diff options
Diffstat (limited to '32035-0.txt')
| -rw-r--r-- | 32035-0.txt | 5761 |
1 files changed, 5761 insertions, 0 deletions
diff --git a/32035-0.txt b/32035-0.txt new file mode 100644 index 0000000..e51d7f5 --- /dev/null +++ b/32035-0.txt @@ -0,0 +1,5761 @@ +The Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Lauroj + Kolekto de la originalaj verkoj premiitaj en la unua + literatura konkurso de La Revuo + +Author: Various + +Release Date: April 18, 2010 [EBook #32035] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + + + + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + + + + + +Esperanto + +Kolekto de la Revuo. + + +LAŬROJ + +KOLEKTO DE LA ORIGINALAJ VERKOJ PREMIITAJ + +en la + +UNUA LITERATURA KONKURSO DE "LA REVUO" + + + +Paris + +LIBRAIRIE HACHETTE ET Cie + +79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79 + +1908 + +Tous droits réservés + + + + +UNUA PREMIO + + +LA FILINO DE LA FEINOJ + +Esperanta fabelo. + + +I + +Kvankam ĝin montras nenia landkartaro, tamen la lando de la feinoj +ekzistas, kiun ofte vizitis ĉiuj revemuloj kaj fantaziuloj; ili ja +scias, ke ĝi estas rava kaj sorĉa lando, simila je vastega +ĝardeno, kie, la tutan jaron, floradas nekonataj floroj, kreskadas +arboj ĉiamverdaj, fluadas arĝentaj riveroj kaj pepadas oraj birdoj, +kies melodia kanto neniel pensigas pri la verkoj de niaj nuntempaj +muzikistoj. Tie, la suno senripoze disĵetas ĝojan radiaron sur la +fruktodonan teron, kiu, pluvon ne bezonante, ĉiam surportas +riĉegajn rikoltojn; tie, facila venteto moderigas la varmon de +l' tagastro, konsistigante la sezonojn el printempo ĉiama. + +Pri la loĝantaro de ĉi tiu mirinda lando estas senutile insisti, +ĉar, se malkleruloj ankoraŭ troviĝas nekonantaj la landon de la +feinoj, ĉiu homo, inda je tiu nomo, jam de sia frua infaneco +konatiĝis kun la feinoj, ilin amis, ilin admiris kaj kriis al ili +por helpo, okaze de disrevigaj projektoj aŭ de forflugemaj iluzioj! +kaj, kvankam en la fabeloj ili ofte sin kaŝas sub la formo de +maljunulino aŭ de ĝiba almozulino kun kroĉaj nazo kaj mentono, +tamen, ĉiufoje, kiam oni imagas al si feinon, ŝi prezentiĝas al la +homaj okuloj kiel altkreska kaj eleganta belulino, kun bukla hararo +ondanta sur nudaj ŝultroj, kun admirindaj brakoj kaj delikataj +manetoj, el kiuj unu sin apogas sur longa ora bastono, kun trenaĵa +diverskolora robo el nepriskribebla ŝtofo, tra kies flanka +malfermaĵo eliĝas kruroj sendifektaj. + +Tiaj ankaŭ ili estas en sia sorĉa lando, kaj tiaj ili estis en la +tempo, kiam okazis la mirinda aventuro, kiun al vi, karaj legantoj, +mi tuj ekrakontos. + + +II + +Iam, la feinoj estis festintaj la nomtagon de sia reĝino; en ŝia +palaco, el lazura marmoro, solena festeno estis ilin kuniginta, kaj +la plej strangaj manĝaĵoj estis alportitaj sur la oran +manĝotablon: formikaj koroj trapikitaj per abela pikilo kaj kuiritaj +sur la flamo de lampiro; ovaĵo el kulaj ovoj; akridaĵo rostita; +salato el konvalaj floretoj, k.t.p., k.t.p.. La feinoj laŭvole +satiĝis per tiu malpeza nutraĵo, kiu tamen plene sufiĉas por tiel +delikataj kreitaĵoj. Eĉ, kiam ili eliris el la palaco por promenadi +en la paradizaj ĝardenoj, ili estis iom ebrietaj pro troa trinkado, +el floraj kalikoj, de matena roso, likvoro plej ŝatata de la +feinaro. + +Sed, dum la ebrieco malbonigas la homojn, ĝi kontraŭe dolĉigas la +koron de la feinoj kaj ilia bonhumorigas. Ili do promenadis laŭ +disaj grupetoj, babiladante pri amaj aferoj, el kio ĉiam konsistas +la konversacio de la feinoj, kiel ankaŭ de la mortemulinoj. + +Subite, aŭdiĝis ekkrieto kaj ia feino, kiu marŝis antaŭ siaj +kunulinoj, ilin alvokis, signodonante, ke ili rapidu: + +--Vidu fratinoj,--ŝi diris al la alkurintinoj,--vidu kion mi ĵus +ektrovis! + +Kaj ŝi, mirante, montris infanineton, apenaŭ unutagan, kuŝantan +sub la folioj de dikega brasiko, kiu estas, kiel scias multaj, +naskema legomo[1]. + +Scivole kaj jam ameme sin klinis la feinoj al la senkulpa kreitaĵo, +kies vizaĝo lilia, meze de la verda foliaro, ŝajnis la plej bela el +ĉiuj floroj de l' sorĉa ĝardeno. + +La reĝino siavice alproksimiĝis, momenton enpensiĝis, kaj fine +parolis per voĉo pli dolĉa ol la kanto de enamiĝanta turtino: + +--Ĉar ni trovis ĉi tiun etulinon en la tago de mia nomfesto, mi +volas, ke ŝi fariĝu la plej bela kaj la plej feliĉa el ĉiuj +estintaj, estantaj kaj estontaj estaĵoj! Por tio, ĉiu el ni faru al +ŝi po unu donaco, tiamaniere, ke ŝi estu fine provizita je ĉiuj +eblaj perfektaĵoj! + +Kaj unu post alia, la feinoj komencis donacadi al la infanineto. + +--Ŝi havu,--diris la unua,--okulojn nigrajn kaj vaste fajrajn, kiel +tiuj de Hispanino! + +--Mi donacas al ŝi,--diris la dua,--tian hararon blondan, longan kaj +bukloriĉan, kian oni vidas ĉe la Germaninoj! + +--Ŝiaj vangoj estu tiel delikataj kiel matura persiko,--aldonis la +tria;--ŝia frunto paligu la liliojn; ŝiaj oreloj similu +travideblajn markonketojn; kaj ŝian admirindan kapon, kiel gracia +kolono, subportu kolo sendifekta! + +Sinsekve la feinoj antaŭdonis al la estonta belulino la diafanecon +de Anglino, la ĉarmon de Rusino, la brakojn, ŝultrojn kaj bruston +de Italino, la elegantecon de Francino, k.t.p., k.t.p.. + +Laste parolis la reĝino kaj diris: + +--Ĉiam restu pura kaj virga nia filino, kaj tamen donu plenan kaj +netakseblan feliĉon al ĉiuj, kiuj enamiĝos en ŝin! + +Kaj ŝi prenis la etulinon sur siajn brakojn, ŝin kisis kaj portis +en la palacon, kie ĉiuj feinoj laŭvice zorgis pri ŝia nutrado, +lulado, vartado kaj edukado. + + +III + +La tagon, kiam la knabino fariĝis dek-okjara, la feinoj are kunvenis +en salonon de la reĝina palaco kaj, post diversaj paroladoj kaj +diskutadoj, decidis, ke ŝi devos, dum kelkaj jaroj, vojaĝadi +eksteren, pliperfektigonte tra la mondo sian edukitecon. Ŝi estis +tiam la plej ĉarma belulino, kiun oni povas imagi. Ŝia korpo +superis la plej neriproĉindajn ĉefverkojn de la antikva kaj +nuntempa skulptarto. Ŝiaj movoj, ŝia irado, ŝia sintenado +montriĝis nekredeble graciaj, kaj kiam ŝi dancis sur la herbaro +de l' ĝardenoj, eĉ la feinoj vane provis ŝin imiti; ŝi estis +altkreska, kun ŝultroj larĝaj kaj mole deklivaj, kun koksoj dolĉe +kurbaj kiel artoplena amforo; sub admirinda brusto, ŝia talio tiom +mallarĝiĝis, ke ĝin ŝi preskaŭ povus zoni per sia ĉirkaŭkolo! +Oni apenaŭ komprenis, kiel povas ŝin porti tiaj malgrandaj piedoj, +kaj oni ekmiregis konstatante, ke ŝiaj manetoj havas nekredeblan +forton. Priskribi ŝian vizaĝon estus entrepreno malfacila! Antaŭ +ĉio oni rimarkis nigrajn okulojn, akre kontrastantajn orajn brovojn +kaj riĉegan hararon, en kiu kunmiksiĝis ĉiuj plej diversaj nuancoj +de l' blondeco: grengarba flavo, sunradia oro, kaŝtana helbruno kaj +kupra ruĝo. Nenia perlo atingis la blankecon de ŝiaj dentoj, nenia +rubeno la ruĝecon de ŝiaj lipoj, nenia kamelio la delikatecon de +ŝia haŭto! + +Ni ne forgesu aldoni, ke kompreneble ŝi posedis ĉiujn plej +ŝatindajn ecojn de l' koro, de l' spirito kaj de l' karaktero. + +Resume, ŝi estis la plej admirinda el ĉiuj vivantaj kreitaĵoj. Nur +oni povis riproĉi al ŝi iom da strangeco, pro tiom da kontraŭaj +belaĵoj kunigitaj sur ŝiaj korpo kaj vizaĝo. + +Ĉar estis decidite, ke ŝi bezonas vojaĝadi kaj konatiĝi kun la +homoj, iun tagon, akompanata de unu el la feinoj, kiu prenis sur sin +la formon de respektinda onklino, la junulino ploregante adiaŭis la +tutan feinaron. Ambaŭ migrontinoj suriris la flugilojn de grandega +drako, kiu nevidite ilin transportis Rusujon. + + +IV + +La unuan fojon, kiam ŝi aperis en balo, ĉiuj ekmiregis, vidante +tiel belan kaj strangan fraŭlinon. Sed baldaŭ la impreso pri +strangeco superis la impreson pri beleco. Kelke da virinoj komencis +ĵaluze rideti; pro flatemo ilin imitis junuloj, kaj iom post iom +eklevetiĝis mallaŭta murmurado: + +--Ĉu vi vidas?... Kio estas tio ĉi?... Tiaj larĝaj ŝultroj kun +tia maldika talio!... Kaj kia brusto!... Tiel vaste nigraj okuloj +kun blonda hararo!... Blonda?... Tute ne, ruĝa! Ne! flava... ne! +helbruna!... Ŝi estas tro altkreska!... Ŝiaj moviĝoj estas +malkonvene flekseblaj!... El kie ŝi venas?... Kiu ŝin konas?.. +k.t.p., k.t.p.. + +La murmureto plilaŭtiĝadis, ĝis ĝi fariĝis mallaŭda bruego. + +Nur kelkaj seriozuloj, impresitaj de tia neniam vidita beleco, provis +kontraŭbatali la atakantojn; ilin oni tiel mokis kiel ŝin mem; ilin +oni nomis stranguloj, fantaziuloj, apartiĝemuloj, k.t.p.... La +mokadon, la riproĉojn, la malŝaton ili elportis kuraĝe, senlace +rebatis ĉiujn mallaŭdojn de la enviuloj, kaj, ĉar la fraŭlino +estis ilin unufoje rigardinta per siaj sorĉaj okuloj, ili tuj +enamiĝis en ŝin kaj de tiam sin sentis plene feliĉaj! + +Tagon post tago, aliĝis al tiu malgranda kerno novaj admirantoj +logitaj de la nekonata belulino; sed la plimulto daŭrigis malŝati +ŝian belecon kaj ridi je ŝiaj senegalaj ecoj. + +Same okazis en Svedujo, en Norvegujo, en Danujo sinsekve vizititaj de +la junulino. Kelke da fervoraj amantoj; multe da insultantaj +malamikoj. + + +V + +Tiam ŝi kaj ŝia akompanantino decidis iri Francujon, kies anoj, oni +diras, tre ŝatas la belajn virinojn. Efektive, en tiu lando estis al +ŝi pli bone. Kompreneble, multaj ankoraŭ ridis je ŝia strangeco, +multaj ŝin mokis kaj eĉ rifuzis ŝin ekrigardi; sed ĉar la plej +famaj eminentuloj en Parizo kaj en aliaj gravaj urboj interesiĝis +pri ŝi, laŭte proklamis ŝian belegecon kaj al ĝi kantadis +laŭdojn, iom post iom la popolamaso, kiel kutime, ekiris sur la +vojon montritan de ĝiaj kondukantoj. En ĉiuj partoj de la lando, +homoj ĉiurangaj konatiĝis kun la filino de la feinoj, kaj ŝin +amis. Plej strange estas, ke nenia ĵaluzeco ekzistis inter la ĉiam +pli kaj pli multaj amantoj de la junulino. Kontraŭe, tuj kiam iu +viro eksentis amegon al ŝi, li tuj kuris al siaj amikoj dirante: + +--Ĉu vi konas la okan mirindaĵon de l' mondo? Kia belulino! Kaj +tiel ĉarme stranga! Rapidu konatiĝi kun ŝi! Vi, kiel mi mem, ŝin +amos kaj via feliĉo estos nepriskribebla! + +Kaj ja tiel okazis.... + +La famo pri la filino de la feinoj transflugis la landlimojn de +Francujo; ĝi dissemiĝis, disvastiĝis ĉiuflanken, kaj tia +scivolemo ĉie vekiĝis, ke tiama poeto ĝin esprimis ekkriante: +«En la mondon venis nova sento!» + +Tial Anglujo, Germanujo, Italujo, Hispanujo, eĉ la plej malproksimaj +landoj, siavice venigis al si la ĉarmulinon kaj ĝojis ŝin +akceptinte, ĉar ĉiu popolo malkovris en ŝi la belaĵojn, kiujn ĝi +plej multe ŝatas kaj kiujn ĝi kutimas admiri ĉe siaj aninoj. + + +VI + +Pasis kelke da jaroj kaj la venko de la belega fraŭlino ĉiutage +plikredebliĝis. Ĉiutage malpliiĝis la nombro de ŝiaj +malŝatantoj; ĉiutage multobliĝis la nombro de ŝiaj admirantoj; +kaj sciigoj pri ŝia sukceso, per flugiloj de facila vento, alvenis +en la landon de la feinoj, kiuj kune ĝojadis kaj sin reciproke +gratulis. + +Fine venis la tago de l' triumfo! + +Kelkaj el la plej fervoraj amantoj de la belulino iam decidis, ke ili +ŝin venigos en iun difinotan lokon, kie ili solene ŝin festos, +gloros, amindumos kaj precipe dankos pro la feliĉo, kiun ili de ŝi +ricevis! + +La afero okazis en malgranda apudmara urbeto kaj estis tia triumfo +por la fraŭlino kaj tia ĝojigo por ŝiaj amantoj, ke ili neniam +forgesos la neforgeseblan semajnon pasigitan en Bulonjo-ĉe-maro! + +Kompreneble el ĉiuj landoj antaŭe vizititaj de la ĉarmulino estis +alvenintaj ŝiaj unuaj kaj ĉiam fidelaj admirantoj, kaj la bela +amatino senprefere sin montris same afabla, dolĉa kaj dankema al +ĉiuj siaj amikoj novaj aŭ malnovaj, junaj aŭ maljunaj, riĉaj aŭ +malriĉaj, belaj aŭ malbelaj. Cetere, pro la ricevita ĝojo, ĉiuj +estis junaj, kaj riĉaj, kaj belaj! + +Sed ju pli granda estas feliĉo, des pli ĝi postlasas en la homaj +koroj deziron pri renovigo. Tro bela estas la filino de la feinoj, +por ke unusemajna amindumado povu por ĉiam kontentigi ŝiajn +amegantojn. Ili do decidis, ke la festo rekomenciĝos, kaj, antaŭ +kelkaj monatoj, ĝi rekomenciĝis en Svisujo. + +Antaŭ dek-naŭ jarcentoj, tri reĝoj orientaj, portantaj oron, +aromon kaj mirhon, marŝadis tra senlimaj dezertoj, celante +malgrandan urbon; tien ankaŭ, sur alia vojo, iradis paŝtistoj +pelante antaŭen siajn multenombrajn brutarojn; kaj ĉies okuloj +avide rigardis radiantan stelon, kiu montris al ili la vojon al nova +estonteco! + +Tiel same, vidu! El ĉiuj partoj de l' terglobo, homoj ĉiunaciaj, +ĉiurangaj, ĉiuaĝaj, sur cento da diversaj vojoj, rapidas al +malgranda Eŭropa lando, kaj ĉies okuloj avide rigardas verdan +steleton, kiu montras al ili la vojon al nova estonteco! + +Ĝenevo! Ĝenevo! En la koro de la filino de l' feinoj, en la koro de +ĉiuj ŝiaj amantoj, tiu ĉi nomo por ĉiam estas enskribita, flanke +de l' vorto Bulonjo! + +Sub suno origanta la supron de l' majesta montaro kaj rebrilanta en +la senmova spegulo de l' lazura lago, sep tagojn triumfis la +belulino, sep tagojn ŝin adoris ŝiaj anoj feliĉegaj, sep tagojn +ŝi disverŝis sur ilin la fajron de siaj sorĉaj okuloj, la mielon +de sia dolĉa parolo, sep tagojn, kiuj forflugis kiel sep minutoj! + +Adiaŭante unu la alian, ĉiuj diris: «Ĝis la revido!» ĉar de +nun ili ĉiujare renovigos _sian semajnon_, kaj Anglujo estas +elektita por la venonta kunveno.... + +Ĉiam pli kaj pli multenombraj estas kaj estos la amantoj de la +belulino; kaj, ĉar pro sia amo al ŝi, pro influo de ŝiaj +admirindaj ecoj, ili fariĝas pli bonaj, pli frataj, pli pacemaj kaj +pli inteligentaj ol la malmultaj skeptikuloj, kiuj kontraŭstaras +ankoraŭ, la feinoj, vidante, kian bonon ilia filino alportis en la +mondon kaj ĝojante pro sia filinigo, unu lastan fojon are kunvenis +en la palacon de la reĝino kaj decidis, ke la juneco, la beleco +kaj ĉiuj ecoj de la fraŭlino daŭrados eterne, ke ŝi neniam +difektiĝos, neniam maljuniĝos, unuvorte ĉiam restos sama por la +ĝojo kaj feliĉo de la enamiĝinta homaro! + + René Artigues. + + +PIEDNOTO: + +[1] En Francujo, kiam infano demandas siajn gepatrojn pri +sia naskiĝo, ili kutime respondas, ke ĝi estas trovita sub brasiko. + + + + +DUA PREMIO + + +LA KRISTOFIGURO DE LA LUMO + +Rakonto. + + +La preĝejtura horloĝo estis ĵus elbatinta la dek-duan noktan +horon. Densa mallumo ĉie regis en la Kastiluja[2] urbeto A..., +kuŝanta apud malgranda rivero, kies akvofluado senĉese, kadence kaj +iom malakre murmurbruetis en tiu vintra, frosta kaj senluna nokto. De +tempo al tempo blovetis malvarma vento, sed tiel dolĉe kaj senbrue, +kvazaŭ timante per sia frapetsono elveki la profunde dormantan +loĝantaron de la kvieta urbeto. Kaj nur malofte tra la aero +aŭdiĝis la timiga helkrio de ia noktevigla birdo, okaze sencele +preterfluganta. + +La ĉefa strato de la urbeto sin montris silenta kaj senhoma; longa, +tre longa ĝi ja estis, sed mallarĝa, malebena kaj tordolinia, +kvazaŭ silka rubando, kiu senorde disvolvita kuŝas sur kudrotablo, +antaŭ ol ornami per siaj rondetoj, turniĝoj kaj bandetoj la belan +festveston de ia ankoraŭ pli bela junfraŭlino. + +En la tempo, kiam okazis nia rakontaĵo, tiu strato havis en sia mezo +antaŭ fasadangulo de la luksdomo, loĝita de la nobela kavaliro +Don Diego de Gevara, ian simplan kapeleton, en kies interno staris +senarte skulptita Kristofiguro el ŝtono, kiun dum nokto lumigis +pendanta olelampeto. Tiun ŝtonan Kristopecon oni nomis en la urbeto +_La Kristofiguro de la Lumo_, kaj antaŭ ĝi, en vesperoj, fervore +genufleksis kaj faris krucosignon ĉiuj strataj preterpasantoj. + +Apenaŭ estis trasoninta la lasta bato de meznokta horo, kiam sur la +ĉefstrato senbrue aperis preskaŭglite paŝanta viro, tre modeste +vestita kaj havanta ĉirkaŭe dudek jarojn. Atinginte la lokon, kie +staris la Kristofiguro, li haltis, genufleksis krucsignofarante kaj +anstataŭ daŭrigi sian rektiradon, li turnis sin maldekstren kaj per +la fingrostetoj de sia mano malforte frapis al alta surterstaranta +kradofenestro. + +La frapeto ne bezonis ripetiĝon, ĉar la fenestro tuj +malfermetiĝis, kaj el interne sin montris juna kaj gracia knabino, +kiu afable ridetis al la ĵusalveninto. + +--Kiom vi malfruis hodiaŭ,--ŝi riproĉete ekparolis,--jam elsonis +la meznokta horo, kaj mi komencis timi, ke vi ne venos. + +--Kial ne veni, karega Eloizeto?--respondis li per amdolĉa mallaŭta +voĉo.--Ĉu estus eble al mi kviete dormi ne ĵus vidinte mian +ĉarman amatinon? Tute ne, neeble. Nur antaŭ kelkaj horoj, mi sidis +apud vi, kiel ĉiuvespere; mi iom kun vi parolis kaj multe kun viaj +gepatroj, tiuj bonkoraj personoj, kiuj konsentas pri nia amo kaj +permesas, ke mi al vi faru ĉiuvesperan viziteton; kaj tamen, mi +koravidis tiun ĉi revidon, por paroli kun vi sen alestantoj; ŝajnas +al mi, ke nun viaj amvortoj estas pli karesaj kaj delikataj, via +voĉo pli dolĉesona, viaj okuloj pli ensorĉrigardaj, via vizaĝo +pli bela kaj ĉarma; mi ja figuras al mi, ke vi, kun mi tutsola, +estas pli mia, ol antaŭe, ke via amo estas pli varma, kaj ĉial tiuj +ĉi intimaj interparoletoj estas por mi la plej feliĉaj momentoj de +mia vivo. + +--Ankaŭ por mi ili ja estas; sed vi, senkorulo, venis hodiaŭ pli +malfrue, ol kutime, kaj mi preskaŭ mortis de senpacienco kaj +malĝojo. + +--Pardonu, mia plej kara, sed tio ne estas mia kulpo. Mi akurate +estis elirinta el mia domo por veni al vi, kaj troviĝis je kelkaj +paŝoj de via fenestro, kiam ia kavaliro kun glavo kaj vizaĝon +kaŝanta mantelo eniris tiun ĉi straton. Tuj mi haltis kaj min +kaŝis en ian pordosojlon atendante, ke li baldaŭ foriros, sed +bedaŭrinde la kavaliro komencis promeni kaj repromeni antaŭ la +domo de Don Diego de Gevara, kaj, ĉar tiamaniere li pasigis +duonhoron, mi devis tial prokrasti mian alvenon, atentante vian +ripetitan admonon, ke ni plej zorge evitu esti vidataj de ia +preteriranto. + +--Kaj vi plej saĝe faris, mia Joĉjo. Vi ne povas imagi, kia terura +timego min kaptas, dum mi vin aŭdas ĉe la fenestro. Ho, se miaj +gepatroj ekscius, ke mi estas sufiĉe malsaĝa por resti apud vi en +horo tiel malfrua! Ili sendube indignus, min akre riproĉegus; kaj, +se la najbaroj povus ion suspekti, kiom da murmuroj, malicaj +rimarkoj, eĉ kalumnioj pri mia honesta konduto de virino! Kelkajn +fojojn mi diris al vi ĉi tion, penante min eltiri el viaj logaj +karesvortoj: ĉiam la koro venkis la prudenton, amo superregis +singardon: sed jen hodiaŭ estos la lasta nokto.... + +--Ho, ne estu kruela, mia anĝelo! Ĉu pro infana timo ni devas ja +senigi nin je plej rava feliĉo? Eĉ se viaj gepatroj ekscius pri +tiuj noktaj interparoloj, ili komence koleretus, sed poste al ni +pardonus tian naturan faron, kiun naskas la fervoreco de nia amo: ili +estas tre konvinkitaj, ke mi vin amas ĝis frenezo kaj honeste celas +fariĝi via edzo. Cetere, restu trankvila, la strato estas malluma +kaj neniu nin vidos. Tiu Kristofiguro estas nia sola atestanto, kaj +ĝi ne nin denuncos; mi plej fervore preĝas al ĝi ĉiuhore, ke ĝi +protektu nian amon, kaj kredu al mi, ĝi ne ĉesos nin gardi kaj +defendi, vidante la purecon de nia korinklino kaj la senkulpecon de +niaj deziroj. + +--Ankaŭ mi havas al ĝi grandan konfidon, sed mia timo ne estas +senkaŭza. Vi ja scias, ke en tiu angula domo de la apuda strato, +loĝas jam de unu monato Don Diego de Gevara. Lia filino Donja[3] +Izabelo estas famkonata pro sia belegeco, kaj multaj kavaliroj ŝin +amindumas. Ŝia patro devigas ŝin ĉiam resti hejme, kaj nur ĉiudimanĉe +ŝi iras en preĝejon aŭdi meson. Tial ne estas malfacile antaŭvidi, +ke fine ŝi akceptos ies amon, kaj, por paroli kun sia amato, ŝi +lin atendos nokte, kiel mi mem faras. Tiam niaj interparoloj estos +neeblaj. + +--Mi konfesas, ke via penso iras tre antaŭen, bela Eloizeto. Lasu +min, almenaŭ ĝis tiam, ĝui tiun senkomparan feliĉon, kaj ne +parolu plu pri tio. Mi havas por raporti al vi ian gravan sciigon, +kiu tre rilatas al nia amo. Ĝi estas plej ĝojiga novaĵo, kiun vi +sendube ne divenos. + +--Certe mi ne divenos, sed raportu al mi tuj.... Mi brulas pro la +deziro tion ekscii kaj estas pendanta de viaj lipoj. + +--Plaĉu al Dio, ke tio estu vera! Havi vin pendantan de miaj +lipoj!... Mi ja certigas, ke vi de ili ne falus. + +--Ho, malspritulo, kiel vi moketas miajn vortojn. Rakontu al mi, mi +petas, mi estas senpaciencega, mia koro. + +--Mi faros ĝin, sed kun kondiĉo, ke.... + +--Kondiĉon ankoraŭ! Ĉu eble, ke mi morgaŭ vin atendu ĉi tie?.... +Konsentite, sed rapidu. + +--Mia kondiĉo estas alio pli facile efektivigebla. + +--Bone, mi konsentas do: vi tuj raportu. + +--Ĉu vi ne pentos poste? + +--Ne, tute ne, mi plenumos mian promeson, se nur vi tuj ekdiros. + +--Dankon, Eloinjo! Mi rapidos: unu el miaj parencoj, fraŭlo tre +riĉa kaj maljuna, kiu loĝas ekster Hispanujo, decidis ĉi tien veni +por pasigi kelkan tempon kun mia familio. Sciigita, ke mi havas +fianĉinon kaj varmege ŝin amas, li proponis ĉeesti la edziĝon kaj +aranĝi la feston, kondiĉe, ke ĝi okazos baldaŭ--dum li tie ĉi +restos--kaj ke li donacos al la gefianĉoj belan doton. Morgaŭ mem +mi tion transsciigos al viaj gepatroj, kaj, se ili konsentos, vi +estos baldaŭ mia edzino kaj mi ne bezonos trafrostiĝi por resti +apud vi ĉiunokte. + +--Ho kiel bela surprizo, mia Joĉjo! Ĉu tio estas vera? Mi sentas +min la plej feliĉa.... + +--Jes, tre vera, mia bela: kaj nun plenumu la promeson. + +--Volonte! Vi nur diru, kio.... + +Ŝi ne povis daŭrigi: oni tiam aŭdis paŝadon sur la strato de iu +alproksimiĝanta kaj Eloizo kun timego fermis tuj la fenestron, +dirante al sia fianĉo per karesa voĉo: «morgaŭ, morgaŭ, mia +kara....» + +Jozefo malgaje ekmarŝis, transpasis la stratan angulon kaj ien +sin kaŝis. Pense li malbenis la ĝenulon, kiu interrompis lian +interparolon en la plej interesa momento. Profitante la mallumon de +la strato, li atendis kun espero revidi ankoraŭ sian fianĉinon, tuj +kiam malproksimiĝos la preteriranto. + +Ĝi estis altkreska kavaliro kun bela sinteniĝo, eleganta mantelo +kaj granda ĉapelo. Alveninte antaŭ la domon de don Diego de Gevara, +li haltis, ekfajfis kaj atendis. La dekstra malalta balkono de la +domo malfermiĝis kaj aperis belega virino kun blanka vesto. + +--Tre kuraĝa vi estas, Don Juan,--ŝi sensalute ekdiris.