li elparolis la bonekonatan +himnon de l' Espero: + + Forte staras muroj de miljaroj + Inter la popoloj dividitaj; + Sed dissaltos la obstinaj baroj + Per la sankta amo disbatitaj. + Nia diligenta kolegaro + En laboro paca ne lacighos + Ghis la bela songho de l' homaro + Por eterna ben' efektivighos. + +--Vi do parolas Esperanton,--ekdiras vocho devenanta de malantau la +balancighanta kapo de la profesoro. + +Surprizite, la profesoro sin turnas malantauen, por vidi, kiu +parolas, kaj tuj lia surprizo farighas mirego. El kie venas la +parolinto? Kiu li estas? Kion li volas? Chu shtelisto? La profesoro +restas muta pro mirego, char neniam antaue li vidis tian homon. + +--Mi audis esperantajn parolojn, kaj tial mi haltis,--klarigis la +novalveninto.--Ne miru, ne timu, ne ataku min,--li rapide aldonis, +char la profesoro eksaltis kaj subite ekprenis fajrferon.--Havu +paciencon, kaj mi klarigos chion. + +La profesoro, iom hontanta pro sia momenta kuraghmanko, kaj pensante, +ke estas neeble, ke Esperantisto havus malbonajn intencojn, +respondas: + +--Tio chi estas nepardonebla altrudo. Kiel vi venis en mian privatan +chambron, kaj kial mi ne devas tuj vin forpeli? + +--Sinjoro, mi petas, ke vi ne agu tro rapide. Kompleze bonvolu min +auskulti. La klarigo, kiun mi volonte al vi faros, estos longa kaj +malfacila, sed, mi certigas vin, vi bedauros nek la tempon nek la +toleremon, kiujn mi petas, ke vi donu al mi. + +La profesoro, en la dauro de tiu chi parolo, observis, ke lia +vizitanto sidas sur ia mashino, malsimpla amaso da metalaj +radoj,--malgrandaj radoj, verdaj kaj purpuraj kun masivaj periferioj. +Kiel ghi venis tien tra fermita pordo, tiel subite, tiel senbrue, li +ne povis diveni. La malhela lamplumo ne ebligis, ke la profesoro +ekzamenu la detalojn, sed evidentighis je l' unua ekvido, ke tio chi +li havas eksterordinaran okazon. La vocho audata estas ekstreme +belsona, kaj la maniero de la parolanto tre ghentila, kvazau li +dezirus krei bonan impreson tamen tute sen troservemo. La kolero de +la profesoro, kiu sekvis lian unuan miregon, formortis; lia scivolo +ekscitighas; jen estas problemo ja solvinda. Sed kiel komenci ghian +solvon ne estas facile diveneble. Jen homrajdata mashino envenas +nokte en fermitan chambron! Korpa homo parolanta Esperanton, kune kun +metala mashino videbla, tushebla! Tio estas nek songho nek fantomo. +Ech Flammarion[6] mem ne povus tion klarigi. Ghi transpasas +teosofismon, spiritualismon kaj Flammarion'ismon kunmetitajn! Multaj +kontrauemaj sentoj interbatalas en la cerbo de la profesoro: +konfuzo, mirego, timo, admiro, dubo, sciamo; tamen super chio ekregas +konvinketo, ke tiu, kiu parolas Esperanton, estas amika kaj +konfidinda. Jes! li ne dubos plu; li fidos je si; "la domo de anglo +estas lia kastelo", li timos nek fantomon nek diablon, des malpli +Esperantiston, ech se tiu chi ekaperus el la tombo mem! + +Sin fortikiginte per tiaj pensoj, la profesoro demetas la fajrferon; +li sin armos per racia argumentado anstatau per fera batilo. Se +necese, li rompos la kapon de la trudinto per skolastika rezonado, +prefere ol per vulgara kuireja ilo. + +--Sinjoro,--li diras malvarme,--pli ol klarigo estus bezona, se tio +chi estus simple neinvitita entrudo, sed char ghi shajnas +nekomprenebla mistero, mi atendos pacience, ghis vi dispelos la +mallumecon de mia kompreno. + +--Per tiuj vortoj mi rekonas vian profesoran ghentilecon kaj +lernamon. Vi ekspertas ion, vi nescias kion; vi nomas ghin mistero de +vi ne komprenebla, kaj samtempe vi ne volas ghin antaujughi. Mi ne +deziras, mi ne petas plion. Sen plua antauparolo, nur dankante vin +por via komplezo, mi desaltos de la selo kaj tuj enprofundighos en +mian temon. + +Konformigante la movon al la intenco, la novetrovita Esperantisto +antauenvenas. + +--Tiu mashino,--li diras,--estas provajho. Mi elpensadas +pliperfektigotan mashinon, kaj dume mi faris unuan provon por +certighi, chu ghi taugas. Ghi funkcias sufiche bone, sed mi opinias, +ke mi povos plibonigi ghin post mia unua eksperimento. Vi vidas tiun +chi ciferplaton, (kiel malluma estas la chambro!) ghi sciigas min, ke +ni estas en la jaro 1906. Chu tio estas konstatebla? + +--Jes,--respondas la profesoro, kun demandantaj okuloj. + +--Bone! Kiam mi ekveturis mi diris al mi: mi reiros ghis chirkau +1900, char antau tiu jaro, diras niaj historiistoj, ne multe da +Esperantistoj ekzistis, kaj, krom angla, mi ne scias alian lingvon. + +--_I, too, am English_ (mi ankau estas anglo),--interrompis la +profesoro,--_Pray, let us continue our conversation in our +mother-tongue_. (Mi petas, ni daurigu nian interparoladon en nia +patrinlingvo.) + +--Ha! Ha! vi uzas la literaturan lingvon de la Viktoria +epoko,--ridante respondis la vizitanto,--kiun apenau mi komprenas. +Mi estas metalurgiisto kaj mehhanikisto, kaj mi tute ne klopodis pri +literaturaj aferoj. Nia ordinara, nuntempa lingvo tre diferencighas +de la lingvo de Carlisle kaj Spencer[7]. Pro la ghenerala akceptado +de Esperanto, oni trovus la lingvon de vi parolatan nur en la libroj +de la studistoj de la literaturo. Pri la vorto, la litero kaj la +elparolado, nia lingvo jam de longe tre aliighis, char, unue, la +Usonanoj[8] reformis la ortografion lau la elparolado, kaj, due, la +vortoj uzadataj de la tiama burgharo kun ilia elparolado estas komune +alprenitaj. Do, kun via permeso, mi daurigos en Esperanto. + +--Kiam mi vidis, do,--la obstina Esperantisto daurigis,--ke la +montrilo de mia mashino alproksimighas al la difinita dato, kaj mi +audis parolon en mia kutima lingvo, mi pensis, ke estus saghe, ke mi +haltu che tiu oportuna okazo. Tiel mi faris, kaj jen mi estas, en via +chambro, neatendite, neinvitite, kaj,--li aldonas ridetante,--lau +via placho, elpelote. + +Apenau duonkomprenante, la profesoro demandas al si: "kia homo +estas tiu chi? Chu lunatikulo? Lau lia konduto, ne; lau liaj +absurdajhoj pri angla lingvo, kredeble jes. Mi igos lin paroli pri +lia mashino, kaj poste ekscios, kion fari." + +--Sinjoro,--ekdiras la profesoro,--la gastameco malpermesas, +ke mi vin elpelu. Mi estas fraulo kaj sola; do via cheestado +plezurigos al mi. Via mashino interesas min. Diru, mi petas, kia ghi +estas, char al mi ghi estas tute stranga. + +--Ne sole al vi,--respondas la fremdulo,--sed al chiu. Ghi estas nove +elpensita. Mi nomas ghin la tempveturilo. Mi petas, ke vi vin pretigu +kontrau granda surprizo, char tio, kion mi diros al vi estos +miregiga. _Vi_ vivas en la jaro 1906, _mi_ vivas en la jaro 2059.... + +--Neeble! Tute neeble!--la profesoro ekkrias. Nun li havas la +shlosilon, kiu malkashos la misteron; la sinjoro estas frenezulo. + +--Pardonu min,--daurigas S-o Estontulo, (tiel mi lin nomos),--mi +petis, ke vi vin preparu kontrau granda surprizo. Vi opinias, ke mia +mashino estas strangajho, sed antau ol mi finos mian klarigon vi +pensos, ke mia historio estas centoble pli stranga. Mi insiste petas, +ke lau via promeso, vi prokrastu vian jughon ghis la fino. + +--Sendube vi jam vidis,--S-o Estontulo aldonas post pauzo,--tupon +turnighantan, tiel rapide, ke ghi shajnas senmova. Plie, la radioj de +rapidege rulighanta rado farighas nevideblaj. Chu, do, vi ne povas +figuri al vi solidan korpon turnatan tiel rapidege, ke ghi ankau +farighas nevidebla? Ech se, pro manko de potenco sufiche forta, vi ne +jam tion vidis, tamen tion vi povus imagi, char vi, scienculo, scias, +ke sub la chielo ekzistas multaj aferoj, pri kiuj la filozofoj neniam +revis. Kio okazas, do, che tia solida korpo tiel rapidege kaj +nevideble turnighanta? Chu ghi ne trapasas tra la dauro de la tempo, +kvankam ghi mem shajnas senmova kaj nevidebla? Nu, do, atentu tion +chi (mi esperas, ke mi ne vin ghenas), kiam oni estas en ekspresa +vagonaro, oni shajnas esti senmova, kaj la chirkauajhoj +preterkuradas. Tiel simile estas che la solida korpo jam pridirita; +se oni rajdus sur ghi oni estus nevidebla kaj senmova, kaj la +tempdauro, tra kiu oni pasus, shajnus preterkuri proporcie lau la +rapideco de la aksturnoj de la korpo. Jen vi havas la ghermojn de la +bazaj principoj, lau kiuj mi konstruis mian mashinon. Sed, se mi ne +estus eltrovinta du novajn metalojn kun eksterordinaraj reciprokaj +proprecoj por produkti rapidegan movon, (vi vidas ilin, tie en la +mashino: unu estas la verda; la alia, la purpura), la elpensado de +mia tempveturilo ne estus eblighinta. Tiel okazis, ke mi, homo de la +tria jarmilo, povas paroli kun vi, kiu vivadas en la dudeka jarcento. + +La profesoro rerigardis la vizitanton por legi en liaj trajtoj lian +karakteron. Li shajnas afabla kvankam regema, serioza, sed ne sen +bonhumoro; prudenteco kaj inteligenteco elradias el lia masiva frunto +kaj brilaj okuloj. Li kaj lia tempveturilo estas egale enigmaj. Tamen +la profesoro konkludas: "neniu krom frenezulo povas paroli tiajn +sensencajhojn". + +--Sinjoro,--daurigas Estontulo,--dufoje en viaj pensoj vi nomis min +frenezulo. Mi pardonas vin pro via neevitebla nescio,--li aldonas kun +dolcha maniero, supera, sed tute sen aroganteco,--sed permesu, ke mi +vin avertu, ke en mia epoko la psikologia scienco jam tiagrade +antaueniradis, ke mi kapablas iom koni pensojn neelparolatajn, +precipe kiam ili estas intensivaj. Gardu, do, viajn pensojn, tiel +same, kiel vi atentas pri viaj paroloj. + +Profesoro Stelverdo ne povis digesti tiun chi sciigon, kaj +plicertighis, ke lia vizitanto estas forkurinto el ia lunatikejo. Li +ekserchis rimedon por elpeli tiun chi, kiu tiel facile parolas pri +neeblaj fifantaziajhoj. La strangulo, eksentante la novan manovron, +rekomencas la atakon de alia flanko. + +--Sinjoro, mi ekvidas, ke vi ne estas preparita por la konvinkigho +per la teorio, sed feliche mi alportis kun mi konkretajhon, kiu nepre +min pravigos. Mi ne parolos plu pri mia mashino, char mi ne povas +permesi, ke vi ghin ekzamenu. Ghi estas nove elpensita, kaj mi ne +volas, ke iu antauprenu la gloron, kiu propre apartenas al mi. Alie, +la mashino mem, la ido de mia longa laborado, pruvus, ke mi diras la +veron. Sed mi montros al vi ion alian. + +S-o Estontulo sin turnas al la mashino, el kiu li elprenas nigran +skatolon, kiun li prezentas al la profesoro. En ghi estas du +vitrajhoj por la okuloj, kaj el la flankoj eliras kauchuka tubo kun +tuberformaj finighoj. + +--Tiu chi aparato,--klarigas la neelpelebla vizitanto,--iom similas +je la kinematografo konata de vi. Sed ghi estas multe pli oportuna, +pli tauga; plie, ghi videbligas ne nur la vidajhon lau ghia natura +koloro, sed ankau audebligas la audajhon. Per ghi oni povas vidi +kaj audi chion, kio okazas en la mondo. + +--Eble ech flari ankau,--la profesoro interrompas ironie. + +--Ne, char pro neuzado, la flarsento de la homo preskau ne ekzistas. +Tamen ni havas ilon, kiu plifortigas odorojn, tiel same, kiel la +mikroskopo pligrandigas objektojn. + +--Sed chu vi ne trodiras pri via aparato? Kiel, ekzemple, vi povas +vidi tion, kio okazas che la antipodo? Tio ne estas ebla. + +--Sinjoro, tio estas efektive tiel ebla, kiel per la telefono vi +povas audi la homan vochon transoceane. Sed ni ne diskutu pri la +afero, la horo tre malfruighas, ni provu ghin. Tenu la skatolon +antau la okuloj; rigardu tra la vitrajho; kion vi vidas? + +--Mi vidas urbon nekonatan de mi; la placo estas ornamita +per multaj flagoj kun verda stelo en la angulo. Supre de la domoj +naghas centoj da aerveturiloj; en ili estas homoj. La aerveturiloj +estas sen balono kaj shajnas perfekte direkteblaj; ili sin aranghas +lau rondo. Sur la placo estas io tegita. Kio estas? Pardonu, ke mi +ne kredis vin. + +La humileco de la profesoro estis kompatinda. Lia skeptikeco +forighis. Lia sintenado elmontris, kiom li bedauras sian nekredemon. +Li ekkonis, ke antau li staras superulo, pli klera, pli sperta ol +li; iu, kies shuagrafon li estas neinda malhokumi. + +S-o Estontulo premis butonon de l' aparato; li ne shajnis rimarki la +aliighintan konduton de sia gastiganto. + +--Tio chi estas nur enkonduko,--li diris.--Mi haltigis la aparaton, +kaj antau ol mi ghin remetos, mi klarigu. Kiam mi ekveturis, mi +sciis, ke neniu min kredos. Do, char mi intencis halti chirkau la +1900a jaro, mi kunprenis kun mi vidajhon de hodiaua okazintajho, t. +e. je la 15 de Decembro 2059, okazintajho, kiu tre interesos la +fruajn Esperantistojn. Hodiau oni maltegis la statuon de Zamenhof en +Bjelostoko. Vidajho de l' okazo nepre konvinkos la nekredemulojn, ke +efektive mi estas sur la tero hodiau je la 15 de Decembro 2059. Vi +vidos tion, kio okazis, kaj ankau vi auskultos la paroladon de +Aleksandro Romanofo, kiu prezidis che la maltega ceremonio. Oni +elektis lin, char li estas praprafilo de la imperiestro, kiu regnis +en Rusujo, kiam Zamenhof naskighis. Sed estas necese, ke mi reiru tuj +al mia propra epoko; la horo estas tre malfrua, kaj ech ni en la tria +jarmilo bezonas dormi. Mi lasos kun vi la aparaton, kiun oni nomas la +malproksim-vidilo. Mi instruos vin, kiel oni ghin uzas, kaj revenos +morgau je la sama horo por audi, kion vi pensos pri la viditajho. + +--Mi dankas vin,--respondas Profesoro Stelverdo,--la rendevuo tre +konvenas por mi. Mi estos tute libera. + +Per rapidaj movighoj S-o Estontulo tushis la diversajn pecojn de l' +aparato, klarigante kiel ghi funkcias, kiel oni ghin alghustigas. +Poste li saltis sur la selon de sia tempveturilo; kelkaj krakadoj +audighas; la radoj ekturnighas. La vizitinto, kune kun la mashino, +komencas vibri kaj farighi malfacile videbla; ili shajnas kvazau +ombro, kaj tuj poste malaperas. El la aero venas la vocho de la +foriranto; ghi havas sonon plimalfortighantan, kiel la fajfo de +lokomotivo eniranta en tunelon: + +--Ghis revido,... ghis mor...g....au!--ghi diras, kaj la profesoro +restas sola. + + +LA MALPROKSIM-VIDILO + +Sola? jes, sola, se oni povas alskribi solecon al tiu, en kies cerbo +tumultego da interplektighantaj pensoj traturnighadas. + +Kara leganto, vershajne vi vidis iam la maron, la vastan, senliman +maron, la bluan maron ridetantan en ghia somera beleco. Ghi (preskau +mi skribis: shi) ridetas al vi, eljhetante al vi el sia lazura +suprajho richon da oraj lumeretoj, tiel same kiel amrigardetoj el la +okuloj de via charmulino; ghiaj ondetoj plaudantaj, tiel same kiel +shmacetaj kisoj, diradas pri plezuro kaj plena ghuo sen penso pri la +estonteco; la fresheco ozonplena de ghiaj saletaj ventetoj similas je +la parfumita spiro de l' amatino via, al vi donante novan vivon kaj +forton. Ha! la koketulino! ghi ne estas chiam tiel aminda; kiel la +logema virino, ghi havas siajn kapricojn kaj modojn. Sed chu vi iam +vidis la vintran maron en ghia sovagheco? Krom tiuj, kiuj +malsupreniras al la maro en shipoj kaj vidas la mirindajhojn de l' +profundo, la plejmulto ne konas la maron, kiam decembra uragano levas +la akvojn chielen. Tiam la ondegoj senchese sin jhetadas sur la rokan +bordon, chasante unu la alian, batante kaj rebatante, sin +sursaltante, formanghante, englutante kun reciproka furiozeco, +rulante la shtonojn kun terura bruo, disrompante la krutajhojn, ghis +la akvo dissolvighas kaj vaporighas en shprucajhon kaj shaumon, nur +por tuj rekomenci sian chiaman bataladon. + +Simila uragano movis la pensojn kaj emociojn de Profesoro Stelverdo +ghis la fundo. Supernaturaj estis egale la eniro kaj eliro de la +vizitinto, spite de liaj kvazausciencaj klarigoj. La akademia +sereneco ne kutimas renversighi per tiaj eksterordinarajhoj; facile +estas kompreni do, ke Profesoro Stelverdo estis superkonfuzita. + +Kiel ofte, kiam oni estas en la mezo de gravega kaj urgha afero, ia +bagatelo, ia triviala penso trudas, kaj postulas la atenton. Sir +Thomas More, bona kaj justa, mortkondamnita, starante sur la +eshafodo, metante la kapon sur la shtipon, demovis sian barbon de sub +la kolo, dirante al la ekzekutisto apudstaranta kun la hakilo preta +por la mortdononta frapo: "ne dishaku mian barbon; domaghe estus, ke +ghi difektighu, char vere ghi ne ofendis". Simile, dum la morala +renversigho de nia profesoro, subita penso trairis tra lian kapon. +"Mizerulo!" li ekkriis, "ve al mia angla malfruema sagho! Jen +mirakla vizitanto el ia nekonata lando, kaj mi tute forgesis lin +regali. Ech mi minacis kaj insultis lin! Kion li pensos pri mi? Ke mi +estas sovaghulo? Ke ni en la dudeka jarcento estis barbaroj sensciaj? +Sed ho ve! la bedauro estas senutila. Mi nur esperas, ke li konos, +ke la ekstrema strangeco de la renkontigho konfuzis chiujn miajn +pensojn kaj senigis min je la plej ordinara ghentileco. Vere mi +nescias, chu mi staras surpiede au surkape! Kiam li revenos, mi +penos pruvi al li, ke...". + +Lia rigardo refalis sur la malproksim-vidilon, kiun ankorau li +portis en la mano, kaj la scivolo supervenkis la bedauron. "Tio chi +almenau restarigos mian kredon", li diris, "au male. Mi ghin +ekprovos". + +Li almetis la kauchukajn tubojn al la oreloj, trarigardis la +vitrajhojn kaj ekfunkciigis la aparaton tiamaniere, ke ghi iru iom +malrapide. Jen, kion li observis. + +Antau la okuloj vidighas la tuta urbo. Estas kvazau la observanto +starus sur altajho au eble sur turo. Ha! nun ni povas konjekti, kie +ni lokighis; certe, sur aerveturilo, rigardantaj la urbon de supre +kaj je oportuna proksimeco. Sed kia urbo! Tian Zamenhof mem neniam +vidis; li ne rekonus sian naskighurbon, la lokon, kie li pasigis +siajn knabjarojn; kie li staris silente, senmove, aparte de siaj +kunlernantoj, ne partoprenante en iliaj ludoj, tamen sopirante al +kunuleco kun ili, doloroj kaj esperoj kontraubatalantaj en la koro, +turmentate de granda ideo formighanta en sia cerbo. Ne, li ne rekonus +tiun chi urbon, char rusan karakteron ghi tute ne havas. Oni nescius, +chu oni estas en Parizo au Bagdado au Valparajzo; la domoj estas +konstruitaj lau nenia nunekzistanta tipo. Belegaj ili estas, ech +grandiozaj; gracio kaj daureco, arto kaj fortikeco kunighas lau +kunakordaj proporcioj. Koloro, formo kaj materialo, chiuj egale +perfektaj, kunmiksighas por fari charmegan eksterajhon; kompreneble +la arhhitekturistoj zorgis, ke liaj bonegaj konstruajhoj estu tiel +ornamaj kaj taugaj interne, kiel estetikaj ekstere. Felichuloj, kiuj +tie enloghadas! + +Sub la radioj de la norda suno, en la klara frosta aero, chio +ekbriletas hele. La neghkovritaj stratoj preskau blindigas nin, tiel +blankaj ili estas! La sunlumo rebrilas de miriadoj da glacikristaloj, +kiel multego da fajreroj. La malvarma fresheco de l' atmosfero +saltigas la sangon en la vejnoj, komunikante al chiu sentojn +plezurajn kaj felichajn. En la larghaj stratoj, lokitaj regule sed +por bela efekto, oni vidas amason da homoj, kies gajemaj vizaghoj +elmontras la ghojon en la koro. Chien rapidas glitveturiloj. Ha! ili +estas sen chevaloj; tra la stratoj ili rapidegas, multe el ili lau +unu direkto. La veturantoj rigardas per viglaj okuloj la stratnomojn, +skribitajn pole kaj Esperante sur la domoj. Jen "Strato Zamenhof"! +Chu estas eble, ke la Majstro iam loghis en tiu strato? Ha! jes, +sendube! vidu tiun tabuleton: + + Tie chi naskighis, la 15 de Decembro 1859, + Lazaro Ludoviko Zamenhof, + autoro de la lingvo esperanto. + + "Malamikeco de la nacioj falu, falu; jam estas tempo". + +La vera alpilgrimejo! Estas preskau neeble ghin preterpasi, ghin +forlasi, tiel ghi altiras al si adoreton. Sed ni ne povas haltadi +tie; almovo tra la stratoj al ia centra punkto tiras nin kun si. Ni +sekvu ghin! Piedirantoj, glitveturiloj, aerveturiloj, ech kelkaj +chevalrajdantoj kaj chevalveturiloj (tiuj chi shajnas kuriozaj +postvivantoj el la antikveco) kuncentrighas al la placo. Signalo +audighas! Rapidu, rapidu, ni estos tro malfruaj! Chio estas agemeco, +akcelo, eksciteco, konfuzo! Auskultu! Forta vocho sonas, kiel +trumpeto; iu kriegas mallongajn ordonojn, klare kaj difine. Tuj la +hhaoso farighas ordo. La placo mem plenighas per la amaso; sur chiu +balkono staras multaj atendantoj; chia nicho, kie unu povus trovi +lokon, estas okupata. En la aero grandegaj veturiloj larghigas siajn +flugilojn; centope ili sin ordigas tiamaniere, ke chiu povas vidi la +spektaklon. + +Tuj poste, unu el ili malsupreniras. La heraldo ekkriegas; vidu, li +uzas specon de megafono. Chiu el tiu multego audas perfekte lian +vochon. Li anoncas, ke Aleksandro Romanofo, kies praavoj regnis en +tiu chi parto da la terglobo, kiam Zamenhof memvole oferis la plej +bonajn jarojn el sia vivo por Esperanto, estas speciale delegita por +paroli la panegiron. + +Nenio, nek uniformo, nek oficsigno, distingigas la oratoron de la +cetero de l' alestantoj; tie li staras, simpla homo, kies meritoj au +malmeritoj dependas sole de li mem, de lia kapableco au manko de +kapableco. Oni jughos lin lau liaj faroj. En la antauparton de la +aershipo li venas, kaj ekprenante megafonon, li komencas paroli. + + +LA PAROLADO DE ALEKSANDRO ROMANOFO + +Hodiau ni festas la naskighon de unu el la elektinduloj de la +homaro. Antau ducent jaroj, je la 15 de Decembro, 1859, naskighis en +tiu chi urbo Lazaro Ludoviko Zamenhof, kies statuon mi baldau +maltegos. + +Al li ni shuldas nekalkuleblan shuldon; de li ni ricevis senprezan +donacon; per li la kapabloj de la homaro netakseble multoblighis. + +La mondo tre bezonis lin; tamen, kiam li sin ekprezentis, tiu sama +mondo lin blinde ignoris. + +Jes, la mondo tre bezonis lin. Dum la jarcento, antau ol li +naskighis, la interrilatoj spiritaj, moralaj, materiaj, de homo kun +homo, jam multoble kreskis. La relvojoj shpinis araneajhon sur la +karto geografia; sur la libervojo de l' oceano glitis multego da +vaporshipoj; la telegrafo metis zonon chirkau la globo, plirapide ol +sinjorino surmetas la sian sur la talion. Scienculoj enprofundighis +en la misterojn de la Naturo, kaj vekis novan inteligentecon. Chie +kaj chien demanda spirito spiris sur la homan animon. La klereco +farighis komuna akirajho. La ordinara homo ne restis plu muta besto, +kontenta, se nur oni lin nutris; li postulis nutrajhon por sia +intelekto, kaj, sen tio, li rifuzis satighi. + +Tamen ekzistis barego. + +En Europo sola pli ol 250 lingvoj estis parolataj. Unu lingvano ne +komprenis la vortojn de alia lingvano. Kiel nun estas che la +kanajlaro, en la mezafrika arbarego, en la chirkauajhoj de la +tibetaj montegoj, tiel same estis tra la mondo, kiam Zamenhof +naskighis. Lingvo, chu parolata, chu skribata, estis tiatempe la sola +ilo por transdoni la penson, sed tiam ghi ne havis la kapablon sin +transporti trans la malvastajn landlimojn escepte malfacile kaj per +la helpo de tradukistoj. Tiel chiu nacio loghadis en izoleco, kaj la +pensado restis mallargha, malricha, mallibera kaj malsana. + +Imagu tian aferstaton, kaj komparu ghin kun la nuna. + +Tiam ekaperis fajrero. En la jaro 1887, Zamenhof publikigis sian +unuan broshuron, "D-ro Esperanto: Internacia Lingvo". Li +kvazaujhetis sian idon sur la sensimpatian mondon, dirante: "se mia +lingvo estas tauga, ghi estu akceptata; se ne, ghi pereu". Kuragho +Sparta! Sed la novenaskito nek trompis lian konfidon nek perfidis +sian gloran celon. Kiam Volta ekkreis sian elektran fajreron, +sendaura lumero simila je la fiekbrileto de malseketa alumeto, li ne +antauvidis la gravegajn rezultatojn defluontajn de sia eltrovo; sed +al Zamenhof apartenas la chiamlaudinda merito, ke li ja sciis, ech +antau ol li eldonis sian libreton, ke li ekbruligas fajreron, kiu +enflamigos, unue la klerulan mondon, kaj poste la tutan homaron. Ne +nur elpensinto estis li; li estis profeto, kiu neniam dubas, ke lia +antaudiro nepre efektivighos. "Venos iam la tempo", li diris tute +sen fanfarono, "kiam Esperanto farighos posedajho de la tuta +homaro". + +Sed Esperanto ne venkis la mondon che la unua bato. Longa batalado +sekvis kontrau ignoreco, inercio kaj apatio. Per sia merito sole, +Esperanto altiris al si alighanton post alighanto; ghi supersaltis +la landlimojn de sia patrujo; ghi transpasis trans la marojn. Pasho +post pasho, ghi atingis la popolamason; en surprizo, la simpla +regnano ektrovis, ke li estas ne nur naciano, sed homarano. La okuloj +de la kompreno malfermighis. Baldau, la popolamaso en unu lando +kunighis kun siaj kunuloj en la aliaj, kaj, char Esperanto jam ilin +edukadis, jam levis ilian moralon, ili ne kunighis por malbonaj +celoj. Tion chi la naciestroj notis; la influo de la vekitaj popoloj +sin sentigis antau la trono, che la katedro, en la parlamentejo. +Esperanto jam eniris en la lernejojn, kaj baldau la edukado +unuformighis; oni fondis centran, internacian edukadan estraron, kiu +speciale zorgis pri la plej inteligentaj studentoj de chiuj landoj. +Per tio, la scienco antaueniris pashege, salte. La efikeco de la jam +de longe elpensita senfadena telefono kreskis multe per la +malproksim-vidilo; oni plibonigis la aerveturilon, kaj ghi farighis +praktika kaj rapidega transportilo. Pro la komuna alproksimigho de la +nacioj, rezultis, ke la legharoj de la diversaj landoj kunsimilighis; +por tio, oni bezonis centran internacian regadon. La bezono naskis la +rimedon. Konsekvence, la armeo kaj militshiparo farighis senutilaj. +Dume tiuj, kiujn la Europanoj malestime nomadis nigruloj, flavuloj, +imitis la bonan ekzemplon; multe da ili, chiam pacemaj, se oni ne +ilin incitas, superis la blankulojn, kaj volonte demetante armilojn +ili elsekvadis pacajn okupadojn. + +Tiu chi akceligho de homa pensado kauzis naturan sed flankan +efekton. La opinioj kreskadis, ke akiradi posedajhojn ne estas la +chefa homa celo, ke la plej shatinda rekompenco al la laboro ne estas +ghia materia rezultato, sed la konscieco pri devo deve plenumita. La +registaroj prenis sur sin la zorgadon pri la reala komforteco de la +regatoj; al neniu mankis nutrajho, vesto au loghejo: chiu ricevis +konvenan edukadon proporcie lau sia natura kapablo. Altranga au +richa malsaghulo ne suchis plu la fruktojn de la laboro de la +malrichaj kaj la malfelichaj. La shtato taksis la valoron de chies +servoj kaj laboroj; ghi komencis konton en la nomo de chiu regato, +debitante la koston de la subtenado al tiu konto, kaj kreditante la +taksitajn servojn. Tiel la mono, oftege radiko de malbono, perdis +multe da sia potenco, kaj avareco kaj avideco sin kashis sub +malestimon. + +Grado post grado, la centra regado ensorbis la naciajn registarojn; +krom kelkaj izolaj kaj nefruktoportaj partoj, la tuta terglobo +farighis unuigho de nacioj jam ne plu interbatalantaj. En unu vorto, +la tuta platajho de la homa intelekteco levighis. En la fruaj tagoj +de la civilizacio, unue la familio sin organizis; poste la gento; +fine, per Esperanto, la homaro alprenis por sia devizo la vortojn +"unu por chiuj, chiuj por unu", kaj anstatau la fierdiro +"civis romanus sum", oni diris kun egala fiereco "mi estas homo". + +Religia pensado farighis tute libera, kaj chiaj sektoj baldau trovis +komunan fundamenton, nome la eternaj principoj de l' Amo kaj Devo. + +Kompato kaj vero ja sin renkontis; justeco kaj paco ja kisis unu la +alian. + +Chio tio chi estas historiaj faktoj, kiujn vi ja konas; sed rigardu +la konkludon. Chion tion chi Esperanto igis ebla, char ghi, kaj nenio +alia, detruis la baregon. Tio estas la shuldo, kiun ni shuldas al +Esperanto; tio estas la neesprimebla merito de ghia genia elpensinto. +Li sukcesis, kie chiu alia maltrafis. Li trovis pasejon inter montaro +ghis tiam nesuperebla; li trovis la vojon, per kiu ni, liaj +posteuloj, iras trankvile al la fina celo. + +Sed mi konas la karakteron de tiu chi modesta glorindulo, se Zamenhof +mem povus cheesti kun ni hodiau, jen tio, kion li dirus:--"Ne +trograndigu mian parton en la progresado de la mondo. Mi estas nur +ero en la cheno de la disvolvigho de la homaro; cheno, kiu +komencighis antau la historio; cheno, kies etendo estas senfina kaj +nedifinebla. Periodo povos alveni, kiam mia elpensajho eluzighos. Ech +nun eksignoj pri tio ne mankas. Ech nun kelkaj el vi povas transdoni +kaj ricevi pensojn senlingve, senparole. Chio pereas kaj forpasas. +La komuna sorto falos sur Esperanton. Kial do trograndigi mian +rolon?" + +Trograndigi? Ne estas eble trograndigi lian rolon; por tio vortoj +mankas. Sed ni gloregigas lian nomon, kaj niaj posteuloj en tio chi +nian agon por chiam aprobos pro tio, ke--oni povas preskau citi la +vortojn de li mem skribitajn--ni gloregigas lian nomon, pro tio, ke +en la mondon li venigis novan senton; malamikecon de la nacioj li +faligis; li fortikigis la amon al frateco kaj la justeco inter chiuj +popoloj, kaj la popoloj farighis unu granda rondo familia; li faris +la mondon felicha. + +Li faris la mondon felicha! La bela songho de l' homaro por eterna +ben' efektivighis! + +Li faris la mondon felicha! Tiujn vortojn vi tuj vidos neelstrekeble +enchizitajn en la nepereigebla bronzo de la piedestalo de tiu chi +statuo. En la dek-naua jarcento Doktoro Esperanto skribis "ni faros +la mondon felicha"; hodiau, por ke la homaro ne forgesu sian +shuldon, lia monumento, por lia chiama gloro, proklamas: + + "Li faris la mondon felicha". + + +LA PLENUMO + +La parolado finighis kaj tuj mistera muziko audighis; kvazauchiela +hhoro ekkantis; ensorcha melodio flosis tra la aero. Malrapide, +dolche defalis la tegajhoj kaj ekaperis kvazauvivanta statuo de la +Majstro. Ne el malvarma blanka marmoro, ne el malmola kruela bronzo; +tie staris shajne la homo mem, kiun chiu bona Esperantisto amas, kies +trajtojn li fidele konservas en sia memoro, kies vortojn li +trezorumas en sia koro. La majstro, profeto, pastro kaj amiko! + +Tiam la tono de la muziko shanghighis; komence, nelauta kaj funebra, +kiel la ekghemeto de perdita animo; poste, penanta kaj baraktanta, +ghi reprezentas akran militadon kontrau supernombra malamiko; jen +noteto de venko eksonas, sin ripetas, ripetadas, kreskas, kreskadas, +ghis ghi farighas ario de plenumita triumfo, kaj fine eksplodas en +sonorega, ghojega tumulto de harmoniaj sonoj. + +Nenia aplaudo, nenia kriego, nenia ekstera signo de emocio; silento, +pli elokventa ol ia ajn esprimo, sekvis. Profunde en la koro, interne +en la kashejo de l' animo, tremeta emocio agitis la cheestantojn. + +Kvankam malheligita de la mehhanika aparato, kiun Profesoro Stelverdo +uzis, la sensacio de tiu sceno lin trafis, lin frapis muta. Neniam li +revidos similan apoteozon. Ghis la tago de lia morto tiu memoro +senvelke vivados. + +El manoj li ellasis la malproksim-vidilon; sur la plankon ghi falis. +Tion li ne rimarkis; liaj tutaj pensoj kuncentrighis al la jhus +vidita sceno. Kvazau revante, li refalis sur la brakseghon, dirante +preskau neaudeble: "Nun mi povas pace morti; mi ja vidis la +plenumon". + + John Ellis. + + + + +TRIA MENCIO + + + MIA LASTA KLASO + EN + LA VILAGHA LERNEJO + + +Tiam, en la jaro 1868, mi estis juna, dekdujara knabeto. Miaj +gepatroj, terkulturistoj, loghadis en malgranda vilagho, proksime de +la rivero _Doubs_, en la samnoma departemento. En chi tiu parto de +Francujo, la plej multaj vilaghanoj estas ne nur plugistoj, sed +ankau vinberistoj, kaj tie chi eble, ankorau pli ol en alia ajn +provinco, oni estas prava diri pri la franca kampisto, ke li estas +ekstreme laborema kaj shparema. + +Al mi, infano, la kampara vivado tre plachis, kaj nun mi volonte +redirus lau la latina poeto: _O fortunatos nimium, sua si bona +norint, agricolas_! Sed mi devas konfesi, ke la tuta laboro mia +konsistis en tio, ke mi iom helpis mian patrinon en sia modesta +mastrumado, kaj ke mi plej ofte kuris kaj libere vagis chirkaue sur +la kampoj kaj herbejoj. Kun aliaj bubetoj de la vilagho, jen +ni nin banis au fishkaptis en la rivero, jen ni elnestigis +birdidojn,--knaboj estas senkompataj,--jen ni iris en arbaron, +kolekti frambojn, fragojn au avelojn. Vere felicha tempo! + +Mi tamen rapidas aldiri, ke tian sovaghan vivadon mi nur ghuis dum la +interklasa tempo. Mia patro, kvankam malmulte klera, tre shatis la +_sciencon_ kaj ne permesis, ke mi perdu mian tempon; tial mi neniam +forestis sennecese de la klaso. + +En tiu tempo, sub la regado de la imperiestro Napoleono III, la +publika instruado ne estis tiel progresinta, kiel nun, dank' al la +Respubliko: la gepatroj ne chiam volonte sendis siajn infanojn en la +lernejon, precipe pro tio, ke ili devis pagi la sumon da 12 frankoj +jare, kaj tiu malalta prezo tamen estis ofte ech tro granda por +malrichaj plugistoj. Mi enfine ankorau aldonos, ke la nun rakontota +historio okazas en la monato Augusto, la lastan tagon de la +instrujaro. + +Tiun tagon posttagmeze mi do iris, kiel kutime, en la lernejon; sed, +char estis la sezono de la grenrikolto, la pli granda parto de la +lernantoj trovighis sur la kamparo, kaj ni ne estis multaj je la unua +horo antau la komunuma domo, kie ni ludis, antau ol eniri. La +lernejestro kutime ne alvokis nin, kaj ni iris mem, sen tamburo nek +sonorilo, en la klasochambron, por relegi niajn lecionojn. Sed, chi +tiun fojon, ni ja ne pensis pri la lecionoj, kaj ni ludis plu kaj +plu; ni ankau ne atentis la horon: neniu el ni kompreneble posedis +poshhorlogheton kaj la antikva turo de la vilagha preghejo ankau ne +surhavis horloghon; sed, kvankam ni iom konsciis, ke la unua, t. e. +la horo de la eniro, jam estas preterpasinta, ni tamen daure +amuzighis, sen riprocho de konscienco, char nia instruisto ankorau +ne estis en la klaso. Li trovighis efektive en sia loghejo sur la +supra etagho, kie li tagmanghis kun kolegoj. Kompreneble ni ne +plendis pro tiu prokrasto, ni male konstatis kun plezuro, ke nia +pauzo longtempe dauras. + +Jam estis la dua proksimume, kaj neniu el ni intencis eniri en la +lernejon, nek reiri domen; ni chiam ghoje distrighis kaj ludadis sur +la korto, kiam subite aperis bele vestita sinjoro antau nia modesta +instruejo. Lian Moshton ni admiris kun lia luksa, cilindra +silkchapelo kaj lia nigra somersurtuto: tian grandsinjoron ni malofte +vidis en nia dezerta vilagho. Sed ni lin ankorau pli admiris, kiam +ni eksciis, ke li estas la akademia inspektoro de _Besancon_, la +chefurbo de nia departemento. + +--Chu estas nun la horo de la pauzo?--li diris;--kial vi ne estas en +la lernejo? + +--La instruisto nin ne alvokis ghis nun,--ni respondis,--kaj ni +amuzighas tie chi en la korto. + +--Kie do li estas, via lernejestro? + +--Li ankorau tagmanghas sur la supra etagho kun amikoj. + +Nia lernochambro trovighis sur la teretagho kaj la inspektoro, kiu +jam staris en la pordo, subite ekvidis, ke li povos fari ian malican +surprizon al sia subulo, kiu tiel malfruas por alveni en la lernejon, +kaj ridetante li igis nin senbrue eniri en la klasochambron. + +Ni tuj okupis niajn kutimajn sidlokojn sur la benkoj, kaj ni profunde +silentighis, tiel, ke super niaj kapoj, oni povis iom audi la +babiladon kaj ridadon de la ghojaj drinkantoj. La tuta lernantaro +konsistis el 12 knaboj kaj 14 knabinoj, char tiam en malgrandaj +vilaghoj oni instruis la infanojn de l' ambau seksoj en unu sama +chambro: unuj sidis dekstre, la aliaj maldekstre kaj en la mezo +staris la katedro de la lernejestro. + +Chi tie sidighis la inspektoro, dirante: + +--Infanoj miaj, char via instruisto ne ankorau alvenis, mi tuj volas +komenci sen li la inspektadon kaj demandi vin pri tio, kion vi +lernis. + +Mi antaue devas diri, ke en tiu epoko la lernado de la katehhismo +kaj de la Sankta Historio estis tre grava afero; en chiu vilagho la +instruisto estis kvazau la helpanto de la pastro kaj tiu chi ofte +ripetis al ni: "Kion signifas la homa scienco kompare kun la Dia? +kion servos al vi chiuj trezoroj surteraj, se vi ne savos vian +animon." Oni do ne miros, ke la inspektoro komencis sian ekzamenon +per la Sankta Skribo. + +--Ci nigruleto!--li diris alparolante iun knabon,--rakontu al mi la +historion de Jozefo. + +Nia nigrulo konis la tutan, longan historion kaj, kvankam iom +balbutante, li brave rakontis, kiel kaj kial Jakobo pli amis Jozefon, +ol siajn ceterajn filojn; kiel la fratoj farighis jhaluzaj kaj +enviemaj; kiel ili vendis la malfelichan Jozefon kiel sklavon al +Ismaelidaj pretermigrantoj; kiel li farighis la chefministro de +Egiptujo, kaj kiel li fine venigis la maljunan patron kaj sian tutan +familion al la regha kortego. + +--Bone, bone!--diris la inspektoro,--mi cin komplimentas, knabeto; ci +meritas bonan noton. + +--Nun ci, la dikkapulo!--li diris; (la dikkapulo, ghi estis mi),--chu +ci bone scias la katehhismon? Nu! diru: Kiuj estas la angheloj? + +--La angheloj,--mi respondis unutone,--estas la servistoj de Dio, kiu +ilin sendas de la chielo sur la teron, por komuniki Liajn ordonojn al +la homoj. + +--Kio estas la infero? + +--La infero estas la loko, kie trovighas la demonoj, kaj kien iras la +pekuloj post sia morto, por tie suferi dum la tuta eterneco. + +--Bone! perfekte! + +Li ankau demandis min kaj aliajn pri la sep sakramentoj, pri la sep +chefaj pekoj, pri la diaj kaj ekleziaj ordonoj, k.t.p., kaj la +respondoj estis kontentigaj. Nian katehhismon efektive ni bone konis: +chiun tagon ni lernis unu chapitron en la lernejo kaj la sekvantan +dimanchon dum la meso, la pastro, el sia predika katedro, pridemandis +nin publike. Tial la inspektoro devis interne konfesi, ke nia estro, +kvankam li nun iom dibochas super ni, nin tamen bone instruas. + +--Kaj ci, la blonda knabineto tie!--demandis plue la inspektoro iun +beletan, bluokulan knabinon;--kiel ci nomighas? + +--Paulino G...,--shi respondis. + +--Nu! diru al mi, kian finighon ricevas la substantivoj en la +multenombro? + +--Oni formas,--shi respondis,--la multenombron che la substantivoj, +aldonante la literon s al la ununombro. La nomoj, kiuj finighas per +_s_, _x_ au _z_, ne shanghighas en la multenombro; tiuj nomoj, kiuj +finighas per _al_ au _ail_ shanghas sian finighon en _aux_; la +nomoj per _ou_, _au_, _eu_... --; tion scias la bedaurindaj infanoj, +kiuj lernas la francan gramatikon. Ho Dio! ghi ne similas la +esperantan! Tial la inspektoro audis kun miro nian knabinon +eldiri parkere kaj senerare ne nur la gheneralan regulon, sed +ankau la esceptojn kun multe da ekzemploj. + +Li demandis nin ankau pri la geografio, la historio de Francujo, la +aritmetiko kaj.... nia instruisto ankorau ne venis en la klason. +Tamen la inspektoro tute ne perdis la paciencon; li chiam atendis +malice la alvenon de sia subulo kaj ghojis interne, pensante pri la +baldaua surprizo. + +Li sekve daurigis sian inspektadon: li trarigardis la kajerojn, +librojn, skribajhojn kaj fine, por iom distrighi, li alparolis la +plej junajn gelernantojn kaj demandis iun sherceme: + +--Chu ci povas diri al mi, kiu estas la patro de la Jakobidoj? + +--Abrahamo;--estis la respondo. + +--Kiom faras 20 minus 20?--Li demandis iun alian; kaj, char tiu chi +silentis: + +--Nu, se ci havus en cia posho 20 frankojn, kaj se ci ilin perdus, +kion ci havus tiam en cia posho? + +--Mi havus truon,--respondis la infano. + +--Jen bonega, trafa respondo. Diru nun: 7 paseroj sidas sur arbo; +alvenas chasisto, kiu morte pafas tri el ili, kiom da birdoj nun +sidas ankorau sur la arbo? + +La juna lernanto kompreneble tuj respondis 4; sed mi levis la manon, +dirante: + +--Ne, ne; Sinjor' Inspektoro; nenia birdo plu restas sur la arbo, +char la netrafitaj tuj forflugas. + +--Jes, bone; estas ghuste. Nun,--pludiris la inspektoro,--char ci +estas tiel sagaca kalkulisto, ci ankorau devas solvi la jenan +problemon. Iru al la tabulo kaj skribu: Ia shipo estas longa je 60 +metroj, largha je 15 metroj kaj profunda je 10 metroj; ghia plej +granda masto estas alta je 20 metroj. Kioman aghon havas la +shipkapitano? + +La inspektoro ridetis, sed mi serioze tuj respondis: + +--Sinjor' Inspektoro; inter la amplekso de la shipo kaj la agho de +ghia kapitano ekzistas nenia rilato; la problemo estas nesolvebla. + +--Jes, evidente. Kian metion havas cia patro? + +--Li estas terkulturisto kaj ankau shtonchizisto. + +--Kiomjara ci estas? + +--12-jara. + +--Kian profesion ci volas elekti? + +--Mi ne scias, sed miaj gepatroj intencas min sendi la proksiman +jaron en duagradan lernejon. + +--Bone, ci certe farighos lerta matematikisto, kaj kiam ci estonte +lernos la regulon de la algebra multipliko, ci rememoros pri mi pro +la sekvanta komparo, kiun mi mem eltrovis: + +plus x plus = plus: la amikoj de niaj amikoj estas niaj amikoj; + +plus x minus = minus: la amikoj de niaj malamikoj estas niaj +malamikoj; + +minus x plus = minus: la malamikoj de niaj amikoj estas niaj +malamikoj; + +minus x minus = plus: la malamikoj de niaj malamikoj estas niaj +amikoj. + +Dirinte tiun aferon memorindan, Lia Inspektora Moshto tiris el la +veshtposho sian belan oran horlogheton: + +--Ho Dio!--li ekkriis surprize--estas jam la tria pretere kaj mia +homo ankorau ne venas de supre; mi volas tuj fini chi tiun aferon. +Nun, karaj infanoj, estas sufiche por hodiau, la klaso estas finita. +Mi faras vin liberaj de nun, kaj eliru tuj rekte al via familio. Ghis +revido kaj felichan libertempon! + +Ni silente eliris; tamen la lignaj shuoj, kiujn ni portis tiutempe, +faris sufiche da bruo, por ke oni nin audu el la unua etagho, kaj +efektive nia instruisto el sia fenestro vidis nin forirantaj. Li tute +ne realvokis nin, li male diris al siaj kolegoj: + +--Ha! vidu tiujn karajn infanojn! ili estas pravaj; ili nun foriras +de si mem antau la kvara horo; en tiu chi lasta tago de la +instrujaro mi ne mallaudos, nek tenos ilin. Ni ankau, karaj amikoj, +povas sekve iom eliri sur la kamparon kaj promeni fumante nian +cigaron. + +Ili do sin pretigis por foriri; dume nia Inspektoro restis tute sola +en la klaso, ekzamenante nun la registrojn de la lernejestro. Enfine +chi tiu kaj liaj ambau kunuloj ekbruis sur la shtuparo. Per Dio! ili +ne suspektas la proksiman cheeston de la superulo, kiu nun klare +audas iliajn vochojn kaj pashojn. Lia koro iom batas kaj li ridetas +che la penso, ke _nun_.... + +Sed ho ve! _nun_ la instruisto forlasis la koridoron kaj tute +forgesis reeniri en la apudan klason por vidi, chu chio estas en +ordo, au chu almenau neniu infano enrestas: nenion audante, nenion +suspektante, li trankvile shlosis la pordon de la domo kaj foriris +kun siaj kolegoj. + +Vi eble nun pensas, kara leganto, pri la itala sentenco: _Se non e +vero, e ben trovato_ (se tio ne estas vera, ghi estas bone +elpensita), sed mi vin certigas, ke chi tiu historieto estas entute +vera, kaj ke nia Inspektora Moshto nun estas reale enfermita kaj +ensloshita en la klasochambro. + +Surprizite, li komence ne sciis, kion fari; kelkaj minutoj pasis, kaj +li sin demandis, chu li ne alvokos la forirantojn; sed tio estus +vana, ili estis jam malproksime, au chu li ne krios por helpo; sed +tio estus ja tro ridinda. Fine li malfermis unu fenestron kaj vidis, +ke ghi ne estas tre alta, du metrojn proksimume; sed sube trovighis +bedaurinde profunda kelshtuparo; tial li ne povis sin lasi +sendanghere elgliti malsupren ghis tiu shtuparo. Shajnis al li pli +oportune salti trans la kavernan shtuparon, larghan je du metroj. +Kaj, char neceso farighas legho, li elektis chi tiun lastan manieron +por sin savi. + +Preninte la seghon de la instruisto el la katedro, li sin levis sur +la malsupran randon de la fenestro, kaj, kaptinte sian belan +silkchapelon en la dekstran manon, li vive eksaltis el la fenestro +kaj refalis feliche trans la shtuparo en la ghardenon. Jen li estas +ekster la domo. Dum kelkaj momentoj li pensis pri tio, kion li devas +fari? Chu li reiros en la chefurbon, nenion dirinte pri la afero? Ne, +certe ne; li volas havi atestantojn en la komunumo mem kaj rakonti la +aventuron, por ke oni povu iom ridi kaj hontigi la instruiston. + +Li do forlasis la ghardenon, kaj sur la strato li demandis iun +plugiston, kiu revenis el la kampoj, pri la loghejo de la +vilaghestro. Chi tiu estis mia propra onklo kaj loghis apud nia domo. +La inspektoro rakontis al li sian tutan aventuron kun la lernejestro: +la unuan parton de la historio mi jam bone konis, sed mi neniel estus +suspektinta la duan, nome, la enshlosighon de la inspektoro. + +--Ha jes!--ekkriis mia onklo, ridante el plena gorgho,--mi jhus vidis +la tri sinjorojn preteriri sur la strato; nia instruisto estis kun +siaj du kolegoj, la lernejestroj de B... kaj de M... (najbaraj +vilaghoj): + +--Kio!--rediris la inspektoro,--la instruistoj de B... kaj de M... +trovighis kun li; estis ili, kiuj, kun li, festenis sur la supra +etagho! La afero estas kurioza: mi ja kaptis tri birdojn kune en la +sama nesto. + +Mia onklo tuj komprenis, ke li iom senpripense parolis; pro tio, +akompanante la inspektoron al la stacidomo, li volis plej eble +rebonigi la aferon, kaj almenau iom senkulpigi nian instruiston. +Konsekvence li petis la inspektoron, ke li bonvolu esti indulgema. + +--Vi scias,--li diris,--ke nia instruisto estas tre juna; nur antau +du jaroj li eliris el la Normala Lernejo kaj li estas apenau +dudek-trijara. Kutime li ja estas fervora kaj laborema, lia hodiaua +kulpo estas escepto, kaj al junuloj oni devas multon pardoni. Mi tial +insiste petas, ke vi lin ne eksigu au forsendu en alian postenon, +tiom pli, ke, de mia parto, mi estos kontenta eviti skandalon en mia +komunumo. + +La inspektoro tion promesis al mia onklo. + +--Sed kondiche,--li aldiris,--ke la tri kulpuloj venos morgau +_Besancon_'on che min, por ricevi mallaudon certe merititan. + +Vespere, kiam mi raportis la aventuron al miaj gepatroj, ili ankau +kompreneble ekridis; sed mia patro baldau aldiris plej serioze: + +--La bubo estas nun 12-jara, li ne plu reiros en nian lernejon; post +la somerlibertempo ni lin sendos en la urban liceon. + +Kaj tia estis mia lasta klaso en la vilagha lernejo, kiun mi, la +kvindekjarulo, neniam forgesis. + + Herman Boucon. + + +PIEDNOTOJ: + +[6] Tre konata astronomiisto, kiu kolektis informojn pri +"la nekonata mondo". + +[7] Gloraj verkistoj anglaj, kiuj floradis dum la reghinado +de Victoria. + +[8] La anoj de Unuigitaj Shtatoj en Norda-Ameriko. + + + + +KVARA MENCIO + + +KOBOLDOJ + + +En la sonorilejo de antikva provinca chefpreghejo, loghis tri +koboldoj. Multfoje, obeante estrajn ordonojn, oni penadis ilin +forpeli: laboristoj provizitaj je shtupetaroj kaj je bastonoj +supreniris en la sonorilejon: sed la koboldoj, rifughinte en la +turpinton, poste grimpinte sur la flagokokon, mokis persekutantojn, +kriante: + +--Cig! cag! cog! Ni venkas, triumfas, vin mokas. + +Chiudimanche la koboldoj malsupreniris en la preghejon dum la chefa +meso, kaj formetis la malgrandajn chapetojn de maljunaj pastroj. Dum +la prediko, ili jhetis sablon en okulojn de auskultantoj; kaj tuj +chiuj cheestantoj balancighis sur siaj seghoj, kiel maturaj spikoj +sub karesoj de l' vento. Kiam lia episkopa moshto grandceremonie +diservis mem, vidante, ke la hhorejaj knaboj estas malatentaj kaj +malagorde kantas, li diris: + +--Nu, tiuj chi knaboj pensas al koboldoj. + +--Hum!--murmuretis lia moshto. + +--Hum!--mallaute diris la kanonikoj. + +--Hum!--diris laute la parohhestro. + +--Hum!--kriis la vikarioj. + +Tiam knaboj avertitaj foliturnetis siajn dikajn librojn kun shajno +atenta kaj respektoplena. + +Kiam petolajho okazis en la chefpreghejo, tuj oni pri tio kulpigis +koboldojn. + +--Kiu faris tiujn oleajn makulojn?--demandis la parohhestro. + +--Koboldoj,--oni respondis. + +--Kiu metis pipron en niajn flartabakujojn?--demandis la kanonikoj. + +--Koboldoj,--estis respondite. + +Chiuj homoj plendis pri la koboldoj. Sed estis homino, kiun pli ol la +aliajn ili suferigis: ni parolas pri la patrino Turnjupino, la +ekbruligantino de kandelegoj. + +Tiu bonulino estis karakteriza ino, kredante sin necesega por la +bonordo de la chefpreghejo, sciante chion, parolante pri chio. Kiam +lia Moshto diservis, shi preskau estus dirinta: + +--Ni staras antau altaro, ni hodiau konfirmas, lia moshto kaj mi. + +La koboldoj estingis la kandelegojn, kiujn Turnjupino ekbruligis kun +tiom da religieco; au ili konfuzis la _Religiajn Semajnojn_, kiujn +la bona virino vendis por sia profito. Ofte ili shovis buletojn el +polvo en la tubetojn de la rigida kaj blanka kufo, kiun kapvestis la +ekbruligantino de kandelegoj. Pro tio, la patrino Turnjupino jhuris, +ke shi sin venghos. + +La bonega kreitajho havis korpasion. Ho, jes! Tiu vidvino estis +doninta sian koron al la sviso, la granda, largha, bela Pupardo, kun +dikaj tibikarnoj. La tagojn de luksaj edzighfestoj, kiam shia amato +kun dukorna chapelo sur kapo, kun glavshelko sur shultro, kun +halebardo en mano, antauiris la junajn geedzojn, Turnjupino radiis. +Post la ceremonio, shi iris al la sviso, dirante: + +--Kiam do ni kune geedzighos, mia kara Pupardo? + +Kaj li ridis, respondante: + +--Kiam ni estos malliberigintaj la koboldojn. + + * * * * * + +Iun tagon, sciante, ke shi estas preskau sola en la preghejo, la +bonulino metis mezen de la navo supujon, kies kovrilo ne estis tute +fermita: kaj flanke de ghi la ekbruligantino de kandelegoj eksidis +kaj shajnigis ekdormeton. + +La koboldoj ekkriis: + +--Nu! supujon en mezo de chefpreghejo! kion tio signifas? Cig! cag! +cog! Ni iru por vidi, dum Turnjupino ripozas. + +Sed kiam la scivoluloj estis enirintaj en la supujon, la ruza virino +tuj fermis la kovrilon: kaj la koboldoj restis kaptitaj. + +Tute fiera, Turnjupino alpashis al sia loghejo, kaj diris al sia filo +Johano, malfelicha kriplulo, kiu neniam ellitighis: + +--Mi alportas niajn malamikojn: vi diros al via kuzino Estelo, ke shi +faru al ni por la proksima vespermangho supon el koboldoj. + +Kaj la ekbruligantino de kandelegoj foriris malhumilega; char necese +estis, ke shi rakontu sian venkon al chiuj homoj. + +--Kiel Pupardo estos mirigita kaj felicha, maltime certigis la bona +virino. + +Restinte sola, Johano audis, ke en la supujo iu ploregas. + +--Malfermu, kriis la koboldoj. Kiu ajn vi estas, kompatu plendindajn +kaptitojn. + +--Vi estas malbonuloj,--diris la junulo.--Vi faris petolajhojn al +chiuj homoj: juste vi viavice suferos. + +--Se vi malfermos al ni, cig! cag! cog! ni farighos viaj +amikoj,--rediris la vochetoj. + +--Vi min turmentos, char mi estas malforta. + +--Ne, ne; ni donos al vi reghan donacon. + +--Lasu min dormi. + +La koboldoj ekblekegis. Tiam Johano tedita malfermis la kovrilon. La +koboldoj saltegis en la chambron, suprenrampis sur la meblojn, +grimpis laulonge de l' kurtenoj. La malsanulo diris: + +--Vi min lacigas. Foriru tuj. + +--Jes, ili ekkriis. Sed antaue ni rompos la supujon. + +--Nu, mi tre bone sciis, ke vi faros ian malbonajhon. + +--Por ke vi ne estu riprochita de via patrino. Vi ne konfesos, ke vi +nin liberigis; vi diros: "La koboldoj rompis la supujon." Cig! cag! +cog! Ni al vi ekprezentos reghan donacon; char koboldoj chiam +respektas sian parolon. + +Tra la fenestro larghe malfermita eniris radio de suno. La malgrandaj +estajhoj sin lokis sur luma sageto, farante strangajn signojn, +supren-kaj malsupren-irante, shajnante kredi ion. + +--Rigardu,--ili diris al Johano. + +--Sed mi vidas nenion. + +La koboldoj daurigis, modelante ion en la spaco, kaj kriante: + +--Cig! cag! cog! chu vi vidas nun? + +--Nun mi komencas ekvidi, kvazau en songho, malgrandan sinjorinon. + +--Bone. + +La koboldoj daurigis sian agadon. Johano, preskau ellitighinte, +rigardis per plilarghigitaj okuloj, kaj diris: + +--Shi vivighas; shi ridetas. Ho, kiom estas bela tiu junulino! + +--Tiu beleta infanino estas Sunetino, formita el suna radio. Ni jhus +shin kreis por vi. Kiam vi suferos, char vi estas malsana, shi venos +al vi kaj vin konsolos; kiam vi estos malgaja, shi vin amuzos. Sed ni +malpermesas, ke vi parolu al iu ajn pri Sunetino, ech al via kuzino +la bona Estelo, kiu vin flegas. Se iam vi konigos la ekziston de +Sunetino, de tiu tago shi malaperos por chiam. + +--Danke, danke, mi konservos la sekreton. + +La koboldoj forflugis kaj forlasis la sonorilejon de la chefpreghejo; +char ili preferis la Sankta-Martinan turon pli malnovan kaj pli +altan. Sinjoro Pupardo imitis la koboldojn. Li forlasis sian +parohhon, por forkuri de Turnjupino, kun kiu decide li ne volis +edzighi. + +Chiutage kiam sunighis, Sunetino aperis sur ora radio en la chambro +de l' junulo. Shin vestis richaj orientaj teksajhoj. Shia kolo kaj +shiaj ambrokoloraj brakoj estis sharghitaj de safiroj, de rubenoj, de +smeraldoj; dum shiajn harojn ornamis oraj sunetoj. La junulino +ridetis al la malsanulo per enigma mieno, sed neniam parolis kun li. +Por lin amuzi, shi kantis baladojn lau stranga ritmo, dum akompanis +shiajn melodiojn la kraketado de shiaj brakringoj. Kelkafoje shi +dancis antau la junulo, kvazau shi estus pastrino de sanktaj +orientaj misterajhoj. Jen shi antaueniris malrapide, ludante kun +siaj silkaj skarpoj; jen shi sin balancis kun serpentaj ondolinioj; +jen shi imitis per siaj brakoj la flugadon de l' kolombo. Johano ne +lacighis admirante Sunetinon kaj shian malrapidan sed senpauzan +dancadon. Li diris: + +--Daurigu; ankorau; chiam. + +Sed kiam la suno subiris al horizonto, necese estis, ke Sunetino +eliru kun ghi en la okcidenta glorajho: tiam la malsanulo +malgajighis. + +Estelo, dekkvinjara junulino, kuzino de Johano, kelkafoje helpis al +li kiel flegistino, kiam forestis Turnjupino. Tiam shi diris al la +junulo: + +--Kial vi farighas malgaja, kiam alvenas la krepusko? + +Sed la junulo ridetis, kaj ne respondis. + +Kvankam oni estis en somero, tamen okazis serio da pluvaj kaj +malbonveteraj tagoj. Johanon, kiu de du semajnoj ne vidis la sunon, +ekokupis maltrankviliga melankolio. Vane Estelo lin chirkauis per +plej amplenaj zorgadoj, dirante: + +--Mi estas via infaneca amikino: konfidu al mi viajn chagrenojn. + +--Mi havas nenion,--li respondis ploregante. + +Fine, lacigita de senchesaj demandoj, li iam diris al sia kuzino: + +--Mi ne vidas plu Sunetinon. + +--Kio estas Sunetino? + +--Chu mi scias? Shi estas estajho luma, fantazia, feina, mistera, +kiun mi adoras. Rigardu tiun palan sunradion; jen estas mia amatino. +Chu vi ekvidas Sunetinon? Sed shajnas al mi, ke shi faras adiauajn +signojn: kial do? Ho! mi mizera! mi parolis! + +La malsanulo svenis: tiam Estelo pensis: + +--Kredeble la malfelicha knabo estas mortfrapita, char li deliras. + +La morgauan tagon, Johano ripozis sur siaj kapkusenoj, palega. +Lumega suno eble ironie pafis orajn sagetojn al chiuj anguloj de la +chambro: sed Sunetino ne montrighis plu. Estelo, por plezurigi la +malsanulon, diris: + +--Chu vi deziras, ke mi iru al la monteto de pavoj; char eble sur ghi +loghas via Sunetino. Mi klopodos por shin alkonduki al vi. + +--Ho, jes, respondis Johano; tio igus min felichega. + +La junulino ekvojaghis. Kiam shi trovighis en la kamparo, shin +chirkauis nebulo el fringoj, silvioj kaj kardeloj: la birdoj kantis: + +--Bona Estelo, venu kun ni por auskulti la lastan romancon de nia +majstro, la itala najtingalo. + +--Ne, ne; mi ne havas tempon. + +--Ni malhelpos, ke vi antaueniru, flugetante chirkau vi, se vi ne +efektivigas nian deziron. + +--Miau! miau!