--Ne +sufiĉis, ke vi min amindumis dum mia loĝado en la ĉefurbo. Vi eĉ +venas ĉi tien por daŭrigi vian aman persekuton. Ĉu eble vi ne +scias, ke mia patro proponis min, kiel edzinon, al Don Henriko de +Mendoza, ke mi devas obei al li kaj sekve, ke nenia espero restas jam +al nia amo? + +--Jes, mi ĉion scias kaj mi tro amas vin por ĝin akcepti. Granda +estas la potenco de patro, sed ĝi nur devas helpi al la feliĉo de +gefiloj. Edzinigi vin kun neamata viro, tio ja estas malfeliĉigi vin +por ĉiam kaj obeante al via patro senkontraŭstare, vi montras tute +klare, ke via amo al mi ne estas tiel varma, kiel vi ĵuris iam. + +--Ho, Don Juan, ne aldonu vian riproĉon al mia malfeliĉo. Ĉu vi +povas ankoraŭ dubi pri mia amo? Ĉu, atendante vin ĉi tie, mi ne +pruvas al vi plej elokvente la blindecon de mia pasio? + +--Pardonu, pardonu, mia aminda. Mia ĉagreno estas la kaŭzo, ke mi +vin ofendis. Sed kial vi ne konfesas al via patro, ke vi malamas Don +Henrikon, kaj ke, edziniĝinte kun li, vi estos malfeliĉa? Per +senĉesa petado vi sukcesus nuligi lian decidon. + +--Tio bedaŭrinde ne helpos, Don Juan: mi sufiĉe konas la karakteron +de mia patro. Li donis sian vorton de honoro, kaj eĉ se tiu edziĝo +estus por mi mortiga, li ne ŝanĝus sian decidon. + +--Ho tirana krueleco! Sed tio estas neebla, Donja Izabelo. Kiel mi +povus perdi vin por ĉiam? Preferinda estus la morto mil fojojn! +Aŭskultu kaj min kompatu: nur unu vojo povas konduki nin al feliĉo. +Forkuru kun mi, mia anĝelo. Ni tuj edziĝos sekrete kaj venos peti +la pardonon de via patro. Li ne rifuzos tiam.... + +--Sufiĉe, Don Juan, sufiĉe: ne logu min per viaj flamaj vortoj. +Mian devon mi tre bone konas kaj neniam konsentos fari malvirtaĵon. +Ne, tute ne: mi estos plej malfeliĉa, sed ne riproĉita pro ia +malhonoraĵo. Forgesu min, kaj ne.... + +Ŝi ellasis teruran krion kaj fermis rapide la balkonon. Don Juan kun +plej granda surprizo ĉirkaŭrigardis kaj tuj komprenis la kaŭzon de +ŝia subita malapero. Ĵus transpasinte senbrue la domangulon, ia +kavaliro kun vizaĝo kaŝita per mantelo kaj ĉapelo, jen staris +kontraŭ li silenta kaj minaca. + +Freneza pro kolero, Don Juan eltiris sian glavon kaj parolis al li +malafablege: + +--Kiu vi estas, malnobla kavaliro? Kian rajton vi havas por +interrompi mian interparolon? Ĉu tiel maldece vi kutimas konduti pri +honorindaj sinjorinoj? Eltiru tuj la glavon, friponego, se vi ne +volas, ke mi mortigu vin, kiel hundon. + +--Kvietiĝu, Don Juan, mi petas, oni devas ja pli afable paroli kun +kavaliroj. Ŝajnas, ke en tiu ĉi afero, vi estas la ofendito kaj +ĝuste okazas la malo. Tiu virino, kun kiu vi parolis, estos baldaŭ +mia edzino kaj mi ja, nur mi, devas postuli klarigojn pri via +malhonesteco.... + +--Vi, do, estas Don Henriko, mia abomenata malamiko? Ho kiel mi +dankas la ĉielon, ke ĝi difinis min por vin mortigi! Pretigu vin +por tuja batalo kaj ne daŭrigu per paroloj, ĉar en tiu ĉi afero la +kavaliroj, kiuj kredas sin bravaj, nur devas argumenti per armilo. + +Oni tuj aŭdis la fortan alfrapiĝon de la glavoj. Tute solaj en la +mezo de la strato kaj lumigitaj per la lampeto de la Kristofiguro, la +du kavaliroj furioze duelis. La batalo daŭris tre mallonge. En la +flameco de atakado Don Juan faris ian mallertaĵon kaj Don Henriko +rapide ĝin profitis por puŝenigi sian glavon en la bruston de sia +kontraŭulo. + +Don Juan ŝanceliĝis, metis ambaŭ manojn al sia vundo kaj peze +falis teren, ellasante profundan ekĝemon. La alia kavaliro rapide +forkuris kaj post kelkaj momentoj malaperis, helpata de la nokta +mallumeco. + +--Helpon! helpon! mi mortas!--diris ankoraŭ per malforta voĉo la +forlasita vundito. + +Pasis kelkaj sekundoj kaj Don Juan petis ree helpon, per voĉo +preskaŭ neaŭdebla. Iu viro subite aperis kuranta kaj rapide sin +klinis al li. Ĝi estis Jozefo, kiu venis por helpi al la vundito. +Vidante lin, Don Juan penis ion eldiri, sed forto mankis al li por +tio; lian korpon trakuris granda ektremo, kaj li mortis en la brakoj +de Jozefo. + +--Ho la malfeliĉa kavaliro!--diris la junulo kaptita de terura +emocio--Dio helpu min en tiu ĉi okazo! + +Kaj li komencis ekmarŝi por iri hejmen, kiam oni aŭdis bruon el +proksime. Jozefo haltis timigita, ne sciante kion fari. + +La bruo gradige plifortiĝis, ia lumo ŝajnis disvastiĝi tra la +strato kaj tuj aperis nokta gardistaro kun lanternoj en manoj. + +--Helpon ĉi tien, sinjoroj,--diris Jozefo kun tremanta voĉo.--Jen +sur la strato kuŝas mortinta kavaliro.... Oni ĵus lin mortigis. + +--Kaj kion vi faris ĉi tie en tia malfrua horo?--severe demandis la +gardestro. + +--Mi okaze preterpasis,--respondis timeme la junulo. + +--Kaj jen viaj manoj kaj vesto estas tre sangmakulitaj! + +--Jes, sinjoro, mi klinis min al la mortinto por helpi kaj kredeble +la sango de lia vundo.... + +--Sufiĉe, sentaŭgulo, ni ja tion detale klarigos. Gardistoj, ligu +liajn manojn kaj piedojn kaj konduku lin en malliberejon. Dume, ni +helpos al la kavaliro, se estas ankoraŭ tempo. + +Vane Jozefo plendis kaj plorante protestis, ke li estas senkulpa. Oni +senkompate lin arestis kaj enŝlosis en ian senluman kaj malvarman +ĉambron. + + * * * * * + +La sekvantan tagon en la urbeto oni interparolis nur pri la mortigo +de don Juan de Molina kaj la aresto de Jozefo. Ĉar neniu povis +imagi, kio vere estis okazinta la antaŭan nokton, ĉiu kredis ke +efektive Jozefo estas la mortiginto kaj eĉ kelkaj supozis, ke don +Juan estis aminduminta Eloizon kaj tial Jozefo, furioza pro ĵaluzo, +estis venĝinta sin al la kavaliro. + +La proceso tuj komenciĝis por klarigi la aferon kaj puni la +krimulon. Malgraŭ la senkulpeco de Jozefo ĉiuj cirkonstancoj estis +al li malfavoraj. Nur Don Henriko kaj Donja Izabelo sciis la veron de +ĉio, sed ili ambaŭ silentis; la unua--por eviti kondamnon; la +dua--por kaŝi sian noktan interparolon. + +Ĉar la mortigo okazis sen alestantoj kaj oni trovis Jozefon, +trempitan de sango, apud la kadavro de Don Juan en malfrua nokta +horo, la juĝisto baldaŭ konvinkiĝis, ke la krimo estis farita de +la malfeliĉa junulo. + +Ĉiutage la patro de Eloizo iris en la juĝejon por sin informi pri +la proceso kaj poste prisciigi sian familion. Malfeliĉe, la afero +iradis tre malbone, kaj la kondamno de Jozefo ŝajnis neevitebla. + +Eloizo, konvinkita pri la senkulpeco de sia fianĉo, plorante +konfesis al siaj gepatroj, ke ŝi estis parolinta kun Jozefo ĉe la +fenestro, ĵus antaŭ la mortigo de don Juan, kaj plej kompatinde ŝi +permeson petis de ili por tion sciigi al la juĝisto, en la celo +pravigi la ĉeeston de Jozefo en la loko de la terura okazintaĵo. + +Nun estis al ŝi tute indiferente, ĉu en la urbeto oni ekscios pri +ŝiaj noktaj interparoloj kun Jozefo: la ĉefa afero estis savi lin +el malglora kondamno. + +Sed ho ve! eĉ tiu rimedo ne helpis. La juĝisto ne kredis al tio, +kion al li ĵuris Eloizo. Li supozis, ke ĝi estas nur elpensita +artifikaĵo por senkulpigi la krimulon. + +Jam estis la proceso preskaŭ finita kaj ĉiu antaŭvidis, ke Jozefo +estos al morto kondamnita. La malfeliĉa Eloizo ploradis senkonsole +sian malfeliĉon kaj Donja Izabelo de tago al tago sin montris pli +pala kaj malĝoja. Ŝia patro devis prokrasti la edziĝon kun Don +Henriko, ĉar ŝi plej obstine rifuzadis kaj eĉ firme aldonis, ke +ŝia neŝanĝebla decido estas formondiĝi kaj por ĉiam eniri +monaĥinejon. + +Fine la juĝisto mortkondamnis Jozefon. La decido estis baldaŭ de +ĉiuj konita en la urbeto, sed oni plej zorge ĝin kaŝis al Eloizo, +timante eblan gravan malsaniĝon. + +Jozefo eksciis pri ĝi plej emocie, kaj ankoraŭ ripetis, ke li estas +senkulpa. + +Jam ĉiuj preparaĵoj estis faritaj, kaj la sekvanta tago estis +difinita por la ekzekuto. + +Petita, kiel kutime, ke li, antaŭ ol morti, eldiru sian lastan +deziron, li plorante respondis, ke li nur volas iom preĝi lastfoje +antaŭ la Kristofiguro de la Lumo. + +Lia peto estis kompreneble akceptita kaj senprokraste plenumita. + +Inter kelkaj gardistoj kaj manligita, oni kondukis Jozefon antaŭ la +Kristofiguron de la Lumo. La juĝisto iris kun li, kaj multenombra +popolanaro el ĉiuj flankoj alkuris kun granda scivolemo por ĉeesti +lian strangan solenaĵon. + +Kiam Jozefo alvenis al la domo de don Diego de Gevara, tiu ĉi kaj +Don Henriko staris sur la balkono amike babilantaj. + +La malfeliĉa mortkondamnito pie surgenuiĝis antaŭ la Kristofiguro +kaj komencis preĝi kun granda fervoro. Fininte sian preĝon, li +daŭrigis sur genuoj, kaj parolis al la Kristofiguro per laŭta kaj +tremanta voĉo: + +--Dio mia, vi ja scias, ke mi estas senkulpa kaj konsciencpure povas +al vi preĝi. Malfavoraj cirkonstancoj kredigis, ke mi estas la +mortiginto de don Juan de Molina, sed tio ne estas vera. Ĉu vi, Dio +justa kaj kompatema, permesos ja, ke senkulpulo pereu malglore kaj +hontinde? + +Ĉiuj aŭdantoj restis kortuŝitaj kaj konfuzitaj. Kelkaj virinoj +ploretadis. Ĉiuj rigardoj celis Jozefon kaj la Kristofiguron, sed +tiu ĉi staris silenta kaj senmova. + +--Ho Dio mia,--daŭrigis li,--mi nur petegon al vi prezentas. Savu +min el plej terura maljustaĵo: montru publike al ĉiuj la veron de +miaj diroj. Se mi estas kulpa--signu min per via mano: se mi estas +senkulpa--montru ankaŭ per mano la mortiginton de Don Juan, se li +ĉi tie staras! + +Granda korpremo kaptis la ĉeestantojn post aŭdo de tiuj +vortoj. Ĉies okuloj sin turnis nun al la Kristofiguro, kvazaŭ +antaŭsentante ion misteran kaj grandiozan. Tiun ĉi fojon la +Kristofiguro ne restis senmova. Ĝi eklevis sian dekstran brakon kaj +firme direktis ĝin al la loko, kie staris Don Henriko. + +La popolanoj tremis pro miro kaj avide rigardis al la balkono. Don +Henriko falis palega sur genuojn, dirante: + +--Estu plenumata Via volo! + +Kaj sin turnante al la juĝisto, li daŭrigis: + +--Mi ja estas la sola kulpulo: sed mi mortigis Don Juan'on en duelo, +noble kaj senperfide. Mi fordonas min al vi por la juĝado. + +Tre solenaj estis tiuj momentoj. Oni aŭdis surdigan popolkrion: +«Miraklo! miraklo! Vivu Jozefo, la senkulpa!» kaj malgraŭ la +ĉeesto de gardistoj oni elprenis lin, kaj sur la ŝultroj de +popolanoj li estis triumfe portata en sian domon. + +Dank' al la miraklo de la Kristofiguro, Jozefo estis savita kaj post +unu monato edziĝis kun sia kara Eloizeto. + +Nenion raportas la historio pri la sorto de Don Henriko, nek pri tio, +kio fariĝis kun la bela Donja Isabelo. + +Sed oni scias plej nedisputeble, ke Jozefo kaj Eloizo vivis feliĉaj +multajn jarojn kaj, ho mirinda dankemo! ili eĉ ne unu solan nokton +forgesis ekbruligi la lampeton de la Kristofiguro de la Lumo, kiu +estis la protektanto de ilia amo, kaj kies dekstra brako nun estas +etendita laŭ sama direkto, kvazaŭ ĝi volus ankoraŭ signomontri la +mortiginton de la brava kaj nobla kavaliro don Juan de Molina. + + Vicente Inglada. + + +PIEDNOTOJ: + +[2] _Kastilujo_ = nomo de hispana regiono. + +[3] _Donja_, hispane _doña_ = samvalora moŝtesprimo, kiel +_don_, kiun oni uzas por paroli kun virinoj. La formo _don'in'o_, +uzita de S-ro N. Borovko en «Ŝtona gasto», estas tro longa. + + + + +TRIA PREMIO + + +KRISTNASKA NOKTO + +Fabelo. + + +Supre sur la Alpaj altaĵoj, ĉe la nudaj rigidiĝintaj montaroj, +malĝoje fluadas la vintro. Dum longaj monatoj, la tero restas +kovrita de neĝo, kaj ĉio malaperas sub ĝia blindige blanka +ŝutaĵo, kiu formortigas ĉiujn vivajn estaĵojn. La montaj +krutaĵoj fiere enprofundiĝas en senviva, timiga silentado, sekiĝas +torentoj kaj kovriĝas per glacioj. En la vilaĝeto, homoj kaj bestoj +trankvile kunvivadas en la kajutoj, kie ĉiam brulanta fajro +dissendas iom da fumo kaj varmo. Pri vivo ekstera nur sciigas malofte +alvenanta leteristo, kaj kontraŭ la mizeroj kaj prizorgoj, kiuj +naskiĝas en la mondo malsupra, ŝirmas la izolulojn amasoj de neĝo +kaj teruraj profundegaĵoj, kien enĝemas la vento. Plej ofte, +superkovras la dezertajn vastaĵojn densa, seka, malvarma nebulego, +kiu ĝisvenas la domojn kaj ellekas la fumojn malrapide flugantajn el +la tegmentoj. Sed ne ĉiam daŭras tia malĝojeco. Iafoje, sunradio +pli brila ol ora somersuno, pli dolĉa ol dia rigardo, forpelas +grizaĵon, kaj enportas reĝojon en la dometojn, dum, super la +ebenaĵoj, ĉe la malproksimaj, profunde kuŝantaj homejoj, ĉion +rigidigas la nevenkebla premado de l' vintra sezono. + +Malĝoje, trankvile, pasadas la vivo sur la Alpaj altaĵoj. La +tieularo estas fortika, brava, pacienca; la akra malvarmo, kiu +tie-supre reĝadas dum ses monatoj en jaro, fortigis la rason, ĝin +kutimigis al tiu ŝajne mizera vivado; kaj la vintro estas por la +montanoj la plej bona kaj kara sezono, ĉar, nur dum ĝia daŭrado, +ili estas ree liberaj. Somere, ilin konfuzis fremduloj, ilian landon +trapasadis bandoj de turistoj, la monton malpie, sentime esploradis +homoj nekonataj; sed, nun, dum la vintraj tagoj, la monton ili denove +posedas; ĝi refariĝas ilia mem propraĵo; sole ili konas ĝiajn +sovaĝajn profundegaĵojn, ĝiajn blankajn, puregajn neĝkampojn, +ĝiajn minacajn furiozojn, ĝian ensorĉan ĉarmon, kiu iafoje kaptas +mizerajn vagantojn kaj ilin perfideme tiras al morto. + +Dum la vesperoj, la familianoj ariĝas en la kuirejo de la kajuto, +ĉirkaŭ la tablo, kaj dormeme aŭskultas rakontojn, dum ilin +nekontraŭstareble allogas la litoj, kie varme estos al la homoj. +Malĝoje, trankvile fluadas la vesperoj sur la nudaj altaĵoj..., kaj +pri la bruado en la arboj, pri la movado de la cetera homaro, neniu +precize scias, neniu klare pensas, ĉar ĉiam sama, de la fortikaj +malnovaj prapatroj ĝis la fortikaj junaj nepoj, forpasis la vivado; +kaj ĉiam samaj estis la vesperoj, meze de l' neĝa naturo, en la +malgranda kuirejo, kie ronketas la fajro. + +Sed, kiam proksimiĝas la jarfino, iom da movado, iomete da bruado +naskiĝas ĉe la kajutoj. Baldaŭ okazos Kristnasko! Baldaŭ ĉirkaŭ +tablo, najbaroj kunvenos, ĝoje festenos, kunridos, kunkantos, kaj +estos rakontataj belaj historioj pri la pasintaj Kristnaskoj, dum la +gefianĉoj kisos sin unu la alian, dum la maljunuloj trankvile +disrevos pri la estintaj jaroj. Tage, la geknaboj iras en la arbarojn +por dehaki la abion, kaj vespere, la kunvenintaj familioj ĝin +ekbruligos, dum, tre malproksime, ĉe la profundaĵoj, kie sin movas +la ceteraj homoj, eksonos la ĥoroj, kaj ekbrilos miloj da lumetoj +por festi la naskiĝon de Kristo. + +Ĝuste tiun tagmezon dekok-jara junulino sola paŝadis tra la arbaro. +Antaŭ kelkaj horoj, ĵus diris al ŝi la patro: + +--Manjo, iru en la arbaron kaj deportu la abion; ĝi jam estas +dehakita. + +Ŝi do iris, ĝoja pro tiu festo, ne nur ĉar vespere ĉeestos ŝia +fianĉo, sed ankaŭ ĉar okazos ia ŝanĝeto en la unutona, senlime +sama vivado de l' domanoj. + +Dormis la tero sub dika neĝa sternaĵo, en kiun tiel malfacile +interniĝis la piedo, kiel en ŝtonan muron. Reĝadis profunda, +malgajiga silentado; forflugintaj estis ĉiuj vivaj estaĵetoj, ĉiuj +mallaŭtaj bruetoj, kiuj somere ĝojigadis la arbaron. Oni nur vidis +la longajn skeletojn de la abioj, kiuj ĉi tie kaj tie metis malhelan +koloron sur la blankan, puregan, unutonan naturon. Sed pri la +koloreco de l' ĉirkaŭaĵo ne atentis Manjo, ĉar tion ŝi ĉiam +vidis; laŭ ŝi, la vintro estas la sole bona sezono, dum kiu izolaj +estas la arbaroj kaj senhomaj la sovaĝaj altaĵoj. Ŝi ŝatis +solecon; neniu el la ordinaraj timigiloj al la urbanoj ŝin kaptis. +La arbaron neniam timas la ĉi supruloj, ĉar, en ĝi, ili laboradis +de la frua aĝo, kaj la malvarmo, kaj la frosto, kaj la prujno +kvazaŭ rebrilas en ilia animo, tiel ke sen tiaj maldolĉaĵoj ili +malfacile elportus la vivon. + +Vojirante, Manjo iomete pensis pri la vespera festo, gaje, simple nur +tial, ke tiu ĉi festo estas ĝojiga kaj bonporta. Ŝi ja lernis, ke +en tiu vespero, ie, tre malproksime, al la homoj naskiĝis Savonto, +pri kies vivo ŝi bone sciis; tion ŝi tre kredis, sed tio estis tiel +enradikigita en ŝi, ke la penso pri ĝi estis tute senutila. Ŝi do +preferis sin okupi per tute nespiritaj aferoj: kiajn novaĵojn pri la +valanoj alportos la fianĉo, kion al ŝi donacos la patro, kiu venos +ĉe la festenon. Dume, tiel pripensante, ŝi alvenis al la loko, kie +kuŝas la jam dehakita abieto. Brave ŝi ŝarĝis per ĝi siajn +ŝultrojn kaj tuj foriris, ĉar jam ekvesperiĝis, kaj la vojo al la +domo estis malfacila kaj longa. + +Terura, akra, senkompata malvarmo reĝadis, sed pri ĝi ŝi estis +sufiĉe sperta; tamen, ŝin iom timigis la densa nebulego, kiu, ĉe +l' vesperiĝo, pliakriĝas en la arbaroj. + +La pala lumo, kiu tra la nebula vualo, ĝispenetradis la arbajn +densejojn, netakseble kliniĝis al la horizonto; timema, senbrila +ruĝaĵo aperis ĉe la sunkuŝiĝo, kaj, laŭ la pliblovo de l' +vento, ŝi tre bone sentis, ke venas vespero. Kaj ŝi rapide iradis, +ĉiam kaptita de la penso pri la baldaŭa festeto, pri Kristnasko, +kiu en la sama horo, kunigadas ĉiujn frato-homojn por festi +tutmondan ĝojon. + +Ŝi portis la abieton sur la ŝultroj, sed, ĉar densiĝis mallumo +kaj ŝian paŝadon malhelpis la trunkoj, ŝi decidis demeti la +arbeton kaj ĝin treni. La ĉielon oni jam ne vidis; super la +ĉirkaŭa naturo naĝadis noktombroj kaj tute malheliĝis la vojo. +Malvarmigaj blovoj alĵetiĝadis laŭ la aleoj; de la branĉoj pendis +glacieroj, kaj la trunkojn ĉirkaŭis prujno. Sur la malmola neĝo +glitis la piedoj, kaj ŝi estis devigata iri malpli rapide. +Maltrankvileco ŝin konfuzetis, tiom pli ke, tra la nebulego, ŝi ne +povis scii, ĉu ŝi iras laŭ la ĝusta vojo, aŭ ĉu ŝi eraras. +Tamen, ŝi konfidis al la kutimo. Jam de la frua infaneco, ŝi tien +venadis kun la patro kaj la fratoj, en tiu sama tago por dehaki la +kristnaskan abieton. Sed, tiun jaron, ŝi ja volis iri tute sola. +Baldaŭ ŝi estos matura virino, edzino, kaj tial estas necese, ke +edzino estu kuraĝa, kaj ŝin timigu nek ventego, nek malvarmo. Tie +supre, vivo estas batalado, senĉesa eterna batalado kontraŭ naturo +tiel fiera kaj sovaĝa, ke ĝi ne toleras la kunvivadon de aliaj +vivemaj estaĵoj, kaj la braveco estas, eĉ por la virinoj, io +natura, necesa, pri kiu neniu fanfaronas. + +... Envenis nokto, terure malhela nokto, dum kiu pliiĝadis la frosto +kaj plifuriozis la neĝaj blovegoj, kiuj, de tempo al tempo, muĝadis +de la montaj suproj. El la tero, aŭ el la branĉaro de abio, iafoje +leviĝis ventoturniĝoj, pelataj de l' vento, kaj ĉiuflanke +disflugis neĝeroj, tiel multnombraj, ke la vagantino fermis la +okulojn pro timo. Bruon oni ja ne aŭdis. Iafoje, branĉo, tro peze +ŝarĝita, ellasis neĝan pecon, kiu mallaŭte defaletis teren. + +Manjo tre timis, ke ŝi devojiĝis; tia ideo ŝin ekdoloris, ĉar +ĵus ŝin kaptis la penso pri nokta restado en tiu izolejo, tra tiu +akra malvarmego, meze de l' venta batado, kaj, plie, dum kristnaska +vespero, kiam ĉio brilas de gajeco, kiam la plej malĝojemajn +okulojn lumigas radio de espero.... Tio ja ne povis esti. Ŝi +ĉirkaŭrigardis, palpis la trunkojn per siaj duonfrostitaj manoj, +faris kelkajn paŝojn al ĉiuj direktoj por vidi, ĉu ŝi staras sur +la ĝusta vojo. Sed la signojn pri la vojeto surkovris novaj +neĝamasoj, kaj pro la nepenetrebleco de l' nebulego ŝi ne estis +kapabla ĝin retrovi. Ŝi tre bone konsciis, ke ŝi devojiĝis, kaj +tiam, nevenkebla timo ŝin kaptis. Kion ŝi faros por retrovi la +domon, kiel ŝi, tra tiu terura malhelaĵo, povos rekoni la vojon, +kunporti la abieton ĝustatempe por festi Kristnaskon? Ĉirkaŭe ŝi +palpis la arbojn, sed ŝiaj fingroj nur sentis delikatajn +glacieretojn, kiuj rompetiĝis ĉe ŝia tuŝo; plie, ŝin treege +doloris la piedoj. La malvarmo, la tiel senkompata malvarmo, ŝin iom +post iom penetradis, perfideme, singardeme, kvazaŭ ensorĉisto. Ŝi +volis krii, sed ŝia krio ne trafis trans kelkaj arboj; kaj al kio +efikas krio de junulineto, en mezo de arbaro ombroplena? Senkuraĝa +ŝi ne volis esti, kaj ŝi peneme remarŝis ankoraŭ tirante la +abieton, ĉar ŝi esperis, ke tre baldaŭ ŝi eliros el la arbaro kaj +retrovos signojn pri la ĝusta vojo. Certe mokus ŝin ĉiuj, kaj ŝin +mallaŭdus, se ŝi ne kunportus la abieton kaj pro ŝia neatenteco +malsukcesus la festo. Tiu ĉi penso, pli ol la ideo pri ŝia sorto, +ŝin doloris. Ŝi antaŭeniris kun granda malfacileco; ĉe ĉiu +paŝo, ŝi alĵetiĝis kontraŭ la trunkojn; la piedojn pezigis +malvarmego; kiam ŝi haltis, ŝajnis al ŝi, ke ŝi tuj mortos pro la +piedoj glaciiĝantaj; tial ŝi marŝis laŭeble, konservante la +esperon, ke ŝi baldaŭ eliros, ke tuj ekmontriĝos la ĝusta vojo +kaj rapide ŝin kondukos hejmen, kie ŝin atendas multo da homoj por +kunfesti Kristnaskon. Siajn fingrojn kvazaŭ feriĝintajn ŝi jam ne +sentis, sed ili ankoraŭ energie tenadis la abieton, kaj pri tio ŝi +jam ne precize konsciis. Nur unu penso ŝin konstante elokupadis: en +tiu nuna horo, kunvenas homoj en la kuirejon, kaj trinkas +kunparolante, kaj maltrankvile rigardas la patro tra la pordo, ĉu +ŝi tuj alvenos, kial ŝi ankoraŭ ne estas tie.... + +Ha! ŝi volas nepre eliri. Tuj ŝi per sia propra volo retrovos la +vojeton. Kaj ree ŝi plirapidis, ree ŝi faletis sur la glitiga tero, +ree ŝian paŝadon baradis la senlimaj rangoj de trunkoj. Ŝi sentis, +ke ŝia elspiro frostiĝas ĉe la lipoj, ke io terura detranĉas +ŝiajn piedojn kaj perforte volas ilin ligi al la tero. Streĉiĝas +ŝiaj nervoj de junulino, de brava, sentima virino montana, difinita +por la vivado batala kontraŭ naturo. Iafoje, ŝi disrigardas, sed +tiam ŝia timo fariĝas pli granda. Ŝajnas, kvazaŭ nekonataj +estaĵoj ŝin atentus, kvazaŭ io malvarma ŝin kaptus kaj senbrue +detirus, por ke ŝi ne rapidu antaŭen. Kaj antaŭen ŝi ankoraŭ +volis iri; alia vigla forto ŝin puŝadis, kaj tiun potencon ŝi +obeis, ĉar ŝi sciis, ke ie, eble tute proksime, eble tute +malproksime, estas la celo, ke momenta senmovado por ŝi estos +mortiga. + +... Noktiĝis, tute noktiĝis en la arbaro, kaj, en tiu horo, la +domon sendube forlasis ĉiuj invititoj por esplori, kial ŝi ne +venis. Kaj baldaŭ ili ŝin trovos, kaj ŝi honteme reiros al la +kajuto, malsukcesiginte la feston, kvazaŭ malsaĝa knabineto. Jes, +tre baldaŭ ili venos, kaj tra la densaĵo eksonos voĉoj amataj kaj +paroloj konsolaj; ŝi tuj reiros; la festo malsukcesos, kaj pro tio +ŝi emas plori. La antaŭan jaron en la sama tempo, ĝojis la +festeneto en la kuirejo, ŝercis la viroj, babilis la virinoj, kaj +brilis la lumetoj sur la branĉoj. Nun, ŝi mizere eraradas tra la +arbaro, sen ia radio de lumo. Ŝin ja lacigis la marŝado; terure +ŝin doloris la piedoj, sed malgraŭ ilia malvarmeco, ŝi sentis, ke +vivo ankoraŭ fluadas en ili, ke la danĝero ankoraŭ ne minacas +ŝin. Kontraŭe, la fingroj estis rigidaj, alfiksitaj al la abieto +per frosto, kaj ŝian tutan korpon skuetis frostotremo pro timo kaj +malvarmego. Ŝi haltis, aŭskultante, ĉu ne venos iu familiano, ĉu +la teruran ĉirkaŭan silentecon tuj ne finos homa voĉo, vorto de +espero. Tamen, ŝiajn orelojn ne atingis ia bruo. La senlima, eterna, +morta silentado ŝin ĉirkaŭadis; nur vento ĝemegis, kaj neĝo +defalis teren. Kaj, jen ŝi rememoras pri versaĵo iam lernita en la +lernejo, kiam ŝi estis malgranda knabino. En ĝi oni parolis pri +patro kun infano rapidantaj tra arbaro, kaj la infanon, oni diris, +allogis reĝo per dolĉaj paroloj, kaj la infano mortis. +Kontraŭvole, ŝi rememoras la tutan versaĵon: + + Rajdas nokte tra la vento + Unu patro kun infano, + Knabon havas li en brakoj, + Premas ame, varme tenas. + +Kaj kvazaŭ en sonĝo, reflugas al ŝia kapo ĉiuj versoj, ĝis la +lasta: + + Tre rapide rajdas patro, + Mortiĝantan filon tenas, + Li kun peno hejmen venas, + Jam en brakoj mortis knabo. + +Tion ŝi ofte deklamis kaj ĝuste, kiam ŝi estis tute