--blekis la junulino. + +--Kato!--ekkriis la birdoj timigitaj. + +Kaj subite ili forflugis chiuj al apudaj arbaretoj. + +La vojaghantino sin gratulis pro sia artifiko, kiam, meze de timiano +kaj de aliaj parfumaj herboj, shi ekvidis, al shi alkurantajn sur +siaj malantauaj kruroj, centojn da kunikloj. + +--Ni vin salutas, junulino,--ili diris.--Ni al vi prezentas Johaneton +Kuniklon, nian reghon. + +La vojaghantino ekvidis malgrandan blankan beston, sidantan sur blua +skatoleto tirita de kvardek kuniklidoj: per bastonetoj Johaneto +frapis sur du sonoriletojn. Li prezentis al la fremdulino siajn +komplimentojn, kaj aldonis: + +--Vi estos la plej bela ornamajho de nia kortego; kaj ni konservos +vin ghis la fino de via vivo. + +Tedita Estelo ekkriis: + +--Mi vidas chasiston kaj liajn hundojn. + +Tuj chiuj kunikloj forkuris, dum ilin antauiris la regho, kiel +decas. + +La junulino daurigis sian iradon. Shi lauiris mallarghan riveron, +kiam shi rimarkis sur la bordo fishojn, kiuj staradis sur siaj +vostoj, kaj dancis ronde sin tenante per naghiloj. Ili chirkauis la +vojaghantinon, dirante: + +--Ni al vi ekmontros ondinon. + +--Danke; vi faros tion aliafoje. + +--Tiam, char vi estas malghentila, ni malhelpos, ke vi antauenpashu. + +Estelo ridetis: + +--Mi ekvidas fishkaptiston kaj lian hokfadenon,--shi diris. + +Flak! flok! En momenteto la bestoj sin subakvigis. + +Fine la junulino trafis la monteton defendatan de grandegaj pavoj, +kiuj por ornami siajn vostojn shtelis senkompate la okulojn de +maltimuloj al ili alproksimighantaj. + +Ili agis tiamaniere pro revengho, por puni la homaron. Char iam unu +el homoj, nomita Leon, al ili promesis, ke li ilin instruos pri la +kantarto. Poste li foriris; sed ve! li neniam revenis. La pavoj chiam +atendas lin kaj chiam lin vokas, kriante lautege: + +--Leon! Leon! + +Tion sciis Estelo: sed shi amis Johanon, kaj chion riskis por lin +plezurigi. Pasante meze de pavoj, la vojaghantino shajnigis +blindecon; kaj kun fermitaj okuloj, palpante per la mano, shi +suprenrampis la monteton. Shi malfermis la palpebrojn, nur kiam shi +alvenis sur la suprajhon. + +Sur ghi grimacantaj simioj rapidis al la junulino. Feliche shi estis +alportinta por sia vespermangheto korbon plenan de pomoj. Shi jhetis +la fruktojn, kiuj rulighis sur la deklivo de la monteto. Tuj la +frandemaj simioj shin forlasis por rapidi al la rulighantaj pomoj. + +Ghis la vespero, Estelo serchis sur la monteto la loghejon de +Sunetino, cheestis che la subirado de l' suno, kaptis kelkajn sunajn +radiojn, kaj, ilin kashinte en sian antautukon, ilin realportis al +sia kuzo. Bedaurinde inter chi tiuj radioj ne trovighis Sunetino. + +Johano havis gravegan krizon de malespero. + +La junulino malsupreniris la shtuparon kaj eniris en la loghejon de +fraulino Pimpernelo, petonte de shi konsilon. + +Fraulino Pimpernelo estis maljuna fraulino, afabla, malgranda, +charmanta: shi portis chiam beletajn kufojn blankajn kaj rozajn, kaj +shin vestis kutime neglighaj bluchielkoloraj vestoj. Che shi oni +flaris malprecizan sed penetrantan parfumon de bergamoto. Fraulino +Pimpernelo multe amis Estelon. Vidinte la chagrenon de sia amikineto, +shi diris: + +--Tiuvespere mi donos al vi boteleton da likvoro el nigraj riboj, +char ghi estas likvoro por maljunaj fraulinoj. Vi ghin portos che l' +piedo de la Sankta-Martina sonorilejo; kaj apud la preghejo vi kantos +tiun malnovan arion! + + _En tagoj de mia junagho_... + +Char la koboldoj tre shatas tiun romancon, ili alvenos; kaj vi +parolos al ili pri Johano. + +Nokton venintan, Estelo akurate obeis la konsilojn de fraulino +Pimpernelo. La morgauan tagon, la maljunulino demandis: + +--Kion diris la koboldoj? + +--Nenion. + +--Chu do vi ne parolis al ili? + +--Apenau mi ekvidis ilin: ili tuj forkuris, forportinte la botelon. + +--Ho! kiaj frandemuloj! Tiun vesperon, vi portos al ili tri maizajn +kuketojn; sed ne forgesu ilin demandi. + +La postan tagon, je la mateno la maljuna fraulino, tuj kiam shi +ekvidis sian amikineton, demandis: + +--Nu? + +--La koboldoj certigis, ke la likvoro estis bonega, kaj la kukoj tre +arte bakitaj. + +--Kaj poste? + +--Nenion pli. Ili rapide suprengrimpis al sia sonorilejo. + +--Je Dio! mi kredas, ke ili mokas nin. Tiun nokton, vi diros al ili: +"Jen estas saketo da oranghfloraj bombonoj, faritaj de fraulino +Pimpernelo. Tio signifas, ke ili estas tute bongustaj. Nu, vi +gustumos ilin, nur kiam vi estos dirinta tion, kion oni devas fari +por redoni felichon al mia kuzo." + +La artifiko sukcesis. Apud Sankta-Martino, Estelo ekvidis +florfolietaron pluvantan sur shi tiel amase, ke baldau shi estis +tute kovrita de floreroj, kvazau ili estus negheroj, dum la koboldoj +per klaraj vochoj ekkriis: + +--Cig! cag! cog! kolektu la rozajn foliojn; zorgu, ke unu el ili ne +manku: kaj poste iu ilin jhetos en la chambron de Johano. Li +resanighos, forgesos Sunetinon kaj vin amos ghis sia morto. + +Chiuj antaudiroj de koboldoj efektivighis. + + * * * * * + +En la tago en kiu Johano edzighis kun sia kuzino, tri grandaj kestoj +estis alportitaj en la chambron de Estelo. La unua estis blanka; la +dua, flava; la tria, roza kaj blua. + +Sur la unua estis skribite: "Malfermota tuj." + +Sur la dua: "Malfermota post unu jaro." + +Sur la tria: "Malfermota post du jaroj." + +La juna edzino tre mirigita rompis unu el siaj ungoj, volante tro +rapide malfermi la blankan keston, por rigardi ghian enhavon. En ghi +trovighis oraj moneroj, arghenta teleraro, amasoj da juveloj. + +--Nu! nun ni estas richegaj. + +--Kiu donas tion al ni?--demandis la junulo. + +Funde de la kesto, Estelo ekvidis malgrandan vizitkarton, sur kiu +legighis: "La koboldoj." Je la vespero, la juna virino iris al la +preghejo por ilin danki; kaj shi ne forgesis alporti al ili +frandajhojn. + + * * * * * + +La junaj geedzoj vivis meze de princa lukso. Oni citis la belecon de +iliaj palacoj, la multon de iliaj veturilaroj, la belan sintenadon de +ilia aro da lakeoj. Johano kaj Estelo partoprenis en chiuj +bonsocietaj kunvenoj: kermesoj, chevalkuradoj, baloj, launtenisoj, +k.t.p. Sed kvankam la mondaj plezuroj shin forportis en siaj +turnighoj, la juna edzino ne forgesis la flavan keston, kaj shi +atendis senpacience la finon de la jaro. + +Unu vesperon, shi diris: + +--Char alvenis la momento, en kiu ni devas malfermi la misteran +skatolegon, mi deziras, ke oni solenigu la surprizon. + +Shi portigis la keston en la grandan salonon, kaj ghin metigis sur +estradon drapiritan de rubenkolora velurajho. Ghin floroj chirkauis, +kaj chiuj kandeloj estis ekbruligitaj, kiel oni faras por la tagoj de +grandceremoniaj vizitakceptoj. + +La junaj geedzoj sentis gravan kortushon, sublevante la kovrilon de +la granda kesto. Sed tuj Estelo malantauen pashis: + +--Mumo!--shi ekkriis. + +La persono dormanta vekighis, sin levis, ridetis, kraketigis siajn +brakringojn, aranghis kokete siajn richajn vestajhojn, kaj komencis +sanktan dancadon. + +--Sunetino!--ekkriis Johano miranta. + +Estelo blankighis kiel negho. + +La aperajho kantis fremdan baladon kaj ofte interrompis siajn +strangajn dancpashojn por fari signojn al la junulo. Tiuj signoj +signifis: + +--Sekvu min. + +Estelo ploregis. + +--Foriru, Sunetino, kaj vaporighu por chiam,--ordonis Johano. + +Tuj la aperajho kaj la flava kesto malaperis subite. + +Char Estelo tro suferis, vidinte Sunetinon, kiu al shi rememorigis +longan dolorplenan estintecon, shi malsanighis; kaj je la vespero +fraulino Pimpernelo venis shin viziti. + +--Kiu estis tiel kruela, ke li sendis al mi tiun aperajhon?--ghemadis +Estelo sufokighante. + +--Eble la koboldoj,--respondis la maljuna fraulino. + +--Ho, se tio estas vera, ili agis vere senkompate. + +--Ne ilin kulpigu, mia kara infanino. Ili volis pruvi al vi, ke nun +vin solan amas Johano. + +--Eble vi estas prava. Tamen mi timegas la lastan keston. + +Dank' al la flegoj kaj ammontroj, kiuj shin dorlotis, la juna virino +rapide resanighis. Unu jaro fluis ankorau sen tro da tedajhoj. Iun +vesperon, fraulino Pimpernelo diris al sia amikineto: + +--Jen estas la momento malfermi la rozan kaj bluan keston. + +--Vere? Sed nun tiuj misteraj pakajhoj min tremigas. Plie shajnas al +mi, ke, elirante el la skatolego, audighas strangaj kriadoj. + +--Nu, chu vi opinias, ke ghi estas bestejo? + +--Kiu scias? + +--Estu prudenta. Lundon proksiman, ni kunvenos chi tien: via edzo, vi +kaj mi mem; kaj ni klarigos tiun misteron. + +Estelo malgrasighis, palighis, pripensante al la tago difinita de +fraulino Pimpernelo. Fine alvenis tiu tiel timita posttagmezo. + +La tri geamikoj trinkis champanon por sin kuraghigi; kaj procesie ili +eniris en la senmeblan chambron, en kiu estis apartigita la kesto. + +Johano demetis la unuajn tabulojn, kaj vidis tiun surskribajhon: +"Skatoleto por juveloj." + +--Tio estas vere kuraghiga, diris fraulino Pimpernelo. + +La junulo rapide elpakis por rigardadi la juvelojn, sed li trovis +dek-du infanetojn, ses knabinetojn, kaj ses knabetojn, kiuj portis +chirkau kolo platajhon el arghento: sur chiu platajho estis skribita +la nomo de chiu aparta infano. + +Kelkaj etuloj ridetis; aliaj sendis kisetojn; sed la plimulto hhore +ploradis. + +--Jen estas klarigita la kauzo de tiuj strangaj bruoj elirantaj el +la skatolo,--diris Johano. + +Estelo radianta kovris je shmacadoj la charmajn infanetojn. + +--Kiel mi estas felicha,--shi ekkriis! + +Fraulino Pimpernelo certigis: + +--Mi vetas, ke tiuj buboj estas donaco de koboldoj. Mi volas ilin +demandi. + +--Chu vi opinias, ke ili povos respondi? + +--Aferoj tiel strangaj okazas chi tie, ke tio ne estus mirinda, se +tiuj etuloj parolus. + +Kaj shi aldonis: + +--Kiu sendis vin chi tien, miaj graciuloj? + +Tiam la plej roza, la plej vangoronda el la infanetoj bonvolis +forlasi la plezuron, kiun ghi sentis suchante sian polekson, kaj +respondis per infana balbutado: + +--Ko.... bo.... do. + +--Nu!--ekkriis fraulino Pimpernelo triumfante, mi divenis. + +Oni devis multe klopodi por trovi tuj dek-du vestarojn, dek-du +lulilojn, dek-du nutristinojn. Estelo sentis neniun lacighon pro tiuj +multaj zorgadoj, tiele shi sentis sin felicha, en mezo de siaj +infanetoj. Shi ilin kisadis chiuminute, ilin nomante: "Miaj +juveloj"; kaj mallaute shi murmuretis: + +--Vivu koboldoj. Estus dezirinde, ke chiu urbo havu sonorilejon +loghitan de koboldoj. + + S-ino Vallienne. + + + + +KVINA MENCIO + + +LA SALTO DE LA DIABLO + + +Sur kruta shtonego, che la supro de alta monteto fiere staras la +kastelo de Grafo Altmejer' kun siaj dikegaj muroj kaj grandaj turoj, +kiuj shajnas kunmiksighi kun la nuboj. Ghi majeste superas la +chirkauajn montetojn, kaj tra ghiaj fenestroj oni ghuas vere +mirindan vidajhon. La montetoj estas chiuj kovritaj de centjaraj +arboj, fagoj, abioj nigre verdaj, betuloj, kies trunkoj kvazau per +kalko blankigitaj kontrastas kun la aliaj malhelaj trunkoj. Profunda +valo kushas che la piedo de la orienta flanko de la monto, sur kiu +staras la kastelo, kaj funde de ghi, fluas bela rivero ombrita de +salikoj kun arghentaj folioj, kaj alnoj. Tiu chi rivero, kiu serpente +fluas tra la chirkauaj valoj subite malaperas en la teron, ne +malproksime de la kastelo. Tie estas kavajho, en kiun falas la akvoj +je kaskado kun bruo tiom pli forta, ke ghi estas pligrandigita de la +formo de la kaverno, kiu, lau la diro de la enlandanoj estas +senfunda. Ja, nenie che la chirkauajho, oni vidas tiun riveron +reaperi. + +Tiu chi kaskado havas malbonan reputacion, kaj oni rakontas pri ghi +strangajn historiojn. Unu el ili diras, ke iam la diablo persekutata +de chefanghelo Sankta Mikaelo, kaj atingota de li, sin jhetis en la +riveron, kiu tuj enabismighis en la teron, kune kun li. La +maljunulinoj rakontas, ke dum kelkaj mallumaj noktoj, oni audas la +diablon, kiu krias kaj dancas, solenante la sabatfeston kun maljunaj +sorchistinoj. Ili certigas, ke ili vidis kaproviron kun okuloj +flamantaj, apud la fauko de la kaskado, ke li atendas la +sorchistinojn, kiuj alvenas unu post la alia, rajdante sur balailoj; +kiam la lasta eniris en la kavajhon, siavice la kaproviro malaperis. + +Estas fakto, ke oni audas ofte en la kaverno de la kaskado strangajn +bruojn, kiuj neniel similas tiujn de akvofalo. Kelkaj kamparanoj +certigas kaj jhuras, ke, de malproksime, ili ekvidis lumon, kiu +lumigas la akvojn che ghia fauko. Sed tre kredeble, la imago de la +loghantaj aliformigis la ombron de ia lupo, en kaproviron, kaj la +strangajn bruojn, en kriojn de demonoj lumigitaj de la infera fajro. + +Alia legendo diras, ke unu el la antauaj posedantoj de la kastelo +vendis sian animon al la diablo, kaj ke kiam okazis por la +kastelmastro la momento elpagi sian shuldon, li forkuris por eviti la +diablon, kiu persekutis lin ghis la supro de la nord-okcidenta turo, +de kie li sin jhetis en la riveron. Tiam la diablo por atingi sian +shuldanton, saltis siavice post li kaj ekkaptis lin ghuste en la +momento, kiam li falis en la riveron, kiu subite malfermighis kaj +samtempe malaperis en la teron, farante profundegan kavajhon kaj +formante bruegan kaskadon. + +Tiu chi akvofalo estis chiuflanke ombrita de arboj kaj arbetajhoj, +kiuj formis zonon al la kavajho, escepte che la parto, kie la rivero +malaperas. Tie grafo Altmejer starigis palisaron el arbotrunkoj +enigitaj en la teron che la fundo de la akvo, por malebligi, ke la +boatoj au la bestoj, okaze falintaj en la riveron, estu englutitaj +en la profundegajhon. + +Tiuj arbetajhoj estis la komenco de la arbaro, kiu disvastighis sur +la najbaraj montetoj, en ghi estas kelkaj vojetoj faritaj de homa +mano, sed preskau chiuj estas faritaj de la sovaghaj bestoj, kiuj +venas trinki al la rivero, kaj multenombraj estis tiuj bestoj en la +bieno de la grafo. La chasoshtelistoj estis severe punitaj, char, +kiam ili estis surprizitaj por la dua fojo, ili estis tuj pendigitaj +sen ia jugho. Tial sinjoro Altmejer havis multajn chasgardistojn, +kies chefo estis Hans Delmer. Tiu chi chefgardisto estis bona, afabla +kaj servema; ofte li pardonis chasoshtelistojn, certigante ilin, ke +li pendigos ilin la unuan fojon, kiam li ekvidos ilin, sed neniam li +plenumis sian promeson. + +Jam de longe Hans Delmer estis vidva, li vivis kun sia filino Edith +en beleta kaj komforta dometo, kushanta meze de maldensejo +chirkauita de alta kaj fortika palisaro, por ke la sovaghaj bestoj +ne povu eniri la ghardenon, kiu chirkauas la domon. En tiu chi +ghardeno, dum siaj libertempoj, Hans Delmer kulturigis legomojn, +fruktarbojn; lia filino Edith zorgis pri la floroj. + +Edith estis bela junulino dudekjara, blonda kiel spikoj; shiaj +grandaj okuloj estis lume bluaj kaj dolchaj, kiel tiuj de gazelo. Shi +estis altkreska kaj gracia. Shi zorgis pri la mastrumado, kaj chio +estis pura kaj brilega en la domo. Jam multaj junuloj estis petintaj +shian manon, sed chiam shi estis rifuzinta, dirante, ke shi ne volas +edzinighi, ke cetere shi volas resti libera kaj neniam forlasi sian +amatan patron. + +Kiam shi tion diras, la vizagho de Hans montras strangan emocion +rapide kashitan. + + +II + +Grafo Altmejer, kiel lia chefgardisto, estis ankau vidva. Jam antau +dek jaroj li estis perdinta sian amatan edzinon. Li loghis en la +kastelo kun siaj du filoj Henriko kaj Frederiko; estis granda +kontrasto inter la du fratoj. + +Henriko, kiel lia patrino, estis blondhara, li estis altkreska, +gracia, kun charma vizagho, li pasie amis sian patron kaj ofte ploris +sian bedauregatan patrinon. Li shatis la studadon, la promenadojn en +la arbaro, li estis afabla kaj ghentila kontrau chiuj, li volonte +parolis kun siaj servistoj, kun la kamparanoj kaj la laboristoj; kaj +li estis chiam preta por fari servon al iu ajn, kiu bezonis ghin. +Tial chiuj amis lin kaj jhetus sin en la fajron por li. + +Frederiko kontraue estis nigrhara, malbela, malaltkreska, fiera, +malhumilega, malghentila kontrau chiuj; li kruele batis la +servistojn pro la plej malgrava kulpo, neniam li parolis kun iu +kamparano au laboristo. En la tuta regiono li estis malamegata de +chiuj, sed oni tre timis lin, char li estis kruela kaj venghema. +Apenau li sciis legi kaj skribi, char neniam li volis studi, +dirante, ke tio taugas nur por la malnobeloj. Li vivis plej ofte en +la dibocho kun sentauguloj similaj al li kaj kun malchastulinoj. + +En tiaj kondichoj oni povas pensi, ke Frederiko estis malmulte +shatata de sia patro kaj de sia frato. Grafo Altmejer ofte riprochis +lin pro lia vivmaniero, sed tiu malbona filo ne volis ion audi, kaj +li turnis la dorson al sia patro blasfemante. Siaflanke Frederiko des +pli malamis sian fraton, ke tiu chi estis bela, kaj ke, kiel unua +naskito, li estis la sola heredonto do la bienoj de Grafo Altmejer. +Tio furiozigis lin, kaj li ofte rigardis sovaghe Henrikon. Che tiuj +momentoj mortigaj ideoj trairis lian cerbon. + +Grafo Altmejer iam tre shatis la chasadon, sed nun li malofte ghuis +tiun plezuron, kaj nur kiam la podagro ne devigis lin resti sur la +lito au en la chambro. Li tre shatis interparoladi kun sia +chefgardisto, kiu lin estimis treege pro lia konata honesteco; ofte +li vizitis lin en lia domo, ili interparolis pri antauaj gloraj +chasadoj. Dume Edith etendis sur la tablon tukon blankan kiel negho, +kaj servis kelkajn manghajhojn kaj bieron shaumantan. Li volonte +akceptis, sed kondiche ke Hans kaj lia filino manghu kune kun li. +Hans amegis sian mastron, kaj oferus sian vivon por li. + +--Nu!--li ofte diris ridetante,--nu! Edith, kiam do vi edzinighos? Vi +ne volas resti fraulino, mi supozas? Mi estos la baptopatro de via +unua filo. + +Tiam Edith rughighis, sed ne respondis. + +Henriko ofte venis al la chefgardisto; li havis grandan amikecon por +Edith, kiun li trovis bela kaj dolcha kiel anghelino. Ili ofte +renkontis unu la alian en la arbaro apud la salto de la Diablo, kiu +estis proksima de la loghejo de Hans Delmer. Ili ambau longe +interparoladis, kaj nedifinebla sento de malgajeco ekkaptis iliajn +korojn, kiam ili estis devigitaj disiri. + +Jam de kelka tempo Henriko farighis pensema, malparolema; li shajnis +chiam enprofundigita en ia revado, kelkafoje lia patro demandis lin +pri tio: + +--Mia kara Henriko, kion vi do havas? Via karaktero tute shanghighis, +chu vi estas malsana? Vi ordinare tiel komunikema, nun silentas +tutajn tagojn, kaj ofte okazas, ke oni estas devigita demandi vin +kelkajn fojojn, por ricevi respondon de vi. + +--Ho! kara patro mia, mi ne shanghighis, mi estas kiel kutime, kaj mi +ne estas malsana. + +Sed la grafo ne estis blinda, kaj li pensis, ke kashata amo turmentas +la koron de Henriko. + +--Vi bone farus edzighante, mia filo, la vivo ne estas gaja por +junulo en tiu granda kastelo kun via maljuna patro. Mi pensas, ke via +kuzino Ludovikino Arnheim tre konvenas por vi. + +--Ne parolu pri edzigho, mia patro, mi petegas vin, mi ne volas +edzighi, cetere mi ne amas mian kuzinon. + +--Sed, mia filo,--diris la grafo,--eble vi amas alian fraulinon, +tion konfesu al mi, kaj, se shi plachas al mi, mi tuj konsentos pri +via edzigho. + +--Mi amas nenian fraulinon,--respondis Henriko,--mi tion jhuras al +vi. + +Kaj, tion dirante, li kredis esti sincera; sed li eraris. + +Jam de kelkaj tagoj li sentis en si ion neesprimeblan, li sentis, ke +en lia koro io shanghighis; li ordinare tiel gaja farighis malgaja. + +Lasinte sian patron, li eliris el la kastelo kaj iris promeni en la +arbaron; li alvenis al la kaskado, apud kies rando li sidighis +pripensante. Post kelkaj minutoj brueto de senpezaj pashoj sur la +folioj mortintaj audighis. Henriko rekonis la pashojn de Edith. +Subite en lia brusto, pli rapide batas lia koro, la paroloj de lia +patro revenas en lian memoron. Li komprenas la kauzon de sia +shanghigho, li amas Edith'on! Li ne pensas, ke shi ne estas nobela, +ke shi estas la filino de chefgardisto; lia koro ne rezonas, li amas +Edith'on! Kaj ghis nun li ne pensis pri tio. Jen do la kauzo de la +ghojo, kiun li sentis vidante shin! Li tuj levighis kaj aliris +renkonten al shi, li premis shiajn manojn dirante: + +--Edith! kara mia kiom mi estas felicha vidi vin! + +Tion dirante liaj okuloj brilis, kaj lia vizagho montris ghojegan +esprimon. + +--Kiel mi ankau, sinjoro Henriko,--diris Edith rughighante, char shi +estis ekvidinta la pasian rigardon de la junulo. + +--Mi amas vin, Edith! + +--Ho, ne tion diru, sinjoro Henriko! Kion dirus via patro. Vi scias, +ke vi ne povas edzighi je mi, kaj vi ne volas malhonorigi min kaj +mian bonan patron. Ni restu amikoj kiel antaue, kaj eble vi +renkontos iun nobelan fraulinon, je kiu vi povos edzighi kaj esti +felicha. + +--Ho! Silentighu Edith! silentighu, mi petegas vin, vi disshiras mian +koron, mi tion jhuras al vi tie chi, je la nomo de mia kara patrino +mortinta, mi edzighos nur je vi, au mi mortos pro chagreno. + +--Ne tion jhuru! amiko mia, ne tion jhuru! Vi tre scias, ke neniam +via patro konsentos pri tia edzigho; certe vi ne forgesis, ke lia +familio, kiel ankau li mem, forpelis vian onklon Rupert'on, tial ke +li edzighis je fraulino nenobela, kaj ke ili neniam volis senkulpigi +kaj pardoni tion, kion ili nomas misaliancon. + +Henriko ploris, char li estis certa, ke lia patro neniam konsentos +pri tiu edzigho. + +Subite brua ekridego audighis, kaj Frederiko montrighis al liaj +miregitaj okuloj: + +--Nu! miaj geamikoj, ne ghenu vin! la arbaro estas oportuna por +kashataj karesoj!... ne ghenu vin!... Sed vi ne havas malbonan +guston, Henriko! shi estas bela la fraulino! + +Kaj tion dirante, li foriris ridegante. + +Neesprimebla sento de timo trairis la cerbon de Henriko. Li havis +ankorau en la oreloj tiun demonan ridegon. Li timis ne por si mem, +sed por sia amegata Edith, char li ne dubis, ke lia frato, kies +rigardon avidan al Edith li rimarkis, estis kapabla plenumi krimon. + +--Sinjoro Henriko,--diris la junulino,--pli bone estus, se vi +forgesus min. Pensu pri via patro, kiu malbenus vin. + +Shi levighis kaj forkuris. Shia koro ankau suferis, sed shi ne volis +tion konfesi, char la amo eniris shian animon. + +--Ho! mi petegas vin Edith, ne lasu min! ne lasu min! + +Sed jam shi estis malaperinta. + +Shajnis al Henriko, ke lia koro shirighas, granda pezo premis lian +bruston, sur kiun konvulsie kuntirighis liaj manoj. + +--Kiom mi estas malfelicha!--li ekkriis,--prefere estus morti, ol +tiel kruele suferi! + +Maldolchaj larmoj fluis sur liajn vangojn. + +--Nu! la kolombino do forflugis? Chu mi timigis shin? + +Ghi estis ankorau la vocho de Frederiko. Tiuj mokemaj paroloj +rekonsciigis lin; li levighis, kaj, nenion respondinte al sia frato, +li aliris la kastelon. + +Li faris la eblon por kashi al sia patro la mortigan chagrenon, kiu +konsumis lin, sed li ne povis trompi sian patron, kiu des pli +malgajighis, ke li tute nesciis la kauzon de tia stato. + +Chiutage Henriko aliris al la kaskado, esperante, ke li trovos +Edith'on, sed shi ne venis; tamen li venis sidighi en la loko, kie +lia plej amata estis sidighinta, por enspiri la aeron, kiun shi estis +enspirinta, por revivi pense la felichajn tagojn pasigitajn... Tie li +restis tutajn horojn. + +Chiutage ankau Frederiko spionis lin de malproksime, pli kaj pli li +pensis, ke estas tre facile malaperigi sian fraton sen la scio de iu. +Tiam li farighus la sola heredonto de sia patro, kiu post nelonge +mortus pro la perdo de sia plej amata filo. Tiel li farighus la sola +mastro. + +Do, iun tagon, kiam lia frato estis kiel kutime sidanta apud la +fauko de la kavajho, Frederiko pasis malantau li, tiel senbrue, ke +Henriko enprofundigita en sia revado ne audis lin. Tiam subite, +obeante siajn krimajn intencojn, li enpushis sian fraton en la +kavajhon, kaj tio okazis tiel rapide, ke Henriko ne havis la tempon +ekkrii, kaj tuj malaperis en la abismon. + +Sed Frederiko ektremis, char li audis akran ekkrion.... Kiu do faris +ghin?... Sed post kelkaj momentoj li trankvilighis pensante: "Kion +do mi timus? Nenia homa estajho vidis min, kaj sendube tiu akrasona +ekkrio estis tiu de ia garolo forfluganta. Cetere neniam la +profundajho redonas sian kaptajhon!" + +Kviete li realiris la kastelon; lia vizagho ne montris ian signon de +konsciencriprocho. Lia bruta animo ne estis kapabla havi tiaspecajn +sentojn. + +Jam de longe la horo de l' vespermangho estis pasinta, kaj Henriko ne +estis reveninta al la kastelo. Grafo Altmejer estis tre maltrankvila +kaj ne volis manghi. "Kial do Henriko ne estas tie chi, li pensis, +li, kiu estas chiam tre akurata, kiu chiam sciigas, kiam li forestos. +Kio do povis okazi?" Dolora antausento sufokis lin. Sed Frederiko +ne shajnis tion ekvidi, li manghis kiel kutime kaj trinkis ghis +ebriigho. + +--Chu vi vidis vian fraton hodiau Frederiko? + +--Ne mi ne vidis lin, sed li ne estas perdita, li retrovos la vojon +al la kastelo. Eble li amindumas iun pashtistinon, kaj li forgesis la +horon. Cetere mi ne estas komisiita gardi lin! + +Tamen la vocho de Frederiko ne estis sincera, kaj la grafo sentis, ke +pli kaj pli grandighas la antausento pri krimo. Li fikse rigardis +sian filon, sed nenion diris. + + +III + +Grafo Altmejer supreniris en sian chambron, kaj rifuzinte la servojn +de sia servisto, li shlosis la pordon. Tiam li falis sur apogseghon +kaj profunde pripensis. Li estis konvinkita, ke Frederiko mortigis +sian fraton, sed li ne havis ian pruvon. Mil konfuzaj ideoj +kunmiksighis en lia cerbo. Subite shajnis al li, ke oni frapetas al +pordo; tiu brueto devenis de malantau granda portreto de unu el la +prapatroj de familio Altmejer, kiu estas fiksita sur la muro. Li +pensis, ke muso gratas inter la muro kaj la kadro, sed preskau tuj +li audis bruon de risorto, kiu malstrechighas, kaj samtempe +mallautan vochon, kiu diras: + +--Ne maltrankvilighu, mia patro. Ghi estas via filo Henriko viva. + +Tiam, kiel pordo, la kadro turnighis, kaj Henriko aperis al sia +mirigita patro; li havis la montran fingron antau la busho por peti, +ke lia patro ne ekkriu, kaj referminte la sekretan pordon, li +jhetighis en la brakojn de sia patro, kiu ploris pro ghojo. + +--Nu! mia kara filo,--diris la grafo,--kio do okazis al vi? Kial vi +ne revenis por vespermanghi? Kaj kial vi venas, kashante vin, per +sekreta koridoro, kiun mi ne konas? + +--Mia patro,--respondis Henriko,--simpla akcidento okazis al mi: mi +estis ekdorminta apud la salto de la Diablo, kaj movighante, mi falis +en ghin. + +--Sed, kiamaniere vi povis reveni tien chi, kara infano? tiu mortiga +kaskado neniam redonas tion, kion ghi englutas, kaj kial vi ne +revenis al la kastelo per la ordinara vojo, anstatau uzi vojon +kashitan? + +--Nu! mia patro, auskultu min, vi scias, ke mi legis niajn arhhivojn +de la komenco ghis la fino. Mi faris en ili strangajn eltrovojn +precipe pri la kaskado, tial mi eksciis, ke tiu kaskado, au prefere +ghia kaverno, komunikighas kun via kastelo per subtera galerio, kiu +finighas en kelo, sub la nord-orienta turo. En tiu kelo komencighas +shtuparo, kiu alkondukas al chiu etagho, kaj che chiu etagho estas +koridoro, kiu trairas la dikegajn murojn, kaj en tiuj muroj estas +malfermajhetoj, tra kiuj oni povas vidi kaj audi tion, kio okazas en +chiu chambro. Estis tute neeble, ke mi revenus per alia vojo, char +mi ne havis shtupareton por eliri el la kaverno tra ghia fauko. Jen +do kiel tio okazis: kiel mi jam diris al vi, mi estis ekdorminta apud +la fauko de la kaskado; kiam mi falis en ghin, mi nenion timis. Char +mi sciis, ke mi ne pereos en ghi. Reveninte al la supro de la akvo, +mi direktis min al la rando de la kaverno, kie estas speco de natura +trotuaro, kiu kondukas sub la kaskado, inter ghi kaj la flanko de la +kaverno. Tie trovighas malfermajho, fauko de subtera galerio, kiu +kondukas al vasta chambro ronda, kiun niaj prapatroj uzis por +kunvenigi konspirantojn; tiuj chi alvenis en ghin per moveblaj +shtuparetoj tra la malfermajho de la kaverno kaj same eliris. En tiu +chambro estas la sekreta pordo de la koridoro, kiu alkondukas al la +kelo sub la turo. Mi antaue chion tion esploris sufiche, por koni +chiujn detalojn, cetere mi metis che kelkaj lokoj lanternojn por uzi +ilin chiufoje, kiam mi bezonis ilin, kaj se kamparanoj certigas, ke +ili vidis lumon che la kaskado, ili ne eraras, char mi ofte esploris +la kavajhon lumigante ghin per lanterno. Tiel mi konis ghian +dangheran flankon, la faukon en kiun bruege malaperas la akvoj. Mi +ne pensis, ke iam mi bezonos koni chiujn tiujn detalojn, por savi +mian vivon, char tiu, kiu falus en la profundajhon, ne konante ilin, +estus nepre englutita en la teruran abismon, char estas neeble eliri +el ghi per la supera parto, krom per movebla shtupareto, tial ke ghi +havas la formon de funelo renversita. + +Dum tiu rakonto, profunde pripensis grafo Altmejer. Subite li +diris:--Chu vi vidis vian fraton dum la tago? + +--Jes mia patro, mi ekvidis lin. + +--Estas strange! Li diris al mi, ke li ne vidis vin.... Vi trompas +min Henriko, vi ne falis en la kaskadon okaze, oni faligis vin, kaj +mi timas, ke mi konas la krimulon. Ghi estas via frato!.... + +--Ne! mia patro, mi jhu... + +--Ne mensogu, mia filo, sed konduku min tra la sekreta koridoro al la +chambro de Frederiko. + +Henriko turnis la kadron, kaj preninte lampon, li kondukis sian +patron al la malfermajheto, tra kiu oni povas audi kaj vidi en la +chambron. + +La vizagho de grafo Altmejer terure shanghighis, li avide rigardis, +kaj li audis la vochon de Frederiko, kiu ebria dancis en sia chambro +ripetante: + +--Mi pushis cin en la kavajhon, ci estas mortinta Henriko! Ci ne +revenos plu! Ah! Ah! Ah!--kaj li ridegis.--Nun mi estas la sola +heredonto de la maljunulo, kiu ne longe vivos! Ah! Ah! Ah! Kaj Edith, +cia blondulino estos mia amantino! Ah! Ah! Ah! + +Henriko ankau chion audis kaj li ekfrosttremis. + +--Ni forkuru! Henriko, ni forkuru!--diris la grafo. + +Faletante ili reiris al la chambro. + +--Ho! la abomena krimulo! kaj tiu sovagha besto estas el mia sango! +Ho! mi punos vin Frederiko! Kiu mortigis, tiu estos mortigita, mi +tion jhuras je la nomo de Dio!... Sed, mia filo, kion aludis via +malbenita frato parolante pri Edith, via blondulino. + +--Mia patro kompatu min, mi havas ion por konfesi al vi, sed mi ne +kuraghas tion fari. + +--Parolu, mia filo, mi auskultas vin. + +--Nu! mia patro, mi amas Edith'on, kaj mi volus edzighi je shi... + +--Silentighu, kruela infano, vi do ankau volas mian morton, neniam +mi konsentos pri misalianco, neniam! Chu vi forgesis vian onklon +Rupert'on?... + +Tiam per la koridoro Henriko aliris sian chambron, sed li tiel +suferis, ke li ne povis ekdormi. La grafo ankau ne povis fermi la +okulojn, tro da dolorigaj ideoj trairis lian cerbon!... + + +IV + +--Nu! mia patro, chu mia frato revenis? demandis Frederiko al sia +patro kun malbona rigardo. + +--Ne, eble vi scias ke li ne revenos,--respondis la grafo. + +--Mi ne komprenas, kion vi volas diri,--respondis Frederiko +balbutante. + +Sed ghuste en tiu momento alvenis servisto, kiu diris al la grafo, ke +lia chefgardisto havas ion por diri al li konfidencie, kaj ke tre +urghas. + +La grafo aliris sian chambron, kien post nelonge alvenis la +chefgardisto. Li kunportis en la mano kesteton el shtalo, kiun li +demetis sur la tablon kaj leteron sigelitan per vakso, kiun li +prezentis al la grafo; sur ghia koverto estis skribite: "Por doni al +Grafo Altmejer, kiam Edith estos dudek-unujara". + +La grafo sidigis Hans'on Delmer'on, kaj malfermis la koverton. Dum li +legis tiun leteron, lia vizagho grade montris grandan emocion kaj +samtempe grandan ghojon; kaj li mallaute diris: + +--Mia kara Henriko estos do felicha! + +Jen tio, kion li legis: + +"Mia kara kuzo, + +"Oni kutimas pardoni la mortintojn, kiam vi ricevos tiun chi leteron +mi estos mortinta, mi do pensas, ke vi pardonos min. Mi komisiis ghin +al Hans Delmer, kies honestecon kaj fidelecon mi konas, li donos ghin +al vi, kiam la momento difinita estos alveninta. Mi ne rememorigos al +vi mian edzighon, mian misaliancon, kiel vi diris, kaj la kruelan +manieron, lau kiu vi agis kontrau mia edzino kaj mi. La malfelicho +persekutis min, mia amegata edzino mortis naskante filinon mian karan +Edith'on. Ne povante zorgi pri shi, mi komisiis shin al la edzino de +Hans Delmer, kiu, kiel ankau shia edzo, jhuris al mi ke ili +konservos tiun sekreton, kaj diros, ke Edith estas ilia filino. Estis +tiom pli facile tion kredigi al vi, ke vi forestis dum kelkaj +monatoj. + +Mi donis al Hans la tutan monon, kiun mi posedis por la elspezoj +okazigotaj de mia filino. Li ne volis akcepti, sed mi devigis lin. +Post lasta kiso al Edith kaj kora manpremo al la geedzoj, mi foriris. +Mi enshipighis kaj aliris Amerikon. Tie, mi esperis richighi, sed la +chagreno estis profunde atakinta mian farton, kaj iom post iom mi +sentis, ke miaj fortoj lasas min. Mi estus volinta doni lastan +kison al mia kara filino, antau ol morti. Sed ho ve! tio estas +neebla, mi sentas, ke la morto proksimighas. Mi adresas de Ameriko +tiun leteron en koverto por Hans Delmer. Kompatu Edith'on! pardonu +min! Adiau! + + Via Kuzo. + + Grafo Rupert'." + +--Chio estas forgesita! Chio estas pardonita!--ekkriis grafo +Altmejer. Ni rapidu por iri serchi nian filinon Hans! char shi estas +nia filino al ni ambau! + +Kaj ili ne kuris sed flugis al la loghejo de la chefgardisto. Kiam +ili estis proksime de ghi, ili audis akrasonajn ekkriojn, kaj ili +rekonis la vochon de Edith! + +--Vi do volas mortigi min, kiel vi mortigis vian fraton! mi vidis +vin, mortiganto! + +Ili samtempe pushis la pordon, kaj tiam ekvidis Frederikon, kiu +premante la brakojn de Edith provis renversi shin, kiu kuraghe +defendis sin. Lia vizagho montris brutan kaj kruelan esprimon. + +Audinte la bruon de la pordo Frederiko turnis sin, ekvidante la +grafon kaj Hans'on kaj la teruran esprimon de liaj vizaghoj, li +sentis, ke liaj lastaj momentoj alvenis. Sed antau ol morti li volis +mortigi iun. Li elprenis pistolon el sia zono kaj direktis ghin al la +brusto de Hans; sed la grafo deklinigis la armilon; la kuglo atingis +la plafonon. Li diris al Frederiko: + +--Vi ne estas plu mia filo, mi malbenas vin, se mi ne timus malhonori +mian familion, mi liverus vin al la ekzekutisto. Vi mortigis vian +fraton, vi provis mortigi Hans'on. Mi kondamnas vin al morto. Mi +donas al vi kvin minutojn por rekomendi vian malbelan animon al Dio. + +Ghuste en tiu chi momento Henriko eniris la chambron pala kiel +mortinto, li estis audinta tra la muro la interparoladon de sia +patro kun Hans. Li povos edzighi je Edith! Li do aliris la loghejon +de la chefgardisto. Che la pordo li audis la jughon de sia patro; +malgrau chio, li volis peti, ke lia patro pardonu... + +Sed Frederiko, ekvidante sian fraton, kiun li kredis mortinta, +pensis, ke li vidas lian fantomon kiu venas riprochi lin pri lia +krimo, li subite frenezighis, kaj altirinte ponardon el ghia ingo li +enigis ghin en sian koron kaj falis mortinta. + +Edith jhetis sin en la brakojn de Hans. Chiuj restis silentaj dum +kelkaj minutoj, fine la vocho de la grafo audighis: + +--Dank' al Dio, li diris, mi ne estis devigita mortigi mian infanon. +Vi Hans jhetos la korpon de tiu krimulo en la salton de la Diablo. +Nur tiu loko konvenas por ghi. Vi tion faros, kiam noktighos. Nun ni +chiuj iru al la kastelo; Edith prenu mian brakon, mi subtenos vin; +Hans venu kun ni, vi loghos en mia kastelo, char mi detruos tiun +malbenitan loghejon. + + +V + +Mi ne pensas, ke estas necese rakonti detale la finighon de tiu +dramo: la felicho anstatauis la doloron. Hans neniam volis konservi +la ormonerojn, kiuj estis donitaj al li, kaj ili estis disdonitaj al +la malrichuloj. + +Hans loghis en la kastelo kaj ne lasis sian filinon, kiel li nomis +Edith'on; li ne estas plu chefgardisto, li estas nun la amiko de +grafo Altmejer, kaj chiam la amegata patro de Edith. + +Post tri monatoj okazis la edzofestoj de Henriko kun Edith. Chiuj +estis felichaj en la kastelo; kaj kiam la juna grafino naskis sian +unuan filon, la grafo diris al shi ridetante: + +--Nu! mia karega filino, chu mi ne estis dirinta al vi, ke mi estos +la baptopatro de via unua filo? + + D-o P. Gambier. + + + + +SESA MENCIO + + + NEKREDEBLAJ AVENTUROJ + DE + SINJORO RADAMANTO + + +Tute juna, mi jam shategis chion, kio estis, ech proksimume, ronda; +ringego barela min ravis, kaj mi staris ekstaze antau rado. + +Per tio vi komprenas, ke, ech ne vidinte bicikledon, mi devis shategi +tiun mirindan ilon, kiun mi estus elpensinta, se iu ne estus tion jam +farinta, ve! + +Kiam, infaneto, mi povis marshi, alvenis al mi tute stranga aventuro, +kiu pli malfrue estas al mi rakontita de miaj gepatroj. + +Mia patro, kiu havis vivan imagon, eble ghin iom trograndigis. (Mi +diras tion, por ke vi ne kredu min mensogulo.) + +Iam do, vaganta komercisto trairis mian vilaghon, kaj kun nia patrino +mi iris lin vidi. Tre kontenta vidi la veturilon, mi ghin +alproksimighis, plena je respektema timo, por atente observi la +radojn. Charmita de la vido de l' komercajhoj kaj de l' parolado kun +najbarinoj, mia patrino tute forgesis mian cheestadon. Uzante mian +liberecon, mi karesis la objekton de mia adorado kaj chirkauprenis +radion, ghin kisante. Fininte siajn akirojn, mia patrino ekiris +hejmen, kaj tiam nur rimarkis mian foreston. Vane shi alvokis min, +kaj kredante, ke mi estas hejme, shi revenis ghis nia domo. Ne +trovante min, shi farighis malkvieta, iris ghis la rivero, plorante +kaj kriante; shiaj najbarinoj alvenis shin konsoli, kaj unu el ili +rakontis, ke shi vidis min apud la veturilo, kiun mi shajnis admiri. + +--Eble,--shi aldonis,--li sekvis la komerciston. + +--Eble,--aldonis alia, tiu malbenita homo estas shtelisto de infanoj +kaj forportis vian fileton. + +Mia patro, kiu jhus tiam revenis de sia laboro, eksciante mian +malaperon, decidis, ke li tuj serchos min kaj retrovos la homon. + +Jen kio estis okazinta al mi. + +Dum mi religie kisis la radion, la veturilo ekantaueniris; tuj mi +forte chirkauprenis la radion kaj turnighis samtempe kun ghi. + +La homo, kiu marshis che la alia flanko de la veturilo, ne vidis min, +kaj mi tiel ghojis pri mia felicho, ke mi ne diris ech unu vorton. + +Post longa irado, la veturilo haltis antau la pordo de izolita +gastejo, loghata de sola virino. + +Mia kondukisto eniris por trinki, sin apogis sur la bordon de +malfermita fenestro kaj chirkaurigardis chiuflanken en la strato. +Vidinte nenion, li senbrue alproksimighis la virinon, kiu rekomencis +labori, klinante la kapon al sia kudrajho. La homo saltis sur shin, +prenis en siaj manoj la kolon de la malfelichulino kaj provis shin +mortigi. La virino baraktis, sed estis tuj subfalonta, kiam mi +eljhetis teruran krion. La mortigisto lasis la virinon kaj forkuris. +En la sama momento mia patro alvenis; esplorinte la veturilon, li min +trovis; mi estis sveninta, sed tamen ne forlasis la radion. + +Li min portis en la domon, kie li trovis la virinon shajne mortintan. +Li nin ambau flegis, kaj baldau rimarkis plezure, ke ni estas +vivaj. + +La juna virino estis baldau tute sana, sed min kaptis grava febro, +kiu min devigis resti en mia chambro tutan monaton. + +La mortigisto estis baldau retrovita kaj jhetita en malliberejon. + +Tiamaniere, dank' al mia amo por la radoj, mi povis, tute juna, savi +virinon. + +Tiu amo pli kaj pli kreskadis, kaj, sepjarulo, mi elpensis triradan +veturileton, kiun mi movis per miaj manoj, sidighinte en ghi. Pli +poste mi rimarkis, ke mia eltrovo estas jam uzata de la senkruruloj. + +Iam, mi pushis mian veturilon en strato treege dekliva kaj malrekta; +en vojturnigho mia ilo subite haltis kontrau mureto; sed mi +daurigis mian iron super la muro kaj falis en kuvegon plenan je +malpurajhoj, kiuj dolchigis mian falon; tamen mi ne povas certigi, ke +tiu bano shajnis al mi agrabla. Tiuj malfelichoj kaj aliaj malpli +gravaj ne povis min korekti, kaj kun granda senpacienco mi atendis +taugan aghon por acheti unu el tiuj mirindaj duradaj iloj, tiam nove +eltrovitaj, kiujn mi kelkfoje vidis flugantajn rapide laulonge de la +stratoj. + +Tiu tiel dezirita tempo alvenis, mi achetis belegan bicikledon kaj +decidis, ke mi vojaghos en nekonatajn landojn. + +Mi elektis Afrikon, kaj iris shipe Algheron; la shipirado estis por +mi terura, sed, tuj kiam mi metis piedon sur la Afrikan teron, mi +forgesis chiujn malagrablajhojn, saltis sur mian bicikledon kaj min +direktis al dezerto. La dezerto! Kiel min interesus la tiel konataj +urboj de Algherio, ech la oazoj en kiuj chiam trovighas Europanoj? +Mi volis vidi Saharon, kaj, tute sola antau la sabla vastajho, senti +la ghuadojn de vera esploristo. + +Miaj pneumatikoj kondutis mirinde. Mia bicikledo estis tiel malpeza, +ke la irado apenau lasis postsignon sur la sablo, kaj mi flugis, mi +flugis kiel vera demono, malshatante la Simun'on. + +Mi marshis de kelkaj tagoj kaj la provizoj kunprenitaj malmultighis; +antau ol pli profunden iri en la dezerto, mi decidis akiri novajn +manghajhojn. Proksime mi ekvidis, blankajn sub la suno, tendojn de +araba vilagho. "Bone, mi pensis, nenia vivulo videbla!" Efektive, +pro la varmegeco, chiuj loghantoj sin kashis en siaj tendoj kaj +dormis. + +Per mia sonora korneto, mi faris teruran bruon; mi mem kriegis kiel +frenezulo, sed nenia movo respondis mian alvokon. + +Vidante richan tendon, mi eniris senbrue, kaj audis brueton post +kurteno, kiun mi iom levetis. + +Kelkaj virinoj, kushantaj sur luksaj tapetoj ripozis; min ekvidante, +ili ekkriis per vocho akra; mi provis klarigi la motivon de mia +maltimema eniro, sed ne havis la tempon fini mian klarigon; mi +ricevis fortan baton sur la kranion kaj falis senspira. + +Kiam mia sveno finighis, mi estis en chambro tute malluma, mi provis +tushi per la mano mian dolorantan kapon sed ne povis, estante fortike +ligita. + +Mi sentadis ion silkecan, kiu glitis inter miaj manoj kaj promenis +sur mia korpo, mia vizagho; ghi estis musoj, kiuj trotis sur mi, +serchante manghajhojn. Tio donis subite al mi fruktodonan ideon. + +Mi malfacile sukcesis eltiri el mia posho peceton da lardo, kiu +restis al mi, kaj per ghi mi frotis la shnurojn, kiuj min ligis, kaj +poste mi restis senmova. Baldau la musoj, unue forpelitaj per mia +movado, revenis kaj, sentinte allogantan odoron, komencis mordeti kaj +disshiri la shmiritajn shnurojn tiamaniere ke, post kelke da tempo, +mi sukcesis min liberigi. + +Estis nokte, mi eliris singardeme kaj sukcesis retrovi mian +bicikledon; nevidite de iu, mi forlasis tiun malbenitan lokon per +rapida forkuro. La suno baldau levighis kaj la varmeco farighis +malagrablega, sed tio min malpli chagrenis ol la manko de manghajhoj, +la malpleneco de mia stomako. Kiamaniere mi povos revivigi miajn +fortojn por daurigi mian vojaghon? + +Mi pripensis malgaje, kiam terura blekado audighis, mi rigardis +malantauen kaj vidis grandegan leonon, kiu, saltegante, min sekvis. +Vane mi akcelis mian kuradon, la leono pli kaj pli proksimighis; +granda shvito malsekigis mian tutan korpon; miaj kruroj rigidighis +pro teruro, mi estis tuj falonta, kiam nova penso redonis al mi iom +da espero. Mi havis revolveron, eble mi povos vundi mian +persekutanton au nur lin timigi. Mi min returnis, kaj ech ne +celante, mi pafis sur la leonon, kaj tuj daurigis mian forkuradon, +sed audis raukan blekadon kaj strangan bruon, kvazau hauto estus +shirata. + +Post kelkaj minutoj, nenion plu audante, mi haltis kaj rigardis +malantauen: malproksime mia leono, klinita sur la sablo, ne +movighis, tamen mi audis strangan plendon, ne tre lautan pro la +malproksimeco. + +Mi revenis malrapide, kaj baldau nekredebla vidajho min mirigis. Mia +kuglo estis trafinta la frunton de l' leono, kaj glitinte longe la +vertebraro, estis disiginta la hauton, kaj tiu chi, falante sur +ambau flankojn de la korpo kaj kvazau volvite chirkau la kruroj de +la besto, malhelpis chian movadon. Malfelicha leono! ne povante +movighi, li malrapide rostighis per la suna varmeco kaj eljhetis +terurajn blekadojn. + +Mi kompatis lian sorton, kaj per dua kuglo, mi finis lian suferon, +kaj sub la ombro de shtonego mi atendis la plenan kuirighon de mia +chasajho. Poste mi povis ripari miajn fortojn per largha tranchajho +de rostita leono, kaj kunportis grandan pecon de viando kuirita por +miaj estontaj bezonoj, lasante la restajhojn por la shakaloj. + +Mi ne povus rakonti chiujn miajn aventurojn en la dezerto, sed unu el +ili estas tiel grava pri bicikledirado, ke mi ne povas ghin ne diri. + +Mia rapida forflugo malplenigis miajn pneumatikojn, kaj mi volis +ilin plenblovi per mia pumpilo, sed ho ve! mi estis ghin perdinta! +Kiu grava malfelicho! Kiamaniere mi povos de nun daurigi mian +vojaghon? + +Mi falis sur la sablon, plorante, sed mi sentis sur mia vizagho +agrablan freshan aerfluon, mi rigardis apud mi, ho mirindajho! el +malgranda truo flugetis sableroj elpushitaj vershajne de senkolora +gaso; tuj genia ideo eniris mian spiriton; vidinte kreskajhon +shajnantan junko, mi tranchis peceton kaj faris tubon, kies unu +ekstremajhon mi enirigis en mian pneumatikon, alian en la truon. + +Ghojego! ghojego! rapide mia volvajho plenighis sed samtempe mia +bicikledo farighis malpeza kaj shajnis forflugonta en aeron; mi devis +ghin ligi che mia zono, por ke mi povu daurigi la enblovadon. + +Fininte, mi saltis sur mian selon, sed mia salto nin ambau portis +je dek-kvinmetra alteco kaj tre malrapide ni malaltighis; ech, +renkontinte folion de granda palmarbo, mia bicikledo haltis sur ghi, +kiel farus musho, kaj la folio ech ne movighis. Mi devis multe peni +por reveni teren. + +Kiel vi povas imagi, mia rapideco farighis grandega kaj senpene mi +trakuris multajn kilometrojn. Sed mia stomako ree malplenighis kaj +devigis min fine halti por serchi nutrajhon; sed vane mi esploris la +chirkauajhon, mi nenion trovis. "Kiu dormas, tiu manghas", oni +diras en mia lando. Mi do estis tuj dormonta, kiam mi ekvidis birdojn +flugantajn super mia kapo. Nova ideo eniris mian cerbon. En mia posho +mi trovis longan shnureton, je kies ekstremajho mi fiksis kurbigitan +pinglon. Mi sukcesis kapti kelkajn insektojn, kiuj estis bonaj +allogajhoj. Mi jhetis malproksime tiun hoketon, konservante en mia +mano la alian ekstremajhon de la shnureto, al kiu mi fiksis peceton +da ligno por ghin teni. + +Mi kushighis kaj ekdormis, atendante chasajhon. Mi songhis kvazau mi +ghuus bonegan manghadon, sidighante che la tablo de richa Arabo, kaj +mi lin gratulis pro la delikata peco de shafajho de mi manghata, kiam +forta tirado min vekis. Mi tuj pensis, ke mia songho farighas +realajho. + +Mi ekrigardis mian kaptajhon, kiam, ho strangajho! mi vidis, ke mi +kaptis ion tute ne atenditan, tio estis grandega struto! Ho! Ho! mi +ekkriis, sed mia vocho timigis la birdon, kiu rapide forkuris, char +pro la surprizo, mi estis forlasinta mian shnureton. + +Perdi samtempe mian kaptajhon kaj mian shnuron! Ho, neeble! Mi tuj +saltis sur mian bicikledon kaj persekutis la struton, kiu, +forkurante, glutadis mian shnuron, shajne kun granda plezuro. Sed +okazis stranga fenomeno. La digestado de tiuj bestoj estas tiel +rapida, ke jam che la alia ekstremajho de la struto, peco de shnuro +ekvidighis kaj iom post iom plilongighis. Subite la struto haltis, +malhelpite de la tenilo, kiun ghi ne povis engluti. + +Mia sagaceco, kiun vi jam tre certe rimarkis, igis min tuj uzi tian +okazon. Mi ekprenis la ekstremajhon de la shnuro, ghin fiksis che la +gvidilo de mia mashino, kaj per krioj tiel diversaj kiel multaj, mi +ekscitis mian kondukiston. + +Vi devas konfesi, ke, ech konsiderante la strangecon de miaj +aventuroj, ne estas ordinare esti biciklede trenita de struto. Tiu +nova movmaniero, tiel nova kiel stranga, mirinde sukcesis: la birdo, +ekscitita de miaj krioj, forkuris rapidege, kaj mi senghene ripozis, +ech ne farante movon. + +Sed sento de profesia fiereco shanghis mian vidmanieron. Estas +malinde, mi pensis, ke mi, S-ro Radamanto, akceptu helpon fremdan, +kaj tiel insultu miajn krurojn. Mi do movis la pedalojn kaj +alproksimighinte, mi detranchis la shnuron che la postajho de la +birdo, lasante nur la pecon entenatan en la korpo, kaj donante la +liberecon al la struto, kiu rapide malaperis. + +Mi revojiris, sed mi pli kaj pli malsatis, kiam mi vidis proksime la +struton; tre certe mi estis ronde kurinta kaj reveninta en la lokon +de mi forlasitan antau kelkaj momentoj. La struto ripozis sur la +sablo, sed min vidinte, ghi forkuris, lasante blankan objekton, kiun +oni ne povis rekoni pro la malproksimeco; sed alveninte apud ghi mi +vidis ovon, kiun la struto estis ellasinta, antau ol foriri. + +Rapide mi faris truon por trinki la internajhon, sed tio estis tiel +sengusta, ke mi unue shancelighis, sed, pripensinte, mi vershis +internen iom da pulvo, kiu restis al mi, miksis chion kaj kuirigis +per la suna varmo. Tio faris bonegan ovajhon, kiu redonis al mi +novajn fortojn. + +Mi do daurigis mian vojaghon, sed subite ambau pneumatikoj +eksplodis, boritaj de la pecoj de la ovo, kiujn mi senprudente estis +lasinta sur la sablo; mi do fortiris la volvajhojn por riparo, kiam, +ho terurego! mi vidis du serpentojn rapide alvenantajn al mi; mi +saltis sur mian bicikledon, sed la teruraj bestoj atingis miajn +radojn kaj chirkauvolvighis kiel veraj pneumatikoj tre flekseblaj +kaj dolchaj. + +Post longa irado, mi lacighis kaj serchis lokon por ripozi, +mi baldau ekvidis che la horizonto arbareton, al kiu mi min +direktis. Sed subite granda leono saltegis el kashita kaverno +kaj min persekutis. La timego donis al mi novajn fortojn kaj +kun miriga rapideco mi provis alveni ghis la arbareto. Miaj +pneu-serpentoj, ekscititaj de la rapideco (chu mi diris, ke ili +estis sonorilserpentoj) ekmovis siajn sonorilojn (kiuj estas +fiksitaj, kiel chiuj scias, chirkau ilia kolo) kaj siblis tiel +terure, ke la leono haltis subite kaj forkuris rapide. + +Sed tia ekscitado malbonege impresis miajn rampulojn; ili videble +malmolighis; feliche mi jhus atingis la arbaron, mi haltis kaj +ekvidis, ke la serpentoj mortis. Malfelichaj bestoj! mi vershis +larmon pro ilia malgaja sorto kaj tuj ekpensis, ke morgau estos +malfacile pli antaueniri. + +Sed mi ne ofte malkuraghighas kaj estas sufiche sagaca (tion vi tre +certe jam scias); mi baldau pensis, ke, ech post sia morto, miaj +serpentoj povos esti al mi utilaj kelkmaniere. Mi ilin senhautigis, +ne difektante la hauton; dank' al seka ligno, kiun mi trovis, mi +ekbruligis grandan fajron por forpeli nokte la bestojn, kaj kuirigis +la rampulojn, kiuj donis al mi bonegan rostajhon. Mi kungluis la +ekstremajhojn, kiuj tuj shajnis al mi tiel flekseblaj kaj fortikaj +kiel la pneumatikoj de la firmo[9].... + +Plie mi estis forpreninta la du chirkaukolojn de sonoriloj, kiuj +farighis du avertiloj tiel strangaj kiel sonoraj. + +Poste mi supreniris altan arbon kaj tuj ekdormis. Mi songhis, ke mi +daurigas mian vojon sur belega mashino, kies radoj estas +testudoskvamoj, la gvidilo estas fortika bovkapo kun larghaj kornoj; +la selo estas kameldorso, la saketo, sarigposho kaj la lanterno, +pokalo plena de lumvermetoj. + +Morgauan tagon, tute ripozinte, mi daurigis mian iradon, esperante +tamen, ke mi baldau alvenos en regionon ne tiel unuforman. Mia +deziro baldau plenumighis, char mi atingis arbaron, kiu shajnis al +mi grandega. Tuj enirinte mi trovis kelkajn bananfruktojn kaj +kokosnuksojn, kiujn mi plezure manghis. Mi pensis, ke ne estos al mi +facile trairi virgan arbon "en kiu la mano de homo neniam metis la +piedon", kiel diras unu el miaj amikoj. Mi trovis valeton, kiu donis +al mi facilan vojon, kaj mi ghin sekvis dum multaj tagoj, manghante +fruktojn, kelkfoje birdojn de mi pafitajn, kaj ankau leporojn, kiujn +mi povis kure atingi. Nenio rakontinda okazis; mi renkontis kelkajn +bestojn, kiujn mi povis eviti kaj precipe simiojn, kiuj shajnis al mi +tre afablaj sed iom senghenaj. + +En la valeto fluis malgranda rivero, kiu iom post iom pligrandighis, +kaj mi baldau alvenis apud granda riverego, kiu devigis min shanghi +mian direkton. Mi do esploris la chirkauajhon kaj kun granda teruro +ekvidis, ke mi estas meze de gento de sovaghuloj, kiuj feliche ne +vidis min, char mi alvenis dum la nokto. + +Kun granda singardemo mi daurigis mian serchadon, kaj vi pripensu +mian teruron, kiam mi trovis sur la bordo de la riverego multe da +homaj ostoj! Mi estis meze de hommanghantoj! Kiamaniere mi povos +forkuri nevidite? Mi serchis, sed vane, shipeton, en kiu nokte mi +povus senbrue forlasi tiun dangheran lokon, sed nenion mi trovis. + +Mia bicikledo estis bone kashita kaj mi trovis grandan arbon, kiu +estis por mi bona rifughejo. Mi manghis nur kokosnuksojn, en kiuj mi +faris truon por elpreni la internajhon. Mi komencis malesperi, kiam, +unufoje, nukso malplenigita falis en la akvon kaj kompreneble flosis. + +"Eureka!" mi kriis greklingve (ghi estas cetere la sola greka +vorto, kiun mi konas). + +Dum la sekvantaj tagoj mi kolektis multajn malplenajn nuksojn, kies +truon mi shtopis; per lianoj mi ilin kunligis kaj faris flosajhon tre +taugan. Sed kiamaniere ghin gvidi? Tio min ne multe embarasis. Mi +kolektis kelkajn homajn skapolojn, per kiuj mi faris helicon; mia +bicikledo forte starigita meze de mia flosajho donis al mi bonegan +motoron, kaj kolektinte multe da nuksoj por mia nutrado, mi nokte +foriris. + +Dum kelkaj tagoj mi tiel iris, min demandante, kiu estas chi tiu +riverego. Pro la diverseco de la vojoj de mi sekvitaj, mi tute +nesciis la gheneralan direkton de mia longa vojagho. Chu mi estis +irinta orienten kaj chu tiu rivero estas Nilo? Au chu, suden +vojaghinte, mi atingis Nigeron au Senegalon? Neklarigebla enigmo! + +Post kelkaj tagoj, ho mirindajho! mi ekvidis vaporshipeton, kiu venis +lau kontraua direkto, kaj al kiu mi faris signojn. La shipo sin +direktis al mi kaj iu sinjoro, kiu shajnis esti la shipestro, parolis +al mi angle. Mi konas nur malmulte tiun lingvon kaj ne komprenis; +tion vidante li uzis intersekve aliajn lingvojn, danan, germanan, +rusan; sed mi nur konas kelkajn vortojn de tiuj lingvoj kaj parolas +nur france; sed bedaurinde la homo ne konis la francan lingvon. Li +ankau uzis lingvon de mi tute ne konatan, sed kiu shajnis al mi tre +bela, tre dolcha, tre bonsonora, kiel estas la hispana kaj la itala, +sed chiam vane. + +Oni min enirigis en la shipon, kaj malfacile, per vortoj cherpitaj en +multaj lingvoj, ni komencis nin interkompreni: la estro estis Dano, +sed chiuj liaj kunvojaghantoj estis angloj, ili vojaghis tra la mondo +de kelke da monatoj. + +--Ni estas nun,--ili diris,--sur la riverego Kongo kaj en la lando +nomita Belga Kongo. + +Mi miris, ke mi faris vojaghon tiel longan tra Afriko. + +Mi demandis, kiamaniere ili povis vojaghi en tiom da diversaj landoj, +ne konante tre certe la lingvojn de chiuj nacioj vizitataj. Ili +respondis, ke ili parolas novan lingvon elpensitan de rusa kuracisto, +kaj nomitan Esperanto. Tiu lingvo mirinde facila rapide +propagandighis kaj estas nun konata chiulande; tio multe faciligas la +vojaghojn. + +Tute mirigita kaj iom nekredema, mi tamen petis francan lernolibron +kaj post kelkaj tagoj mi povis detale rakonti al ili chiujn miajn +aventurojn. Shajnas al mi, ke oni ne multe kredis min kaj ke ili +pensis, ke la varmega suno iom malordigis mian cerbon. + +Dank' al la nekredebla facileco de Esperanto, mi tre rapide farighis +sufiche lerta por skribe rakonti miajn aventurojn kaj decidis, ke mi +faros novajn vojaghojn en chiuj landoj de l' mondo; unue mi iros +Ruslandon, kie mi volas vidi kaj respekte saluti la gloran elpensiton +de Esperanto, doktoron Zamenhof. + + E. Deligny. + + +PIEDNOTO: + +[9] Loko luebla dek frankojn; malaltega kosto! + + + + +SEPA MENCIO + + +LA ONKLINO EL AMERIKO + +Sherco en unu akto. + + +PERSONOJ: + + S-ino Plenvolo, onklino de + S-ro Polimo, doktoro. + S-ino Polimo. + S-ro Smitso, kapitano. | + S-ino Smitso. | + S-ro Hejno, advokato. | + S-ino Hejno. | Amikoj de la gesinjoroj Polimo. + S-ro Dalmo, negocisto. | + S-ino Dalmo. | + S-ro Laudo, ekskapitano. | + Mario, servistino de Polimo. + Bil (negro), servisto de S-ino Plenvolo. + + +_Salono de Polimo. Longa tablo, dekstre kaj maldekstre segho, poste +sep seghoj. La pordo che la fundo estas malfermita. Letero kushas che +la pordo dekstre.