juna, dum +kristnaska vespero, antaŭ ĉiuj kunvenintaj genajbaroj. Kaj ŝian +unutonan deklamadon sekvis multo da laŭdoj kaj brua aplaŭdado. Pri +aliaj infanaj mirrakontoj ŝi ankaŭ rememoras. La Reĝo de l' +Malvarmo loĝadas, laŭ la enlanduloj, en la plej densa loko de la +arbaro; kaj, ofte, dum la vintraj tagoj, li forlasas sian +reĝolandon, kaj, vestita per tute blanka vestaĵo, li restas +ĉe ia nekonata angulo, kaj, per dolĉaj, trompemaj vortoj +nekontraŭstareble delogadas al sia loĝejo la mizerajn vagantojn, +kies korpon li enneĝigas ĝis la veno de l' somero. Manjo tre bone +scias, ke tia Reĝo estas nur timigilo al la neobeemaj infanoj, sed, +nuntempe, vero kaj malvero kunmiksiĝadas en ŝia deliranta kapo, +kaj, ĉe ĉiu paŝo, ŝi tre timas, ke tuj aperos al ŝi la blanka +Reĝo. + +Ne! pri tiaj aferoj, ŝi ne devas pensi. Ŝi ja ne estus inda edzino, +se ŝin timigus tiaj sensencaj rakontoj. Kaj ŝi rekuraĝas, provas +antaŭenpaŝi, ne rapide, singardeme, nur por sin movi, por ke ne +frostiĝu ŝiaj piedoj, ĉar iu familiano baldaŭ venos kaj ŝin +kunportos al la varma lito. + +Aliaj realaj okazintaĵoj ŝin okupas. Iu prapatro iam restis tutan +nokton en arbaro kaj senĉese marŝadis, por ke la kapo ne frostiĝu, +kaj dum la tuta sekvanta tago, li eraradis, tra la nebulego, ĝis oni +lin retrovis, mortantan de malvarmo kaj malsato. Oni ankaŭ ofte +rakontis en la vesperaj kunvenoj pri iu maljunulino, vilaĝa +sorĉistino, kiu nokte perdiĝis en arbaro kaj estis retrovita nur +multajn monatojn poste, enfosita en neĝa kavaĵo. Sed pri ŝi la +tieulinoj diris, ke tia morto estis justa revenĝo de Dio, ĉar iam, +laŭ la komuna opinio, la nomita sorĉistino ensorĉis junulinon, kiu +venis dehaki la kristnaskan abion. Manjo timas, ke ŝi estas sur la +sama vojo kiel la malbona maljunulino, kaj, kvankam, laŭ la diro de +la vilaĝaj instruituloj, la fantomoj tute ne ekzistas, al ŝi tamen +ŝajnas, ke tuj aperos la korpo de la mortinta sorĉistino, aŭ la +blanka mantelo de la Reĝo de l' Malvarmo. + +... Kaj nun tute ne doloras ŝin la piedoj, ĉar ŝi jam ne sentas, +ke ili estas; la abieton ŝi ne forlasis, ĉar ŝi pri ĝi jam ne +pensas. Iafoje ŝi provas ekrezoni, rememori la direktojn, laŭ kiuj +ŝi devas iri, sed tia pripenso alkondukas ŝin al pli mizera +konkludo rilate al ŝia estanta sorto. + +Ŝian bravecon iom post iom ĉesigas lacigo kaj malvarmego. Ĉe ĉiuj +kelkaj paŝoj, ŝi haltas, ĵuras, ke ŝi ne iros pli malproksimen, +aŭskultas, ĉu ne laŭtiĝas ia brueto, ĉu ne aperas la savontoj. +Sed, ja nenio.... Kaj ŝi senesperiĝas, sidiĝas sur trunketon, +ellasas malĝojajn larmojn, atendas ĝis venos aŭ morto aŭ savo.... + +Jen, en ĉiuj lokoj de l' tero, ĝojas la festo de Kristnasko. Tiun +feston ŝi iam vidis en la urbeto sur la ebenaĵo, kaj tie ĝi estis +multe pli bela kaj riĉa. Abio briladis en ĉambro, geknabetoj +ĝojeme rigardadis al la arbo, ricevis ludilojn de bela sinjorino, +kaj kiam finiĝis la festo kaj estingiĝis la arbo, iu maljuna viro +parolis per solena, strange frapanta voĉo. Li rakontis pri antikvaj +okazintaĵoj:... Tie, en tre malproksima lando, antaŭ multego da +jaroj, paŝtistoj maldormis ĉirkaŭ fajro, en plena nokto.... Kaj, +jen subite al ili aperis anĝelo de la Sinjoro, kaj diris: «Ne timu; +gravan sciigon mi anoncas al vi. Hodiaŭ, al homoj naskiĝis +Savonto». Kaj anĝeloj aperis en la ĉielon kaj kundiradis: «Gloro +al Dio ĉe la supraj altaĵoj, kaj paco al la homaro». + +Ho! tian pentraĵon ŝi tre bone rememoris; homoj, strange vestitaj, +sidadis en la senlima dezerto; brilis meze de ili ruĝa fajro, kaj, +jen ekradiis senkompara brilo en la ĉiela vasto.... + +Ĉu al ŝi ne brilos simila aperaĵo, ĉu baldaŭ ŝi ne vidos +konatulojn kun flamingoj en la mano. Ŝi denove aŭskultas.... +Silentadas.... Ŝi volas krii, sed ŝi timas, ke ŝia voĉo estos tro +laŭta, kaj tial vekos fantaziajn estaĵojn. + +En ŝia deliranta kapo, ĉio kunturniĝas. Ŝi ĉiam revidas la iam +viditan pentraĵon: homoj sidantaj en la dezerto ĉirkaŭ fajro; +bela, diafana nokto sub orienta ĉielo, pli blua ol la plej blua +cejano, pli vasta ol la plej vasta ĉielo videbla de l' montosuproj. + +Ŝi rememoras.... Neniu venas; kaj kvankam ŝi aŭdis pri vivo, ke +ĝi estas ne grava bono, tamen morti ŝi ne volas, ĉar la vivon ŝi +amas. Se ŝi ekhaltas, ŝi sentas, ke ŝin kaptos la mortigo per la +malvarmo, sed aliparte ŝiaj glaciiĝintaj piedoj jam ne povas ŝin +subporti. Kaj malespera, ŝi haltas, pensante, ke ŝi eble trovos +kuŝujon sur la tero, tie ŝi dormos ĝis la mateno, aŭ venos la +morto. Cetere, la konscio ŝin forlasas; rakontoj ŝin persekutas; +ŝi pri si mem pensas, ke ŝin atendas la Reĝo de l' Malvarmo, ke +sekve ŝi neniel povos saviĝi. Kaj ŝi kuŝiĝas sur la teron, +envolvante sin per sia robo por ne senti la maldolĉan fundon. Al ŝi +proksimiĝas dormemo; ŝajnas; ke ŝi sidas tre bone sur la neĝo, ke +la piedoj ŝin jam ne doloras, ke agrabla sento ŝin tiras al pli +bona, pli feliĉa vivo. + +... Jes, ili tuj revenos, ili ekkaptos ŝin kaj forportos en la +hejmon.... Sed en kian hejmon? Ŝi ja ne scias, ĉu pri la patro aŭ +ĉu pri la Reĝo de l' Malvarmo ŝi pensas.... Bone estos al ŝi; iu +ŝin tuj kunportos kaj, kisante, ŝin ŝovos en la varman liton, kie +ŝi kunligos siajn membrojn por revarmiĝi.... Sendube, ŝi sonĝis; +jen, ŝi ja vere kuŝas en lito. Sendube jam pasis Kristnasko; la +arbeto staras sur la tablo, la lumetoj estingiĝis, kaj, ĉe la +mateniĝo, ŝi ĉion revidos, kun la rememoro pri tiu stranga sonĝo, +ke ŝi kuŝis en arbaro, ke al ŝi estis tre malvarme.... Dolĉe +estas al ŝi, ĉar ŝi ĵus akceptis la kison de l' fianĉo, +dolĉan, tre varman kison. Li fermis al ŝi la okulojn, surkisante la +lipojn, kaj brako ĵus ĉirkaŭligis ŝian kolon.... Li estas tie +apude, ŝi estas tute ĝoja; li rediras dolĉajn parolojn: «Baldaŭ, +ni kune...» Sed, kia malagrabla sonĝo ŝin ĵus tenis: ŝi estis en +arbaro, homo, ne homo, sed blanka demono ŝin karesis, kaj dolĉe, +dolĉege ŝin tiradis al ia malvarma profundegaĵo. + +Sed, teruro! tio ja ne estas sonĝo! ŝi sidas en arbaro, ŝiaj +membroj kuŝas sur la neĝo, kaj jen ŝi volas movi fingron... ĝi +jam estas alligita al la tero per frosto; ŝi ekkrias; iom da konscio +ŝin rekaptas. Jes, ĉion ŝi rememoras tute bone, tute precize. Se +ŝi kuŝas pli longe, tuj ŝi mortos, ĉar la perfida Reĝo de l' +Malvarmo tiel detranĉas la vivon de l' homoj, kaj morti ŝi ne +volas, ĉar la vivon ŝi amas. Jen, ŝi tuj restariĝos; ŝi denove +rapidos tra la arbaro, laŭ kia ajn direkto, nur por ke ŝin ne prenu +la frosto kaj la dormigo de l' malvarmo. Jes, tre certe ŝi tuj +ekstaros, kaj baldaŭ oni ŝin trovos, ĉar la tuta familio ŝin +nepre serĉadas.... Ŝi tuj ekstaros.... + +En la urboj, sonas la ĝojo, kaj bruas la gajuloj; en multegaj domoj +oni festas en la kuirejo, kaj la abio lumigas la ĝojantojn per siaj +sennombraj fajretoj. Dio mia! kiel bela estis la festo, kiam ŝi +estis en la urbo. Al ŝi donacis ludilojn bela sinjorino, kaj poste +solene parolis maljunulo per strange frapanta voĉo:... en dezerto, +sidadis paŝtistoj ĉirkaŭ la fajro.... + +Ĉirkaŭ la fajro! Ho! kiel bone estas sidi ĉirkaŭ fajro! Oni +almetas la manojn super la ruĝan flamon, oni apogas la piedojn +kontraŭ la fajrujon; ĝoje ronketas la brulaĵo, kaj hela flameto +lumigas tra la densa nokto.... Nun, la piedoj estas tute varmaj, +ankaŭ la manoj; ĉio estas bona, kaj, jen, al ŝi estas tute same +kiel en ŝia fantazio. La piedoj estas tute varmaj, ankaŭ la manoj, +ŝia tuta korpo tremas pro varmo. Ŝiaj okuloj fermiĝas, la manoj +kunligiĝas, la korpo tordiĝas por esti pli varma. + +Jen, subite, ŝajnas, ke, en la malproksimo, el tute malproksima +sonorilejo batis ia horo.... Kioma, kie, ŝi nescias. Ĉu eĉ sonadis +ie? Ĉu ne okazas ia tratranĉo en ŝia deliro? Tamen, ŝi rememoras +iomete.... Ŝi kuŝas sur la tero; tie estas varme; ŝi povas atendi +ĝis la veno de l' matenruĝo, sed estus eble pli bone se ŝi +restariĝus, tial ke oni rakontas, ke la kuŝintoj sur la neĝo estas +difinitaj por la morto. Tio estas ne vera. Oni rakontas tion, sed +ĉion rakontitan oni ne devas kredi; kontraŭe, sur la tero, estas +pli dolĉe, pli varme, pli ripoze; oni dormetas tute bone, sentante +nenian blovon, nenian ventoturniĝon. Sed, ŝi tuj ekstaros, ĉar ŝi +iom timas. Ŝajnas tute kvazaŭ io neatendita, io neprokrastebla tuj +okazos. La Reĝo prenos Manjon; tio okazas, ne nur kiam oni estas +knabino, sed ankaŭ kiam oni estas fianĉino. Tion difinis la malbona +sorĉistino kiel revenĝon pri la puno de Dio, ĉar la sorĉistinoj +estas la estrinoj de la arbaro, kaj la potenco de Dio ne trafas trans +la malbelaj, mallaŭtaj densejoj.... Tial, ŝi stariĝu!... kvazaŭ +ia kiso ŝin tuŝetus. + +Eble, la kiso de l' fianĉo, kiu volas ŝin surprizi, ĉar fianĉino +ŝi ja estas. De longatempe ŝi pensadis pri tiu venonta kunvivado +kun alia viro, en alia domo, ne ĉar ŝin persekutis la deziro al +amo, pri kiu revadas la urbaj junulinoj, sed nur tial, ke tia estis +la kutimo de la prapatroj, ke ĝin oni nepre devas obei. Baldaŭ +okazos la edziniĝo, kaj jam ŝi sentas kvazaŭ en tiu vespero +fariĝus pli akra la kiso de l' fianĉo--eble, ĉar efektive +baldaŭiĝas la tempo de l' geedziĝo. Post la paso de l' vintro, ili +kunforiros al la valo, kie pli facila estas la vivado kaj pli ĝojaj +la vintraj tagoj. + +Sed, jen, iom post iom, alproksimiĝadis la Reĝo de l' Malvarmo, la +perfida demono de la nudaj altaĵoj. Tremante, lia maljuna mano +malfermis la okulojn de la junulineto, li delikate kunmetis la +brakojn kaj la krurojn.... Varmo! varmo! ŝi naĝadis en la varmo! +kiel bone ŝi estas en la lito post la ĝojigo de l' kristnaska +festo. Ho! la bona lito, la dolĉa varmeco de l' ĉambro, flanke de +la varma stalo.... + +Ŝi jam ne movis sin. La Reĝo de l' Malvarmo klinis ŝian tute +palan kapon; ŝian hararon li ŝmiris per prujno, kaj ŝian +glaciiĝintan korpon envolvis per sia blanka, purega mantelo, tiel +blanka, tiel purega kiel la vualo de la junaj edzinoj. Kaj, tion +farinte, li avide, ĝojege, ŝin kisadis, ĉe la frunto, ĉe la +brusto, kaj al ŝi ŝajnis, ke tia kiso estas pli dolĉa ol la plej +dolĉa kiso de l' fianĉo, pli varma ol la plej varma kareso de l' +amo. + + H. Hodler. + + + + +UNUA MENCIO + + + NOKTAJ FANTOMOJ + EN LA KASTELO DE + RHODE-SAINT-PIERRE + + «Tra densa mallumo briletas la celo, + Kaj nin ne timigas la noktaj fantomoj.» + (_La vojo._) + + +Tiuvespere, kiam mi transpasis la sojlon de la malnova gastejo, estis +pli malfrue ol kutime, ĉar en tiu pentrinda vilaĝeto de la +Hagelando[4] la naturo estas tiel alloganta, la eknoktiĝo tiel +dolĉa post varmega tago, ke mi preskaŭ kun bedaŭro interrompis +mian sencelan vagadon. Sed en la gastejo atendis min, kiel +ĉiuvespere, miaj novaj kunuloj: la ĉefaj loĝantoj de la vilaĝo. + +Ĉirkaŭ la malglata ligna tablo, sub la dika lampo kun verda +lumŝirmilo, sidis ili--la vilaĝa sekretario, la kampogardisto, la +kuracisto, la orgenisto--kviete, malrapide fumante en siaj longaj +argilaj pipoj la tabakon rikoltitan en ilia ĝardeno. + +Kompreneble oni ekriproĉetis--ho, tre amike--la «poeton», kiel ili +nomis min, pri lia malfruiĝo, sed tuj la gastejmastro alportis la +kutiman kartludon kun la skribardezo, al kies ŝnureto balanciĝis +spongo kun peco da kreto, kaj ni ekludis. + +La kartoj estis apenaŭ disdonitaj, kiam aperis sur la sojlo +maljunuleto vestita per blua kitelo, larĝa bruna pantalono kaj dikaj +lignaj ŝuoj. Je l' mano li portis kupran lanternon, kiun li teren +metis ĉe la sojlo, kaj, deprenante sian ĉapon, li alproksimiĝis al +nia tablo petante, ke la doktoro bonvolu akompani lin en najbaran +vilaĝon Rhode, por flegi lian subite malsaniĝintan filinon. + +--Mi akompanas tuj, Mastro Jan,--diris la kuracisto, metante siajn +kartojn sur la tablon.--Nu, la devo vokas min,--li aldonis.--Daŭrigu +la ludon inter vi, amikoj, dum mi faros devigan noktan promenadon. + +Li prenis sian ĉapelon kaj sian bastonon kaj, antaŭ ol foriri, +demandis al la kamparano: + +--Ni iros tra la arbaro, ĉu ne, Mastro Jan? Tiu vojo estas pli +mallonga. + +--Tra l' arbaro, je tia horo!... Ĉu vi tion intencas, Sinjor' +Doktoro? Estas morgaŭ la Mez-Aŭgusto, kaj vi scias bone, ke ne +taŭgas tiam vagadi en la arbaro ĉirkaŭ la kastelo de Rhode. + +--Vi estas prava,--diris la orgenisto.--Oni rakontas strangaĵojn pri +tio, kaj certe la drama morto de la lasta kapelano de l' kastelo ne +alportis benon al la Baronoj de Rhode. + +Siavice la sekretario aldonis: + +--La maljunuloj de l' vilaĝo pretendas, ke de la tempo, kiam la +sanga dramo okazis en la kastelo, la fantomo de la kastelmastro +ĉiujare nokte vagadas ĉirkaŭ la kastelo, kaj eĉ la arkivoj +rakontas pri tio. Sed nun la junuloj tion ne kredas plu.... + +Dezirante koni pli detale tiun misteran historion kaj allogita de la +freŝeco de l' aero, mi proponis al la kuracisto akompani lin. + +La gastejmastro donis al ni rondforman kupran lanternon, utiligotan +por la reveno, kaj triope ni foriris. + +--Hela, bela vetero, ĉu ne, Sinjoroj?--diris la kamparano,--ni ne +bezonas la lanternojn, sed la steloj fajre brilegas, eble la vetero +ŝanĝos.--Kaj frotante alumeton li ekbruligis sian mallongan pipon +kun metala kovrileto. + +--Sed, diru, Jan,--demandis la kuracisto--ĉu efektive vi timus en +tia hela nokto akompani nin tra la arbaro? + +--Mi ne estas timulo, Sinjoroj, sed por la tuta oro de l' mondo mi ne +volus preterpasi la kastelon dum tiu ĉi nokto. + +--Sed--demandis mi--kia malbonaĵo povus trafi nin? + +--Ho, Sinjoro, mi prave vidas, ke vi estas fremdulo. Se vi estus +naskiĝinta en nia vilaĝo, vi ne demandus pri tio. Ĉiuj scias, ke +ĉiujare la hundaro de l' estinta Barono de Rhode, blekegante kaj +bojante trakuradas la kampojn, aron da nigraj ĉevaloj trenante +katenojn trarajdas la arbaron; la sonorado de l' ĉaskornoj, la +siblado de l' sagoj kaj de l' kugloj, la ĝemegoj de l' vunditaj +ĉasaĵoj plenigas la aeron per teruriga bruegado kaj ve al tiu, kiu +troviĝas sur la vojo de l' sovaĝa bando.... + +Interparolante ni alvenis apud la enirejo de l' arbaro. + +--Nu--diris la kuracisto--eble la malsanulino senpacience atendas +nin, ni eniru la plej mallongan vojon. + +Mi tuj jesigis; sed la vilaĝano paliĝante protestis, kvankam li +ankaŭ deziregis, ke ni alvenu kiel eble plej baldaŭ ĉe lia filino, +tamen li petegis, ke ni forlasu nian maltimeman projekton. + +Iom da fanfaroneco ne maldecas ĉe junulo kaj, anstataŭ ekdiskuti +kun la naivulo, mi ekbruligis mian lampon kaj enpaŝis la vojeton. + +La kuracisto adiaŭdiris per la mano al nia gvidisto, kiu nur diris +kun sopiro: + +--Gardu vin Dio! + +Kaj ni malaperis en la arbombro.... Tie la lunradioj apenaŭ traboris +la densan foliaron, nur la flava lanterna lumo lumigis la vojeton +ĝis kelkaj paŝoj antaŭ ni. + +La strangaj superstiĉoj, kiuj persistas ĉe la kamparanoj, fariĝis +la temo de nia interparolado. La kuracisto jam rakontis kelkajn +ekzemplojn, kiam, alproksimigante sian poŝhorloĝon al mia lanterno: + +--Jam la dekunua--li diris--Ni certe eraris pri la vojo; la arbaro ne +estas tiel vasta: ni devus jam esti alvenintaj en Rhode. + +Ni haltis momenton, sed meze de l' arbaro estis neeble difini, kie ni +troviĝas. Por koni la direkton ni eĉ ne havis plu la lunon ĉar +nebuloj estis kaŝintaj ĝian arĝentan globon. + +Eksiblis plenda vento tra la foliaro, kraketis sekaj branĉetoj de l' +abioj, kaj iafoje nokta strigo aŭ rabobirdo forflugis kun raŭka +ĝemo. La promenado brave komencita, nun ekŝajnis longa kaj iom +teda; mi ekbedaŭris, ke ni ne sekvis la vilaĝanon, kiam pli hela +lumeto aperis inter la ŝtipoj: ni ektuŝis la randon de l' arbaro. + +Antaŭ niaj okuloj, alkutimiĝintaj al la mallumo sin etendis vasta +kamparo, ĉiuflanke limigita de montetoj kovritaj per densaj arbaroj. +Meze de la kampoj je interspaco da kvaronmejlo staris majeste kaj +mistere, kvazaŭ gardisto de l' nokto, masiva konstruaĵo: la kastelo +de Rhode, kun sia minacanta kvarangula turo. De ĝia levebla ponto +ĝis la vilaĝo staris duobla vico de arbegoj, kiun ni devis +preterpasi por atingi la izolan dometon de la malsanulino. + +Sur la tuta naturo korpremanta silento pezis kvazaŭ funebra vualo. +Densaj nebuloj, jen disiĝantaj, jen kuniĝantaj, traflugis la +ĉielon: momente ekbrilis la luno kaj sur la nigra fundo la tuta +kastelo fantastike lumis, je ĉiu fenestro ekbrilis blueta arĝenta +fajro... ĉirkaŭ ni zigzage flugetis aro da noktaj vespertoj. + +Ĵus ni atingis la misteran aleon, kiam subite estingiĝis la lumoj +de la kastelo. Tuj pleniĝas la aero per stranga bruado: blekado de +ĉevaloj, frapado de hufoj, sovaĝa rajdado. La terura bruegado +plifortiĝante ŝajnas proksimiĝi. Nun timiga sonorado de ĉenoj +miksiĝas kun raŭkaj krioj: Ho! ho! Hu! hu! Nenion ni vidas krom, en +fundo de l' aleo ĉe la kastelo, tremetantan lumon, kiu jen ekbrilas +jen malaperas.... + +Ree fariĝas silento... silento pli terura, pli timiga ol la bruado, +kiu antaŭ momento tremigis la aeron... + +Mi premis la brakon de l' kuracisto, mallaŭte dirante: + +--Kio okazas?... Kion signifas?.... + +La doktoro ne tuj respondis; kaj poste pripenseme li parolis: + +--Strangajn aferojn oni rakontas pri la kastelo de Rhode... sed la +vilaĝanoj rakontos tion al vi pli bone ol mi. + +Kelkajn minutojn poste ni frapis ĉe la pordo de la izola dometo. Nia +gvidisto mem malfermis kaj rigardante nian palan mienon:--Estu +bonvenaj--, li diris.--Ho, ni timis, ke malfeliĉo trafis vin. + +--Malkviete ni atendis vin Sinjoroj, kvankam mia filino ŝajnas nun +farti pli bone,--aldonis la maljunulino, kiu sidis apud la fajrejo, +preparante varman trinkaĵon por la malsanulino. + +La patro prenis la lampon de la tablo kaj enirigis la kuraciston en +la apudan ĉambron, kie kuŝis lia filino. + +La patrino preninte la varman trinkaĵon, akompanis ilin. + +Mi restis kelkan tempon sola en la hejma ĉambro, nur lumigita de la +ruĝa rebrilo de ligna fajro, kiu dancigis sur la kalkpentritaj muroj +fantomajn ombrojn. Mi repripensis pri ĉiuj strangaj okazintaĵoj de +ĉi tiu fantastika nokto, kiam la patrino revenis, mallaŭte dirante +kun pli ĝoja mieno: + +--Ŝi ekripozas nun. Dank' al Dio, la krizo forpasis kaj ni povas +esperi, ke ŝi estos savita; tamen la kuracisto promesis, ke li +restos ankoraŭ kelkan tempon, ĝis kiam ŝi dormos. + +Kaj dum ŝi boligis akvon por prepari tason da kafo, mi profitis la +okazon por demandi ŝin pri la teruraj bruadoj, kiujn ni aŭdis. + +--Ho, Sinjoro!--ŝi diris, sidiĝante apud la fajrejo--ni ankaŭ, ni +aŭdis la preterpasantan sangoĉaron kun ĝiaj inferaj ĉevaloj, +ĝiaj sonoradantaj katenoj. Ni ne kuraĝis rigardi tra la fenestro, +tio estus mortiga, sed ni preĝis por vi, kaj la Sankta Virgulino, +(danko estu al ŝi) aŭskultis nian preĝon permesante, ke vi atingu +nian dometon. Ni timegis, ke vi ricevos la saman sorton ol nia Siska +de la muelisto.... + +--Kio do okazis al ŝi? + +--Ĝi estas terura okazintaĵo, Sinjoro, kiun oni rakontis al mi dum +mia juneco. Estis festtago en la vilaĝo, dancmuziko ĉie sonoris +laŭ gaja takto. Dum tuta tago la gejunuloj senzorge kaj senlace +saltadis kaj kantadis pensante nur pri plezuro kaj ĝuo. En ĉiuj +gastejoj fluadis la ŝaŭmanta biero, ĉie regadis brua gajeco... +Tiunokte Siska de la muelisto, deksep-jara petola knabino, post la +danco hejmen reiris kun kelkaj gajaj gekunuloj. Ili kantis kaj saltis +ankoraŭ sur la vojo, kiam subite eksonoris la dekdua... kaj oni +aŭdis la bruegantan ruliĝadon de kvarĉevala veturilo. Ĝi pasis +tute proksime de la ĝoja bando. «Haltu, veturigisto!» ekkriis ia +junulo.--«Haltu!» rekriis la aliaj; kaj la petola Siska, pli rapide +ol penso, eksaltis sur la postan flankon de la veturilo, kriante: +«Jen! mi veturas hejmen!» kaj ŝi malaperis en la aleo de la +kastelo. Furioze, sovaĝe kuradis la ĉevaloj tra kampoj kaj +herbejoj, irante trifoje de la kastelo de Rhode ĝis la kastelo de +Kratenberg, kiu iam staris sur la monteto. Ĉiufoje propramove +malfermiĝis brue la pordegoj de la kastelo por enirigi la veturilon. +Brue ili fermiĝis: sed neniu krom la fantomaj rajdantoj povis +trapasi la sojlon. Siska vidis dum momento la luksan internon de la +ensorĉita kastelo... kaj ŝi falis de la veturilo. Matene vilaĝanoj +trovis ŝian sangmakulitan korpon sur la ponto antaŭ la pordego de +la kastelo de Rhode.... + +Dum la maljunulino rakontadis, la kuracisto kaj la patro estis +silente enpaŝintaj en la ĉambron kaj nun staris apud la fajrejo. Mi +estis tiel pripensema pro ĉiuj aŭditaj mirindaĵoj, ke mi eĉ ne +rimarkis ilian apudeston. + +La virino silentis, malfermis la antikvan kverklignan ŝrankon kaj +prenis siajn kvar plej belajn tasojn, kiujn ŝi plenigis por ni per +bonodora kafo. + +Ĉiuj eksidis ĉirkaŭ la fajrejo dum la doktoro kvietigis la +gepatrojn pri la farto de ilia filino, aldonante kelkajn konsilojn +pri la flegiloj uzotaj se ia nerva krizo reokazus. + +Nenion mi aŭdis pri tio ĉar, en siblado de l' vento, en la +kraketado de l' fajro mi aŭdis malproksime, malproksimege la +ruliĝadon de la sangoĉaro, la galopadon de l' ĉevaloj, la krakadon +de l' vipoj, la bojadon de l' hundaro; en la volviĝanta fumo mi +vidis nur suprenflugantajn fantomojn. + +La kuracisto rimarkis mian ekscitiĝon, ĉar li interrompis mian +revadon dirante iom ŝerceme: + +--Nu, amiko, ĉu la mastrino rakontis tiel timige kaj impresige la +historion de Rhode, ke vi sidas tie pripenseme, kvazaŭ vi dormus? + +--Efektive mi pripensas la strangaĵojn, kiujn mi aŭdis,--respondis +mi, kvazaŭ vekiĝante,--kvankam mi ne povas kompreni kia estas la +kaŭzo de tiuj sorĉaĵoj. + +--Ho, pri tio--diris la virino,--mi povas doni klarigojn al vi, sed +mia edzo pli bone tion rakontos ol mi, ĉar li estas pli klera. + +Kaj la maljunulo ekrakontis jene ĉi tiun legendon: + +--La barono de Rhode estis fiera arogantulo, kiu tiel pasie amis la +ĉasadon, ke certe por tiu ĉi plezuro li estus vendinta sian animon +al la diablo. Preskaŭ ĉiutage li ĉasadis kun multnombra sekvantaro +tra la senlima arbaro, kiu kovris la ĉirkaŭaĵon de lia kastelo. +Eĉ dimanĉe, tago al ripozo kaj preĝo dediĉota, li ne povis lasi +sian pasion, kaj malgraŭ la avertoj de lia kapelano[5] li rajdadis +kaj galopadis kiel dum la semajno. + +Ian dimanĉon, kiam li ree foriris frumatene, li estis promesinta al +sia kapelano, ke li ĉeestos la meson; sed aliparte li estis +postulinta de la abato, ke li ne komencu ĝin antaŭ lia reveno. Tiu +reciproka promeso, kvietiginte lian konsciencon, li freneze +trakuradis la nudajn kampojn kaj la vastajn arbarojn. + +Li ebriiĝis pro movo kaj bruo; kaj horoj post horoj forflugis +rapide. Jam aŭdiĝas en la malproksimo la sonorado de dek-unu batoj +sur la kastela sonorilego, kiu rememorigas al li lian promeson. Li +ekvolas hejmen reiri, ĉar laŭ eklezia regulo la meso estas +komencota antaŭ la dek-dua horo; sed je tiu momento jen saltas tra +arbetaro unu kaj du kaj tri leporoj. Rapide la barono trafos ilin kaj +poste hejmen iros. Sed rapidegaj estas la leporoj; ju pli rapidas +la barono, des pli vigle ili saltas, jen malaperante, jen +remontriĝante. Nun ili ŝajnas lacaj, senmove sidantaj sed, kiam +antaŭenvenas la ĉasisto, ree ili ekkuras... kaj kuras: dume pasas +la tempo. Ju pli nekapteblaj ili estas des pli obstina fariĝas +la ĉasisto... + +Sed subite--ĉu li bone aŭdas?--en la malproksimo, batoj de +sonorilego unu la alian malrapide sinsekvas. Dum momento surprizite +haltas la barono. Nun laŭvice sidas la leporoj starigantaj la +longajn orelojn kaj kvazaŭ aplaŭdantaj per la antaŭpiedoj kaj +voĉo mistera aŭdiĝas: + +«Saluton, Barona Moŝto, dank' al via pasio vi forgesis la meson! +Altsalutas vin Satano! Nun rapidu kaj kuru... sed vane!...» + +Kolerego tremigas la baronon, li incitas per spronoj sian ĉevalon +kaj galope alrajdas hejmen, malbenante la diablon, kiu malice pekigis +lin. Tamen, li estis ordoninta al la abato ke li atendu, kaj ĉi tiu +obea devas, obei malgraŭ ĉiuj leĝoj.... + +Li trapasas la leveblan ponton kaj la blazonornamitan pordegon. Ĉio +silentas, lia koro forte batas pro eksciteco, li tremas, ĉar neniu +ŝajnas atendi lin. Li desaltas de sia ĉevalo; armilojn portante li +trapaŝas la korton, eniras en la kapelon. Tie genufleksas ĉiuj liaj +servistoj, kaj ĉe l' altaro staras preĝante la abato. Sanga nubo +preterflugas liajn okulojn, li streĉas la brakon kaj... pafo bruega +skuas la aŭdantojn. Sur la altaron falas la malfeliĉa ofero de la +venĝema kaj peka barono.... + +De tiu tempo dum noktoj ĉirkaŭ la Mez-Aŭgusto fantomaj ĉevaloj +trakuras la kampojn sonorigante armilojn, nigraj hundoj +ĉirkaŭsaltas, sangmakulita ĉaro, en kiu aŭdiĝas plendaj ĝemoj, +brue ruliĝadas sur la ŝtonvojo. La tuta bando rajdadas, galopas +trifoje de la kastelo de Rhode ĝis la loko, kie staris iam la +kastelo de Kratenberg, kie loĝis la potenca ĉaskunulo de la barono +de Rhode. + +Oni certigas, ke nur la terura vido de tiu infera rondo sufiĉas por +mortigi la plej maltimemajn kaj, ke ĉiu, kiu malfeliĉe troviĝas +sur la vojo, estas kuntrenata ĝis la kastela pordego.... La +maljunulo silentis kaj siavice la kuracisto ekparolis al mi: + +--Se plaĉas al vi, amiko, ni kune vizitos morgaŭ la kastelon, +ĝiajn vastajn salonojn kun ornamitaj plafonoj kaj altaj skulptitaj +kamenoj, ĝian kvinetaĝan gardoturon, ĝiajn misterajn kelojn kaj +malliberejojn; kaj la farmisto montros al ni la gotikan kapeleton, +kie kuŝas ankoraŭ sur la altaro la ĉifita mesornamo de la kapelano +apud la sangmakulita meslibro, kiu restis tie de la tago, kiam okazis +la sanga dramo. La kruela barono de Rhode mortis baldaŭ sen +heredontoj kaj de tiam neniu, krom strigoj kaj vespertoj, volis +ekloĝi en la fantomvizitata kastelo. + +Tiel parolinte la kuracisto leviĝis kaj senbrue direktiĝis al la +ĉambro de la malsanulino. + +--Ŝi pace dormas,--li diris.--Mi opinias, ke nun ni povas hejmen +reiri. + +Ni eltrinkis nian tason, premis la manon de la gemaljunuloj, la +kuracisto promesis reveni la morgaŭan tagon kaj ni foriris. + +La ĉielo estis denove sennuba, la jam subiranta luno ankoraŭ hele +brilis: nia lanterno ne utilis plu. + +Kvankam noktmezo jam pasis de preskaŭ du horoj, ni tamen ne deziris +reiri laŭ la plej mallonga vojo, kaj tiufoje ni enpaŝis la +ŝtonvojon. + +Trairinte la vilaĝon de Rhode, kamparana veturilo, venanta el flanka +vojo, preterpasis nin. La veturigisto salutis la doktoron per +amika:--Bonan nokton! Sinjor' Doktoro. + +--Bonan nokton, Petro! + +--Ĉu vi iras hejmen? Kunveturu! Restas du lokoj en mia veturilo. + +--Dankon, mastro Petro, mi akceptas,--diris la kuracisto,--ĉar ni +jam sufiĉe marŝadis tiunokte. + +La veturilo haltis, ni supreniris kaj prenis lokon inter la korboj +plenaj je fruktoj kaj legomoj. + +--Jen,--diris al mi ŝerceme la kuracisto kiam reekruliĝis la +veturilo,--nun vi veturas per la sangĉaro, ĉar mastro Petro estas +«la farmisto de la kastelo de Rhode». + +Je tiuj vortoj mi nevole ektremis, sed la kuracisto ŝajnis ne +rimarki tion; kaj sin turnante al la veturigisto li demandis: + +--Kien vi iras tiel frumatene jam venanta de la kastelo? + +--Mi veturas al la ĉiusemajna foiro de Loveno,--respondis Petro. Mi +deziras alveni inter la unuaj kaj, ĉar la vojo estas sufiĉe longa, +mi devas forveturi nokte. Eĉ hodiaŭ mi estus volinta forveturi jam +pli frue sed malagrabla okazo malhelpis tion: kiam mi estis jungonta +la ĉevalparon la tirĉenoj rompiĝis kaj la bestoj sin sentante +liberaj forkuris tra la aleo. La hundoj bojante persekutis ilin kaj +tiuj de la najbaraĵo brue respondis al ili.... Estis infera +bruego!... Ni malfacile haltigis miajn ĉevalojn, kaj mi devis +klopodi sufiĉe longe por rebonigi la ĉenojn. Tiel okazis, ke ne +estis eble forveturi plie frue. + +Interparolante la tempo rapide pasis kaj baldaŭ ni haltis antaŭ la +gastejo, kie ni malsupreniris, dankante nian okazan kondukinton. + +La kuracisto deziris al mi bonan nokton, aldonante, ke la kvietiga +proza rakonto de Mastro Petro kredeble sufiĉus por malensorĉigi min +pri noktaj fantomoj. + +Preminte mian manon li hejmen iris. + +Mi supreniris al mia ĉambro sed malgraŭ lia diro, mi ne sentis emon +por ekdormi, ĉar la miraj rakontoj tro influis mian cerbon kaj la +okazintaĵoj tro profunde trafis mian imagon.... + +Mi ekbruligis mian lampon, sidiĝis apud mia tablo kaj ekskribis ĉi +tiun rakonton. + + D-ro Raym. Van Melckebeke. + + +PIEDNOTOJ: + +[4] _Hageland._--Nord-orienta parto de provinco Brabant, en +Belgujo, inter la urboj Louvain, Diest kaj Tirlemont. + +[5] _Kapelano._--flandre: kapelaan; germane: _kapellan_; +france: _chapelain_; angle: _chaplain_.--Kapelano estas abato, kiu +faras meson en privata kapelo. + + + + +DUA MENCIO + + +LA STATUO DE ZAMENHOF + + +LA TEMPVETURILO + +Profesoro Stelverdo ĵus finis sian skribadon. + +Morgaŭ li faros paroladon pri Esperanto antaŭ la Literatura Klubo, +kies ano li estas. Malfrue li laboras, verkante elokventan tezon, +ĉar li intencas elkonvinki sian aŭdantaron, ke antaŭ ĉio la kara +lingvo disvastigos la belaĵojn de la literaturo tra la mondo, donos +al la reĝoj de beletristiko pli da fideluloj, ol ili iam antaŭe +havis, kaj, en tempo pli-malpli longa, naskos rason de geniuloj +kompare kun kiuj, la mortintaj verkistoj ŝajnos pigmeaj, malfortaj +kaj malspritaj. Gravege estas, ke lia parolado bone sukcesos por +gajni la aprobon de la kleruloj en la universitato Kamponto, kie +Profesoro Stelverdo sin okupadas. + +Tie ĉeestos la estro de l' universitato, D-ro Sekpolvo, dormema +konservativulo, kiu malŝatas ĉion novan. Li eĉ edziĝis je maljuna +sinjorino. Nu, multe da malnovaj aĵoj estas ŝatindaj,--ekzemple, +bona vino, libroj legitaj ĝis parkereco, amataj amikoj,--sed antaŭ +ol mi kondukus al la poredzeca altaro grizharan ostulinon, mi... nu, +mi humilege petus senkulpigon, aŭ preferus ekzilon en Barbaregujo. +Sed malgraŭ siaj fantazietoj kaj amo al antikvaĵoj, D-ro Sekpolvo +estas kleregulo, kiu havas multe da influo inter la scienculoj. Se +nur Profesoro Stelverdo povos lin konvinki, ke Zamenhof nur elsekvis +la principojn de Bacon, aŭ preferinde de Pitagoro, ĉio estos bona. + +La lampo en la profesora ĉambro lumis malhele; la fajro brulis +duberuĝe, ankoraŭ disĵetante, antaŭ ol ĝi estingiĝos, komfortan +varmon. En tiu noktmeza horo la senbrueco, kutima en la ĉambraro, +kie loĝadis la profesoro, estis pli observebla ol ordinare. Li levis +sin de la skribtablo kaj lasis sin fali sur brakseĝon antaŭ la +kameno, primeditante sian temon por ĝin fiksi bone en sia memoro. +Sur la kamenbreto la horloĝa pendolo batetadis ritme, ritme, ritme. +Ĝia sonado, meĥanike konstanta, trankviligis lian lacan cerbon; la +remburita seĝo donis dolĉan ripozon al liaj membroj; la malhela +lumo disverŝis preĝejan pacon, kaj en la dormiga varmo de la +terkarba fajro la muskoloj de la profesoro malstreĉiĝis. + +Nenia trairanto tra la kvarangula ĝardenplaco, sur kiun la fenestroj +de la kolegiaj konstruaĵoj elrigardis, vekis el ĝia kvieteco la +senmovecon de la nokto; nenia bloveto ŝancelis la folion +lastrestantan sur la branĉo, kaj eĉ la striaj nubetoj baris la +radiojn de la luno serene rajdanta en la nigrablua ĉielo, kvazaŭ +por malhelpi ian maltrankviligan influon. + +Ŝajnas, kvazaŭ ĉio simpatie volus ekdormi; eĉ la horloĝo +daŭrigis sian tiktakadon pli kviete, sed ĉiam ritme, ritme, ritme. +La profesoro senkonscie adaptis al ĝia unutona sonado vortojn, +vortojn, vortojn; senenergie kaj nelaŭte li elparolis la bonekonatan +himnon de l' Espero: + + Forte staras muroj de miljaroj + Inter la popoloj dividitaj; + Sed dissaltos la obstinaj baroj + Per la sankta amo disbatitaj. + Nia diligenta kolegaro + En laboro paca ne laciĝos + Ĝis la bela sonĝo de l' homaro + Por eterna ben' efektiviĝos. + +--Vi do parolas Esperanton,--ekdiras voĉo devenanta de malantaŭ la +balanciĝanta kapo de la profesoro. + +Surprizite, la profesoro sin turnas malantaŭen, por vidi, kiu +parolas, kaj tuj lia surprizo fariĝas mirego. El kie venas la +parolinto? Kiu li estas? Kion li volas? Ĉu ŝtelisto? La profesoro +restas muta pro mirego, ĉar neniam antaŭe li vidis tian homon. + +--Mi aŭdis esperantajn parolojn, kaj tial mi haltis,--klarigis la +novalveninto.--Ne miru, ne timu, ne ataku min,--li rapide aldonis, +ĉar la profesoro eksaltis kaj subite ekprenis fajrferon.--Havu +paciencon, kaj mi klarigos ĉion. + +La profesoro, iom hontanta pro sia momenta kuraĝmanko, kaj pensante, +ke estas neeble, ke Esperantisto havus malbonajn intencojn, +respondas: + +--Tio ĉi estas nepardonebla altrudo. Kiel vi venis en mian privatan +ĉambron, kaj kial mi ne devas tuj vin forpeli? + +--Sinjoro, mi petas, ke vi ne agu tro rapide. Kompleze bonvolu min +aŭskulti. La klarigo, kiun mi volonte al vi faros, estos longa kaj +malfacila, sed, mi certigas vin, vi bedaŭros nek la tempon nek la +toleremon, kiujn mi petas, ke vi donu al mi. + +La profesoro, en la daŭro de tiu ĉi parolo, observis, ke lia +vizitanto sidas sur ia maŝino, malsimpla amaso da metalaj +radoj,--malgrandaj radoj, verdaj kaj purpuraj kun masivaj periferioj. +Kiel ĝi venis tien tra fermita pordo, tiel subite, tiel senbrue, li +ne povis diveni. La malhela lamplumo ne ebligis, ke la profesoro +ekzamenu la detalojn, sed evidentiĝis je l' unua ekvido, ke tio ĉi +li havas eksterordinaran okazon. La voĉo aŭdata estas ekstreme +belsona, kaj la maniero de la parolanto tre ĝentila, kvazaŭ li +dezirus krei bonan impreson tamen tute sen troservemo. La kolero de +la profesoro, kiu sekvis lian unuan miregon, formortis; lia scivolo +ekscitiĝas; jen estas problemo ja solvinda. Sed kiel komenci ĝian +solvon ne estas facile diveneble. Jen homrajdata maŝino envenas +nokte en fermitan ĉambron! Korpa homo parolanta Esperanton, kune kun +metala maŝino videbla, tuŝebla! Tio estas nek sonĝo nek fantomo. +Eĉ Flammarion[6] mem ne povus tion klarigi. Ĝi transpasas +teosofismon, spiritualismon kaj Flammarion'ismon kunmetitajn! Multaj +kontraŭemaj sentoj interbatalas en la cerbo de la profesoro: +konfuzo, mirego, timo, admiro, dubo, sciamo; tamen super ĉio ekregas +konvinketo, ke tiu, kiu parolas Esperanton, estas amika kaj +konfidinda. Jes! li ne dubos plu; li fidos je si; «la domo de anglo +estas lia kastelo», li timos nek fantomon nek diablon, des malpli +Esperantiston, eĉ se tiu ĉi ekaperus el la tombo mem! + +Sin fortikiginte per tiaj pensoj, la profesoro demetas la fajrferon; +li sin armos per racia argumentado anstataŭ per fera batilo. Se +necese, li rompos la kapon de la trudinto per skolastika rezonado, +prefere ol per vulgara kuireja ilo. + +--Sinjoro,--li diras malvarme,--pli ol klarigo estus bezona, se tio +ĉi estus simple neinvitita entrudo, sed ĉar ĝi ŝajnas +nekomprenebla mistero, mi atendos pacience, ĝis vi dispelos la +mallumecon de mia kompreno. + +--Per tiuj vortoj mi rekonas vian profesoran ĝentilecon kaj +lernamon. Vi ekspertas ion, vi nescias kion; vi nomas ĝin mistero de +vi ne komprenebla, kaj samtempe vi ne volas ĝin antaŭjuĝi. Mi ne +deziras, mi ne petas plion. Sen plua antaŭparolo, nur dankante vin +por via komplezo, mi desaltos de la selo kaj tuj enprofundiĝos en +mian temon. + +Konformigante la movon al la intenco, la novetrovita Esperantisto +antaŭenvenas. + +--Tiu maŝino,--li diras,--estas provaĵo. Mi elpensadas +pliperfektigotan maŝinon, kaj dume mi faris unuan provon por +certiĝi, ĉu ĝi taŭgas. Ĝi funkcias sufiĉe bone, sed mi opinias, +ke mi povos plibonigi ĝin post mia unua eksperimento. Vi vidas tiun +ĉi ciferplaton, (kiel malluma estas la ĉambro!) ĝi sciigas min, ke +ni estas en la jaro 1906. Ĉu tio estas konstatebla? + +--Jes,--respondas la profesoro, kun demandantaj okuloj. + +--Bone! Kiam mi ekveturis mi diris al mi: mi reiros ĝis ĉirkaŭ +1900, ĉar antaŭ tiu jaro, diras niaj historiistoj, ne multe da +Esperantistoj ekzistis, kaj, krom angla, mi ne scias alian lingvon. + +--_I, too, am English_ (mi ankaŭ estas anglo),--interrompis la +profesoro,--_Pray, let us continue our conversation in our +mother-tongue_. (Mi petas, ni daŭrigu nian interparoladon en nia +patrinlingvo.) + +--Ha! Ha! vi uzas la literaturan lingvon de la Viktoria +epoko,--ridante respondis la vizitanto,--kiun apenaŭ mi komprenas. +Mi estas metalurgiisto kaj meĥanikisto, kaj mi tute ne klopodis pri +literaturaj aferoj. Nia ordinara, nuntempa lingvo tre diferenciĝas +de la lingvo de Carlisle kaj Spencer[7]. Pro la ĝenerala akceptado +de Esperanto, oni trovus la lingvon de vi parolatan nur en la libroj +de la studistoj de la literaturo. Pri la vorto, la litero kaj la +elparolado, nia lingvo jam de longe tre aliiĝis, ĉar, unue, la +Usonanoj[8] reformis la ortografion laŭ la elparolado, kaj, due, la +vortoj uzadataj de la tiama burĝaro kun ilia elparolado estas komune +alprenitaj. Do, kun via permeso, mi daŭrigos en Esperanto. + +--Kiam mi vidis, do,--la obstina Esperantisto daŭrigis,--ke la +montrilo de mia maŝino alproksimiĝas al la difinita dato, kaj mi +aŭdis parolon en mia kutima lingvo, mi pensis, ke estus saĝe, ke mi +haltu ĉe tiu oportuna okazo. Tiel mi faris, kaj jen mi estas, en via +ĉambro, neatendite, neinvitite, kaj,--li aldonas ridetante,--laŭ +via plaĉo, elpelote. + +Apenaŭ duonkomprenante, la profesoro demandas al si: «kia homo +estas tiu ĉi? Ĉu lunatikulo? Laŭ lia konduto, ne; laŭ liaj +absurdaĵoj pri angla lingvo, kredeble jes. Mi igos lin paroli pri +lia maŝino, kaj poste ekscios, kion fari.» + +--Sinjoro,--ekdiras la profesoro,--la gastameco malpermesas, +ke mi vin elpelu. Mi estas fraŭlo kaj sola; do via ĉeestado +plezurigos al mi. Via maŝino interesas min. Diru, mi petas, kia ĝi +estas, ĉar al mi ĝi estas tute stranga. + +--Ne sole al vi,--respondas la fremdulo,--sed al ĉiu. Ĝi estas nove +elpensita. Mi nomas ĝin la tempveturilo. Mi petas, ke vi vin pretigu +kontraŭ granda surprizo, ĉar tio, kion mi diros al vi estos +miregiga. _Vi_ vivas en la jaro 1906, _mi_ vivas en la jaro 2059.... + +--Neeble! Tute neeble!--la profesoro ekkrias. Nun li havas la +ŝlosilon, kiu malkaŝos la misteron; la sinjoro estas frenezulo. + +--Pardonu min,--daŭrigas S-o Estontulo, (tiel mi lin nomos),--mi +petis, ke vi vin preparu kontraŭ granda surprizo. Vi opinias, ke mia +maŝino estas strangaĵo, sed antaŭ ol mi finos mian klarigon vi +pensos, ke mia historio estas centoble pli stranga. Mi insiste petas, +ke laŭ via promeso, vi prokrastu vian juĝon ĝis la fino. + +--Sendube vi jam vidis,--S-o Estontulo aldonas post paŭzo,--tupon +turniĝantan, tiel rapide, ke ĝi ŝajnas senmova. Plie, la radioj de +rapidege ruliĝanta rado fariĝas nevideblaj. Ĉu, do, vi ne povas +figuri al vi solidan korpon turnatan tiel rapidege, ke ĝi ankaŭ +fariĝas nevidebla? Eĉ se, pro manko de potenco sufiĉe forta, vi ne +jam tion vidis, tamen tion vi povus imagi, ĉar vi, scienculo, scias, +ke sub la ĉielo ekzistas multaj aferoj, pri kiuj la filozofoj neniam +revis. Kio okazas, do, ĉe tia solida korpo tiel rapidege kaj +nevideble turniĝanta? Ĉu ĝi ne trapasas tra la daŭro de la tempo, +kvankam ĝi mem ŝajnas senmova kaj nevidebla? Nu, do, atentu tion +ĉi (mi esperas, ke mi ne vin ĝenas), kiam oni estas en ekspresa +vagonaro, oni ŝajnas esti senmova, kaj la ĉirkaŭaĵoj +preterkuradas. Tiel simile estas ĉe la solida korpo jam pridirita; +se oni rajdus sur ĝi oni estus nevidebla kaj senmova, kaj la +tempdaŭro, tra kiu oni pasus, ŝajnus preterkuri proporcie laŭ la +rapideco de la aksturnoj de la korpo. Jen vi havas la ĝermojn de la +bazaj principoj, laŭ kiuj mi konstruis mian maŝinon. Sed, se mi ne +estus eltrovinta du novajn metalojn kun eksterordinaraj reciprokaj +proprecoj por produkti rapidegan movon, (vi vidas ilin, tie en la +maŝino: unu estas la verda; la alia, la purpura), la elpensado de +mia tempveturilo ne estus ebliĝinta. Tiel okazis, ke mi, homo de la +tria jarmilo, povas paroli kun vi, kiu vivadas en la dudeka jarcento. + +La profesoro rerigardis la vizitanton por legi en liaj trajtoj lian +karakteron. Li ŝajnas afabla kvankam regema, serioza, sed ne sen +bonhumoro; prudenteco kaj inteligenteco elradias el lia masiva frunto +kaj brilaj okuloj. Li kaj lia tempveturilo estas egale enigmaj. Tamen +la profesoro konkludas: «neniu krom frenezulo povas paroli tiajn +sensencaĵojn». + +--Sinjoro,--daŭrigas Estontulo,--dufoje en viaj pensoj vi nomis min +frenezulo. Mi pardonas vin pro via neevitebla nescio,--li aldonas kun +dolĉa maniero, supera, sed tute sen aroganteco,--sed permesu, ke mi +vin avertu, ke en mia epoko la psikologia scienco jam tiagrade +antaŭeniradis, ke mi kapablas iom koni pensojn neelparolatajn, +precipe kiam ili estas intensivaj. Gardu, do, viajn pensojn, tiel +same, kiel vi atentas pri viaj paroloj. + +Profesoro Stelverdo ne povis digesti tiun ĉi sciigon, kaj +plicertiĝis, ke lia vizitanto estas forkurinto el ia lunatikejo. Li +ekserĉis rimedon por elpeli tiun ĉi, kiu tiel facile parolas pri +neeblaj fifantaziaĵoj. La strangulo, eksentante la novan manovron, +rekomencas la atakon de alia flanko. + +--Sinjoro, mi ekvidas, ke vi ne estas preparita por la konvinkiĝo +per la teorio, sed feliĉe mi alportis kun mi konkretaĵon, kiu nepre +min pravigos. Mi ne parolos plu pri mia maŝino, ĉar mi ne povas +permesi, ke vi ĝin ekzamenu. Ĝi estas nove elpensita, kaj mi ne +volas, ke iu antaŭprenu la gloron, kiu propre apartenas al mi. Alie, +la maŝino mem, la ido de mia longa laborado, pruvus, ke mi diras la +veron. Sed mi montros al vi ion alian. + +S-o Estontulo sin turnas al la maŝino, el kiu li elprenas nigran +skatolon, kiun li prezentas al la profesoro. En ĝi estas du +vitraĵoj por la okuloj, kaj el la flankoj eliras kaŭĉuka tubo kun +tuberformaj finiĝoj. + +--Tiu ĉi aparato,--klarigas la neelpelebla vizitanto,--iom similas +je la kinematografo konata de vi. Sed ĝi estas multe pli oportuna, +pli taŭga; plie, ĝi videbligas ne nur la vidaĵon laŭ ĝia natura +koloro, sed ankaŭ aŭdebligas la aŭdaĵon. Per ĝi oni povas vidi +kaj aŭdi ĉion, kio okazas en la mondo. + +--Eble eĉ flari ankaŭ,--la profesoro interrompas ironie. + +--Ne, ĉar pro neuzado, la flarsento de la homo preskaŭ ne ekzistas. +Tamen ni havas ilon, kiu plifortigas odorojn, tiel same, kiel la +mikroskopo pligrandigas objektojn. + +--Sed ĉu vi ne trodiras pri via aparato? Kiel, ekzemple, vi povas +vidi tion, kio okazas ĉe la antipodo? Tio ne estas ebla. + +--Sinjoro, tio estas efektive tiel ebla, kiel per la telefono vi +povas aŭdi la homan voĉon transoceane. Sed ni ne diskutu pri la +afero, la horo tre malfruiĝas, ni provu ĝin. Tenu la skatolon +antaŭ la okuloj; rigardu tra la vitraĵo; kion vi vidas? + +--Mi vidas urbon nekonatan de mi; la placo estas ornamita +per multaj flagoj kun verda stelo en la angulo. Supre de la domoj +naĝas centoj da aerveturiloj; en ili estas homoj. La aerveturiloj +estas sen balono kaj ŝajnas perfekte direkteblaj; ili sin aranĝas +laŭ rondo. Sur la placo estas io tegita. Kio estas? Pardonu, ke mi +ne kredis vin. + +La humileco de la profesoro estis kompatinda. Lia skeptikeco +foriĝis. Lia sintenado elmontris, kiom li bedaŭras sian nekredemon. +Li ekkonis, ke antaŭ li staras superulo, pli klera, pli sperta ol +li; iu, kies ŝuagrafon li estas neinda malhokumi. + +S-o Estontulo premis butonon de l' aparato; li ne ŝajnis rimarki la +aliiĝintan konduton de sia gastiganto. + +--Tio ĉi estas nur enkonduko,--li diris.--Mi haltigis la aparaton, +kaj antaŭ ol mi ĝin remetos, mi klarigu. Kiam mi ekveturis, mi +sciis, ke neniu min kredos. Do, ĉar mi intencis halti ĉirkaŭ la +1900a jaro, mi kunprenis kun mi vidaĵon de hodiaŭa okazintaĵo, t. +e. je la 15 de Decembro 2059, okazintaĵo, kiu tre interesos la +fruajn Esperantistojn. Hodiaŭ oni maltegis la statuon de Zamenhof en +Bjelostoko. Vidaĵo de l' okazo nepre konvinkos la nekredemulojn, ke +efektive mi estas sur la tero hodiaŭ je la 15 de Decembro 2059. Vi +vidos tion, kio okazis, kaj ankaŭ vi aŭskultos la paroladon de +Aleksandro Romanofo, kiu prezidis ĉe la maltega ceremonio. Oni +elektis lin, ĉar li estas praprafilo de la imperiestro, kiu regnis +en Rusujo, kiam Zamenhof naskiĝis. Sed estas necese, ke mi reiru tuj +al mia propra epoko; la horo estas tre malfrua, kaj eĉ ni en la tria +jarmilo bezonas dormi. Mi lasos kun vi la aparaton, kiun oni nomas la +malproksim-vidilo. Mi instruos vin, kiel oni ĝin uzas, kaj revenos +morgaŭ je la sama horo por aŭdi, kion vi pensos pri la viditaĵo. + +--Mi dankas vin,--respondas Profesoro Stelverdo,--la rendevuo tre +konvenas por mi. Mi estos tute libera. + +Per rapidaj moviĝoj S-o Estontulo tuŝis la diversajn pecojn de l' +aparato, klarigante kiel ĝi funkcias, kiel oni ĝin alĝustigas. +Poste li saltis sur la selon de sia tempveturilo; kelkaj krakadoj +aŭdiĝas; la radoj ekturniĝas. La vizitinto, kune kun la maŝino, +komencas vibri kaj fariĝi malfacile videbla; ili ŝajnas kvazaŭ +ombro, kaj tuj poste malaperas. El la aero venas la voĉo de la +foriranto; ĝi havas sonon plimalfortiĝantan, kiel la fajfo de +lokomotivo eniranta en tunelon: + +--Ĝis revido,... ĝis mor...g....aŭ!