--Funde tableto en angulo._ + + +SCENO UNUA + +MARIO _sola_; _poste_ GES-oj SMITSO. + +Mario, _aranghante festan tablon_.--Kara chielo, kian +malagrablan vivon havas simpla servistino! Labori, labori, kaj refoje +labori de la frua mateno ghis noktigho; kaj se shi kuraghas ripozi +momenton, shi povas altiri sur sin la plej grandajn riprochojn de la +mastrino. Se la gemastroj estus nur richaj, ili povus dungi pluan +servistinon, mi havus tiam kelkfoje ripozon kaj liberan tempon por +eliri kun mia korporalo. Ho, estas tiel agrable promeni kun li. Se li +nur baldau farighus serghento por edzighi kun mi kaj por liberigi +min de tiu chi domo. (_Shi volas eliri dekstre kaj ekvidas la +leteron._) Kio estas tio? (_Prenante ghin._) Ho, letero; vershajne la +doktoro perdis ghin... de kiu ghi estas? (_Malfaldante ghin._) Chu do +ne estas krimo legi ghin!?... tiom pli char mi ne babilados pri la +enhavo. (_Legante_). Chikago, la duan de decembro 1900. Kara Nevo! Vi +estos surprizita kiam vi ricevos leteron de sinjorino, al vi tute +nekonata. Mi tial komencas konigi min al vi. Sendube vi rememoras +vian karan patrinon, kiu mortis, kiam vi estis nur okjara knabeto, +kaj sendube vi ankau memoras, ke shi parolis al vi pri sia sola +fratino, kiu iris al Ameriko kun la fama kuracisto Plenvolo, kies +edzino shi estis.--Nu kara nevo, mi estas tiu onklino, kiu foriris de +Europo, kaj kiu preskau neniam skribis, nek al via patrino, nek al +iu alia el la parencaro pro kauzo, kiun mi ne klarigas nun al vi. +Sufichu, ke vi scias, ke mi vivas ankorau, kaj ke mia edzo mortis +chirkaue antau unu jaro, lasante min tute sola en la vasta Ameriko. +Mi neniam amis tiun chi mondparton, kara nevo, sed mia Fritso (tiel +sin nomis mia edzo), ne volis reiri Europon, char li povis pli +facile richighi en la nova mondo ol en la malnova. Ni vivis chiam +feliche, kaj tre ordinare, tio estas, tre shpareme, kaj mi intencas +daurigi tiun viv-manieron. Tamen mi kore deziras returni al Europo +por pasigi miajn lastajn jarojn che mia nevo, kiu portas la nomon de +mia edzo. Chu vi povus konsenti al tio? Mi tre ghin dezirus, tiom +pli, char mi scias (pli malfrue mi klarigas al vi kiamaniere) ke vi +estas edzighinta, kaj ke vi havas tre amindan edzinon. (_La +gesinjoroj Smitso estas enirontaj sed vidante Marion, ili sin donas +signojn silenti kaj auskulti. Ili restas en la malfermita pordo._) +Shi do konsentos ankau ricevi min kiel kunloghantinon, ne vere? Mi +posedas chirkaue 100 000 dolarojn, kiujn Fritso postlasis al mi, +kaj kiuj post mia morto alfalos preskau chiuj al vi ambau, se vi +estos bonaj por mi. Mi estos tre nepostulema, kaj kontentighos kun +ordinara chambro por mi kaj chambreto por mia servisto, kiun mi +kunprenos. Tiu servisto estas nigrulo. Mi amas lin, char li servis +min jam de jaroj fidele, tiel, ke mi decidis ne eksigi lin de mia +servado. Krom la nigrulo, mi havas verdan papagon, kiu parolas, li +povas diri: _La doktoro estas fripono_, kaj _Fritso trinkas bieron_. +Fine mi posedas belan katinon, kiun kontentighos malgranda loko en +via domo. Se via domo estas tro malgranda por vi kaj mi kun mia +nigrulo, papago kaj katino, bonvolu tiam lui alian pli grandan domon, +mi plene redonos al vi chiujn viajn elspezojn neordinarajn. Ne kredu, +kara... + + +SCENO DUA + +MARIO, S-o _kaj_ S-ino SMITSO; S-ino POLIMO _en la +postscenejo_. + +S-ino Polimo, _ekstersalone, dekstre_.--Mario! + +Mario.--Chielo! Sinjorino vokas min. (_Shi rapide remetas la +leteron apud la pordo. La gesinjoroj Smitso foriras, fermante senbrue +la pordon post si._) + +S-ino Polimo, _vokante pli laute ol antaue_.--Mario! +Mario! + +Mario.--Mi jam alvenas sinjorino! (_Shi volas eliri dekstre. +Oni laute frapas al la pordo je la fundo._) Ho, oni frapas! (_Shi +malfermas la pordon je la fundo kaj la gesinjoroj Smitso eniras._) + +S-ino Smitso.--Bonan vesperon Mario! chu la doktoro estas +hejme? + +Mario.--Ne sinjoro, li eliris antau unu horo. + +S-ino Smitso.--Chu sinjorino ankau eliris? + +Mario.--Ne sinjorino, shi estas hejme, mi... + +S-ino Polimo, _vokante ankorau pli laute_.--Mario! +Mario! Venu do! + +Mario.--Jes, sinjorino, mi jam venas! + +S-ino Smitso.--Iru nur, ni atendos momenton; diru, ke ni +deziras fari tre malgrandan viziton. + +Mario.--Jes, gesinjoroj, mi tuj ghin diros. (_Shi eliras +dekstre._) + +S-o Smitso.--Nu, kion vi diras pri tiu letero? + +S-ino Smitso.--Ho, sinjorino Polimo jam de longe montris +ghin al mi, sed poste alvenis ankorau tri aliaj leteroj en kiuj la +maljuna onklino tre plendis pri chiuj specoj da malfelichajhoj. Unue +mortis la katino, due la nigrulo malsanighis, tiel ke la vojagho +devis esti prokrastata, trie... + +S-o Smitso.--Eble shi perdis sian monon... + +S-ino Smitso.--Ne, shi ne plu skribis pri la mono, sed la +gesinjoroj Polimo tre timis, ke grava malagrablajho okazis pri ghi, +tamen ili ne diris pli multe pri la afero, nur ke ili tre bedauras, +ke ili luis tiun chi grandan domon, char la doktoro timas, ke la +vojagho de la onklino refoje estos prokrastata. + +S-o Smitso.--Chiuj niaj amikoj ekaudis pri la leteroj, kaj +cetere? + +S-ino Smitso.--Ho jes! kaj ni interkonsentis fari hodiau +plezurigan shercon, en kiu vi kaj mi ludos la chefrolojn. + +S-o Smitso.--Kaj nia vojagho al Amsterdam? + +S-ino Smitso.--Estis nur preteksto por ne cheesti en tiu +chi domo hodiau vespere. La telegramo, pri kiu mi parolis al vi, +tute ne alvenis. Ni tamen nun venas por senkulpigi nin. + +S-o Smitso.--Sed mia kara, kiel do vi ne pli frue parolis al +mi pri via sherco, vi do malkonfidas min?--mi do ne plu estas infano! + +S-ino Smitso.--Mi havis mian tialon por tio! Vi ja scias, +ke vi tute ne povas teni sekreton... Nur ne koleretu! Ni tuj +rehejmighos kaj revestos nin por la ludotaj roloj; ni revenos chi +tien post kelkaj minutoj por surprizi la geedzojn Polimon; mi kiel la +onklino kaj vi kiel la nigrulo. + +S-o Smitso.--Vi do ne postulas de mi, ke mi pentros min tute +nigre? + +S-ino Smitso.--Nur la vizaghon; mi ghin faros mem, kaj vi +portos nigrajn gantojn. + +S-o Smitso.--Sed, mia karulino, tio estas neebla, kie vi +prenos la parolantan papagon? + +S-ino Smitso.--Ne maltrankvilighu, mi diras, chio estas en +ordo, vi vidas mem, sed silentu, iu venas! + + +SCENO TRIA + +S-o _kaj_ S-ino SMITSO, S-ino POLIMO. + +S-ino Polimo, _enirante_.--Pardonu, ke mi igis vin atendi +tiel longe. + +S-ino Smitso.--Ne estas kauzo por tio, kara amikino, ni +nur venas por gratuli vin, kaj por senkulpigi nin pro nia malesto +hodiau vespere. Ni nepre devas iri Amsterdamon pro gravaj aferoj, ni +tre bedauras, sed ni ne estas kulpaj en tio. + +S-o Smitso.--Jes, la afero estas grava, kaj ne... + +S-ino Smitso.--Sed ni ne povas forbabili nian tempon, char +la vagonaro foriras post duono da horo; ni do devas rapidi. Nu, kara +amiko, gratulu vian edzon por ni kaj amuzighu bone! + +S-ino Polimo.--Dankon. Fritso ankau bedauros vian +maleston, char sen la kapitano, la festoj preskau chiam nebone +sukcesas. + +S-ino Smitso.--Ho! vi tamen amuzighos! Nu, kara amikino, +ni devas foriri, adiau! (_S-o kaj S-ino Smitso foriras._) + + +SCENO KVARA + +S-ino POLIMO, _poste_ S-o POLIMO. + +S-ino Polimo.--Jam la oka horo; post kelkaj minutoj mi +povas atendi la vizitantojn. Sed kie do estas Fritso? (_Shi rigardas +tra la fenestro_) jen, li alvenas! Nun unue mi ekzamenu chu Mario +bone aranghis la tablon: Jen sidos la gesinjoroj Hejno; jen sinjoro +Laudo; jen la gesinjoroj Dalmo, kaj jen chi Fritso kaj mi.... La +tablo vidighas tre bone, la gastoj povos esti kontentaj! Se ili nur +ne alvenus tiel malfrue! (_S-o Polimo eniras._) Mi ghojas Fritso, +char vi alvenis; la gastoj estos tie chi baldau... La gesinjoroj +Smitso jhus alvenis por diri, ke ili ne povas partopreni en nia +malgranda festo; ili nepre devis tuj foriri al Amsterdamo, pro gravaj +aferoj. Mi devas gratuli vin por ili. + +S-o Polimo.--Mi bedauras ilian maleston.... Jen refoje +leteron de onklino, la leteristo donis ghin al mi, kiam mi eniris la +pordon. + +S-ino Polimo.--Rapide! Malfermu! Mi estas scivola chu ia +malfelichajho okazis, char la lastaj leteroj tute ne plachis min... +Nu? kion shi skribis? + +S-o Polimo, _legante_.--Kara, genevoj! Mi sciigas vin, ke +vi povas atendi min jam morgau. Mi jhus alvenis en Rotterdamo. Mi +havis terurajn malsanojn de maro, sed nun sentas min sufiche bonete +por vojaghi. Bil kaj Koko sanas kiel eble plej bone. Mankas al mi la +tempo skribi pli multe, char mi havas ankorau multon por fari. Ghis +morgau! Kun mil kisoj, via onklino Lotjo. + +S-ino Polimo.--Kiam shi forsendis la leteron? + +S-o Polimo, _serchante_.--Ho! shi tute ne skribis la +daton... atendu, mi trovas ghin sur la kovrilo..... (_serchante._) +Sed tio estas terura! la shtampajho estas tiel malklara, ke mi ne +povas legi ghin. + +S-ino Polimo.--Eble shi venos hodiau!... Chu shi skribis +nenion pri + sia mono? + +S-o Polimo.--Nenion. + +S-ino Polimo.--Se shi nur ne estus nun venonta. Kara +chielo, imagu al vi, ke shi alvenas, kiam niaj gastoj estas... + +S-o Polimo.--Ho tio ne malhelpos. Shi tiam povos tuj +konatighi kun ili. + +S-ino Polimo.--Jes, sed mi preferus, se shi venus, kiam ni +solaj estos hejme. + +S-o Polimo.--Mia kara, ne maltrankvilighu. (_Post +momento._) Chu vi ekaudis, ke la najbaroj scias pri nia onklino? Mi +jam ekaudis kelkajn aludojn pri shi. + +S-ino Polimo.--Kelkajn aludojn? + +S-o Polimo.--Jes,... la najbaroj moke parolas pri: _ora_ +onklino, pri _diamanta_ onklino kaj cetere; oni jam diris, ke shi +tute _ne_ alvenos. Ankau oni disrakontas, ke shi perdis sian monon, +kaj ke ni estas devigataj transloghighi pro la alta luprezo de nia +domo. Ech la buboj sur la strato moke rigardis min, demandante unu al +la alia: chu la _ora_ onklino jam alvenis. + +S-ino Polimo.--Sed tio estas terurega, Fritso. Imagu do al +vi, ke shi _ne_ estas richa, tiam ni _vere_ devos transloghighi, +char... + +S-o Polimo, _kolerete_.--Kion do vi pensas pri shi...; mi +rediras, ne maltrankvilighu.... Se mi nur scius, kiam ni povus atendi +shin. (_Oni sonorigas laute._) + +S-ino Polimo, _ektimigite_.--Kara Dio! Kiu estas tie!? + +S-o Polimo.--Eble jam kelkaj gastoj. + +S-ino Polimo.--Ho jes, mi tute ne pensis pri ili. Nu, +Mario do malfermas por vidi kiu sonorigis; ni estas pretaj akcepti la +vizitantojn... Se onklino nur ne alvenos hodiau! (_Eniras la +gesinjoroj Hejno, kaj la gesinjoroj Dalmo._) + + +SCENO KVINA + +GES-oj POLIMO, GES-oj HEJNO, GES-oj DALMO. + +S-o Hejno.--Bonan vesperon karaj amikoj, koran gratulon! + +S-ino Hejno.--Korajn gratulojn pri la datreveno de la +doktoro! (_Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo._) + +S-o Dalmo.--Bonan vesperon! Mi deziras al vi la sanon! + +S-ino Dalmo.--Karaj amikoj! mil gratulojn! (_Ili donas la +manojn al gesinjoroj Polimo._) + +S-o Polimo.--Mi dankas, amikoj! + +S-ino Polimo.--Koran dankon al vi chiuj! Sidighu, sidighu! +(_Chiuj sidighas._) + +S-ino Polimo.--La gesinjoroj Smitso ne povas veni, ili +estis tie chi antau momento dirante, ke ili tuj devas vojaghi +Amsterdamon. + +S-ino Hejno.--Ho kia bedauro! + +S-o Hejno.--Mi tre bedauras, ni sentos lian foreston, +char la kapitano estas chiam tiel bona amuzanto. + +S-ino Dalmo.--Tia li estas! + +S-o Dalmo.--Mi jam antaue ghojis pro lia cheesto... sed: +"unue la aferoj kaj poste la amuzajhoj", kiel diras la proverbo; ne +vere? + +S-o Hejno.--Chu la ekskapitano ankorau ne venis? Ordinare +li estas la unua che la festoj. + +S-o Dalmo.--Vi estas prava, sinjoro, ordinare li estas la +unua, sed li..... (_oni sonorigas_)..... ho, jen li, sendube! + +S-ino Polimo, _rigardante timete la malfermotan pordon, +mallaute al Polimo_.--Se ghi nur ne estas la onklino! + +S-o Polimo, _mallaute_.--Ne timu! Nia onklino nun _ne_ +venos, cetere shi kompreneble venos veturile, kaj ni ekaudos la +bruadon de la radoj. (_Eniras Sinjoro Laudo._) + + +SCENO SESA + +LA SAMAJ, S-o LAUDO. + +S-o Laudo.--Ha! miaj karaj! (_Donante la manon al la +cheestantoj_)... Kiel vi chiuj fartas?... Doktoro, mi gratulas vin +kaj vian edzinon, kaj deziras al vi ankorau multajn felichajn +jarojn, grandegan klientaron kaj... baldau malgrandan amindan +doktoreton! ha! ha! ha! kiu ankorau chiam mankas en via hejmo. + +S-o Polimo, _ridante_.--Mi dankas vin, maljuna amiko, mi +dankas kore. + +S-ino Polimo.--Mi dankas, kapitano, sed koncernante la +doktoreton, ni havas ankorau sufiche da tempo.... Sidighu, mi petas! + +S-o Laudo.--Ho jes, dankon, mi jam vidas mian seghon sur +ghia ordinara loko... (_Sidighante._) Sed kie do estas nia amiko +Smitso kun lia edzino? Vi do ankau atendas ilin, chu ne? + +S-ino Polimo.--Jes, ni _atendis_ ilin, kapitano, sed ili +ne povas veni ili devas vojaghi al Amsterdamo pro neatendita kaj tre +grava afero, ni tial devas nun bedauri ilian foreston. + +S-o Laudo.--Jes, tio estas bedaurinda! (_al S-ino +Hejno_) Chu via patrino ne povis veni kun vi, sinjorino Hejno? + +S-ino Hejno.--Shi preferis resti hejme! Shi pretendis, ke +shi havas tiom por fari--ho! shi laboras chiam, almenau tion shi +kredas kaj opinias, ke la mastrumo iras nebone, se shi ne zorgas pri +chio.... Tiaj estas la maljunulinoj!... + +S-o Laudo.--Tute same kiel mia maljuna panjo! + +S-ino Dalmo.--Shi ankorau chiam estas sana, chu ne vere, +kapitano? + +S-o Laudo.--Sana! Dank' al Dio, jes! Mi kelkfoje vere +devas pensi, ke shi estas pli forta ol mi mem. Shi legas tute sen +okulvitro... metas ankorau fadenon tra la kudrilo, kvazau shi estis +nur dudek-jara, kaj tamen shi jam estas okdek-kvin! + +S-ino Dalmo.--Jam okdek-kvin!... Mirinde! (_Malgranda +silentado_). + +(_S-ino Polimo servas la gastojn._) + +S-ino Dalmo, _al Dalmo, mallaute_.--Ili baldau venos, +chu ne? + +S-o Dalmo, _mallaute_.--Jes.... silentu do! + +S-ino Dalmo, _mallaute_.--Oni ne audos min; mi vere +miras, kiel la kapitano ludos sian rolon, kaj kiel li vidighos kiel +nigrulo. + +S-o Dalmo, _mallaute_.--Silentu do! + +S-o Laudo.--Chu vi audis, gesinjoroj, pri tiu terura +mortigo? + +Chiuj.--Mortigo? + +Laudo.--Jes! Mi audis antau horo chirkaue, ke maljuna +sinjorino, vojaghante per vagonaro de Rotterdamo al nia urbo, estis +mortigita mezvoje de mizerulo, kiu shtelis de shi multege da mono, +kiun shi portis kun si. (_Mire._) Chu vi tute ne ekaudis pri ghi? + +Chiuj.--Ne. Kara chielo. Kia krimo. Kia abomenajho! + +S-ino Polimo.--Chu shi vojaghis sola? + +S-o Laudo.--Mi ne scias pli, ol mi rakontis... + +S-ino Polimo.--Se la mortigito nur ne estas... + +S-o Polimo.--Sensencajho! Eble la tuta rakonto ne estas +vera, oni chiam rakontas _tiom_! Kiel do ghi povus okazi! + +S-o Laudo.--Oni tamen diregas, ke vere ghi okazis! + +S-o Polimo.--Ho, kara kapitano, ne kredu ghin! + +S-ino Hejno, _al S-o Hejno, mallaute_.--Kiel ili venas +malfrue! Mi jam de longe atendis ilin! + +S-o Hejno, _mallaute_.--Silentu do! Vi perfidos la tutan +shercajhon. + +S-o Laudo, _al S-o Polimo_.--Chu vi antau mallonge +ekaudis ion pri via onklino, doktoro? + +S-o Polimo.--Ho jes! ni atendas shin eble jam morgau. Mi +jhus ricevis shian lastan leteron. + +S-o Hejno.--Kiel neatendite! + +S-ino Hejno.--Jam morgau? He! + +Ges-oj Dalmo, _kune_.--He! + +Laudo.--Domaghe, ke via datreveno ankau ne estas morgau, +doktoro, ni tiam povus festi ghin en cheestado de via onklino. (_Oni +sonorigas lautege._) + +S-ino Polimo, _ekterurite_.--Kara Dio! + +S-o Laudo.--Eble kliento por vi, doktoro. + +S-o Polimo.--Mi ne ghin esperas, kapitano, ni sidas tiel +agrable kune, ke kliento, en tiu chi horo... (_Oni audas lautan +bruadon en la koridoro, post momento eniras Mario._) + + +SCENO SEPA + +LA SAMAJ, MARIO. + +Mario.--Doktoro, jhus alvenis maljuna sinjorino, shi staras +kun granda nigrulo en la koridoro, kaj demandas chu vi estas hejme. + +S-ino Polimo.--(_Rigardas timete la gastojn, kvazau shi +volus diri: foriru do chiuj. Jen nia onklino, kiu alvenas; malgranda +silento._) + +Mario.--Nu, doktoro, kion mi diros al shi? + +S-ino Polimo.--Sed kara Fritso, iru do por akcepti shin... +Vi do komprenas, ke ghi estas nia onklino kun la nigrulo. Ili do ne +povas resti en la koridoro! + +S-o Polimo.--Chu mi enirigos ilin tien-chi? (_Li +chirkaurigardas konfuze kelkan tempon, sed vidante, ke la gastoj +restas trankvile, li fine eliras, sekvata de Mario._) + +S-ino Polimo.--Kiel neatendite! Ni atendis shin nur +morgau! (_Eniras maljuna sinjorino, en la mano shi portas grandan +kaghon en kiu sidas papago. Shi estas sekvata de nigrulo vestita per +livreo; li portas du grandajn valizojn._) + + +SCENO OKA + +GES-oj POLINO, GES-oj HEJNO, GES-oj DALMO, S-o LAUDO, +S-ino PLENVOLO, _la onklino_; BIL, _negro_. + +Onklino.--Mi nur timas kara nevo, ke mi ghenos viajn +gastojn. + +S-o Polimo.--Ho, kontraue, kara onklino, ili estos tre +felichaj konatighi kun vi. (_Montrante sian edzinon._) Jen mia +edzino, kiu jam tiel longe atendis vin kun malpacienco. + +Onklino.--Aminda edzineto, mi kredas! Nu kara nevino, mi tre +ghojas fine vidi vin (_kisas shin_), kaj kore esperas, ke ni baldau +farighos bonaj amikinoj--sed shajnas, ke vi estas iom nervema, estu +do kvieta, kaj ne lasu vin gheni de mi! (_La gastoj starighas +chiuj._) + +S-ino Polimo.--Kara onklino, estu la bone venintino en nia +hejmo, mi esperas, ke ghi plachas vin. + +Onklino.--Ho, chio shajnas al mi bone tie-chi! + +S-o Polimo.--Onklino, permesu, ke mi konigu al vi niajn +amikojn: Gesinjoroj Hejno! Sinjoro Hejno estas advokato, kaj jam de +longe nia amiko... Gesinjoroj Dalmo! Sinjoro Dalmo konatighis kun ni +antau nelonge, li estas negocisto... Sinjoro Laudo, ekskapitano, +kiu vizitas nin preskau chiutage. (_La onklino faras malgrandan +riverencon, la gastoj same ghin faras._) + +S-o Polimo.--Chu vi volas sidighi tie, onklino, apud mia +edzino? Pardonu, onklino, ke mi ankorau ne senigis vin de via kagho, +chu vi permesas, ke mi starigu ghin en la angulon de la chambro sur +la tableton? Morgau ni zorgos pri pli bona loko. (_Li metas la +kaghon sur tableton en la fundo de la sceno._) Kia bela birdo! Kaj +ghi parolas, kiel vi skribis al ni! + +Onklino.--Ghi diras nur kelkajn vortojn, kiam ghi tion +deziras; mia edzo instruis ilin al ghi; li tre amis la beston. + +S-o Polimo.--Kompreneble! (_La nigrulo metas la valizojn +en alia angulon kaj poste sin starigas post la segho de sia +mastrino._) + +S-ino Polimo.--Sed onklino, via negro,... via servisto, mi +volas diri... + +Onklino.--Li sin nomas Bil, kuzino. + +S-ino Polimo.--Ho jes, mi nun memoras, ke vi nomis lin +tiel en viaj leteroj. Chu mi montros al Bil lian chambron? Li eble +estas laca pro la vojagho, kaj Mario povus... + +Onklino.--Ho ne, kara nevino, tute ne, unue li estas tre +forta, kaj due mi preferas (se almenau vi konsentas), ke li restu +hodiau vespere post mia segho, li tiel kutimas servi min, kaj... mi +pensas, ke viaj amikoj, kiuj sendube ankau farighos la miaj, +bonvolos iom konatighi kun Bil. + +S-ino Polimo.--Chu vi mem ne estas laca, onklino? Chu vi +ankau trinkos teon, au chu vi deziras, ke nia servistino aranghu +por vi... + +Onklino, _ridetante_.--Mi do jam diris, kara nevino, ne +maltrankvilighu pro mi; mi estas tre kontenta, ke mi min trovas en +tia bona kaj amika societo. Faru kvazau mi loghus jam de longe che +vi. + +S-ino Polimo.--Kaj Bil? Onklino? + +Onklino.--Ho, li neniam prenas ion en mia cheesto, li jam en +Rotterdamo trinkis kaj manghis.... + +S-ino Hejno, _mallaute al Hejno_.--Mi vere admiras la +kapitanon, li vidighas kiel vera negro. Kie do li prenis tiun +livreon? + +S-o Hejno, _mallaute_.--Kaj rigardu lian edzinon; shi +estas vera Amerikanino. Mi ne rekonas shin! + +S-ino Hejno, _al Onklino_.--Estas esperinde, sinjorino, ke +tiu chi urbo plachos al vi. + +Onklino.--Mi tute ne dubas pri tio, sinjorino. + +S-ino Hejno.--Chu jam estas longe, de kiam vi forlasis +Europon? + +Onklino.--Jes, jam tre longe, mi estis nur dudek-jara, kiam +mi iris Amerikon kun mia edzo. + +S-o Hejno.--Via edzo estis kuracisto, chu ne vere? + +Onklino.--Jes sinjoro, kiel mia nevo.... + +S-o Polimo.--Tamen li estis multe pli instruita ol mi.... + +Vocho el la angulo de la scenejo.--La doktoro estas fripono. +(_La gastoj laute ridegas._) + +S-ino Polimo.--Jen la papago, he! ghi parolas klare... + +S-o Laudo.--Chu via birdo chiam tiel bone parolas +sinjorino? Mi estas surprizita; ion tian mi neniam ekaudis. + +S-ino Hejno.--Sed _kiun_ doktoron ghi celis? + +S-o Hejno.--Eble ghi celis nian amikon! ha! ha! ha!... +(_La gastoj ridegas laute._) + +S-o Polimo, _sherce_.--Via papago jam volas malamikighi +kun mi, kara onklino. + +Onklino.--Lasu ghin nur paroli! Ghi ne scias, kion ghi +diras. + +La vocho el la angulo.--Fritso trinkas bieron! (_Chiuj +ridegas._) + +S-ino Dalmo.--Chu li scias paroli ankorau pli multe, +sinjorino? + +Onklino.--Ankorau kelkajn frazojn; ju pli oni parolas en +chambro, des pli ghi ankau parolas; kelkfoje tamen ghi ne malfermas +la bushon dum tuta tago. + +S-ino Dalmo.--Mirinde! + +S-o Polimo.--Mi tre ghojas, ke vi alportis ghin, onklino, +ghi vere povas amuzi la societon. + +Vocho el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La gastoj +ridegas._) + +Onklino, _al Bil_.--Bil, metu tukon super la kagho. + +Bil.--Jes ma'm![10] (_Bil malfermas valizon, elprenas tukon +kaj metas ghin sur la kaghon kaj refoje starighas post la onklino._) + +S-ino Hejno, _mallaute_.--Sed tio estas mirinda! Mi ne +komprenas, kie ili prenis tiun parolantan papagon. + +S-o Hejno, _mallaute_.--La papagon ili eble prunteprenis +ie, sed kompreneble ghi ne parolas... + +S-ino Hejno, _mallaute_.--Ni chiuj ghin audis! + +S-o Hejno, _mallaute_.--La vocho estos de iu, kiu sin +kashis post la pordo. + +S-o Laudo, _al Onklino_.--Chu vi volas vendi vian +papagon, sinjorino? Mi deziras posedi tian parolantan birdon. + +Onklino.--Mi jam havas ghin dudek jarojn sinjoro, kaj +intencas ghin havi ghis mia morto, almenau se miaj genevoj ne estos +ghenataj de ghi. + +S-o Polimo.--Kontraue. + +S-ino Polimo.--Kara onklino, pri kio vi pensas; ni vere +jam amas la birdon. + +Onklino.--Koko estas tre dolcha papago, ghi mordas neniam. + +S-o Polimo.--Ho, ni baldau farighos bonaj amikoj, la birdo +kaj mi. + +Vocho el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La gastoj +ridegas._) + +S-o Polimo, _flanken_.--Malbenita besto! + +Onklino.--Chu vi bone metis la tukon Bil? + +Bil.--Jes ma'm! + +S-ino Hejno, _mallaute al Hejno_.--La kapitano estas vere +aktoro, rigardu, kiel grave li rigardas nin. + +S-o Hejno, _mallaute_.--Jes, sed lia edzino superas lin! +Mi neniam povis kredi, ke shi tiel bone taugis por la teatro. + +S-ino Dalmo, _al Onklino_.--Chu via servisto nur parolas +angle, sinjorino? + +Onklino.--Jes, nur angle. + +S-o Laudo.--Se vi konsentas, sinjorino, mi instruos al li +nian lingvon. + +Onklino, _ridetante_.--Mi dankas vin, sinjoro. Bil lernos ja +nian lingvon baldau sen instruisto; li jam bone ghin komprenas, char +en Chikago, mi parolis kun mia edzo nur nian gepatran lingvon. Chu ne +vere Bil? + +Bil.--Jes, ma'm! + +S-ino Hejno, _mallaute al S-o Hejno_.--Strange, ke shi +ne parolas pri sia _mono_. + +S-o Hejno, _mallaute_.--Atendu nur. + +S-o Dalmo.--Chu vi havis belan marvojaghon, sinjorino? + +Onklino.--Tre malbelan. + +S-ino Polimo.--Onklino skribis al ni pri tiu vojagho; la +vetero estis sufiche beleta, sed shi terure suferis pri la +marmalsanoj. + +S-o Laudo.--Kaj oni diras, ke tio estas tre malagrabla +malsano. + +S-o Polimo.--Malagrabla, jes; sed feliche ne danghera. + +La vocho el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La +gastoj ridegas._) + +S-o Polimo, _mallaute_.--Malbenita birdo! atendu nur, mi +baldau igos vin senti, ke mi estas tia. + +Onklino, _al Bil_.--Bil, portu kokon ekster la chambro. + +Bil.--Jes ma'm. (_Li ghin faras kaj revenas, reprenante sian +lokon._) + +S-ino Polimo.--Ho kara onklino, ghi tute ne ghenas nin! + +Onklino.--Sed ghi ghenas min; ghi farighas tro brua, kaj +tion mi ne amas. + +S-o Hejno, _al Onklino_.--Diru fojon, sinjorino, chu oni +ankau ludas komedietojn en Ameriko? + +Onklino.--Ho jes, sinjoro! + +S-ino Hejno, _al Onklino_.--Chu la negroj ankau kunludas? + +Onklino, _kun surprizo_.--Ho jes! + +S-o Hejno.--Chiuj negroj en Ameriko estas nigraj chu ne? +En nia lando trovighas nigruloj, kiuj tamen _ne_ estas negroj. + +Onklino, _ne respondas_. + +S-ino Hejno.--En nia lando ech trovighas nigruloj, kiuj +estas kapitanoj, chu ne vere sinjoro Laudo? + +S-o Laudo.--Ho sendube! (_al Onklino._) Chu estas jam +longe, de kiam vi perdis vian edzon, sinjorino? + +Onklino.--Ne sinjoro, mia edzo mortis antau kelkaj monatoj. + +S-o Hejno.--Mi iam ekaudis, ke la vidvinoj en Ameriko tre +baldau reedzinighas. (_Onklino ne respondas, S-o Polimo rigardas +S-on Hejno kolerete._) + +S-ino Hejno.--Eble tio dependas de la richeco de la +vidvinoj, kiel ankau en nia lando. + +S-o Laudo.--Nu, mi estas fraulo _maljuna_, sed fraulo +kun _juna_ koro, kaj, se mi ekkonus bonan vidvinon, kiu akceptus mian +manon, mi vere.... + +S-o Hejno.--Vi tiam ekprenus shin! + +Laudo.--Volontege! Sed nur kondiche, ke shi posedus 100 000 +dolarojn! + +S-ino Hejno, _montrante la onklinon_.--Mi supozas, ke +onklino posedas ilin. Vi estus bela paro! (_Oni eksonorigas du fojojn +tre laute._) + +Onklino, _rigardas ekterurite la gastojn, sed ne respondas. +Poste al Bil._--Diru Bil, tiu chi domo shajnas al mi frenezulejo! + +Bil.--Jes ma'm! + +Mario, _ekstere, che la pordo_.--Doktoro! alvenis refoje +maljuna sinjorino kun negro, ili estas en la koridoro, kaj la +sinjorino diris, ke shi estas via onklino el Ameriko! + +S-ino Hejno.--Kara Dio! Jen la vera onklino! + +Chiuj, _konsterne rigardas al la pordo, la unue veninta +onklino ellasas krion kaj eksvenas. Bil chirkaurigardas kolere. +Subite eniras dua sinjorino strange kaj ridinde vestita, kaj portante +malplenan kaghon. Shin sekvas negro, same vestita strange, sed per +livreo multkolora, li portas du grandajn antikvajn pluvombrelojn kaj +grandan kofron, li terure rulas siajn okulojn._ + + +SCENO NAUA + +LA SAMAJ, GES-oj SMITSO. + +Dua Onklino, _enirante kun multe da bruado_.--Kie do estas +mia kara nevo? Kial li ne iras al mi renkonten por chirkaubraki min? +Ho mi estas konvinkita, ke li alprenos min en sian hejmon, kvankam +oni forshtelis mian tutan monon... (_Subite shi ekvidas la unue +venintan negron kaj lian mastrinon, shi ellasas lautan krion, ankau +eksvenas kaj ekfalas en la brakojn de la due veninta nigrulo. Brua +movado inter la gastoj, kiuj chiuj starighas._) + +S-ino Polimo.--Kio do okazas? Chu mi songhas? Chu chiuj +homoj farighis frenezaj?.. Fritso! helpu do nian onklinon, shi perdis +la konscion. + +S-o Polimo, _iras al la unue veninta onklino kiu iom post +iom rekonsciighas, la alia onklino same rekonsciighas kaj +chirkaurigardas terurite. La gastoj silente forshtelighas el la +chambro, unu post la alia._ + + +SCENO DEKA + +GES-oj POLIMO, S-ino PLENVOLO, BIL, GES-oj SMITSO + +S-ino Polimo, _al la dua onklino_.--Kion signifas tio, +sinjorino? Kiu vi estas? Kion vi deziras? + +Dua Onklino, S-ino Smitso, _preskau +plorante_.--Pardonu min, kara amikino. Estas mi, via fidela Karolino. + +S-ino Polimo.--Kaj tiu negro? + +S-o Smitso, _la due veninta negro_.--Mil pardonojn, +sinjorino Polimo, mi estas Smitso. + +S-o Polimo.--Sed kion do vi volas? + +S-ino Smitso.--Ni volis nur sherci, ho ve!... Ni volis nur +ludi malgrandan komedieton, sed tute ne pensis, ke via onklino jam +alvenis. Ni nur volis surprizi vin, kiel via onklino el Ameriko. (_Al +la vera onklino._) Estimata sinjorino! Ni ne intencis ofendi vin.... +Ho! mi mortos pro honto... kompatu nin!... pardonu nin! ho pardonu +nin! (_Shi ploras._) + +S-o Smitso, _al onklino_.--Mi volas fari chion, kion vi +postulos de mi, estimata sinjorino, mi ech volas mortpafi min, se tio +povas kontentigi vin... mi... mi... ho ve!.. + +Onklino, _bonkore_.--Mi _nun_ komprenas chion, miaj amikoj, +kaj mi pardonas vin chiujn fundkore; bonvolu diri la samon al la +aliaj, mi petas; char mi tre bedaurus, se miaj genevoj malamikighus +kun bonaj homoj pro mi, kaj nun iru kviete hejmen. (_La geedzoj +Smitso honte foriras._) + + +SCENO LASTA + +GES-oj POLIMO, S-ino PLENVOLO, BIL + +S-ino Polimo--Ho kara onklino, kion vi do devas pensi pri +ni! Mi nun... + +S-o Polimo.--Auskultu, kara onklino! Al chiuj, kiuj +hodiau vespere tiel ofendis vin, mi malpermesos por chiam la eniron +en mian domon. Mi ne rigardos ilin plu kiel miajn amikojn, char mi +neeble povus forgesi kaj pardoni la abomenan shercon, kiun ili faris. +Mi tuj skribos al chiuj. + +Onklino, _ridete interrompante lin_.--Vi skribos, ke mi +pardonas ilin, kaj ke mi ne deziras, ke la reciproka amikeco, kiu jam +tiel longe ekzistas inter vi, estus rompita pro mi.... + +S-ino Polimo.--Kaj vi restos che ni, chu ne vere, kara +onklino? + +Onklino.--Nu, mi pensas, ke mi faros plej bone restante, +char via domo plachas al mi! Chu vi ne same opinias tion Bil? + +Bil.--Jes ma'm! + +S-ino Polimo, _kisante onklinon_.--Kara onklino, mi dankas +vin, vi estas vere tro bona por ni! + +S-o Polimo.--Kara onklino, vi estas anghelo! + +Vocho el la koridoro.--La doktoro estas fripono! + + H. J. Bulthuis. + + +PIEDNOTO: + +[10] Jes sinjorino. + + + + +OKA MENCIO + + +LA SINOFERO + + +I + +Karlo estis dekjara kiam lia patro, la fama esperanta poeto +Kantamant, adoptis kiel filinon malgrandan knabineton, Johaninon, +sesjaran filinon de sia plej kara amiko, kiu estis jhus mortinta, +lasinte shin en plej kruela malricheco. + +La knabineto estis charma, kun dolcha vizagho, grandaj bluaj okuloj, +blondaj haroj, kaj afabla iom malgaja mieno, kiun malofte lumigis +rapida rideto. Neniam havinte gefratojn, chiam vivinte apud patro +premata de malricheco kaj malsano, shi neniam konis la ghojojn de sia +agho, kaj shia farto estis shancelighanta; shi estis malgranda, +timema, kortushanta en siaj funebraj vestoj. De l' unua tago, Karlo, +granda kaj forta, sin faris shia protektanto. + +La du infanoj ludadis kiel gefratoj. Je l' unua fojo, Johanino konis +la plezurojn de l' aliaj infanoj; shi ne estis plu sola, en la mizera +patra domo; shi havis afablan kunludanton, kiu konigis de shi la plej +belajn kaj richajn ludilojn, kiujn li estis ricevinta de sia patro. +Kaj baldau shia malgajeco vaporighis, shia vizagho roze kolorighis, +kaj shia rido ekbruis sonora en la vasta domo. + +Sed, siaflanke, Johanino estis por Karlo la amikino, kiu igis la +ludojn pli interesaj, la domon pli shatinda. Kaj por Kantamant, shi +estis la filineto, kies mankon apud sia filo li tiel ofte bedauris. +Tiel afabla, dolcha por chiuj, tiom amata de l' servistoj, kiom de l' +majstro kaj de Karlo, shi farighis la hejma feino, per kiu chiu estis +pli felicha, chio pli brila, kvazau se la aera estajho, sendita de +l' dioj, estis alportinta, en la vastan domon, la premion de l' +boneco de Kantamant por la kara orfino. + +Kaj li, la granda poeto, dedichis al shi siajn plej belajn poemojn, +tiujn, kie li kantis la infanecon, kaj kiujn chiu parkere scias en +Esperantujo. + +Post du jaroj, kiam Johanino, okjara, forlasis siajn funebrajn +vestojn, neniu estus rekoninta la malfortan filineton, kiun chiu +plendis, vidante shin sekvantan, maldikan kaj plorantan, la +enterigiron de shia patro. + +Tiun tagon, Kantamant, kisante shian frunton, diris al shi: + +--Chu vi estas felicha kun ni, filino mia? + +--Ho! jes, Sinjoro,--shi diris. + +--Kial vi chiam min nomas Sinjoro, karulino? Chu mi ne vin amas kiel +patro? + +--Ho! vi min amas, kaj mi vin amas... pachjo! + +--Johanjo kara! + +Karlo, kiu ghis tiam diris nenion, iris al shi: + +--Kaj min, fratineto, chu vi min amas? + +Johanino lin prenis inter siaj brakoj, kaj, lin kisante: + +--Vi ghin vere scias, Karchjo mia. + +--Kara Jonjo! + +Kaj, de tiu tago, ili chiam uzis nur tiujn karesajn nomojn, "pachjo, +Karchjo, Jonjo", kiuj estis por chiu el ili kiel la esprimo mem de +iliaj amsentoj, la eljheto de iliaj nedisigeblaj animoj. + + +II + +Karlo havis amikon je sia agho, Frederikon, la solan el chiuj siaj +kunlernantoj, kiun li estis felicha akcepti hejme. Ili ambau +simpatiis pro simileco de karaktero, sama emo al boneco, poezio kaj +revado. Ilia plej granda plezuro estis, sidante en la laborchambro +de Kantamant, auskulti lin kiam li legis siajn novajn poemojn; kaj +iliaj infanaj animoj kune malfermighis al la flugado de la lulantaj +ritmoj. + +Baldau, Johanino kutimis cheesti je tiuj legadoj, kaj shi ankau +sentis poetan animon, kiu vekighis en shi. La tri infanoj komprenis +tiel bone, tiel profunde, la plenan belecon de l' versoj de +Kantamant; kaj ili pro ghojo ploris, kiam li dedichis al ili sian +faman poemon: + + Nur vin rigardante, mi estas felicha... + +Karlo kaj Frederiko staris apud la apogsegho de Kantamant, dekstre +kaj maldekstre, unu manon apogitan sur la shultro de l' poeto, +legante kun li la novajn versojn. Kaj Johanino, iom post iom, +alproksimighis, fine sidighis sur la genuoj de sia adoptinta patro, +kaj, tuj kiam li finis sian legadon, shi chirkauis lian kolon per +siaj malgrandaj brakoj, kaj lin kisis, dirante: + +--Ho! pachjo, pachjo mia, kiom mi vin amas pro la bela poemo, kiun vi +tuj legis al ni. Ghi estas tiel bela, kiel vi estas bona! Chu vere, +frachjoj? + +Kaj la du "frachjoj", siavice kisis Kantamant'on, kiu ilin tenante +inter siaj brakoj, ripetis: + +--Vi estas la felicho de mia vivado. Kio estas la poemo de l' versoj +kompare kun la poemo de viaj grandaj okuloj! Kio estas la kareso de +l' ritmoj kompare kun la kareso de viaj rozaj lipoj? Kio estas la +simileco de l' rimoj kompare kun la simileco de l' viaj dolchaj +vizaghoj? Infanoj, infanoj miaj, estu chiam tri gefratoj, vin +interamantaj ghis la sin ofero, kaj al vi donos al mi belan kaj +felichan maljunecon, kaj mi estos pli glora pro via amo, ol pro chiuj +laudoj de l' popoloj. + +La infanoj, grandanimaj, komprenis tiujn parolojn. Iliaj koroj +malfermighis al la poezio, kaj, timeme, ili komencis verki kelkajn +versojn. La unua, Karlo maltimis montri la siajn al sia patro. La +malkorektajhoj, kompreneble, estis multaj, sed la poezia sento +kortushanta; Kantamant aprobis, kuraghigis la infanon. Tion vidante, +Frederiko ankau prezentis al li siajn versojn. + +--Vi estos miaj du literaturaj filoj! li ekkriis ghoje. Sed, li +aldonis, chu ci, feineto, ne provis ankau verki poemeton? + +Johanino rughighis, sed, senshancelighante, shi donis al Kantamant +malgrandan kajeron. Li miris. + +--Preskau nenia malkorektajho,--li diris.--Ha! feino, feino, vi +estos iam, por ni chiuj, la Muzo, kaj viaj inspiroj, lulante miajn +lastajn versojn, malfermos la grandan vojon de l' estonto al la unuaj +poemoj de viaj du fratoj. Pro tiu momento, infanoj, mi vin benas. + + +III + +Jaroj kaj jaroj pasis. Karlo estis dudek-dujara, jam komencante sekvi +la gloran vojon de sia patro, verkinte kelkajn unuajn poemojn +laudatajn de la tuta Esperantistaro. Sed li forgesis la verkadon de +novaj ritmoj, li shajnis ne audi la entuziasmajn aprobojn de l' plej +severaj kritikistoj. Li revadis nur al la dolcha feino de sia +infanagho, al sia nuna inspiranta Muzo, Johanino. + +La maldika knabineto estis farighinta gracia fraulino, tiam +dek-okjara, kies inteligento tiom pasiigis la koron de Karlo, kiom +shia perfekta korpa beleco. Lia infana amikeco estis anstatauigita +de fervora amo, kiu prenis lin tutan, ne permesante al li alian +penson, tiel ke chiuj liaj poemoj estis versoj de amego al shi +dedichitaj. + +Ia timemeco, kiam tiu nova sento naskighis en lia koro, kauzis +shanghon en ilia interparolado. Chiam sin interrigardante kiel +gefratoj, ili ne sin donis unu al alia la malvarmajn nomojn +"gefrauloj", sed ili forlasis la karesajn nomojn, kiujn ili tiel +longe shatis, kaj sin nomis simple: "Karlo, Johanino". Nur +Kantamant restis chiam por ambau ilia "pachjo". + +Ian matenon che l' krepusko, dum Karlo verkadis en sia chambro, +frapo al la pordo haltigis lian plumon. Li levis sian kapon, kaj +diris: + +--Eniru! + +La pordo malfermighis, kaj, banata de l' brilaj radioj de l' suno +levighinta, dia aperajho elmontrighis al li, glora kiel matena feino +alportanta al li la plej karajn revojn de lia Muzo. + +--Vi, Johanino!--li ekkriis, levighante kaj prezentante al shi siajn +manojn.--Kion vi bezonas? Kion vi deziras? + +Shi rughighis. + +--Karlo,--shi murmuris,--pardonu min. Ho! mi scias, ke, kion mi tuj +diros al vi, tion mi devus unue diri al nia pachjo. Sed, ne moku +Karlo, mi ne maltimis. Apud vi frato kara, mi estos pli kuragha. + +--Pri kio estas la afero?--demandis Karlo, maltrankvila. + +Shi plie rughighis, kaj, kashante sian frunton sur la shultro de sia +frato, shi mallautege diris: + +--Mi amas. + +Li tremegis. Shi amis! Kaj al li, shi ghin diris tiel, ne divenante +la doloron, kiun li suferos, se shi aliulon amas! Kaj li timis, +atendante la nomon, kiun shi estis tuj elparolonta. + +Li povis nur ripeti: + +--Vi amas? + +Kaj, pli mallaute, li aldonis: + +--Kiun? + +La vizagho de la bela fraulino lumighis, shiaj okuloj ekbrilis, kaj, +fortavoche, shi respondis: + +--Kiun? La plej belan el chiuj la junuloj, plej noblan animon, plej +altan koron. Kiun? Chu vi dubas pri mi, ke vi ne komprenas, ke mi +povas ami nur tiun senegalan poeton, mia Karchjo? + +Je tiu karesa nomo, ne audita de kelkaj jaroj, je tiu fervora alvoko +al la amata poeto--al tiu, kiu, kiel li, estis poeto,--la koro de +Karlo eksaltis: li estis amata, kaj la amantino volis doni al li mem +la unuan konfeson de sia amo. Ho! felicha tago! neesperita momento! + +Li klinis sian kapon, kaj, kisante la harojn de la amatino, li nur +murmuris: + +--Johanjo! Jonjo mia! + +Shi lin rigardis: + +--Vi hodiau chion diros al la pachjo?--shi demandis. + +--Hodiau matene, karulino!--li respondis. + +Shi eliris. Kaj li, sidinte apud la tablo, verkis la jenajn versojn: + + Mi amas cin, ci amas min, + Fraulino dolcha, + Fratino mia, fianchino + De mia amo. + + En tiuj la venontaj jaroj, + Interkisante, + Travivos ni la nian vivon + Kor' apud koro. + + Kaj, char la kara nia amo + Neniam finos, + La mondo nomos nin "chiamaj + La geamantoj". + + +IV + +La lago brilas sub la tagmeza suno; la folioj de l' arbareto, +bruetante sub dolcha venteto, klinighas al la dormanta akvo. El la +vojeto kondukanta de l' domo de Kantamant al la lago, eliras paro da +junaj geamantoj, ebriigita de l' espero pri sia proksima felicho. +Char al shi, shia frato Karlo promesis, ke li parolos hodiau al la +pachjo, kaj shi estas milfoje rediranta la karan promeson al la amiko +de Karlo, _sia_ poeto Frederiko. + +Ambau haltas sur la bordo de l' lago. Ili rigardadas la verdan +akvon, sur kiu naghas cignoj kaj anasoj, super kiu flugas la +kantanta loghantaro de l' arbareto. Sama kortusho premas iliajn +korojn, alproksimigas iliajn manojn, iliajn bushojn. La brako de +Frederiko chirkauas la talion de l' amikino. Ili restas senmovaj, +preskau senpensaj, en la senlima flugado de ilia revo, de ilia amo. + +La tutan matenon pasigis Karlo en sama revado. Li kredis sin amata, +kaj en sia ghojo, li ne maltimis rigardi la felichan estonton. Pro +deziro konservi, kiel eble plej longe, por li sola, la benitan +sekreton, li ankorau ne parolis al sia patro: nur vespere, kiam +noktighos, kiam la ombroj falantaj de l' monto kovros la ebenajhon, +nur tiam li konfesos al la granda poeto la dolchan kanton de tia amo, +de l' amo de sia Jonjo. + +Lia sango bolas, dum la suno supreniras en la chielo. La varmo lin +premas. La ghojo lin sufokas. Li ne povas tagmanghi. Je l' tagmezo, +li eliras, li forlasas la hejmon de sia felicha infanagho, la patran +hejmon, kie li shin konis, li shin amis, kie shi konfesis hodiau mem +sian reciprokan amon. Li marshadas al la arbareto, al la lago, la +lago apud kiu tiel ofte li revadis pri shi, nesciante, neesperante +tiam la hodiauan felichegon. Ho! la dolcha kara amikino, kiu baldau +estos lia! + +Brueto de kisoj lin haltigas. Geamantoj estas apude, kiel li ghojaj +pro sia amo. Ha! nekonitaj geamikoj! kies felicho estas kvazau +promeso kaj certigo de lia propra felicho! Li deziras ilin koni, +partopreni ilian revadon antau la lago. Li diros al ili chion, kion +li sentas, kion li pensas; se ili estas malrichaj, li dotos ilin, por +ke iliaj dankoj benu liajn amojn! Li antauiras ... kaj li vidas! + +Shi! shi! Johanino, Johanjo, _Lia Jonjo_! ... Li! li, la plej kara +amiko, Frederiko! ... Ili estas chi tie, tiel dronigitaj +en sia revo, ke ili ne vidis lin, ne audis liajn pashojn. Ili +rigardas la verdan lagon, la bluan chielon, kaj, ridetante, sin +interkisas. + +Ho! la perfida mensogulino, kiu, hodiau matene mem, parolis al li +pri sia amo! Kial tion? Neniam li esperis: li akceptus senplende sian +doloron. Sed nun, post tia espero, post tia kredo al la estonto, la +falo estas tro kruela, la mensogo tro kulpa. Nenia kompato al la +virino senhonora! Li senmaskigu shin, kaj shin mortigu! + +Per kelkaj pashoj, li estas antau la enamigita paro. Li tuj parolos, +li tuj riprochos la perfidon. Sed Johanino levas al li siajn belajn +bluajn okulojn: shia vizagho kolorighas pro ghojo, kaj dolchvoche shi +murmuras: + +--Kiom mi estas felicha, frato kara Karchjo, char vi sola vidis la +unuajn kisojn, kiujn mi intershanghis kun tiu, kiu, dank' al vi, +frato, estas de nun mia fiancho. + +--Jes,--Frederiko aldonis,--jes, amiko. Jonjo chion diris al mi. Mi +scias, ke de vi mi havos felichon. + +Karlo komprenas: Jonjo ne estas mensoga. Li, li sola eraris. Li +forgesis, ke, kiel li, Frederiko estas poeto, ke al Frederiko, tiel +bone kiel al li, povas iri la ama entuziasmo de la junulino. + +Per forta penado de sia volo li trankviligas siajn trajtojn. Afable +li respondas: + +--Ne danku min, fratino, amiko, mi ne vidis pachjon matene. Sed +vespere mi parolos al li. + +Kaj li reiras hejmen, plorante, dum la geamantoj, kiuj ne divenis +liajn dolorojn, daurigis sian promenadon tra l' arbareto. + + +V + +Sur la tablo kushas blanka folio. Sur la supra parto de l' pagho, +kelkaj versoj, tiuj--ironio!--kiujn Karlo matene skribis, kantante +sian esperon. + +Li ilin legas kaj relegas. Ne! ne! tio ne estas ebla! Li ne donos +Jonjon al Frederiko! Eble malgrau chio, ili edzighos, sed li ne +estos la efektiviginto de tiu malfelichajho! Li ne parolas al sia +patro: la aliaj parolu mem! + +Sed, de longe, Kantamant shajnas ne plu ami Frederikon. Iom post iom, +dum la poeta gloro de l' du junuloj samtempe kreskis, la jhaluza amo +de l' patro timis la konkurencon de l' amiko al sia filo. Ho! +antauvidinta jhaluzo, kiel prava hodiau! Certe Johanino ghin +divenis, kaj pro tio shi timis paroli mem al la poeto. + +Se li, Karlo, ne petos la patran jeson, eble chiam Kantamant ghin +rifuzos. Neniam la amikino estos la edzino de l' rabisto de amo! Kaj +tiu penso estas konsolo por lia vundita koro. + +Sed shi! Ne sole Frederiko, de nun malamato, suferos! shi ankau, la +dolcha fraulino, la filineto de l' estintaj jaroj, la fratino de l' +infanaj tempoj, la karulino, malgrau chio chiam kara, shi ankau +suferos! + +Karlo prenas la paperfolion, kisas la versojn tiel ghoje verkitajn +matene. Kaj, pli malsupre, li skribas novajn versojn, versojn de +larmoj, de doloro kaj sinofero. + +Kaj li eliras el la chambro. Li aliras al sia patro, li petas, ke li +permesu la geedzighon de Johanino kaj Frederiko. Kantamant +kontraubatalas la proponon, fine ghin akceptas. Karlo lin dankas, +tutkore, sincere, _char li amas pli la amatinon ol sin mem_. + +Li reiras al la malgranda chambro. La du versajhoj estas ankau tie, +sur la sama pagho. Li deshiras la paghon. Sur sia brusto li metas la +esperajn matenajn versojn. La aliajn li lasos sur la tablo. + +Kaj li eliras al la arbareto, al la lago. Jam krepuskighas. La +alvenanta nokto kovras la esperojn, la dolorojn, la felichojn, la +tutan dramon silentan, kiu estis tiutage travivita en tiu loko, +kutime ripoziga. La paca naturo ne konas la malkvietecon de l' +animoj; kiel dum felichaj vesperoj, najtingaloj kantas. + +Prenante sur sia koro la versojn al la perdita felicho, Karlo iras +lau la vojeto kondukanta de l' domo de sia patro Kantamant al la +lago. La akvo estas proksima, li ne haltas. Liaj piedoj subakvighas, +li ne haltas. Liaj genuoj, liaj koksoj, lia brusto subakvighas, li ne +haltas. Kaj, kiam, lastafoje, li amege ekkriis: "Jonjo!" lia kapo +malaperas sub la trankvila surfaco de l' dormanta lago. + + +VI + +Tuj kiam Kantamant akceptis la edzighon de la Johanino kaj Frederiko, +li ilin ankau venigis, kaj, ilin beninte, sendis ilin al la senlima +vojo de ilia felicho. + +Tiam, li iris al la chambro de sia filo, por ke Karlo senprokraste +konu la edzighon de l' geamantoj. + +Sed la chambro estis malplena, kaj nur la deshiritan paghon vidis +Kantamant sur la tablo, kaj li legis la lastajn versojn de sia inda +filo. + +Adiauoj al la amatino. + + Tuj kiam mi vidis la cian belecon, + Ghoje mia kor' eksaltas; + Ci estas virino pli charma ol chiuj: + Mi cin amas. + + Tuj kiam mi vidis la cian amaton, + Pri doloro mi ekploris; + Mi perdos cin, kaj mi senfine suferos: + Ci lin amas. + + Adiau, ci la belulino amata; + Estu ci felicha per li. + Mi mortos; vi ambau memoru, ke min mem + Mi oferis + Por ke ci, la kara, neniam suferu... + +Dum Kantamant finis la legadon de tiuj versoj la servistoj alportis +hejmen la dronigitan korpon de lia filo. + +Kaj la geedzoj, foririntaj al aliaj landoj, neniam konis la sinoferon +de tiu, kiu mortis, _por ke ili neniam suferu_. + + Trinite. + + + +TABELO DE LA ENHAVO + + La filino de la feinoj 1 + + La kristofiguro de la lumo 9 + + Kristnaska nokto 21 + + Noktaj fantomoj 33 + + La statuo de Zamenhof 43 + + Mia lasta klaso en la vilagha lernejo 61 + + Koboldoj 71 + + La salto de la diablo 83 + + Nekredeblaj aventuroj de Sinjoro Radamanto 97 + + La onklino el Ameriko 109 + + La sinofero 129 + + +955-08.--Coulommiers. Imp. Paul BRODARD.--8.08 + + + + +Notoj de la tekstpreparinto: + +Provizon de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn shanghetojn mi +faris sen rimarkoj. En la originala libro la multpunktoj malsamis. +Ili diverse uzis tri, kvar, au kvin punktojn. Tiel ili prezentighis +en chi tiu teksto. Ankau mi lasis kiel originaltekste la nombrojn, +kiuj prezentighis kun streketoj. Oni povas trovi liston de preseraroj, +kiun mi shanghis, che fino de la html-a dosiero. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + +***** This file should be named 32035.txt or 32035.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/2/0/3/32035/ + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espranto-France for providing the original book + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/32035.zip b/32035.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0a13bc5 --- /dev/null +++ b/32035.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..815d84c --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #32035 (https://www.gutenberg.org/ebooks/32035) diff --git a/old/32035-h.htm.2021-01-06 b/old/32035-h.htm.2021-01-06 new file mode 100644 index 0000000..6e44837 --- /dev/null +++ b/old/32035-h.htm.2021-01-06 @@ -0,0 +1,7574 @@ +<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> + +<!DOCTYPE html + PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd" > + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo"> + <head> + <title> + Laŭroj + </title> + <style type="text/css" xml:space="preserve"> + +body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;} +div#titolpagho {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;} +div.rubriko {padding-top: 4em; margin-bottom: 2em; text-align: center;} +h2 {font-size: 1.5em; word-spacing:1ex;} +h3 {font-size: 1.2em; padding-top: 2em; font-weight:normal; text-align: center;} +p.premio {font-size: 1.2em; font-weight: bold;} +.poezio {margin: 1em 0em 0em 5%; text-align: left; } + .strofo {margin-top: 1em; margin-bottom: 0em;} + .strofo br {display: none;} + .strofo span.i0 {display: block; } + .strofo span.i2 {display: block; margin-left: 2em;} + .strofo span.i4 {display: block; margin-left: 4em;} +div.piednotoj, div#tpnotoj {border: dashed 1px; padding: 0.5em; margin: 1.5em 10%;} +.piednoto {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} +.pnlokilo {vertical-align:baseline; position: relative; bottom: 0.33em; font-size: 0.8em;} +hr.mallonge {width: 40%;} +a {text-decoration:none;} +.sc {font-variant: small-caps; font-style: normal;} +.centre, p.roloj {text-align: center;} +.respondecolinio {text-align: right; padding-right: 15%; font-variant:small-caps;} +sup {font-variant: normal;} +td {padding: 0 0.3em;} +td.numero {text-align: right;} +td.bracket {padding: .1em .1em .1em 1em; vertical-align: middle; + background-repeat: no-repeat; background-position: center left; + background-image: url("images/bracket.png");} + +</style> + </head> + <body> +<pre xml:space="preserve"> + +The Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Lauroj + Kolekto de la originalaj verkoj premiitaj en la unua + literatura konkurso de La Revuo + +Author: Various + +Release Date: April 18, 2010 [EBook #32035] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + + + + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + + + + + +</pre> + <div id="titolpagho"> + <img width="397" height="75" src="images/kolekto.png" + alt="Esperanto--Kolekto de la Revuo." /> + <h1 style="font-size:230%;"> + LAŬROJ + </h1> + <p style="word-spacing:1ex;"> + KOLEKTO DE LA ORIGINALAJ VERKOJ PREMIITAJ + </p> + <p> + en la + </p> + <p style="font-size:120%;word-spacing:1ex;"> + UNUA LITERATURA KONKURSO DE “LA REVUO” + </p> + <div style="font-size:130%;margin-top:3em;"> + Paris + </div> + <div style="font-size:110%;"> + LIBRAIRIE HACHETTE ET C<sup>ie</sup> + </div> + <div> + 79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79 + </div> + <p> + 1908 + </p> + <p> + Tous droits réservés + </p> + </div> + <!-- 001 --> + <div class="rubriko" id="prem1"> + <p class="premio"> + UNUA PREMIO + </p> + <h2> + LA FILINO DE LA FEINOJ + </h2> + <p> + Esperanta fabelo. + </p> + </div> + <h3> + I + </h3> + <p> + Kvankam ĝin montras nenia landkartaro, tamen la lando de la feinoj + ekzistas, kiun ofte vizitis ĉiuj revemuloj kaj fantaziuloj; ili ja + scias, ke ĝi estas rava kaj sorĉa lando, simila je vastega + ĝardeno, kie, la tutan jaron, floradas nekonataj floroj, kreskadas + arboj ĉiamverdaj, fluadas arĝentaj riveroj kaj pepadas oraj + birdoj, kies melodia kanto neniel pensigas pri la verkoj de niaj nuntempaj + muzikistoj. Tie, la suno senripoze disĵetas ĝojan radiaron sur + la fruktodonan teron, kiu, pluvon ne bezonante, ĉiam surportas riĉegajn + rikoltojn; tie, facila venteto moderigas la varmon de l’ tagastro, + konsistigante la sezonojn el printempo ĉiama. + </p> + <p> + Pri la loĝantaro de ĉi tiu mirinda lando estas senutile insisti, + ĉar, se malkleruloj ankoraŭ troviĝas nekonantaj la landon + de la feinoj, ĉiu homo, inda je tiu nomo, jam de sia frua infaneco + konatiĝis kun la feinoj, ilin amis, ilin admiris kaj kriis al ili por + helpo, okaze de disrevigaj projektoj aŭ de forflugemaj iluzioj! kaj, + kvankam en la fabeloj ili ofte sin kaŝas sub la formo de maljunulino + aŭ de ĝiba almozulino kun kroĉaj nazo kaj mentono, tamen, + ĉiufoje, kiam oni imagas al si feinon, ŝi prezentiĝas al la + homaj okuloj kiel altkreska kaj eleganta belulino, kun bukla hararo + ondanta sur nudaj ŝultroj, kun admirindaj brakoj kaj delikataj + manetoj, el kiuj unu sin apogas sur longa ora bastono, kun trenaĵa + diverskolora robo el nepriskribebla ŝtofo, tra kies flanka malfermaĵo + eliĝas kruroj sendifektaj. + </p> + <!-- 002 --> + <p> + Tiaj ankaŭ ili estas en sia sorĉa lando, kaj tiaj ili estis en + la tempo, kiam okazis la mirinda aventuro, kiun al vi, karaj legantoj, mi + tuj ekrakontos. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Iam, la feinoj estis festintaj la nomtagon de sia reĝino; en ŝia + palaco, el lazura marmoro, solena festeno estis ilin kuniginta, kaj la + plej strangaj manĝaĵoj estis alportitaj sur la oran manĝotablon: + formikaj koroj trapikitaj per abela pikilo kaj kuiritaj sur la flamo de + lampiro; ovaĵo el kulaj ovoj; akridaĵo rostita; salato el + konvalaj floretoj, k.t.p., k.t.p.. La feinoj laŭvole satiĝis per + tiu malpeza nutraĵo, kiu tamen plene sufiĉas por tiel delikataj + kreitaĵoj. Eĉ, kiam ili eliris el la palaco por promenadi en la + paradizaj ĝardenoj, ili estis iom ebrietaj pro troa trinkado, el + floraj kalikoj, de matena roso, likvoro plej ŝatata de la feinaro. + </p> + <p> + Sed, dum la ebrieco malbonigas la homojn, ĝi kontraŭe dolĉigas + la koron de la feinoj kaj ilia bonhumorigas. Ili do promenadis laŭ + disaj grupetoj, babiladante pri amaj aferoj, el kio ĉiam konsistas la + konversacio de la feinoj, kiel ankaŭ de la mortemulinoj. + </p> + <p> + Subite, aŭdiĝis ekkrieto kaj ia feino, kiu marŝis antaŭ + siaj kunulinoj, ilin alvokis, signodonante, ke ili rapidu: + </p> + <p> + —Vidu fratinoj,—ŝi diris al la alkurintinoj,—vidu + kion mi ĵus ektrovis! + </p> + <p> + Kaj ŝi, mirante, montris infanineton, apenaŭ unutagan, kuŝantan + sub la folioj de dikega brasiko, kiu estas, kiel scias multaj, naskema + legomo<a href="#piednoto1" class="pnlokilo">[1]</a>. + </p> + <p> + Scivole kaj jam ameme sin klinis la feinoj al la senkulpa kreitaĵo, + kies vizaĝo lilia, meze de la verda foliaro, ŝajnis la plej bela + el ĉiuj floroj de l’ sorĉa ĝardeno. + </p> + <!-- 003 --> + <p> + La reĝino siavice alproksimiĝis, momenton enpensiĝis, kaj + fine parolis per voĉo pli dolĉa ol la kanto de enamiĝanta + turtino: + </p> + <p> + —Ĉar ni trovis ĉi tiun etulinon en la tago de mia + nomfesto, mi volas, ke ŝi fariĝu la plej bela kaj la plej feliĉa + el ĉiuj estintaj, estantaj kaj estontaj estaĵoj! Por tio, ĉiu + el ni faru al ŝi po unu donaco, tiamaniere, ke ŝi estu fine + provizita je ĉiuj eblaj perfektaĵoj! + </p> + <p> + Kaj unu post alia, la feinoj komencis donacadi al la infanineto. + </p> + <p> + —Ŝi havu,—diris la unua,—okulojn nigrajn kaj vaste + fajrajn, kiel tiuj de Hispanino! + </p> + <p> + —Mi donacas al ŝi,—diris la dua,—tian hararon + blondan, longan kaj bukloriĉan, kian oni vidas ĉe la Germaninoj! + </p> + <p> + —Ŝiaj vangoj estu tiel delikataj kiel matura persiko,—aldonis + la tria;—ŝia frunto paligu la liliojn; ŝiaj oreloj similu + travideblajn markonketojn; kaj ŝian admirindan kapon, kiel gracia + kolono, subportu kolo sendifekta! + </p> + <p> + Sinsekve la feinoj antaŭdonis al la estonta belulino la diafanecon de + Anglino, la ĉarmon de Rusino, la brakojn, ŝultrojn kaj bruston + de Italino, la elegantecon de Francino, k.t.p., k.t.p.. + </p> + <p> + Laste parolis la reĝino kaj diris: + </p> + <p> + —Ĉiam restu pura kaj virga nia filino, kaj tamen donu plenan + kaj netakseblan feliĉon al ĉiuj, kiuj enamiĝos en ŝin! + </p> + <p> + Kaj ŝi prenis la etulinon sur siajn brakojn, ŝin kisis kaj + portis en la palacon, kie ĉiuj feinoj laŭvice zorgis pri ŝia + nutrado, lulado, vartado kaj edukado. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p> + La tagon, kiam la knabino fariĝis dek-okjara, la feinoj are kunvenis + en salonon de la reĝina palaco kaj, post diversaj paroladoj kaj + diskutadoj, decidis, ke ŝi devos, dum kelkaj jaroj, vojaĝadi + eksteren, pliperfektigonte tra la mondo sian edukitecon. Ŝi + <!-- 004 --> estis tiam la plej ĉarma belulino, kiun oni povas + imagi. Ŝia korpo superis la plej neriproĉindajn ĉefverkojn + de la antikva kaj nuntempa skulptarto. Ŝiaj movoj, ŝia irado, + ŝia sintenado montriĝis nekredeble graciaj, kaj kiam ŝi + dancis sur la herbaro de l’ ĝardenoj, eĉ la feinoj vane + provis ŝin imiti; ŝi estis altkreska, kun ŝultroj larĝaj + kaj mole deklivaj, kun koksoj dolĉe kurbaj kiel artoplena amforo; sub + admirinda brusto, ŝia talio tiom mallarĝiĝis, ke ĝin + ŝi preskaŭ povus zoni per sia ĉirkaŭkolo! Oni apenaŭ + komprenis, kiel povas ŝin porti tiaj malgrandaj piedoj, kaj oni + ekmiregis konstatante, ke ŝiaj manetoj havas nekredeblan forton. + Priskribi ŝian vizaĝon estus entrepreno malfacila! Antaŭ + ĉio oni rimarkis nigrajn okulojn, akre kontrastantajn orajn brovojn + kaj riĉegan hararon, en kiu kunmiksiĝis ĉiuj plej diversaj + nuancoj de l’ blondeco: grengarba flavo, sunradia oro, kaŝtana + helbruno kaj kupra ruĝo. Nenia perlo atingis la blankecon de ŝiaj + dentoj, nenia rubeno la ruĝecon de ŝiaj lipoj, nenia kamelio la + delikatecon de ŝia haŭto! + </p> + <p> + Ni ne forgesu aldoni, ke kompreneble ŝi posedis ĉiujn plej + ŝatindajn ecojn de l’ koro, de l’ spirito kaj de l’ + karaktero. + </p> + <p> + Resume, ŝi estis la plej admirinda el ĉiuj vivantaj kreitaĵoj. + Nur oni povis riproĉi al ŝi iom da strangeco, pro tiom da kontraŭaj + belaĵoj kunigitaj sur ŝiaj korpo kaj vizaĝo. + </p> + <p> + Ĉar estis decidite, ke ŝi bezonas vojaĝadi kaj konatiĝi + kun la homoj, iun tagon, akompanata de unu el la feinoj, kiu prenis sur + sin la formon de respektinda onklino, la junulino ploregante adiaŭis + la tutan feinaron. Ambaŭ migrontinoj suriris la flugilojn de grandega + drako, kiu nevidite ilin transportis Rusujon. + </p> + <h3> + IV + </h3> + <p> + La unuan fojon, kiam ŝi aperis en balo, ĉiuj ekmiregis, vidante + tiel belan kaj strangan fraŭlinon. Sed baldaŭ la impreso pri + strangeco + <!-- 005 --> superis la impreson pri beleco. Kelke da virinoj komencis + ĵaluze rideti; pro flatemo ilin imitis junuloj, kaj iom post iom + eklevetiĝis mallaŭta murmurado: + </p> + <p> + —Ĉu vi vidas?... Kio estas tio ĉi?... Tiaj larĝaj + ŝultroj kun tia maldika talio!... Kaj kia brusto!... Tiel vaste + nigraj okuloj kun blonda hararo!... Blonda?... Tute ne, ruĝa! Ne! + flava... ne! helbruna!... Ŝi estas tro altkreska!... Ŝiaj moviĝoj + estas malkonvene flekseblaj!... El kie ŝi venas?... Kiu ŝin + konas?.. k.t.p., k.t.p.. + </p> + <p> + La murmureto plilaŭtiĝadis, ĝis ĝi fariĝis mallaŭda + bruego. + </p> + <p> + Nur kelkaj seriozuloj, impresitaj de tia neniam vidita beleco, provis + kontraŭbatali la atakantojn; ilin oni tiel mokis kiel ŝin mem; + ilin oni nomis stranguloj, fantaziuloj, apartiĝemuloj, k.t.p.... La + mokadon, la riproĉojn, la malŝaton ili elportis kuraĝe, + senlace rebatis ĉiujn mallaŭdojn de la enviuloj, kaj, ĉar + la fraŭlino estis ilin unufoje rigardinta per siaj sorĉaj + okuloj, ili tuj enamiĝis en ŝin kaj de tiam sin sentis plene + feliĉaj! + </p> + <p> + Tagon post tago, aliĝis al tiu malgranda kerno novaj admirantoj + logitaj de la nekonata belulino; sed la plimulto daŭrigis malŝati + ŝian belecon kaj ridi je ŝiaj senegalaj ecoj. + </p> + <p> + Same okazis en Svedujo, en Norvegujo, en Danujo sinsekve vizititaj de la + junulino. Kelke da fervoraj amantoj; multe da insultantaj malamikoj. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Tiam ŝi kaj ŝia akompanantino decidis iri Francujon, kies anoj, + oni diras, tre ŝatas la belajn virinojn. Efektive, en tiu lando estis + al ŝi pli bone. Kompreneble, multaj ankoraŭ ridis je ŝia + strangeco, multaj ŝin mokis kaj eĉ rifuzis ŝin ekrigardi; + sed ĉar la plej famaj eminentuloj en Parizo kaj en aliaj gravaj urboj + interesiĝis pri ŝi, laŭte proklamis ŝian belegecon kaj + al ĝi kantadis laŭdojn, iom post iom la popolamaso, kiel kutime, + ekiris sur la vojon montritan + <!-- 006 --> de ĝiaj kondukantoj. En ĉiuj partoj de la lando, + homoj ĉiurangaj konatiĝis kun la filino de la feinoj, kaj ŝin + amis. Plej strange estas, ke nenia ĵaluzeco ekzistis inter la ĉiam + pli kaj pli multaj amantoj de la junulino. Kontraŭe, tuj kiam iu viro + eksentis amegon al ŝi, li tuj kuris al siaj amikoj dirante: + </p> + <p> + —Ĉu vi konas la okan mirindaĵon de l’ mondo? Kia + belulino! Kaj tiel ĉarme stranga! Rapidu konatiĝi kun ŝi! + Vi, kiel mi mem, ŝin amos kaj via feliĉo estos nepriskribebla! + </p> + <p> + Kaj ja tiel okazis.... + </p> + <p> + La famo pri la filino de la feinoj transflugis la landlimojn de Francujo; + ĝi dissemiĝis, disvastiĝis ĉiuflanken, kaj tia + scivolemo ĉie vekiĝis, ke tiama poeto ĝin esprimis + ekkriante: «En la mondon venis nova sento!» + </p> + <p> + Tial Anglujo, Germanujo, Italujo, Hispanujo, eĉ la plej malproksimaj + landoj, siavice venigis al si la ĉarmulinon kaj ĝojis ŝin + akceptinte, ĉar ĉiu popolo malkovris en ŝi la belaĵojn, + kiujn ĝi plej multe ŝatas kaj kiujn ĝi kutimas admiri + ĉe siaj aninoj. + </p> + <h3> + VI + </h3> + <p> + Pasis kelke da jaroj kaj la venko de la belega fraŭlino ĉiutage + plikredebliĝis. Ĉiutage malpliiĝis la nombro de ŝiaj + malŝatantoj; ĉiutage multobliĝis la nombro de ŝiaj + admirantoj; kaj sciigoj pri ŝia sukceso, per flugiloj de facila + vento, alvenis en la landon de la feinoj, kiuj kune ĝojadis kaj sin + reciproke gratulis. + </p> + <p> + Fine venis la tago de l’ triumfo! + </p> + <p> + Kelkaj el la plej fervoraj amantoj de la belulino iam decidis, ke ili + ŝin venigos en iun difinotan lokon, kie ili solene ŝin festos, + gloros, amindumos kaj precipe dankos pro la feliĉo, kiun ili de + ŝi ricevis! + </p> + <p> + La afero okazis en malgranda apudmara urbeto kaj estis tia triumfo por la + fraŭlino kaj tia ĝojigo por ŝiaj amantoj, ke ili + <!-- 007 --> neniam forgesos la neforgeseblan semajnon pasigitan en + Bulonjo-ĉe-maro! + </p> + <p> + Kompreneble el ĉiuj landoj antaŭe vizititaj de la ĉarmulino + estis alvenintaj ŝiaj unuaj kaj ĉiam fidelaj admirantoj, kaj la + bela amatino senprefere sin montris same afabla, dolĉa kaj dankema al + ĉiuj siaj amikoj novaj aŭ malnovaj, junaj aŭ maljunaj, riĉaj + aŭ malriĉaj, belaj aŭ malbelaj. Cetere, pro la ricevita + ĝojo, ĉiuj estis junaj, kaj riĉaj, kaj belaj! + </p> + <p> + Sed ju pli granda estas feliĉo, des pli ĝi postlasas en la homaj + koroj deziron pri renovigo. Tro bela estas la filino de la feinoj, por ke + unusemajna amindumado povu por ĉiam kontentigi ŝiajn amegantojn. + Ili do decidis, ke la festo rekomenciĝos, kaj, antaŭ kelkaj + monatoj, ĝi rekomenciĝis en Svisujo. + </p> + <p> + Antaŭ dek-naŭ jarcentoj, tri reĝoj orientaj, portantaj + oron, aromon kaj mirhon, marŝadis tra senlimaj dezertoj, celante + malgrandan urbon; tien ankaŭ, sur alia vojo, iradis paŝtistoj + pelante antaŭen siajn multenombrajn brutarojn; kaj ĉies okuloj + avide rigardis radiantan stelon, kiu montris al ili la vojon al nova + estonteco! + </p> + <p> + Tiel same, vidu! El ĉiuj partoj de l’ terglobo, homoj ĉiunaciaj, + ĉiurangaj, ĉiuaĝaj, sur cento da diversaj vojoj, rapidas al + malgranda Eŭropa lando, kaj ĉies okuloj avide rigardas verdan + steleton, kiu montras al ili la vojon al nova estonteco! + </p> + <p> + Ĝenevo! Ĝenevo! En la koro de la filino de l’ feinoj, en + la koro de ĉiuj ŝiaj amantoj, tiu ĉi nomo por ĉiam + estas enskribita, flanke de l’ vorto Bulonjo! + </p> + <p> + Sub suno origanta la supron de l’ majesta montaro kaj rebrilanta en + la senmova spegulo de l’ lazura lago, sep tagojn triumfis la + belulino, sep tagojn ŝin adoris ŝiaj anoj feliĉegaj, sep + tagojn ŝi disverŝis sur ilin la fajron de siaj sorĉaj + okuloj, la mielon de sia dolĉa parolo, sep tagojn, kiuj forflugis + kiel sep minutoj! + </p> + <p> + Adiaŭante unu la alian, ĉiuj diris: «Ĝis la revido!» + ĉar de nun + <!-- 008 --> ili ĉiujare renovigos <i>sian semajnon</i>, kaj Anglujo + estas elektita por la venonta kunveno.... + </p> + <p> + Ĉiam pli kaj pli multenombraj estas kaj estos la amantoj de la + belulino; kaj, ĉar pro sia amo al ŝi, pro influo de ŝiaj + admirindaj ecoj, ili fariĝas pli bonaj, pli frataj, pli pacemaj kaj + pli inteligentaj ol la malmultaj skeptikuloj, kiuj kontraŭstaras + ankoraŭ, la feinoj, vidante, kian bonon ilia filino alportis en la + mondon kaj ĝojante pro sia filinigo, unu lastan fojon are kunvenis en + la palacon de la reĝino kaj decidis, ke la juneco, la beleco kaj + ĉiuj ecoj de la fraŭlino daŭrados eterne, ke ŝi neniam + difektiĝos, neniam maljuniĝos, unuvorte ĉiam restos sama + por la ĝojo kaj feliĉo de la enamiĝinta homaro! + </p> + <p class="respondecolinio"> + René Artigues. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto1"> + [1] En Francujo, kiam infano demandas siajn gepatrojn pri sia naskiĝo, + ili kutime respondas, ke ĝi estas trovita sub brasiko. + </p> + </div> + <!-- 009 --> + <div class="rubriko" id="prem2"> + <p class="premio"> + DUA PREMIO + </p> + <h2> + LA KRISTOFIGURO DE LA LUMO + </h2> + <p> + Rakonto. + </p> + </div> + <p> + La preĝejtura horloĝo estis ĵus elbatinta la dek-duan + noktan horon. Densa mallumo ĉie regis en la Kastiluja<a + href="#piednoto2" class="pnlokilo">[2]</a> urbeto A..., kuŝanta apud + malgranda rivero, kies akvofluado senĉese, kadence kaj iom malakre + murmurbruetis en tiu vintra, frosta kaj senluna nokto. De tempo al tempo + blovetis malvarma vento, sed tiel dolĉe kaj senbrue, kvazaŭ + timante per sia frapetsono elveki la profunde dormantan loĝantaron de + la kvieta urbeto. Kaj nur malofte tra la aero aŭdiĝis la timiga + helkrio de ia noktevigla birdo, okaze sencele preterfluganta. + </p> + <p> + La ĉefa strato de la urbeto sin montris silenta kaj senhoma; longa, + tre longa ĝi ja estis, sed mallarĝa, malebena kaj tordolinia, + kvazaŭ silka rubando, kiu senorde disvolvita kuŝas sur + kudrotablo, antaŭ ol ornami per siaj rondetoj, turniĝoj kaj + bandetoj la belan festveston de ia ankoraŭ pli bela junfraŭlino. + </p> + <p> + En la tempo, kiam okazis nia rakontaĵo, tiu strato havis en sia mezo + antaŭ fasadangulo de la luksdomo, loĝita de la nobela kavaliro + Don Diego de Gevara, ian simplan kapeleton, en kies interno staris senarte + skulptita Kristofiguro el ŝtono, kiun dum nokto lumigis pendanta + olelampeto. Tiun ŝtonan Kristopecon oni nomis en la urbeto <i>La + Kristofiguro de la Lumo</i>, kaj antaŭ ĝi, en vesperoj, fervore + genufleksis kaj faris krucosignon ĉiuj strataj preterpasantoj. + </p> + <!-- 010 --> + <p> + Apenaŭ estis trasoninta la lasta bato de meznokta horo, kiam sur la + ĉefstrato senbrue aperis preskaŭglite paŝanta viro, tre + modeste vestita kaj havanta ĉirkaŭe dudek jarojn. Atinginte la + lokon, kie staris la Kristofiguro, li haltis, genufleksis krucsignofarante + kaj anstataŭ daŭrigi sian rektiradon, li turnis sin maldekstren + kaj per la fingrostetoj de sia mano malforte frapis al alta surterstaranta + kradofenestro. + </p> + <p> + La frapeto ne bezonis ripetiĝon, ĉar la fenestro tuj malfermetiĝis, + kaj el interne sin montris juna kaj gracia knabino, kiu afable ridetis al + la ĵusalveninto. + </p> + <p> + —Kiom vi malfruis hodiaŭ,—ŝi riproĉete + ekparolis,—jam elsonis la meznokta horo, kaj mi komencis timi, ke vi + ne venos. + </p> + <p> + —Kial ne veni, karega Eloizeto?—respondis li per amdolĉa + mallaŭta voĉo.—Ĉu estus eble al mi kviete dormi ne + ĵus vidinte mian ĉarman amatinon? Tute ne, neeble. Nur antaŭ + kelkaj horoj, mi sidis apud vi, kiel ĉiuvespere; mi iom kun vi + parolis kaj multe kun viaj gepatroj, tiuj bonkoraj personoj, kiuj + konsentas pri nia amo kaj permesas, ke mi al vi faru ĉiuvesperan + viziteton; kaj tamen, mi koravidis tiun ĉi revidon, por paroli kun vi + sen alestantoj; ŝajnas al mi, ke nun viaj amvortoj estas pli karesaj + kaj delikataj, via voĉo pli dolĉesona, viaj okuloj pli ensorĉrigardaj, + via vizaĝo pli bela kaj ĉarma; mi ja figuras al mi, ke vi, kun + mi tutsola, estas pli mia, ol antaŭe, ke via amo estas pli varma, kaj + ĉial tiuj ĉi intimaj interparoletoj estas por mi la plej feliĉaj + momentoj de mia vivo. + </p> + <p> + —Ankaŭ por mi ili ja estas; sed vi, senkorulo, venis hodiaŭ + pli malfrue, ol kutime, kaj mi preskaŭ mortis de senpacienco kaj malĝojo. + </p> + <p> + —Pardonu, mia plej kara, sed tio ne estas mia kulpo. Mi akurate + estis elirinta el mia domo por veni al vi, kaj troviĝis je kelkaj paŝoj + de via fenestro, kiam ia kavaliro kun glavo kaj vizaĝon kaŝanta + mantelo eniris tiun ĉi straton. Tuj mi haltis kaj min kaŝis en + ian pordosojlon atendante, ke li baldaŭ foriros, sed bedaŭrinde + la kavaliro + <!-- 011 --> komencis promeni kaj repromeni antaŭ la domo de Don + Diego de Gevara, kaj, ĉar tiamaniere li pasigis duonhoron, mi devis + tial prokrasti mian alvenon, atentante vian ripetitan admonon, ke ni plej + zorge evitu esti vidataj de ia preteriranto. + </p> + <p> + —Kaj vi plej saĝe faris, mia Joĉjo. Vi ne povas imagi, kia + terura timego min kaptas, dum mi vin aŭdas ĉe la fenestro. Ho, + se miaj gepatroj ekscius, ke mi estas sufiĉe malsaĝa por resti + apud vi en horo tiel malfrua! Ili sendube indignus, min akre riproĉegus; + kaj, se la najbaroj povus ion suspekti, kiom da murmuroj, malicaj + rimarkoj, eĉ kalumnioj pri mia honesta konduto de virino! Kelkajn + fojojn mi diris al vi ĉi tion, penante min eltiri el viaj logaj + karesvortoj: ĉiam la koro venkis la prudenton, amo superregis + singardon: sed jen hodiaŭ estos la lasta nokto.... + </p> + <p> + —Ho, ne estu kruela, mia anĝelo! Ĉu pro infana timo ni + devas ja senigi nin je plej rava feliĉo? Eĉ se viaj gepatroj + ekscius pri tiuj noktaj interparoloj, ili komence koleretus, sed poste al + ni pardonus tian naturan faron, kiun naskas la fervoreco de nia amo: ili + estas tre konvinkitaj, ke mi vin amas ĝis frenezo kaj honeste celas + fariĝi via edzo. Cetere, restu trankvila, la strato estas malluma kaj + neniu nin vidos. Tiu Kristofiguro estas nia sola atestanto, kaj ĝi ne + nin denuncos; mi plej fervore preĝas al ĝi ĉiuhore, ke + ĝi protektu nian amon, kaj kredu al mi, ĝi ne ĉesos nin + gardi kaj defendi, vidante la purecon de nia korinklino kaj la senkulpecon + de niaj deziroj. + </p> + <p> + —Ankaŭ mi havas al ĝi grandan konfidon, sed mia timo ne + estas senkaŭza. Vi ja scias, ke en tiu angula domo de la apuda + strato, loĝas jam de unu monato Don Diego de Gevara. Lia filino Donja<a + href="#piednoto3" class="pnlokilo">[3]</a> Izabelo estas famkonata pro sia + belegeco, kaj multaj kavaliroj ŝin amindumas. Ŝia patro devigas + ŝin ĉiam resti hejme, kaj + <!-- 012 --> nur ĉiudimanĉe ŝi iras en preĝejon aŭdi + meson. Tial ne estas malfacile antaŭvidi, ke fine ŝi akceptos + ies amon, kaj, por paroli kun sia amato, ŝi lin atendos nokte, kiel + mi mem faras. Tiam niaj interparoloj estos neeblaj. + </p> + <p> + —Mi konfesas, ke via penso iras tre antaŭen, bela Eloizeto. + Lasu min, almenaŭ ĝis tiam, ĝui tiun senkomparan feliĉon, + kaj ne parolu plu pri tio. Mi havas por raporti al vi ian gravan sciigon, + kiu tre rilatas al nia amo. Ĝi estas plej ĝojiga novaĵo, + kiun vi sendube ne divenos. + </p> + <p> + —Certe mi ne divenos, sed raportu al mi tuj.... Mi brulas pro la + deziro tion ekscii kaj estas pendanta de viaj lipoj. + </p> + <p> + —Plaĉu al Dio, ke tio estu vera! Havi vin pendantan de miaj + lipoj!... Mi ja certigas, ke vi de ili ne falus. + </p> + <p> + —Ho, malspritulo, kiel vi moketas miajn vortojn. Rakontu al mi, mi + petas, mi estas senpaciencega, mia koro. + </p> + <p> + —Mi faros ĝin, sed kun kondiĉo, ke.... + </p> + <p> + —Kondiĉon ankoraŭ! Ĉu eble, ke mi morgaŭ vin + atendu ĉi tie?.... Konsentite, sed rapidu. + </p> + <p> + —Mia kondiĉo estas alio pli facile efektivigebla. + </p> + <p> + —Bone, mi konsentas do: vi tuj raportu. + </p> + <p> + —Ĉu vi ne pentos poste? + </p> + <p> + —Ne, tute ne, mi plenumos mian promeson, se nur vi tuj ekdiros. + </p> + <p> + —Dankon, Eloinjo! Mi rapidos: unu el miaj parencoj, fraŭlo tre + riĉa kaj maljuna, kiu loĝas ekster Hispanujo, decidis ĉi + tien veni por pasigi kelkan tempon kun mia familio. Sciigita, ke mi havas + fianĉinon kaj varmege ŝin amas, li proponis ĉeesti la edziĝon + kaj aranĝi la feston, kondiĉe, ke ĝi okazos baldaŭ—dum + li tie ĉi restos—kaj ke li donacos al la gefianĉoj belan + doton. Morgaŭ mem mi tion transsciigos al viaj gepatroj, kaj, se ili + konsentos, vi estos baldaŭ mia edzino kaj mi ne bezonos trafrostiĝi + por resti apud vi ĉiunokte. + </p> + <!-- 013 --> + <p> + —Ho kiel bela surprizo, mia Joĉjo! Ĉu tio estas vera? Mi + sentas min la plej feliĉa.... + </p> + <p> + —Jes, tre vera, mia bela: kaj nun plenumu la promeson. + </p> + <p> + —Volonte! Vi nur diru, kio.... + </p> + <p> + Ŝi ne povis daŭrigi: oni tiam aŭdis paŝadon sur la + strato de iu alproksimiĝanta kaj Eloizo kun timego fermis tuj la + fenestron, dirante al sia fianĉo per karesa voĉo: «morgaŭ, + morgaŭ, mia kara....» + </p> + <p> + Jozefo malgaje ekmarŝis, transpasis la stratan angulon kaj ien sin kaŝis. + Pense li malbenis la ĝenulon, kiu interrompis lian interparolon en la + plej interesa momento. Profitante la mallumon de la strato, li atendis kun + espero revidi ankoraŭ sian fianĉinon, tuj kiam malproksimiĝos + la preteriranto. + </p> + <p> + Ĝi estis altkreska kavaliro kun bela sinteniĝo, eleganta mantelo + kaj granda ĉapelo. Alveninte antaŭ la domon de don Diego de + Gevara, li haltis, ekfajfis kaj atendis. La dekstra malalta balkono de la + domo malfermiĝis kaj aperis belega virino kun blanka vesto. + </p> + <p> + —Tre kuraĝa vi estas, Don Juan,—ŝi sensalute + ekdiris.—Ne sufiĉis, ke vi min amindumis dum mia loĝado en + la ĉefurbo. Vi eĉ venas ĉi tien por daŭrigi vian aman + persekuton. Ĉu eble vi ne scias, ke mia patro proponis min, kiel + edzinon, al Don Henriko de Mendoza, ke mi devas obei al li kaj sekve, ke + nenia espero restas jam al nia amo? + </p> + <p> + —Jes, mi ĉion scias kaj mi tro amas vin por ĝin akcepti. + Granda estas la potenco de patro, sed ĝi nur devas helpi al la feliĉo + de gefiloj. Edzinigi vin kun neamata viro, tio ja estas malfeliĉigi + vin por ĉiam kaj obeante al via patro senkontraŭstare, vi + montras tute klare, ke via amo al mi ne estas tiel varma, kiel vi ĵuris + iam. + </p> + <p> + —Ho, Don Juan, ne aldonu vian riproĉon al mia malfeliĉo. + Ĉu vi povas ankoraŭ dubi pri mia amo? Ĉu, atendante vin + ĉi tie, mi ne pruvas al vi plej elokvente la blindecon de mia pasio? + </p> + <p> + —Pardonu, pardonu, mia aminda. Mia ĉagreno estas la kaŭzo, + <!-- 014 --> ke mi vin ofendis. Sed kial vi ne konfesas al via patro, ke + vi malamas Don Henrikon, kaj ke, edziniĝinte kun li, vi estos malfeliĉa? + Per senĉesa petado vi sukcesus nuligi lian decidon. + </p> + <p> + —Tio bedaŭrinde ne helpos, Don Juan: mi sufiĉe konas la + karakteron de mia patro. Li donis sian vorton de honoro, kaj eĉ se + tiu edziĝo estus por mi mortiga, li ne ŝanĝus sian decidon. + </p> + <p> + —Ho tirana krueleco! Sed tio estas neebla, Donja Izabelo. Kiel mi + povus perdi vin por ĉiam? Preferinda estus la morto mil fojojn! Aŭskultu + kaj min kompatu: nur unu vojo povas konduki nin al feliĉo. Forkuru + kun mi, mia anĝelo. Ni tuj edziĝos sekrete kaj venos peti la + pardonon de via patro. Li ne rifuzos tiam.... + </p> + <p> + —Sufiĉe, Don Juan, sufiĉe: ne logu min per viaj flamaj + vortoj. Mian devon mi tre bone konas kaj neniam konsentos fari malvirtaĵon. + Ne, tute ne: mi estos plej malfeliĉa, sed ne riproĉita pro ia + malhonoraĵo. Forgesu min, kaj ne.... + </p> + <p> + Ŝi ellasis teruran krion kaj fermis rapide la balkonon. Don Juan kun + plej granda surprizo ĉirkaŭrigardis kaj tuj komprenis la kaŭzon + de ŝia subita malapero. Ĵus transpasinte senbrue la domangulon, + ia kavaliro kun vizaĝo kaŝita per mantelo kaj ĉapelo, jen + staris kontraŭ li silenta kaj minaca. + </p> + <p> + Freneza pro kolero, Don Juan eltiris sian glavon kaj parolis al li + malafablege: + </p> + <p> + —Kiu vi estas, malnobla kavaliro? Kian rajton vi havas por + interrompi mian interparolon? Ĉu tiel maldece vi kutimas konduti pri + honorindaj sinjorinoj? Eltiru tuj la glavon, friponego, se vi ne volas, ke + mi mortigu vin, kiel hundon. + </p> + <p> + —Kvietiĝu, Don Juan, mi petas, oni devas ja pli afable paroli + kun kavaliroj. Ŝajnas, ke en tiu ĉi afero, vi estas la ofendito + kaj ĝuste okazas la malo. Tiu virino, kun kiu vi parolis, estos baldaŭ + mia edzino kaj mi ja, nur mi, devas postuli klarigojn pri via + malhonesteco.... + </p> + <p> + —Vi, do, estas Don Henriko, mia abomenata malamiko? Ho + <!-- 015 --> kiel mi dankas la ĉielon, ke ĝi difinis min por + vin mortigi! Pretigu vin por tuja batalo kaj ne daŭrigu per paroloj, + ĉar en tiu ĉi afero la kavaliroj, kiuj kredas sin bravaj, nur + devas argumenti per armilo. + </p> + <p> + Oni tuj aŭdis la fortan alfrapiĝon de la glavoj. Tute solaj en + la mezo de la strato kaj lumigitaj per la lampeto de la Kristofiguro, la + du kavaliroj furioze duelis. La batalo daŭris tre mallonge. En la + flameco de atakado Don Juan faris ian mallertaĵon kaj Don Henriko + rapide ĝin profitis por puŝenigi sian glavon en la bruston de + sia kontraŭulo. + </p> + <p> + Don Juan ŝanceliĝis, metis ambaŭ manojn al sia vundo kaj + peze falis teren, ellasante profundan ekĝemon. La alia kavaliro + rapide forkuris kaj post kelkaj momentoj malaperis, helpata de la nokta + mallumeco. + </p> + <p> + —Helpon! helpon! mi mortas!—diris ankoraŭ per malforta voĉo + la forlasita vundito. + </p> + <p> + Pasis kelkaj sekundoj kaj Don Juan petis ree helpon, per voĉo preskaŭ + neaŭdebla. Iu viro subite aperis kuranta kaj rapide sin klinis al li. + Ĝi estis Jozefo, kiu venis por helpi al la vundito. Vidante lin, Don + Juan penis ion eldiri, sed forto mankis al li por tio; lian korpon + trakuris granda ektremo, kaj li mortis en la brakoj de Jozefo. + </p> + <p> + —Ho la malfeliĉa kavaliro!—diris la junulo kaptita de + terura emocio—Dio helpu min en tiu ĉi okazo! + </p> + <p> + Kaj li komencis ekmarŝi por iri hejmen, kiam oni aŭdis bruon el + proksime. Jozefo haltis timigita, ne sciante kion fari. + </p> + <p> + La bruo gradige plifortiĝis, ia lumo ŝajnis disvastiĝi tra + la strato kaj tuj aperis nokta gardistaro kun lanternoj en manoj. + </p> + <p> + —Helpon ĉi tien, sinjoroj,—diris Jozefo kun tremanta voĉo.—Jen + sur la strato kuŝas mortinta kavaliro.... Oni ĵus lin mortigis. + </p> + <p> + —Kaj kion vi faris ĉi tie en tia malfrua horo?—severe + demandis la gardestro. + </p> + <!-- 016 --> + <p> + —Mi okaze preterpasis,—respondis timeme la junulo. + </p> + <p> + —Kaj jen viaj manoj kaj vesto estas tre sangmakulitaj! + </p> + <p> + —Jes, sinjoro, mi klinis min al la mortinto por helpi kaj kredeble + la sango de lia vundo.... + </p> + <p id="err01"> + —Sufiĉe, sentaŭgulo, ni ja tion detale klarigos. + Gardistoj, ligu liajn manojn kaj piedojn kaj konduku lin en malliberejon. + Dume, ni helpos al la kavaliro, se estas ankoraŭ tempo. + </p> + <p> + Vane Jozefo plendis kaj plorante protestis, ke li estas senkulpa. Oni + senkompate lin arestis kaj enŝlosis en ian senluman kaj malvarman + ĉambron. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + La sekvantan tagon en la urbeto oni interparolis nur pri la mortigo de don + Juan de Molina kaj la aresto de Jozefo. Ĉar neniu povis imagi, kio + vere estis okazinta la antaŭan nokton, ĉiu kredis ke efektive + Jozefo estas la mortiginto kaj eĉ kelkaj supozis, ke don Juan estis + aminduminta Eloizon kaj tial Jozefo, furioza pro ĵaluzo, estis venĝinta + sin al la kavaliro. + </p> + <p> + La proceso tuj komenciĝis por klarigi la aferon kaj puni la krimulon. + Malgraŭ la senkulpeco de Jozefo ĉiuj cirkonstancoj estis al li + malfavoraj. Nur Don Henriko kaj Donja Izabelo sciis la veron de ĉio, + sed ili ambaŭ silentis; la unua—por eviti kondamnon; la dua—por + kaŝi sian noktan interparolon. + </p> + <p> + Ĉar la mortigo okazis sen alestantoj kaj oni trovis Jozefon, + trempitan de sango, apud la kadavro de Don Juan en malfrua nokta horo, la + juĝisto baldaŭ konvinkiĝis, ke la krimo estis farita de la + malfeliĉa junulo. + </p> + <p> + Ĉiutage la patro de Eloizo iris en la juĝejon por sin informi + pri la proceso kaj poste prisciigi sian familion. Malfeliĉe, la afero + iradis tre malbone, kaj la kondamno de Jozefo ŝajnis neevitebla. + </p> + <p> + Eloizo, konvinkita pri la senkulpeco de sia fianĉo, plorante + <!-- 017 --> konfesis al siaj gepatroj, ke ŝi estis parolinta kun + Jozefo ĉe la fenestro, ĵus antaŭ la mortigo de don Juan, + kaj plej kompatinde ŝi permeson petis de ili por tion sciigi al la juĝisto, + en la celo pravigi la ĉeeston de Jozefo en la loko de la terura + okazintaĵo. + </p> + <p> + Nun estis al ŝi tute indiferente, ĉu en la urbeto oni ekscios + pri ŝiaj noktaj interparoloj kun Jozefo: la ĉefa afero estis + savi lin el malglora kondamno. + </p> + <p> + Sed ho ve! eĉ tiu rimedo ne helpis. La juĝisto ne kredis al tio, + kion al li ĵuris Eloizo. Li supozis, ke ĝi estas nur elpensita + artifikaĵo por senkulpigi la krimulon. + </p> + <p> + Jam estis la proceso preskaŭ finita kaj ĉiu antaŭvidis, ke + Jozefo estos al morto kondamnita. La malfeliĉa Eloizo ploradis + senkonsole sian malfeliĉon kaj Donja Izabelo de tago al tago sin + montris pli pala kaj malĝoja. Ŝia patro devis prokrasti la edziĝon + kun Don Henriko, ĉar ŝi plej obstine rifuzadis kaj eĉ firme + aldonis, ke ŝia neŝanĝebla decido estas formondiĝi kaj + por ĉiam eniri monaĥinejon. + </p> + <p> + Fine la juĝisto mortkondamnis Jozefon. La decido estis baldaŭ de + ĉiuj konita en la urbeto, sed oni plej zorge ĝin kaŝis al + Eloizo, timante eblan gravan malsaniĝon. + </p> + <p> + Jozefo eksciis pri ĝi plej emocie, kaj ankoraŭ ripetis, ke li + estas senkulpa. + </p> + <p> + Jam ĉiuj preparaĵoj estis faritaj, kaj la sekvanta tago estis + difinita por la ekzekuto. + </p> + <p> + Petita, kiel kutime, ke li, antaŭ ol morti, eldiru sian lastan + deziron, li plorante respondis, ke li nur volas iom preĝi lastfoje + antaŭ la Kristofiguro de la Lumo. + </p> + <p> + Lia peto estis kompreneble akceptita kaj senprokraste plenumita. + </p> + <p> + Inter kelkaj gardistoj kaj manligita, oni kondukis Jozefon antaŭ la + Kristofiguron de la Lumo. La juĝisto iris kun li, kaj multenombra + popolanaro el ĉiuj flankoj alkuris kun granda scivolemo por ĉeesti + lian strangan solenaĵon. + </p> + <!-- 018 --> + <p> + Kiam Jozefo alvenis al la domo de don Diego de Gevara, tiu ĉi kaj Don + Henriko staris sur la balkono amike babilantaj. + </p> + <p> + La malfeliĉa mortkondamnito pie surgenuiĝis antaŭ la + Kristofiguro kaj komencis preĝi kun granda fervoro. Fininte sian preĝon, + li daŭrigis sur genuoj, kaj parolis al la Kristofiguro per laŭta + kaj tremanta voĉo: + </p> + <p> + —Dio mia, vi ja scias, ke mi estas senkulpa kaj konsciencpure povas + al vi preĝi. Malfavoraj cirkonstancoj kredigis, ke mi estas la + mortiginto de don Juan de Molina, sed tio ne estas vera. Ĉu vi, Dio + justa kaj kompatema, permesos ja, ke senkulpulo pereu malglore kaj + hontinde? + </p> + <p> + Ĉiuj aŭdantoj restis kortuŝitaj kaj konfuzitaj. Kelkaj + virinoj ploretadis. Ĉiuj rigardoj celis Jozefon kaj la Kristofiguron, + sed tiu ĉi staris silenta kaj senmova. + </p> + <p> + —Ho Dio mia,—daŭrigis li,—mi nur petegon al vi + prezentas. Savu min el plej terura maljustaĵo: montru publike al + ĉiuj la veron de miaj diroj. Se mi estas kulpa—signu min per + via mano: se mi estas senkulpa—montru ankaŭ per mano la + mortiginton de Don Juan, se li ĉi tie staras! + </p> + <p> + Granda korpremo kaptis la ĉeestantojn post aŭdo de tiuj vortoj. + Ĉies okuloj sin turnis nun al la Kristofiguro, kvazaŭ antaŭsentante + ion misteran kaj grandiozan. Tiun ĉi fojon la Kristofiguro ne restis + senmova. Ĝi eklevis sian dekstran brakon kaj firme direktis ĝin + al la loko, kie staris Don Henriko. + </p> + <p> + La popolanoj tremis pro miro kaj avide rigardis al la balkono. Don Henriko + falis palega sur genuojn, dirante: + </p> + <p> + —Estu plenumata Via volo! + </p> + <p> + Kaj sin turnante al la juĝisto, li daŭrigis: + </p> + <p> + —Mi ja estas la sola kulpulo: sed mi mortigis Don Juan’on en + duelo, noble kaj senperfide. Mi fordonas min al vi por la juĝado. + </p> + <p> + Tre solenaj estis tiuj momentoj. Oni aŭdis surdigan popolkrion: + «Miraklo! miraklo! Vivu Jozefo, la senkulpa!» kaj malgraŭ + la + <!-- 019 --> ĉeesto de gardistoj oni elprenis lin, kaj sur la ŝultroj + de popolanoj li estis triumfe portata en sian domon. + </p> + <p> + Dank’ al la miraklo de la Kristofiguro, Jozefo estis savita kaj post + unu monato edziĝis kun sia kara Eloizeto. + </p> + <p> + Nenion raportas la historio pri la sorto de Don Henriko, nek pri tio, kio + fariĝis kun la bela Donja Isabelo. + </p> + <p> + Sed oni scias plej nedisputeble, ke Jozefo kaj Eloizo vivis feliĉaj + multajn jarojn kaj, ho mirinda dankemo! ili eĉ ne unu solan nokton + forgesis ekbruligi la lampeton de la Kristofiguro de la Lumo, kiu estis la + protektanto de ilia amo, kaj kies dekstra brako nun estas etendita laŭ + sama direkto, kvazaŭ ĝi volus ankoraŭ signomontri la + mortiginton de la brava kaj nobla kavaliro don Juan de Molina. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Vicente Inglada. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto2"> + [2] <i>Kastilujo</i> = nomo de hispana regiono. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto3"> + [3] <i>Donja</i>, hispane <i>doña</i> = samvalora moŝtesprimo, + kiel <i>don</i>, kiun oni uzas por paroli kun virinoj. La formo <i>don’in’o</i>, + uzita de S<sup>ro</sup> N. Borovko en «Ŝtona gasto», + estas tro longa. + </p> + </div> + <!-- 020 --> + <!-- 021 --> + <div class="rubriko" id="prem3"> + <p class="premio"> + TRIA PREMIO + </p> + <h2> + KRISTNASKA NOKTO + </h2> + <p> + Fabelo. + </p> + </div> + <p> + Supre sur la Alpaj altaĵoj, ĉe la nudaj rigidiĝintaj + montaroj, malĝoje fluadas la vintro. Dum longaj monatoj, la tero + restas kovrita de neĝo, kaj ĉio malaperas sub ĝia blindige + blanka ŝutaĵo, kiu formortigas ĉiujn vivajn estaĵojn. + La montaj krutaĵoj fiere enprofundiĝas en senviva, timiga + silentado, sekiĝas torentoj kaj kovriĝas per glacioj. En la vilaĝeto, + homoj kaj bestoj trankvile kunvivadas en la kajutoj, kie ĉiam + brulanta fajro dissendas iom da fumo kaj varmo. Pri vivo ekstera nur + sciigas malofte alvenanta leteristo, kaj kontraŭ la mizeroj kaj + prizorgoj, kiuj naskiĝas en la mondo malsupra, ŝirmas la + izolulojn amasoj de neĝo kaj teruraj profundegaĵoj, kien enĝemas + la vento. Plej ofte, superkovras la dezertajn vastaĵojn densa, seka, + malvarma nebulego, kiu ĝisvenas la domojn kaj ellekas la fumojn + malrapide flugantajn el la tegmentoj. Sed ne ĉiam daŭras tia malĝojeco. + Iafoje, sunradio pli brila ol ora somersuno, pli dolĉa ol dia + rigardo, forpelas grizaĵon, kaj enportas reĝojon en la dometojn, + dum, super la ebenaĵoj, ĉe la malproksimaj, profunde kuŝantaj + homejoj, ĉion rigidigas la nevenkebla premado de l’ vintra + sezono. + </p> + <p> + Malĝoje, trankvile, pasadas la vivo sur la Alpaj altaĵoj. La + tieularo estas fortika, brava, pacienca; la akra malvarmo, kiu tie-supre + reĝadas dum ses monatoj en jaro, fortigis la rason, ĝin + kutimigis al tiu ŝajne mizera vivado; kaj la vintro estas por la + montanoj la + <!-- 022 --> plej bona kaj kara sezono, ĉar, nur dum ĝia daŭrado, + ili estas ree liberaj. Somere, ilin konfuzis fremduloj, ilian landon + trapasadis bandoj de turistoj, la monton malpie, sentime esploradis homoj + nekonataj; sed, nun, dum la vintraj tagoj, la monton ili denove posedas; + ĝi refariĝas ilia mem propraĵo; sole ili konas ĝiajn + sovaĝajn profundegaĵojn, ĝiajn blankajn, puregajn neĝkampojn, + ĝiajn minacajn furiozojn, ĝian ensorĉan ĉarmon, kiu + iafoje kaptas mizerajn vagantojn kaj ilin perfideme tiras al morto. + </p> + <p> + Dum la vesperoj, la familianoj ariĝas en la kuirejo de la kajuto, + ĉirkaŭ la tablo, kaj dormeme aŭskultas rakontojn, dum ilin + nekontraŭstareble allogas la litoj, kie varme estos al la homoj. Malĝoje, + trankvile fluadas la vesperoj sur la nudaj altaĵoj..., kaj pri la + bruado en la arboj, pri la movado de la cetera homaro, neniu precize + scias, neniu klare pensas, ĉar ĉiam sama, de la fortikaj + malnovaj prapatroj ĝis la fortikaj junaj nepoj, forpasis la vivado; + kaj ĉiam samaj estis la vesperoj, meze de l’ neĝa naturo, + en la malgranda kuirejo, kie ronketas la fajro. + </p> + <p> + Sed, kiam proksimiĝas la jarfino, iom da movado, iomete da bruado + naskiĝas ĉe la kajutoj. Baldaŭ okazos Kristnasko! Baldaŭ + ĉirkaŭ tablo, najbaroj kunvenos, ĝoje festenos, kunridos, + kunkantos, kaj estos rakontataj belaj historioj pri la pasintaj + Kristnaskoj, dum la gefianĉoj kisos sin unu la alian, dum la + maljunuloj trankvile disrevos pri la estintaj jaroj. Tage, la geknaboj + iras en la arbarojn por dehaki la abion, kaj vespere, la kunvenintaj + familioj ĝin ekbruligos, dum, tre malproksime, ĉe la profundaĵoj, + kie sin movas la ceteraj homoj, eksonos la ĥoroj, kaj ekbrilos miloj + da lumetoj por festi la naskiĝon de Kristo. + </p> + <p> + Ĝuste tiun tagmezon dekok-jara junulino sola paŝadis tra la + arbaro. Antaŭ kelkaj horoj, ĵus diris al ŝi la patro: + </p> + <p> + —Manjo, iru en la arbaron kaj deportu la abion; ĝi jam estas + dehakita. + </p> + <p> + Ŝi do iris, ĝoja pro tiu festo, ne nur ĉar vespere ĉeestos + ŝia + <!-- 023 --> fianĉo, sed ankaŭ ĉar okazos ia ŝanĝeto + en la unutona, senlime sama vivado de l’ domanoj. + </p> + <p> + Dormis la tero sub dika neĝa sternaĵo, en kiun tiel malfacile + interniĝis la piedo, kiel en ŝtonan muron. Reĝadis + profunda, malgajiga silentado; forflugintaj estis ĉiuj vivaj estaĵetoj, + ĉiuj mallaŭtaj bruetoj, kiuj somere ĝojigadis la arbaron. + Oni nur vidis la longajn skeletojn de la abioj, kiuj ĉi tie kaj tie + metis malhelan koloron sur la blankan, puregan, unutonan naturon. Sed pri + la koloreco de l’ ĉirkaŭaĵo ne atentis Manjo, ĉar + tion ŝi ĉiam vidis; laŭ ŝi, la vintro estas la sole + bona sezono, dum kiu izolaj estas la arbaroj kaj senhomaj la sovaĝaj + altaĵoj. Ŝi ŝatis solecon; neniu el la ordinaraj timigiloj + al la urbanoj ŝin kaptis. La arbaron neniam timas la ĉi + supruloj, ĉar, en ĝi, ili laboradis de la frua aĝo, kaj la + malvarmo, kaj la frosto, kaj la prujno kvazaŭ rebrilas en ilia animo, + tiel ke sen tiaj maldolĉaĵoj ili malfacile elportus la vivon. + </p> + <p> + Vojirante, Manjo iomete pensis pri la vespera festo, gaje, simple nur + tial, ke tiu ĉi festo estas ĝojiga kaj bonporta. Ŝi ja + lernis, ke en tiu vespero, ie, tre malproksime, al la homoj naskiĝis + Savonto, pri kies vivo ŝi bone sciis; tion ŝi tre kredis, sed + tio estis tiel enradikigita en ŝi, ke la penso pri ĝi estis tute + senutila. Ŝi do preferis sin okupi per tute nespiritaj aferoj: kiajn + novaĵojn pri la valanoj alportos la fianĉo, kion al ŝi + donacos la patro, kiu venos ĉe la festenon. Dume, tiel pripensante, + ŝi alvenis al la loko, kie kuŝas la jam dehakita abieto. Brave + ŝi ŝarĝis per ĝi siajn ŝultrojn kaj tuj foriris, + ĉar jam ekvesperiĝis, kaj la vojo al la domo estis malfacila kaj + longa. + </p> + <p> + Terura, akra, senkompata malvarmo reĝadis, sed pri ĝi ŝi + estis sufiĉe sperta; tamen, ŝin iom timigis la densa nebulego, + kiu, ĉe l’ vesperiĝo, pliakriĝas en la arbaroj. + </p> + <p> + La pala lumo, kiu tra la nebula vualo, ĝispenetradis la arbajn + densejojn, netakseble kliniĝis al la horizonto; timema, senbrila ruĝaĵo + aperis ĉe la sunkuŝiĝo, kaj, laŭ la pliblovo de l’ + vento, ŝi tre + <!-- 024 --> bone sentis, ke venas vespero. Kaj ŝi rapide iradis, + ĉiam kaptita de la penso pri la baldaŭa festeto, pri Kristnasko, + kiu en la sama horo, kunigadas ĉiujn frato-homojn por festi tutmondan + ĝojon. + </p> + <p> + Ŝi portis la abieton sur la ŝultroj, sed, ĉar densiĝis + mallumo kaj ŝian paŝadon malhelpis la trunkoj, ŝi decidis + demeti la arbeton kaj ĝin treni. La ĉielon oni jam ne vidis; + super la ĉirkaŭa naturo naĝadis noktombroj kaj tute malheliĝis + la vojo. Malvarmigaj blovoj alĵetiĝadis laŭ la aleoj; de la + branĉoj pendis glacieroj, kaj la trunkojn ĉirkaŭis prujno. + Sur la malmola neĝo glitis la piedoj, kaj ŝi estis devigata iri + malpli rapide. Maltrankvileco ŝin konfuzetis, tiom pli ke, tra la + nebulego, ŝi ne povis scii, ĉu ŝi iras laŭ la ĝusta + vojo, aŭ ĉu ŝi eraras. Tamen, ŝi konfidis al la + kutimo. Jam de la frua infaneco, ŝi tien venadis kun la patro kaj la + fratoj, en tiu sama tago por dehaki la kristnaskan abieton. Sed, tiun + jaron, ŝi ja volis iri tute sola. Baldaŭ ŝi estos matura + virino, edzino, kaj tial estas necese, ke edzino estu kuraĝa, kaj + ŝin timigu nek ventego, nek malvarmo. Tie supre, vivo estas batalado, + senĉesa eterna batalado kontraŭ naturo tiel fiera kaj sovaĝa, + ke ĝi ne toleras la kunvivadon de aliaj vivemaj estaĵoj, kaj la + braveco estas, eĉ por la virinoj, io natura, necesa, pri kiu neniu + fanfaronas. + </p> + <p> + ... Envenis nokto, terure malhela nokto, dum kiu pliiĝadis la frosto + kaj plifuriozis la neĝaj blovegoj, kiuj, de tempo al tempo, muĝadis + de la montaj suproj. El la tero, aŭ el la branĉaro de abio, + iafoje leviĝis ventoturniĝoj, pelataj de l’ vento, kaj + ĉiuflanke disflugis neĝeroj, tiel multnombraj, ke la vagantino + fermis la okulojn pro timo. Bruon oni ja ne aŭdis. Iafoje, branĉo, + tro peze ŝarĝita, ellasis neĝan pecon, kiu mallaŭte + defaletis teren. + </p> + <p> + Manjo tre timis, ke ŝi devojiĝis; tia ideo ŝin ekdoloris, + ĉar ĵus ŝin kaptis la penso pri nokta restado en tiu + izolejo, tra tiu akra malvarmego, meze de l’ venta batado, kaj, + plie, dum kristnaska vespero, kiam ĉio brilas de gajeco, kiam la plej + malĝojemajn okulojn lumigas radio de espero.... Tio ja ne povis esti. + Ŝi ĉirkaŭrigardis, palpis + <!-- 025 --> la trunkojn per siaj duonfrostitaj manoj, faris kelkajn paŝojn + al ĉiuj direktoj por vidi, ĉu ŝi staras sur la ĝusta + vojo. Sed la signojn pri la vojeto surkovris novaj neĝamasoj, kaj pro + la nepenetrebleco de l’ nebulego ŝi ne estis kapabla ĝin + retrovi. Ŝi tre bone konsciis, ke ŝi devojiĝis, kaj tiam, + nevenkebla timo ŝin kaptis. Kion ŝi faros por retrovi la domon, + kiel ŝi, tra tiu terura malhelaĵo, povos rekoni la vojon, + kunporti la abieton ĝustatempe por festi Kristnaskon? Ĉirkaŭe + ŝi palpis la arbojn, sed ŝiaj fingroj nur sentis delikatajn + glacieretojn, kiuj rompetiĝis ĉe ŝia tuŝo; plie, + ŝin treege doloris la piedoj. La malvarmo, la tiel senkompata + malvarmo, ŝin iom post iom penetradis, perfideme, singardeme, kvazaŭ + ensorĉisto. Ŝi volis krii, sed ŝia krio ne trafis trans + kelkaj arboj; kaj al kio efikas krio de junulineto, en mezo de arbaro + ombroplena? Senkuraĝa ŝi ne volis esti, kaj ŝi peneme remarŝis + ankoraŭ tirante la abieton, ĉar ŝi esperis, ke tre baldaŭ + ŝi eliros el la arbaro kaj retrovos signojn pri la ĝusta vojo. + Certe mokus ŝin ĉiuj, kaj ŝin mallaŭdus, se ŝi ne + kunportus la abieton kaj pro ŝia neatenteco malsukcesus la festo. Tiu + ĉi penso, pli ol la ideo pri ŝia sorto, ŝin doloris. Ŝi + antaŭeniris kun granda malfacileco; ĉe ĉiu paŝo, + ŝi alĵetiĝis kontraŭ la trunkojn; la piedojn pezigis + malvarmego; kiam ŝi haltis, ŝajnis al ŝi, ke ŝi tuj + mortos pro la piedoj glaciiĝantaj; tial ŝi marŝis laŭeble, + konservante la esperon, ke ŝi baldaŭ eliros, ke tuj ekmontriĝos + la ĝusta vojo kaj rapide ŝin kondukos hejmen, kie ŝin + atendas multo da homoj por kunfesti Kristnaskon. Siajn fingrojn kvazaŭ + feriĝintajn ŝi jam ne sentis, sed ili ankoraŭ energie + tenadis la abieton, kaj pri tio ŝi jam ne precize konsciis. Nur unu + penso ŝin konstante elokupadis: en tiu nuna horo, kunvenas homoj en + la kuirejon, kaj trinkas kunparolante, kaj maltrankvile rigardas la patro + tra la pordo, ĉu ŝi tuj alvenos, kial ŝi ankoraŭ ne + estas tie.... + </p> + <p> + Ha! ŝi volas nepre eliri. Tuj ŝi per sia propra volo retrovos la + vojeton. Kaj ree ŝi plirapidis, ree ŝi faletis sur la glitiga + tero, ree ŝian paŝadon baradis la senlimaj rangoj de trunkoj. + Ŝi sentis, ke + <!-- 026 --> ŝia elspiro frostiĝas ĉe la lipoj, ke io + terura detranĉas ŝiajn piedojn kaj perforte volas ilin ligi al + la tero. Streĉiĝas ŝiaj nervoj de junulino, de brava, + sentima virino montana, difinita por la vivado batala kontraŭ naturo. + Iafoje, ŝi disrigardas, sed tiam ŝia timo fariĝas pli + granda. Ŝajnas, kvazaŭ nekonataj estaĵoj ŝin atentus, + kvazaŭ io malvarma ŝin kaptus kaj senbrue detirus, por ke ŝi + ne rapidu antaŭen. Kaj antaŭen ŝi ankoraŭ volis iri; + alia vigla forto ŝin puŝadis, kaj tiun potencon ŝi obeis, + ĉar ŝi sciis, ke ie, eble tute proksime, eble tute malproksime, + estas la celo, ke momenta senmovado por ŝi estos mortiga. + </p> + <p> + ... Noktiĝis, tute noktiĝis en la arbaro, kaj, en tiu horo, la + domon sendube forlasis ĉiuj invititoj por esplori, kial ŝi ne + venis. Kaj baldaŭ ili ŝin trovos, kaj ŝi honteme reiros al + la kajuto, malsukcesiginte la feston, kvazaŭ malsaĝa knabineto. + Jes, tre baldaŭ ili venos, kaj tra la densaĵo eksonos voĉoj + amataj kaj paroloj konsolaj; ŝi tuj reiros; la festo malsukcesos, kaj + pro tio ŝi emas plori. La antaŭan jaron en la sama tempo, ĝojis + la festeneto en la kuirejo, ŝercis la viroj, babilis la virinoj, kaj + brilis la lumetoj sur la branĉoj. Nun, ŝi mizere eraradas tra la + arbaro, sen ia radio de lumo. Ŝin ja lacigis la marŝado; terure + ŝin doloris la piedoj, sed malgraŭ ilia malvarmeco, ŝi + sentis, ke vivo ankoraŭ fluadas en ili, ke la danĝero ankoraŭ + ne minacas ŝin. Kontraŭe, la fingroj estis rigidaj, alfiksitaj + al la abieto per frosto, kaj ŝian tutan korpon skuetis frostotremo + pro timo kaj malvarmego. Ŝi haltis, aŭskultante, ĉu ne + venos iu familiano, ĉu la teruran ĉirkaŭan silentecon tuj + ne finos homa voĉo, vorto de espero. Tamen, ŝiajn orelojn ne + atingis ia bruo. La senlima, eterna, morta silentado ŝin ĉirkaŭadis; + nur vento ĝemegis, kaj neĝo defalis teren. Kaj, jen ŝi + rememoras pri versaĵo iam lernita en la lernejo, kiam ŝi estis + malgranda knabino. En ĝi oni parolis pri patro kun infano rapidantaj + tra arbaro, kaj la infanon, oni diris, allogis reĝo per dolĉaj + paroloj, kaj la infano mortis. Kontraŭvole, ŝi rememoras la + tutan versaĵon: + </p> + <!-- 027 --> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rajdas nokte tra la vento</span><br /> <span class="i0">Unu + patro kun infano,</span><br /> <span class="i0">Knabon havas li en + brakoj,</span><br /> <span class="i0">Premas ame, varme tenas.</span> + </div> + </div> + <p> + Kaj kvazaŭ en sonĝo, reflugas al ŝia kapo ĉiuj versoj, + ĝis la lasta: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tre rapide rajdas patro,</span><br /> <span class="i0">Mortiĝantan + filon tenas,</span><br /> <span class="i0">Li kun peno hejmen venas,</span><br /> + <span class="i0">Jam en brakoj mortis knabo.</span> + </div> + </div> + <p> + Tion ŝi ofte deklamis kaj ĝuste, kiam ŝi estis tute juna, + dum kristnaska vespero, antaŭ ĉiuj kunvenintaj genajbaroj. Kaj + ŝian unutonan deklamadon sekvis multo da laŭdoj kaj brua aplaŭdado. + Pri aliaj infanaj mirrakontoj ŝi ankaŭ rememoras. La Reĝo + de l’ Malvarmo loĝadas, laŭ la enlanduloj, en la plej + densa loko de la arbaro; kaj, ofte, dum la vintraj tagoj, li forlasas sian + reĝolandon, kaj, vestita per tute blanka vestaĵo, li restas + ĉe ia nekonata angulo, kaj, per dolĉaj, trompemaj vortoj + nekontraŭstareble delogadas al sia loĝejo la mizerajn vagantojn, + kies korpon li enneĝigas ĝis la veno de l’ somero. Manjo + tre bone scias, ke tia Reĝo estas nur timigilo al la neobeemaj + infanoj, sed, nuntempe, vero kaj malvero kunmiksiĝadas en ŝia + deliranta kapo, kaj, ĉe ĉiu paŝo, ŝi tre timas, ke tuj + aperos al ŝi la blanka Reĝo. + </p> + <p> + Ne! pri tiaj aferoj, ŝi ne devas pensi. Ŝi ja ne estus inda + edzino, se ŝin timigus tiaj sensencaj rakontoj. Kaj ŝi rekuraĝas, + provas antaŭenpaŝi, ne rapide, singardeme, nur por sin movi, por + ke ne frostiĝu ŝiaj piedoj, ĉar iu familiano baldaŭ + venos kaj ŝin kunportos al la varma lito. + </p> + <p> + Aliaj realaj okazintaĵoj ŝin okupas. Iu prapatro iam restis + tutan nokton en arbaro kaj senĉese marŝadis, por ke la kapo ne + frostiĝu, kaj dum la tuta sekvanta tago, li eraradis, tra la + nebulego, ĝis oni lin retrovis, mortantan de malvarmo kaj malsato. + Oni ankaŭ ofte + <!-- 028 --> rakontis en la vesperaj kunvenoj pri iu maljunulino, vilaĝa + sorĉistino, kiu nokte perdiĝis en arbaro kaj estis retrovita nur + multajn monatojn poste, enfosita en neĝa kavaĵo. Sed pri ŝi + la tieulinoj diris, ke tia morto estis justa revenĝo de Dio, ĉar + iam, laŭ la komuna opinio, la nomita sorĉistino ensorĉis + junulinon, kiu venis dehaki la kristnaskan abion. Manjo timas, ke ŝi + estas sur la sama vojo kiel la malbona maljunulino, kaj, kvankam, laŭ + la diro de la vilaĝaj instruituloj, la fantomoj tute ne ekzistas, al + ŝi tamen ŝajnas, ke tuj aperos la korpo de la mortinta sorĉistino, + aŭ la blanka mantelo de la Reĝo de l’ Malvarmo. + </p> + <p> + ... Kaj nun tute ne doloras ŝin la piedoj, ĉar ŝi jam ne + sentas, ke ili estas; la abieton ŝi ne forlasis, ĉar ŝi pri + ĝi jam ne pensas. Iafoje ŝi provas ekrezoni, rememori la + direktojn, laŭ kiuj ŝi devas iri, sed tia pripenso alkondukas + ŝin al pli mizera konkludo rilate al ŝia estanta sorto. + </p> + <p> + Ŝian bravecon iom post iom ĉesigas lacigo kaj malvarmego. Ĉe + ĉiuj kelkaj paŝoj, ŝi haltas, ĵuras, ke ŝi ne + iros pli malproksimen, aŭskultas, ĉu ne laŭtiĝas ia + brueto, ĉu ne aperas la savontoj. Sed, ja nenio.... Kaj ŝi + senesperiĝas, sidiĝas sur trunketon, ellasas malĝojajn + larmojn, atendas ĝis venos aŭ morto aŭ savo.... + </p> + <p> + Jen, en ĉiuj lokoj de l’ tero, ĝojas la festo de + Kristnasko. Tiun feston ŝi iam vidis en la urbeto sur la ebenaĵo, + kaj tie ĝi estis multe pli bela kaj riĉa. Abio briladis en + ĉambro, geknabetoj ĝojeme rigardadis al la arbo, ricevis + ludilojn de bela sinjorino, kaj kiam finiĝis la festo kaj estingiĝis + la arbo, iu maljuna viro parolis per solena, strange frapanta voĉo. + Li rakontis pri antikvaj okazintaĵoj:... Tie, en tre malproksima + lando, antaŭ multego da jaroj, paŝtistoj maldormis ĉirkaŭ + fajro, en plena nokto.... Kaj, jen subite al ili aperis anĝelo de la + Sinjoro, kaj diris: «Ne timu; gravan sciigon mi anoncas al vi. Hodiaŭ, + al homoj naskiĝis Savonto». Kaj anĝeloj aperis en la + ĉielon kaj kundiradis: «Gloro al Dio ĉe la supraj altaĵoj, + kaj paco al la homaro». + </p> + <!