--ĝi diras, kaj la profesoro +restas sola. + + +LA MALPROKSIM-VIDILO + +Sola? jes, sola, se oni povas alskribi solecon al tiu, en kies cerbo +tumultego da interplektiĝantaj pensoj traturniĝadas. + +Kara leganto, verŝajne vi vidis iam la maron, la vastan, senliman +maron, la bluan maron ridetantan en ĝia somera beleco. Ĝi (preskaŭ +mi skribis: ŝi) ridetas al vi, elĵetante al vi el sia lazura +supraĵo riĉon da oraj lumeretoj, tiel same kiel amrigardetoj el la +okuloj de via ĉarmulino; ĝiaj ondetoj plaŭdantaj, tiel same kiel +ŝmacetaj kisoj, diradas pri plezuro kaj plena ĝuo sen penso pri la +estonteco; la freŝeco ozonplena de ĝiaj saletaj ventetoj similas je +la parfumita spiro de l' amatino via, al vi donante novan vivon kaj +forton. Ha! la koketulino! ĝi ne estas ĉiam tiel aminda; kiel la +logema virino, ĝi havas siajn kapricojn kaj modojn. Sed ĉu vi iam +vidis la vintran maron en ĝia sovaĝeco? Krom tiuj, kiuj +malsupreniras al la maro en ŝipoj kaj vidas la mirindaĵojn de l' +profundo, la plejmulto ne konas la maron, kiam decembra uragano levas +la akvojn ĉielen. Tiam la ondegoj senĉese sin ĵetadas sur la rokan +bordon, ĉasante unu la alian, batante kaj rebatante, sin +sursaltante, formanĝante, englutante kun reciproka furiozeco, +rulante la ŝtonojn kun terura bruo, disrompante la krutaĵojn, ĝis +la akvo dissolviĝas kaj vaporiĝas en ŝprucaĵon kaj ŝaŭmon, nur +por tuj rekomenci sian ĉiaman bataladon. + +Simila uragano movis la pensojn kaj emociojn de Profesoro Stelverdo +ĝis la fundo. Supernaturaj estis egale la eniro kaj eliro de la +vizitinto, spite de liaj kvazaŭsciencaj klarigoj. La akademia +sereneco ne kutimas renversiĝi per tiaj eksterordinaraĵoj; facile +estas kompreni do, ke Profesoro Stelverdo estis superkonfuzita. + +Kiel ofte, kiam oni estas en la mezo de gravega kaj urĝa afero, ia +bagatelo, ia triviala penso trudas, kaj postulas la atenton. Sir +Thomas More, bona kaj justa, mortkondamnita, starante sur la +eŝafodo, metante la kapon sur la ŝtipon, demovis sian barbon de sub +la kolo, dirante al la ekzekutisto apudstaranta kun la hakilo preta +por la mortdononta frapo: «ne dishaku mian barbon; domaĝe estus, ke +ĝi difektiĝu, ĉar vere ĝi ne ofendis». Simile, dum la morala +renversiĝo de nia profesoro, subita penso trairis tra lian kapon. +«Mizerulo!» li ekkriis, «ve al mia angla malfruema saĝo! Jen +mirakla vizitanto el ia nekonata lando, kaj mi tute forgesis lin +regali. Eĉ mi minacis kaj insultis lin! Kion li pensos pri mi? Ke mi +estas sovaĝulo? Ke ni en la dudeka jarcento estis barbaroj sensciaj? +Sed ho ve! la bedaŭro estas senutila. Mi nur esperas, ke li konos, +ke la ekstrema strangeco de la renkontiĝo konfuzis ĉiujn miajn +pensojn kaj senigis min je la plej ordinara ĝentileco. Vere mi +nescias, ĉu mi staras surpiede aŭ surkape! Kiam li revenos, mi +penos pruvi al li, ke...». + +Lia rigardo refalis sur la malproksim-vidilon, kiun ankoraŭ li +portis en la mano, kaj la scivolo supervenkis la bedaŭron. «Tio ĉi +almenaŭ restarigos mian kredon», li diris, «aŭ male. Mi ĝin +ekprovos». + +Li almetis la kaŭĉukajn tubojn al la oreloj, trarigardis la +vitraĵojn kaj ekfunkciigis la aparaton tiamaniere, ke ĝi iru iom +malrapide. Jen, kion li observis. + +Antaŭ la okuloj vidiĝas la tuta urbo. Estas kvazaŭ la observanto +starus sur altaĵo aŭ eble sur turo. Ha! nun ni povas konjekti, kie +ni lokiĝis; certe, sur aerveturilo, rigardantaj la urbon de supre +kaj je oportuna proksimeco. Sed kia urbo! Tian Zamenhof mem neniam +vidis; li ne rekonus sian naskiĝurbon, la lokon, kie li pasigis +siajn knabjarojn; kie li staris silente, senmove, aparte de siaj +kunlernantoj, ne partoprenante en iliaj ludoj, tamen sopirante al +kunuleco kun ili, doloroj kaj esperoj kontraŭbatalantaj en la koro, +turmentate de granda ideo formiĝanta en sia cerbo. Ne, li ne rekonus +tiun ĉi urbon, ĉar rusan karakteron ĝi tute ne havas. Oni nescius, +ĉu oni estas en Parizo aŭ Bagdado aŭ Valparajzo; la domoj estas +konstruitaj laŭ nenia nunekzistanta tipo. Belegaj ili estas, eĉ +grandiozaj; gracio kaj daŭreco, arto kaj fortikeco kuniĝas laŭ +kunakordaj proporcioj. Koloro, formo kaj materialo, ĉiuj egale +perfektaj, kunmiksiĝas por fari ĉarmegan eksteraĵon; kompreneble +la arĥitekturistoj zorgis, ke liaj bonegaj konstruaĵoj estu tiel +ornamaj kaj taŭgaj interne, kiel estetikaj ekstere. Feliĉuloj, kiuj +tie enloĝadas! + +Sub la radioj de la norda suno, en la klara frosta aero, ĉio +ekbriletas hele. La neĝkovritaj stratoj preskaŭ blindigas nin, tiel +blankaj ili estas! La sunlumo rebrilas de miriadoj da glacikristaloj, +kiel multego da fajreroj. La malvarma freŝeco de l' atmosfero +saltigas la sangon en la vejnoj, komunikante al ĉiu sentojn +plezurajn kaj feliĉajn. En la larĝaj stratoj, lokitaj regule sed +por bela efekto, oni vidas amason da homoj, kies gajemaj vizaĝoj +elmontras la ĝojon en la koro. Ĉien rapidas glitveturiloj. Ha! ili +estas sen ĉevaloj; tra la stratoj ili rapidegas, multe el ili laŭ +unu direkto. La veturantoj rigardas per viglaj okuloj la stratnomojn, +skribitajn pole kaj Esperante sur la domoj. Jen «Strato Zamenhof»! +Ĉu estas eble, ke la Majstro iam loĝis en tiu strato? Ha! jes, +sendube! vidu tiun tabuleton: + + Tie ĉi naskiĝis, la 15 de Decembro 1859, + Lazaro Ludoviko Zamenhof, + aŭtoro de la lingvo esperanto. + + «Malamikeco de la nacioj falu, falu; jam estas tempo». + +La vera alpilgrimejo! Estas preskaŭ neeble ĝin preterpasi, ĝin +forlasi, tiel ĝi altiras al si adoreton. Sed ni ne povas haltadi +tie; almovo tra la stratoj al ia centra punkto tiras nin kun si. Ni +sekvu ĝin! Piedirantoj, glitveturiloj, aerveturiloj, eĉ kelkaj +ĉevalrajdantoj kaj ĉevalveturiloj (tiuj ĉi ŝajnas kuriozaj +postvivantoj el la antikveco) kuncentriĝas al la placo. Signalo +aŭdiĝas! Rapidu, rapidu, ni estos tro malfruaj! Ĉio estas agemeco, +akcelo, eksciteco, konfuzo! Aŭskultu! Forta voĉo sonas, kiel +trumpeto; iu kriegas mallongajn ordonojn, klare kaj difine. Tuj la +ĥaoso fariĝas ordo. La placo mem pleniĝas per la amaso; sur ĉiu +balkono staras multaj atendantoj; ĉia niĉo, kie unu povus trovi +lokon, estas okupata. En la aero grandegaj veturiloj larĝigas siajn +flugilojn; centope ili sin ordigas tiamaniere, ke ĉiu povas vidi la +spektaklon. + +Tuj poste, unu el ili malsupreniras. La heraldo ekkriegas; vidu, li +uzas specon de megafono. Ĉiu el tiu multego aŭdas perfekte lian +voĉon. Li anoncas, ke Aleksandro Romanofo, kies praavoj regnis en +tiu ĉi parto da la terglobo, kiam Zamenhof memvole oferis la plej +bonajn jarojn el sia vivo por Esperanto, estas speciale delegita por +paroli la panegiron. + +Nenio, nek uniformo, nek oficsigno, distingigas la oratoron de la +cetero de l' alestantoj; tie li staras, simpla homo, kies meritoj aŭ +malmeritoj dependas sole de li mem, de lia kapableco aŭ manko de +kapableco. Oni juĝos lin laŭ liaj faroj. En la antaŭparton de la +aerŝipo li venas, kaj ekprenante megafonon, li komencas paroli. + + +LA PAROLADO DE ALEKSANDRO ROMANOFO + +Hodiaŭ ni festas la naskiĝon de unu el la elektinduloj de la +homaro. Antaŭ ducent jaroj, je la 15 de Decembro, 1859, naskiĝis en +tiu ĉi urbo Lazaro Ludoviko Zamenhof, kies statuon mi baldaŭ +maltegos. + +Al li ni ŝuldas nekalkuleblan ŝuldon; de li ni ricevis senprezan +donacon; per li la kapabloj de la homaro netakseble multobliĝis. + +La mondo tre bezonis lin; tamen, kiam li sin ekprezentis, tiu sama +mondo lin blinde ignoris. + +Jes, la mondo tre bezonis lin. Dum la jarcento, antaŭ ol li +naskiĝis, la interrilatoj spiritaj, moralaj, materiaj, de homo kun +homo, jam multoble kreskis. La relvojoj ŝpinis araneaĵon sur la +karto geografia; sur la libervojo de l' oceano glitis multego da +vaporŝipoj; la telegrafo metis zonon ĉirkaŭ la globo, plirapide ol +sinjorino surmetas la sian sur la talion. Scienculoj enprofundiĝis +en la misterojn de la Naturo, kaj vekis novan inteligentecon. Ĉie +kaj ĉien demanda spirito spiris sur la homan animon. La klereco +fariĝis komuna akiraĵo. La ordinara homo ne restis plu muta besto, +kontenta, se nur oni lin nutris; li postulis nutraĵon por sia +intelekto, kaj, sen tio, li rifuzis satiĝi. + +Tamen ekzistis barego. + +En Eŭropo sola pli ol 250 lingvoj estis parolataj. Unu lingvano ne +komprenis la vortojn de alia lingvano. Kiel nun estas ĉe la +kanajlaro, en la mezafrika arbarego, en la ĉirkaŭaĵoj de la +tibetaj montegoj, tiel same estis tra la mondo, kiam Zamenhof +naskiĝis. Lingvo, ĉu parolata, ĉu skribata, estis tiatempe la sola +ilo por transdoni la penson, sed tiam ĝi ne havis la kapablon sin +transporti trans la malvastajn landlimojn escepte malfacile kaj per +la helpo de tradukistoj. Tiel ĉiu nacio loĝadis en izoleco, kaj la +pensado restis mallarĝa, malriĉa, mallibera kaj malsana. + +Imagu tian aferstaton, kaj komparu ĝin kun la nuna. + +Tiam ekaperis fajrero. En la jaro 1887, Zamenhof publikigis sian +unuan broŝuron, «D-ro Esperanto: Internacia Lingvo». Li +kvazaŭĵetis sian idon sur la sensimpatian mondon, dirante: «se mia +lingvo estas taŭga, ĝi estu akceptata; se ne, ĝi pereu». Kuraĝo +Sparta! Sed la novenaskito nek trompis lian konfidon nek perfidis +sian gloran celon. Kiam Volta ekkreis sian elektran fajreron, +sendaŭra lumero simila je la fiekbrileto de malseketa alumeto, li ne +antaŭvidis la gravegajn rezultatojn defluontajn de sia eltrovo; sed +al Zamenhof apartenas la ĉiamlaŭdinda merito, ke li ja sciis, eĉ +antaŭ ol li eldonis sian libreton, ke li ekbruligas fajreron, kiu +enflamigos, unue la klerulan mondon, kaj poste la tutan homaron. Ne +nur elpensinto estis li; li estis profeto, kiu neniam dubas, ke lia +antaŭdiro nepre efektiviĝos. «Venos iam la tempo», li diris tute +sen fanfarono, «kiam Esperanto fariĝos posedaĵo de la tuta +homaro». + +Sed Esperanto ne venkis la mondon ĉe la unua bato. Longa batalado +sekvis kontraŭ ignoreco, inercio kaj apatio. Per sia merito sole, +Esperanto altiris al si aliĝanton post aliĝanto; ĝi supersaltis +la landlimojn de sia patrujo; ĝi transpasis trans la marojn. Paŝo +post paŝo, ĝi atingis la popolamason; en surprizo, la simpla +regnano ektrovis, ke li estas ne nur naciano, sed homarano. La okuloj +de la kompreno malfermiĝis. Baldaŭ, la popolamaso en unu lando +kuniĝis kun siaj kunuloj en la aliaj, kaj, ĉar Esperanto jam ilin +edukadis, jam levis ilian moralon, ili ne kuniĝis por malbonaj +celoj. Tion ĉi la naciestroj notis; la influo de la vekitaj popoloj +sin sentigis antaŭ la trono, ĉe la katedro, en la parlamentejo. +Esperanto jam eniris en la lernejojn, kaj baldaŭ la edukado +unuformiĝis; oni fondis centran, internacian edukadan estraron, kiu +speciale zorgis pri la plej inteligentaj studentoj de ĉiuj landoj. +Per tio, la scienco antaŭeniris paŝege, salte. La efikeco de la jam +de longe elpensita senfadena telefono kreskis multe per la +malproksim-vidilo; oni plibonigis la aerveturilon, kaj ĝi fariĝis +praktika kaj rapidega transportilo. Pro la komuna alproksimiĝo de la +nacioj, rezultis, ke la leĝaroj de la diversaj landoj kunsimiliĝis; +por tio, oni bezonis centran internacian regadon. La bezono naskis la +rimedon. Konsekvence, la armeo kaj militŝiparo fariĝis senutilaj. +Dume tiuj, kiujn la Eŭropanoj malestime nomadis nigruloj, flavuloj, +imitis la bonan ekzemplon; multe da ili, ĉiam pacemaj, se oni ne +ilin incitas, superis la blankulojn, kaj volonte demetante armilojn +ili elsekvadis pacajn okupadojn. + +Tiu ĉi akceliĝo de homa pensado kaŭzis naturan sed flankan +efekton. La opinioj kreskadis, ke akiradi posedaĵojn ne estas la +ĉefa homa celo, ke la plej ŝatinda rekompenco al la laboro ne estas +ĝia materia rezultato, sed la konscieco pri devo deve plenumita. La +registaroj prenis sur sin la zorgadon pri la reala komforteco de la +regatoj; al neniu mankis nutraĵo, vesto aŭ loĝejo: ĉiu ricevis +konvenan edukadon proporcie laŭ sia natura kapablo. Altranga aŭ +riĉa malsaĝulo ne suĉis plu la fruktojn de la laboro de la +malriĉaj kaj la malfeliĉaj. La ŝtato taksis la valoron de ĉies +servoj kaj laboroj; ĝi komencis konton en la nomo de ĉiu regato, +debitante la koston de la subtenado al tiu konto, kaj kreditante la +taksitajn servojn. Tiel la mono, oftege radiko de malbono, perdis +multe da sia potenco, kaj avareco kaj avideco sin kaŝis sub +malestimon. + +Grado post grado, la centra regado ensorbis la naciajn registarojn; +krom kelkaj izolaj kaj nefruktoportaj partoj, la tuta terglobo +fariĝis unuiĝo de nacioj jam ne plu interbatalantaj. En unu vorto, +la tuta plataĵo de la homa intelekteco leviĝis. En la fruaj tagoj +de la civilizacio, unue la familio sin organizis; poste la gento; +fine, per Esperanto, la homaro alprenis por sia devizo la vortojn +«unu por ĉiuj, ĉiuj por unu», kaj anstataŭ la fierdiro +«civis romanus sum», oni diris kun egala fiereco «mi estas homo». + +Religia pensado fariĝis tute libera, kaj ĉiaj sektoj baldaŭ trovis +komunan fundamenton, nome la eternaj principoj de l' Amo kaj Devo. + +Kompato kaj vero ja sin renkontis; justeco kaj paco ja kisis unu la +alian. + +Ĉio tio ĉi estas historiaj faktoj, kiujn vi ja konas; sed rigardu +la konkludon. Ĉion tion ĉi Esperanto igis ebla, ĉar ĝi, kaj nenio +alia, detruis la baregon. Tio estas la ŝuldo, kiun ni ŝuldas al +Esperanto; tio estas la neesprimebla merito de ĝia genia elpensinto. +Li sukcesis, kie ĉiu alia maltrafis. Li trovis pasejon inter montaro +ĝis tiam nesuperebla; li trovis la vojon, per kiu ni, liaj +posteuloj, iras trankvile al la fina celo. + +Sed mi konas la karakteron de tiu ĉi modesta glorindulo, se Zamenhof +mem povus ĉeesti kun ni hodiaŭ, jen tio, kion li dirus:--«Ne +trograndigu mian parton en la progresado de la mondo. Mi estas nur +ero en la ĉeno de la disvolviĝo de la homaro; ĉeno, kiu +komenciĝis antaŭ la historio; ĉeno, kies etendo estas senfina kaj +nedifinebla. Periodo povos alveni, kiam mia elpensaĵo eluziĝos. Eĉ +nun eksignoj pri tio ne mankas. Eĉ nun kelkaj el vi povas transdoni +kaj ricevi pensojn senlingve, senparole. Ĉio pereas kaj forpasas. +La komuna sorto falos sur Esperanton. Kial do trograndigi mian +rolon?» + +Trograndigi? Ne estas eble trograndigi lian rolon; por tio vortoj +mankas. Sed ni gloregigas lian nomon, kaj niaj posteuloj en tio ĉi +nian agon por ĉiam aprobos pro tio, ke--oni povas preskaŭ citi la +vortojn de li mem skribitajn--ni gloregigas lian nomon, pro tio, ke +en la mondon li venigis novan senton; malamikecon de la nacioj li +faligis; li fortikigis la amon al frateco kaj la justeco inter ĉiuj +popoloj, kaj la popoloj fariĝis unu granda rondo familia; li faris +la mondon feliĉa. + +Li faris la mondon feliĉa! La bela sonĝo de l' homaro por eterna +ben' efektiviĝis! + +Li faris la mondon feliĉa! Tiujn vortojn vi tuj vidos neelstrekeble +enĉizitajn en la nepereigebla bronzo de la piedestalo de tiu ĉi +statuo. En la dek-naŭa jarcento Doktoro Esperanto skribis «ni faros +la mondon feliĉa»; hodiaŭ, por ke la homaro ne forgesu sian +ŝuldon, lia monumento, por lia ĉiama gloro, proklamas: + + «Li faris la mondon feliĉa». + + +LA PLENUMO + +La parolado finiĝis kaj tuj mistera muziko aŭdiĝis; kvazaŭĉiela +ĥoro ekkantis; ensorĉa melodio flosis tra la aero. Malrapide, +dolĉe defalis la tegaĵoj kaj ekaperis kvazaŭvivanta statuo de la +Majstro. Ne el malvarma blanka marmoro, ne el malmola kruela bronzo; +tie staris ŝajne la homo mem, kiun ĉiu bona Esperantisto amas, kies +trajtojn li fidele konservas en sia memoro, kies vortojn li +trezorumas en sia koro. La majstro, profeto, pastro kaj amiko! + +Tiam la tono de la muziko ŝanĝiĝis; komence, nelaŭta kaj funebra, +kiel la ekĝemeto de perdita animo; poste, penanta kaj baraktanta, +ĝi reprezentas akran militadon kontraŭ supernombra malamiko; jen +noteto de venko eksonas, sin ripetas, ripetadas, kreskas, kreskadas, +ĝis ĝi fariĝas ario de plenumita triumfo, kaj fine eksplodas en +sonorega, ĝojega tumulto de harmoniaj sonoj. + +Nenia aplaŭdo, nenia kriego, nenia ekstera signo de emocio; silento, +pli elokventa ol ia ajn esprimo, sekvis. Profunde en la koro, interne +en la kaŝejo de l' animo, tremeta emocio agitis la ĉeestantojn. + +Kvankam malheligita de la meĥanika aparato, kiun Profesoro Stelverdo +uzis, la sensacio de tiu sceno lin trafis, lin frapis muta. Neniam li +revidos similan apoteozon. Ĝis la tago de lia morto tiu memoro +senvelke vivados. + +El manoj li ellasis la malproksim-vidilon; sur la plankon ĝi falis. +Tion li ne rimarkis; liaj tutaj pensoj kuncentriĝis al la ĵus +vidita sceno. Kvazaŭ revante, li refalis sur la brakseĝon, dirante +preskaŭ neaŭdeble: «Nun mi povas pace morti; mi ja vidis la +plenumon». + + John Ellis. + + + + +TRIA MENCIO + + + MIA LASTA KLASO + EN + LA VILAĜA LERNEJO + + +Tiam, en la jaro 1868, mi estis juna, dekdujara knabeto. Miaj +gepatroj, terkulturistoj, loĝadis en malgranda vilaĝo, proksime de +la rivero _Doubs_, en la samnoma departemento. En ĉi tiu parto de +Francujo, la plej multaj vilaĝanoj estas ne nur plugistoj, sed +ankaŭ vinberistoj, kaj tie ĉi eble, ankoraŭ pli ol en alia ajn +provinco, oni estas prava diri pri la franca kampisto, ke li estas +ekstreme laborema kaj ŝparema. + +Al mi, infano, la kampara vivado tre plaĉis, kaj nun mi volonte +redirus laŭ la latina poeto: _O fortunatos nimium, sua si bona +norint, agricolas_! Sed mi devas konfesi, ke la tuta laboro mia +konsistis en tio, ke mi iom helpis mian patrinon en sia modesta +mastrumado, kaj ke mi plej ofte kuris kaj libere vagis ĉirkaŭe sur +la kampoj kaj herbejoj. Kun aliaj bubetoj de la vilaĝo, jen +ni nin banis aŭ fiŝkaptis en la rivero, jen ni elnestigis +birdidojn,--knaboj estas senkompataj,--jen ni iris en arbaron, +kolekti frambojn, fragojn aŭ avelojn. Vere feliĉa tempo! + +Mi tamen rapidas aldiri, ke tian sovaĝan vivadon mi nur ĝuis dum la +interklasa tempo. Mia patro, kvankam malmulte klera, tre ŝatis la +_sciencon_ kaj ne permesis, ke mi perdu mian tempon; tial mi neniam +forestis sennecese de la klaso. + +En tiu tempo, sub la regado de la imperiestro Napoleono III, la +publika instruado ne estis tiel progresinta, kiel nun, dank' al la +Respubliko: la gepatroj ne ĉiam volonte sendis siajn infanojn en la +lernejon, precipe pro tio, ke ili devis pagi la sumon da 12 frankoj +jare, kaj tiu malalta prezo tamen estis ofte eĉ tro granda por +malriĉaj plugistoj. Mi enfine ankoraŭ aldonos, ke la nun rakontota +historio okazas en la monato Aŭgusto, la lastan tagon de la +instrujaro. + +Tiun tagon posttagmeze mi do iris, kiel kutime, en la lernejon; sed, +ĉar estis la sezono de la grenrikolto, la pli granda parto de la +lernantoj troviĝis sur la kamparo, kaj ni ne estis multaj je la unua +horo antaŭ la komunuma domo, kie ni ludis, antaŭ ol eniri. La +lernejestro kutime ne alvokis nin, kaj ni iris mem, sen tamburo nek +sonorilo, en la klasoĉambron, por relegi niajn lecionojn. Sed, ĉi +tiun fojon, ni ja ne pensis pri la lecionoj, kaj ni ludis plu kaj +plu; ni ankaŭ ne atentis la horon: neniu el ni kompreneble posedis +poŝhorloĝeton kaj la antikva turo de la vilaĝa preĝejo ankaŭ ne +surhavis horloĝon; sed, kvankam ni iom konsciis, ke la unua, t. e. +la horo de la eniro, jam estas preterpasinta, ni tamen daŭre +amuziĝis, sen riproĉo de konscienco, ĉar nia instruisto ankoraŭ +ne estis en la klaso. Li troviĝis efektive en sia loĝejo sur la +supra etaĝo, kie li tagmanĝis kun kolegoj. Kompreneble ni ne +plendis pro tiu prokrasto, ni male konstatis kun plezuro, ke nia +paŭzo longtempe daŭras. + +Jam estis la dua proksimume, kaj neniu el ni intencis eniri en la +lernejon, nek reiri domen; ni ĉiam ĝoje distriĝis kaj ludadis sur +la korto, kiam subite aperis bele vestita sinjoro antaŭ nia modesta +instruejo. Lian Moŝton ni admiris kun lia luksa, cilindra +silkĉapelo kaj lia nigra somersurtuto: tian grandsinjoron ni malofte +vidis en nia dezerta vilaĝo. Sed ni lin ankoraŭ pli admiris, kiam +ni eksciis, ke li estas la akademia inspektoro de _Besançon_, la +ĉefurbo de nia departemento. + +--Ĉu estas nun la horo de la paŭzo?--li diris;--kial vi ne estas en +la lernejo? + +--La instruisto nin ne alvokis ĝis nun,--ni respondis,--kaj ni +amuziĝas tie ĉi en la korto. + +--Kie do li estas, via lernejestro? + +--Li ankoraŭ tagmanĝas sur la supra etaĝo kun amikoj. + +Nia lernoĉambro troviĝis sur la teretaĝo kaj la inspektoro, kiu +jam staris en la pordo, subite ekvidis, ke li povos fari ian malican +surprizon al sia subulo, kiu tiel malfruas por alveni en la lernejon, +kaj ridetante li igis nin senbrue eniri en la klasoĉambron. + +Ni tuj okupis niajn kutimajn sidlokojn sur la benkoj, kaj ni profunde +silentiĝis, tiel, ke super niaj kapoj, oni povis iom aŭdi la +babiladon kaj ridadon de la ĝojaj drinkantoj. La tuta lernantaro +konsistis el 12 knaboj kaj 14 knabinoj, ĉar tiam en malgrandaj +vilaĝoj oni instruis la infanojn de l' ambaŭ seksoj en unu sama +ĉambro: unuj sidis dekstre, la aliaj maldekstre kaj en la mezo +staris la katedro de la lernejestro. + +Ĉi tie sidiĝis la inspektoro, dirante: + +--Infanoj miaj, ĉar via instruisto ne ankoraŭ alvenis, mi tuj volas +komenci sen li la inspektadon kaj demandi vin pri tio, kion vi +lernis. + +Mi antaŭe devas diri, ke en tiu epoko la lernado de la kateĥismo +kaj de la Sankta Historio estis tre grava afero; en ĉiu vilaĝo la +instruisto estis kvazaŭ la helpanto de la pastro kaj tiu ĉi ofte +ripetis al ni: «Kion signifas la homa scienco kompare kun la Dia? +kion servos al vi ĉiuj trezoroj surteraj, se vi ne savos vian +animon.» Oni do ne miros, ke la inspektoro komencis sian ekzamenon +per la Sankta Skribo. + +--Ci nigruleto!--li diris alparolante iun knabon,--rakontu al mi la +historion de Jozefo. + +Nia nigrulo konis la tutan, longan historion kaj, kvankam iom +balbutante, li brave rakontis, kiel kaj kial Jakobo pli amis Jozefon, +ol siajn ceterajn filojn; kiel la fratoj fariĝis ĵaluzaj kaj +enviemaj; kiel ili vendis la malfeliĉan Jozefon kiel sklavon al +Ismaelidaj pretermigrantoj; kiel li fariĝis la ĉefministro de +Egiptujo, kaj kiel li fine venigis la maljunan patron kaj sian tutan +familion al la reĝa kortego. + +--Bone, bone!--diris la inspektoro,--mi cin komplimentas, knabeto; ci +meritas bonan noton. + +--Nun ci, la dikkapulo!--li diris; (la dikkapulo, ĝi estis mi),--ĉu +ci bone scias la kateĥismon? Nu! diru: Kiuj estas la anĝeloj? + +--La anĝeloj,--mi respondis unutone,--estas la servistoj de Dio, kiu +ilin sendas de la ĉielo sur la teron, por komuniki Liajn ordonojn al +la homoj. + +--Kio estas la infero? + +--La infero estas la loko, kie troviĝas la demonoj, kaj kien iras la +pekuloj post sia morto, por tie suferi dum la tuta eterneco. + +--Bone! perfekte! + +Li ankaŭ demandis min kaj aliajn pri la sep sakramentoj, pri la sep +ĉefaj pekoj, pri la diaj kaj ekleziaj ordonoj, k.t.p., kaj la +respondoj estis kontentigaj. Nian kateĥismon efektive ni bone konis: +ĉiun tagon ni lernis unu ĉapitron en la lernejo kaj la sekvantan +dimanĉon dum la meso, la pastro, el sia predika katedro, pridemandis +nin publike. Tial la inspektoro devis interne konfesi, ke nia estro, +kvankam li nun iom diboĉas super ni, nin tamen bone instruas. + +--Kaj ci, la blonda knabineto tie!