-- 029 --> + <p> + Ho! tian pentraĵon ŝi tre bone rememoris; homoj, strange + vestitaj, sidadis en la senlima dezerto; brilis meze de ili ruĝa + fajro, kaj, jen ekradiis senkompara brilo en la ĉiela vasto.... + </p> + <p> + Ĉu al ŝi ne brilos simila aperaĵo, ĉu baldaŭ + ŝi ne vidos konatulojn kun flamingoj en la mano. Ŝi denove aŭskultas.... + Silentadas.... Ŝi volas krii, sed ŝi timas, ke ŝia voĉo + estos tro laŭta, kaj tial vekos fantaziajn estaĵojn. + </p> + <p> + En ŝia deliranta kapo, ĉio kunturniĝas. Ŝi ĉiam + revidas la iam viditan pentraĵon: homoj sidantaj en la dezerto ĉirkaŭ + fajro; bela, diafana nokto sub orienta ĉielo, pli blua ol la plej + blua cejano, pli vasta ol la plej vasta ĉielo videbla de l’ + montosuproj. + </p> + <p> + Ŝi rememoras.... Neniu venas; kaj kvankam ŝi aŭdis pri + vivo, ke ĝi estas ne grava bono, tamen morti ŝi ne volas, ĉar + la vivon ŝi amas. Se ŝi ekhaltas, ŝi sentas, ke ŝin + kaptos la mortigo per la malvarmo, sed aliparte ŝiaj glaciiĝintaj + piedoj jam ne povas ŝin subporti. Kaj malespera, ŝi haltas, + pensante, ke ŝi eble trovos kuŝujon sur la tero, tie ŝi + dormos ĝis la mateno, aŭ venos la morto. Cetere, la konscio + ŝin forlasas; rakontoj ŝin persekutas; ŝi pri si mem + pensas, ke ŝin atendas la Reĝo de l’ Malvarmo, ke sekve + ŝi neniel povos saviĝi. Kaj ŝi kuŝiĝas sur la + teron, envolvante sin per sia robo por ne senti la maldolĉan fundon. + Al ŝi proksimiĝas dormemo; ŝajnas; ke ŝi sidas tre + bone sur la neĝo, ke la piedoj ŝin jam ne doloras, ke agrabla + sento ŝin tiras al pli bona, pli feliĉa vivo. + </p> + <p> + ... Jes, ili tuj revenos, ili ekkaptos ŝin kaj forportos en la + hejmon.... Sed en kian hejmon? Ŝi ja ne scias, ĉu pri la patro aŭ + ĉu pri la Reĝo de l’ Malvarmo ŝi pensas.... Bone + estos al ŝi; iu ŝin tuj kunportos kaj, kisante, ŝin ŝovos + en la varman liton, kie ŝi kunligos siajn membrojn por revarmiĝi.... + Sendube, ŝi sonĝis; jen, ŝi ja vere kuŝas en lito. + Sendube jam pasis Kristnasko; la arbeto staras sur la tablo, la lumetoj + estingiĝis, kaj, ĉe la mateniĝo, ŝi ĉion revidos, + kun la rememoro pri tiu stranga sonĝo, ke ŝi kuŝis en + arbaro, ke al ŝi estis tre malvarme.... Dolĉe estas al ŝi, + ĉar ŝi ĵus akceptis + <!-- 030 --> la kison de l’ fianĉo, dolĉan, tre varman + kison. Li fermis al ŝi la okulojn, surkisante la lipojn, kaj brako + ĵus ĉirkaŭligis ŝian kolon.... Li estas tie apude, + ŝi estas tute ĝoja; li rediras dolĉajn parolojn: «Baldaŭ, + ni kune...» Sed, kia malagrabla sonĝo ŝin ĵus tenis: + ŝi estis en arbaro, homo, ne homo, sed blanka demono ŝin + karesis, kaj dolĉe, dolĉege ŝin tiradis al ia malvarma + profundegaĵo. + </p> + <p id="err02"> + Sed, teruro! tio ja ne estas sonĝo! ŝi sidas en arbaro, ŝiaj + membroj kuŝas sur la neĝo, kaj jen ŝi volas movi fingron... + ĝi jam estas alligita al la tero per frosto; ŝi ekkrias; iom da + konscio ŝin rekaptas. Jes, ĉion ŝi rememoras tute bone, + tute precize. Se ŝi kuŝas pli longe, tuj ŝi mortos, ĉar + la perfida Reĝo de l’ Malvarmo tiel detranĉas la vivon de + l’ homoj, kaj morti ŝi ne volas, ĉar la vivon ŝi + amas. Jen, ŝi tuj restariĝos; ŝi denove rapidos tra la + arbaro, laŭ kia ajn direkto, nur por ke ŝin ne prenu la frosto + kaj la dormigo de l’ malvarmo. Jes, tre certe ŝi tuj ekstaros, + kaj baldaŭ oni ŝin trovos, ĉar la tuta familio ŝin + nepre serĉadas.... Ŝi tuj ekstaros.... + </p> + <p> + En la urboj, sonas la ĝojo, kaj bruas la gajuloj; en multegaj domoj + oni festas en la kuirejo, kaj la abio lumigas la ĝojantojn per siaj + sennombraj fajretoj. Dio mia! kiel bela estis la festo, kiam ŝi estis + en la urbo. Al ŝi donacis ludilojn bela sinjorino, kaj poste solene + parolis maljunulo per strange frapanta voĉo:... en dezerto, sidadis + paŝtistoj ĉirkaŭ la fajro.... + </p> + <p> + Ĉirkaŭ la fajro! Ho! kiel bone estas sidi ĉirkaŭ + fajro! Oni almetas la manojn super la ruĝan flamon, oni apogas la + piedojn kontraŭ la fajrujon; ĝoje ronketas la brulaĵo, kaj + hela flameto lumigas tra la densa nokto.... Nun, la piedoj estas tute + varmaj, ankaŭ la manoj; ĉio estas bona, kaj, jen, al ŝi + estas tute same kiel en ŝia fantazio. La piedoj estas tute varmaj, + ankaŭ la manoj, ŝia tuta korpo tremas pro varmo. Ŝiaj + okuloj fermiĝas, la manoj kunligiĝas, la korpo tordiĝas por + esti pli varma. + </p> + <p> + Jen, subite, ŝajnas, ke, en la malproksimo, el tute malproksima + <!-- 031 --> sonorilejo batis ia horo.... Kioma, kie, ŝi nescias. + Ĉu eĉ sonadis ie? Ĉu ne okazas ia tratranĉo en ŝia + deliro? Tamen, ŝi rememoras iomete.... Ŝi kuŝas sur la + tero; tie estas varme; ŝi povas atendi ĝis la veno de l’ + matenruĝo, sed estus eble pli bone se ŝi restariĝus, tial + ke oni rakontas, ke la kuŝintoj sur la neĝo estas difinitaj por + la morto. Tio estas ne vera. Oni rakontas tion, sed ĉion rakontitan + oni ne devas kredi; kontraŭe, sur la tero, estas pli dolĉe, pli + varme, pli ripoze; oni dormetas tute bone, sentante nenian blovon, nenian + ventoturniĝon. Sed, ŝi tuj ekstaros, ĉar ŝi iom timas. + Ŝajnas tute kvazaŭ io neatendita, io neprokrastebla tuj okazos. + La Reĝo prenos Manjon; tio okazas, ne nur kiam oni estas knabino, sed + ankaŭ kiam oni estas fianĉino. Tion difinis la malbona sorĉistino + kiel revenĝon pri la puno de Dio, ĉar la sorĉistinoj estas + la estrinoj de la arbaro, kaj la potenco de Dio ne trafas trans la + malbelaj, mallaŭtaj densejoj.... Tial, ŝi stariĝu!... kvazaŭ + ia kiso ŝin tuŝetus. + </p> + <p> + Eble, la kiso de l’ fianĉo, kiu volas ŝin surprizi, ĉar + fianĉino ŝi ja estas. De longatempe ŝi pensadis pri tiu + venonta kunvivado kun alia viro, en alia domo, ne ĉar ŝin + persekutis la deziro al amo, pri kiu revadas la urbaj junulinoj, sed nur + tial, ke tia estis la kutimo de la prapatroj, ke ĝin oni nepre devas + obei. Baldaŭ okazos la edziniĝo, kaj jam ŝi sentas kvazaŭ + en tiu vespero fariĝus pli akra la kiso de l’ fianĉo—eble, + ĉar efektive baldaŭiĝas la tempo de l’ geedziĝo. + Post la paso de l’ vintro, ili kunforiros al la valo, kie pli facila + estas la vivado kaj pli ĝojaj la vintraj tagoj. + </p> + <p> + Sed, jen, iom post iom, alproksimiĝadis la Reĝo de l’ + Malvarmo, la perfida demono de la nudaj altaĵoj. Tremante, lia + maljuna mano malfermis la okulojn de la junulineto, li delikate kunmetis + la brakojn kaj la krurojn.... Varmo! varmo! ŝi naĝadis en la + varmo! kiel bone ŝi estas en la lito post la ĝojigo de l’ + kristnaska festo. Ho! la bona lito, la dolĉa varmeco de l’ + ĉambro, flanke de la varma stalo.... + </p> + <p> + Ŝi jam ne movis sin. La Reĝo de l’ Malvarmo klinis ŝian + tute + <!-- 032 --> palan kapon; ŝian hararon li ŝmiris per prujno, + kaj ŝian glaciiĝintan korpon envolvis per sia blanka, purega + mantelo, tiel blanka, tiel purega kiel la vualo de la junaj edzinoj. Kaj, + tion farinte, li avide, ĝojege, ŝin kisadis, ĉe la frunto, + ĉe la brusto, kaj al ŝi ŝajnis, ke tia kiso estas pli dolĉa + ol la plej dolĉa kiso de l’ fianĉo, pli varma ol la plej + varma kareso de l’ amo. + </p> + <p class="respondecolinio"> + H. Hodler. + </p> + <!-- 033 --> + <div class="rubriko" id="mencio1"> + <p class="premio"> + UNUA MENCIO + </p> + <h2> + NOKTAJ FANTOMOJ<br /> EN LA KASTELO DE<br /> RHODE-SAINT-PIERRE + </h2> + </div> + <div class="poezio" style="margin-left:40%;"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">«Tra densa mallumo briletas la celo,</span><br /> + <span class="i0">Kaj nin ne timigas la noktaj fantomoj.»</span> + </div> + <p style="margin-left:2em;"> + (<i>La vojo.</i>) + </p> + </div> + <p> + Tiuvespere, kiam mi transpasis la sojlon de la malnova gastejo, estis pli + malfrue ol kutime, ĉar en tiu pentrinda vilaĝeto de la Hagelando<a + href="#piednoto4" class="pnlokilo">[4]</a> la naturo estas tiel alloganta, + la eknoktiĝo tiel dolĉa post varmega tago, ke mi preskaŭ + kun bedaŭro interrompis mian sencelan vagadon. Sed en la gastejo + atendis min, kiel ĉiuvespere, miaj novaj kunuloj: la ĉefaj loĝantoj + de la vilaĝo. + </p> + <p> + Ĉirkaŭ la malglata ligna tablo, sub la dika lampo kun verda lumŝirmilo, + sidis ili—la vilaĝa sekretario, la kampogardisto, la kuracisto, + la orgenisto—kviete, malrapide fumante en siaj longaj argilaj pipoj + la tabakon rikoltitan en ilia ĝardeno. + </p> + <p> + Kompreneble oni ekriproĉetis—ho, tre amike—la «poeton», + kiel ili nomis min, pri lia malfruiĝo, sed tuj la gastejmastro + alportis la kutiman kartludon kun la skribardezo, al kies ŝnureto + balanciĝis spongo kun peco da kreto, kaj ni ekludis. + </p> + <p> + La kartoj estis apenaŭ disdonitaj, kiam aperis sur la sojlo + <!-- 034 --> maljunuleto vestita per blua kitelo, larĝa bruna + pantalono kaj dikaj lignaj ŝuoj. Je l’ mano li portis kupran + lanternon, kiun li teren metis ĉe la sojlo, kaj, deprenante sian + ĉapon, li alproksimiĝis al nia tablo petante, ke la doktoro + bonvolu akompani lin en najbaran vilaĝon Rhode, por flegi lian subite + malsaniĝintan filinon. + </p> + <p> + —Mi akompanas tuj, Mastro Jan,—diris la kuracisto, metante + siajn kartojn sur la tablon.—Nu, la devo vokas min,—li + aldonis.—Daŭrigu la ludon inter vi, amikoj, dum mi faros + devigan noktan promenadon. + </p> + <p> + Li prenis sian ĉapelon kaj sian bastonon kaj, antaŭ ol foriri, + demandis al la kamparano: + </p> + <p> + —Ni iros tra la arbaro, ĉu ne, Mastro Jan? Tiu vojo estas pli + mallonga. + </p> + <p> + —Tra l’ arbaro, je tia horo!... Ĉu vi tion intencas, + Sinjor’ Doktoro? Estas morgaŭ la Mez-Aŭgusto, kaj vi scias + bone, ke ne taŭgas tiam vagadi en la arbaro ĉirkaŭ la + kastelo de Rhode. + </p> + <p> + —Vi estas prava,—diris la orgenisto.—Oni rakontas + strangaĵojn pri tio, kaj certe la drama morto de la lasta kapelano de + l’ kastelo ne alportis benon al la Baronoj de Rhode. + </p> + <p> + Siavice la sekretario aldonis: + </p> + <p> + —La maljunuloj de l’ vilaĝo pretendas, ke de la tempo, + kiam la sanga dramo okazis en la kastelo, la fantomo de la kastelmastro + ĉiujare nokte vagadas ĉirkaŭ la kastelo, kaj eĉ la + arkivoj rakontas pri tio. Sed nun la junuloj tion ne kredas plu.... + </p> + <p> + Dezirante koni pli detale tiun misteran historion kaj allogita de la freŝeco + de l’ aero, mi proponis al la kuracisto akompani lin. + </p> + <p> + La gastejmastro donis al ni rondforman kupran lanternon, utiligotan por la + reveno, kaj triope ni foriris. + </p> + <p> + —Hela, bela vetero, ĉu ne, Sinjoroj?—diris la kamparano,—ni + ne bezonas la lanternojn, sed la steloj fajre brilegas, eble la vetero + ŝanĝos.—Kaj frotante alumeton li ekbruligis sian mallongan + pipon kun metala kovrileto. + </p> + <!-- 035 --> + <p> + —Sed, diru, Jan,—demandis la kuracisto—ĉu efektive + vi timus en tia hela nokto akompani nin tra la arbaro? + </p> + <p> + —Mi ne estas timulo, Sinjoroj, sed por la tuta oro de l’ mondo + mi ne volus preterpasi la kastelon dum tiu ĉi nokto. + </p> + <p> + —Sed—demandis mi—kia malbonaĵo povus trafi nin? + </p> + <p> + —Ho, Sinjoro, mi prave vidas, ke vi estas fremdulo. Se vi estus + naskiĝinta en nia vilaĝo, vi ne demandus pri tio. Ĉiuj + scias, ke ĉiujare la hundaro de l’ estinta Barono de Rhode, + blekegante kaj bojante trakuradas la kampojn, aron da nigraj ĉevaloj + trenante katenojn trarajdas la arbaron; la sonorado de l’ ĉaskornoj, + la siblado de l’ sagoj kaj de l’ kugloj, la ĝemegoj de l’ + vunditaj ĉasaĵoj plenigas la aeron per teruriga bruegado kaj ve + al tiu, kiu troviĝas sur la vojo de l’ sovaĝa bando.... + </p> + <p> + Interparolante ni alvenis apud la enirejo de l’ arbaro. + </p> + <p> + —Nu—diris la kuracisto—eble la malsanulino senpacience + atendas nin, ni eniru la plej mallongan vojon. + </p> + <p> + Mi tuj jesigis; sed la vilaĝano paliĝante protestis, kvankam li + ankaŭ deziregis, ke ni alvenu kiel eble plej baldaŭ ĉe lia + filino, tamen li petegis, ke ni forlasu nian maltimeman projekton. + </p> + <p> + Iom da fanfaroneco ne maldecas ĉe junulo kaj, anstataŭ ekdiskuti + kun la naivulo, mi ekbruligis mian lampon kaj enpaŝis la vojeton. + </p> + <p> + La kuracisto adiaŭdiris per la mano al nia gvidisto, kiu nur diris + kun sopiro: + </p> + <p> + —Gardu vin Dio! + </p> + <p> + Kaj ni malaperis en la arbombro.... Tie la lunradioj apenaŭ traboris + la densan foliaron, nur la flava lanterna lumo lumigis la vojeton ĝis + kelkaj paŝoj antaŭ ni. + </p> + <p> + La strangaj superstiĉoj, kiuj persistas ĉe la kamparanoj, fariĝis + la temo de nia interparolado. La kuracisto jam rakontis kelkajn + ekzemplojn, kiam, alproksimigante sian poŝhorloĝon al mia + lanterno: + </p> + <p> + —Jam la dekunua—li diris—Ni certe eraris pri la vojo; la + arbaro ne estas tiel vasta: ni devus jam esti alvenintaj en Rhode. + </p> + <!-- 036 --> + <p> + Ni haltis momenton, sed meze de l’ arbaro estis neeble difini, kie + ni troviĝas. Por koni la direkton ni eĉ ne havis plu la lunon + ĉar nebuloj estis kaŝintaj ĝian arĝentan globon. + </p> + <p> + Eksiblis plenda vento tra la foliaro, kraketis sekaj branĉetoj de l’ + abioj, kaj iafoje nokta strigo aŭ rabobirdo forflugis kun raŭka + ĝemo. La promenado brave komencita, nun ekŝajnis longa kaj iom + teda; mi ekbedaŭris, ke ni ne sekvis la vilaĝanon, kiam pli hela + lumeto aperis inter la ŝtipoj: ni ektuŝis la randon de l’ + arbaro. + </p> + <p> + Antaŭ niaj okuloj, alkutimiĝintaj al la mallumo sin etendis + vasta kamparo, ĉiuflanke limigita de montetoj kovritaj per densaj + arbaroj. Meze de la kampoj je interspaco da kvaronmejlo staris majeste kaj + mistere, kvazaŭ gardisto de l’ nokto, masiva konstruaĵo: + la kastelo de Rhode, kun sia minacanta kvarangula turo. De ĝia + levebla ponto ĝis la vilaĝo staris duobla vico de arbegoj, kiun + ni devis preterpasi por atingi la izolan dometon de la malsanulino. + </p> + <p> + Sur la tuta naturo korpremanta silento pezis kvazaŭ funebra vualo. + Densaj nebuloj, jen disiĝantaj, jen kuniĝantaj, traflugis la + ĉielon: momente ekbrilis la luno kaj sur la nigra fundo la tuta + kastelo fantastike lumis, je ĉiu fenestro ekbrilis blueta arĝenta + fajro... ĉirkaŭ ni zigzage flugetis aro da noktaj vespertoj. + </p> + <p> + Ĵus ni atingis la misteran aleon, kiam subite estingiĝis la + lumoj de la kastelo. Tuj pleniĝas la aero per stranga bruado: blekado + de ĉevaloj, frapado de hufoj, sovaĝa rajdado. La terura bruegado + plifortiĝante ŝajnas proksimiĝi. Nun timiga sonorado de + ĉenoj miksiĝas kun raŭkaj krioj: Ho! ho! Hu! hu! Nenion ni + vidas krom, en fundo de l’ aleo ĉe la kastelo, tremetantan + lumon, kiu jen ekbrilas jen malaperas.... + </p> + <p> + Ree fariĝas silento... silento pli terura, pli timiga ol la bruado, + kiu antaŭ momento tremigis la aeron... + </p> + <p> + Mi premis la brakon de l’ kuracisto, mallaŭte dirante: + </p> + <p> + —Kio okazas?... Kion signifas?.... + </p> + <p> + La doktoro ne tuj respondis; kaj poste pripenseme li parolis: + </p> + <!-- 037 --> + <p> + —Strangajn aferojn oni rakontas pri la kastelo de Rhode... sed la + vilaĝanoj rakontos tion al vi pli bone ol mi. + </p> + <p> + Kelkajn minutojn poste ni frapis ĉe la pordo de la izola dometo. Nia + gvidisto mem malfermis kaj rigardante nian palan mienon:—Estu + bonvenaj—, li diris.—Ho, ni timis, ke malfeliĉo trafis + vin. + </p> + <p> + —Malkviete ni atendis vin Sinjoroj, kvankam mia filino ŝajnas + nun farti pli bone,—aldonis la maljunulino, kiu sidis apud la + fajrejo, preparante varman trinkaĵon por la malsanulino. + </p> + <p> + La patro prenis la lampon de la tablo kaj enirigis la kuraciston en la + apudan ĉambron, kie kuŝis lia filino. + </p> + <p> + La patrino preninte la varman trinkaĵon, akompanis ilin. + </p> + <p> + Mi restis kelkan tempon sola en la hejma ĉambro, nur lumigita de la + ruĝa rebrilo de ligna fajro, kiu dancigis sur la kalkpentritaj muroj + fantomajn ombrojn. Mi repripensis pri ĉiuj strangaj okazintaĵoj + de ĉi tiu fantastika nokto, kiam la patrino revenis, mallaŭte + dirante kun pli ĝoja mieno: + </p> + <p> + —Ŝi ekripozas nun. Dank’ al Dio, la krizo forpasis kaj ni + povas esperi, ke ŝi estos savita; tamen la kuracisto promesis, ke li + restos ankoraŭ kelkan tempon, ĝis kiam ŝi dormos. + </p> + <p> + Kaj dum ŝi boligis akvon por prepari tason da kafo, mi profitis la + okazon por demandi ŝin pri la teruraj bruadoj, kiujn ni aŭdis. + </p> + <p> + —Ho, Sinjoro!—ŝi diris, sidiĝante apud la fajrejo—ni + ankaŭ, ni aŭdis la preterpasantan sangoĉaron kun ĝiaj + inferaj ĉevaloj, ĝiaj sonoradantaj katenoj. Ni ne kuraĝis + rigardi tra la fenestro, tio estus mortiga, sed ni preĝis por vi, kaj + la Sankta Virgulino, (danko estu al ŝi) aŭskultis nian preĝon + permesante, ke vi atingu nian dometon. Ni timegis, ke vi ricevos la saman + sorton ol nia Siska de la muelisto.... + </p> + <p> + —Kio do okazis al ŝi? + </p> + <p> + —Ĝi estas terura okazintaĵo, Sinjoro, kiun oni rakontis al + mi dum mia juneco. Estis festtago en la vilaĝo, dancmuziko ĉie + sonoris laŭ gaja takto. Dum tuta tago la gejunuloj senzorge kaj + <!-- 038 --> senlace saltadis kaj kantadis pensante nur pri plezuro kaj + ĝuo. En ĉiuj gastejoj fluadis la ŝaŭmanta biero, + ĉie regadis brua gajeco... Tiunokte Siska de la muelisto, deksep-jara + petola knabino, post la danco hejmen reiris kun kelkaj gajaj gekunuloj. + Ili kantis kaj saltis ankoraŭ sur la vojo, kiam subite eksonoris la + dekdua... kaj oni aŭdis la bruegantan ruliĝadon de kvarĉevala + veturilo. Ĝi pasis tute proksime de la ĝoja bando. «Haltu, + veturigisto!» ekkriis ia junulo.—«Haltu!» rekriis + la aliaj; kaj la petola Siska, pli rapide ol penso, eksaltis sur la postan + flankon de la veturilo, kriante: «Jen! mi veturas hejmen!» kaj + ŝi malaperis en la aleo de la kastelo. Furioze, sovaĝe kuradis + la ĉevaloj tra kampoj kaj herbejoj, irante trifoje de la kastelo de + Rhode ĝis la kastelo de Kratenberg, kiu iam staris sur la monteto. + Ĉiufoje propramove malfermiĝis brue la pordegoj de la kastelo + por enirigi la veturilon. Brue ili fermiĝis: sed neniu krom la + fantomaj rajdantoj povis trapasi la sojlon. Siska vidis dum momento la + luksan internon de la ensorĉita kastelo... kaj ŝi falis de la + veturilo. Matene vilaĝanoj trovis ŝian sangmakulitan korpon sur + la ponto antaŭ la pordego de la kastelo de Rhode.... + </p> + <p> + Dum la maljunulino rakontadis, la kuracisto kaj la patro estis silente + enpaŝintaj en la ĉambron kaj nun staris apud la fajrejo. Mi + estis tiel pripensema pro ĉiuj aŭditaj mirindaĵoj, ke mi eĉ + ne rimarkis ilian apudeston. + </p> + <p> + La virino silentis, malfermis la antikvan kverklignan ŝrankon kaj + prenis siajn kvar plej belajn tasojn, kiujn ŝi plenigis por ni per + bonodora kafo. + </p> + <p> + Ĉiuj eksidis ĉirkaŭ la fajrejo dum la doktoro kvietigis la + gepatrojn pri la farto de ilia filino, aldonante kelkajn konsilojn pri la + flegiloj uzotaj se ia nerva krizo reokazus. + </p> + <p> + Nenion mi aŭdis pri tio ĉar, en siblado de l’ vento, en la + kraketado de l’ fajro mi aŭdis malproksime, malproksimege la + ruliĝadon de la sangoĉaro, la galopadon de l’ ĉevaloj, + la krakadon de l’ vipoj, + <!-- 039 --> la bojadon de l’ hundaro; en la volviĝanta fumo + mi vidis nur suprenflugantajn fantomojn. + </p> + <p> + La kuracisto rimarkis mian ekscitiĝon, ĉar li interrompis mian + revadon dirante iom ŝerceme: + </p> + <p> + —Nu, amiko, ĉu la mastrino rakontis tiel timige kaj impresige + la historion de Rhode, ke vi sidas tie pripenseme, kvazaŭ vi dormus? + </p> + <p> + —Efektive mi pripensas la strangaĵojn, kiujn mi aŭdis,—respondis + mi, kvazaŭ vekiĝante,—kvankam mi ne povas kompreni kia + estas la kaŭzo de tiuj sorĉaĵoj. + </p> + <p> + —Ho, pri tio—diris la virino,—mi povas doni klarigojn al + vi, sed mia edzo pli bone tion rakontos ol mi, ĉar li estas pli + klera. + </p> + <p> + Kaj la maljunulo ekrakontis jene ĉi tiun legendon: + </p> + <p> + —La barono de Rhode estis fiera arogantulo, kiu tiel pasie amis la + ĉasadon, ke certe por tiu ĉi plezuro li estus vendinta sian + animon al la diablo. Preskaŭ ĉiutage li ĉasadis kun + multnombra sekvantaro tra la senlima arbaro, kiu kovris la ĉirkaŭaĵon + de lia kastelo. Eĉ dimanĉe, tago al ripozo kaj preĝo dediĉota, + li ne povis lasi sian pasion, kaj malgraŭ la avertoj de lia kapelano<a + href="#piednoto5" class="pnlokilo">[5]</a> li rajdadis kaj galopadis kiel + dum la semajno. + </p> + <p> + Ian dimanĉon, kiam li ree foriris frumatene, li estis promesinta al + sia kapelano, ke li ĉeestos la meson; sed aliparte li estis + postulinta de la abato, ke li ne komencu ĝin antaŭ lia reveno. + Tiu reciproka promeso, kvietiginte lian konsciencon, li freneze trakuradis + la nudajn kampojn kaj la vastajn arbarojn. + </p> + <p id="err03"> + Li ebriiĝis pro movo kaj bruo; kaj horoj post horoj forflugis rapide. + Jam aŭdiĝas en la malproksimo la sonorado de dek-unu batoj sur + la kastela sonorilego, kiu rememorigas al li lian promeson. Li ekvolas + hejmen reiri, ĉar laŭ eklezia regulo la meso estas komencota + antaŭ la dek-dua horo; sed je tiu momento jen saltas tra arbetaro unu + kaj du kaj tri leporoj. Rapide la barono trafos ilin kaj poste + <!-- 040 --> hejmen iros. Sed rapidegaj estas la leporoj; ju pli rapidas + la barono, des pli vigle ili saltas, jen malaperante, jen remontriĝante. + Nun ili ŝajnas lacaj, senmove sidantaj sed, kiam antaŭenvenas la + ĉasisto, ree ili ekkuras... kaj kuras: dume pasas la tempo. Ju pli + nekapteblaj ili estas des pli obstina fariĝas la ĉasisto... + </p> + <p> + Sed subite—ĉu li bone aŭdas?—en la malproksimo, + batoj de sonorilego unu la alian malrapide sinsekvas. Dum momento + surprizite haltas la barono. Nun laŭvice sidas la leporoj starigantaj + la longajn orelojn kaj kvazaŭ aplaŭdantaj per la antaŭpiedoj + kaj voĉo mistera aŭdiĝas: + </p> + <p> + «Saluton, Barona Moŝto, dank’ al via pasio vi forgesis la + meson! Altsalutas vin Satano! Nun rapidu kaj kuru... sed vane!...» + </p> + <p> + Kolerego tremigas la baronon, li incitas per spronoj sian ĉevalon kaj + galope alrajdas hejmen, malbenante la diablon, kiu malice pekigis lin. + Tamen, li estis ordoninta al la abato ke li atendu, kaj ĉi tiu obea + devas, obei malgraŭ ĉiuj leĝoj.... + </p> + <p> + Li trapasas la leveblan ponton kaj la blazonornamitan pordegon. Ĉio + silentas, lia koro forte batas pro eksciteco, li tremas, ĉar neniu + ŝajnas atendi lin. Li desaltas de sia ĉevalo; armilojn portante + li trapaŝas la korton, eniras en la kapelon. Tie genufleksas ĉiuj + liaj servistoj, kaj ĉe l’ altaro staras preĝante la abato. + Sanga nubo preterflugas liajn okulojn, li streĉas la brakon kaj... + pafo bruega skuas la aŭdantojn. Sur la altaron falas la malfeliĉa + ofero de la venĝema kaj peka barono.... + </p> + <p> + De tiu tempo dum noktoj ĉirkaŭ la Mez-Aŭgusto fantomaj + ĉevaloj trakuras la kampojn sonorigante armilojn, nigraj hundoj + ĉirkaŭsaltas, sangmakulita ĉaro, en kiu aŭdiĝas + plendaj ĝemoj, brue ruliĝadas sur la ŝtonvojo. La tuta + bando rajdadas, galopas trifoje de la kastelo de Rhode ĝis la loko, + kie staris iam la kastelo de Kratenberg, kie loĝis la potenca ĉaskunulo + de la barono de Rhode. + </p> + <p> + Oni certigas, ke nur la terura vido de tiu infera rondo sufiĉas por + mortigi la plej maltimemajn kaj, ke ĉiu, kiu malfeliĉe troviĝas + <!-- 041 --> sur la vojo, estas kuntrenata ĝis la kastela + pordego.... La maljunulo silentis kaj siavice la kuracisto ekparolis al + mi: + </p> + <p> + —Se plaĉas al vi, amiko, ni kune vizitos morgaŭ la + kastelon, ĝiajn vastajn salonojn kun ornamitaj plafonoj kaj altaj + skulptitaj kamenoj, ĝian kvinetaĝan gardoturon, ĝiajn + misterajn kelojn kaj malliberejojn; kaj la farmisto montros al ni la + gotikan kapeleton, kie kuŝas ankoraŭ sur la altaro la ĉifita + mesornamo de la kapelano apud la sangmakulita meslibro, kiu restis tie de + la tago, kiam okazis la sanga dramo. La kruela barono de Rhode mortis + baldaŭ sen heredontoj kaj de tiam neniu, krom strigoj kaj vespertoj, + volis ekloĝi en la fantomvizitata kastelo. + </p> + <p> + Tiel parolinte la kuracisto leviĝis kaj senbrue direktiĝis al la + ĉambro de la malsanulino. + </p> + <p> + —Ŝi pace dormas,—li diris.—Mi opinias, ke nun ni + povas hejmen reiri. + </p> + <p> + Ni eltrinkis nian tason, premis la manon de la gemaljunuloj, la kuracisto + promesis reveni la morgaŭan tagon kaj ni foriris. + </p> + <p> + La ĉielo estis denove sennuba, la jam subiranta luno ankoraŭ + hele brilis: nia lanterno ne utilis plu. + </p> + <p> + Kvankam noktmezo jam pasis de preskaŭ du horoj, ni tamen ne deziris + reiri laŭ la plej mallonga vojo, kaj tiufoje ni enpaŝis la + ŝtonvojon. + </p> + <p> + Trairinte la vilaĝon de Rhode, kamparana veturilo, venanta el flanka + vojo, preterpasis nin. La veturigisto salutis la doktoron per amika:—Bonan + nokton! Sinjor’ Doktoro. + </p> + <p> + —Bonan nokton, Petro! + </p> + <p> + —Ĉu vi iras hejmen? Kunveturu! Restas du lokoj en mia veturilo. + </p> + <p> + —Dankon, mastro Petro, mi akceptas,—diris la kuracisto,—ĉar + ni jam sufiĉe marŝadis tiunokte. + </p> + <p> + La veturilo haltis, ni supreniris kaj prenis lokon inter la korboj plenaj + je fruktoj kaj legomoj. + </p> + <p> + —Jen,—diris al mi ŝerceme la kuracisto kiam reekruliĝis + la + <!-- 042 --> veturilo,—nun vi veturas per la sangĉaro, ĉar + mastro Petro estas «la farmisto de la kastelo de Rhode». + </p> + <p> + Je tiuj vortoj mi nevole ektremis, sed la kuracisto ŝajnis ne rimarki + tion; kaj sin turnante al la veturigisto li demandis: + </p> + <p> + —Kien vi iras tiel frumatene jam venanta de la kastelo? + </p> + <p> + —Mi veturas al la ĉiusemajna foiro de Loveno,—respondis + Petro. Mi deziras alveni inter la unuaj kaj, ĉar la vojo estas sufiĉe + longa, mi devas forveturi nokte. Eĉ hodiaŭ mi estus volinta + forveturi jam pli frue sed malagrabla okazo malhelpis tion: kiam mi estis + jungonta la ĉevalparon la tirĉenoj rompiĝis kaj la bestoj + sin sentante liberaj forkuris tra la aleo. La hundoj bojante persekutis + ilin kaj tiuj de la najbaraĵo brue respondis al ili.... Estis infera + bruego!... Ni malfacile haltigis miajn ĉevalojn, kaj mi devis klopodi + sufiĉe longe por rebonigi la ĉenojn. Tiel okazis, ke ne estis + eble forveturi plie frue. + </p> + <p> + Interparolante la tempo rapide pasis kaj baldaŭ ni haltis antaŭ + la gastejo, kie ni malsupreniris, dankante nian okazan kondukinton. + </p> + <p> + La kuracisto deziris al mi bonan nokton, aldonante, ke la kvietiga proza + rakonto de Mastro Petro kredeble sufiĉus por malensorĉigi min + pri noktaj fantomoj. + </p> + <p> + Preminte mian manon li hejmen iris. + </p> + <p> + Mi supreniris al mia ĉambro sed malgraŭ lia diro, mi ne sentis + emon por ekdormi, ĉar la miraj rakontoj tro influis mian cerbon kaj + la okazintaĵoj tro profunde trafis mian imagon.... + </p> + <p> + Mi ekbruligis mian lampon, sidiĝis apud mia tablo kaj ekskribis + ĉi tiun rakonton. + </p> + <p class="respondecolinio"> + D<sup>ro</sup> Raym. Van Melckebeke. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto4"> + [4] <i>Hageland.</i>—Nord-orienta parto de provinco Brabant, en + Belgujo, inter la urboj Louvain, Diest kaj Tirlemont. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto5"> + [5] <i>Kapelano.</i>—flandre: kapelaan; germane: <i>kapellan</i>; + france: <i>chapelain</i>; angle: <i>chaplain</i>.—Kapelano estas + abato, kiu faras meson en privata kapelo. + </p> + </div> + <!-- 043 --> + <div class="rubriko" id="mencio2"> + <p class="premio"> + DUA MENCIO + </p> + <h2> + LA STATUO DE ZAMENHOF + </h2> + </div> + <h3> + LA TEMPVETURILO + </h3> + <p> + Profesoro Stelverdo ĵus finis sian skribadon. + </p> + <p> + Morgaŭ li faros paroladon pri Esperanto antaŭ la Literatura + Klubo, kies ano li estas. Malfrue li laboras, verkante elokventan tezon, + ĉar li intencas elkonvinki sian aŭdantaron, ke antaŭ ĉio + la kara lingvo disvastigos la belaĵojn de la literaturo tra la mondo, + donos al la reĝoj de beletristiko pli da fideluloj, ol ili iam antaŭe + havis, kaj, en tempo pli-malpli longa, naskos rason de geniuloj kompare + kun kiuj, la mortintaj verkistoj ŝajnos pigmeaj, malfortaj kaj + malspritaj. Gravege estas, ke lia parolado bone sukcesos por gajni la + aprobon de la kleruloj en la universitato Kamponto, kie Profesoro + Stelverdo sin okupadas. + </p> + <p> + Tie ĉeestos la estro de l’ universitato, D<sup>ro</sup> + Sekpolvo, dormema konservativulo, kiu malŝatas ĉion novan. Li eĉ + edziĝis je maljuna sinjorino. Nu, multe da malnovaj aĵoj estas + ŝatindaj,—ekzemple, bona vino, libroj legitaj ĝis + parkereco, amataj amikoj,—sed antaŭ ol mi kondukus al la + poredzeca altaro grizharan ostulinon, mi... nu, mi humilege petus + senkulpigon, aŭ preferus ekzilon en Barbaregujo. Sed malgraŭ + siaj fantazietoj kaj amo al antikvaĵoj, D<sup>ro</sup> Sekpolvo estas + kleregulo, kiu havas multe da influo inter la scienculoj. Se nur Profesoro + Stelverdo povos lin konvinki, ke Zamenhof nur elsekvis la principojn de + Bacon, aŭ preferinde de Pitagoro, ĉio estos bona. + </p> + <p> + La lampo en la profesora ĉambro lumis malhele; la fajro brulis + <!-- 044 --> duberuĝe, ankoraŭ disĵetante, antaŭ ol + ĝi estingiĝos, komfortan varmon. En tiu noktmeza horo la + senbrueco, kutima en la ĉambraro, kie loĝadis la profesoro, + estis pli observebla ol ordinare. Li levis sin de la skribtablo kaj lasis + sin fali sur brakseĝon antaŭ la kameno, primeditante sian temon + por ĝin fiksi bone en sia memoro. Sur la kamenbreto la horloĝa + pendolo batetadis ritme, ritme, ritme. Ĝia sonado, meĥanike + konstanta, trankviligis lian lacan cerbon; la remburita seĝo donis + dolĉan ripozon al liaj membroj; la malhela lumo disverŝis preĝejan + pacon, kaj en la dormiga varmo de la terkarba fajro la muskoloj de la + profesoro malstreĉiĝis. + </p> + <p> + Nenia trairanto tra la kvarangula ĝardenplaco, sur kiun la fenestroj + de la kolegiaj konstruaĵoj elrigardis, vekis el ĝia kvieteco la + senmovecon de la nokto; nenia bloveto ŝancelis la folion + lastrestantan sur la branĉo, kaj eĉ la striaj nubetoj baris la + radiojn de la luno serene rajdanta en la nigrablua ĉielo, kvazaŭ + por malhelpi ian maltrankviligan influon. + </p> + <p> + Ŝajnas, kvazaŭ ĉio simpatie volus ekdormi; eĉ la horloĝo + daŭrigis sian tiktakadon pli kviete, sed ĉiam ritme, ritme, + ritme. La profesoro senkonscie adaptis al ĝia unutona sonado vortojn, + vortojn, vortojn; senenergie kaj nelaŭte li elparolis la bonekonatan + himnon de l’ Espero: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Forte staras muroj de miljaroj</span><br /> <span + class="i0">Inter la popoloj dividitaj;</span><br /> <span class="i0">Sed + dissaltos la obstinaj baroj</span><br /> <span class="i0">Per la sankta + amo disbatitaj.</span><br /> <span class="i0">Nia diligenta kolegaro</span><br /> + <span class="i0">En laboro paca ne laciĝos</span><br /> <span + class="i0">Ĝis la bela sonĝo de l’ homaro</span><br /> + <span class="i0">Por eterna ben’ efektiviĝos.</span> + </div> + </div> + <p> + —Vi do parolas Esperanton,—ekdiras voĉo devenanta de + malantaŭ la balanciĝanta kapo de la profesoro. + </p> + <!-- 045 --> + <p id="err04"> + Surprizite, la profesoro sin turnas malantaŭen, por vidi, kiu + parolas, kaj tuj lia surprizo fariĝas mirego. El kie venas la + parolinto? Kiu li estas? Kion li volas? Ĉu ŝtelisto? La + profesoro restas muta pro mirego, ĉar neniam antaŭe li vidis + tian homon. + </p> + <p> + —Mi aŭdis esperantajn parolojn, kaj tial mi haltis,—klarigis + la novalveninto.—Ne miru, ne timu, ne ataku min,—li rapide + aldonis, ĉar la profesoro eksaltis kaj subite ekprenis fajrferon.—Havu + paciencon, kaj mi klarigos ĉion. + </p> + <p> + La profesoro, iom hontanta pro sia momenta kuraĝmanko, kaj pensante, + ke estas neeble, ke Esperantisto havus malbonajn intencojn, respondas: + </p> + <p> + —Tio ĉi estas nepardonebla altrudo. Kiel vi venis en mian + privatan ĉambron, kaj kial mi ne devas tuj vin forpeli? + </p> + <p> + —Sinjoro, mi petas, ke vi ne agu tro rapide. Kompleze bonvolu min aŭskulti. + La klarigo, kiun mi volonte al vi faros, estos longa kaj malfacila, sed, + mi certigas vin, vi bedaŭros nek la tempon nek la toleremon, kiujn mi + petas, ke vi donu al mi. + </p> + <p> + La profesoro, en la daŭro de tiu ĉi parolo, observis, ke lia + vizitanto sidas sur ia maŝino, malsimpla amaso da metalaj radoj,—malgrandaj + radoj, verdaj kaj purpuraj kun masivaj periferioj. Kiel ĝi venis tien + tra fermita pordo, tiel subite, tiel senbrue, li ne povis diveni. La + malhela lamplumo ne ebligis, ke la profesoro ekzamenu la detalojn, sed + evidentiĝis je l’ unua ekvido, ke tio ĉi li havas + eksterordinaran okazon. La voĉo aŭdata estas ekstreme belsona, + kaj la maniero de la parolanto tre ĝentila, kvazaŭ li dezirus + krei bonan impreson tamen tute sen troservemo. La kolero de la profesoro, + kiu sekvis lian unuan miregon, formortis; lia scivolo ekscitiĝas; jen + estas problemo ja solvinda. Sed kiel komenci ĝian solvon ne estas + facile diveneble. Jen homrajdata maŝino envenas nokte en fermitan + ĉambron! Korpa homo parolanta Esperanton, kune kun metala maŝino + videbla, tuŝebla! Tio estas nek sonĝo nek + <!-- 046 --> fantomo. Eĉ Flammarion<a href="#piednoto6" + class="pnlokilo">[6]</a> mem ne povus tion klarigi. Ĝi transpasas + teosofismon, spiritualismon kaj Flammarion’ismon kunmetitajn! Multaj + kontraŭemaj sentoj interbatalas en la cerbo de la profesoro: konfuzo, + mirego, timo, admiro, dubo, sciamo; tamen super ĉio ekregas + konvinketo, ke tiu, kiu parolas Esperanton, estas amika kaj konfidinda. + Jes! li ne dubos plu; li fidos je si; «la domo de anglo estas lia + kastelo», li timos nek fantomon nek diablon, des malpli + Esperantiston, eĉ se tiu ĉi ekaperus el la tombo mem! + </p> + <p> + Sin fortikiginte per tiaj pensoj, la profesoro demetas la fajrferon; li + sin armos per racia argumentado anstataŭ per fera batilo. Se necese, + li rompos la kapon de la trudinto per skolastika rezonado, prefere ol per + vulgara kuireja ilo. + </p> + <p> + —Sinjoro,—li diras malvarme,—pli ol klarigo estus + bezona, se tio ĉi estus simple neinvitita entrudo, sed ĉar + ĝi ŝajnas nekomprenebla mistero, mi atendos pacience, ĝis + vi dispelos la mallumecon de mia kompreno. + </p> + <p> + —Per tiuj vortoj mi rekonas vian profesoran ĝentilecon kaj + lernamon. Vi ekspertas ion, vi nescias kion; vi nomas ĝin mistero de + vi ne komprenebla, kaj samtempe vi ne volas ĝin antaŭjuĝi. + Mi ne deziras, mi ne petas plion. Sen plua antaŭparolo, nur dankante + vin por via komplezo, mi desaltos de la selo kaj tuj enprofundiĝos en + mian temon. + </p> + <p> + Konformigante la movon al la intenco, la novetrovita Esperantisto antaŭenvenas. + </p> + <p> + —Tiu maŝino,—li diras,—estas provaĵo. Mi + elpensadas pliperfektigotan maŝinon, kaj dume mi faris unuan provon + por certiĝi, ĉu ĝi taŭgas. Ĝi funkcias sufiĉe + bone, sed mi opinias, ke mi povos plibonigi ĝin post mia unua + eksperimento. Vi vidas tiun ĉi ciferplaton, (kiel malluma estas la + ĉambro!) ĝi sciigas min, ke ni estas en la jaro 1906. Ĉu + tio estas konstatebla? + </p> + <!-- 047 --> + <p> + —Jes,—respondas la profesoro, kun demandantaj okuloj. + </p> + <p id="err05"> + —Bone! Kiam mi ekveturis mi diris al mi: mi reiros ĝis ĉirkaŭ + 1900, ĉar antaŭ tiu jaro, diras niaj historiistoj, ne multe da + Esperantistoj ekzistis, kaj, krom angla, mi ne scias alian lingvon. + </p> + <p> + —<i lang="en">I, too, am English</i> (mi ankaŭ estas anglo),—interrompis + la profesoro,—<i lang="en">Pray, let us continue our conversation in + our mother-tongue</i>. (Mi petas, ni daŭrigu nian interparoladon en + nia patrinlingvo.) + </p> + <p> + —Ha! Ha! vi uzas la literaturan lingvon de la Viktoria epoko,—ridante + respondis la vizitanto,—kiun apenaŭ mi komprenas. Mi estas + metalurgiisto kaj meĥanikisto, kaj mi tute ne klopodis pri + literaturaj aferoj. Nia ordinara, nuntempa lingvo tre diferenciĝas de + la lingvo de Carlisle kaj Spencer<a href="#piednoto7" class="pnlokilo">[7]</a>. + Pro la ĝenerala akceptado de Esperanto, oni trovus la lingvon de vi + parolatan nur en la libroj de la studistoj de la literaturo. Pri la vorto, + la litero kaj la elparolado, nia lingvo jam de longe tre aliiĝis, + ĉar, unue, la Usonanoj<a href="#piednoto8" class="pnlokilo">[8]</a> + reformis la ortografion laŭ la elparolado, kaj, due, la vortoj + uzadataj de la tiama burĝaro kun ilia elparolado estas komune + alprenitaj. Do, kun via permeso, mi daŭrigos en Esperanto. + </p> + <p> + —Kiam mi vidis, do,—la obstina Esperantisto daŭrigis,—ke + la montrilo de mia maŝino alproksimiĝas al la difinita dato, kaj + mi aŭdis parolon en mia kutima lingvo, mi pensis, ke estus saĝe, + ke mi haltu ĉe tiu oportuna okazo. Tiel mi faris, kaj jen mi estas, + en via ĉambro, neatendite, neinvitite, kaj,—li aldonas + ridetante,—laŭ via plaĉo, elpelote. + </p> + <p> + Apenaŭ duonkomprenante, la profesoro demandas al si: «kia homo + estas tiu ĉi? Ĉu lunatikulo? Laŭ lia konduto, ne; laŭ + liaj absurdaĵoj pri angla lingvo, kredeble jes. Mi igos lin paroli + pri lia maŝino, kaj poste ekscios, kion fari.» + </p> + <p> + —Sinjoro,—ekdiras la profesoro,—la gastameco + malpermesas, + <!-- 048 --> ke mi vin elpelu. Mi estas fraŭlo kaj sola; do via + ĉeestado plezurigos al mi. Via maŝino interesas min. Diru, mi + petas, kia ĝi estas, ĉar al mi ĝi estas tute stranga. + </p> + <p> + —Ne sole al vi,—respondas la fremdulo,—sed al ĉiu. + Ĝi estas nove elpensita. Mi nomas ĝin la tempveturilo. Mi petas, + ke vi vin pretigu kontraŭ granda surprizo, ĉar tio, kion mi + diros al vi estos miregiga. <i>Vi</i> vivas en la jaro 1906, <i>mi</i> + vivas en la jaro 2059.... + </p> + <p> + —Neeble! Tute neeble!—la profesoro ekkrias. Nun li havas la + ŝlosilon, kiu malkaŝos la misteron; la sinjoro estas frenezulo. + </p> + <p> + —Pardonu min,—daŭrigas S<sup>o</sup> Estontulo, (tiel mi + lin nomos),—mi petis, ke vi vin preparu kontraŭ granda + surprizo. Vi opinias, ke mia maŝino estas strangaĵo, sed antaŭ + ol mi finos mian klarigon vi pensos, ke mia historio estas centoble pli + stranga. Mi insiste petas, ke laŭ via promeso, vi prokrastu vian juĝon + ĝis la fino. + </p> + <p> + —Sendube vi jam vidis,—S<sup>o</sup> Estontulo aldonas post paŭzo,—tupon + turniĝantan, tiel rapide, ke ĝi ŝajnas senmova. Plie, la + radioj de rapidege ruliĝanta rado fariĝas nevideblaj. Ĉu, + do, vi ne povas figuri al vi solidan korpon turnatan tiel rapidege, ke + ĝi ankaŭ fariĝas nevidebla? Eĉ se, pro manko de + potenco sufiĉe forta, vi ne jam tion vidis, tamen tion vi povus + imagi, ĉar vi, scienculo, scias, ke sub la ĉielo ekzistas multaj + aferoj, pri kiuj la filozofoj neniam revis. Kio okazas, do, ĉe tia + solida korpo tiel rapidege kaj nevideble turniĝanta? Ĉu ĝi + ne trapasas tra la daŭro de la tempo, kvankam ĝi mem ŝajnas + senmova kaj nevidebla? Nu, do, atentu tion ĉi (mi esperas, ke mi ne + vin ĝenas), kiam oni estas en ekspresa vagonaro, oni ŝajnas esti + senmova, kaj la ĉirkaŭaĵoj preterkuradas. Tiel simile estas + ĉe la solida korpo jam pridirita; se oni rajdus sur ĝi oni estus + nevidebla kaj senmova, kaj la tempdaŭro, tra kiu oni pasus, ŝajnus + preterkuri proporcie laŭ la rapideco de la aksturnoj de la korpo. Jen + vi havas la ĝermojn de la bazaj principoj, laŭ kiuj mi konstruis + mian maŝinon. Sed, se + <!-- 049 --> mi ne estus eltrovinta du novajn metalojn kun + eksterordinaraj reciprokaj proprecoj por produkti rapidegan movon, (vi + vidas ilin, tie en la maŝino: unu estas la verda; la alia, la + purpura), la elpensado de mia tempveturilo ne estus ebliĝinta. Tiel + okazis, ke mi, homo de la tria jarmilo, povas paroli kun vi, kiu vivadas + en la dudeka jarcento. + </p> + <p> + La profesoro rerigardis la vizitanton por legi en liaj trajtoj lian + karakteron. Li ŝajnas afabla kvankam regema, serioza, sed ne sen + bonhumoro; prudenteco kaj inteligenteco elradias el lia masiva frunto kaj + brilaj okuloj. Li kaj lia tempveturilo estas egale enigmaj. Tamen la + profesoro konkludas: «neniu krom frenezulo povas paroli tiajn + sensencaĵojn». + </p> + <p> + —Sinjoro,—daŭrigas Estontulo,—dufoje en viaj pensoj + vi nomis min frenezulo. Mi pardonas vin pro via neevitebla nescio,—li + aldonas kun dolĉa maniero, supera, sed tute sen aroganteco,—sed + permesu, ke mi vin avertu, ke en mia epoko la psikologia scienco jam + tiagrade antaŭeniradis, ke mi kapablas iom koni pensojn + neelparolatajn, precipe kiam ili estas intensivaj. Gardu, do, viajn + pensojn, tiel same, kiel vi atentas pri viaj paroloj. + </p> + <p> + Profesoro Stelverdo ne povis digesti tiun ĉi sciigon, kaj plicertiĝis, + ke lia vizitanto estas forkurinto el ia lunatikejo. Li ekserĉis + rimedon por elpeli tiun ĉi, kiu tiel facile parolas pri neeblaj + fifantaziaĵoj. La strangulo, eksentante la novan manovron, rekomencas + la atakon de alia flanko. + </p> + <p> + —Sinjoro, mi ekvidas, ke vi ne estas preparita por la konvinkiĝo + per la teorio, sed feliĉe mi alportis kun mi konkretaĵon, kiu + nepre min pravigos. Mi ne parolos plu pri mia maŝino, ĉar mi ne + povas permesi, ke vi ĝin ekzamenu. Ĝi estas nove elpensita, kaj + mi ne volas, ke iu antaŭprenu la gloron, kiu propre apartenas al mi. + Alie, la maŝino mem, la ido de mia longa laborado, pruvus, ke mi + diras la veron. Sed mi montros al vi ion alian. + </p> + <p> + S<sup>o</sup> Estontulo sin turnas al la maŝino, el kiu li elprenas + nigran + <!-- 050 --> skatolon, kiun li prezentas al la profesoro. En ĝi + estas du vitraĵoj por la okuloj, kaj el la flankoj eliras kaŭĉuka + tubo kun tuberformaj finiĝoj. + </p> + <p> + —Tiu ĉi aparato,—klarigas la neelpelebla vizitanto,—iom + similas je la kinematografo konata de vi. Sed ĝi estas multe pli + oportuna, pli taŭga; plie, ĝi videbligas ne nur la vidaĵon + laŭ ĝia natura koloro, sed ankaŭ aŭdebligas la aŭdaĵon. + Per ĝi oni povas vidi kaj aŭdi ĉion, kio okazas en la + mondo. + </p> + <p> + —Eble eĉ flari ankaŭ,—la profesoro interrompas + ironie. + </p> + <p> + —Ne, ĉar pro neuzado, la flarsento de la homo preskaŭ ne + ekzistas. Tamen ni havas ilon, kiu plifortigas odorojn, tiel same, kiel la + mikroskopo pligrandigas objektojn. + </p> + <p> + —Sed ĉu vi ne trodiras pri via aparato? Kiel, ekzemple, vi + povas vidi tion, kio okazas ĉe la antipodo? Tio ne estas ebla. + </p> + <p> + —Sinjoro, tio estas efektive tiel ebla, kiel per la telefono vi + povas aŭdi la homan voĉon transoceane. Sed ni ne diskutu pri la + afero, la horo tre malfruiĝas, ni provu ĝin. Tenu la skatolon + antaŭ la okuloj; rigardu tra la vitraĵo; kion vi vidas? + </p> + <p id="err06"> + —Mi vidas urbon nekonatan de mi; la placo estas ornamita per multaj + flagoj kun verda stelo en la angulo. Supre de la domoj naĝas centoj + da aerveturiloj; en ili estas homoj. La aerveturiloj estas sen balono kaj + ŝajnas perfekte direkteblaj; ili sin aranĝas laŭ rondo. Sur + la placo estas io tegita. Kio estas? Pardonu, ke mi ne kredis vin. + </p> + <p> + La humileco de la profesoro estis kompatinda. Lia skeptikeco foriĝis. + Lia sintenado elmontris, kiom li bedaŭras sian nekredemon. Li + ekkonis, ke antaŭ li staras superulo, pli klera, pli sperta ol li; + iu, kies ŝuagrafon li estas neinda malhokumi. + </p> + <p> + S<sup>o</sup> Estontulo premis butonon de l’ aparato; li ne ŝajnis + rimarki la aliiĝintan konduton de sia gastiganto. + </p> + <p> + —Tio ĉi estas nur enkonduko,—li diris.—Mi haltigis + la aparaton, kaj antaŭ ol mi ĝin remetos, mi klarigu. Kiam mi + ekveturis, mi sciis, ke neniu min kredos. Do, ĉar mi intencis halti + ĉirkaŭ + <!-- 051 --> la 1900<sup>a</sup> jaro, mi kunprenis kun mi vidaĵon + de hodiaŭa okazintaĵo, t. e. je la 15 de Decembro 2059, okazintaĵo, + kiu tre interesos la fruajn Esperantistojn. Hodiaŭ oni maltegis la + statuon de Zamenhof en Bjelostoko. Vidaĵo de l’ okazo nepre + konvinkos la nekredemulojn, ke efektive mi estas sur la tero hodiaŭ + je la 15 de Decembro 2059. Vi vidos tion, kio okazis, kaj ankaŭ vi aŭskultos + la paroladon de Aleksandro Romanofo, kiu prezidis ĉe la maltega + ceremonio. Oni elektis lin, ĉar li estas praprafilo de la + imperiestro, kiu regnis en Rusujo, kiam Zamenhof naskiĝis. Sed estas + necese, ke mi reiru tuj al mia propra epoko; la horo estas tre malfrua, + kaj eĉ ni en la tria jarmilo bezonas dormi. Mi lasos kun vi la + aparaton, kiun oni nomas la malproksim-vidilo. Mi instruos vin, kiel oni + ĝin uzas, kaj revenos morgaŭ je la sama horo por aŭdi, kion + vi pensos pri la viditaĵo. + </p> + <p> + —Mi dankas vin,—respondas Profesoro Stelverdo,—la + rendevuo tre konvenas por mi. Mi estos tute libera. + </p> + <p> + Per rapidaj moviĝoj S<sup>o</sup> Estontulo tuŝis la diversajn + pecojn de l’ aparato, klarigante kiel ĝi funkcias, kiel oni + ĝin alĝustigas. Poste li saltis sur la selon de sia + tempveturilo; kelkaj krakadoj aŭdiĝas; la radoj ekturniĝas. + La vizitinto, kune kun la maŝino, komencas vibri kaj fariĝi + malfacile videbla; ili ŝajnas kvazaŭ ombro, kaj tuj poste + malaperas. El la aero venas la voĉo de la foriranto; ĝi havas + sonon plimalfortiĝantan, kiel la fajfo de lokomotivo eniranta en + tunelon: + </p> + <p> + —Ĝis revido,... ĝis mor...g....aŭ!—ĝi + diras, kaj la profesoro restas sola. + </p> + <h3> + LA MALPROKSIM-VIDILO + </h3> + <p> + Sola? jes, sola, se oni povas alskribi solecon al tiu, en kies cerbo + tumultego da interplektiĝantaj pensoj traturniĝadas. + </p> + <p> + Kara leganto, verŝajne vi vidis iam la maron, la vastan, senliman + <!-- 052 --> maron, la bluan maron ridetantan en ĝia somera beleco. + Ĝi (preskaŭ mi skribis: ŝi) ridetas al vi, elĵetante + al vi el sia lazura supraĵo riĉon da oraj lumeretoj, tiel same + kiel amrigardetoj el la okuloj de via ĉarmulino; ĝiaj ondetoj + plaŭdantaj, tiel same kiel ŝmacetaj kisoj, diradas pri plezuro + kaj plena ĝuo sen penso pri la estonteco; la freŝeco ozonplena + de ĝiaj saletaj ventetoj similas je la parfumita spiro de l’ + amatino via, al vi donante novan vivon kaj forton. Ha! la koketulino! + ĝi ne estas ĉiam tiel aminda; kiel la logema virino, ĝi + havas siajn kapricojn kaj modojn. Sed ĉu vi iam vidis la vintran + maron en ĝia sovaĝeco? Krom tiuj, kiuj malsupreniras al la maro + en ŝipoj kaj vidas la mirindaĵojn de l’ profundo, la + plejmulto ne konas la maron, kiam decembra uragano levas la akvojn ĉielen. + Tiam la ondegoj senĉese sin ĵetadas sur la rokan bordon, ĉasante + unu la alian, batante kaj rebatante, sin sursaltante, formanĝante, + englutante kun reciproka furiozeco, rulante la ŝtonojn kun terura + bruo, disrompante la krutaĵojn, ĝis la akvo dissolviĝas kaj + vaporiĝas en ŝprucaĵon kaj ŝaŭmon, nur por tuj + rekomenci sian ĉiaman bataladon. + </p> + <p> + Simila uragano movis la pensojn kaj emociojn de Profesoro Stelverdo ĝis + la fundo. Supernaturaj estis egale la eniro kaj eliro de la vizitinto, + spite de liaj kvazaŭsciencaj klarigoj. La akademia sereneco ne + kutimas renversiĝi per tiaj eksterordinaraĵoj; facile estas + kompreni do, ke Profesoro Stelverdo estis superkonfuzita. + </p> + <p> + Kiel ofte, kiam oni estas en la mezo de gravega kaj urĝa afero, ia + bagatelo, ia triviala penso trudas, kaj postulas la atenton. Sir Thomas + More, bona kaj justa, mortkondamnita, starante sur la eŝafodo, + metante la kapon sur la ŝtipon, demovis sian barbon de sub la kolo, + dirante al la ekzekutisto apudstaranta kun la hakilo preta por la + mortdononta frapo: «ne dishaku mian barbon; domaĝe estus, ke + ĝi difektiĝu, ĉar vere ĝi ne ofendis». Simile, + dum la morala renversiĝo de nia profesoro, subita penso trairis tra + lian + <!-- 053 --> kapon. «Mizerulo!» li ekkriis, «ve al mia + angla malfruema saĝo! Jen mirakla vizitanto el ia nekonata lando, kaj + mi tute forgesis lin regali. Eĉ mi minacis kaj insultis lin! Kion li + pensos pri mi? Ke mi estas sovaĝulo? Ke ni en la dudeka jarcento + estis barbaroj sensciaj? Sed ho ve! la bedaŭro estas senutila. Mi nur + esperas, ke li konos, ke la ekstrema strangeco de la renkontiĝo + konfuzis ĉiujn miajn pensojn kaj senigis min je la plej ordinara + ĝentileco. Vere mi nescias, ĉu mi staras surpiede aŭ + surkape! Kiam li revenos, mi penos pruvi al li, ke...». + </p> + <p> + Lia rigardo refalis sur la malproksim-vidilon, kiun ankoraŭ li portis + en la mano, kaj la scivolo supervenkis la bedaŭron. «Tio ĉi + almenaŭ restarigos mian kredon», li diris, «aŭ male. + Mi ĝin ekprovos». + </p> + <p> + Li almetis la kaŭĉukajn tubojn al la oreloj, trarigardis la + vitraĵojn kaj ekfunkciigis la aparaton tiamaniere, ke ĝi iru iom + malrapide. Jen, kion li observis. + </p> + <p> + Antaŭ la okuloj vidiĝas la tuta urbo. Estas kvazaŭ la + observanto starus sur altaĵo aŭ eble sur turo. Ha! nun ni povas + konjekti, kie ni lokiĝis; certe, sur aerveturilo, rigardantaj la + urbon de supre kaj je oportuna proksimeco. Sed kia urbo! Tian Zamenhof mem + neniam vidis; li ne rekonus sian naskiĝurbon, la lokon, kie li + pasigis siajn knabjarojn; kie li staris silente, senmove, aparte de siaj + kunlernantoj, ne partoprenante en iliaj ludoj, tamen sopirante al kunuleco + kun ili, doloroj kaj esperoj kontraŭbatalantaj en la koro, turmentate + de granda ideo formiĝanta en sia cerbo. Ne, li ne rekonus tiun ĉi + urbon, ĉar rusan karakteron ĝi tute ne havas. Oni nescius, + ĉu oni estas en Parizo aŭ Bagdado aŭ Valparajzo; la domoj + estas konstruitaj laŭ nenia nunekzistanta tipo. Belegaj ili estas, eĉ + grandiozaj; gracio kaj daŭreco, arto kaj fortikeco kuniĝas laŭ + kunakordaj proporcioj. Koloro, formo kaj materialo, ĉiuj egale + perfektaj, kunmiksiĝas por fari ĉarmegan eksteraĵon; + kompreneble la arĥitekturistoj zorgis, ke liaj bonegaj konstruaĵoj + <!-- 054 --> estu tiel ornamaj kaj taŭgaj interne, kiel estetikaj + ekstere. Feliĉuloj, kiuj tie enloĝadas! + </p> + <p> + Sub la radioj de la norda suno, en la klara frosta aero, ĉio + ekbriletas hele. La neĝkovritaj stratoj preskaŭ blindigas nin, + tiel blankaj ili estas! La sunlumo rebrilas de miriadoj da glacikristaloj, + kiel multego da fajreroj. La malvarma freŝeco de l’ atmosfero + saltigas la sangon en la vejnoj, komunikante al ĉiu sentojn plezurajn + kaj feliĉajn. En la larĝaj stratoj, lokitaj regule sed por bela + efekto, oni vidas amason da homoj, kies gajemaj vizaĝoj elmontras la + ĝojon en la koro. Ĉien rapidas glitveturiloj. Ha! ili estas sen + ĉevaloj; tra la stratoj ili rapidegas, multe el ili laŭ unu + direkto. La veturantoj rigardas per viglaj okuloj la stratnomojn, + skribitajn pole kaj Esperante sur la domoj. Jen «Strato Zamenhof»! + Ĉu estas eble, ke la Majstro iam loĝis en tiu strato? Ha! jes, + sendube! vidu tiun tabuleton: + </p> + <blockquote class="centre"> + <p class="sc"> + Tie ĉi naskiĝis, la 15 de Decembro 1859,<br /> Lazaro Ludoviko + Zamenhof,<br /> aŭtoro de la lingvo esperanto. + </p> + <p> + «Malamikeco de la nacioj falu, falu; jam estas tempo». + </p> + </blockquote> + <p> + La vera alpilgrimejo! Estas preskaŭ neeble ĝin preterpasi, + ĝin forlasi, tiel ĝi altiras al si adoreton. Sed ni ne povas + haltadi tie; almovo tra la stratoj al ia centra punkto tiras nin kun si. + Ni sekvu ĝin! Piedirantoj, glitveturiloj, aerveturiloj, eĉ + kelkaj ĉevalrajdantoj kaj ĉevalveturiloj (tiuj ĉi ŝajnas + kuriozaj postvivantoj el la antikveco) kuncentriĝas al la placo. + Signalo aŭdiĝas! Rapidu, rapidu, ni estos tro malfruaj! Ĉio + estas agemeco, akcelo, eksciteco, konfuzo! Aŭskultu! Forta voĉo + sonas, kiel trumpeto; iu kriegas mallongajn ordonojn, klare kaj difine. + Tuj la ĥaoso fariĝas ordo. La placo mem pleniĝas per la + amaso; sur ĉiu balkono staras multaj atendantoj; ĉia niĉo, + kie unu povus trovi lokon, estas okupata. + <!-- 055 --> En la aero grandegaj veturiloj larĝigas siajn + flugilojn; centope ili sin ordigas tiamaniere, ke ĉiu povas vidi la + spektaklon. + </p> + <p> + Tuj poste, unu el ili malsupreniras. La heraldo ekkriegas; vidu, li uzas + specon de megafono. Ĉiu el tiu multego aŭdas perfekte lian voĉon. + Li anoncas, ke Aleksandro Romanofo, kies praavoj regnis en tiu ĉi + parto da la terglobo, kiam Zamenhof memvole oferis la plej bonajn jarojn + el sia vivo por Esperanto, estas speciale delegita por paroli la + panegiron. + </p> + <p> + Nenio, nek uniformo, nek oficsigno, distingigas la oratoron de la cetero + de l’ alestantoj; tie li staras, simpla homo, kies meritoj aŭ + malmeritoj dependas sole de li mem, de lia kapableco aŭ manko de + kapableco. Oni juĝos lin laŭ liaj faroj. En la antaŭparton + de la aerŝipo li venas, kaj ekprenante megafonon, li komencas paroli. + </p> + <h3> + LA PAROLADO DE ALEKSANDRO ROMANOFO + </h3> + <p> + Hodiaŭ ni festas la naskiĝon de unu el la elektinduloj de la + homaro. Antaŭ ducent jaroj, je la 15 de Decembro, 1859, naskiĝis + en tiu ĉi urbo Lazaro Ludoviko Zamenhof, kies statuon mi baldaŭ + maltegos. + </p> + <p> + Al li ni ŝuldas nekalkuleblan ŝuldon; de li ni ricevis senprezan + donacon; per li la kapabloj de la homaro netakseble multobliĝis. + </p> + <p> + La mondo tre bezonis lin; tamen, kiam li sin ekprezentis, tiu sama mondo + lin blinde ignoris. + </p> + <p> + Jes, la mondo tre bezonis lin. Dum la jarcento, antaŭ ol li naskiĝis, + la interrilatoj spiritaj, moralaj, materiaj, de homo kun homo, jam + multoble kreskis. La relvojoj ŝpinis araneaĵon sur la karto + geografia; sur la libervojo de l’ oceano glitis multego da vaporŝipoj; + la telegrafo metis zonon ĉirkaŭ la globo, plirapide ol sinjorino + surmetas la sian sur la talion. Scienculoj enprofundiĝis en la + misterojn de la Naturo, kaj vekis novan inteligentecon. Ĉie kaj + ĉien demanda spirito spiris sur la homan animon. La klereco + <!-- 056 --> fariĝis komuna akiraĵo. La ordinara homo ne restis + plu muta besto, kontenta, se nur oni lin nutris; li postulis nutraĵon + por sia intelekto, kaj, sen tio, li rifuzis satiĝi. + </p> + <p> + Tamen ekzistis barego. + </p> + <p> + En Eŭropo sola pli ol 250 lingvoj estis parolataj. Unu lingvano ne + komprenis la vortojn de alia lingvano. Kiel nun estas ĉe la + kanajlaro, en la mezafrika arbarego, en la ĉirkaŭaĵoj de la + tibetaj montegoj, tiel same estis tra la mondo, kiam Zamenhof naskiĝis. + Lingvo, ĉu parolata, ĉu skribata, estis tiatempe la sola ilo por + transdoni la penson, sed tiam ĝi ne havis la kapablon sin transporti + trans la malvastajn landlimojn escepte malfacile kaj per la helpo de + tradukistoj. Tiel ĉiu nacio loĝadis en izoleco, kaj la pensado + restis mallarĝa, malriĉa, mallibera kaj malsana. + </p> + <p> + Imagu tian aferstaton, kaj komparu ĝin kun la nuna. + </p> + <p id="err07"> + Tiam ekaperis fajrero. En la jaro 1887, Zamenhof publikigis sian unuan broŝuron, + «D<sup>ro</sup> Esperanto: Internacia Lingvo». Li kvazaŭĵetis + sian idon sur la sensimpatian mondon, dirante: «se mia lingvo estas + taŭga, ĝi estu akceptata; se ne, ĝi pereu». Kuraĝo + Sparta! Sed la novenaskito nek trompis lian konfidon nek perfidis sian + gloran celon. Kiam Volta ekkreis sian elektran fajreron, sendaŭra + lumero simila je la fiekbrileto de malseketa alumeto, li ne antaŭvidis + la gravegajn rezultatojn defluontajn de sia eltrovo; sed al Zamenhof + apartenas la ĉiamlaŭdinda merito, ke li ja sciis, eĉ antaŭ + ol li eldonis sian libreton, ke li ekbruligas fajreron, kiu enflamigos, + unue la klerulan mondon, kaj poste la tutan homaron. Ne nur elpensinto + estis li; li estis profeto, kiu neniam dubas, ke lia antaŭdiro nepre + efektiviĝos. «Venos iam la tempo», li diris tute sen + fanfarono, «kiam Esperanto fariĝos posedaĵo de la tuta + homaro». + </p> + <p> + Sed Esperanto ne venkis la mondon ĉe la unua bato. Longa batalado + sekvis kontraŭ ignoreco, inercio kaj apatio. Per sia merito sole, + Esperanto altiris al si aliĝanton post aliĝanto; ĝi + supersaltis + <!-- 057 --> la landlimojn de sia patrujo; ĝi transpasis trans la + marojn. Paŝo post paŝo, ĝi atingis la popolamason; en + surprizo, la simpla regnano ektrovis, ke li estas ne nur naciano, sed + homarano. La okuloj de la kompreno malfermiĝis. Baldaŭ, la + popolamaso en unu lando kuniĝis kun siaj kunuloj en la aliaj, kaj, + ĉar Esperanto jam ilin edukadis, jam levis ilian moralon, ili ne kuniĝis + por malbonaj celoj. Tion ĉi la naciestroj notis; la influo de la + vekitaj popoloj sin sentigis antaŭ la trono, ĉe la katedro, en + la parlamentejo. Esperanto jam eniris en la lernejojn, kaj baldaŭ la + edukado unuformiĝis; oni fondis centran, internacian edukadan + estraron, kiu speciale zorgis pri la plej inteligentaj studentoj de ĉiuj + landoj. Per tio, la scienco antaŭeniris paŝege, salte. La + efikeco de la jam de longe elpensita senfadena telefono kreskis multe per + la malproksim-vidilo; oni plibonigis la aerveturilon, kaj ĝi fariĝis + praktika kaj rapidega transportilo. Pro la komuna alproksimiĝo de la + nacioj, rezultis, ke la leĝaroj de la diversaj landoj kunsimiliĝis; + por tio, oni bezonis centran internacian regadon. La bezono naskis la + rimedon. Konsekvence, la armeo kaj militŝiparo fariĝis + senutilaj. Dume tiuj, kiujn la Eŭropanoj malestime nomadis nigruloj, + flavuloj, imitis la bonan ekzemplon; multe da ili, ĉiam pacemaj, se + oni ne ilin incitas, superis la blankulojn, kaj volonte demetante armilojn + ili elsekvadis pacajn okupadojn. + </p> + <p id="err08"> + Tiu ĉi akceliĝo de homa pensado kaŭzis naturan sed flankan + efekton. La opinioj kreskadis, ke akiradi posedaĵojn ne estas la + ĉefa homa celo, ke la plej ŝatinda rekompenco al la laboro ne + estas ĝia materia rezultato, sed la konscieco pri devo deve + plenumita. La registaroj prenis sur sin la zorgadon pri la reala + komforteco de la regatoj; al neniu mankis nutraĵo, vesto aŭ loĝejo: + ĉiu ricevis konvenan edukadon proporcie laŭ sia natura kapablo. + Altranga aŭ riĉa malsaĝulo ne suĉis plu la fruktojn de + la laboro de la malriĉaj kaj la malfeliĉaj. La ŝtato taksis + la valoron de ĉies servoj kaj laboroj; ĝi komencis konton en la + nomo de ĉiu regato, debitante + <!-- 058 --> la koston de la subtenado al tiu konto, kaj kreditante la + taksitajn servojn. Tiel la mono, oftege radiko de malbono, perdis multe da + sia potenco, kaj avareco kaj avideco sin kaŝis sub malestimon. + </p> + <p> + Grado post grado, la centra regado ensorbis la naciajn registarojn; krom + kelkaj izolaj kaj nefruktoportaj partoj, la tuta terglobo fariĝis + unuiĝo de nacioj jam ne plu interbatalantaj. En unu vorto, la tuta + plataĵo de la homa intelekteco leviĝis. En la fruaj tagoj de la + civilizacio, unue la familio sin organizis; poste la gento; fine, per + Esperanto, la homaro alprenis por sia devizo la vortojn «unu por + ĉiuj, ĉiuj por unu», kaj anstataŭ la fierdiro «<span + class="sc">civis romanus sum</span>», oni diris kun egala fiereco + «<span class="sc">mi estas homo</span>». + </p> + <p> + Religia pensado fariĝis tute libera, kaj ĉiaj sektoj baldaŭ + trovis komunan fundamenton, nome la eternaj principoj de l’ Amo kaj + Devo. + </p> + <p> + Kompato kaj vero ja sin renkontis; justeco kaj paco ja kisis unu la alian. + </p> + <p> + Ĉio tio ĉi estas historiaj faktoj, kiujn vi ja konas; sed + rigardu la konkludon. Ĉion tion ĉi Esperanto igis ebla, ĉar + ĝi, kaj nenio alia, detruis la baregon. Tio estas la ŝuldo, kiun + ni ŝuldas al Esperanto; tio estas la neesprimebla merito de ĝia + genia elpensinto. Li sukcesis, kie ĉiu alia maltrafis. Li trovis + pasejon inter montaro ĝis tiam nesuperebla; li trovis la vojon, per + kiu ni, liaj posteuloj, iras trankvile al la fina celo. + </p> + <p> + Sed mi konas la karakteron de tiu ĉi modesta glorindulo, se Zamenhof + mem povus ĉeesti kun ni hodiaŭ, jen tio, kion li dirus:—«Ne + trograndigu mian parton en la progresado de la mondo. Mi estas nur ero en + la ĉeno de la disvolviĝo de la homaro; ĉeno, kiu komenciĝis + antaŭ la historio; ĉeno, kies etendo estas senfina kaj + nedifinebla. Periodo povos alveni, kiam mia elpensaĵo eluziĝos. + Eĉ nun eksignoj pri tio ne mankas. Eĉ nun kelkaj el vi povas + transdoni kaj ricevi pensojn senlingve, senparole. Ĉio pereas kaj + <!-- 059 --> forpasas. La komuna sorto falos sur Esperanton. Kial do + trograndigi mian rolon?» + </p> + <p> + Trograndigi? Ne estas eble trograndigi lian rolon; por tio vortoj mankas. + Sed ni gloregigas lian nomon, kaj niaj posteuloj en tio ĉi nian agon + por ĉiam aprobos pro tio, ke—oni povas preskaŭ citi la + vortojn de li mem skribitajn—ni gloregigas lian nomon, pro tio, ke + en la mondon li venigis novan senton; malamikecon de la nacioj li faligis; + li fortikigis la amon al frateco kaj la justeco inter ĉiuj popoloj, + kaj la popoloj fariĝis unu granda rondo familia; li faris la mondon + feliĉa. + </p> + <p> + Li faris la mondon feliĉa! La bela sonĝo de l’ homaro por + eterna ben’ efektiviĝis! + </p> + <p> + Li faris la mondon feliĉa! Tiujn vortojn vi tuj vidos neelstrekeble + enĉizitajn en la nepereigebla bronzo de la piedestalo de tiu ĉi + statuo. En la dek-naŭa jarcento Doktoro Esperanto skribis «ni + faros la mondon feliĉa»; hodiaŭ, por ke la homaro ne + forgesu sian ŝuldon, lia monumento, por lia ĉiama gloro, + proklamas: + </p> + <p class="sc centre"> + «Li faris la mondon feliĉa». + </p> + <h3> + LA PLENUMO + </h3> + <p> + La parolado finiĝis kaj tuj mistera muziko aŭdiĝis; kvazaŭĉiela + ĥoro ekkantis; ensorĉa melodio flosis tra la aero. Malrapide, + dolĉe defalis la tegaĵoj kaj ekaperis kvazaŭvivanta statuo + de la Majstro. Ne el malvarma blanka marmoro, ne el malmola kruela bronzo; + tie staris ŝajne la homo mem, kiun ĉiu bona Esperantisto amas, + kies trajtojn li fidele konservas en sia memoro, kies vortojn li + trezorumas en sia koro. La majstro, profeto, pastro kaj amiko! + </p> + <p> + Tiam la tono de la muziko ŝanĝiĝis; komence, nelaŭta + kaj funebra, kiel la ekĝemeto de perdita animo; poste, penanta kaj + baraktanta, ĝi reprezentas akran militadon kontraŭ supernombra + malamiko; + <!-- 060 --> jen noteto de venko eksonas, sin ripetas, ripetadas, + kreskas, kreskadas, ĝis ĝi fariĝas ario de plenumita + triumfo, kaj fine eksplodas en sonorega, ĝojega tumulto de harmoniaj + sonoj. + </p> + <p> + Nenia aplaŭdo, nenia kriego, nenia ekstera signo de emocio; silento, + pli elokventa ol ia ajn esprimo, sekvis. Profunde en la koro, interne en + la kaŝejo de l’ animo, tremeta emocio agitis la ĉeestantojn. + </p> + <p> + Kvankam malheligita de la meĥanika aparato, kiun Profesoro Stelverdo + uzis, la sensacio de tiu sceno lin trafis, lin frapis muta. Neniam li + revidos similan apoteozon. Ĝis la tago de lia morto tiu memoro + senvelke vivados. + </p> + <p> + El manoj li ellasis la malproksim-vidilon; sur la plankon ĝi falis. + Tion li ne rimarkis; liaj tutaj pensoj kuncentriĝis al la ĵus + vidita sceno. Kvazaŭ revante, li refalis sur la brakseĝon, + dirante preskaŭ neaŭdeble: «Nun mi povas pace morti; mi ja + vidis la plenumon». + </p> + <p class="respondecolinio"> + John Ellis. + </p> + <!-- 061 --> + <div class="rubriko" id="mencio3"> + <p class="premio"> + TRIA MENCIO + </p> + <h2> + MIA LASTA KLASO<br /> EN<br /> LA VILAĜA LERNEJO + </h2> + </div> + <p> + Tiam, en la jaro 1868, mi estis juna, dekdujara knabeto. Miaj gepatroj, + terkulturistoj, loĝadis en malgranda vilaĝo, proksime de la + rivero <i>Doubs</i>, en la samnoma departemento. En ĉi tiu parto de + Francujo, la plej multaj vilaĝanoj estas ne nur plugistoj, sed ankaŭ + vinberistoj, kaj tie ĉi eble, ankoraŭ pli ol en alia ajn + provinco, oni estas prava diri pri la franca kampisto, ke li estas + ekstreme laborema kaj ŝparema. + </p> + <p> + Al mi, infano, la kampara vivado tre plaĉis, kaj nun mi volonte + redirus laŭ la latina poeto: <i>O fortunatos nimium, sua si bona + norint, agricolas</i>! Sed mi devas konfesi, ke la tuta laboro mia + konsistis en tio, ke mi iom helpis mian patrinon en sia modesta + mastrumado, kaj ke mi plej ofte kuris kaj libere vagis ĉirkaŭe + sur la kampoj kaj herbejoj. Kun aliaj bubetoj de la vilaĝo, jen ni + nin banis aŭ fiŝkaptis en la rivero, jen ni elnestigis + birdidojn,—knaboj estas senkompataj,—jen ni iris en arbaron, + kolekti frambojn, fragojn aŭ avelojn. Vere feliĉa tempo! + </p> + <p> + Mi tamen rapidas aldiri, ke tian sovaĝan vivadon mi nur ĝuis dum + la interklasa tempo. Mia patro, kvankam malmulte klera, tre ŝatis la + <i>sciencon</i> kaj ne permesis, ke mi perdu mian tempon; tial mi neniam + forestis sennecese de la klaso. + </p> + <!-- 062 --> + <p> + En tiu tempo, sub la regado de la imperiestro Napoleono III, la publika + instruado ne estis tiel progresinta, kiel nun, dank’ al la + Respubliko: la gepatroj ne ĉiam volonte sendis siajn infanojn en la + lernejon, precipe pro tio, ke ili devis pagi la sumon da 12 frankoj jare, + kaj tiu malalta prezo tamen estis ofte eĉ tro granda por malriĉaj + plugistoj. Mi enfine ankoraŭ aldonos, ke la nun rakontota historio + okazas en la monato Aŭgusto, la lastan tagon de la instrujaro. + </p> + <p> + Tiun tagon posttagmeze mi do iris, kiel kutime, en la lernejon; sed, + ĉar estis la sezono de la grenrikolto, la pli granda parto de la + lernantoj troviĝis sur la kamparo, kaj ni ne estis multaj je la unua + horo antaŭ la komunuma domo, kie ni ludis, antaŭ ol eniri. La + lernejestro kutime ne alvokis nin, kaj ni iris mem, sen tamburo nek + sonorilo, en la klasoĉambron, por relegi niajn lecionojn. Sed, ĉi + tiun fojon, ni ja ne pensis pri la lecionoj, kaj ni ludis plu kaj plu; ni + ankaŭ ne atentis la horon: neniu el ni kompreneble posedis poŝhorloĝeton + kaj la antikva turo de la vilaĝa preĝejo ankaŭ ne surhavis + horloĝon; sed, kvankam ni iom konsciis, ke la unua, t. e. la horo de + la eniro, jam estas preterpasinta, ni tamen daŭre amuziĝis, sen + riproĉo de konscienco, ĉar nia instruisto ankoraŭ ne estis + en la klaso. Li troviĝis efektive en sia loĝejo sur la supra etaĝo, + kie li tagmanĝis kun kolegoj. Kompreneble ni ne plendis pro tiu + prokrasto, ni male konstatis kun plezuro, ke nia paŭzo longtempe daŭras. + </p> + <p> + Jam estis la dua proksimume, kaj neniu el ni intencis eniri en la + lernejon, nek reiri domen; ni ĉiam ĝoje distriĝis kaj + ludadis sur la korto, kiam subite aperis bele vestita sinjoro antaŭ + nia modesta instruejo. Lian Moŝton ni admiris kun lia luksa, cilindra + silkĉapelo kaj lia nigra somersurtuto: tian grandsinjoron ni malofte + vidis en nia dezerta vilaĝo. Sed ni lin ankoraŭ pli admiris, + kiam ni eksciis, ke li estas la akademia inspektoro de <i>Besançon</i>, + la ĉefurbo de nia departemento. + </p> + <!-- 063 --> + <p> + —Ĉu estas nun la horo de la paŭzo?—li diris;—kial + vi ne estas en la lernejo? + </p> + <p id="err09"> + —La instruisto nin ne alvokis ĝis nun,—ni respondis,—kaj + ni amuziĝas tie ĉi en la korto. + </p> + <p> + —Kie do li estas, via lernejestro? + </p> + <p> + —Li ankoraŭ tagmanĝas sur la supra etaĝo kun amikoj. + </p> + <p> + Nia lernoĉambro troviĝis sur la teretaĝo kaj la inspektoro, + kiu jam staris en la pordo, subite ekvidis, ke li povos fari ian malican + surprizon al sia subulo, kiu tiel malfruas por alveni en la lernejon, kaj + ridetante li igis nin senbrue eniri en la klasoĉambron. + </p> + <p> + Ni tuj okupis niajn kutimajn sidlokojn sur la benkoj, kaj ni profunde + silentiĝis, tiel, ke super niaj kapoj, oni povis iom aŭdi la + babiladon kaj ridadon de la ĝojaj drinkantoj. La tuta lernantaro + konsistis el 12 knaboj kaj 14 knabinoj, ĉar tiam en malgrandaj vilaĝoj + oni instruis la infanojn de l’ ambaŭ seksoj en unu sama ĉambro: + unuj sidis dekstre, la aliaj maldekstre kaj en la mezo staris la katedro + de la lernejestro. + </p> + <p> + Ĉi tie sidiĝis la inspektoro, dirante: + </p> + <p> + —Infanoj miaj, ĉar via instruisto ne ankoraŭ alvenis, mi + tuj volas komenci sen li la inspektadon kaj demandi vin pri tio, kion vi + lernis. + </p> + <p> + Mi antaŭe devas diri, ke en tiu epoko la lernado de la kateĥismo + kaj de la Sankta Historio estis tre grava afero; en ĉiu vilaĝo + la instruisto estis kvazaŭ la helpanto de la pastro kaj tiu ĉi + ofte ripetis al ni: «Kion signifas la homa scienco kompare kun la + Dia? kion servos al vi ĉiuj trezoroj surteraj, se vi ne savos vian + animon.» Oni do ne miros, ke la inspektoro komencis sian ekzamenon + per la Sankta Skribo. + </p> + <p> + —Ci nigruleto!—li diris alparolante iun knabon,—rakontu + al mi la historion de Jozefo. + </p> + <p> + Nia nigrulo konis la tutan, longan historion kaj, kvankam iom + <!-- 064 --> balbutante, li brave rakontis, kiel kaj kial Jakobo pli amis + Jozefon, ol siajn ceterajn filojn; kiel la fratoj fariĝis ĵaluzaj + kaj enviemaj; kiel ili vendis la malfeliĉan Jozefon kiel sklavon al + Ismaelidaj pretermigrantoj; kiel li fariĝis la ĉefministro de + Egiptujo, kaj kiel li fine venigis la maljunan patron kaj sian tutan + familion al la reĝa kortego. + </p> + <p> + —Bone, bone!—diris la inspektoro,—mi cin komplimentas, + knabeto; ci meritas bonan noton. + </p> + <p> + —Nun ci, la dikkapulo!—li diris; (la dikkapulo, ĝi estis + mi),—ĉu ci bone scias la kateĥismon? Nu! diru: Kiuj estas + la anĝeloj? + </p> + <p> + —La anĝeloj,—mi respondis unutone,—estas la + servistoj de Dio, kiu ilin sendas de la ĉielo sur la teron, por + komuniki Liajn ordonojn al la homoj. + </p> + <p> + —Kio estas la infero? + </p> + <p> + —La infero estas la loko, kie troviĝas la demonoj, kaj kien + iras la pekuloj post sia morto, por tie suferi dum la tuta eterneco. + </p> + <p> + —Bone! perfekte! + </p> + <p> + Li ankaŭ demandis min kaj aliajn pri la sep sakramentoj, pri la sep + ĉefaj pekoj, pri la diaj kaj ekleziaj ordonoj, k.t.p., kaj la + respondoj estis kontentigaj. Nian kateĥismon efektive ni bone konis: + ĉiun tagon ni lernis unu ĉapitron en la lernejo kaj la sekvantan + dimanĉon dum la meso, la pastro, el sia predika katedro, pridemandis + nin publike. Tial la inspektoro devis interne konfesi, ke nia estro, + kvankam li nun iom diboĉas super ni, nin tamen bone instruas. + </p> + <p> + —Kaj ci, la blonda knabineto tie!—demandis plue la inspektoro + iun beletan, bluokulan knabinon;—kiel ci nomiĝas? + </p> + <p> + —Paŭlino G...,—ŝi respondis. + </p> + <p> + —Nu! diru al mi, kian finiĝon ricevas la substantivoj en la + multenombro? + </p> + <p> + —Oni formas,—ŝi respondis,—la multenombron ĉe + la substantivoj, + <!-- 065 --> aldonante la literon s al la ununombro. La nomoj, kiuj finiĝas + per <i>s</i>, <i>x</i> aŭ <i>z</i>, ne ŝanĝiĝas en la + multenombro; tiuj nomoj, kiuj finiĝas per <i>al</i> aŭ <i>ail</i> + ŝanĝas sian finiĝon en <i>aux</i>; la nomoj per <i>ou</i>, + <i>au</i>, <i>eu</i>... —; tion scias la bedaŭrindaj infanoj, + kiuj lernas la francan gramatikon. Ho Dio! ĝi ne similas la + esperantan! Tial la inspektoro aŭdis kun miro nian knabinon eldiri + parkere kaj senerare ne nur la ĝeneralan regulon, sed ankaŭ la + esceptojn kun multe da ekzemploj. + </p> + <p> + Li demandis nin ankaŭ pri la geografio, la historio de Francujo, la + aritmetiko kaj.... nia instruisto ankoraŭ ne venis en la klason. + Tamen la inspektoro tute ne perdis la paciencon; li ĉiam atendis + malice la alvenon de sia subulo kaj ĝojis interne, pensante pri la + baldaŭa surprizo. + </p> + <p> + Li sekve daŭrigis sian inspektadon: li trarigardis la kajerojn, + librojn, skribaĵojn kaj fine, por iom distriĝi, li alparolis la + plej junajn gelernantojn kaj demandis iun ŝerceme: + </p> + <p> + —Ĉu ci povas diri al mi, kiu estas la patro de la Jakobidoj? + </p> + <p> + —Abrahamo;—estis la respondo. + </p> + <p> + —Kiom faras 20 minus 20?—Li demandis iun alian; kaj, ĉar + tiu ĉi silentis: + </p> + <p> + —Nu, se ci havus en cia poŝo 20 frankojn, kaj se ci ilin + perdus, kion ci havus tiam en cia poŝo? + </p> + <p> + —Mi havus truon,—respondis la infano. + </p> + <p> + —Jen bonega, trafa respondo. Diru nun: 7 paseroj sidas sur arbo; + alvenas ĉasisto, kiu morte pafas tri el ili, kiom da birdoj nun sidas + ankoraŭ sur la arbo? + </p> + <p> + La juna lernanto kompreneble tuj respondis 4; sed mi levis la manon, + dirante: + </p> + <p> + —Ne, ne; Sinjor’ Inspektoro; nenia birdo plu restas sur la + arbo, ĉar la netrafitaj tuj forflugas. + </p> + <p> + —Jes, bone; estas ĝuste. Nun,—pludiris la inspektoro,—ĉar + ci estas tiel sagaca kalkulisto, ci ankoraŭ devas solvi la jenan + problemon. + <!-- 066 --> Iru al la tabulo kaj skribu: Ia ŝipo estas longa je 60 + metroj, larĝa je 15 metroj kaj profunda je 10 metroj; ĝia plej + granda masto estas alta je 20 metroj. Kioman aĝon havas la ŝipkapitano? + </p> + <p> + La inspektoro ridetis, sed mi serioze tuj respondis: + </p> + <p> + —Sinjor’ Inspektoro; inter la amplekso de la ŝipo kaj la + aĝo de ĝia kapitano ekzistas nenia rilato; la problemo estas + nesolvebla. + </p> + <p> + —Jes, evidente. Kian metion havas cia patro? + </p> + <p> + —Li estas terkulturisto kaj ankaŭ ŝtonĉizisto. + </p> + <p> + —Kiomjara ci estas? + </p> + <p> + —12-jara. + </p> + <p> + —Kian profesion ci volas elekti? + </p> + <p> + —Mi ne scias, sed miaj gepatroj intencas min sendi la proksiman + jaron en duagradan lernejon. + </p> + <p> + —Bone, ci certe fariĝos lerta matematikisto, kaj kiam ci + estonte lernos la regulon de la algebra multipliko, ci rememoros pri mi + pro la sekvanta komparo, kiun mi mem eltrovis: + </p> + <p> + plus × plus = plus: la amikoj de niaj amikoj estas niaj amikoj; + </p> + <p> + plus × minus = minus: la amikoj de niaj malamikoj estas niaj + malamikoj; + </p> + <p> + minus × plus = minus: la malamikoj de niaj amikoj estas niaj + malamikoj; + </p> + <p> + minus × minus = plus: la malamikoj de niaj malamikoj estas niaj + amikoj. + </p> + <p> + Dirinte tiun aferon memorindan, Lia Inspektora Moŝto tiris el la veŝtpoŝo + sian belan oran horloĝeton: + </p> + <p> + —Ho Dio!—li ekkriis surprize—estas jam la tria pretere + kaj mia homo ankoraŭ ne venas de supre; mi volas tuj fini ĉi + tiun aferon. Nun, karaj infanoj, estas sufiĉe por hodiaŭ, la + klaso estas finita. Mi faras vin liberaj de nun, kaj eliru tuj rekte al + via familio. Ĝis revido kaj feliĉan libertempon! + </p> + <p> + Ni silente eliris; tamen la lignaj ŝuoj, kiujn ni portis tiutempe, + faris sufiĉe da bruo, por ke oni nin aŭdu el la unua etaĝo, + kaj + <!-- 067 --> efektive nia instruisto el sia fenestro vidis nin + forirantaj. Li tute ne realvokis nin, li male diris al siaj kolegoj: + </p> + <p> + —Ha! vidu tiujn karajn infanojn! ili estas pravaj; ili nun foriras + de si mem antaŭ la kvara horo; en tiu ĉi lasta tago de la + instrujaro mi ne mallaŭdos, nek tenos ilin. Ni ankaŭ, karaj + amikoj, povas sekve iom eliri sur la kamparon kaj promeni fumante nian + cigaron. + </p> + <p> + Ili do sin pretigis por foriri; dume nia Inspektoro restis tute sola en la + klaso, ekzamenante nun la registrojn de la lernejestro. Enfine ĉi tiu + kaj liaj ambaŭ kunuloj ekbruis sur la ŝtuparo. Per Dio! ili ne + suspektas la proksiman ĉeeston de la superulo, kiu nun klare aŭdas + iliajn voĉojn kaj paŝojn. Lia koro iom batas kaj li ridetas + ĉe la penso, ke <i>nun</i>.... + </p> + <p> + Sed ho ve! <i>nun</i> la instruisto forlasis la koridoron kaj tute + forgesis reeniri en la apudan klason por vidi, ĉu ĉio estas en + ordo, aŭ ĉu almenaŭ neniu infano enrestas: nenion aŭdante, + nenion suspektante, li trankvile ŝlosis la pordon de la domo kaj + foriris kun siaj kolegoj. + </p> + <p id="err10"> + Vi eble nun pensas, kara leganto, pri la itala sentenco: <i lang="it">Se + non è vero, è ben trovato</i> (se tio ne estas vera, ĝi + estas bone elpensita), sed mi vin certigas, ke ĉi tiu historieto + estas entute vera, kaj ke nia Inspektora Moŝto nun estas reale + enfermita kaj ensloŝita en la klasoĉambro. + </p> + <p> + Surprizite, li komence ne sciis, kion fari; kelkaj minutoj pasis, kaj li + sin demandis, ĉu li ne alvokos la forirantojn; sed tio estus vana, + ili estis jam malproksime, aŭ ĉu li ne krios por helpo; sed tio + estus ja tro ridinda. Fine li malfermis unu fenestron kaj vidis, ke ĝi + ne estas tre alta, du metrojn proksimume; sed sube troviĝis bedaŭrinde + profunda kelŝtuparo; tial li ne povis sin lasi sendanĝere + elgliti malsupren ĝis tiu ŝtuparo. Ŝajnis al li pli + oportune salti trans la kavernan ŝtuparon, larĝan je du metroj. + Kaj, ĉar neceso fariĝas leĝo, li elektis ĉi tiun + lastan manieron por sin savi. + </p> + <!-- 068 --> + <p> + Preninte la seĝon de la instruisto el la katedro, li sin levis sur la + malsupran randon de la fenestro, kaj, kaptinte sian belan silkĉapelon + en la dekstran manon, li vive eksaltis el la fenestro kaj refalis feliĉe + trans la ŝtuparo en la ĝardenon. Jen li estas ekster la domo. + Dum kelkaj momentoj li pensis pri tio, kion li devas fari? Ĉu li + reiros en la ĉefurbon, nenion dirinte pri la afero? Ne, certe ne; li + volas havi atestantojn en la komunumo mem kaj rakonti la aventuron, por ke + oni povu iom ridi kaj hontigi la instruiston. + </p> + <p> + Li do forlasis la ĝardenon, kaj sur la strato li demandis iun + plugiston, kiu revenis el la kampoj, pri la loĝejo de la vilaĝestro. + Ĉi tiu estis mia propra onklo kaj loĝis apud nia domo. La + inspektoro rakontis al li sian tutan aventuron kun la lernejestro: la + unuan parton de la historio mi jam bone konis, sed mi neniel estus + suspektinta la duan, nome, la enŝlosiĝon de la inspektoro. + </p> + <p> + —Ha jes!—ekkriis mia onklo, ridante el plena gorĝo,—mi + ĵus vidis la tri sinjorojn preteriri sur la strato; nia instruisto + estis kun siaj du kolegoj, la lernejestroj de B... kaj de M... (najbaraj + vilaĝoj): + </p> + <p> + —Kio!—rediris la inspektoro,—la instruistoj de B... kaj + de M... troviĝis kun li; estis ili, kiuj, kun li, festenis sur la + supra etaĝo! La afero estas kurioza: mi ja kaptis tri birdojn kune en + la sama nesto. + </p> + <p> + Mia onklo tuj komprenis, ke li iom senpripense parolis; pro tio, + akompanante la inspektoron al la stacidomo, li volis plej eble rebonigi la + aferon, kaj almenaŭ iom senkulpigi nian instruiston. Konsekvence li + petis la inspektoron, ke li bonvolu esti indulgema. + </p> + <p> + —Vi scias,—li diris,—ke nia instruisto estas tre juna; + nur antaŭ du jaroj li eliris el la Normala Lernejo kaj li estas apenaŭ + dudek-trijara. Kutime li ja estas fervora kaj laborema, lia hodiaŭa + kulpo estas escepto, kaj al junuloj oni devas multon pardoni. Mi tial + insiste petas, ke vi lin ne eksigu aŭ forsendu en alian postenon, + <!-- 069 --> tiom pli, ke, de mia parto, mi estos kontenta eviti + skandalon en mia komunumo. + </p> + <p> + La inspektoro tion promesis al mia onklo. + </p> + <p> + —Sed kondiĉe,—li aldiris,—ke la tri kulpuloj venos + morgaŭ <i>Besançon</i>’on ĉe min, por ricevi mallaŭdon + certe merititan. + </p> + <p> + Vespere, kiam mi raportis la aventuron al miaj gepatroj, ili ankaŭ + kompreneble ekridis; sed mia patro baldaŭ aldiris plej serioze: + </p> + <p> + —La bubo estas nun 12-jara, li ne plu reiros en nian lernejon; post + la somerlibertempo ni lin sendos en la urban liceon. + </p> + <p> + Kaj tia estis mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo, kiun mi, la + kvindekjarulo, neniam forgesis. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Herman Boucon. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto6"> + [6] Tre konata astronomiisto, kiu kolektis informojn pri «la + nekonata mondo». + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto7"> + [7] Gloraj verkistoj anglaj, kiuj floradis dum la reĝinado de + Victoria. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto8"> + [8] La anoj de Unuigitaj Ŝtatoj en Norda-Ameriko. + </p> + </div> + <!-- 070 --> + <!-- 071 --> + <div class="rubriko" id="mencio4"> + <p class="premio"> + KVARA MENCIO + </p> + <h2> + KOBOLDOJ + </h2> + </div> + <p> + En la sonorilejo de antikva provinca ĉefpreĝejo, loĝis tri + koboldoj. Multfoje, obeante estrajn ordonojn, oni penadis ilin forpeli: + laboristoj provizitaj je ŝtupetaroj kaj je bastonoj supreniris en la + sonorilejon: sed la koboldoj, rifuĝinte en la turpinton, poste + grimpinte sur la flagokokon, mokis persekutantojn, kriante: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! Ni venkas, triumfas, vin mokas. + </p> + <p> + Ĉiudimanĉe la koboldoj malsupreniris en la preĝejon dum la + ĉefa meso, kaj formetis la malgrandajn ĉapetojn de maljunaj + pastroj. Dum la prediko, ili ĵetis sablon en okulojn de aŭskultantoj; + kaj tuj ĉiuj ĉeestantoj balanciĝis sur siaj seĝoj, + kiel maturaj spikoj sub karesoj de l’ vento. Kiam lia episkopa moŝto + grandceremonie diservis mem, vidante, ke la ĥorejaj knaboj estas + malatentaj kaj malagorde kantas, li diris: + </p> + <p> + —Nu, tiuj ĉi knaboj pensas al koboldoj. + </p> + <p> + —Hum!—murmuretis lia moŝto. + </p> + <p> + —Hum!—mallaŭte diris la kanonikoj. + </p> + <p> + —Hum!—diris laŭte la paroĥestro. + </p> + <p> + —Hum!—kriis la vikarioj. + </p> + <p> + Tiam knaboj avertitaj foliturnetis siajn dikajn librojn kun ŝajno + atenta kaj respektoplena. + </p> + <p> + Kiam petolaĵo okazis en la ĉefpreĝejo, tuj oni pri tio + kulpigis koboldojn. + </p> + <p id="err11"> + —Kiu faris tiujn oleajn makulojn?—demandis la paroĥestro. + </p> + <p> + —Koboldoj,—oni respondis. + </p> + <!-- 072 --> + <p id="err12"> + —Kiu metis pipron en niajn flartabakujojn?—demandis la + kanonikoj. + </p> + <p> + —Koboldoj,—estis respondite. + </p> + <p> + Ĉiuj homoj plendis pri la koboldoj. Sed estis homino, kiun pli ol la + aliajn ili suferigis: ni parolas pri la patrino Turnjupino, la + ekbruligantino de kandelegoj. + </p> + <p> + Tiu bonulino estis karakteriza ino, kredante sin necesega por la bonordo + de la ĉefpreĝejo, sciante ĉion, parolante pri ĉio. + Kiam lia Moŝto diservis, ŝi preskaŭ estus dirinta: + </p> + <p> + —Ni staras antaŭ altaro, ni hodiaŭ konfirmas, lia moŝto + kaj mi. + </p> + <p> + La koboldoj estingis la kandelegojn, kiujn Turnjupino ekbruligis kun tiom + da religieco; aŭ ili konfuzis la <i>Religiajn Semajnojn</i>, kiujn la + bona virino vendis por sia profito. Ofte ili ŝovis buletojn el polvo + en la tubetojn de la rigida kaj blanka kufo, kiun kapvestis la + ekbruligantino de kandelegoj. Pro tio, la patrino Turnjupino ĵuris, + ke ŝi sin venĝos. + </p> + <p> + La bonega kreitaĵo havis korpasion. Ho, jes! Tiu vidvino estis + doninta sian koron al la sviso, la granda, larĝa, bela Pupardo, kun + dikaj tibikarnoj. La tagojn de luksaj edziĝfestoj, kiam ŝia + amato kun dukorna ĉapelo sur kapo, kun glavŝelko sur ŝultro, + kun halebardo en mano, antaŭiris la junajn geedzojn, Turnjupino + radiis. Post la ceremonio, ŝi iris al la sviso, dirante: + </p> + <p> + —Kiam do ni kune geedziĝos, mia kara Pupardo? + </p> + <p> + Kaj li ridis, respondante: + </p> + <p> + —Kiam ni estos malliberigintaj la koboldojn. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Iun tagon, sciante, ke ŝi estas preskaŭ sola en la preĝejo, + la bonulino metis mezen de la navo supujon, kies kovrilo ne estis tute + fermita: kaj flanke de ĝi la ekbruligantino de kandelegoj eksidis kaj + ŝajnigis ekdormeton. + </p> + <p> + La koboldoj ekkriis: + </p> + <!-- 073 --> + <p> + —Nu! supujon en mezo de ĉefpreĝejo! kion tio signifas? + Cig! cag! cog! Ni iru por vidi, dum Turnjupino ripozas. + </p> + <p> + Sed kiam la scivoluloj estis enirintaj en la supujon, la ruza virino tuj + fermis la kovrilon: kaj la koboldoj restis kaptitaj. + </p> + <p> + Tute fiera, Turnjupino alpaŝis al sia loĝejo, kaj diris al sia + filo Johano, malfeliĉa kriplulo, kiu neniam ellitiĝis: + </p> + <p> + —Mi alportas niajn malamikojn: vi diros al via kuzino Estelo, ke + ŝi faru al ni por la proksima vespermanĝo supon el koboldoj. + </p> + <p> + Kaj la ekbruligantino de kandelegoj foriris malhumilega; ĉar necese + estis, ke ŝi rakontu sian venkon al ĉiuj homoj. + </p> + <p> + —Kiel Pupardo estos mirigita kaj feliĉa, maltime certigis la + bona virino. + </p> + <p> + Restinte sola, Johano aŭdis, ke en la supujo iu ploregas. + </p> + <p> + —Malfermu, kriis la koboldoj. Kiu ajn vi estas, kompatu plendindajn + kaptitojn. + </p> + <p> + —Vi estas malbonuloj,—diris la junulo.—Vi faris petolaĵojn + al ĉiuj homoj: juste vi viavice suferos. + </p> + <p> + —Se vi malfermos al ni, cig! cag! cog! ni fariĝos viaj amikoj,—rediris + la voĉetoj. + </p> + <p> + —Vi min turmentos, ĉar mi estas malforta. + </p> + <p> + —Ne, ne; ni donos al vi reĝan donacon. + </p> + <p> + —Lasu min dormi. + </p> + <p> + La koboldoj ekblekegis. Tiam Johano tedita malfermis la kovrilon. La + koboldoj saltegis en la ĉambron, suprenrampis sur la meblojn, grimpis + laŭlonge de l’ kurtenoj. La malsanulo diris: + </p> + <p> + —Vi min lacigas. Foriru tuj. + </p> + <p> + —Jes, ili ekkriis. Sed antaŭe ni rompos la supujon. + </p> + <p> + —Nu, mi tre bone sciis, ke vi faros ian malbonaĵon. + </p> + <p> + —Por ke vi ne estu riproĉita de via patrino. Vi ne konfesos, ke + vi nin liberigis; vi diros: «La koboldoj rompis la supujon.» + Cig! cag! cog! Ni al vi ekprezentos reĝan donacon; ĉar koboldoj + ĉiam respektas sian parolon. + </p> + <!-- 074 --> + <p> + Tra la fenestro larĝe malfermita eniris radio de suno. La malgrandaj + estaĵoj sin lokis sur luma sageto, farante strangajn signojn, + supren-kaj malsupren-irante, ŝajnante kredi ion. + </p> + <p> + —Rigardu,—ili diris al Johano. + </p> + <p> + —Sed mi vidas nenion. + </p> + <p> + La koboldoj daŭrigis, modelante ion en la spaco, kaj kriante: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! ĉu vi vidas nun? + </p> + <p> + —Nun mi komencas ekvidi, kvazaŭ en sonĝo, malgrandan + sinjorinon. + </p> + <p> + —Bone. + </p> + <p> + La koboldoj daŭrigis sian agadon. Johano, preskaŭ ellitiĝinte, + rigardis per plilarĝigitaj okuloj, kaj diris: + </p> + <p> + —Ŝi viviĝas; ŝi ridetas. Ho, kiom estas bela tiu + junulino! + </p> + <p id="err13"> + —Tiu beleta infanino estas Sunetino, formita el suna radio. Ni + ĵus ŝin kreis por vi. Kiam vi suferos, ĉar vi estas + malsana, ŝi venos al vi kaj vin konsolos; kiam vi estos malgaja, + ŝi vin amuzos. Sed ni malpermesas, ke vi parolu al iu ajn pri + Sunetino, eĉ al via kuzino la bona Estelo, kiu vin flegas. Se iam vi + konigos la ekziston de Sunetino, de tiu tago ŝi malaperos por ĉiam. + </p> + <p> + —Danke, danke, mi konservos la sekreton. + </p> + <p id="err14"> + La koboldoj forflugis kaj forlasis la sonorilejon de la ĉefpreĝejo; + ĉar ili preferis la Sankta-Martinan turon pli malnovan kaj pli altan. + Sinjoro Pupardo imitis la koboldojn. Li forlasis sian paroĥon, por + forkuri de Turnjupino, kun kiu decide li ne volis edziĝi. + </p> + <p> + Ĉiutage kiam suniĝis, Sunetino aperis sur ora radio en la ĉambro + de l’ junulo. Ŝin vestis riĉaj orientaj teksaĵoj. + Ŝia kolo kaj ŝiaj ambrokoloraj brakoj estis ŝarĝitaj + de safiroj, de rubenoj, de smeraldoj; dum ŝiajn harojn ornamis oraj + sunetoj. La junulino ridetis al la malsanulo per enigma mieno, sed neniam + parolis kun li. Por lin amuzi, ŝi kantis baladojn laŭ stranga + ritmo, dum akompanis ŝiajn melodiojn la kraketado de ŝiaj + brakringoj. Kelkafoje + <!-- 075 --> ŝi dancis antaŭ la junulo, kvazaŭ ŝi + estus pastrino de sanktaj orientaj misteraĵoj. Jen ŝi antaŭeniris + malrapide, ludante kun siaj silkaj skarpoj; jen ŝi sin balancis kun + serpentaj ondolinioj; jen ŝi imitis per siaj brakoj la flugadon de l’ + kolombo. Johano ne laciĝis admirante Sunetinon kaj ŝian + malrapidan sed senpaŭzan dancadon. Li diris: + </p> + <p> + —Daŭrigu; ankoraŭ; ĉiam. + </p> + <p> + Sed kiam la suno subiris al horizonto, necese estis, ke Sunetino eliru kun + ĝi en la okcidenta gloraĵo: tiam la malsanulo malgajiĝis. + </p> + <p> + Estelo, dekkvinjara junulino, kuzino de Johano, kelkafoje helpis al li + kiel flegistino, kiam forestis Turnjupino. Tiam ŝi diris al la + junulo: + </p> + <p> + —Kial vi fariĝas malgaja, kiam alvenas la krepusko? + </p> + <p> + Sed la junulo ridetis, kaj ne respondis. + </p> + <p> + Kvankam oni estis en somero, tamen okazis serio da pluvaj kaj + malbonveteraj tagoj. Johanon, kiu de du semajnoj ne vidis la sunon, + ekokupis maltrankviliga melankolio. Vane Estelo lin ĉirkaŭis per + plej amplenaj zorgadoj, dirante: + </p> + <p> + —Mi estas via infaneca amikino: konfidu al mi viajn ĉagrenojn. + </p> + <p> + —Mi havas nenion,—li respondis ploregante. + </p> + <p> + Fine, lacigita de senĉesaj demandoj, li iam diris al sia kuzino: + </p> + <p> + —Mi ne vidas plu Sunetinon. + </p> + <p> + —Kio estas Sunetino? + </p> + <p> + —Ĉu mi scias? Ŝi estas estaĵo luma, fantazia, feina, + mistera, kiun mi adoras. Rigardu tiun palan sunradion; jen estas mia + amatino. Ĉu vi ekvidas Sunetinon? Sed ŝajnas al mi, ke ŝi + faras adiaŭajn signojn: kial do? Ho! mi mizera! mi parolis! + </p> + <p> + La malsanulo svenis: tiam Estelo pensis: + </p> + <p> + —Kredeble la malfeliĉa knabo estas mortfrapita, ĉar li + deliras. + </p> + <p> + La morgaŭan tagon, Johano ripozis sur siaj kapkusenoj, palega. Lumega + suno eble ironie pafis orajn sagetojn al ĉiuj anguloj de la + <!-- 076 --> ĉambro: sed Sunetino ne montriĝis plu. Estelo, por + plezurigi la malsanulon, diris: + </p> + <p> + —Ĉu vi deziras, ke mi iru al la monteto de pavoj; ĉar eble + sur ĝi loĝas via Sunetino. Mi klopodos por ŝin alkonduki al + vi. + </p> + <p> + —Ho, jes, respondis Johano; tio igus min feliĉega. + </p> + <p> + La junulino ekvojaĝis. Kiam ŝi troviĝis en la kamparo, + ŝin ĉirkaŭis nebulo el fringoj, silvioj kaj kardeloj: la + birdoj kantis: + </p> + <p> + —Bona Estelo, venu kun ni por aŭskulti la lastan romancon de + nia majstro, la itala najtingalo. + </p> + <p> + —Ne, ne; mi ne havas tempon. + </p> + <p> + —Ni malhelpos, ke vi antaŭeniru, flugetante ĉirkaŭ + vi, se vi ne efektivigas nian deziron. + </p> + <p> + —Miaŭ! miaŭ!—blekis la junulino. + </p> + <p> + —Kato!—ekkriis la birdoj timigitaj. + </p> + <p> + Kaj subite ili forflugis ĉiuj al apudaj arbaretoj. + </p> + <p> + La vojaĝantino sin gratulis pro sia artifiko, kiam, meze de timiano + kaj de aliaj parfumaj herboj, ŝi ekvidis, al ŝi alkurantajn sur + siaj malantaŭaj kruroj, centojn da kunikloj. + </p> + <p> + —Ni vin salutas, junulino,—ili diris.—Ni al vi prezentas + Johaneton Kuniklon, nian reĝon. + </p> + <p> + La vojaĝantino ekvidis malgrandan blankan beston, sidantan sur blua + skatoleto tirita de kvardek kuniklidoj: per bastonetoj Johaneto frapis sur + du sonoriletojn. Li prezentis al la fremdulino siajn komplimentojn, kaj + aldonis: + </p> + <p> + —Vi estos la plej bela ornamaĵo de nia kortego; kaj ni + konservos vin ĝis la fino de via vivo. + </p> + <p> + Tedita Estelo ekkriis: + </p> + <p> + —Mi vidas ĉasiston kaj liajn hundojn. + </p> + <p> + Tuj ĉiuj kunikloj forkuris, dum ilin antaŭiris la reĝo, + kiel decas. + </p> + <p> + La junulino daŭrigis sian iradon. Ŝi laŭiris mallarĝan + riveron, kiam ŝi rimarkis sur la bordo fiŝojn, kiuj staradis sur + siaj vostoj, + <!-- 077 --> kaj dancis ronde sin tenante per naĝiloj. Ili ĉirkaŭis + la vojaĝantinon, dirante: + </p> + <p> + —Ni al vi ekmontros ondinon. + </p> + <p> + —Danke; vi faros tion aliafoje. + </p> + <p> + —Tiam, ĉar vi estas malĝentila, ni malhelpos, ke vi antaŭenpaŝu. + </p> + <p> + Estelo ridetis: + </p> + <p> + —Mi ekvidas fiŝkaptiston kaj lian hokfadenon,—ŝi + diris. + </p> + <p> + Flak! flok! En momenteto la bestoj sin subakvigis. + </p> + <p> + Fine la junulino trafis la monteton defendatan de grandegaj pavoj, kiuj + por ornami siajn vostojn ŝtelis senkompate la okulojn de maltimuloj + al ili alproksimiĝantaj. + </p> + <p> + Ili agis tiamaniere pro revenĝo, por puni la homaron. Ĉar iam + unu el homoj, nomita Leon, al ili promesis, ke li ilin instruos pri la + kantarto. Poste li foriris; sed ve! li neniam revenis. La pavoj ĉiam + atendas lin kaj ĉiam lin vokas, kriante laŭtege: + </p> + <p> + —Leon! Leon! + </p> + <p> + Tion sciis Estelo: sed ŝi amis Johanon, kaj ĉion riskis por lin + plezurigi. Pasante meze de pavoj, la vojaĝantino ŝajnigis + blindecon; kaj kun fermitaj okuloj, palpante per la mano, ŝi + suprenrampis la monteton. Ŝi malfermis la palpebrojn, nur kiam ŝi + alvenis sur la supraĵon. + </p> + <p> + Sur ĝi grimacantaj simioj rapidis al la junulino. Feliĉe ŝi + estis alportinta por sia vespermanĝeto korbon plenan de pomoj. Ŝi + ĵetis la fruktojn, kiuj ruliĝis sur la deklivo de la monteto. + Tuj la frandemaj simioj ŝin forlasis por rapidi al la ruliĝantaj + pomoj. + </p> + <p> + Ĝis la vespero, Estelo serĉis sur la monteto la loĝejon de + Sunetino, ĉeestis ĉe la subirado de l’ suno, kaptis + kelkajn sunajn radiojn, kaj, ilin kaŝinte en sian antaŭtukon, + ilin realportis al sia kuzo. Bedaŭrinde inter ĉi tiuj radioj ne + troviĝis Sunetino. + </p> + <p> + Johano havis gravegan krizon de malespero. + </p> + <!-- 078 --> + <p> + La junulino malsupreniris la ŝtuparon kaj eniris en la loĝejon + de fraŭlino Pimpernelo, petonte de ŝi konsilon. + </p> + <p> + Fraŭlino Pimpernelo estis maljuna fraŭlino, afabla, malgranda, + ĉarmanta: ŝi portis ĉiam beletajn kufojn blankajn kaj + rozajn, kaj ŝin vestis kutime negliĝaj blŭĉielkoloraj + vestoj. Ĉe ŝi oni flaris malprecizan sed penetrantan parfumon de + bergamoto. Fraŭlino Pimpernelo multe amis Estelon. Vidinte la ĉagrenon + de sia amikineto, ŝi diris: + </p> + <p> + —Tiuvespere mi donos al vi boteleton da likvoro el nigraj riboj, + ĉar ĝi estas likvoro por maljunaj fraŭlinoj. Vi ĝin + portos ĉe l’ piedo de la Sankta-Martina sonorilejo; kaj apud la + preĝejo vi kantos tiun malnovan arion! + </p> + <p class="centre"> + <i>En tagoj de mia junaĝo</i>... + </p> + <p> + Ĉar la koboldoj tre ŝatas tiun romancon, ili alvenos; kaj vi + parolos al ili pri Johano. + </p> + <p> + Nokton venintan, Estelo akurate obeis la konsilojn de fraŭlino + Pimpernelo. La morgaŭan tagon, la maljunulino demandis: + </p> + <p> + —Kion diris la koboldoj? + </p> + <p> + —Nenion. + </p> + <p> + —Ĉu do vi ne parolis al ili? + </p> + <p> + —Apenaŭ mi ekvidis ilin: ili tuj forkuris, forportinte la + botelon. + </p> + <p> + —Ho! kiaj frandemuloj! Tiun vesperon, vi portos al ili tri maizajn + kuketojn; sed ne forgesu ilin demandi. + </p> + <p> + La postan tagon, je la mateno la maljuna fraŭlino, tuj kiam ŝi + ekvidis sian amikineton, demandis: + </p> + <p> + —Nu? + </p> + <p> + —La koboldoj certigis, ke la likvoro estis bonega, kaj la kukoj tre + arte bakitaj. + </p> + <p> + —Kaj poste? + </p> + <p> + —Nenion pli. Ili rapide suprengrimpis al sia sonorilejo. + </p> + <p> + —Je Dio! mi kredas, ke ili mokas nin. Tiun nokton, vi diros + <!-- 079 --> al ili: «Jen estas saketo da oranĝfloraj + bombonoj, faritaj de fraŭlino Pimpernelo. Tio signifas, ke ili estas + tute bongustaj. Nu, vi gustumos ilin, nur kiam vi estos dirinta tion, kion + oni devas fari por redoni feliĉon al mia kuzo.» + </p> + <p> + La artifiko sukcesis. Apud Sankta-Martino, Estelo ekvidis florfolietaron + pluvantan sur ŝi tiel amase, ke baldaŭ ŝi estis tute + kovrita de floreroj, kvazaŭ ili estus neĝeroj, dum la koboldoj + per klaraj voĉoj ekkriis: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! kolektu la rozajn foliojn; zorgu, ke unu el ili ne + manku: kaj poste iu ilin ĵetos en la ĉambron de Johano. Li + resaniĝos, forgesos Sunetinon kaj vin amos ĝis sia morto. + </p> + <p> + Ĉiuj antaŭdiroj de koboldoj efektiviĝis. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + En la tago en kiu Johano edziĝis kun sia kuzino, tri grandaj kestoj + estis alportitaj en la ĉambron de Estelo. La unua estis blanka; la + dua, flava; la tria, roza kaj blua. + </p> + <p> + Sur la unua estis skribite: «Malfermota tuj.» + </p> + <p> + Sur la dua: «Malfermota post unu jaro.» + </p> + <p> + Sur la tria: «Malfermota post du jaroj.» + </p> + <p> + La juna edzino tre mirigita rompis unu el siaj ungoj, volante tro rapide + malfermi la blankan keston, por rigardi ĝian enhavon. En ĝi + troviĝis oraj moneroj, arĝenta teleraro, amasoj da juveloj. + </p> + <p> + —Nu! nun ni estas riĉegaj. + </p> + <p id="err15"> + —Kiu donas tion al ni?—demandis la junulo. + </p> + <p id="err16"> + Funde de la kesto, Estelo ekvidis malgrandan vizitkarton, sur kiu legiĝis: + «La koboldoj.» Je la vespero, la juna virino iris al la preĝejo + por ilin danki; kaj ŝi ne forgesis alporti al ili frandaĵojn. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + La junaj geedzoj vivis meze de princa lukso. Oni citis la belecon de iliaj + palacoj, la multon de iliaj veturilaroj, la belan sintenadon de ilia aro + da lakeoj. Johano kaj Estelo partoprenis en ĉiuj bonsocietaj + kunvenoj: kermesoj, ĉevalkuradoj, baloj, laŭntenisoj, k.t.p. Sed + kvankam la mondaj plezuroj ŝin forportis en siaj + <!-- 080 --> turniĝoj, la juna edzino ne forgesis la flavan keston, + kaj ŝi atendis senpacience la finon de la jaro. + </p> + <p> + Unu vesperon, ŝi diris: + </p> + <p> + —Ĉar alvenis la momento, en kiu ni devas malfermi la misteran + skatolegon, mi deziras, ke oni solenigu la surprizon. + </p> + <p> + Ŝi portigis la keston en la grandan salonon, kaj ĝin metigis sur + estradon drapiritan de rubenkolora veluraĵo. Ĝin floroj ĉirkaŭis, + kaj ĉiuj kandeloj estis ekbruligitaj, kiel oni faras por la tagoj de + grandceremoniaj vizitakceptoj. + </p> + <p> + La junaj geedzoj sentis gravan kortuŝon, sublevante la kovrilon de la + granda kesto. Sed tuj Estelo malantaŭen paŝis: + </p> + <p> + —Mumo!—ŝi ekkriis. + </p> + <p> + La persono dormanta vekiĝis, sin levis, ridetis, kraketigis siajn + brakringojn, aranĝis kokete siajn riĉajn vestaĵojn, kaj + komencis sanktan dancadon. + </p> + <p> + —Sunetino!—ekkriis Johano miranta. + </p> + <p> + Estelo blankiĝis kiel neĝo. + </p> + <p> + La aperaĵo kantis fremdan baladon kaj ofte interrompis siajn + strangajn dancpaŝojn por fari signojn al la junulo. Tiuj signoj + signifis: + </p> + <p> + —Sekvu min. + </p> + <p> + Estelo ploregis. + </p> + <p> + —Foriru, Sunetino, kaj vaporiĝu por ĉiam,—ordonis + Johano. + </p> + <p> + Tuj la aperaĵo kaj la flava kesto malaperis subite. + </p> + <p> + Ĉar Estelo tro suferis, vidinte Sunetinon, kiu al ŝi rememorigis + longan dolorplenan estintecon, ŝi malsaniĝis; kaj je la vespero + fraŭlino Pimpernelo venis ŝin viziti. + </p> + <p id="err17"> + —Kiu estis tiel kruela, ke li sendis al mi tiun aperaĵon?—ĝemadis + Estelo sufokiĝante. + </p> + <p> + —Eble la koboldoj,—respondis la maljuna fraŭlino. + </p> + <p> + —Ho, se tio estas vera, ili agis vere senkompate. + </p> + <!-- 081 --> + <p> + —Ne ilin kulpigu, mia kara infanino. Ili volis pruvi al vi, ke nun + vin solan amas Johano. + </p> + <p> + —Eble vi estas prava. Tamen mi timegas la lastan keston. + </p> + <p> + Dank’ al la flegoj kaj ammontroj, kiuj ŝin dorlotis, la juna + virino rapide resaniĝis. Unu jaro fluis ankoraŭ sen tro da tedaĵoj. + Iun vesperon, fraŭlino Pimpernelo diris al sia amikineto: + </p> + <p> + —Jen estas la momento malfermi la rozan kaj bluan keston. + </p> + <p> + —Vere? Sed nun tiuj misteraj pakaĵoj min tremigas. Plie ŝajnas + al mi, ke, elirante el la skatolego, aŭdiĝas strangaj kriadoj. + </p> + <p> + —Nu, ĉu vi opinias, ke ĝi estas bestejo? + </p> + <p> + —Kiu scias? + </p> + <p> + —Estu prudenta. Lundon proksiman, ni kunvenos ĉi tien: via + edzo, vi kaj mi mem; kaj ni klarigos tiun misteron. + </p> + <p id="err18"> + Estelo malgrasiĝis, paliĝis, pripensante al la tago difinita de + fraŭlino Pimpernelo. Fine alvenis tiu tiel timita posttagmezo. + </p> + <p> + La tri geamikoj trinkis ĉampanon por sin kuraĝigi; kaj procesie + ili eniris en la senmeblan ĉambron, en kiu estis apartigita la kesto. + </p> + <p> + Johano demetis la unuajn tabulojn, kaj vidis tiun surskribaĵon: + «Skatoleto por juveloj.» + </p> + <p> + —Tio estas vere kuraĝiga, diris fraŭlino Pimpernelo. + </p> + <p> + La junulo rapide elpakis por rigardadi la juvelojn, sed li trovis dek-du + infanetojn, ses knabinetojn, kaj ses knabetojn, kiuj portis ĉirkaŭ + kolo plataĵon el arĝento: sur ĉiu plataĵo estis + skribita la nomo de ĉiu aparta infano. + </p> + <p> + Kelkaj etuloj ridetis; aliaj sendis kisetojn; sed la plimulto ĥore + ploradis. + </p> + <p> + —Jen estas klarigita la kaŭzo de tiuj strangaj bruoj elirantaj + el la skatolo,—diris Johano. + </p> + <p> + Estelo radianta kovris je ŝmacadoj la ĉarmajn infanetojn. + </p> + <p> + —Kiel mi estas feliĉa,—ŝi ekkriis! + </p> + <!-- 082 --> + <p> + Fraŭlino Pimpernelo certigis: + </p> + <p> + —Mi vetas, ke tiuj buboj estas donaco de koboldoj. Mi volas ilin + demandi. + </p> + <p> + —Ĉu vi opinias, ke ili povos respondi? + </p> + <p> + —Aferoj tiel strangaj okazas ĉi tie, ke tio ne estus mirinda, + se tiuj etuloj parolus. + </p> + <p> + Kaj ŝi aldonis: + </p> + <p> + —Kiu sendis vin ĉi tien, miaj graciuloj? + </p> + <p> + Tiam la plej roza, la plej vangoronda el la infanetoj bonvolis forlasi la + plezuron, kiun ĝi sentis suĉante sian polekson, kaj respondis + per infana balbutado: + </p> + <p> + —Ko.... bo.... do. + </p> + <p> + —Nu!—ekkriis fraŭlino Pimpernelo triumfante, mi divenis. + </p> + <p> + Oni devis multe klopodi por trovi tuj dek-du vestarojn, dek-du lulilojn, + dek-du nutristinojn. Estelo sentis neniun laciĝon pro tiuj multaj + zorgadoj, tiele ŝi sentis sin feliĉa, en mezo de siaj infanetoj. + Ŝi ilin kisadis ĉiuminute, ilin nomante: «Miaj juveloj»; + kaj mallaŭte ŝi murmuretis: + </p> + <p> + —Vivu koboldoj. Estus dezirinde, ke ĉiu urbo havu sonorilejon + loĝitan de koboldoj. + </p> + <p class="respondecolinio"> + S<sup>ino</sup> Vallienne. + </p> + <!-- 083 --> + <div class="rubriko" id="mencio5"> + <p class="premio"> + KVINA MENCIO + </p> + <h2> + LA SALTO DE LA DIABLO + </h2> + </div> + <p> + Sur kruta ŝtonego, ĉe la supro de alta monteto fiere staras la + kastelo de Grafo Altmejer’ kun siaj dikegaj muroj kaj grandaj turoj, + kiuj ŝajnas kunmiksiĝi kun la nuboj. Ĝi majeste superas la + ĉirkaŭajn montetojn, kaj tra ĝiaj fenestroj oni ĝuas + vere mirindan vidaĵon. La montetoj estas ĉiuj kovritaj de + centjaraj arboj, fagoj, abioj nigre verdaj, betuloj, kies trunkoj kvazaŭ + per kalko blankigitaj kontrastas kun la aliaj malhelaj trunkoj. Profunda + valo kuŝas ĉe la piedo de la orienta flanko de la monto, sur kiu + staras la kastelo, kaj funde de ĝi, fluas bela rivero ombrita de + salikoj kun arĝentaj folioj, kaj alnoj. Tiu ĉi rivero, kiu + serpente fluas tra la ĉirkaŭaj valoj subite malaperas en la + teron, ne malproksime de la kastelo. Tie estas kavaĵo, en kiun falas + la akvoj je kaskado kun bruo tiom pli forta, ke ĝi estas + pligrandigita de la formo de la kaverno, kiu, laŭ la diro de la + enlandanoj estas senfunda. Ja, nenie ĉe la ĉirkaŭaĵo, + oni vidas tiun riveron reaperi. + </p> + <p> + Tiu ĉi kaskado havas malbonan reputacion, kaj oni rakontas pri ĝi + strangajn historiojn. Unu el ili diras, ke iam la diablo persekutata de + ĉefanĝelo Sankta Mikaelo, kaj atingota de li, sin ĵetis en + la riveron, kiu tuj enabismiĝis en la teron, kune kun li. La + maljunulinoj rakontas, ke dum kelkaj mallumaj noktoj, oni aŭdas la + diablon, kiu krias kaj dancas, solenante la sabatfeston kun maljunaj sorĉistinoj. + Ili certigas, ke ili vidis kaproviron kun okuloj flamantaj, apud la faŭko + de la kaskado, ke li atendas la + <!-- 084 --> sorĉistinojn, kiuj alvenas unu post la alia, rajdante + sur balailoj; kiam la lasta eniris en la kavaĵon, siavice la + kaproviro malaperis. + </p> + <p> + Estas fakto, ke oni aŭdas ofte en la kaverno de la kaskado strangajn + bruojn, kiuj neniel similas tiujn de akvofalo. Kelkaj kamparanoj certigas + kaj ĵuras, ke, de malproksime, ili ekvidis lumon, kiu lumigas la + akvojn ĉe ĝia faŭko. Sed tre kredeble, la imago de la loĝantaj + aliformigis la ombron de ia lupo, en kaproviron, kaj la strangajn bruojn, + en kriojn de demonoj lumigitaj de la infera fajro. + </p> + <p> + Alia legendo diras, ke unu el la antaŭaj posedantoj de la kastelo + vendis sian animon al la diablo, kaj ke kiam okazis por la kastelmastro la + momento elpagi sian ŝuldon, li forkuris por eviti la diablon, kiu + persekutis lin ĝis la supro de la nord-okcidenta turo, de kie li sin + ĵetis en la riveron. Tiam la diablo por atingi sian ŝuldanton, + saltis siavice post li kaj ekkaptis lin ĝuste en la momento, kiam li + falis en la riveron, kiu subite malfermiĝis kaj samtempe malaperis en + la teron, farante profundegan kavaĵon kaj formante bruegan kaskadon. + </p> + <p> + Tiu ĉi akvofalo estis ĉiuflanke ombrita de arboj kaj arbetaĵoj, + kiuj formis zonon al la kavaĵo, escepte ĉe la parto, kie la + rivero malaperas. Tie grafo Altmejer starigis palisaron el arbotrunkoj + enigitaj en la teron ĉe la fundo de la akvo, por malebligi, ke la + boatoj aŭ la bestoj, okaze falintaj en la riveron, estu englutitaj en + la profundegaĵon. + </p> + <p> + Tiuj arbetaĵoj estis la komenco de la arbaro, kiu disvastiĝis + sur la najbaraj montetoj, en ĝi estas kelkaj vojetoj faritaj de homa + mano, sed preskaŭ ĉiuj estas faritaj de la sovaĝaj bestoj, + kiuj venas trinki al la rivero, kaj multenombraj estis tiuj bestoj en la + bieno de la grafo. La ĉasoŝtelistoj estis severe punitaj, ĉar, + kiam ili estis surprizitaj por la dua fojo, ili estis tuj pendigitaj sen + ia juĝo. Tial sinjoro Altmejer havis multajn ĉasgardistojn, kies + ĉefo estis Hans Delmer. Tiu ĉi ĉefgardisto estis bona, + afabla kaj servema; + <!-- 085 --> ofte li pardonis ĉasoŝtelistojn, certigante ilin, + ke li pendigos ilin la unuan fojon, kiam li ekvidos ilin, sed neniam li + plenumis sian promeson. + </p> + <p> + Jam de longe Hans Delmer estis vidva, li vivis kun sia filino Edith en + beleta kaj komforta dometo, kuŝanta meze de maldensejo ĉirkaŭita + de alta kaj fortika palisaro, por ke la sovaĝaj bestoj ne povu eniri + la ĝardenon, kiu ĉirkaŭas la domon. En tiu ĉi ĝardeno, + dum siaj libertempoj, Hans Delmer kulturigis legomojn, fruktarbojn; lia + filino Edith zorgis pri la floroj. + </p> + <p> + Edith estis bela junulino dudekjara, blonda kiel spikoj; ŝiaj grandaj + okuloj estis lume bluaj kaj dolĉaj, kiel tiuj de gazelo. Ŝi + estis altkreska kaj gracia. Ŝi zorgis pri la mastrumado, kaj ĉio + estis pura kaj brilega en la domo. Jam multaj junuloj estis petintaj + ŝian manon, sed ĉiam ŝi estis rifuzinta, dirante, ke ŝi + ne volas edziniĝi, ke cetere ŝi volas resti libera kaj neniam + forlasi sian amatan patron. + </p> + <p> + Kiam ŝi tion diras, la vizaĝo de Hans montras strangan emocion + rapide kaŝitan. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Grafo Altmejer, kiel lia ĉefgardisto, estis ankaŭ vidva. Jam + antaŭ dek jaroj li estis perdinta sian amatan edzinon. Li loĝis + en la kastelo kun siaj du filoj Henriko kaj Frederiko; estis granda + kontrasto inter la du fratoj. + </p> + <p> + Henriko, kiel lia patrino, estis blondhara, li estis altkreska, gracia, + kun ĉarma vizaĝo, li pasie amis sian patron kaj ofte ploris sian + bedaŭregatan patrinon. Li ŝatis la studadon, la promenadojn en + la arbaro, li estis afabla kaj ĝentila kontraŭ ĉiuj, li + volonte parolis kun siaj servistoj, kun la kamparanoj kaj la laboristoj; + kaj li estis ĉiam preta por fari servon al iu ajn, kiu bezonis ĝin. + Tial ĉiuj amis lin kaj ĵetus sin en la fajron por li. + </p> + <p> + Frederiko kontraŭe estis nigrhara, malbela, malaltkreska, fiera, + <!-- 086 --> malhumilega, malĝentila kontraŭ ĉiuj; li + kruele batis la servistojn pro la plej malgrava kulpo, neniam li parolis + kun iu kamparano aŭ laboristo. En la tuta regiono li estis malamegata + de ĉiuj, sed oni tre timis lin, ĉar li estis kruela kaj venĝema. + Apenaŭ li sciis legi kaj skribi, ĉar neniam li volis studi, + dirante, ke tio taŭgas nur por la malnobeloj. Li vivis plej ofte en + la diboĉo kun sentaŭguloj similaj al li kaj kun malĉastulinoj. + </p> + <p> + En tiaj kondiĉoj oni povas pensi, ke Frederiko estis malmulte ŝatata + de sia patro kaj de sia frato. Grafo Altmejer ofte riproĉis lin pro + lia vivmaniero, sed tiu malbona filo ne volis ion aŭdi, kaj li turnis + la dorson al sia patro blasfemante. Siaflanke Frederiko des pli malamis + sian fraton, ke tiu ĉi estis bela, kaj ke, kiel unua naskito, li + estis la sola heredonto do la bienoj de Grafo Altmejer. Tio furiozigis + lin, kaj li ofte rigardis sovaĝe Henrikon. Ĉe tiuj momentoj + mortigaj ideoj trairis lian cerbon. + </p> + <p> + Grafo Altmejer iam tre ŝatis la ĉasadon, sed nun li malofte + ĝuis tiun plezuron, kaj nur kiam la podagro ne devigis lin resti sur + la lito aŭ en la ĉambro. Li tre ŝatis interparoladi kun sia + ĉefgardisto, kiu lin estimis treege pro lia konata honesteco; ofte li + vizitis lin en lia domo, ili interparolis pri antaŭaj gloraj ĉasadoj. + Dume Edith etendis sur la tablon tukon blankan kiel neĝo, kaj servis + kelkajn manĝaĵojn kaj bieron ŝaŭmantan. Li volonte + akceptis, sed kondiĉe ke Hans kaj lia filino manĝu kune kun li. + Hans amegis sian mastron, kaj oferus sian vivon por li. + </p> + <p> + —Nu!