--demandis plue la inspektoro iun +beletan, bluokulan knabinon;--kiel ci nomiĝas? + +--Paŭlino G...,--ŝi respondis. + +--Nu! diru al mi, kian finiĝon ricevas la substantivoj en la +multenombro? + +--Oni formas,--ŝi respondis,--la multenombron ĉe la substantivoj, +aldonante la literon s al la ununombro. La nomoj, kiuj finiĝas per +_s_, _x_ aŭ _z_, ne ŝanĝiĝas en la multenombro; tiuj nomoj, kiuj +finiĝas per _al_ aŭ _ail_ ŝanĝas sian finiĝon en _aux_; la +nomoj per _ou_, _au_, _eu_... --; tion scias la bedaŭrindaj infanoj, +kiuj lernas la francan gramatikon. Ho Dio! ĝi ne similas la +esperantan! Tial la inspektoro aŭdis kun miro nian knabinon +eldiri parkere kaj senerare ne nur la ĝeneralan regulon, sed +ankaŭ la esceptojn kun multe da ekzemploj. + +Li demandis nin ankaŭ pri la geografio, la historio de Francujo, la +aritmetiko kaj.... nia instruisto ankoraŭ ne venis en la klason. +Tamen la inspektoro tute ne perdis la paciencon; li ĉiam atendis +malice la alvenon de sia subulo kaj ĝojis interne, pensante pri la +baldaŭa surprizo. + +Li sekve daŭrigis sian inspektadon: li trarigardis la kajerojn, +librojn, skribaĵojn kaj fine, por iom distriĝi, li alparolis la +plej junajn gelernantojn kaj demandis iun ŝerceme: + +--Ĉu ci povas diri al mi, kiu estas la patro de la Jakobidoj? + +--Abrahamo;--estis la respondo. + +--Kiom faras 20 minus 20?--Li demandis iun alian; kaj, ĉar tiu ĉi +silentis: + +--Nu, se ci havus en cia poŝo 20 frankojn, kaj se ci ilin perdus, +kion ci havus tiam en cia poŝo? + +--Mi havus truon,--respondis la infano. + +--Jen bonega, trafa respondo. Diru nun: 7 paseroj sidas sur arbo; +alvenas ĉasisto, kiu morte pafas tri el ili, kiom da birdoj nun +sidas ankoraŭ sur la arbo? + +La juna lernanto kompreneble tuj respondis 4; sed mi levis la manon, +dirante: + +--Ne, ne; Sinjor' Inspektoro; nenia birdo plu restas sur la arbo, +ĉar la netrafitaj tuj forflugas. + +--Jes, bone; estas ĝuste. Nun,--pludiris la inspektoro,--ĉar ci +estas tiel sagaca kalkulisto, ci ankoraŭ devas solvi la jenan +problemon. Iru al la tabulo kaj skribu: Ia ŝipo estas longa je 60 +metroj, larĝa je 15 metroj kaj profunda je 10 metroj; ĝia plej +granda masto estas alta je 20 metroj. Kioman aĝon havas la +ŝipkapitano? + +La inspektoro ridetis, sed mi serioze tuj respondis: + +--Sinjor' Inspektoro; inter la amplekso de la ŝipo kaj la aĝo de +ĝia kapitano ekzistas nenia rilato; la problemo estas nesolvebla. + +--Jes, evidente. Kian metion havas cia patro? + +--Li estas terkulturisto kaj ankaŭ ŝtonĉizisto. + +--Kiomjara ci estas? + +--12-jara. + +--Kian profesion ci volas elekti? + +--Mi ne scias, sed miaj gepatroj intencas min sendi la proksiman +jaron en duagradan lernejon. + +--Bone, ci certe fariĝos lerta matematikisto, kaj kiam ci estonte +lernos la regulon de la algebra multipliko, ci rememoros pri mi pro +la sekvanta komparo, kiun mi mem eltrovis: + +plus × plus = plus: la amikoj de niaj amikoj estas niaj amikoj; + +plus × minus = minus: la amikoj de niaj malamikoj estas niaj +malamikoj; + +minus × plus = minus: la malamikoj de niaj amikoj estas niaj +malamikoj; + +minus × minus = plus: la malamikoj de niaj malamikoj estas niaj +amikoj. + +Dirinte tiun aferon memorindan, Lia Inspektora Moŝto tiris el la +veŝtpoŝo sian belan oran horloĝeton: + +--Ho Dio!--li ekkriis surprize--estas jam la tria pretere kaj mia +homo ankoraŭ ne venas de supre; mi volas tuj fini ĉi tiun aferon. +Nun, karaj infanoj, estas sufiĉe por hodiaŭ, la klaso estas finita. +Mi faras vin liberaj de nun, kaj eliru tuj rekte al via familio. Ĝis +revido kaj feliĉan libertempon! + +Ni silente eliris; tamen la lignaj ŝuoj, kiujn ni portis tiutempe, +faris sufiĉe da bruo, por ke oni nin aŭdu el la unua etaĝo, kaj +efektive nia instruisto el sia fenestro vidis nin forirantaj. Li tute +ne realvokis nin, li male diris al siaj kolegoj: + +--Ha! vidu tiujn karajn infanojn! ili estas pravaj; ili nun foriras +de si mem antaŭ la kvara horo; en tiu ĉi lasta tago de la +instrujaro mi ne mallaŭdos, nek tenos ilin. Ni ankaŭ, karaj amikoj, +povas sekve iom eliri sur la kamparon kaj promeni fumante nian +cigaron. + +Ili do sin pretigis por foriri; dume nia Inspektoro restis tute sola +en la klaso, ekzamenante nun la registrojn de la lernejestro. Enfine +ĉi tiu kaj liaj ambaŭ kunuloj ekbruis sur la ŝtuparo. Per Dio! ili +ne suspektas la proksiman ĉeeston de la superulo, kiu nun klare +aŭdas iliajn voĉojn kaj paŝojn. Lia koro iom batas kaj li ridetas +ĉe la penso, ke _nun_.... + +Sed ho ve! _nun_ la instruisto forlasis la koridoron kaj tute +forgesis reeniri en la apudan klason por vidi, ĉu ĉio estas en +ordo, aŭ ĉu almenaŭ neniu infano enrestas: nenion aŭdante, nenion +suspektante, li trankvile ŝlosis la pordon de la domo kaj foriris +kun siaj kolegoj. + +Vi eble nun pensas, kara leganto, pri la itala sentenco: _Se non è +vero, è ben trovato_ (se tio ne estas vera, ĝi estas bone +elpensita), sed mi vin certigas, ke ĉi tiu historieto estas entute +vera, kaj ke nia Inspektora Moŝto nun estas reale enfermita kaj +ensloŝita en la klasoĉambro. + +Surprizite, li komence ne sciis, kion fari; kelkaj minutoj pasis, kaj +li sin demandis, ĉu li ne alvokos la forirantojn; sed tio estus +vana, ili estis jam malproksime, aŭ ĉu li ne krios por helpo; sed +tio estus ja tro ridinda. Fine li malfermis unu fenestron kaj vidis, +ke ĝi ne estas tre alta, du metrojn proksimume; sed sube troviĝis +bedaŭrinde profunda kelŝtuparo; tial li ne povis sin lasi +sendanĝere elgliti malsupren ĝis tiu ŝtuparo. Ŝajnis al li pli +oportune salti trans la kavernan ŝtuparon, larĝan je du metroj. +Kaj, ĉar neceso fariĝas leĝo, li elektis ĉi tiun lastan manieron +por sin savi. + +Preninte la seĝon de la instruisto el la katedro, li sin levis sur +la malsupran randon de la fenestro, kaj, kaptinte sian belan +silkĉapelon en la dekstran manon, li vive eksaltis el la fenestro +kaj refalis feliĉe trans la ŝtuparo en la ĝardenon. Jen li estas +ekster la domo. Dum kelkaj momentoj li pensis pri tio, kion li devas +fari? Ĉu li reiros en la ĉefurbon, nenion dirinte pri la afero? Ne, +certe ne; li volas havi atestantojn en la komunumo mem kaj rakonti la +aventuron, por ke oni povu iom ridi kaj hontigi la instruiston. + +Li do forlasis la ĝardenon, kaj sur la strato li demandis iun +plugiston, kiu revenis el la kampoj, pri la loĝejo de la +vilaĝestro. Ĉi tiu estis mia propra onklo kaj loĝis apud nia domo. +La inspektoro rakontis al li sian tutan aventuron kun la lernejestro: +la unuan parton de la historio mi jam bone konis, sed mi neniel estus +suspektinta la duan, nome, la enŝlosiĝon de la inspektoro. + +--Ha jes!--ekkriis mia onklo, ridante el plena gorĝo,--mi ĵus vidis +la tri sinjorojn preteriri sur la strato; nia instruisto estis kun +siaj du kolegoj, la lernejestroj de B... kaj de M... (najbaraj +vilaĝoj): + +--Kio!--rediris la inspektoro,--la instruistoj de B... kaj de M... +troviĝis kun li; estis ili, kiuj, kun li, festenis sur la supra +etaĝo! La afero estas kurioza: mi ja kaptis tri birdojn kune en la +sama nesto. + +Mia onklo tuj komprenis, ke li iom senpripense parolis; pro tio, +akompanante la inspektoron al la stacidomo, li volis plej eble +rebonigi la aferon, kaj almenaŭ iom senkulpigi nian instruiston. +Konsekvence li petis la inspektoron, ke li bonvolu esti indulgema. + +--Vi scias,--li diris,--ke nia instruisto estas tre juna; nur antaŭ +du jaroj li eliris el la Normala Lernejo kaj li estas apenaŭ +dudek-trijara. Kutime li ja estas fervora kaj laborema, lia hodiaŭa +kulpo estas escepto, kaj al junuloj oni devas multon pardoni. Mi tial +insiste petas, ke vi lin ne eksigu aŭ forsendu en alian postenon, +tiom pli, ke, de mia parto, mi estos kontenta eviti skandalon en mia +komunumo. + +La inspektoro tion promesis al mia onklo. + +--Sed kondiĉe,--li aldiris,--ke la tri kulpuloj venos morgaŭ +_Besançon_'on ĉe min, por ricevi mallaŭdon certe merititan. + +Vespere, kiam mi raportis la aventuron al miaj gepatroj, ili ankaŭ +kompreneble ekridis; sed mia patro baldaŭ aldiris plej serioze: + +--La bubo estas nun 12-jara, li ne plu reiros en nian lernejon; post +la somerlibertempo ni lin sendos en la urban liceon. + +Kaj tia estis mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo, kiun mi, la +kvindekjarulo, neniam forgesis. + + Herman Boucon. + + +PIEDNOTOJ: + +[6] Tre konata astronomiisto, kiu kolektis informojn pri +«la nekonata mondo». + +[7] Gloraj verkistoj anglaj, kiuj floradis dum la reĝinado +de Victoria. + +[8] La anoj de Unuigitaj Ŝtatoj en Norda-Ameriko. + + + + +KVARA MENCIO + + +KOBOLDOJ + + +En la sonorilejo de antikva provinca ĉefpreĝejo, loĝis tri +koboldoj. Multfoje, obeante estrajn ordonojn, oni penadis ilin +forpeli: laboristoj provizitaj je ŝtupetaroj kaj je bastonoj +supreniris en la sonorilejon: sed la koboldoj, rifuĝinte en la +turpinton, poste grimpinte sur la flagokokon, mokis persekutantojn, +kriante: + +--Cig! cag! cog! Ni venkas, triumfas, vin mokas. + +Ĉiudimanĉe la koboldoj malsupreniris en la preĝejon dum la ĉefa +meso, kaj formetis la malgrandajn ĉapetojn de maljunaj pastroj. Dum +la prediko, ili ĵetis sablon en okulojn de aŭskultantoj; kaj tuj +ĉiuj ĉeestantoj balanciĝis sur siaj seĝoj, kiel maturaj spikoj +sub karesoj de l' vento. Kiam lia episkopa moŝto grandceremonie +diservis mem, vidante, ke la ĥorejaj knaboj estas malatentaj kaj +malagorde kantas, li diris: + +--Nu, tiuj ĉi knaboj pensas al koboldoj. + +--Hum!--murmuretis lia moŝto. + +--Hum!--mallaŭte diris la kanonikoj. + +--Hum!--diris laŭte la paroĥestro. + +--Hum!--kriis la vikarioj. + +Tiam knaboj avertitaj foliturnetis siajn dikajn librojn kun ŝajno +atenta kaj respektoplena. + +Kiam petolaĵo okazis en la ĉefpreĝejo, tuj oni pri tio kulpigis +koboldojn. + +--Kiu faris tiujn oleajn makulojn?--demandis la paroĥestro. + +--Koboldoj,--oni respondis. + +--Kiu metis pipron en niajn flartabakujojn?--demandis la kanonikoj. + +--Koboldoj,--estis respondite. + +Ĉiuj homoj plendis pri la koboldoj. Sed estis homino, kiun pli ol la +aliajn ili suferigis: ni parolas pri la patrino Turnjupino, la +ekbruligantino de kandelegoj. + +Tiu bonulino estis karakteriza ino, kredante sin necesega por la +bonordo de la ĉefpreĝejo, sciante ĉion, parolante pri ĉio. Kiam +lia Moŝto diservis, ŝi preskaŭ estus dirinta: + +--Ni staras antaŭ altaro, ni hodiaŭ konfirmas, lia moŝto kaj mi. + +La koboldoj estingis la kandelegojn, kiujn Turnjupino ekbruligis kun +tiom da religieco; aŭ ili konfuzis la _Religiajn Semajnojn_, kiujn +la bona virino vendis por sia profito. Ofte ili ŝovis buletojn el +polvo en la tubetojn de la rigida kaj blanka kufo, kiun kapvestis la +ekbruligantino de kandelegoj. Pro tio, la patrino Turnjupino ĵuris, +ke ŝi sin venĝos. + +La bonega kreitaĵo havis korpasion. Ho, jes! Tiu vidvino estis +doninta sian koron al la sviso, la granda, larĝa, bela Pupardo, kun +dikaj tibikarnoj. La tagojn de luksaj edziĝfestoj, kiam ŝia amato +kun dukorna ĉapelo sur kapo, kun glavŝelko sur ŝultro, kun +halebardo en mano, antaŭiris la junajn geedzojn, Turnjupino radiis. +Post la ceremonio, ŝi iris al la sviso, dirante: + +--Kiam do ni kune geedziĝos, mia kara Pupardo? + +Kaj li ridis, respondante: + +--Kiam ni estos malliberigintaj la koboldojn. + + * * * * * + +Iun tagon, sciante, ke ŝi estas preskaŭ sola en la preĝejo, la +bonulino metis mezen de la navo supujon, kies kovrilo ne estis tute +fermita: kaj flanke de ĝi la ekbruligantino de kandelegoj eksidis +kaj ŝajnigis ekdormeton. + +La koboldoj ekkriis: + +--Nu! supujon en mezo de ĉefpreĝejo! kion tio signifas? Cig! cag! +cog! Ni iru por vidi, dum Turnjupino ripozas. + +Sed kiam la scivoluloj estis enirintaj en la supujon, la ruza virino +tuj fermis la kovrilon: kaj la koboldoj restis kaptitaj. + +Tute fiera, Turnjupino alpaŝis al sia loĝejo, kaj diris al sia filo +Johano, malfeliĉa kriplulo, kiu neniam ellitiĝis: + +--Mi alportas niajn malamikojn: vi diros al via kuzino Estelo, ke ŝi +faru al ni por la proksima vespermanĝo supon el koboldoj. + +Kaj la ekbruligantino de kandelegoj foriris malhumilega; ĉar necese +estis, ke ŝi rakontu sian venkon al ĉiuj homoj. + +--Kiel Pupardo estos mirigita kaj feliĉa, maltime certigis la bona +virino. + +Restinte sola, Johano aŭdis, ke en la supujo iu ploregas. + +--Malfermu, kriis la koboldoj. Kiu ajn vi estas, kompatu plendindajn +kaptitojn. + +--Vi estas malbonuloj,--diris la junulo.--Vi faris petolaĵojn al +ĉiuj homoj: juste vi viavice suferos. + +--Se vi malfermos al ni, cig! cag! cog! ni fariĝos viaj +amikoj,--rediris la voĉetoj. + +--Vi min turmentos, ĉar mi estas malforta. + +--Ne, ne; ni donos al vi reĝan donacon. + +--Lasu min dormi. + +La koboldoj ekblekegis. Tiam Johano tedita malfermis la kovrilon. La +koboldoj saltegis en la ĉambron, suprenrampis sur la meblojn, +grimpis laŭlonge de l' kurtenoj. La malsanulo diris: + +--Vi min lacigas. Foriru tuj. + +--Jes, ili ekkriis. Sed antaŭe ni rompos la supujon. + +--Nu, mi tre bone sciis, ke vi faros ian malbonaĵon. + +--Por ke vi ne estu riproĉita de via patrino. Vi ne konfesos, ke vi +nin liberigis; vi diros: «La koboldoj rompis la supujon.» Cig! cag! +cog! Ni al vi ekprezentos reĝan donacon; ĉar koboldoj ĉiam +respektas sian parolon. + +Tra la fenestro larĝe malfermita eniris radio de suno. La malgrandaj +estaĵoj sin lokis sur luma sageto, farante strangajn signojn, +supren-kaj malsupren-irante, ŝajnante kredi ion. + +--Rigardu,--ili diris al Johano. + +--Sed mi vidas nenion. + +La koboldoj daŭrigis, modelante ion en la spaco, kaj kriante: + +--Cig! cag! cog! ĉu vi vidas nun? + +--Nun mi komencas ekvidi, kvazaŭ en sonĝo, malgrandan sinjorinon. + +--Bone. + +La koboldoj daŭrigis sian agadon. Johano, preskaŭ ellitiĝinte, +rigardis per plilarĝigitaj okuloj, kaj diris: + +--Ŝi viviĝas; ŝi ridetas. Ho, kiom estas bela tiu junulino! + +--Tiu beleta infanino estas Sunetino, formita el suna radio. Ni ĵus +ŝin kreis por vi. Kiam vi suferos, ĉar vi estas malsana, ŝi venos +al vi kaj vin konsolos; kiam vi estos malgaja, ŝi vin amuzos. Sed ni +malpermesas, ke vi parolu al iu ajn pri Sunetino, eĉ al via kuzino +la bona Estelo, kiu vin flegas. Se iam vi konigos la ekziston de +Sunetino, de tiu tago ŝi malaperos por ĉiam. + +--Danke, danke, mi konservos la sekreton. + +La koboldoj forflugis kaj forlasis la sonorilejon de la ĉefpreĝejo; +ĉar ili preferis la Sankta-Martinan turon pli malnovan kaj pli +altan. Sinjoro Pupardo imitis la koboldojn. Li forlasis sian +paroĥon, por forkuri de Turnjupino, kun kiu decide li ne volis +edziĝi. + +Ĉiutage kiam suniĝis, Sunetino aperis sur ora radio en la ĉambro +de l' junulo. Ŝin vestis riĉaj orientaj teksaĵoj. Ŝia kolo kaj +ŝiaj ambrokoloraj brakoj estis ŝarĝitaj de safiroj, de rubenoj, de +smeraldoj; dum ŝiajn harojn ornamis oraj sunetoj. La junulino +ridetis al la malsanulo per enigma mieno, sed neniam parolis kun li. +Por lin amuzi, ŝi kantis baladojn laŭ stranga ritmo, dum akompanis +ŝiajn melodiojn la kraketado de ŝiaj brakringoj. Kelkafoje ŝi +dancis antaŭ la junulo, kvazaŭ ŝi estus pastrino de sanktaj +orientaj misteraĵoj. Jen ŝi antaŭeniris malrapide, ludante kun +siaj silkaj skarpoj; jen ŝi sin balancis kun serpentaj ondolinioj; +jen ŝi imitis per siaj brakoj la flugadon de l' kolombo. Johano ne +laciĝis admirante Sunetinon kaj ŝian malrapidan sed senpaŭzan +dancadon. Li diris: + +--Daŭrigu; ankoraŭ; ĉiam. + +Sed kiam la suno subiris al horizonto, necese estis, ke Sunetino +eliru kun ĝi en la okcidenta gloraĵo: tiam la malsanulo +malgajiĝis. + +Estelo, dekkvinjara junulino, kuzino de Johano, kelkafoje helpis al +li kiel flegistino, kiam forestis Turnjupino. Tiam ŝi diris al la +junulo: + +--Kial vi fariĝas malgaja, kiam alvenas la krepusko? + +Sed la junulo ridetis, kaj ne respondis. + +Kvankam oni estis en somero, tamen okazis serio da pluvaj kaj +malbonveteraj tagoj. Johanon, kiu de du semajnoj ne vidis la sunon, +ekokupis maltrankviliga melankolio. Vane Estelo lin ĉirkaŭis per +plej amplenaj zorgadoj, dirante: + +--Mi estas via infaneca amikino: konfidu al mi viajn ĉagrenojn. + +--Mi havas nenion,--li respondis ploregante. + +Fine, lacigita de senĉesaj demandoj, li iam diris al sia kuzino: + +--Mi ne vidas plu Sunetinon. + +--Kio estas Sunetino? + +--Ĉu mi scias? Ŝi estas estaĵo luma, fantazia, feina, mistera, +kiun mi adoras. Rigardu tiun palan sunradion; jen estas mia amatino. +Ĉu vi ekvidas Sunetinon? Sed ŝajnas al mi, ke ŝi faras adiaŭajn +signojn: kial do? Ho! mi mizera! mi parolis! + +La malsanulo svenis: tiam Estelo pensis: + +--Kredeble la malfeliĉa knabo estas mortfrapita, ĉar li deliras. + +La morgaŭan tagon, Johano ripozis sur siaj kapkusenoj, palega. +Lumega suno eble ironie pafis orajn sagetojn al ĉiuj anguloj de la +ĉambro: sed Sunetino ne montriĝis plu. Estelo, por plezurigi la +malsanulon, diris: + +--Ĉu vi deziras, ke mi iru al la monteto de pavoj; ĉar eble sur ĝi +loĝas via Sunetino. Mi klopodos por ŝin alkonduki al vi. + +--Ho, jes, respondis Johano; tio igus min feliĉega. + +La junulino ekvojaĝis. Kiam ŝi troviĝis en la kamparo, ŝin +ĉirkaŭis nebulo el fringoj, silvioj kaj kardeloj: la birdoj kantis: + +--Bona Estelo, venu kun ni por aŭskulti la lastan romancon de nia +majstro, la itala najtingalo. + +--Ne, ne; mi ne havas tempon. + +--Ni malhelpos, ke vi antaŭeniru, flugetante ĉirkaŭ vi, se vi ne +efektivigas nian deziron. + +--Miaŭ! miaŭ!--blekis la junulino. + +--Kato!--ekkriis la birdoj timigitaj. + +Kaj subite ili forflugis ĉiuj al apudaj arbaretoj. + +La vojaĝantino sin gratulis pro sia artifiko, kiam, meze de timiano +kaj de aliaj parfumaj herboj, ŝi ekvidis, al ŝi alkurantajn sur +siaj malantaŭaj kruroj, centojn da kunikloj. + +--Ni vin salutas, junulino,--ili diris.--Ni al vi prezentas Johaneton +Kuniklon, nian reĝon. + +La vojaĝantino ekvidis malgrandan blankan beston, sidantan sur blua +skatoleto tirita de kvardek kuniklidoj: per bastonetoj Johaneto +frapis sur du sonoriletojn. Li prezentis al la fremdulino siajn +komplimentojn, kaj aldonis: + +--Vi estos la plej bela ornamaĵo de nia kortego; kaj ni konservos +vin ĝis la fino de via vivo. + +Tedita Estelo ekkriis: + +--Mi vidas ĉasiston kaj liajn hundojn. + +Tuj ĉiuj kunikloj forkuris, dum ilin antaŭiris la reĝo, kiel +decas. + +La junulino daŭrigis sian iradon. Ŝi laŭiris mallarĝan riveron, +kiam ŝi rimarkis sur la bordo fiŝojn, kiuj staradis sur siaj +vostoj, kaj dancis ronde sin tenante per naĝiloj. Ili ĉirkaŭis la +vojaĝantinon, dirante: + +--Ni al vi ekmontros ondinon. + +--Danke; vi faros tion aliafoje. + +--Tiam, ĉar vi estas malĝentila, ni malhelpos, ke vi antaŭenpaŝu. + +Estelo ridetis: + +--Mi ekvidas fiŝkaptiston kaj lian hokfadenon,--ŝi diris. + +Flak! flok! En momenteto la bestoj sin subakvigis. + +Fine la junulino trafis la monteton defendatan de grandegaj pavoj, +kiuj por ornami siajn vostojn ŝtelis senkompate la okulojn de +maltimuloj al ili alproksimiĝantaj. + +Ili agis tiamaniere pro revenĝo, por puni la homaron. Ĉar iam unu +el homoj, nomita Leon, al ili promesis, ke li ilin instruos pri la +kantarto. Poste li foriris; sed ve! li neniam revenis. La pavoj ĉiam +atendas lin kaj ĉiam lin vokas, kriante laŭtege: + +--Leon! Leon! + +Tion sciis Estelo: sed ŝi amis Johanon, kaj ĉion riskis por lin +plezurigi. Pasante meze de pavoj, la vojaĝantino ŝajnigis +blindecon; kaj kun fermitaj okuloj, palpante per la mano, ŝi +suprenrampis la monteton. Ŝi malfermis la palpebrojn, nur kiam ŝi +alvenis sur la supraĵon. + +Sur ĝi grimacantaj simioj rapidis al la junulino. Feliĉe ŝi estis +alportinta por sia vespermanĝeto korbon plenan de pomoj. Ŝi ĵetis +la fruktojn, kiuj ruliĝis sur la deklivo de la monteto. Tuj la +frandemaj simioj ŝin forlasis por rapidi al la ruliĝantaj pomoj. + +Ĝis la vespero, Estelo serĉis sur la monteto la loĝejon de +Sunetino, ĉeestis ĉe la subirado de l' suno, kaptis kelkajn sunajn +radiojn, kaj, ilin kaŝinte en sian antaŭtukon, ilin realportis al +sia kuzo. Bedaŭrinde inter ĉi tiuj radioj ne troviĝis Sunetino. + +Johano havis gravegan krizon de malespero. + +La junulino malsupreniris la ŝtuparon kaj eniris en la loĝejon de +fraŭlino Pimpernelo, petonte de ŝi konsilon. + +Fraŭlino Pimpernelo estis maljuna fraŭlino, afabla, malgranda, +ĉarmanta: ŝi portis ĉiam beletajn kufojn blankajn kaj rozajn, kaj +ŝin vestis kutime negliĝaj blŭĉielkoloraj vestoj. Ĉe ŝi oni +flaris malprecizan sed penetrantan parfumon de bergamoto. Fraŭlino +Pimpernelo multe amis Estelon. Vidinte la ĉagrenon de sia amikineto, +ŝi diris: + +--Tiuvespere mi donos al vi boteleton da likvoro el nigraj riboj, +ĉar ĝi estas likvoro por maljunaj fraŭlinoj. Vi ĝin portos ĉe l' +piedo de la Sankta-Martina sonorilejo; kaj apud la preĝejo vi kantos +tiun malnovan arion! + + _En tagoj de mia junaĝo_... + +Ĉar la koboldoj tre ŝatas tiun romancon, ili alvenos; kaj vi +parolos al ili pri Johano. + +Nokton venintan, Estelo akurate obeis la konsilojn de fraŭlino +Pimpernelo. La morgaŭan tagon, la maljunulino demandis: + +--Kion diris la koboldoj? + +--Nenion. + +--Ĉu do vi ne parolis al ili? + +--Apenaŭ mi ekvidis ilin: ili tuj forkuris, forportinte la botelon. + +--Ho! kiaj frandemuloj! Tiun vesperon, vi portos al ili tri maizajn +kuketojn; sed ne forgesu ilin demandi. + +La postan tagon, je la mateno la maljuna fraŭlino, tuj kiam ŝi +ekvidis sian amikineton, demandis: + +--Nu? + +--La koboldoj certigis, ke la likvoro estis bonega, kaj la kukoj tre +arte bakitaj. + +--Kaj poste? + +--Nenion pli. Ili rapide suprengrimpis al sia sonorilejo. + +--Je Dio! mi kredas, ke ili mokas nin. Tiun nokton, vi diros al ili: +«Jen estas saketo da oranĝfloraj bombonoj, faritaj de fraŭlino +Pimpernelo. Tio signifas, ke ili estas tute bongustaj. Nu, vi +gustumos ilin, nur kiam vi estos dirinta tion, kion oni devas fari +por redoni feliĉon al mia kuzo.» + +La artifiko sukcesis. Apud Sankta-Martino, Estelo ekvidis +florfolietaron pluvantan sur ŝi tiel amase, ke baldaŭ ŝi estis +tute kovrita de floreroj, kvazaŭ ili estus neĝeroj, dum la koboldoj +per klaraj voĉoj ekkriis: + +--Cig! cag! cog! kolektu la rozajn foliojn; zorgu, ke unu el ili ne +manku: kaj poste iu ilin ĵetos en la ĉambron de Johano. Li +resaniĝos, forgesos Sunetinon kaj vin amos ĝis sia morto. + +Ĉiuj antaŭdiroj de koboldoj efektiviĝis. + + * * * * * + +En la tago en kiu Johano edziĝis kun sia kuzino, tri grandaj kestoj +estis alportitaj en la ĉambron de Estelo. La unua estis blanka; la +dua, flava; la tria, roza kaj blua. + +Sur la unua estis skribite: «Malfermota tuj.» + +Sur la dua: «Malfermota post unu jaro.» + +Sur la tria: «Malfermota post du jaroj.» + +La juna edzino tre mirigita rompis unu el siaj ungoj, volante tro +rapide malfermi la blankan keston, por rigardi ĝian enhavon. En ĝi +troviĝis oraj moneroj, arĝenta teleraro, amasoj da juveloj. + +--Nu! nun ni estas riĉegaj. + +--Kiu donas tion al ni?