—li ofte diris ridetante,—nu! Edith, kiam do vi + edziniĝos? Vi ne volas resti fraŭlino, mi supozas? Mi estos la + baptopatro de via unua filo. + </p> + <p> + Tiam Edith ruĝiĝis, sed ne respondis. + </p> + <p> + Henriko ofte venis al la ĉefgardisto; li havis grandan amikecon por + Edith, kiun li trovis bela kaj dolĉa kiel anĝelino. Ili ofte + renkontis unu la alian en la arbaro apud la salto de la Diablo, kiu estis + proksima de la loĝejo de Hans Delmer. Ili ambaŭ longe + interparoladis, + <!-- 087 --> kaj nedifinebla sento de malgajeco ekkaptis iliajn korojn, + kiam ili estis devigitaj disiri. + </p> + <p id="err19"> + Jam de kelka tempo Henriko fariĝis pensema, malparolema; li ŝajnis + ĉiam enprofundigita en ia revado, kelkafoje lia patro demandis lin + pri tio: + </p> + <p> + —Mia kara Henriko, kion vi do havas? Via karaktero tute ŝanĝiĝis, + ĉu vi estas malsana? Vi ordinare tiel komunikema, nun silentas tutajn + tagojn, kaj ofte okazas, ke oni estas devigita demandi vin kelkajn fojojn, + por ricevi respondon de vi. + </p> + <p> + —Ho! kara patro mia, mi ne ŝanĝiĝis, mi estas kiel + kutime, kaj mi ne estas malsana. + </p> + <p> + Sed la grafo ne estis blinda, kaj li pensis, ke kaŝata amo turmentas + la koron de Henriko. + </p> + <p> + —Vi bone farus edziĝante, mia filo, la vivo ne estas gaja por + junulo en tiu granda kastelo kun via maljuna patro. Mi pensas, ke via + kuzino Ludovikino Arnheim tre konvenas por vi. + </p> + <p> + —Ne parolu pri edziĝo, mia patro, mi petegas vin, mi ne volas + edziĝi, cetere mi ne amas mian kuzinon. + </p> + <p> + —Sed, mia filo,—diris la grafo,—eble vi amas alian fraŭlinon, + tion konfesu al mi, kaj, se ŝi plaĉas al mi, mi tuj konsentos + pri via edziĝo. + </p> + <p> + —Mi amas nenian fraŭlinon,—respondis Henriko,—mi + tion ĵuras al vi. + </p> + <p> + Kaj, tion dirante, li kredis esti sincera; sed li eraris. + </p> + <p> + Jam de kelkaj tagoj li sentis en si ion neesprimeblan, li sentis, ke en + lia koro io ŝanĝiĝis; li ordinare tiel gaja fariĝis + malgaja. + </p> + <p> + Lasinte sian patron, li eliris el la kastelo kaj iris promeni en la + arbaron; li alvenis al la kaskado, apud kies rando li sidiĝis + pripensante. Post kelkaj minutoj brueto de senpezaj paŝoj sur la + folioj mortintaj aŭdiĝis. Henriko rekonis la paŝojn de + Edith. Subite en lia brusto, pli rapide batas lia koro, la paroloj de lia + patro revenas en lian memoron. Li komprenas la kaŭzon de sia ŝanĝiĝo, + li amas + <!-- 088 --> Edith’on! Li ne pensas, ke ŝi ne estas nobela, ke + ŝi estas la filino de ĉefgardisto; lia koro ne rezonas, li amas + Edith’on! Kaj ĝis nun li ne pensis pri tio. Jen do la kaŭzo + de la ĝojo, kiun li sentis vidante ŝin! Li tuj leviĝis kaj + aliris renkonten al ŝi, li premis ŝiajn manojn dirante: + </p> + <p> + —Edith! kara mia kiom mi estas feliĉa vidi vin! + </p> + <p> + Tion dirante liaj okuloj brilis, kaj lia vizaĝo montris ĝojegan + esprimon. + </p> + <p> + —Kiel mi ankaŭ, sinjoro Henriko,—diris Edith ruĝiĝante, + ĉar ŝi estis ekvidinta la pasian rigardon de la junulo. + </p> + <p> + —Mi amas vin, Edith! + </p> + <p> + —Ho, ne tion diru, sinjoro Henriko! Kion dirus via patro. Vi scias, + ke vi ne povas edziĝi je mi, kaj vi ne volas malhonorigi min kaj mian + bonan patron. Ni restu amikoj kiel antaŭe, kaj eble vi renkontos iun + nobelan fraŭlinon, je kiu vi povos edziĝi kaj esti feliĉa. + </p> + <p> + —Ho! Silentiĝu Edith! silentiĝu, mi petegas vin, vi disŝiras + mian koron, mi tion ĵuras al vi tie ĉi, je la nomo de mia kara + patrino mortinta, mi edziĝos nur je vi, aŭ mi mortos pro ĉagreno. + </p> + <p> + —Ne tion ĵuru! amiko mia, ne tion ĵuru! Vi tre scias, ke + neniam via patro konsentos pri tia edziĝo; certe vi ne forgesis, ke + lia familio, kiel ankaŭ li mem, forpelis vian onklon Rupert’on, + tial ke li edziĝis je fraŭlino nenobela, kaj ke ili neniam volis + senkulpigi kaj pardoni tion, kion ili nomas misaliancon. + </p> + <p> + Henriko ploris, ĉar li estis certa, ke lia patro neniam konsentos pri + tiu edziĝo. + </p> + <p> + Subite brua ekridego aŭdiĝis, kaj Frederiko montriĝis al + liaj miregitaj okuloj: + </p> + <p> + —Nu! miaj geamikoj, ne ĝenu vin! la arbaro estas oportuna por + kaŝataj karesoj!... ne ĝenu vin!... Sed vi ne havas malbonan + guston, Henriko! ŝi estas bela la fraŭlino! + </p> + <p> + Kaj tion dirante, li foriris ridegante. + </p> + <p> + Neesprimebla sento de timo trairis la cerbon de Henriko. Li + <!-- 089 --> havis ankoraŭ en la oreloj tiun demonan ridegon. Li + timis ne por si mem, sed por sia amegata Edith, ĉar li ne dubis, ke + lia frato, kies rigardon avidan al Edith li rimarkis, estis kapabla + plenumi krimon. + </p> + <p> + —Sinjoro Henriko,—diris la junulino,—pli bone estus, se + vi forgesus min. Pensu pri via patro, kiu malbenus vin. + </p> + <p> + Ŝi leviĝis kaj forkuris. Ŝia koro ankaŭ suferis, sed + ŝi ne volis tion konfesi, ĉar la amo eniris ŝian animon. + </p> + <p> + —Ho! mi petegas vin Edith, ne lasu min! ne lasu min! + </p> + <p> + Sed jam ŝi estis malaperinta. + </p> + <p> + Ŝajnis al Henriko, ke lia koro ŝiriĝas, granda pezo premis + lian bruston, sur kiun konvulsie kuntiriĝis liaj manoj. + </p> + <p> + —Kiom mi estas malfeliĉa!—li ekkriis,—prefere estus + morti, ol tiel kruele suferi! + </p> + <p> + Maldolĉaj larmoj fluis sur liajn vangojn. + </p> + <p> + —Nu! la kolombino do forflugis? Ĉu mi timigis ŝin? + </p> + <p> + Ĝi estis ankoraŭ la voĉo de Frederiko. Tiuj mokemaj paroloj + rekonsciigis lin; li leviĝis, kaj, nenion respondinte al sia frato, + li aliris la kastelon. + </p> + <p> + Li faris la eblon por kaŝi al sia patro la mortigan ĉagrenon, + kiu konsumis lin, sed li ne povis trompi sian patron, kiu des pli malgajiĝis, + ke li tute nesciis la kaŭzon de tia stato. + </p> + <p> + Ĉiutage Henriko aliris al la kaskado, esperante, ke li trovos Edith’on, + sed ŝi ne venis; tamen li venis sidiĝi en la loko, kie lia plej + amata estis sidiĝinta, por enspiri la aeron, kiun ŝi estis + enspirinta, por revivi pense la feliĉajn tagojn pasigitajn... Tie li + restis tutajn horojn. + </p> + <p> + Ĉiutage ankaŭ Frederiko spionis lin de malproksime, pli kaj pli + li pensis, ke estas tre facile malaperigi sian fraton sen la scio de iu. + Tiam li fariĝus la sola heredonto de sia patro, kiu post nelonge + mortus pro la perdo de sia plej amata filo. Tiel li fariĝus la sola + mastro. + </p> + <!-- 090 --> + <p> + Do, iun tagon, kiam lia frato estis kiel kutime sidanta apud la faŭko + de la kavaĵo, Frederiko pasis malantaŭ li, tiel senbrue, ke + Henriko enprofundigita en sia revado ne aŭdis lin. Tiam subite, + obeante siajn krimajn intencojn, li enpuŝis sian fraton en la kavaĵon, + kaj tio okazis tiel rapide, ke Henriko ne havis la tempon ekkrii, kaj tuj + malaperis en la abismon. + </p> + <p> + Sed Frederiko ektremis, ĉar li aŭdis akran ekkrion.... Kiu do + faris ĝin?... Sed post kelkaj momentoj li trankviliĝis pensante: + «Kion do mi timus? Nenia homa estaĵo vidis min, kaj sendube tiu + akrasona ekkrio estis tiu de ia garolo forfluganta. Cetere neniam la + profundaĵo redonas sian kaptaĵon!» + </p> + <p> + Kviete li realiris la kastelon; lia vizaĝo ne montris ian signon de + konsciencriproĉo. Lia bruta animo ne estis kapabla havi tiaspecajn + sentojn. + </p> + <p> + Jam de longe la horo de l’ vespermanĝo estis pasinta, kaj + Henriko ne estis reveninta al la kastelo. Grafo Altmejer estis tre + maltrankvila kaj ne volis manĝi. «Kial do Henriko ne estas tie + ĉi, li pensis, li, kiu estas ĉiam tre akurata, kiu ĉiam + sciigas, kiam li forestos. Kio do povis okazi?» Dolora antaŭsento + sufokis lin. Sed Frederiko ne ŝajnis tion ekvidi, li manĝis kiel + kutime kaj trinkis ĝis ebriiĝo. + </p> + <p> + —Ĉu vi vidis vian fraton hodiaŭ Frederiko? + </p> + <p> + —Ne mi ne vidis lin, sed li ne estas perdita, li retrovos la vojon + al la kastelo. Eble li amindumas iun paŝtistinon, kaj li forgesis la + horon. Cetere mi ne estas komisiita gardi lin! + </p> + <p> + Tamen la voĉo de Frederiko ne estis sincera, kaj la grafo sentis, ke + pli kaj pli grandiĝas la antaŭsento pri krimo. Li fikse rigardis + sian filon, sed nenion diris. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p id="err20"> + Grafo Altmejer supreniris en sian ĉambron, kaj rifuzinte la servojn + de sia servisto, li ŝlosis la pordon. Tiam li falis sur apogseĝon + kaj profunde pripensis. Li estis konvinkita, ke Frederiko mortigis + <!-- 091 --> sian fraton, sed li ne havis ian pruvon. Mil konfuzaj ideoj + kunmiksiĝis en lia cerbo. Subite ŝajnis al li, ke oni frapetas + al pordo; tiu brueto devenis de malantaŭ granda portreto de unu el la + prapatroj de familio Altmejer, kiu estas fiksita sur la muro. Li pensis, + ke muso gratas inter la muro kaj la kadro, sed preskaŭ tuj li aŭdis + bruon de risorto, kiu malstreĉiĝas, kaj samtempe mallaŭtan + voĉon, kiu diras: + </p> + <p> + —Ne maltrankviliĝu, mia patro. Ĝi estas via filo Henriko + viva. + </p> + <p> + Tiam, kiel pordo, la kadro turniĝis, kaj Henriko aperis al sia + mirigita patro; li havis la montran fingron antaŭ la buŝo por + peti, ke lia patro ne ekkriu, kaj referminte la sekretan pordon, li ĵetiĝis + en la brakojn de sia patro, kiu ploris pro ĝojo. + </p> + <p> + —Nu! mia kara filo,—diris la grafo,—kio do okazis al vi? + Kial vi ne revenis por vespermanĝi? Kaj kial vi venas, kaŝante + vin, per sekreta koridoro, kiun mi ne konas? + </p> + <p> + —Mia patro,—respondis Henriko,—simpla akcidento okazis + al mi: mi estis ekdorminta apud la salto de la Diablo, kaj moviĝante, + mi falis en ĝin. + </p> + <p> + —Sed, kiamaniere vi povis reveni tien ĉi, kara infano? tiu + mortiga kaskado neniam redonas tion, kion ĝi englutas, kaj kial vi ne + revenis al la kastelo per la ordinara vojo, anstataŭ uzi vojon kaŝitan? + </p> + <p> + —Nu! mia patro, aŭskultu min, vi scias, ke mi legis niajn arĥivojn + de la komenco ĝis la fino. Mi faris en ili strangajn eltrovojn + precipe pri la kaskado, tial mi eksciis, ke tiu kaskado, aŭ prefere + ĝia kaverno, komunikiĝas kun via kastelo per subtera galerio, + kiu finiĝas en kelo, sub la nord-orienta turo. En tiu kelo komenciĝas + ŝtuparo, kiu alkondukas al ĉiu etaĝo, kaj ĉe ĉiu + etaĝo estas koridoro, kiu trairas la dikegajn murojn, kaj en tiuj + muroj estas malfermaĵetoj, tra kiuj oni povas vidi kaj aŭdi + tion, kio okazas en ĉiu ĉambro. Estis tute neeble, ke mi revenus + per alia vojo, ĉar mi + <!-- 092 --> ne havis ŝtupareton por eliri el la kaverno tra ĝia + faŭko. Jen do kiel tio okazis: kiel mi jam diris al vi, mi estis + ekdorminta apud la faŭko de la kaskado; kiam mi falis en ĝin, mi + nenion timis. Ĉar mi sciis, ke mi ne pereos en ĝi. Reveninte al + la supro de la akvo, mi direktis min al la rando de la kaverno, kie estas + speco de natura trotuaro, kiu kondukas sub la kaskado, inter ĝi kaj + la flanko de la kaverno. Tie troviĝas malfermaĵo, faŭko de + subtera galerio, kiu kondukas al vasta ĉambro ronda, kiun niaj + prapatroj uzis por kunvenigi konspirantojn; tiuj ĉi alvenis en ĝin + per moveblaj ŝtuparetoj tra la malfermaĵo de la kaverno kaj same + eliris. En tiu ĉambro estas la sekreta pordo de la koridoro, kiu + alkondukas al la kelo sub la turo. Mi antaŭe ĉion tion esploris + sufiĉe, por koni ĉiujn detalojn, cetere mi metis ĉe kelkaj + lokoj lanternojn por uzi ilin ĉiufoje, kiam mi bezonis ilin, kaj se + kamparanoj certigas, ke ili vidis lumon ĉe la kaskado, ili ne eraras, + ĉar mi ofte esploris la kavaĵon lumigante ĝin per lanterno. + Tiel mi konis ĝian danĝeran flankon, la faŭkon en kiun + bruege malaperas la akvoj. Mi ne pensis, ke iam mi bezonos koni ĉiujn + tiujn detalojn, por savi mian vivon, ĉar tiu, kiu falus en la + profundaĵon, ne konante ilin, estus nepre englutita en la teruran + abismon, ĉar estas neeble eliri el ĝi per la supera parto, krom + per movebla ŝtupareto, tial ke ĝi havas la formon de funelo + renversita. + </p> + <p> + Dum tiu rakonto, profunde pripensis grafo Altmejer. Subite li diris:—Ĉu + vi vidis vian fraton dum la tago? + </p> + <p> + —Jes mia patro, mi ekvidis lin. + </p> + <p> + —Estas strange! Li diris al mi, ke li ne vidis vin.... Vi trompas + min Henriko, vi ne falis en la kaskadon okaze, oni faligis vin, kaj mi + timas, ke mi konas la krimulon. Ĝi estas via frato!.... + </p> + <p> + —Ne! mia patro, mi ĵu... + </p> + <p> + —Ne mensogu, mia filo, sed konduku min tra la sekreta koridoro al la + ĉambro de Frederiko. + </p> + <p> + Henriko turnis la kadron, kaj preninte lampon, li kondukis sian + <!-- 093 --> patron al la malfermaĵeto, tra kiu oni povas aŭdi + kaj vidi en la ĉambron. + </p> + <p> + La vizaĝo de grafo Altmejer terure ŝanĝiĝis, li avide + rigardis, kaj li aŭdis la voĉon de Frederiko, kiu ebria dancis + en sia ĉambro ripetante: + </p> + <p> + —Mi puŝis cin en la kavaĵon, ci estas mortinta Henriko! Ci + ne revenos plu! Ah! Ah! Ah!—kaj li ridegis.—Nun mi estas la + sola heredonto de la maljunulo, kiu ne longe vivos! Ah! Ah! Ah! Kaj Edith, + cia blondulino estos mia amantino! Ah! Ah! Ah! + </p> + <p> + Henriko ankaŭ ĉion aŭdis kaj li ekfrosttremis. + </p> + <p> + —Ni forkuru! Henriko, ni forkuru!—diris la grafo. + </p> + <p> + Faletante ili reiris al la ĉambro. + </p> + <p> + —Ho! la abomena krimulo! kaj tiu sovaĝa besto estas el mia + sango! Ho! mi punos vin Frederiko! Kiu mortigis, tiu estos mortigita, mi + tion ĵuras je la nomo de Dio!... Sed, mia filo, kion aludis via + malbenita frato parolante pri Edith, via blondulino. + </p> + <p> + —Mia patro kompatu min, mi havas ion por konfesi al vi, sed mi ne + kuraĝas tion fari. + </p> + <p> + —Parolu, mia filo, mi aŭskultas vin. + </p> + <p> + —Nu! mia patro, mi amas Edith’on, kaj mi volus edziĝi je + ŝi... + </p> + <p> + —Silentiĝu, kruela infano, vi do ankaŭ volas mian morton, + neniam mi konsentos pri misalianco, neniam! Ĉu vi forgesis vian + onklon Rupert’on?... + </p> + <p> + Tiam per la koridoro Henriko aliris sian ĉambron, sed li tiel + suferis, ke li ne povis ekdormi. La grafo ankaŭ ne povis fermi la + okulojn, tro da dolorigaj ideoj trairis lian cerbon!... + </p> + <h3> + IV + </h3> + <p> + —Nu! mia patro, ĉu mia frato revenis? demandis Frederiko al sia + patro kun malbona rigardo. + </p> + <p> + —Ne, eble vi scias ke li ne revenos,—respondis la grafo. + </p> + <!-- 094 --> + <p id="err21"> + —Mi ne komprenas, kion vi volas diri,—respondis Frederiko + balbutante. + </p> + <p> + Sed ĝuste en tiu momento alvenis servisto, kiu diris al la grafo, ke + lia ĉefgardisto havas ion por diri al li konfidencie, kaj ke tre urĝas. + </p> + <p> + La grafo aliris sian ĉambron, kien post nelonge alvenis la ĉefgardisto. + Li kunportis en la mano kesteton el ŝtalo, kiun li demetis sur la + tablon kaj leteron sigelitan per vakso, kiun li prezentis al la grafo; sur + ĝia koverto estis skribite: «Por doni al Grafo Altmejer, kiam + Edith estos dudek-unujara». + </p> + <p> + La grafo sidigis Hans’on Delmer’on, kaj malfermis la koverton. + Dum li legis tiun leteron, lia vizaĝo grade montris grandan emocion + kaj samtempe grandan ĝojon; kaj li mallaŭte diris: + </p> + <p> + —Mia kara Henriko estos do feliĉa! + </p> + <p> + Jen tio, kion li legis: + </p> + <blockquote> + <p style="padding-left:2em;"> + «Mia kara kuzo, + </p> + <p> + «Oni kutimas pardoni la mortintojn, kiam vi ricevos tiun ĉi + leteron mi estos mortinta, mi do pensas, ke vi pardonos min. Mi komisiis + ĝin al Hans Delmer, kies honestecon kaj fidelecon mi konas, li + donos ĝin al vi, kiam la momento difinita estos alveninta. Mi ne + rememorigos al vi mian edziĝon, mian misaliancon, kiel vi diris, + kaj la kruelan manieron, laŭ kiu vi agis kontraŭ mia edzino + kaj mi. La malfeliĉo persekutis min, mia amegata edzino mortis + naskante filinon mian karan Edith’on. Ne povante zorgi pri ŝi, + mi komisiis ŝin al la edzino de Hans Delmer, kiu, kiel ankaŭ + ŝia edzo, ĵuris al mi ke ili konservos tiun sekreton, kaj + diros, ke Edith estas ilia filino. Estis tiom pli facile tion kredigi al + vi, ke vi forestis dum kelkaj monatoj. + </p> + <p> + Mi donis al Hans la tutan monon, kiun mi posedis por la elspezoj + okazigotaj de mia filino. Li ne volis akcepti, sed mi devigis lin. Post + lasta kiso al Edith kaj kora manpremo al la geedzoj, mi foriris. + <!-- 095 --> Mi enŝipiĝis kaj aliris Amerikon. Tie, mi + esperis riĉiĝi, sed la ĉagreno estis profunde atakinta + mian farton, kaj iom post iom mi sentis, ke miaj fortoj lasas min. Mi + estus volinta doni lastan kison al mia kara filino, antaŭ ol morti. + Sed ho ve! tio estas neebla, mi sentas, ke la morto proksimiĝas. Mi + adresas de Ameriko tiun leteron en koverto por Hans Delmer. Kompatu + Edith’on! pardonu min! Adiaŭ! + </p> + <p style="margin-left:15%;margin-bottom:0em;"> + Via Kuzo. + </p> + <p style="margin-left:15%;padding-left:2em;margin-top:0em;"> + Grafo <span class="sc">Rupert</span>’.» + </p> + </blockquote> + <p> + —Ĉio estas forgesita! Ĉio estas pardonita!—ekkriis + grafo Altmejer. Ni rapidu por iri serĉi nian filinon Hans! ĉar + ŝi estas nia filino al ni ambaŭ! + </p> + <p> + Kaj ili ne kuris sed flugis al la loĝejo de la ĉefgardisto. Kiam + ili estis proksime de ĝi, ili aŭdis akrasonajn ekkriojn, kaj ili + rekonis la voĉon de Edith! + </p> + <p> + —Vi do volas mortigi min, kiel vi mortigis vian fraton! mi vidis + vin, mortiganto! + </p> + <p> + Ili samtempe puŝis la pordon, kaj tiam ekvidis Frederikon, kiu + premante la brakojn de Edith provis renversi ŝin, kiu kuraĝe + defendis sin. Lia vizaĝo montris brutan kaj kruelan esprimon. + </p> + <p> + Aŭdinte la bruon de la pordo Frederiko turnis sin, ekvidante la + grafon kaj Hans’on kaj la teruran esprimon de liaj vizaĝoj, li + sentis, ke liaj lastaj momentoj alvenis. Sed antaŭ ol morti li volis + mortigi iun. Li elprenis pistolon el sia zono kaj direktis ĝin al la + brusto de Hans; sed la grafo deklinigis la armilon; la kuglo atingis la + plafonon. Li diris al Frederiko: + </p> + <p> + —Vi ne estas plu mia filo, mi malbenas vin, se mi ne timus malhonori + mian familion, mi liverus vin al la ekzekutisto. Vi mortigis vian fraton, + vi provis mortigi Hans’on. Mi kondamnas vin al morto. Mi donas al vi + kvin minutojn por rekomendi vian malbelan animon al Dio. + </p> + <p id="err22"> + Ĝuste en tiu ĉi momento Henriko eniris la ĉambron pala kiel + <!-- 096 --> mortinto, li estis aŭdinta tra la muro la + interparoladon de sia patro kun Hans. Li povos edziĝi je Edith! Li do + aliris la loĝejon de la ĉefgardisto. Ĉe la pordo li aŭdis + la juĝon de sia patro; malgraŭ ĉio, li volis peti, ke lia + patro pardonu... + </p> + <p> + Sed Frederiko, ekvidante sian fraton, kiun li kredis mortinta, pensis, ke + li vidas lian fantomon kiu venas riproĉi lin pri lia krimo, li subite + freneziĝis, kaj altirinte ponardon el ĝia ingo li enigis ĝin + en sian koron kaj falis mortinta. + </p> + <p> + Edith ĵetis sin en la brakojn de Hans. Ĉiuj restis silentaj dum + kelkaj minutoj, fine la voĉo de la grafo aŭdiĝis: + </p> + <p> + —Dank’ al Dio, li diris, mi ne estis devigita mortigi mian + infanon. Vi Hans ĵetos la korpon de tiu krimulo en la salton de la + Diablo. Nur tiu loko konvenas por ĝi. Vi tion faros, kiam noktiĝos. + Nun ni ĉiuj iru al la kastelo; Edith prenu mian brakon, mi subtenos + vin; Hans venu kun ni, vi loĝos en mia kastelo, ĉar mi detruos + tiun malbenitan loĝejon. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Mi ne pensas, ke estas necese rakonti detale la finiĝon de tiu dramo: + la feliĉo anstataŭis la doloron. Hans neniam volis konservi la + ormonerojn, kiuj estis donitaj al li, kaj ili estis disdonitaj al la malriĉuloj. + </p> + <p> + Hans loĝis en la kastelo kaj ne lasis sian filinon, kiel li nomis + Edith’on; li ne estas plu ĉefgardisto, li estas nun la amiko de + grafo Altmejer, kaj ĉiam la amegata patro de Edith. + </p> + <p> + Post tri monatoj okazis la edzofestoj de Henriko kun Edith. Ĉiuj + estis feliĉaj en la kastelo; kaj kiam la juna grafino naskis sian + unuan filon, la grafo diris al ŝi ridetante: + </p> + <p> + —Nu! mia karega filino, ĉu mi ne estis dirinta al vi, ke mi + estos la baptopatro de via unua filo? + </p> + <p class="respondecolinio"> + D<sup>o</sup> P. Gambier. + </p> + <!-- 097 --> + <div class="rubriko" id="mencio6"> + <p class="premio"> + SESA MENCIO + </p> + <h2> + NEKREDEBLAJ AVENTUROJ<br /> DE<br /> SINJORO RADAMANTO + </h2> + </div> + <p> + Tute juna, mi jam ŝategis ĉion, kio estis, eĉ proksimume, + ronda; ringego barela min ravis, kaj mi staris ekstaze antaŭ rado. + </p> + <p> + Per tio vi komprenas, ke, eĉ ne vidinte bicikledon, mi devis ŝategi + tiun mirindan ilon, kiun mi estus elpensinta, se iu ne estus tion jam + farinta, ve! + </p> + <p> + Kiam, infaneto, mi povis marŝi, alvenis al mi tute stranga aventuro, + kiu pli malfrue estas al mi rakontita de miaj gepatroj. + </p> + <p> + Mia patro, kiu havis vivan imagon, eble ĝin iom trograndigis. (Mi + diras tion, por ke vi ne kredu min mensogulo.) + </p> + <p> + Iam do, vaganta komercisto trairis mian vilaĝon, kaj kun nia patrino + mi iris lin vidi. Tre kontenta vidi la veturilon, mi ĝin alproksimiĝis, + plena je respektema timo, por atente observi la radojn. Ĉarmita de la + vido de l’ komercaĵoj kaj de l’ parolado kun najbarinoj, + mia patrino tute forgesis mian ĉeestadon. Uzante mian liberecon, mi + karesis la objekton de mia adorado kaj ĉirkaŭprenis radion, + ĝin kisante. Fininte siajn akirojn, mia patrino ekiris hejmen, kaj + tiam nur rimarkis mian foreston. Vane ŝi alvokis min, kaj kredante, + ke mi estas hejme, ŝi revenis ĝis nia domo. Ne trovante min, + ŝi fariĝis malkvieta, iris ĝis la rivero, plorante kaj + kriante; ŝiaj najbarinoj alvenis ŝin konsoli, kaj unu el ili + rakontis, + <!-- 098 --> ke ŝi vidis min apud la veturilo, kiun mi ŝajnis + admiri. + </p> + <p> + —Eble,—ŝi aldonis,—li sekvis la komerciston. + </p> + <p> + —Eble,—aldonis alia, tiu malbenita homo estas ŝtelisto de + infanoj kaj forportis vian fileton. + </p> + <p> + Mia patro, kiu ĵus tiam revenis de sia laboro, eksciante mian + malaperon, decidis, ke li tuj serĉos min kaj retrovos la homon. + </p> + <p> + Jen kio estis okazinta al mi. + </p> + <p> + Dum mi religie kisis la radion, la veturilo ekantaŭeniris; tuj mi + forte ĉirkaŭprenis la radion kaj turniĝis samtempe kun + ĝi. + </p> + <p> + La homo, kiu marŝis ĉe la alia flanko de la veturilo, ne vidis + min, kaj mi tiel ĝojis pri mia feliĉo, ke mi ne diris eĉ + unu vorton. + </p> + <p> + Post longa irado, la veturilo haltis antaŭ la pordo de izolita + gastejo, loĝata de sola virino. + </p> + <p> + Mia kondukisto eniris por trinki, sin apogis sur la bordon de malfermita + fenestro kaj ĉirkaŭrigardis ĉiuflanken en la strato. + Vidinte nenion, li senbrue alproksimiĝis la virinon, kiu rekomencis + labori, klinante la kapon al sia kudraĵo. La homo saltis sur ŝin, + prenis en siaj manoj la kolon de la malfeliĉulino kaj provis ŝin + mortigi. La virino baraktis, sed estis tuj subfalonta, kiam mi elĵetis + teruran krion. La mortigisto lasis la virinon kaj forkuris. En la sama + momento mia patro alvenis; esplorinte la veturilon, li min trovis; mi + estis sveninta, sed tamen ne forlasis la radion. + </p> + <p> + Li min portis en la domon, kie li trovis la virinon ŝajne mortintan. + Li nin ambaŭ flegis, kaj baldaŭ rimarkis plezure, ke ni estas + vivaj. + </p> + <p> + La juna virino estis baldaŭ tute sana, sed min kaptis grava febro, + kiu min devigis resti en mia ĉambro tutan monaton. + </p> + <p> + La mortigisto estis baldaŭ retrovita kaj ĵetita en malliberejon. + </p> + <p> + Tiamaniere, dank’ al mia amo por la radoj, mi povis, tute juna, savi + virinon. + </p> + <p> + Tiu amo pli kaj pli kreskadis, kaj, sepjarulo, mi elpensis triradan + veturileton, kiun mi movis per miaj manoj, sidiĝinte en ĝi. Pli + <!-- 099 --> poste mi rimarkis, ke mia eltrovo estas jam uzata de la + senkruruloj. + </p> + <p> + Iam, mi puŝis mian veturilon en strato treege dekliva kaj malrekta; + en vojturniĝo mia ilo subite haltis kontraŭ mureto; sed mi daŭrigis + mian iron super la muro kaj falis en kuvegon plenan je malpuraĵoj, + kiuj dolĉigis mian falon; tamen mi ne povas certigi, ke tiu bano + ŝajnis al mi agrabla. Tiuj malfeliĉoj kaj aliaj malpli gravaj ne + povis min korekti, kaj kun granda senpacienco mi atendis taŭgan aĝon + por aĉeti unu el tiuj mirindaj duradaj iloj, tiam nove eltrovitaj, + kiujn mi kelkfoje vidis flugantajn rapide laŭlonge de la stratoj. + </p> + <p> + Tiu tiel dezirita tempo alvenis, mi aĉetis belegan bicikledon kaj + decidis, ke mi vojaĝos en nekonatajn landojn. + </p> + <p> + Mi elektis Afrikon, kaj iris ŝipe Alĝeron; la ŝipirado + estis por mi terura, sed, tuj kiam mi metis piedon sur la Afrikan teron, + mi forgesis ĉiujn malagrablaĵojn, saltis sur mian bicikledon kaj + min direktis al dezerto. La dezerto! Kiel min interesus la tiel konataj + urboj de Alĝerio, eĉ la oazoj en kiuj ĉiam troviĝas Eŭropanoj? + Mi volis vidi Saharon, kaj, tute sola antaŭ la sabla vastaĵo, + senti la ĝuadojn de vera esploristo. + </p> + <p> + Miaj pneŭmatikoj kondutis mirinde. Mia bicikledo estis tiel malpeza, + ke la irado apenaŭ lasis postsignon sur la sablo, kaj mi flugis, mi + flugis kiel vera demono, malŝatante la Simun’on. + </p> + <p> + Mi marŝis de kelkaj tagoj kaj la provizoj kunprenitaj malmultiĝis; + antaŭ ol pli profunden iri en la dezerto, mi decidis akiri novajn manĝaĵojn. + Proksime mi ekvidis, blankajn sub la suno, tendojn de araba vilaĝo. + «Bone, mi pensis, nenia vivulo videbla!» Efektive, pro la + varmegeco, ĉiuj loĝantoj sin kaŝis en siaj tendoj kaj + dormis. + </p> + <p> + Per mia sonora korneto, mi faris teruran bruon; mi mem kriegis kiel + frenezulo, sed nenia movo respondis mian alvokon. + </p> + <p> + Vidante riĉan tendon, mi eniris senbrue, kaj aŭdis brueton post + kurteno, kiun mi iom levetis. + </p> + <!-- 100 --> + <p> + Kelkaj virinoj, kuŝantaj sur luksaj tapetoj ripozis; min ekvidante, + ili ekkriis per voĉo akra; mi provis klarigi la motivon de mia + maltimema eniro, sed ne havis la tempon fini mian klarigon; mi ricevis + fortan baton sur la kranion kaj falis senspira. + </p> + <p> + Kiam mia sveno finiĝis, mi estis en ĉambro tute malluma, mi + provis tuŝi per la mano mian dolorantan kapon sed ne povis, estante + fortike ligita. + </p> + <p> + Mi sentadis ion silkecan, kiu glitis inter miaj manoj kaj promenis sur mia + korpo, mia vizaĝo; ĝi estis musoj, kiuj trotis sur mi, serĉante + manĝaĵojn. Tio donis subite al mi fruktodonan ideon. + </p> + <p> + Mi malfacile sukcesis eltiri el mia poŝo peceton da lardo, kiu restis + al mi, kaj per ĝi mi frotis la ŝnurojn, kiuj min ligis, kaj + poste mi restis senmova. Baldaŭ la musoj, unue forpelitaj per mia + movado, revenis kaj, sentinte allogantan odoron, komencis mordeti kaj disŝiri + la ŝmiritajn ŝnurojn tiamaniere ke, post kelke da tempo, mi + sukcesis min liberigi. + </p> + <p> + Estis nokte, mi eliris singardeme kaj sukcesis retrovi mian bicikledon; + nevidite de iu, mi forlasis tiun malbenitan lokon per rapida forkuro. La + suno baldaŭ leviĝis kaj la varmeco fariĝis malagrablega, + sed tio min malpli ĉagrenis ol la manko de manĝaĵoj, la + malpleneco de mia stomako. Kiamaniere mi povos revivigi miajn fortojn por + daŭrigi mian vojaĝon? + </p> + <p> + Mi pripensis malgaje, kiam terura blekado aŭdiĝis, mi rigardis + malantaŭen kaj vidis grandegan leonon, kiu, saltegante, min sekvis. + Vane mi akcelis mian kuradon, la leono pli kaj pli proksimiĝis; + granda ŝvito malsekigis mian tutan korpon; miaj kruroj rigidiĝis + pro teruro, mi estis tuj falonta, kiam nova penso redonis al mi iom da + espero. Mi havis revolveron, eble mi povos vundi mian persekutanton aŭ + nur lin timigi. Mi min returnis, kaj eĉ ne celante, mi pafis sur la + leonon, kaj tuj daŭrigis mian forkuradon, sed aŭdis raŭkan + blekadon kaj strangan bruon, kvazaŭ haŭto estus ŝirata. + </p> + <p> + Post kelkaj minutoj, nenion plu aŭdante, mi haltis kaj rigardis + <!-- 101 --> malantaŭen: malproksime mia leono, klinita sur la + sablo, ne moviĝis, tamen mi aŭdis strangan plendon, ne tre laŭtan + pro la malproksimeco. + </p> + <p> + Mi revenis malrapide, kaj baldaŭ nekredebla vidaĵo min mirigis. + Mia kuglo estis trafinta la frunton de l’ leono, kaj glitinte longe + la vertebraro, estis disiginta la haŭton, kaj tiu ĉi, falante + sur ambaŭ flankojn de la korpo kaj kvazaŭ volvite ĉirkaŭ + la kruroj de la besto, malhelpis ĉian movadon. Malfeliĉa leono! + ne povante moviĝi, li malrapide rostiĝis per la suna varmeco kaj + elĵetis terurajn blekadojn. + </p> + <p> + Mi kompatis lian sorton, kaj per dua kuglo, mi finis lian suferon, kaj sub + la ombro de ŝtonego mi atendis la plenan kuiriĝon de mia ĉasaĵo. + Poste mi povis ripari miajn fortojn per larĝa tranĉaĵo de + rostita leono, kaj kunportis grandan pecon de viando kuirita por miaj + estontaj bezonoj, lasante la restaĵojn por la ŝakaloj. + </p> + <p> + Mi ne povus rakonti ĉiujn miajn aventurojn en la dezerto, sed unu el + ili estas tiel grava pri bicikledirado, ke mi ne povas ĝin ne diri. + </p> + <p> + Mia rapida forflugo malplenigis miajn pneŭmatikojn, kaj mi volis ilin + plenblovi per mia pumpilo, sed ho ve! mi estis ĝin perdinta! Kiu + grava malfeliĉo! Kiamaniere mi povos de nun daŭrigi mian vojaĝon? + </p> + <p> + Mi falis sur la sablon, plorante, sed mi sentis sur mia vizaĝo + agrablan freŝan aerfluon, mi rigardis apud mi, ho mirindaĵo! el + malgranda truo flugetis sableroj elpuŝitaj verŝajne de senkolora + gaso; tuj genia ideo eniris mian spiriton; vidinte kreskaĵon ŝajnantan + junko, mi tranĉis peceton kaj faris tubon, kies unu ekstremaĵon + mi enirigis en mian pneŭmatikon, alian en la truon. + </p> + <p> + Ĝojego! ĝojego! rapide mia volvaĵo pleniĝis sed + samtempe mia bicikledo fariĝis malpeza kaj ŝajnis forflugonta en + aeron; mi devis ĝin ligi ĉe mia zono, por ke mi povu daŭrigi + la enblovadon. + </p> + <p> + Fininte, mi saltis sur mian selon, sed mia salto nin ambaŭ portis + <!-- 102 --> je dek-kvinmetra alteco kaj tre malrapide ni malaltiĝis; + eĉ, renkontinte folion de granda palmarbo, mia bicikledo haltis sur + ĝi, kiel farus muŝo, kaj la folio eĉ ne moviĝis. Mi + devis multe peni por reveni teren. + </p> + <p> + Kiel vi povas imagi, mia rapideco fariĝis grandega kaj senpene mi + trakuris multajn kilometrojn. Sed mia stomako ree malpleniĝis kaj + devigis min fine halti por serĉi nutraĵon; sed vane mi esploris + la ĉirkaŭaĵon, mi nenion trovis. «Kiu dormas, tiu manĝas», + oni diras en mia lando. Mi do estis tuj dormonta, kiam mi ekvidis birdojn + flugantajn super mia kapo. Nova ideo eniris mian cerbon. En mia poŝo + mi trovis longan ŝnureton, je kies ekstremaĵo mi fiksis + kurbigitan pinglon. Mi sukcesis kapti kelkajn insektojn, kiuj estis bonaj + allogaĵoj. Mi ĵetis malproksime tiun hoketon, konservante en mia + mano la alian ekstremaĵon de la ŝnureto, al kiu mi fiksis + peceton da ligno por ĝin teni. + </p> + <p> + Mi kuŝiĝis kaj ekdormis, atendante ĉasaĵon. Mi sonĝis + kvazaŭ mi ĝuus bonegan manĝadon, sidiĝante ĉe la + tablo de riĉa Arabo, kaj mi lin gratulis pro la delikata peco de + ŝafaĵo de mi manĝata, kiam forta tirado min vekis. Mi tuj + pensis, ke mia sonĝo fariĝas realaĵo. + </p> + <p> + Mi ekrigardis mian kaptaĵon, kiam, ho strangaĵo! mi vidis, ke mi + kaptis ion tute ne atenditan, tio estis grandega struto! Ho! Ho! mi + ekkriis, sed mia voĉo timigis la birdon, kiu rapide forkuris, ĉar + pro la surprizo, mi estis forlasinta mian ŝnureton. + </p> + <p> + Perdi samtempe mian kaptaĵon kaj mian ŝnuron! Ho, neeble! Mi tuj + saltis sur mian bicikledon kaj persekutis la struton, kiu, forkurante, + glutadis mian ŝnuron, ŝajne kun granda plezuro. Sed okazis + stranga fenomeno. La digestado de tiuj bestoj estas tiel rapida, ke jam + ĉe la alia ekstremaĵo de la struto, peco de ŝnuro ekvidiĝis + kaj iom post iom plilongiĝis. Subite la struto haltis, malhelpite de + la tenilo, kiun ĝi ne povis engluti. + </p> + <p> + Mia sagaceco, kiun vi jam tre certe rimarkis, igis min tuj uzi + <!-- 103 --> tian okazon. Mi ekprenis la ekstremaĵon de la ŝnuro, + ĝin fiksis ĉe la gvidilo de mia maŝino, kaj per krioj tiel + diversaj kiel multaj, mi ekscitis mian kondukiston. + </p> + <p> + Vi devas konfesi, ke, eĉ konsiderante la strangecon de miaj + aventuroj, ne estas ordinare esti biciklede trenita de struto. Tiu nova + movmaniero, tiel nova kiel stranga, mirinde sukcesis: la birdo, ekscitita + de miaj krioj, forkuris rapidege, kaj mi senĝene ripozis, eĉ ne + farante movon. + </p> + <p> + Sed sento de profesia fiereco ŝanĝis mian vidmanieron. Estas + malinde, mi pensis, ke mi, S<sup>ro</sup> Radamanto, akceptu helpon + fremdan, kaj tiel insultu miajn krurojn. Mi do movis la pedalojn kaj + alproksimiĝinte, mi detranĉis la ŝnuron ĉe la postaĵo + de la birdo, lasante nur la pecon entenatan en la korpo, kaj donante la + liberecon al la struto, kiu rapide malaperis. + </p> + <p> + Mi revojiris, sed mi pli kaj pli malsatis, kiam mi vidis proksime la + struton; tre certe mi estis ronde kurinta kaj reveninta en la lokon de mi + forlasitan antaŭ kelkaj momentoj. La struto ripozis sur la sablo, sed + min vidinte, ĝi forkuris, lasante blankan objekton, kiun oni ne povis + rekoni pro la malproksimeco; sed alveninte apud ĝi mi vidis ovon, + kiun la struto estis ellasinta, antaŭ ol foriri. + </p> + <p> + Rapide mi faris truon por trinki la internaĵon, sed tio estis tiel + sengusta, ke mi unue ŝanceliĝis, sed, pripensinte, mi verŝis + internen iom da pulvo, kiu restis al mi, miksis ĉion kaj kuirigis per + la suna varmo. Tio faris bonegan ovaĵon, kiu redonis al mi novajn + fortojn. + </p> + <p> + Mi do daŭrigis mian vojaĝon, sed subite ambaŭ pneŭmatikoj + eksplodis, boritaj de la pecoj de la ovo, kiujn mi senprudente estis + lasinta sur la sablo; mi do fortiris la volvaĵojn por riparo, kiam, + ho terurego! mi vidis du serpentojn rapide alvenantajn al mi; mi saltis + sur mian bicikledon, sed la teruraj bestoj atingis miajn radojn kaj ĉirkaŭvolviĝis + kiel veraj pneŭmatikoj tre flekseblaj kaj dolĉaj. + </p> + <!-- 104 --> + <p> + Post longa irado, mi laciĝis kaj serĉis lokon por ripozi, mi + baldaŭ ekvidis ĉe la horizonto arbareton, al kiu mi min + direktis. Sed subite granda leono saltegis el kaŝita kaverno kaj min + persekutis. La timego donis al mi novajn fortojn kaj kun miriga rapideco + mi provis alveni ĝis la arbareto. Miaj pneŭ-serpentoj, + ekscititaj de la rapideco (ĉu mi diris, ke ili estis + sonorilserpentoj) ekmovis siajn sonorilojn (kiuj estas fiksitaj, kiel + ĉiuj scias, ĉirkaŭ ilia kolo) kaj siblis tiel terure, ke la + leono haltis subite kaj forkuris rapide. + </p> + <p> + Sed tia ekscitado malbonege impresis miajn rampulojn; ili videble malmoliĝis; + feliĉe mi ĵus atingis la arbaron, mi haltis kaj ekvidis, ke la + serpentoj mortis. Malfeliĉaj bestoj! mi verŝis larmon pro ilia + malgaja sorto kaj tuj ekpensis, ke morgaŭ estos malfacile pli antaŭeniri. + </p> + <p> + Sed mi ne ofte malkuraĝiĝas kaj estas sufiĉe sagaca (tion + vi tre certe jam scias); mi baldaŭ pensis, ke, eĉ post sia + morto, miaj serpentoj povos esti al mi utilaj kelkmaniere. Mi ilin senhaŭtigis, + ne difektante la haŭton; dank’ al seka ligno, kiun mi trovis, + mi ekbruligis grandan fajron por forpeli nokte la bestojn, kaj kuirigis la + rampulojn, kiuj donis al mi bonegan rostaĵon. Mi kungluis la ekstremaĵojn, + kiuj tuj ŝajnis al mi tiel flekseblaj kaj fortikaj kiel la pneŭmatikoj + de la firmo<a href="#piednoto9" class="pnlokilo">[9]</a>.... + </p> + <p> + Plie mi estis forpreninta la du ĉirkaŭkolojn de sonoriloj, kiuj + fariĝis du avertiloj tiel strangaj kiel sonoraj. + </p> + <p> + Poste mi supreniris altan arbon kaj tuj ekdormis. Mi sonĝis, ke mi daŭrigas + mian vojon sur belega maŝino, kies radoj estas testudoskvamoj, la + gvidilo estas fortika bovkapo kun larĝaj kornoj; la selo estas + kameldorso, la saketo, sarigpoŝo kaj la lanterno, pokalo plena de + lumvermetoj. + </p> + <p> + Morgaŭan tagon, tute ripozinte, mi daŭrigis mian iradon, + <!-- 105 --> esperante tamen, ke mi baldaŭ alvenos en regionon ne + tiel unuforman. Mia deziro baldaŭ plenumiĝis, ĉar mi + atingis arbaron, kiu ŝajnis al mi grandega. Tuj enirinte mi trovis + kelkajn bananfruktojn kaj kokosnuksojn, kiujn mi plezure manĝis. Mi + pensis, ke ne estos al mi facile trairi virgan arbon «en kiu la mano + de homo neniam metis la piedon», kiel diras unu el miaj amikoj. Mi + trovis valeton, kiu donis al mi facilan vojon, kaj mi ĝin sekvis dum + multaj tagoj, manĝante fruktojn, kelkfoje birdojn de mi pafitajn, kaj + ankaŭ leporojn, kiujn mi povis kure atingi. Nenio rakontinda okazis; + mi renkontis kelkajn bestojn, kiujn mi povis eviti kaj precipe simiojn, + kiuj ŝajnis al mi tre afablaj sed iom senĝenaj. + </p> + <p> + En la valeto fluis malgranda rivero, kiu iom post iom pligrandiĝis, + kaj mi baldaŭ alvenis apud granda riverego, kiu devigis min ŝanĝi + mian direkton. Mi do esploris la ĉirkaŭaĵon kaj kun granda + teruro ekvidis, ke mi estas meze de gento de sovaĝuloj, kiuj feliĉe + ne vidis min, ĉar mi alvenis dum la nokto. + </p> + <p> + Kun granda singardemo mi daŭrigis mian serĉadon, kaj vi pripensu + mian teruron, kiam mi trovis sur la bordo de la riverego multe da homaj + ostoj! Mi estis meze de hommanĝantoj! Kiamaniere mi povos forkuri + nevidite? Mi serĉis, sed vane, ŝipeton, en kiu nokte mi povus + senbrue forlasi tiun danĝeran lokon, sed nenion mi trovis. + </p> + <p> + Mia bicikledo estis bone kaŝita kaj mi trovis grandan arbon, kiu + estis por mi bona rifuĝejo. Mi manĝis nur kokosnuksojn, en kiuj + mi faris truon por elpreni la internaĵon. Mi komencis malesperi, + kiam, unufoje, nukso malplenigita falis en la akvon kaj kompreneble + flosis. + </p> + <p> + «Eŭreka!» mi kriis greklingve (ĝi estas cetere la + sola greka vorto, kiun mi konas). + </p> + <p> + Dum la sekvantaj tagoj mi kolektis multajn malplenajn nuksojn, kies truon + mi ŝtopis; per lianoj mi ilin kunligis kaj faris flosaĵon tre taŭgan. + Sed kiamaniere ĝin gvidi? Tio min ne multe embarasis. + <!-- 106 --> Mi kolektis kelkajn homajn skapolojn, per kiuj mi faris + helicon; mia bicikledo forte starigita meze de mia flosaĵo donis al + mi bonegan motoron, kaj kolektinte multe da nuksoj por mia nutrado, mi + nokte foriris. + </p> + <p> + Dum kelkaj tagoj mi tiel iris, min demandante, kiu estas ĉi tiu + riverego. Pro la diverseco de la vojoj de mi sekvitaj, mi tute nesciis la + ĝeneralan direkton de mia longa vojaĝo. Ĉu mi estis irinta + orienten kaj ĉu tiu rivero estas Nilo? Aŭ ĉu, suden vojaĝinte, + mi atingis Nigeron aŭ Senegalon? Neklarigebla enigmo! + </p> + <p> + Post kelkaj tagoj, ho mirindaĵo! mi ekvidis vaporŝipeton, kiu + venis laŭ kontraŭa direkto, kaj al kiu mi faris signojn. La + ŝipo sin direktis al mi kaj iu sinjoro, kiu ŝajnis esti la + ŝipestro, parolis al mi angle. Mi konas nur malmulte tiun lingvon kaj + ne komprenis; tion vidante li uzis intersekve aliajn lingvojn, danan, + germanan, rusan; sed mi nur konas kelkajn vortojn de tiuj lingvoj kaj + parolas nur france; sed bedaŭrinde la homo ne konis la francan + lingvon. Li ankaŭ uzis lingvon de mi tute ne konatan, sed kiu ŝajnis + al mi tre bela, tre dolĉa, tre bonsonora, kiel estas la hispana kaj + la itala, sed ĉiam vane. + </p> + <p> + Oni min enirigis en la ŝipon, kaj malfacile, per vortoj ĉerpitaj + en multaj lingvoj, ni komencis nin interkompreni: la estro estis Dano, sed + ĉiuj liaj kunvojaĝantoj estis angloj, ili vojaĝis tra la + mondo de kelke da monatoj. + </p> + <p> + —Ni estas nun,—ili diris,—sur la riverego Kongo kaj en + la lando nomita Belga Kongo. + </p> + <p> + Mi miris, ke mi faris vojaĝon tiel longan tra Afriko. + </p> + <p> + Mi demandis, kiamaniere ili povis vojaĝi en tiom da diversaj landoj, + ne konante tre certe la lingvojn de ĉiuj nacioj vizitataj. Ili + respondis, ke ili parolas novan lingvon elpensitan de rusa kuracisto, kaj + nomitan Esperanto. Tiu lingvo mirinde facila rapide propagandiĝis kaj + estas nun konata ĉiulande; tio multe faciligas la vojaĝojn. + </p> + <!-- 107 --> + <p> + Tute mirigita kaj iom nekredema, mi tamen petis francan lernolibron kaj + post kelkaj tagoj mi povis detale rakonti al ili ĉiujn miajn + aventurojn. Ŝajnas al mi, ke oni ne multe kredis min kaj ke ili + pensis, ke la varmega suno iom malordigis mian cerbon. + </p> + <p> + Dank’ al la nekredebla facileco de Esperanto, mi tre rapide fariĝis + sufiĉe lerta por skribe rakonti miajn aventurojn kaj decidis, ke mi + faros novajn vojaĝojn en ĉiuj landoj de l’ mondo; unue mi + iros Ruslandon, kie mi volas vidi kaj respekte saluti la gloran elpensiton + de Esperanto, doktoron Zamenhof. + </p> + <p class="respondecolinio"> + E. Deligny. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto9"> + [9] Loko luebla dek frankojn; malaltega kosto! + </p> + </div> + <!-- 108 --> + <!-- 109 --> + <div class="rubriko" id="mencio7"> + <p class="premio"> + SEPA MENCIO + </p> + <h2> + LA ONKLINO EL AMERIKO + </h2> + <p> + Ŝerco en unu akto. + </p> + </div> + <p> + PERSONOJ: + </p> + <table summary="rolara listo"> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Plenvolo</span>, onklino de + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Polimo</span>, doktoro. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc" colspan="2"> + S<sup>ino</sup> Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Smitso</span>, kapitano. + </td> + <td class="bracket" rowspan="7"> + Amikoj de la gesinjoroj Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Smitso. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Hejno</span>, advokato. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Hejno. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Dalmo</span>, negocisto. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Dalmo. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Laŭdo</span>, ekskapitano. + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">Mario</span>, servistino de Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">Bil</span> (negro), servisto de S<sup>ino</sup> + Plenvolo. + </td> + </tr> + </table> + <p> + <i>Salono de Polimo. Longa tablo, dekstre kaj maldekstre seĝo, poste + sep seĝoj. La pordo ĉe la fundo estas malfermita. Letero kuŝas + ĉe la pordo dekstre.—Funde tableto en angulo.</i> + </p> + <h3> + SCENO UNUA + </h3> + <p class="roloj"> + MARIO <i>sola</i>; <i>poste</i> GES<sup>oj</sup> SMITSO. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>, <i>aranĝante festan tablon</i>.—Kara + ĉielo, kian malagrablan vivon havas simpla servistino! Labori, + labori, kaj refoje labori de la frua mateno ĝis noktiĝo; kaj se + ŝi kuraĝas ripozi momenton, ŝi + <!-- 110 --> povas altiri sur sin la plej grandajn riproĉojn de la + mastrino. Se la gemastroj estus nur riĉaj, ili povus dungi pluan + servistinon, mi havus tiam kelkfoje ripozon kaj liberan tempon por eliri + kun mia korporalo. Ho, estas tiel agrable promeni kun li. Se li nur baldaŭ + fariĝus serĝento por edziĝi kun mi kaj por liberigi min de + tiu ĉi domo. (<i>Ŝi volas eliri dekstre kaj ekvidas la leteron.</i>) + Kio estas tio? (<i>Prenante ĝin.</i>) Ho, letero; verŝajne la + doktoro perdis ĝin... de kiu ĝi estas? (<i>Malfaldante ĝin.</i>) + Ĉu do ne estas krimo legi ĝin!?... tiom pli ĉar mi ne + babilados pri la enhavo. (<i>Legante</i>). Ĉikago, la duan de + decembro 1900. Kara Nevo! Vi estos surprizita kiam vi ricevos leteron de + sinjorino, al vi tute nekonata. Mi tial komencas konigi min al vi. Sendube + vi rememoras vian karan patrinon, kiu mortis, kiam vi estis nur okjara + knabeto, kaj sendube vi ankaŭ memoras, ke ŝi parolis al vi pri + sia sola fratino, kiu iris al Ameriko kun la fama kuracisto Plenvolo, kies + edzino ŝi estis.—Nu kara nevo, mi estas tiu onklino, kiu + foriris de Eŭropo, kaj kiu preskaŭ neniam skribis, nek al via + patrino, nek al iu alia el la parencaro pro kaŭzo, kiun mi ne + klarigas nun al vi. Sufiĉu, ke vi scias, ke mi vivas ankoraŭ, + kaj ke mia edzo mortis ĉirkaŭe antaŭ unu jaro, lasante min + tute sola en la vasta Ameriko. Mi neniam amis tiun ĉi mondparton, + kara nevo, sed mia Fritso (tiel sin nomis mia edzo), ne volis reiri Eŭropon, + ĉar li povis pli facile riĉiĝi en la nova mondo ol en la + malnova. Ni vivis ĉiam feliĉe, kaj tre ordinare, tio estas, tre + ŝpareme, kaj mi intencas daŭrigi tiun viv-manieron. Tamen mi + kore deziras returni al Eŭropo por pasigi miajn lastajn jarojn ĉe + mia nevo, kiu portas la nomon de mia edzo. Ĉu vi povus konsenti al + tio? Mi tre ĝin dezirus, tiom pli, ĉar mi scias (pli malfrue mi + klarigas al vi kiamaniere) ke vi estas edziĝinta, kaj ke vi havas tre + amindan edzinon. (<i>La gesinjoroj Smitso estas enirontaj sed vidante + Marion, ili sin donas signojn silenti kaj aŭskulti. Ili restas en la + malfermita pordo.</i>) Ŝi do konsentos ankaŭ ricevi min kiel + kunloĝantinon, ne vere? Mi posedas ĉirkaŭe 100 000 + dolarojn, kiujn Fritso + <!-- 111 --> postlasis al mi, kaj kiuj post mia morto alfalos preskaŭ + ĉiuj al vi ambaŭ, se vi estos bonaj por mi. Mi estos tre + nepostulema, kaj kontentiĝos kun ordinara ĉambro por mi kaj + ĉambreto por mia servisto, kiun mi kunprenos. Tiu servisto estas + nigrulo. Mi amas lin, ĉar li servis min jam de jaroj fidele, tiel, ke + mi decidis ne eksigi lin de mia servado. Krom la nigrulo, mi havas verdan + papagon, kiu parolas, li povas diri: <i>La doktoro estas fripono</i>, kaj + <i>Fritso trinkas bieron</i>. Fine mi posedas belan katinon, kiun kontentiĝos + malgranda loko en via domo. <span id="err23">Se via domo estas tro + malgranda por vi kaj mi kun mia nigrulo, papago kaj katino, bonvolu tiam + lui alian pli grandan domon, mi plene redonos al vi ĉiujn viajn + elspezojn neordinarajn.</span> Ne kredu, kara... + </p> + <h3> + SCENO DUA + </h3> + <p class="roloj"> + MARIO, S<sup>o</sup> <i>kaj</i> S<sup>ino</sup> SMITSO; S<sup>ino</sup> + POLIMO <i>en la postscenejo</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ekstersalone, dekstre</i>.—Mario! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ĉielo! Sinjorino vokas min. (<i>Ŝi + rapide remetas la leteron apud la pordo. La gesinjoroj Smitso foriras, + fermante senbrue la pordon post si.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>vokante pli laŭte + ol antaŭe</i>.—Mario! Mario! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Mi jam alvenas sinjorino! (<i>Ŝi + volas eliri dekstre. Oni laŭte frapas al la pordo je la fundo.</i>) + Ho, oni frapas! (<i>Ŝi malfermas la pordon je la fundo kaj la + gesinjoroj Smitso eniras.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Bonan vesperon + Mario! ĉu la doktoro estas hejme? + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ne sinjoro, li eliris antaŭ unu + horo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ĉu sinjorino + ankaŭ eliris? + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ne sinjorino, ŝi estas hejme, + mi... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>vokante ankoraŭ + pli laŭte</i>.—Mario! Mario! Venu do! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Jes, sinjorino, mi jam venas! + </p> + <!-- 112 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Iru nur, ni atendos + momenton; diru, ke ni deziras fari tre malgrandan viziton. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Jes, gesinjoroj, mi tuj ĝin + diros. (<i>Ŝi eliras dekstre.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Nu, kion vi diras pri + tiu letero? + </p> + <p id="err24"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho, sinjorino Polimo + jam de longe montris ĝin al mi, sed poste alvenis ankoraŭ tri + aliaj leteroj en kiuj la maljuna onklino tre plendis pri ĉiuj specoj + da malfeliĉaĵoj. Unue mortis la katino, due la nigrulo malsaniĝis, + tiel ke la vojaĝo devis esti prokrastata, trie... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Eble ŝi perdis + sian monon... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne, ŝi ne plu + skribis pri la mono, sed la gesinjoroj Polimo tre timis, ke grava + malagrablaĵo okazis pri ĝi, tamen ili ne diris pli multe pri la + afero, nur ke ili tre bedaŭras, ke ili luis tiun ĉi grandan + domon, ĉar la doktoro timas, ke la vojaĝo de la onklino refoje + estos prokrastata. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Ĉiuj niaj amikoj + ekaŭdis pri la leteroj, kaj cetere? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho jes! kaj ni + interkonsentis fari hodiaŭ plezurigan ŝercon, en kiu vi kaj mi + ludos la ĉefrolojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Kaj nia vojaĝo al + Amsterdam? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Estis nur preteksto + por ne ĉeesti en tiu ĉi domo hodiaŭ vespere. La telegramo, + pri kiu mi parolis al vi, tute ne alvenis. Ni tamen nun venas por + senkulpigi nin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Sed mia kara, kiel do + vi ne pli frue parolis al mi pri via ŝerco, vi do malkonfidas min?—mi + do ne plu estas infano! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Mi havis mian tialon + por tio! Vi ja scias, ke vi tute ne povas teni sekreton... Nur ne + koleretu! Ni tuj rehejmiĝos kaj revestos nin por la ludotaj roloj; ni + revenos ĉi tien post kelkaj minutoj por surprizi la geedzojn Polimon; + mi kiel la onklino kaj vi kiel la nigrulo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Vi do ne postulas de + mi, ke mi pentros min tute nigre? + </p> + <!-- 113 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Nur la vizaĝon; + mi ĝin faros mem, kaj vi portos nigrajn gantojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Sed, mia karulino, tio + estas neebla, kie vi prenos la parolantan papagon? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne maltrankviliĝu, + mi diras, ĉio estas en ordo, vi vidas mem, sed silentu, iu venas! + </p> + <h3> + SCENO TRIA + </h3> + <p class="roloj"> + S<sup>o</sup> <i>kaj</i> S<sup>ino</sup> SMITSO, S<sup>ino</sup> POLIMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>enirante</i>.—Pardonu, + ke mi igis vin atendi tiel longe. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne estas kaŭzo + por tio, kara amikino, ni nur venas por gratuli vin, kaj por senkulpigi + nin pro nia malesto hodiaŭ vespere. Ni nepre devas iri Amsterdamon + pro gravaj aferoj, ni tre bedaŭras, sed ni ne estas kulpaj en tio. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Jes, la afero estas + grava, kaj ne... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Sed ni ne povas + forbabili nian tempon, ĉar la vagonaro foriras post duono da horo; ni + do devas rapidi. Nu, kara amiko, gratulu vian edzon por ni kaj amuziĝu + bone! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Dankon. Fritso ankaŭ + bedaŭros vian maleston, ĉar sen la kapitano, la festoj preskaŭ + ĉiam nebone sukcesas. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho! vi tamen amuziĝos! + Nu, kara amikino, ni devas foriri, adiaŭ! (<i>S<sup>o</sup> kaj S<sup>ino</sup> + Smitso foriras.</i>) + </p> + <h3> + SCENO KVARA + </h3> + <p class="roloj"> + S<sup>ino</sup> POLIMO, <i>poste</i> S<sup>o</sup> POLIMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jam la oka horo; + post kelkaj minutoj mi povas atendi la vizitantojn. Sed kie do estas + Fritso? (<i>Ŝi rigardas tra la fenestro</i>) jen, li alvenas! Nun + unue mi ekzamenu ĉu Mario bone aranĝis la tablon: Jen sidos la + gesinjoroj Hejno; jen sinjoro Laŭdo; jen la gesinjoroj Dalmo, kaj jen + ĉi Fritso kaj mi.... La tablo vidiĝas tre + <!-- 114 --> bone, la gastoj povos esti kontentaj! Se ili nur ne alvenus + tiel malfrue! (<i>S<sup>o</sup> Polimo eniras.</i>) Mi ĝojas Fritso, + ĉar vi alvenis; la gastoj estos tie ĉi baldaŭ... La + gesinjoroj Smitso ĵus alvenis por diri, ke ili ne povas partopreni en + nia malgranda festo; ili nepre devis tuj foriri al Amsterdamo, pro gravaj + aferoj. Mi devas gratuli vin por ili. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi bedaŭras ilian + maleston.... Jen refoje leteron de onklino, la leteristo donis ĝin al + mi, kiam mi eniris la pordon. + </p> + <p id="err25"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Rapide! Malfermu! Mi + estas scivola ĉu ia malfeliĉaĵo okazis, ĉar la lastaj + leteroj tute ne plaĉis min... Nu? kion ŝi skribis? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>legante</i>.—Kara, + genevoj! Mi sciigas vin, ke vi povas atendi min jam morgaŭ. Mi ĵus + alvenis en Rotterdamo. Mi havis terurajn malsanojn de maro, sed nun sentas + min sufiĉe bonete por vojaĝi. Bil kaj Koko sanas kiel eble plej + bone. Mankas al mi la tempo skribi pli multe, ĉar mi havas ankoraŭ + multon por fari. Ĝis morgaŭ! Kun mil kisoj, via onklino Lotjo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kiam ŝi + forsendis la leteron? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>serĉante</i>.—Ho! + ŝi tute ne skribis la daton... atendu, mi trovas ĝin sur la + kovrilo..... (<i>serĉante.</i>) Sed tio estas terura! la ŝtampaĵo + estas tiel malklara, ke mi ne povas legi ĝin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Eble ŝi venos + hodiaŭ!... Ĉu ŝi skribis nenion pri sia mono? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Nenion. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Se ŝi nur ne + estus nun venonta. Kara ĉielo, imagu al vi, ke ŝi alvenas, kiam + niaj gastoj estas... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho tio ne malhelpos. + Ŝi tiam povos tuj konatiĝi kun ili. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jes, sed mi + preferus, se ŝi venus, kiam ni solaj estos hejme. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mia kara, ne + maltrankviliĝu. (<i>Post momento.</i>) Ĉu vi ekaŭdis, ke la + najbaroj scias pri nia onklino? Mi jam ekaŭdis kelkajn aludojn pri + ŝi. + </p> + <!-- 115 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kelkajn aludojn? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Jes,... la najbaroj + moke parolas pri: <i>ora</i> onklino, pri <i>diamanta</i> onklino kaj + cetere; oni jam diris, ke ŝi tute <i>ne</i> alvenos. Ankaŭ oni + disrakontas, ke ŝi perdis sian monon, kaj ke ni estas devigataj + transloĝiĝi pro la alta luprezo de nia domo. Eĉ la buboj + sur la strato moke rigardis min, demandante unu al la alia: ĉu la <i>ora</i> + onklino jam alvenis. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed tio estas + terurega, Fritso. Imagu do al vi, ke ŝi <i>ne</i> estas riĉa, + tiam ni <i>vere</i> devos transloĝiĝi, ĉar... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>kolerete</i>.—Kion + do vi pensas pri ŝi...; mi rediras, ne maltrankviliĝu.... Se mi + nur scius, kiam ni povus atendi ŝin. (<i>Oni sonorigas laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ektimigite</i>.—Kara + Dio! Kiu estas tie!? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Eble jam kelkaj + gastoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho jes, mi tute ne + pensis pri ili. Nu, Mario do malfermas por vidi kiu sonorigis; ni estas + pretaj akcepti la vizitantojn... Se onklino nur ne alvenos hodiaŭ! (<i>Eniras + la gesinjoroj Hejno, kaj la gesinjoroj Dalmo.</i>) + </p> + <h3> + SCENO KVINA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, GES<sup>oj</sup> HEJNO, GES<sup>oj</sup> DALMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Bonan vesperon karaj + amikoj, koran gratulon! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Korajn gratulojn pri + la datreveno de la doktoro! (<i>Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Bonan vesperon! Mi + deziras al vi la sanon! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Karaj amikoj! mil + gratulojn! (<i>Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi dankas, amikoj! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Koran dankon al vi + ĉiuj! Sidiĝu, sidiĝu! (<i>Ĉiuj sidiĝas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—La gesinjoroj Smitso + ne povas veni, ili estis tie + <!-- 116 --> ĉi antaŭ momento dirante, ke ili tuj devas vojaĝi + Amsterdamon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ho kia bedaŭro! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Mi tre bedaŭras, + ni sentos lian foreston, ĉar la kapitano estas ĉiam tiel bona + amuzanto. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Tia li estas! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Mi jam antaŭe + ĝojis pro lia ĉeesto... sed: «unue la aferoj kaj poste la + amuzaĵoj», kiel diras la proverbo; ne vere? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Ĉu la ekskapitano + ankoraŭ ne venis? Ordinare li estas la unua ĉe la festoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Vi estas prava, + sinjoro, ordinare li estas la unua, sed li..... (<i>oni sonorigas</i>)..... + ho, jen li, sendube! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>rigardante timete la + malfermotan pordon, mallaŭte al Polimo</i>.—Se ĝi nur ne + estas la onklino! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Ne + timu! Nia onklino nun <i>ne</i> venos, cetere ŝi kompreneble venos + veturile, kaj ni ekaŭdos la bruadon de la radoj. (<i>Eniras Sinjoro + Laŭdo.</i>) + </p> + <h3> + SCENO SESA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, S<sup>o</sup> LAŬDO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ha! miaj karaj! (<i>Donante + la manon al la ĉeestantoj</i>)... Kiel vi ĉiuj fartas?... + Doktoro, mi gratulas vin kaj vian edzinon, kaj deziras al vi ankoraŭ + multajn feliĉajn jarojn, grandegan klientaron kaj... baldaŭ + malgrandan amindan doktoreton! ha! ha! ha! kiu ankoraŭ ĉiam + mankas en via hejmo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>ridante</i>.—Mi + dankas vin, maljuna amiko, mi dankas kore. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Mi dankas, kapitano, + sed koncernante la doktoreton, ni havas ankoraŭ sufiĉe da + tempo.... Sidiĝu, mi petas! + </p> + <p id="err26"> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ho jes, dankon, mi + jam vidas mian seĝon sur ĝia ordinara loko... (<i>Sidiĝante.</i>) + Sed kie do estas nia amiko Smitso kun lia edzino? Vi do ankaŭ atendas + ilin, ĉu ne? + </p> + <!-- 117 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jes, ni <i>atendis</i> + ilin, kapitano, sed ili ne povas veni ili devas vojaĝi al Amsterdamo + pro neatendita kaj tre grava afero, ni tial devas nun bedaŭri ilian + foreston. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Jes, tio estas + bedaŭrinda! (<i>al S<sup>ino</sup> Hejno</i>) Ĉu via patrino ne + povis veni kun vi, sinjorino Hejno? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ŝi preferis + resti hejme! Ŝi pretendis, ke ŝi havas tiom por fari—ho! + ŝi laboras ĉiam, almenaŭ tion ŝi kredas kaj opinias, + ke la mastrumo iras nebone, se ŝi ne zorgas pri ĉio.... Tiaj + estas la maljunulinoj!... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Tute same kiel mia + maljuna panjo! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Ŝi ankoraŭ + ĉiam estas sana, ĉu ne vere, kapitano? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Sana! Dank’ + al Dio, jes! Mi kelkfoje vere devas pensi, ke ŝi estas pli forta ol + mi mem. Ŝi legas tute sen okulvitro... metas ankoraŭ fadenon tra + la kudrilo, kvazaŭ ŝi estis nur dudek-jara, kaj tamen ŝi + jam estas okdek-kvin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Jam okdek-kvin!... + Mirinde! (<i>Malgranda silentado</i>). + </p> + <p> + (<i>S<sup>ino</sup> Polimo servas la gastojn.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>al Dalmo, mallaŭte</i>.—Ili + baldaŭ venos, ĉu ne? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Jes.... + silentu do! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Oni + ne aŭdos min; mi vere miras, kiel la kapitano ludos sian rolon, kaj + kiel li vidiĝos kiel nigrulo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Silentu + do! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ĉu vi aŭdis, + gesinjoroj, pri tiu terura mortigo? + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>.—Mortigo? + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Jes! Mi aŭdis antaŭ + horo ĉirkaŭe, ke maljuna sinjorino, vojaĝante per vagonaro + de Rotterdamo al nia urbo, estis mortigita mezvoje de mizerulo, kiu ŝtelis + de ŝi multege da mono, kiun ŝi portis kun si. (<i>Mire.</i>) + Ĉu vi tute ne ekaŭdis pri ĝi? + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>.—Ne. Kara ĉielo. Kia krimo. + Kia abomenaĵo! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ĉu ŝi vojaĝis + sola? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Mi ne scias pli, + ol mi rakontis... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Se la mortigito nur + ne estas... + </p> + <!-- 118 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Sensencaĵo! Eble + la tuta rakonto ne estas vera, oni ĉiam rakontas <i>tiom</i>! Kiel do + ĝi povus okazi! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Oni tamen diregas, + ke vere ĝi okazis! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, kara kapitano, ne + kredu ĝin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al S<sup>o</sup> Hejno, + mallaŭte</i>.—Kiel ili venas malfrue! Mi jam de longe atendis + ilin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Silentu + do! Vi perfidos la tutan ŝercaĵon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>, <i>al S<sup>o</sup> + Polimo</i>.—Ĉu vi antaŭ mallonge ekaŭdis ion pri via + onklino, doktoro? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho jes! ni atendas + ŝin eble jam morgaŭ. Mi ĵus ricevis ŝian lastan + leteron. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Kiel neatendite! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Jam morgaŭ? He! + </p> + <p> + <span class="sc">Ges<sup>oj</sup> Dalmo</span>, <i>kune</i>.—He! + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Domaĝe, ke via datreveno + ankaŭ ne estas morgaŭ, doktoro, ni tiam povus festi ĝin en + ĉeestado de via onklino. (<i>Oni sonorigas laŭtege.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ekterurite</i>.—Kara + Dio! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Eble kliento por + vi, doktoro. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi ne ĝin + esperas, kapitano, ni sidas tiel agrable kune, ke kliento, en tiu ĉi + horo... (<i>Oni aŭdas laŭtan bruadon en la koridoro, post + momento eniras Mario.</i>) + </p> + <h3> + SCENO SEPA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, MARIO. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Doktoro, ĵus alvenis maljuna + sinjorino, ŝi staras kun granda nigrulo en la koridoro, kaj demandas + ĉu vi estas hejme. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—(<i>Rigardas timete + la gastojn, kvazaŭ ŝi volus diri: foriru do ĉiuj. Jen nia + onklino, kiu alvenas; malgranda silento.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Nu, doktoro, kion mi diros al ŝi? + </p> + <!-- 119 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed kara Fritso, iru + do por akcepti ŝin... Vi do komprenas, ke ĝi estas nia onklino + kun la nigrulo. Ili do ne povas resti en la koridoro! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ĉu mi enirigos + ilin tien-ĉi? (<i>Li ĉirkaŭrigardas konfuze kelkan tempon, + sed vidante, ke la gastoj restas trankvile, li fine eliras, sekvata de + Mario.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kiel neatendite! Ni + atendis ŝin nur morgaŭ! (<i>Eniras maljuna sinjorino, en la mano + ŝi portas grandan kaĝon en kiu sidas papago. Ŝi estas + sekvata de nigrulo vestita per livreo; li portas du grandajn valizojn.</i>) + </p> + <h3> + SCENO OKA + </h3> + <p class="roloj" id="err27"> + GES<sup>oj</sup> POLINO, GES<sup>oj</sup> HEJNO, GES<sup>oj</sup> DALMO, S<sup>o</sup> + LAŬDO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, <i>la onklino</i>; BIL, <i>negro</i>. + </p> + <p id="err28"> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi nur timas kara nevo, ke mi + ĝenos viajn gastojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, kontraŭe, + kara onklino, ili estos tre feliĉaj konatiĝi kun vi. (<i>Montrante + sian edzinon.</i>) Jen mia edzino, kiu jam tiel longe atendis vin kun + malpacienco. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Aminda edzineto, mi kredas! Nu kara + nevino, mi tre ĝojas fine vidi vin (<i>kisas ŝin</i>), kaj kore + esperas, ke ni baldaŭ fariĝos bonaj amikinoj—sed ŝajnas, + ke vi estas iom nervema, estu do kvieta, kaj ne lasu vin ĝeni de mi! + (<i>La gastoj stariĝas ĉiuj.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, estu + la bone venintino en nia hejmo, mi esperas, ke ĝi plaĉas vin. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho, ĉio ŝajnas al mi bone + tie-ĉi! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Onklino, permesu, ke + mi konigu al vi niajn amikojn: Gesinjoroj Hejno! Sinjoro Hejno estas + advokato, kaj jam de longe nia amiko... Gesinjoroj Dalmo! Sinjoro Dalmo + konatiĝis kun ni antaŭ nelonge, li estas negocisto... Sinjoro Laŭdo, + ekskapitano, kiu vizitas nin preskaŭ ĉiutage. (<i>La onklino + faras malgrandan riverencon, la gastoj same ĝin faras.</i>) + </p> + <!-- 120 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ĉu vi volas sidiĝi + tie, onklino, apud mia edzino? Pardonu, onklino, ke mi ankoraŭ ne + senigis vin de via kaĝo, ĉu vi permesas, ke mi starigu ĝin + en la angulon de la ĉambro sur la tableton? Morgaŭ ni zorgos pri + pli bona loko. (<i>Li metas la kaĝon sur tableton en la fundo de la + sceno.</i>) Kia bela birdo! Kaj ĝi parolas, kiel vi skribis al ni! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ĝi diras nur kelkajn vortojn, + kiam ĝi tion deziras; mia edzo instruis ilin al ĝi; li tre amis + la beston. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kompreneble! (<i>La + nigrulo metas la valizojn en alia angulon kaj poste sin starigas post la + seĝo de sia mastrino.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed onklino, via + negro,... via servisto, mi volas diri... + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Li sin nomas Bil, kuzino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho jes, mi nun + memoras, ke vi nomis lin tiel en viaj leteroj. Ĉu mi montros al Bil + lian ĉambron? Li eble estas laca pro la vojaĝo, kaj Mario + povus... + </p> + <p id="err29"> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho ne, kara nevino, tute ne, unue + li estas tre forta, kaj due mi preferas (se almenaŭ vi konsentas), ke + li restu hodiaŭ vespere post mia seĝo, li tiel kutimas servi + min, kaj... mi pensas, ke viaj amikoj, kiuj sendube ankaŭ fariĝos + la miaj, bonvolos iom konatiĝi kun Bil. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ĉu vi mem ne + estas laca, onklino? Ĉu vi ankaŭ trinkos teon, aŭ ĉu + vi deziras, ke nia servistino aranĝu por vi... + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridetante</i>.—Mi do jam diris, + kara nevino, ne maltrankviliĝu pro mi; mi estas tre kontenta, ke mi + min trovas en tia bona kaj amika societo. Faru kvazaŭ mi loĝus + jam de longe ĉe vi. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj Bil? Onklino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho, li neniam prenas ion en mia + ĉeesto, li jam en Rotterdamo trinkis kaj manĝis.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al Hejno</i>.—Mi + vere admiras la kapitanon, li vidiĝas kiel vera negro. Kie do li + prenis tiun livreon? + </p> + <!-- 121 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Kaj + rigardu lian edzinon; ŝi estas vera Amerikanino. Mi ne rekonas ŝin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Estas + esperinde, sinjorino, ke tiu ĉi urbo plaĉos al vi. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi tute ne dubas pri tio, + sinjorino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ĉu jam estas + longe, de kiam vi forlasis Eŭropon? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes, jam tre longe, mi estis nur + dudek-jara, kiam mi iris Amerikon kun mia edzo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Via edzo estis + kuracisto, ĉu ne vere? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes sinjoro, kiel mia nevo.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Tamen li estis multe + pli instruita ol mi.... + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo de la scenejo</span>.—La + doktoro estas fripono. (<i>La gastoj laŭte ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jen la papago, he! + ĝi parolas klare... + </p> + <p id="err30"> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ĉu via birdo + ĉiam tiel bone parolas sinjorino? Mi estas surprizita; ion tian mi + neniam ekaŭdis. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Sed <i>kiun</i> + doktoron ĝi celis? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Eble ĝi celis nian + amikon! ha! ha! ha!... (<i>La gastoj ridegas laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>ŝerce</i>.—Via + papago jam volas malamikiĝi kun mi, kara onklino. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Lasu ĝin nur paroli! Ĝi + ne scias, kion ĝi diras. + </p> + <p> + <span class="sc">La voĉo el la angulo</span>.—Fritso trinkas + bieron! (<i>Ĉiuj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Ĉu li scias + paroli ankoraŭ pli multe, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ankoraŭ kelkajn frazojn; ju + pli oni parolas en ĉambro, des pli ĝi ankaŭ parolas; + kelkfoje tamen ĝi ne malfermas la buŝon dum tuta tago. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Mirinde! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi tre ĝojas, ke + vi alportis ĝin, onklino, ĝi vere povas amuzi la societon. + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <!-- 122 --> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>al Bil</i>.—Bil, metu tukon + super la kaĝo. + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m!<a href="#piednoto10" + class="pnlokilo">[10]</a> (<i>Bil malfermas valizon, elprenas tukon kaj + metas ĝin sur la kaĝon kaj refoje stariĝas post la onklino.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Sed + tio estas mirinda! Mi ne komprenas, kie ili prenis tiun parolantan + papagon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—La + papagon ili eble prunteprenis ie, sed kompreneble ĝi ne parolas... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Ni + ĉiuj ĝin aŭdis! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—La + voĉo estos de iu, kiu sin kaŝis post la pordo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + vi volas vendi vian papagon, sinjorino? Mi deziras posedi tian parolantan + birdon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi jam havas ĝin dudek jarojn + sinjoro, kaj intencas ĝin havi ĝis mia morto, almenaŭ se + miaj genevoj ne estos ĝenataj de ĝi. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kontraŭe. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, pri + kio vi pensas; ni vere jam amas la birdon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Koko estas tre dolĉa papago, + ĝi mordas neniam. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, ni baldaŭ + fariĝos bonaj amikoj, la birdo kaj mi. + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>flanken</i>.—Malbenita + besto! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ĉu vi bone metis la tukon Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al Hejno</i>.—La + kapitano estas vere aktoro, rigardu, kiel grave li rigardas nin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Jes, + sed lia edzino superas lin! Mi neniam povis kredi, ke ŝi tiel bone taŭgis + por la teatro. + </p> + <!-- 123 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + via servisto nur parolas angle, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes, nur angle. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Se vi konsentas, + sinjorino, mi instruos al li nian lingvon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridetante</i>.—Mi dankas vin, + sinjoro. Bil lernos ja nian lingvon baldaŭ sen instruisto; li jam + bone ĝin komprenas, ĉar en Ĉikago, mi parolis kun mia edzo + nur nian gepatran lingvon. Ĉu ne vere Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes, ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al S<sup>o</sup> + Hejno</i>.—Strange, ke ŝi ne parolas pri sia <i>mono</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Atendu + nur. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Ĉu vi havis belan + marvojaĝon, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Tre malbelan. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Onklino skribis al + ni pri tiu vojaĝo; la vetero estis sufiĉe beleta, sed ŝi + terure suferis pri la marmalsanoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Kaj oni diras, ke + tio estas tre malagrabla malsano. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Malagrabla, jes; sed + feliĉe ne danĝera. + </p> + <p> + <span class="sc">La voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Malbenita + birdo! atendu nur, mi baldaŭ igos vin senti, ke mi estas tia. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>al Bil</i>.—Bil, portu kokon + ekster la ĉambro. + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m. (<i>Li ĝin faras + kaj revenas, reprenante sian lokon.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho kara onklino, + ĝi tute ne ĝenas nin! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Sed ĝi ĝenas min; ĝi + fariĝas tro brua, kaj tion mi ne amas. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Diru + fojon, sinjorino, ĉu oni ankaŭ ludas komedietojn en Ameriko? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho jes, sinjoro! + </p> + <!-- 124 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + la negroj ankaŭ kunludas? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>kun surprizo</i>.—Ho jes! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Ĉiuj negroj en + Ameriko estas nigraj ĉu ne? En nia lando troviĝas nigruloj, kiuj + tamen <i>ne</i> estas negroj. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ne respondas</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—En nia lando eĉ + troviĝas nigruloj, kiuj estas kapitanoj, ĉu ne vere sinjoro Laŭdo? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ho sendube! (<i>al + Onklino.</i>) Ĉu estas jam longe, de kiam vi perdis vian edzon, + sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ne sinjoro, mia edzo mortis antaŭ + kelkaj monatoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Mi iam ekaŭdis, ke + la vidvinoj en Ameriko tre baldaŭ reedziniĝas. (<i>Onklino ne + respondas, S<sup>o</sup> Polimo rigardas S<sup>on</sup> Hejno kolerete.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Eble tio dependas de + la riĉeco de la vidvinoj, kiel ankaŭ en nia lando. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Nu, mi estas fraŭlo + <i>maljuna</i>, sed fraŭlo kun <i>juna</i> koro, kaj, se mi ekkonus + bonan vidvinon, kiu akceptus mian manon, mi vere.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Vi tiam ekprenus ŝin! + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Volontege! Sed nur kondiĉe, + ke ŝi posedus 100 000 dolarojn! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>montrante la onklinon</i>.—Mi + supozas, ke onklino posedas ilin. Vi estus bela paro! (<i>Oni eksonorigas + du fojojn tre laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>rigardas ekterurite la gastojn, sed ne + respondas. Poste al Bil.</i>—Diru Bil, tiu ĉi domo ŝajnas + al mi frenezulejo! + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>, <i>ekstere, ĉe la pordo</i>.—Doktoro! + alvenis refoje maljuna sinjorino kun negro, ili estas en la koridoro, kaj + la sinjorino diris, ke ŝi estas via onklino el Ameriko! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Kara Dio! Jen la vera + onklino! + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>, <i>konsterne rigardas al la pordo, la + unue veninta onklino + <!-- 125 --> ellasas krion kaj eksvenas. Bil ĉirkaŭrigardas + kolere. Subite eniras dua sinjorino strange kaj ridinde vestita, kaj + portante malplenan kaĝon. Ŝin sekvas negro, same vestita + strange, sed per livreo multkolora, li portas du grandajn antikvajn + pluvombrelojn kaj grandan kofron, li terure rulas siajn okulojn.</i> + </p> + <h3> + SCENO NAŬA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, GES<sup>oj</sup> SMITSO. + </p> + <p> + <span class="sc">Dua Onklino</span>, <i>enirante kun multe da bruado</i>.—Kie + do estas mia kara nevo? Kial li ne iras al mi renkonten por ĉirkaŭbraki + min? Ho mi estas konvinkita, ke li alprenos min en sian hejmon, kvankam + oni forŝtelis mian tutan monon... (<i>Subite ŝi ekvidas la unue + venintan negron kaj lian mastrinon, ŝi ellasas laŭtan krion, + ankaŭ eksvenas kaj ekfalas en la brakojn de la due veninta nigrulo. + Brua movado inter la gastoj, kiuj ĉiuj stariĝas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kio do okazas? + Ĉu mi sonĝas? Ĉu ĉiuj homoj fariĝis frenezaj?.. + Fritso! helpu do nian onklinon, ŝi perdis la konscion. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>iras al la unue veninta + onklino kiu iom post iom rekonsciiĝas, la alia onklino same rekonsciiĝas + kaj ĉirkaŭrigardas terurite. La gastoj silente forŝteliĝas + el la ĉambro, unu post la alia.</i> + </p> + <h3> + SCENO DEKA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, BIL, GES<sup>oj</sup> + SMITSO + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>al la dua onklino</i>.—Kion + signifas tio, sinjorino? Kiu vi estas? Kion vi deziras? + </p> + <p> + <span class="sc">Dua Onklino</span>, <span class="sc">S<sup>ino</sup> + Smitso</span>, <i>preskaŭ plorante</i>.—Pardonu min, kara + amikino. Estas mi, via fidela Karolino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj tiu negro? + </p> + <!-- 126 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>, <i>la due veninta negro</i>.—Mil + pardonojn, sinjorino Polimo, mi estas Smitso. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Sed kion do vi volas? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ni volis nur ŝerci, + ho ve!... Ni volis nur ludi malgrandan komedieton, sed tute ne pensis, ke + via onklino jam alvenis. Ni nur volis surprizi vin, kiel via onklino el + Ameriko. (<i>Al la vera onklino.</i>) Estimata sinjorino! Ni ne intencis + ofendi vin.... Ho! mi mortos pro honto... kompatu nin!... pardonu nin! ho + pardonu nin! (<i>Ŝi ploras.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>, <i>al onklino</i>.—Mi + volas fari ĉion, kion vi postulos de mi, estimata sinjorino, mi eĉ + volas mortpafi min, se tio povas kontentigi vin... mi... mi... ho ve!.. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>bonkore</i>.—Mi <i>nun</i> + komprenas ĉion, miaj amikoj, kaj mi pardonas vin ĉiujn fundkore; + bonvolu diri la samon al la aliaj, mi petas; ĉar mi tre bedaŭrus, + se miaj genevoj malamikiĝus kun bonaj homoj pro mi, kaj nun iru + kviete hejmen. (<i>La geedzoj Smitso honte foriras.</i>) + </p> + <h3> + SCENO LASTA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, BIL + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>—Ho kara onklino, kion + vi do devas pensi pri ni! Mi nun... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Aŭskultu, kara + onklino! Al ĉiuj, kiuj hodiaŭ vespere tiel ofendis vin, mi + malpermesos por ĉiam la eniron en mian domon. Mi ne rigardos ilin plu + kiel miajn amikojn, ĉar mi neeble povus forgesi kaj pardoni la + abomenan ŝercon, kiun ili faris. Mi tuj skribos al ĉiuj. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridete interrompante lin</i>.—Vi + skribos, ke mi pardonas ilin, kaj ke mi ne deziras, ke la reciproka + amikeco, kiu jam tiel longe ekzistas inter vi, estus rompita pro mi.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj vi restos ĉe + ni, ĉu ne vere, kara onklino? + </p> + <!-- 127 --> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Nu, mi pensas, ke mi faros plej + bone restante, ĉar via domo plaĉas al mi! Ĉu vi ne same + opinias tion Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>kisante onklinon</i>.—Kara + onklino, mi dankas vin, vi estas vere tro bona por ni! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, vi estas + anĝelo! + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la koridoro</span>.—La doktoro estas + fripono! + </p> + <p class="respondecolinio"> + H. J. Bulthuis. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto10"> + [10] Jes sinjorino. + </p> + </div> + <!-- 128 --> + <!-- 129 --> + <div class="rubriko" id="mencio8"> + <p class="premio"> + OKA MENCIO + </p> + <h2> + LA SINOFERO + </h2> + </div> + <h3> + I + </h3> + <p> + Karlo estis dekjara kiam lia patro, la fama esperanta poeto Kantamant, + adoptis kiel filinon malgrandan knabineton, Johaninon, sesjaran filinon de + sia plej kara amiko, kiu estis ĵus mortinta, lasinte ŝin en plej + kruela malriĉeco. + </p> + <p> + La knabineto estis ĉarma, kun dolĉa vizaĝo, grandaj bluaj + okuloj, blondaj haroj, kaj afabla iom malgaja mieno, kiun malofte lumigis + rapida rideto. Neniam havinte gefratojn, ĉiam vivinte apud patro + premata de malriĉeco kaj malsano, ŝi neniam konis la ĝojojn + de sia aĝo, kaj ŝia farto estis ŝanceliĝanta; ŝi + estis malgranda, timema, kortuŝanta en siaj funebraj vestoj. De l’ + unua tago, Karlo, granda kaj forta, sin faris ŝia protektanto. + </p> + <p> + La du infanoj ludadis kiel gefratoj. Je l’ unua fojo, Johanino konis + la plezurojn de l’ aliaj infanoj; ŝi ne estis plu sola, en la + mizera patra domo; ŝi havis afablan kunludanton, kiu konigis de + ŝi la plej belajn kaj riĉajn ludilojn, kiujn li estis ricevinta + de sia patro. Kaj baldaŭ ŝia malgajeco vaporiĝis, ŝia + vizaĝo roze koloriĝis, kaj ŝia rido ekbruis sonora en la + vasta domo. + </p> + <p> + Sed, siaflanke, Johanino estis por Karlo la amikino, kiu igis la ludojn + pli interesaj, la domon pli ŝatinda. Kaj por Kantamant, ŝi estis + la filineto, kies mankon apud sia filo li tiel ofte bedaŭris. Tiel + afabla, dolĉa por ĉiuj, tiom amata de l’ servistoj, kiom + de l’ majstro kaj de Karlo, ŝi fariĝis la hejma feino, per + kiu ĉiu estis pli feliĉa, + <!-- 130 --> ĉio pli brila, kvazaŭ se la aera estaĵo, + sendita de l’ dioj, estis alportinta, en la vastan domon, la premion + de l’ boneco de Kantamant por la kara orfino. + </p> + <p> + Kaj li, la granda poeto, dediĉis al ŝi siajn plej belajn + poemojn, tiujn, kie li kantis la infanecon, kaj kiujn ĉiu parkere + scias en Esperantujo. + </p> + <p> + Post du jaroj, kiam Johanino, okjara, forlasis siajn funebrajn vestojn, + neniu estus rekoninta la malfortan filineton, kiun ĉiu plendis, + vidante ŝin sekvantan, maldikan kaj plorantan, la enterigiron de + ŝia patro. + </p> + <p> + Tiun tagon, Kantamant, kisante ŝian frunton, diris al ŝi: + </p> + <p> + —Ĉu vi estas feliĉa kun ni, filino mia? + </p> + <p> + —Ho! jes, Sinjoro,—ŝi diris. + </p> + <p> + —Kial vi ĉiam min nomas Sinjoro, karulino? Ĉu mi ne vin + amas kiel patro? + </p> + <p> + —Ho! vi min amas, kaj mi vin amas... paĉjo! + </p> + <p> + —Johanjo kara! + </p> + <p> + Karlo, kiu ĝis tiam diris nenion, iris al ŝi: + </p> + <p> + —Kaj min, fratineto, ĉu vi min amas? + </p> + <p> + Johanino lin prenis inter siaj brakoj, kaj, lin kisante: + </p> + <p> + —Vi ĝin vere scias, Karĉjo mia. + </p> + <p> + —Kara Jonjo! + </p> + <p> + Kaj, de tiu tago, ili ĉiam uzis nur tiujn karesajn nomojn, «paĉjo, + Karĉjo, Jonjo», kiuj estis por ĉiu el ili kiel la esprimo + mem de iliaj amsentoj, la elĵeto de iliaj nedisigeblaj animoj. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Karlo havis amikon je sia aĝo, Frederikon, la solan el ĉiuj siaj + kunlernantoj, kiun li estis feliĉa akcepti hejme. Ili ambaŭ + simpatiis pro simileco de karaktero, sama emo al boneco, poezio kaj + revado. Ilia plej granda plezuro estis, sidante en la laborĉambro de + <!-- 131 --> Kantamant, aŭskulti lin kiam li legis siajn novajn + poemojn; kaj iliaj infanaj animoj kune malfermiĝis al la flugado de + la lulantaj ritmoj. + </p> + <p> + Baldaŭ, Johanino kutimis ĉeesti je tiuj legadoj, kaj ŝi + ankaŭ sentis poetan animon, kiu vekiĝis en ŝi. La tri + infanoj komprenis tiel bone, tiel profunde, la plenan belecon de l’ + versoj de Kantamant; kaj ili pro ĝojo ploris, kiam li dediĉis al + ili sian faman poemon: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Nur vin rigardante, mi estas feliĉa...</span> + </div> + </div> + <p> + Karlo kaj Frederiko staris apud la apogseĝo de Kantamant, dekstre kaj + maldekstre, unu manon apogitan sur la ŝultro de l’ poeto, + legante kun li la novajn versojn. Kaj Johanino, iom post iom, alproksimiĝis, + fine sidiĝis sur la genuoj de sia adoptinta patro, kaj, tuj kiam li + finis sian legadon, ŝi ĉirkaŭis lian kolon per siaj + malgrandaj brakoj, kaj lin kisis, dirante: + </p> + <p> + —Ho! paĉjo, paĉjo mia, kiom mi vin amas pro la bela poemo, + kiun vi tuj legis al ni. Ĝi estas tiel bela, kiel vi estas bona! + Ĉu vere, fraĉjoj? + </p> + <p id="err31"> + Kaj la du «fraĉjoj», siavice kisis Kantamant’on, + kiu ilin tenante inter siaj brakoj, ripetis: + </p> + <p> + —Vi estas la feliĉo de mia vivado. Kio estas la poemo de l’ + versoj kompare kun la poemo de viaj grandaj okuloj! Kio estas la kareso de + l’ ritmoj kompare kun la kareso de viaj rozaj lipoj? Kio estas la + simileco de l’ rimoj kompare kun la simileco de l’ viaj dolĉaj + vizaĝoj? Infanoj, infanoj miaj, estu ĉiam tri gefratoj, vin + interamantaj ĝis la sin ofero, kaj al vi donos al mi belan kaj feliĉan + maljunecon, kaj mi estos pli glora pro via amo, ol pro ĉiuj laŭdoj + de l’ popoloj. + </p> + <p> + La infanoj, grandanimaj, komprenis tiujn parolojn. Iliaj koroj malfermiĝis + al la poezio, kaj, timeme, ili komencis verki kelkajn versojn. La unua, + Karlo maltimis montri la siajn al sia patro. La malkorektaĵoj, + kompreneble, estis multaj, sed la poezia sento + <!-- 132 --> kortuŝanta; Kantamant aprobis, kuraĝigis la + infanon. Tion vidante, Frederiko ankaŭ prezentis al li siajn versojn. + </p> + <p> + —Vi estos miaj du literaturaj filoj! li ekkriis ĝoje. Sed, li + aldonis, ĉu ci, feineto, ne provis ankaŭ verki poemeton? + </p> + <p> + Johanino ruĝiĝis, sed, senŝanceliĝante, ŝi donis + al Kantamant malgrandan kajeron. Li miris. + </p> + <p> + —Preskaŭ nenia malkorektaĵo,—li diris.—Ha! + feino, feino, vi estos iam, por ni ĉiuj, la Muzo, kaj viaj inspiroj, + lulante miajn lastajn versojn, malfermos la grandan vojon de l’ + estonto al la unuaj poemoj de viaj du fratoj. Pro tiu momento, infanoj, mi + vin benas. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p> + Jaroj kaj jaroj pasis. Karlo estis dudek-dujara, jam komencante sekvi la + gloran vojon de sia patro, verkinte kelkajn unuajn poemojn laŭdatajn + de la tuta Esperantistaro. Sed li forgesis la verkadon de novaj ritmoj, li + ŝajnis ne aŭdi la entuziasmajn aprobojn de l’ plej severaj + kritikistoj. Li revadis nur al la dolĉa feino de sia infanaĝo, + al sia nuna inspiranta Muzo, Johanino. + </p> + <p> + La maldika knabineto estis fariĝinta gracia fraŭlino, tiam + dek-okjara, kies inteligento tiom pasiigis la koron de Karlo, kiom ŝia + perfekta korpa beleco. Lia infana amikeco estis anstataŭigita de + fervora amo, kiu prenis lin tutan, ne permesante al li alian penson, tiel + ke ĉiuj liaj poemoj estis versoj de amego al ŝi dediĉitaj. + </p> + <p> + Ia timemeco, kiam tiu nova sento naskiĝis en lia koro, kaŭzis + ŝanĝon en ilia interparolado. Ĉiam sin interrigardante kiel + gefratoj, ili ne sin donis unu al alia la malvarmajn nomojn «gefraŭloj», + sed ili forlasis la karesajn nomojn, kiujn ili tiel longe ŝatis, kaj + sin nomis simple: «Karlo, Johanino». Nur Kantamant restis + ĉiam por ambaŭ ilia «paĉjo». + </p> + <p> + Ian matenon ĉe l’ krepusko, dum Karlo verkadis en sia ĉambro, + <!-- 133 --> frapo al la pordo haltigis lian plumon. Li levis sian kapon, + kaj diris: + </p> + <p> + —Eniru! + </p> + <p> + La pordo malfermiĝis, kaj, banata de l’ brilaj radioj de l’ + suno leviĝinta, dia aperaĵo elmontriĝis al li, glora kiel + matena feino alportanta al li la plej karajn revojn de lia Muzo. + </p> + <p> + —Vi, Johanino!—li ekkriis, leviĝante kaj prezentante al + ŝi siajn manojn.—Kion vi bezonas? Kion vi deziras? + </p> + <p> + Ŝi ruĝiĝis. + </p> + <p> + —Karlo,—ŝi murmuris,—pardonu min. Ho! mi scias, ke, + kion mi tuj diros al vi, tion mi devus unue diri al nia paĉjo. Sed, + ne moku Karlo, mi ne maltimis. Apud vi frato kara, mi estos pli kuraĝa. + </p> + <p> + —Pri kio estas la afero?—demandis Karlo, maltrankvila. + </p> + <p> + Ŝi plie ruĝiĝis, kaj, kaŝante sian frunton sur la + ŝultro de sia frato, ŝi mallaŭtege diris: + </p> + <p> + —Mi amas. + </p> + <p> + Li tremegis. Ŝi amis! Kaj al li, ŝi ĝin diris tiel, ne + divenante la doloron, kiun li suferos, se ŝi aliulon amas! Kaj li + timis, atendante la nomon, kiun ŝi estis tuj elparolonta. + </p> + <p> + Li povis nur ripeti: + </p> + <p> + —Vi amas? + </p> + <p> + Kaj, pli mallaŭte, li aldonis: + </p> + <p> + —Kiun? + </p> + <p> + La vizaĝo de la bela fraŭlino lumiĝis, ŝiaj okuloj + ekbrilis, kaj, fortavoĉe, ŝi respondis: + </p> + <p> + —Kiun? La plej belan el ĉiuj la junuloj, plej noblan animon, + plej altan koron. Kiun? Ĉu vi dubas pri mi, ke vi ne komprenas, ke mi + povas ami nur tiun senegalan poeton, mia Karĉjo? + </p> + <p> + Je tiu karesa nomo, ne aŭdita de kelkaj jaroj, je tiu fervora alvoko + al la amata poeto—al tiu, kiu, kiel li, estis poeto,—la koro + de Karlo eksaltis: li estis amata, kaj la amantino volis doni al + <!-- 134 --> li mem la unuan konfeson de sia amo. Ho! feliĉa tago! + neesperita momento! + </p> + <p> + Li klinis sian kapon, kaj, kisante la harojn de la amatino, li nur + murmuris: + </p> + <p> + —Johanjo! Jonjo mia! + </p> + <p> + Ŝi lin rigardis: + </p> + <p> + —Vi hodiaŭ ĉion diros al la paĉjo?—ŝi + demandis. + </p> + <p> + —Hodiaŭ matene, karulino!—li respondis. + </p> + <p> + Ŝi eliris. Kaj li, sidinte apud la tablo, verkis la jenajn versojn: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Mi amas cin, ci amas min,</span><br /> <span class="i2">Fraŭlino + dolĉa,</span><br /> <span class="i0">Fratino mia, fianĉino</span><br /> + <span class="i2">De mia amo.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">En tiuj la venontaj jaroj,</span><br /> <span class="i2">Interkisante,</span><br /> + <span class="i0">Travivos ni la nian vivon</span><br /> <span class="i2">Kor’ + apud koro.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Kaj, ĉar la kara nia amo</span><br /> <span + class="i2">Neniam finos,</span><br /> <span class="i0">La mondo nomos nin + «ĉiamaj</span><br /> <span class="i2">La geamantoj».</span> + </div> + </div> + <h3> + IV + </h3> + <p> + La lago brilas sub la tagmeza suno; la folioj de l’ arbareto, + bruetante sub dolĉa venteto, kliniĝas al la dormanta akvo. El la + vojeto kondukanta de l’ domo de Kantamant al la lago, eliras paro da + junaj geamantoj, ebriigita de l’ espero pri sia proksima feliĉo. + Ĉar al ŝi, ŝia frato Karlo promesis, ke li parolos hodiaŭ + al la paĉjo, kaj ŝi estas milfoje rediranta la karan promeson al + la amiko de Karlo, <i>sia</i> poeto Frederiko. + </p> + <p> + Ambaŭ haltas sur la bordo de l’ lago. Ili rigardadas la verdan + akvon, sur kiu naĝas cignoj kaj anasoj, super kiu flugas la kantanta + <!-- 135 --> loĝantaro de l’ arbareto. Sama kortuŝo + premas iliajn korojn, alproksimigas iliajn manojn, iliajn buŝojn. La + brako de Frederiko ĉirkaŭas la talion de l’ amikino. Ili + restas senmovaj, preskaŭ senpensaj, en la senlima flugado de ilia + revo, de ilia amo. + </p> + <p> + La tutan matenon pasigis Karlo en sama revado. Li kredis sin amata, kaj en + sia ĝojo, li ne maltimis rigardi la feliĉan estonton. Pro deziro + konservi, kiel eble plej longe, por li sola, la benitan sekreton, li + ankoraŭ ne parolis al sia patro: nur vespere, kiam noktiĝos, + kiam la ombroj falantaj de l’ monto kovros la ebenaĵon, nur + tiam li konfesos al la granda poeto la dolĉan kanton de tia amo, de l’ + amo de sia Jonjo. + </p> + <p> + Lia sango bolas, dum la suno supreniras en la ĉielo. La varmo lin + premas. La ĝojo lin sufokas. Li ne povas tagmanĝi. Je l’ + tagmezo, li eliras, li forlasas la hejmon de sia feliĉa infanaĝo, + la patran hejmon, kie li ŝin konis, li ŝin amis, kie ŝi + konfesis hodiaŭ mem sian reciprokan amon. Li marŝadas al la + arbareto, al la lago, la lago apud kiu tiel ofte li revadis pri ŝi, + nesciante, neesperante tiam la hodiaŭan feliĉegon. Ho! la dolĉa + kara amikino, kiu baldaŭ estos lia! + </p> + <p> + Brueto de kisoj lin haltigas. Geamantoj estas apude, kiel li ĝojaj + pro sia amo. Ha! nekonitaj geamikoj! kies feliĉo estas kvazaŭ + promeso kaj certigo de lia propra feliĉo! Li deziras ilin koni, + partopreni ilian revadon antaŭ la lago. Li diros al ili ĉion, + kion li sentas, kion li pensas; se ili estas malriĉaj, li dotos ilin, + por ke iliaj dankoj benu liajn amojn! Li antaŭiras ... kaj li vidas! + </p> + <p> + Ŝi! ŝi! Johanino, Johanjo, <i>Lia Jonjo</i>! ... Li! li, la plej + kara amiko, Frederiko! ... Ili estas ĉi tie, tiel dronigitaj en sia + revo, ke ili ne vidis lin, ne aŭdis liajn paŝojn. Ili rigardas + la verdan lagon, la bluan ĉielon, kaj, ridetante, sin interkisas. + </p> + <p> + Ho! la perfida mensogulino, kiu, hodiaŭ matene mem, parolis al li pri + sia amo! Kial tion? Neniam li esperis: li akceptus senplende sian doloron. + Sed nun, post tia espero, post tia kredo al la estonto, + <!-- 136 --> la falo estas tro kruela, la mensogo tro kulpa. Nenia + kompato al la virino senhonora! Li senmaskigu ŝin, kaj ŝin + mortigu! + </p> + <p> + Per kelkaj paŝoj, li estas antaŭ la enamigita paro. Li tuj + parolos, li tuj riproĉos la perfidon. Sed Johanino levas al li siajn + belajn bluajn okulojn: ŝia vizaĝo koloriĝas pro ĝojo, + kaj dolĉvoĉe ŝi murmuras: + </p> + <p> + —Kiom mi estas feliĉa, frato kara Karĉjo, ĉar vi sola + vidis la unuajn kisojn, kiujn mi interŝanĝis kun tiu, kiu, dank’ + al vi, frato, estas de nun mia fianĉo. + </p> + <p> + —Jes,—Frederiko aldonis,—jes, amiko. Jonjo ĉion + diris al mi. Mi scias, ke de vi mi havos feliĉon. + </p> + <p id="err32"> + Karlo komprenas: Jonjo ne estas mensoga. Li, li sola eraris. Li forgesis, + ke, kiel li, Frederiko estas poeto, ke al Frederiko, tiel bone kiel al li, + povas iri la ama entuziasmo de la junulino. + </p> + <p> + Per forta penado de sia volo li trankviligas siajn trajtojn. Afable li + respondas: + </p> + <p> + —Ne danku min, fratino, amiko, mi ne vidis paĉjon matene. Sed + vespere mi parolos al li. + </p> + <p> + Kaj li reiras hejmen, plorante, dum la geamantoj, kiuj ne divenis liajn + dolorojn, daŭrigis sian promenadon tra l’ arbareto. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Sur la tablo kuŝas blanka folio. Sur la supra parto de l’ paĝo, + kelkaj versoj, tiuj—ironio!—kiujn Karlo matene skribis, + kantante sian esperon. + </p> + <p> + Li ilin legas kaj relegas. Ne! ne! tio ne estas ebla! Li ne donos Jonjon + al Frederiko! Eble malgraŭ ĉio, ili edziĝos, sed li ne + estos la efektiviginto de tiu malfeliĉaĵo! Li ne parolas al sia + patro: la aliaj parolu mem! + </p> + <p> + Sed, de longe, Kantamant ŝajnas ne plu ami Frederikon. Iom post iom, + dum la poeta gloro de l’ du junuloj samtempe kreskis, la + <!-- 137 --> ĵaluza amo de l’ patro timis la konkurencon de l’ + amiko al sia filo. Ho! antaŭvidinta ĵaluzo, kiel prava hodiaŭ! + Certe Johanino ĝin divenis, kaj pro tio ŝi timis paroli mem al + la poeto. + </p> + <p> + Se li, Karlo, ne petos la patran jeson, eble ĉiam Kantamant ĝin + rifuzos. Neniam la amikino estos la edzino de l’ rabisto de amo! Kaj + tiu penso estas konsolo por lia vundita koro. + </p> + <p> + Sed ŝi! Ne sole Frederiko, de nun malamato, suferos! ŝi ankaŭ, + la dolĉa fraŭlino, la filineto de l’ estintaj jaroj, la + fratino de l’ infanaj tempoj, la karulino, malgraŭ ĉio + ĉiam kara, ŝi ankaŭ suferos! + </p> + <p> + Karlo prenas la paperfolion, kisas la versojn tiel ĝoje verkitajn + matene. Kaj, pli malsupre, li skribas novajn versojn, versojn de larmoj, + de doloro kaj sinofero. + </p> + <p> + Kaj li eliras el la ĉambro. Li aliras al sia patro, li petas, ke li + permesu la geedziĝon de Johanino kaj Frederiko. Kantamant kontraŭbatalas + la proponon, fine ĝin akceptas. Karlo lin dankas, tutkore, sincere, + <i>ĉar li amas pli la amatinon ol sin mem</i>. + </p> + <p> + Li reiras al la malgranda ĉambro. La du versaĵoj estas ankaŭ + tie, sur la sama paĝo. Li deŝiras la paĝon. Sur sia brusto + li metas la esperajn matenajn versojn. La aliajn li lasos sur la tablo. + </p> + <p> + Kaj li eliras al la arbareto, al la lago. Jam krepuskiĝas. La + alvenanta nokto kovras la esperojn, la dolorojn, la feliĉojn, la + tutan dramon silentan, kiu estis tiutage travivita en tiu loko, kutime + ripoziga. La paca naturo ne konas la malkvietecon de l’ animoj; kiel + dum feliĉaj vesperoj, najtingaloj kantas. + </p> + <p> + Prenante sur sia koro la versojn al la perdita feliĉo, Karlo iras laŭ + la vojeto kondukanta de l’ domo de sia patro Kantamant al la lago. + La akvo estas proksima, li ne haltas. Liaj piedoj subakviĝas, li ne + haltas. Liaj genuoj, liaj koksoj, lia brusto subakviĝas, li ne + haltas. Kaj, kiam, lastafoje, li amege ekkriis: «Jonjo!» lia + kapo malaperas sub la trankvila surfaco de l’ dormanta lago. + </p> + <!-- 138 --> + <h3> + VI + </h3> + <p> + Tuj kiam Kantamant akceptis la edziĝon de la Johanino kaj Frederiko, + li ilin ankaŭ venigis, kaj, ilin beninte, sendis ilin al la senlima + vojo de ilia feliĉo. + </p> + <p> + Tiam, li iris al la ĉambro de sia filo, por ke Karlo senprokraste + konu la edziĝon de l’ geamantoj. + </p> + <p> + Sed la ĉambro estis malplena, kaj nur la deŝiritan paĝon + vidis Kantamant sur la tablo, kaj li legis la lastajn versojn de sia inda + filo. + </p> + <div class="poezio"> + <h4 class="sc" style="text-align:left;margin-left:1.5em;"> + Adiaŭoj al la amatino. + </h4> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tuj kiam mi vidis la cian belecon,</span><br /> <span + class="i2">Ĝoje mia kor’ eksaltas;</span><br /> <span + class="i0">Ci estas virino pli ĉarma ol ĉiuj:</span><br /> + <span class="i4">Mi cin amas.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tuj kiam mi vidis la cian amaton,</span><br /> <span + class="i2">Pri doloro mi ekploris;</span><br /> <span class="i0">Mi + perdos cin, kaj mi senfine suferos:</span><br /> <span class="i4">Ci lin + amas.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Adiaŭ, ci la belulino amata;</span><br /> <span + class="i2">Estu ci feliĉa per li.</span><br /> <span class="i0">Mi + mortos; vi ambaŭ memoru, ke min mem</span><br /> <span class="i4">Mi + oferis</span><br /> <span class="i0">Por ke ci, la kara, neniam suferu...</span> + </div> + </div> + <p> + Dum Kantamant finis la legadon de tiuj versoj la servistoj alportis hejmen + la dronigitan korpon de lia filo. + </p> + <p> + Kaj la geedzoj, foririntaj al aliaj landoj, neniam konis la sinoferon de + tiu, kiu mortis, <i>por ke ili neniam suferu</i>. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Trinité. + </p> + <!-- 139 --> + <h4 style="text-align:left;margin-top:4em;"> + TABELO DE LA ENHAVO + </h4> + <table summary="enhava listo"> + <tr> + <td> + <a href="#prem1">La filino de la feinoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 1 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#prem2">La kristofiguro de la lumo </a> + </td> + <td class="numero"> + 9 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#prem3">Kristnaska nokto </a> + </td> + <td class="numero"> + 21 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio1">Noktaj fantomoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 33 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio2">La statuo de Zamenhof </a> + </td> + <td class="numero"> + 43 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio3">Mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo </a> + </td> + <td class="numero"> + 61 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio4">Koboldoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 71 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio5">La salto de la diablo </a> + </td> + <td class="numero"> + 83 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio6">Nekredeblaj aventuroj de Sinjoro Radamanto</a> + </td> + <td class="numero"> + 97 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio7">La onklino el Ameriko </a> + </td> + <td class="numero"> + 109 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio8">La sinofero </a> + </td> + <td class="numero"> + 129 + </td> + </tr> + </table> + <p style="font-size:90%;"> + 955-08.—Coulommiers. Imp. <span class="sc">Paul</span> BRODARD.—8.08 + </p> + <div id="tpnotoj"> + <h4> + Notoj de la tekstpreparinto: + </h4> + <p> + Provizon de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn ŝanĝetojn + mi faris sen rimarkoj. En la originala libro la multpunktoj malsamis. + Ili diverse uzis tri, kvar, aŭ kvin punktojn. Tiel ili prezentiĝis + en ĉi tiu teksto. Ankaŭ mi lasis kiel originaltekste la + nombrojn, kiuj prezentiĝis kun streketoj. + </p> + <p> + Sube estas listo de preseraroj, kiun mi ŝanĝis: + </p> + <table summary="listo de korektoj"> + <tr> + <th> + Originale + </th> + <th> + Korekte + </th> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err01">ligu iajn manojn</a> + </td> + <td> + ligu <b>liajn</b> manojn + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err02">ĉion ŝi remomoras tute bone</a> + </td> + <td> + ĉion ŝi <b>rememoras</b> tute bone + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err03">despli vigle ili saltas</a> + </td> + <td> + <b>des pli</b> vigle ili saltas + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err04">tuj lia suprizo fariĝas mirego.</a> + </td> + <td> + tuj lia <b>surprizo</b> fariĝas mirego. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err05">ĝis cirkaŭ 1900</a> + </td> + <td> + ĝis <b>ĉirkaŭ</b> 1900 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err06">la placo estas ormamita</a> + </td> + <td> + la placo estas <b>ornamita</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err07">gravegajn rezulatojn defluontajn</a> + </td> + <td> + gravegajn <b>rezultatojn</b> defluontajn + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err08">ĉies servoj kaj aboroj</a> + </td> + <td> + ĉies servoj kaj <b>laboroj</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err09">amuziĝas tie ĉi en la korto?</a> + </td> + <td> + amuziĝas tie ĉi en la korto<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err10">è bone trovato</a> + </td> + <td> + è <b>ben</b> trovato + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err11">Kiu faris tiujn oleajn makulojn,—demandis la + paroĥestro?</a> + </td> + <td> + Kiu faris tiujn oleajn makulojn<b>?</b>—demandis la paroĥestro<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err12">niajn flartabakujojn,—demandis la kanonikoj?</a> + </td> + <td> + niajn flartabakujojn<b>?</b>—demandis la kanonikoj<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err13">Tiu beleta infanino Estas Sunetino</a> + </td> + <td> + Tiu beleta infanino <b>estas</b> Sunetino + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err14">sonorilejon de la cefpreĝejo;</a> + </td> + <td> + sonorilejon de la <b>ĉefpreĝejo</b>; + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err15">—Kiu donas tion al ni,—demandis la + junulo?</a> + </td> + <td> + —Kiu donas tion al ni<b>?</b>—demandis la junulo<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err16">Estello ekvidis malgrandan vizitkarton</a> + </td> + <td> + <b>Estelo</b> ekvidis malgrandan vizitkarton + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err17">tiun aperaĵon,—ĝemadis Estello + sufokiĝante?</a> + </td> + <td> + tiun aperaĵon?—ĝemadis <b>Estelo</b> sufokiĝante. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err18">Estello malgrasiĝis</a> + </td> + <td> + <b>Estelo</b> malgrasiĝis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err19">Henriko fariĝi pensema</a> + </td> + <td> + Henriko <b>fariĝis</b> pensema + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err20">bruon de risorto, kiu malŝtreciĝas,</a> + </td> + <td> + bruon de risorto, kiu <b>malstreĉiĝas</b>, + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err21">respondis Henriko balbutante.</a> + </td> + <td> + respondis <b>Frederiko</b> balbutante. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err22">malĝraŭ ĉio, li volis peti</a> + </td> + <td> + <b>malgraŭ</b> ĉio, li volis peti + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err23">pagago kaj katino</a> + </td> + <td> + <b>papago</b> kaj katino + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err24">ĉiuj specoj da malfelicaĵoj.</a> + </td> + <td> + ĉiuj specoj da <b>malfeliĉaĵoj</b>. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err25">ĉu ia malfeliĉajo okazis</a> + </td> + <td> + ĉu ia <b>malfeliĉaĵo</b> okazis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err26">sur ĝia ordinaro loko</a> + </td> + <td> + sur ĝia <b>ordinara</b> loko + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err27">la ohklino; BIL, negro.</a> + </td> + <td> + la <b>onklino</b>; BIL, negro. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err28">Oklino.—Mi nur timas kara nevo</a> + </td> + <td> + <b>Onklino</b>.—Mi nur timas kara nevo + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err29">iom konataĝi kun Bil</a> + </td> + <td> + iom <b>konatiĝi</b> kun Bil + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err30">mi memiam ekaŭdis</a> + </td> + <td> + mi <b>neniam</b> ekaŭdis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err31">saivice kisis Kantamant’on</a> + </td> + <td> + <b>siavice</b> kisis Kantamant’on + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err32">entuziamo de la junulino</a> + </td> + <td> + <b>entuziasmo</b> de la junulino + </td> + </tr> + </table> + </div> +<pre xml:space="preserve"> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + +***** This file should be named 32035-h.htm or 32035-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/2/0/3/32035/ + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + </body> +</html> |