--demandis la junulo. + +Funde de la kesto, Estelo ekvidis malgrandan vizitkarton, sur kiu +legiĝis: «La koboldoj.» Je la vespero, la juna virino iris al la +preĝejo por ilin danki; kaj ŝi ne forgesis alporti al ili +frandaĵojn. + + * * * * * + +La junaj geedzoj vivis meze de princa lukso. Oni citis la belecon de +iliaj palacoj, la multon de iliaj veturilaroj, la belan sintenadon de +ilia aro da lakeoj. Johano kaj Estelo partoprenis en ĉiuj +bonsocietaj kunvenoj: kermesoj, ĉevalkuradoj, baloj, laŭntenisoj, +k.t.p. Sed kvankam la mondaj plezuroj ŝin forportis en siaj +turniĝoj, la juna edzino ne forgesis la flavan keston, kaj ŝi +atendis senpacience la finon de la jaro. + +Unu vesperon, ŝi diris: + +--Ĉar alvenis la momento, en kiu ni devas malfermi la misteran +skatolegon, mi deziras, ke oni solenigu la surprizon. + +Ŝi portigis la keston en la grandan salonon, kaj ĝin metigis sur +estradon drapiritan de rubenkolora veluraĵo. Ĝin floroj ĉirkaŭis, +kaj ĉiuj kandeloj estis ekbruligitaj, kiel oni faras por la tagoj de +grandceremoniaj vizitakceptoj. + +La junaj geedzoj sentis gravan kortuŝon, sublevante la kovrilon de +la granda kesto. Sed tuj Estelo malantaŭen paŝis: + +--Mumo!--ŝi ekkriis. + +La persono dormanta vekiĝis, sin levis, ridetis, kraketigis siajn +brakringojn, aranĝis kokete siajn riĉajn vestaĵojn, kaj komencis +sanktan dancadon. + +--Sunetino!--ekkriis Johano miranta. + +Estelo blankiĝis kiel neĝo. + +La aperaĵo kantis fremdan baladon kaj ofte interrompis siajn +strangajn dancpaŝojn por fari signojn al la junulo. Tiuj signoj +signifis: + +--Sekvu min. + +Estelo ploregis. + +--Foriru, Sunetino, kaj vaporiĝu por ĉiam,--ordonis Johano. + +Tuj la aperaĵo kaj la flava kesto malaperis subite. + +Ĉar Estelo tro suferis, vidinte Sunetinon, kiu al ŝi rememorigis +longan dolorplenan estintecon, ŝi malsaniĝis; kaj je la vespero +fraŭlino Pimpernelo venis ŝin viziti. + +--Kiu estis tiel kruela, ke li sendis al mi tiun aperaĵon?--ĝemadis +Estelo sufokiĝante. + +--Eble la koboldoj,--respondis la maljuna fraŭlino. + +--Ho, se tio estas vera, ili agis vere senkompate. + +--Ne ilin kulpigu, mia kara infanino. Ili volis pruvi al vi, ke nun +vin solan amas Johano. + +--Eble vi estas prava. Tamen mi timegas la lastan keston. + +Dank' al la flegoj kaj ammontroj, kiuj ŝin dorlotis, la juna virino +rapide resaniĝis. Unu jaro fluis ankoraŭ sen tro da tedaĵoj. Iun +vesperon, fraŭlino Pimpernelo diris al sia amikineto: + +--Jen estas la momento malfermi la rozan kaj bluan keston. + +--Vere? Sed nun tiuj misteraj pakaĵoj min tremigas. Plie ŝajnas al +mi, ke, elirante el la skatolego, aŭdiĝas strangaj kriadoj. + +--Nu, ĉu vi opinias, ke ĝi estas bestejo? + +--Kiu scias? + +--Estu prudenta. Lundon proksiman, ni kunvenos ĉi tien: via edzo, vi +kaj mi mem; kaj ni klarigos tiun misteron. + +Estelo malgrasiĝis, paliĝis, pripensante al la tago difinita de +fraŭlino Pimpernelo. Fine alvenis tiu tiel timita posttagmezo. + +La tri geamikoj trinkis ĉampanon por sin kuraĝigi; kaj procesie ili +eniris en la senmeblan ĉambron, en kiu estis apartigita la kesto. + +Johano demetis la unuajn tabulojn, kaj vidis tiun surskribaĵon: +«Skatoleto por juveloj.» + +--Tio estas vere kuraĝiga, diris fraŭlino Pimpernelo. + +La junulo rapide elpakis por rigardadi la juvelojn, sed li trovis +dek-du infanetojn, ses knabinetojn, kaj ses knabetojn, kiuj portis +ĉirkaŭ kolo plataĵon el arĝento: sur ĉiu plataĵo estis skribita +la nomo de ĉiu aparta infano. + +Kelkaj etuloj ridetis; aliaj sendis kisetojn; sed la plimulto ĥore +ploradis. + +--Jen estas klarigita la kaŭzo de tiuj strangaj bruoj elirantaj el +la skatolo,--diris Johano. + +Estelo radianta kovris je ŝmacadoj la ĉarmajn infanetojn. + +--Kiel mi estas feliĉa,--ŝi ekkriis! + +Fraŭlino Pimpernelo certigis: + +--Mi vetas, ke tiuj buboj estas donaco de koboldoj. Mi volas ilin +demandi. + +--Ĉu vi opinias, ke ili povos respondi? + +--Aferoj tiel strangaj okazas ĉi tie, ke tio ne estus mirinda, se +tiuj etuloj parolus. + +Kaj ŝi aldonis: + +--Kiu sendis vin ĉi tien, miaj graciuloj? + +Tiam la plej roza, la plej vangoronda el la infanetoj bonvolis +forlasi la plezuron, kiun ĝi sentis suĉante sian polekson, kaj +respondis per infana balbutado: + +--Ko.... bo.... do. + +--Nu!--ekkriis fraŭlino Pimpernelo triumfante, mi divenis. + +Oni devis multe klopodi por trovi tuj dek-du vestarojn, dek-du +lulilojn, dek-du nutristinojn. Estelo sentis neniun laciĝon pro tiuj +multaj zorgadoj, tiele ŝi sentis sin feliĉa, en mezo de siaj +infanetoj. Ŝi ilin kisadis ĉiuminute, ilin nomante: «Miaj +juveloj»; kaj mallaŭte ŝi murmuretis: + +--Vivu koboldoj. Estus dezirinde, ke ĉiu urbo havu sonorilejon +loĝitan de koboldoj. + + S-ino Vallienne. + + + + +KVINA MENCIO + + +LA SALTO DE LA DIABLO + + +Sur kruta ŝtonego, ĉe la supro de alta monteto fiere staras la +kastelo de Grafo Altmejer' kun siaj dikegaj muroj kaj grandaj turoj, +kiuj ŝajnas kunmiksiĝi kun la nuboj. Ĝi majeste superas la +ĉirkaŭajn montetojn, kaj tra ĝiaj fenestroj oni ĝuas vere +mirindan vidaĵon. La montetoj estas ĉiuj kovritaj de centjaraj +arboj, fagoj, abioj nigre verdaj, betuloj, kies trunkoj kvazaŭ per +kalko blankigitaj kontrastas kun la aliaj malhelaj trunkoj. Profunda +valo kuŝas ĉe la piedo de la orienta flanko de la monto, sur kiu +staras la kastelo, kaj funde de ĝi, fluas bela rivero ombrita de +salikoj kun arĝentaj folioj, kaj alnoj. Tiu ĉi rivero, kiu serpente +fluas tra la ĉirkaŭaj valoj subite malaperas en la teron, ne +malproksime de la kastelo. Tie estas kavaĵo, en kiun falas la akvoj +je kaskado kun bruo tiom pli forta, ke ĝi estas pligrandigita de la +formo de la kaverno, kiu, laŭ la diro de la enlandanoj estas +senfunda. Ja, nenie ĉe la ĉirkaŭaĵo, oni vidas tiun riveron +reaperi. + +Tiu ĉi kaskado havas malbonan reputacion, kaj oni rakontas pri ĝi +strangajn historiojn. Unu el ili diras, ke iam la diablo persekutata +de ĉefanĝelo Sankta Mikaelo, kaj atingota de li, sin ĵetis en la +riveron, kiu tuj enabismiĝis en la teron, kune kun li. La +maljunulinoj rakontas, ke dum kelkaj mallumaj noktoj, oni aŭdas la +diablon, kiu krias kaj dancas, solenante la sabatfeston kun maljunaj +sorĉistinoj. Ili certigas, ke ili vidis kaproviron kun okuloj +flamantaj, apud la faŭko de la kaskado, ke li atendas la +sorĉistinojn, kiuj alvenas unu post la alia, rajdante sur balailoj; +kiam la lasta eniris en la kavaĵon, siavice la kaproviro malaperis. + +Estas fakto, ke oni aŭdas ofte en la kaverno de la kaskado strangajn +bruojn, kiuj neniel similas tiujn de akvofalo. Kelkaj kamparanoj +certigas kaj ĵuras, ke, de malproksime, ili ekvidis lumon, kiu +lumigas la akvojn ĉe ĝia faŭko. Sed tre kredeble, la imago de la +loĝantaj aliformigis la ombron de ia lupo, en kaproviron, kaj la +strangajn bruojn, en kriojn de demonoj lumigitaj de la infera fajro. + +Alia legendo diras, ke unu el la antaŭaj posedantoj de la kastelo +vendis sian animon al la diablo, kaj ke kiam okazis por la +kastelmastro la momento elpagi sian ŝuldon, li forkuris por eviti la +diablon, kiu persekutis lin ĝis la supro de la nord-okcidenta turo, +de kie li sin ĵetis en la riveron. Tiam la diablo por atingi sian +ŝuldanton, saltis siavice post li kaj ekkaptis lin ĝuste en la +momento, kiam li falis en la riveron, kiu subite malfermiĝis kaj +samtempe malaperis en la teron, farante profundegan kavaĵon kaj +formante bruegan kaskadon. + +Tiu ĉi akvofalo estis ĉiuflanke ombrita de arboj kaj arbetaĵoj, +kiuj formis zonon al la kavaĵo, escepte ĉe la parto, kie la rivero +malaperas. Tie grafo Altmejer starigis palisaron el arbotrunkoj +enigitaj en la teron ĉe la fundo de la akvo, por malebligi, ke la +boatoj aŭ la bestoj, okaze falintaj en la riveron, estu englutitaj +en la profundegaĵon. + +Tiuj arbetaĵoj estis la komenco de la arbaro, kiu disvastiĝis sur +la najbaraj montetoj, en ĝi estas kelkaj vojetoj faritaj de homa +mano, sed preskaŭ ĉiuj estas faritaj de la sovaĝaj bestoj, kiuj +venas trinki al la rivero, kaj multenombraj estis tiuj bestoj en la +bieno de la grafo. La ĉasoŝtelistoj estis severe punitaj, ĉar, +kiam ili estis surprizitaj por la dua fojo, ili estis tuj pendigitaj +sen ia juĝo. Tial sinjoro Altmejer havis multajn ĉasgardistojn, +kies ĉefo estis Hans Delmer. Tiu ĉi ĉefgardisto estis bona, afabla +kaj servema; ofte li pardonis ĉasoŝtelistojn, certigante ilin, ke +li pendigos ilin la unuan fojon, kiam li ekvidos ilin, sed neniam li +plenumis sian promeson. + +Jam de longe Hans Delmer estis vidva, li vivis kun sia filino Edith +en beleta kaj komforta dometo, kuŝanta meze de maldensejo +ĉirkaŭita de alta kaj fortika palisaro, por ke la sovaĝaj bestoj +ne povu eniri la ĝardenon, kiu ĉirkaŭas la domon. En tiu ĉi +ĝardeno, dum siaj libertempoj, Hans Delmer kulturigis legomojn, +fruktarbojn; lia filino Edith zorgis pri la floroj. + +Edith estis bela junulino dudekjara, blonda kiel spikoj; ŝiaj +grandaj okuloj estis lume bluaj kaj dolĉaj, kiel tiuj de gazelo. Ŝi +estis altkreska kaj gracia. Ŝi zorgis pri la mastrumado, kaj ĉio +estis pura kaj brilega en la domo. Jam multaj junuloj estis petintaj +ŝian manon, sed ĉiam ŝi estis rifuzinta, dirante, ke ŝi ne volas +edziniĝi, ke cetere ŝi volas resti libera kaj neniam forlasi sian +amatan patron. + +Kiam ŝi tion diras, la vizaĝo de Hans montras strangan emocion +rapide kaŝitan. + + +II + +Grafo Altmejer, kiel lia ĉefgardisto, estis ankaŭ vidva. Jam antaŭ +dek jaroj li estis perdinta sian amatan edzinon. Li loĝis en la +kastelo kun siaj du filoj Henriko kaj Frederiko; estis granda +kontrasto inter la du fratoj. + +Henriko, kiel lia patrino, estis blondhara, li estis altkreska, +gracia, kun ĉarma vizaĝo, li pasie amis sian patron kaj ofte ploris +sian bedaŭregatan patrinon. Li ŝatis la studadon, la promenadojn en +la arbaro, li estis afabla kaj ĝentila kontraŭ ĉiuj, li volonte +parolis kun siaj servistoj, kun la kamparanoj kaj la laboristoj; kaj +li estis ĉiam preta por fari servon al iu ajn, kiu bezonis ĝin. +Tial ĉiuj amis lin kaj ĵetus sin en la fajron por li. + +Frederiko kontraŭe estis nigrhara, malbela, malaltkreska, fiera, +malhumilega, malĝentila kontraŭ ĉiuj; li kruele batis la +servistojn pro la plej malgrava kulpo, neniam li parolis kun iu +kamparano aŭ laboristo. En la tuta regiono li estis malamegata de +ĉiuj, sed oni tre timis lin, ĉar li estis kruela kaj venĝema. +Apenaŭ li sciis legi kaj skribi, ĉar neniam li volis studi, +dirante, ke tio taŭgas nur por la malnobeloj. Li vivis plej ofte en +la diboĉo kun sentaŭguloj similaj al li kaj kun malĉastulinoj. + +En tiaj kondiĉoj oni povas pensi, ke Frederiko estis malmulte +ŝatata de sia patro kaj de sia frato. Grafo Altmejer ofte riproĉis +lin pro lia vivmaniero, sed tiu malbona filo ne volis ion aŭdi, kaj +li turnis la dorson al sia patro blasfemante. Siaflanke Frederiko des +pli malamis sian fraton, ke tiu ĉi estis bela, kaj ke, kiel unua +naskito, li estis la sola heredonto do la bienoj de Grafo Altmejer. +Tio furiozigis lin, kaj li ofte rigardis sovaĝe Henrikon. Ĉe tiuj +momentoj mortigaj ideoj trairis lian cerbon. + +Grafo Altmejer iam tre ŝatis la ĉasadon, sed nun li malofte ĝuis +tiun plezuron, kaj nur kiam la podagro ne devigis lin resti sur la +lito aŭ en la ĉambro. Li tre ŝatis interparoladi kun sia +ĉefgardisto, kiu lin estimis treege pro lia konata honesteco; ofte +li vizitis lin en lia domo, ili interparolis pri antaŭaj gloraj +ĉasadoj. Dume Edith etendis sur la tablon tukon blankan kiel neĝo, +kaj servis kelkajn manĝaĵojn kaj bieron ŝaŭmantan. Li volonte +akceptis, sed kondiĉe ke Hans kaj lia filino manĝu kune kun li. +Hans amegis sian mastron, kaj oferus sian vivon por li. + +--Nu!--li ofte diris ridetante,--nu! Edith, kiam do vi edziniĝos? Vi +ne volas resti fraŭlino, mi supozas? Mi estos la baptopatro de via +unua filo. + +Tiam Edith ruĝiĝis, sed ne respondis. + +Henriko ofte venis al la ĉefgardisto; li havis grandan amikecon por +Edith, kiun li trovis bela kaj dolĉa kiel anĝelino. Ili ofte +renkontis unu la alian en la arbaro apud la salto de la Diablo, kiu +estis proksima de la loĝejo de Hans Delmer. Ili ambaŭ longe +interparoladis, kaj nedifinebla sento de malgajeco ekkaptis iliajn +korojn, kiam ili estis devigitaj disiri. + +Jam de kelka tempo Henriko fariĝis pensema, malparolema; li ŝajnis +ĉiam enprofundigita en ia revado, kelkafoje lia patro demandis lin +pri tio: + +--Mia kara Henriko, kion vi do havas? Via karaktero tute ŝanĝiĝis, +ĉu vi estas malsana? Vi ordinare tiel komunikema, nun silentas +tutajn tagojn, kaj ofte okazas, ke oni estas devigita demandi vin +kelkajn fojojn, por ricevi respondon de vi. + +--Ho! kara patro mia, mi ne ŝanĝiĝis, mi estas kiel kutime, kaj mi +ne estas malsana. + +Sed la grafo ne estis blinda, kaj li pensis, ke kaŝata amo turmentas +la koron de Henriko. + +--Vi bone farus edziĝante, mia filo, la vivo ne estas gaja por +junulo en tiu granda kastelo kun via maljuna patro. Mi pensas, ke via +kuzino Ludovikino Arnheim tre konvenas por vi. + +--Ne parolu pri edziĝo, mia patro, mi petegas vin, mi ne volas +edziĝi, cetere mi ne amas mian kuzinon. + +--Sed, mia filo,--diris la grafo,--eble vi amas alian fraŭlinon, +tion konfesu al mi, kaj, se ŝi plaĉas al mi, mi tuj konsentos pri +via edziĝo. + +--Mi amas nenian fraŭlinon,--respondis Henriko,--mi tion ĵuras al +vi. + +Kaj, tion dirante, li kredis esti sincera; sed li eraris. + +Jam de kelkaj tagoj li sentis en si ion neesprimeblan, li sentis, ke +en lia koro io ŝanĝiĝis; li ordinare tiel gaja fariĝis malgaja. + +Lasinte sian patron, li eliris el la kastelo kaj iris promeni en la +arbaron; li alvenis al la kaskado, apud kies rando li sidiĝis +pripensante. Post kelkaj minutoj brueto de senpezaj paŝoj sur la +folioj mortintaj aŭdiĝis. Henriko rekonis la paŝojn de Edith. +Subite en lia brusto, pli rapide batas lia koro, la paroloj de lia +patro revenas en lian memoron. Li komprenas la kaŭzon de sia +ŝanĝiĝo, li amas Edith'on! Li ne pensas, ke ŝi ne estas nobela, +ke ŝi estas la filino de ĉefgardisto; lia koro ne rezonas, li amas +Edith'on! Kaj ĝis nun li ne pensis pri tio. Jen do la kaŭzo de la +ĝojo, kiun li sentis vidante ŝin! Li tuj leviĝis kaj aliris +renkonten al ŝi, li premis ŝiajn manojn dirante: + +--Edith! kara mia kiom mi estas feliĉa vidi vin! + +Tion dirante liaj okuloj brilis, kaj lia vizaĝo montris ĝojegan +esprimon. + +--Kiel mi ankaŭ, sinjoro Henriko,--diris Edith ruĝiĝante, ĉar ŝi +estis ekvidinta la pasian rigardon de la junulo. + +--Mi amas vin, Edith! + +--Ho, ne tion diru, sinjoro Henriko! Kion dirus via patro. Vi scias, +ke vi ne povas edziĝi je mi, kaj vi ne volas malhonorigi min kaj +mian bonan patron. Ni restu amikoj kiel antaŭe, kaj eble vi +renkontos iun nobelan fraŭlinon, je kiu vi povos edziĝi kaj esti +feliĉa. + +--Ho! Silentiĝu Edith! silentiĝu, mi petegas vin, vi disŝiras mian +koron, mi tion ĵuras al vi tie ĉi, je la nomo de mia kara patrino +mortinta, mi edziĝos nur je vi, aŭ mi mortos pro ĉagreno. + +--Ne tion ĵuru! amiko mia, ne tion ĵuru! Vi tre scias, ke neniam +via patro konsentos pri tia edziĝo; certe vi ne forgesis, ke lia +familio, kiel ankaŭ li mem, forpelis vian onklon Rupert'on, tial ke +li edziĝis je fraŭlino nenobela, kaj ke ili neniam volis senkulpigi +kaj pardoni tion, kion ili nomas misaliancon. + +Henriko ploris, ĉar li estis certa, ke lia patro neniam konsentos +pri tiu edziĝo. + +Subite brua ekridego aŭdiĝis, kaj Frederiko montriĝis al liaj +miregitaj okuloj: + +--Nu! miaj geamikoj, ne ĝenu vin! la arbaro estas oportuna por +kaŝataj karesoj!... ne ĝenu vin!... Sed vi ne havas malbonan +guston, Henriko! ŝi estas bela la fraŭlino! + +Kaj tion dirante, li foriris ridegante. + +Neesprimebla sento de timo trairis la cerbon de Henriko. Li havis +ankoraŭ en la oreloj tiun demonan ridegon. Li timis ne por si mem, +sed por sia amegata Edith, ĉar li ne dubis, ke lia frato, kies +rigardon avidan al Edith li rimarkis, estis kapabla plenumi krimon. + +--Sinjoro Henriko,--diris la junulino,--pli bone estus, se vi +forgesus min. Pensu pri via patro, kiu malbenus vin. + +Ŝi leviĝis kaj forkuris. Ŝia koro ankaŭ suferis, sed ŝi ne volis +tion konfesi, ĉar la amo eniris ŝian animon. + +--Ho! mi petegas vin Edith, ne lasu min! ne lasu min! + +Sed jam ŝi estis malaperinta. + +Ŝajnis al Henriko, ke lia koro ŝiriĝas, granda pezo premis lian +bruston, sur kiun konvulsie kuntiriĝis liaj manoj. + +--Kiom mi estas malfeliĉa!--li ekkriis,--prefere estus morti, ol +tiel kruele suferi! + +Maldolĉaj larmoj fluis sur liajn vangojn. + +--Nu! la kolombino do forflugis? Ĉu mi timigis ŝin? + +Ĝi estis ankoraŭ la voĉo de Frederiko. Tiuj mokemaj paroloj +rekonsciigis lin; li leviĝis, kaj, nenion respondinte al sia frato, +li aliris la kastelon. + +Li faris la eblon por kaŝi al sia patro la mortigan ĉagrenon, kiu +konsumis lin, sed li ne povis trompi sian patron, kiu des pli +malgajiĝis, ke li tute nesciis la kaŭzon de tia stato. + +Ĉiutage Henriko aliris al la kaskado, esperante, ke li trovos +Edith'on, sed ŝi ne venis; tamen li venis sidiĝi en la loko, kie +lia plej amata estis sidiĝinta, por enspiri la aeron, kiun ŝi estis +enspirinta, por revivi pense la feliĉajn tagojn pasigitajn... Tie li +restis tutajn horojn. + +Ĉiutage ankaŭ Frederiko spionis lin de malproksime, pli kaj pli li +pensis, ke estas tre facile malaperigi sian fraton sen la scio de iu. +Tiam li fariĝus la sola heredonto de sia patro, kiu post nelonge +mortus pro la perdo de sia plej amata filo. Tiel li fariĝus la sola +mastro. + +Do, iun tagon, kiam lia frato estis kiel kutime sidanta apud la +faŭko de la kavaĵo, Frederiko pasis malantaŭ li, tiel senbrue, ke +Henriko enprofundigita en sia revado ne aŭdis lin. Tiam subite, +obeante siajn krimajn intencojn, li enpuŝis sian fraton en la +kavaĵon, kaj tio okazis tiel rapide, ke Henriko ne havis la tempon +ekkrii, kaj tuj malaperis en la abismon. + +Sed Frederiko ektremis, ĉar li aŭdis akran ekkrion.... Kiu do faris +ĝin?... Sed post kelkaj momentoj li trankviliĝis pensante: «Kion +do mi timus? Nenia homa estaĵo vidis min, kaj sendube tiu akrasona +ekkrio estis tiu de ia garolo forfluganta. Cetere neniam la +profundaĵo redonas sian kaptaĵon!» + +Kviete li realiris la kastelon; lia vizaĝo ne montris ian signon de +konsciencriproĉo. Lia bruta animo ne estis kapabla havi tiaspecajn +sentojn. + +Jam de longe la horo de l' vespermanĝo estis pasinta, kaj Henriko ne +estis reveninta al la kastelo. Grafo Altmejer estis tre maltrankvila +kaj ne volis manĝi. «Kial do Henriko ne estas tie ĉi, li pensis, +li, kiu estas ĉiam tre akurata, kiu ĉiam sciigas, kiam li forestos. +Kio do povis okazi?» Dolora antaŭsento sufokis lin. Sed Frederiko +ne ŝajnis tion ekvidi, li manĝis kiel kutime kaj trinkis ĝis +ebriiĝo. + +--Ĉu vi vidis vian fraton hodiaŭ Frederiko? + +--Ne mi ne vidis lin, sed li ne estas perdita, li retrovos la vojon +al la kastelo. Eble li amindumas iun paŝtistinon, kaj li forgesis la +horon. Cetere mi ne estas komisiita gardi lin! + +Tamen la voĉo de Frederiko ne estis sincera, kaj la grafo sentis, ke +pli kaj pli grandiĝas la antaŭsento pri krimo. Li fikse rigardis +sian filon, sed nenion diris. + + +III + +Grafo Altmejer supreniris en sian ĉambron, kaj rifuzinte la servojn +de sia servisto, li ŝlosis la pordon. Tiam li falis sur apogseĝon +kaj profunde pripensis. Li estis konvinkita, ke Frederiko mortigis +sian fraton, sed li ne havis ian pruvon. Mil konfuzaj ideoj +kunmiksiĝis en lia cerbo. Subite ŝajnis al li, ke oni frapetas al +pordo; tiu brueto devenis de malantaŭ granda portreto de unu el la +prapatroj de familio Altmejer, kiu estas fiksita sur la muro. Li +pensis, ke muso gratas inter la muro kaj la kadro, sed preskaŭ tuj +li aŭdis bruon de risorto, kiu malstreĉiĝas, kaj samtempe +mallaŭtan voĉon, kiu diras: + +--Ne maltrankviliĝu, mia patro. Ĝi estas via filo Henriko viva. + +Tiam, kiel pordo, la kadro turniĝis, kaj Henriko aperis al sia +mirigita patro; li havis la montran fingron antaŭ la buŝo por peti, +ke lia patro ne ekkriu, kaj referminte la sekretan pordon, li +ĵetiĝis en la brakojn de sia patro, kiu ploris pro ĝojo. + +--Nu! mia kara filo,--diris la grafo,--kio do okazis al vi? Kial vi +ne revenis por vespermanĝi? Kaj kial vi venas, kaŝante vin, per +sekreta koridoro, kiun mi ne konas? + +--Mia patro,--respondis Henriko,--simpla akcidento okazis al mi: mi +estis ekdorminta apud la salto de la Diablo, kaj moviĝante, mi falis +en ĝin. + +--Sed, kiamaniere vi povis reveni tien ĉi, kara infano? tiu mortiga +kaskado neniam redonas tion, kion ĝi englutas, kaj kial vi ne +revenis al la kastelo per la ordinara vojo, anstataŭ uzi vojon +kaŝitan? + +--Nu! mia patro, aŭskultu min, vi scias, ke mi legis niajn arĥivojn +de la komenco ĝis la fino. Mi faris en ili strangajn eltrovojn +precipe pri la kaskado, tial mi eksciis, ke tiu kaskado, aŭ prefere +ĝia kaverno, komunikiĝas kun via kastelo per subtera galerio, kiu +finiĝas en kelo, sub la nord-orienta turo. En tiu kelo komenciĝas +ŝtuparo, kiu alkondukas al ĉiu etaĝo, kaj ĉe ĉiu etaĝo estas +koridoro, kiu trairas la dikegajn murojn, kaj en tiuj muroj estas +malfermaĵetoj, tra kiuj oni povas vidi kaj aŭdi tion, kio okazas en +ĉiu ĉambro. Estis tute neeble, ke mi revenus per alia vojo, ĉar +mi ne havis ŝtupareton por eliri el la kaverno tra ĝia faŭko. Jen +do kiel tio okazis: kiel mi jam diris al vi, mi estis ekdorminta apud +la faŭko de la kaskado; kiam mi falis en ĝin, mi nenion timis. Ĉar +mi sciis, ke mi ne pereos en ĝi. Reveninte al la supro de la akvo, +mi direktis min al la rando de la kaverno, kie estas speco de natura +trotuaro, kiu kondukas sub la kaskado, inter ĝi kaj la flanko de la +kaverno. Tie troviĝas malfermaĵo, faŭko de subtera galerio, kiu +kondukas al vasta ĉambro ronda, kiun niaj prapatroj uzis por +kunvenigi konspirantojn; tiuj ĉi alvenis en ĝin per moveblaj +ŝtuparetoj tra la malfermaĵo de la kaverno kaj same eliris. En tiu +ĉambro estas la sekreta pordo de la koridoro, kiu alkondukas al la +kelo sub la turo. Mi antaŭe ĉion tion esploris sufiĉe, por koni +ĉiujn detalojn, cetere mi metis ĉe kelkaj lokoj lanternojn por uzi +ilin ĉiufoje, kiam mi bezonis ilin, kaj se kamparanoj certigas, ke +ili vidis lumon ĉe la kaskado, ili ne eraras, ĉar mi ofte esploris +la kavaĵon lumigante ĝin per lanterno. Tiel mi konis ĝian +danĝeran flankon, la faŭkon en kiun bruege malaperas la akvoj. Mi +ne pensis, ke iam mi bezonos koni ĉiujn tiujn detalojn, por savi +mian vivon, ĉar tiu, kiu falus en la profundaĵon, ne konante ilin, +estus nepre englutita en la teruran abismon, ĉar estas neeble eliri +el ĝi per la supera parto, krom per movebla ŝtupareto, tial ke ĝi +havas la formon de funelo renversita. + +Dum tiu rakonto, profunde pripensis grafo Altmejer. Subite li +diris:--Ĉu vi vidis vian fraton dum la tago? + +--Jes mia patro, mi ekvidis lin. + +--Estas strange! Li diris al mi, ke li ne vidis vin.... Vi trompas +min Henriko, vi ne falis en la kaskadon okaze, oni faligis vin, kaj +mi timas, ke mi konas la krimulon. Ĝi estas via frato!.... + +--Ne! mia patro, mi ĵu... + +--Ne mensogu, mia filo, sed konduku min tra la sekreta koridoro al la +ĉambro de Frederiko. + +Henriko turnis la kadron, kaj preninte lampon, li kondukis sian +patron al la malfermaĵeto, tra kiu oni povas aŭdi kaj vidi en la +ĉambron. + +La vizaĝo de grafo Altmejer terure ŝanĝiĝis, li avide rigardis, +kaj li aŭdis la voĉon de Frederiko, kiu ebria dancis en sia ĉambro +ripetante: + +--Mi puŝis cin en la kavaĵon, ci estas mortinta Henriko! Ci ne +revenos plu! Ah! Ah! Ah!--kaj li ridegis.--Nun mi estas la sola +heredonto de la maljunulo, kiu ne longe vivos! Ah! Ah! Ah! Kaj Edith, +cia blondulino estos mia amantino! Ah! Ah! Ah! + +Henriko ankaŭ ĉion aŭdis kaj li ekfrosttremis. + +--Ni forkuru! Henriko, ni forkuru!--diris la grafo. + +Faletante ili reiris al la ĉambro. + +--Ho! la abomena krimulo! kaj tiu sovaĝa besto estas el mia sango! +Ho! mi punos vin Frederiko! Kiu mortigis, tiu estos mortigita, mi +tion ĵuras je la nomo de Dio!... Sed, mia filo, kion aludis via +malbenita frato parolante pri Edith, via blondulino. + +--Mia patro kompatu min, mi havas ion por konfesi al vi, sed mi ne +kuraĝas tion fari. + +--Parolu, mia filo, mi aŭskultas vin. + +--Nu! mia patro, mi amas Edith'on, kaj mi volus edziĝi je ŝi... + +--Silentiĝu, kruela infano, vi do ankaŭ volas mian morton, neniam +mi konsentos pri misalianco, neniam! Ĉu vi forgesis vian onklon +Rupert'on?... + +Tiam per la koridoro Henriko aliris sian ĉambron, sed li tiel +suferis, ke li ne povis ekdormi. La grafo ankaŭ ne povis fermi la +okulojn, tro da dolorigaj ideoj trairis lian cerbon!... + + +IV + +--Nu! mia patro, ĉu mia frato revenis? demandis Frederiko al sia +patro kun malbona rigardo. + +--Ne, eble vi scias ke li ne revenos,--respondis la grafo. + +--Mi ne komprenas, kion vi volas diri,--respondis Frederiko +balbutante. + +Sed ĝuste en tiu momento alvenis servisto, kiu diris al la grafo, ke +lia ĉefgardisto havas ion por diri al li konfidencie, kaj ke tre +urĝas. + +La grafo aliris sian ĉambron, kien post nelonge alvenis la +ĉefgardisto. Li kunportis en la mano kesteton el ŝtalo, kiun li +demetis sur la tablon kaj leteron sigelitan per vakso, kiun li +prezentis al la grafo; sur ĝia koverto estis skribite: «Por doni al +Grafo Altmejer, kiam Edith estos dudek-unujara». + +La grafo sidigis Hans'on Delmer'on, kaj malfermis la koverton. Dum li +legis tiun leteron, lia vizaĝo grade montris grandan emocion kaj +samtempe grandan ĝojon; kaj li mallaŭte diris: + +--Mia kara Henriko estos do feliĉa! + +Jen tio, kion li legis: + +«Mia kara kuzo, + +«Oni kutimas pardoni la mortintojn, kiam vi ricevos tiun ĉi leteron +mi estos mortinta, mi do pensas, ke vi pardonos min. Mi komisiis ĝin +al Hans Delmer, kies honestecon kaj fidelecon mi konas, li donos ĝin +al vi, kiam la momento difinita estos alveninta. Mi ne rememorigos al +vi mian edziĝon, mian misaliancon, kiel vi diris, kaj la kruelan +manieron, laŭ kiu vi agis kontraŭ mia edzino kaj mi. La malfeliĉo +persekutis min, mia amegata edzino mortis naskante filinon mian karan +Edith'on. Ne povante zorgi pri ŝi, mi komisiis ŝin al la edzino de +Hans Delmer, kiu, kiel ankaŭ ŝia edzo, ĵuris al mi ke ili +konservos tiun sekreton, kaj diros, ke Edith estas ilia filino. Estis +tiom pli facile tion kredigi al vi, ke vi forestis dum kelkaj +monatoj. + +Mi donis al Hans la tutan monon, kiun mi posedis por la elspezoj +okazigotaj de mia filino. Li ne volis akcepti, sed mi devigis lin. +Post lasta kiso al Edith kaj kora manpremo al la geedzoj, mi foriris. +Mi enŝipiĝis kaj aliris Amerikon. Tie, mi esperis riĉiĝi, sed la +ĉagreno estis profunde atakinta mian farton, kaj iom post iom mi +sentis, ke miaj fortoj lasas min. Mi estus volinta doni lastan +kison al mia kara filino, antaŭ ol morti. Sed ho ve! tio estas +neebla, mi sentas, ke la morto proksimiĝas. Mi adresas de Ameriko +tiun leteron en koverto por Hans Delmer. Kompatu Edith'on! pardonu +min! Adiaŭ! + + Via Kuzo. + + Grafo Rupert'.» + +--Ĉio estas forgesita! Ĉio estas pardonita!--ekkriis grafo +Altmejer. Ni rapidu por iri serĉi nian filinon Hans! ĉar ŝi estas +nia filino al ni ambaŭ! + +Kaj ili ne kuris sed flugis al la loĝejo de la ĉefgardisto. Kiam +ili estis proksime de ĝi, ili aŭdis akrasonajn ekkriojn, kaj ili +rekonis la voĉon de Edith! + +--Vi do volas mortigi min, kiel vi mortigis vian fraton! mi vidis +vin, mortiganto! + +Ili samtempe puŝis la pordon, kaj tiam ekvidis Frederikon, kiu +premante la brakojn de Edith provis renversi ŝin, kiu kuraĝe +defendis sin. Lia vizaĝo montris brutan kaj kruelan esprimon. + +Aŭdinte la bruon de la pordo Frederiko turnis sin, ekvidante la +grafon kaj Hans'on kaj la teruran esprimon de liaj vizaĝoj, li +sentis, ke liaj lastaj momentoj alvenis. Sed antaŭ ol morti li volis +mortigi iun. Li elprenis pistolon el sia zono kaj direktis ĝin al la +brusto de Hans; sed la grafo deklinigis la armilon; la kuglo atingis +la plafonon. Li diris al Frederiko: + +--Vi ne estas plu mia filo, mi malbenas vin, se mi ne timus malhonori +mian familion, mi liverus vin al la ekzekutisto. Vi mortigis vian +fraton, vi provis mortigi Hans'on. Mi kondamnas vin al morto. Mi +donas al vi kvin minutojn por rekomendi vian malbelan animon al Dio. + +Ĝuste en tiu ĉi momento Henriko eniris la ĉambron pala kiel +mortinto, li estis aŭdinta tra la muro la interparoladon de sia +patro kun Hans. Li povos edziĝi je Edith! Li do aliris la loĝejon +de la ĉefgardisto. Ĉe la pordo li aŭdis la juĝon de sia patro; +malgraŭ ĉio, li volis peti, ke lia patro pardonu... + +Sed Frederiko, ekvidante sian fraton, kiun li kredis mortinta, +pensis, ke li vidas lian fantomon kiu venas riproĉi lin pri lia +krimo, li subite freneziĝis, kaj altirinte ponardon el ĝia ingo li +enigis ĝin en sian koron kaj falis mortinta. + +Edith ĵetis sin en la brakojn de Hans. Ĉiuj restis silentaj dum +kelkaj minutoj, fine la voĉo de la grafo aŭdiĝis: + +--Dank' al Dio, li diris, mi ne estis devigita mortigi mian infanon. +Vi Hans ĵetos la korpon de tiu krimulo en la salton de la Diablo. +Nur tiu loko konvenas por ĝi. Vi tion faros, kiam noktiĝos. Nun ni +ĉiuj iru al la kastelo; Edith prenu mian brakon, mi subtenos vin; +Hans venu kun ni, vi loĝos en mia kastelo, ĉar mi detruos tiun +malbenitan loĝejon. + + +V + +Mi ne pensas, ke estas necese rakonti detale la finiĝon de tiu +dramo: la feliĉo anstataŭis la doloron. Hans neniam volis konservi +la ormonerojn, kiuj estis donitaj al li, kaj ili estis disdonitaj al +la malriĉuloj. + +Hans loĝis en la kastelo kaj ne lasis sian filinon, kiel li nomis +Edith'on; li ne estas plu ĉefgardisto, li estas nun la amiko de +grafo Altmejer, kaj ĉiam la amegata patro de Edith. + +Post tri monatoj okazis la edzofestoj de Henriko kun Edith. Ĉiuj +estis feliĉaj en la kastelo; kaj kiam la juna grafino naskis sian +unuan filon, la grafo diris al ŝi ridetante: + +--Nu! mia karega filino, ĉu mi ne estis dirinta al vi, ke mi estos +la baptopatro de via unua filo? + + D-o P. Gambier. + + + + +SESA MENCIO + + + NEKREDEBLAJ AVENTUROJ + DE + SINJORO RADAMANTO + + +Tute juna, mi jam ŝategis ĉion, kio estis, eĉ proksimume, ronda; +ringego barela min ravis, kaj mi staris ekstaze antaŭ rado. + +Per tio vi komprenas, ke, eĉ ne vidinte bicikledon, mi devis ŝategi +tiun mirindan ilon, kiun mi estus elpensinta, se iu ne estus tion jam +farinta, ve! + +Kiam, infaneto, mi povis marŝi, alvenis al mi tute stranga aventuro, +kiu pli malfrue estas al mi rakontita de miaj gepatroj. + +Mia patro, kiu havis vivan imagon, eble ĝin iom trograndigis. (Mi +diras tion, por ke vi ne kredu min mensogulo.) + +Iam do, vaganta komercisto trairis mian vilaĝon, kaj kun nia patrino +mi iris lin vidi. Tre kontenta vidi la veturilon, mi ĝin +alproksimiĝis, plena je respektema timo, por atente observi la +radojn. Ĉarmita de la vido de l' komercaĵoj kaj de l' parolado kun +najbarinoj, mia patrino tute forgesis mian ĉeestadon. Uzante mian +liberecon, mi karesis la objekton de mia adorado kaj ĉirkaŭprenis +radion, ĝin kisante. Fininte siajn akirojn, mia patrino ekiris +hejmen, kaj tiam nur rimarkis mian foreston. Vane ŝi alvokis min, +kaj kredante, ke mi estas hejme, ŝi revenis ĝis nia domo. Ne +trovante min, ŝi fariĝis malkvieta, iris ĝis la rivero, plorante +kaj kriante; ŝiaj najbarinoj alvenis ŝin konsoli, kaj unu el ili +rakontis, ke ŝi vidis min apud la veturilo, kiun mi ŝajnis admiri. + +--Eble,--ŝi aldonis,--li sekvis la komerciston. + +--Eble,--aldonis alia, tiu malbenita homo estas ŝtelisto de infanoj +kaj forportis vian fileton. + +Mia patro, kiu ĵus tiam revenis de sia laboro, eksciante mian +malaperon, decidis, ke li tuj serĉos min kaj retrovos la homon. + +Jen kio estis okazinta al mi. + +Dum mi religie kisis la radion, la veturilo ekantaŭeniris; tuj mi +forte ĉirkaŭprenis la radion kaj turniĝis samtempe kun ĝi. + +La homo, kiu marŝis ĉe la alia flanko de la veturilo, ne vidis min, +kaj mi tiel ĝojis pri mia feliĉo, ke mi ne diris eĉ unu vorton. + +Post longa irado, la veturilo haltis antaŭ la pordo de izolita +gastejo, loĝata de sola virino. + +Mia kondukisto eniris por trinki, sin apogis sur la bordon de +malfermita fenestro kaj ĉirkaŭrigardis ĉiuflanken en la strato. +Vidinte nenion, li senbrue alproksimiĝis la virinon, kiu rekomencis +labori, klinante la kapon al sia kudraĵo. La homo saltis sur ŝin, +prenis en siaj manoj la kolon de la malfeliĉulino kaj provis ŝin +mortigi. La virino baraktis, sed estis tuj subfalonta, kiam mi +elĵetis teruran krion. La mortigisto lasis la virinon kaj forkuris. +En la sama momento mia patro alvenis; esplorinte la veturilon, li min +trovis; mi estis sveninta, sed tamen ne forlasis la radion. + +Li min portis en la domon, kie li trovis la virinon ŝajne mortintan. +Li nin ambaŭ flegis, kaj baldaŭ rimarkis plezure, ke ni estas +vivaj. + +La juna virino estis baldaŭ tute sana, sed min kaptis grava febro, +kiu min devigis resti en mia ĉambro tutan monaton. + +La mortigisto estis baldaŭ retrovita kaj ĵetita en malliberejon. + +Tiamaniere, dank' al mia amo por la radoj, mi povis, tute juna, savi +virinon. + +Tiu amo pli kaj pli kreskadis, kaj, sepjarulo, mi elpensis triradan +veturileton, kiun mi movis per miaj manoj, sidiĝinte en ĝi. Pli +poste mi rimarkis, ke mia eltrovo estas jam uzata de la senkruruloj. + +Iam, mi puŝis mian veturilon en strato treege dekliva kaj malrekta; +en vojturniĝo mia ilo subite haltis kontraŭ mureto; sed mi +daŭrigis mian iron super la muro kaj falis en kuvegon plenan je +malpuraĵoj, kiuj dolĉigis mian falon; tamen mi ne povas certigi, ke +tiu bano ŝajnis al mi agrabla. Tiuj malfeliĉoj kaj aliaj malpli +gravaj ne povis min korekti, kaj kun granda senpacienco mi atendis +taŭgan aĝon por aĉeti unu el tiuj mirindaj duradaj iloj, tiam nove +eltrovitaj, kiujn mi kelkfoje vidis flugantajn rapide laŭlonge de la +stratoj. + +Tiu tiel dezirita tempo alvenis, mi aĉetis belegan bicikledon kaj +decidis, ke mi vojaĝos en nekonatajn landojn. + +Mi elektis Afrikon, kaj iris ŝipe Alĝeron; la ŝipirado estis por +mi terura, sed, tuj kiam mi metis piedon sur la Afrikan teron, mi +forgesis ĉiujn malagrablaĵojn, saltis sur mian bicikledon kaj min +direktis al dezerto. La dezerto! Kiel min interesus la tiel konataj +urboj de Alĝerio, eĉ la oazoj en kiuj ĉiam troviĝas Eŭropanoj? +Mi volis vidi Saharon, kaj, tute sola antaŭ la sabla vastaĵo, senti +la ĝuadojn de vera esploristo. + +Miaj pneŭmatikoj kondutis mirinde. Mia bicikledo estis tiel malpeza, +ke la irado apenaŭ lasis postsignon sur la sablo, kaj mi flugis, mi +flugis kiel vera demono, malŝatante la Simun'on. + +Mi marŝis de kelkaj tagoj kaj la provizoj kunprenitaj malmultiĝis; +antaŭ ol pli profunden iri en la dezerto, mi decidis akiri novajn +manĝaĵojn. Proksime mi ekvidis, blankajn sub la suno, tendojn de +araba vilaĝo. «Bone, mi pensis, nenia vivulo videbla!» Efektive, +pro la varmegeco, ĉiuj loĝantoj sin kaŝis en siaj tendoj kaj +dormis. + +Per mia sonora korneto, mi faris teruran bruon; mi mem kriegis kiel +frenezulo, sed nenia movo respondis mian alvokon. + +Vidante riĉan tendon, mi eniris senbrue, kaj aŭdis brueton post +kurteno, kiun mi iom levetis. + +Kelkaj virinoj, kuŝantaj sur luksaj tapetoj ripozis; min ekvidante, +ili ekkriis per voĉo akra; mi provis klarigi la motivon de mia +maltimema eniro, sed ne havis la tempon fini mian klarigon; mi +ricevis fortan baton sur la kranion kaj falis senspira. + +Kiam mia sveno finiĝis, mi estis en ĉambro tute malluma, mi provis +tuŝi per la mano mian dolorantan kapon sed ne povis, estante fortike +ligita. + +Mi sentadis ion silkecan, kiu glitis inter miaj manoj kaj promenis +sur mia korpo, mia vizaĝo; ĝi estis musoj, kiuj trotis sur mi, +serĉante manĝaĵojn. Tio donis subite al mi fruktodonan ideon. + +Mi malfacile sukcesis eltiri el mia poŝo peceton da lardo, kiu +restis al mi, kaj per ĝi mi frotis la ŝnurojn, kiuj min ligis, kaj +poste mi restis senmova. Baldaŭ la musoj, unue forpelitaj per mia +movado, revenis kaj, sentinte allogantan odoron, komencis mordeti kaj +disŝiri la ŝmiritajn ŝnurojn tiamaniere ke, post kelke da tempo, +mi sukcesis min liberigi. + +Estis nokte, mi eliris singardeme kaj sukcesis retrovi mian +bicikledon; nevidite de iu, mi forlasis tiun malbenitan lokon per +rapida forkuro. La suno baldaŭ leviĝis kaj la varmeco fariĝis +malagrablega, sed tio min malpli ĉagrenis ol la manko de manĝaĵoj, +la malpleneco de mia stomako. Kiamaniere mi povos revivigi miajn +fortojn por daŭrigi mian vojaĝon? + +Mi pripensis malgaje, kiam terura blekado aŭdiĝis, mi rigardis +malantaŭen kaj vidis grandegan leonon, kiu, saltegante, min sekvis. +Vane mi akcelis mian kuradon, la leono pli kaj pli proksimiĝis; +granda ŝvito malsekigis mian tutan korpon; miaj kruroj rigidiĝis +pro teruro, mi estis tuj falonta, kiam nova penso redonis al mi iom +da espero. Mi havis revolveron, eble mi povos vundi mian +persekutanton aŭ nur lin timigi. Mi min returnis, kaj eĉ ne +celante, mi pafis sur la leonon, kaj tuj daŭrigis mian forkuradon, +sed aŭdis raŭkan blekadon kaj strangan bruon, kvazaŭ haŭto estus +ŝirata. + +Post kelkaj minutoj, nenion plu aŭdante, mi haltis kaj rigardis +malantaŭen: malproksime mia leono, klinita sur la sablo, ne +moviĝis, tamen mi aŭdis strangan plendon, ne tre laŭtan pro la +malproksimeco. + +Mi revenis malrapide, kaj baldaŭ nekredebla vidaĵo min mirigis. Mia +kuglo estis trafinta la frunton de l' leono, kaj glitinte longe la +vertebraro, estis disiginta la haŭton, kaj tiu ĉi, falante sur +ambaŭ flankojn de la korpo kaj kvazaŭ volvite ĉirkaŭ la kruroj de +la besto, malhelpis ĉian movadon. Malfeliĉa leono! ne povante +moviĝi, li malrapide rostiĝis per la suna varmeco kaj elĵetis +terurajn blekadojn. + +Mi kompatis lian sorton, kaj per dua kuglo, mi finis lian suferon, +kaj sub la ombro de ŝtonego mi atendis la plenan kuiriĝon de mia +ĉasaĵo. Poste mi povis ripari miajn fortojn per larĝa tranĉaĵo +de rostita leono, kaj kunportis grandan pecon de viando kuirita por +miaj estontaj bezonoj, lasante la restaĵojn por la ŝakaloj. + +Mi ne povus rakonti ĉiujn miajn aventurojn en la dezerto, sed unu el +ili estas tiel grava pri bicikledirado, ke mi ne povas ĝin ne diri. + +Mia rapida forflugo malplenigis miajn pneŭmatikojn, kaj mi volis +ilin plenblovi per mia pumpilo, sed ho ve! mi estis ĝin perdinta! +Kiu grava malfeliĉo! Kiamaniere mi povos de nun daŭrigi mian +vojaĝon? + +Mi falis sur la sablon, plorante, sed mi sentis sur mia vizaĝo +agrablan freŝan aerfluon, mi rigardis apud mi, ho mirindaĵo! el +malgranda truo flugetis sableroj elpuŝitaj verŝajne de senkolora +gaso; tuj genia ideo eniris mian spiriton; vidinte kreskaĵon +ŝajnantan junko, mi tranĉis peceton kaj faris tubon, kies unu +ekstremaĵon mi enirigis en mian pneŭmatikon, alian en la truon. + +Ĝojego! ĝojego! rapide mia volvaĵo pleniĝis sed samtempe mia +bicikledo fariĝis malpeza kaj ŝajnis forflugonta en aeron; mi devis +ĝin ligi ĉe mia zono, por ke mi povu daŭrigi la enblovadon. + +Fininte, mi saltis sur mian selon, sed mia salto nin ambaŭ portis +je dek-kvinmetra alteco kaj tre malrapide ni malaltiĝis; eĉ, +renkontinte folion de granda palmarbo, mia bicikledo haltis sur ĝi, +kiel farus muŝo, kaj la folio eĉ ne moviĝis. Mi devis multe peni +por reveni teren. + +Kiel vi povas imagi, mia rapideco fariĝis grandega kaj senpene mi +trakuris multajn kilometrojn. Sed mia stomako ree malpleniĝis kaj +devigis min fine halti por serĉi nutraĵon; sed vane mi esploris la +ĉirkaŭaĵon, mi nenion trovis. «Kiu dormas, tiu manĝas», oni +diras en mia lando. Mi do estis tuj dormonta, kiam mi ekvidis birdojn +flugantajn super mia kapo. Nova ideo eniris mian cerbon. En mia poŝo +mi trovis longan ŝnureton, je kies ekstremaĵo mi fiksis kurbigitan +pinglon. Mi sukcesis kapti kelkajn insektojn, kiuj estis bonaj +allogaĵoj. Mi ĵetis malproksime tiun hoketon, konservante en mia +mano la alian ekstremaĵon de la ŝnureto, al kiu mi fiksis peceton +da ligno por ĝin teni. + +Mi kuŝiĝis kaj ekdormis, atendante ĉasaĵon. Mi sonĝis kvazaŭ mi +ĝuus bonegan manĝadon, sidiĝante ĉe la tablo de riĉa Arabo, kaj +mi lin gratulis pro la delikata peco de ŝafaĵo de mi manĝata, kiam +forta tirado min vekis. Mi tuj pensis, ke mia sonĝo fariĝas +realaĵo. + +Mi ekrigardis mian kaptaĵon, kiam, ho strangaĵo! mi vidis, ke mi +kaptis ion tute ne atenditan, tio estis grandega struto! Ho! Ho! mi +ekkriis, sed mia voĉo timigis la birdon, kiu rapide forkuris, ĉar +pro la surprizo, mi estis forlasinta mian ŝnureton. + +Perdi samtempe mian kaptaĵon kaj mian ŝnuron! Ho, neeble! Mi tuj +saltis sur mian bicikledon kaj persekutis la struton, kiu, +forkurante, glutadis mian ŝnuron, ŝajne kun granda plezuro. Sed +okazis stranga fenomeno. La digestado de tiuj bestoj estas tiel +rapida, ke jam ĉe la alia ekstremaĵo de la struto, peco de ŝnuro +ekvidiĝis kaj iom post iom plilongiĝis. Subite la struto haltis, +malhelpite de la tenilo, kiun ĝi ne povis engluti. + +Mia sagaceco, kiun vi jam tre certe rimarkis, igis min tuj uzi tian +okazon. Mi ekprenis la ekstremaĵon de la ŝnuro, ĝin fiksis ĉe la +gvidilo de mia maŝino, kaj per krioj tiel diversaj kiel multaj, mi +ekscitis mian kondukiston. + +Vi devas konfesi, ke, eĉ konsiderante la strangecon de miaj +aventuroj, ne estas ordinare esti biciklede trenita de struto. Tiu +nova movmaniero, tiel nova kiel stranga, mirinde sukcesis: la birdo, +ekscitita de miaj krioj, forkuris rapidege, kaj mi senĝene ripozis, +eĉ ne farante movon. + +Sed sento de profesia fiereco ŝanĝis mian vidmanieron. Estas +malinde, mi pensis, ke mi, S-ro Radamanto, akceptu helpon fremdan, +kaj tiel insultu miajn krurojn. Mi do movis la pedalojn kaj +alproksimiĝinte, mi detranĉis la ŝnuron ĉe la postaĵo de la +birdo, lasante nur la pecon entenatan en la korpo, kaj donante la +liberecon al la struto, kiu rapide malaperis. + +Mi revojiris, sed mi pli kaj pli malsatis, kiam mi vidis proksime la +struton; tre certe mi estis ronde kurinta kaj reveninta en la lokon +de mi forlasitan antaŭ kelkaj momentoj. La struto ripozis sur la +sablo, sed min vidinte, ĝi forkuris, lasante blankan objekton, kiun +oni ne povis rekoni pro la malproksimeco; sed alveninte apud ĝi mi +vidis ovon, kiun la struto estis ellasinta, antaŭ ol foriri. + +Rapide mi faris truon por trinki la internaĵon, sed tio estis tiel +sengusta, ke mi unue ŝanceliĝis, sed, pripensinte, mi verŝis +internen iom da pulvo, kiu restis al mi, miksis ĉion kaj kuirigis +per la suna varmo. Tio faris bonegan ovaĵon, kiu redonis al mi +novajn fortojn. + +Mi do daŭrigis mian vojaĝon, sed subite ambaŭ pneŭmatikoj +eksplodis, boritaj de la pecoj de la ovo, kiujn mi senprudente estis +lasinta sur la sablo; mi do fortiris la volvaĵojn por riparo, kiam, +ho terurego! mi vidis du serpentojn rapide alvenantajn al mi; mi +saltis sur mian bicikledon, sed la teruraj bestoj atingis miajn +radojn kaj ĉirkaŭvolviĝis kiel veraj pneŭmatikoj tre flekseblaj +kaj dolĉaj. + +Post longa irado, mi laciĝis kaj serĉis lokon por ripozi, +mi baldaŭ ekvidis ĉe la horizonto arbareton, al kiu mi min +direktis. Sed subite granda leono saltegis el kaŝita kaverno +kaj min persekutis. La timego donis al mi novajn fortojn kaj +kun miriga rapideco mi provis alveni ĝis la arbareto. Miaj +pneŭ-serpentoj, ekscititaj de la rapideco (ĉu mi diris, ke ili +estis sonorilserpentoj) ekmovis siajn sonorilojn (kiuj estas +fiksitaj, kiel ĉiuj scias, ĉirkaŭ ilia kolo) kaj siblis tiel +terure, ke la leono haltis subite kaj forkuris rapide. + +Sed tia ekscitado malbonege impresis miajn rampulojn; ili videble +malmoliĝis; feliĉe mi ĵus atingis la arbaron, mi haltis kaj +ekvidis, ke la serpentoj mortis. Malfeliĉaj bestoj! mi verŝis +larmon pro ilia malgaja sorto kaj tuj ekpensis, ke morgaŭ estos +malfacile pli antaŭeniri. + +Sed mi ne ofte malkuraĝiĝas kaj estas sufiĉe sagaca (tion vi tre +certe jam scias); mi baldaŭ pensis, ke, eĉ post sia morto, miaj +serpentoj povos esti al mi utilaj kelkmaniere. Mi ilin senhaŭtigis, +ne difektante la haŭton; dank' al seka ligno, kiun mi trovis, mi +ekbruligis grandan fajron por forpeli nokte la bestojn, kaj kuirigis +la rampulojn, kiuj donis al mi bonegan rostaĵon. Mi kungluis la +ekstremaĵojn, kiuj tuj ŝajnis al mi tiel flekseblaj kaj fortikaj +kiel la pneŭmatikoj de la firmo[9].... + +Plie mi estis forpreninta la du ĉirkaŭkolojn de sonoriloj, kiuj +fariĝis du avertiloj tiel strangaj kiel sonoraj. + +Poste mi supreniris altan arbon kaj tuj ekdormis. Mi sonĝis, ke mi +daŭrigas mian vojon sur belega maŝino, kies radoj estas +testudoskvamoj, la gvidilo estas fortika bovkapo kun larĝaj kornoj; +la selo estas kameldorso, la saketo, sarigpoŝo kaj la lanterno, +pokalo plena de lumvermetoj. + +Morgaŭan tagon, tute ripozinte, mi daŭrigis mian iradon, esperante +tamen, ke mi baldaŭ alvenos en regionon ne tiel unuforman. Mia +deziro baldaŭ plenumiĝis, ĉar mi atingis arbaron, kiu ŝajnis al +mi grandega. Tuj enirinte mi trovis kelkajn bananfruktojn kaj +kokosnuksojn, kiujn mi plezure manĝis. Mi pensis, ke ne estos al mi +facile trairi virgan arbon «en kiu la mano de homo neniam metis la +piedon», kiel diras unu el miaj amikoj. Mi trovis valeton, kiu donis +al mi facilan vojon, kaj mi ĝin sekvis dum multaj tagoj, manĝante +fruktojn, kelkfoje birdojn de mi pafitajn, kaj ankaŭ leporojn, kiujn +mi povis kure atingi. Nenio rakontinda okazis; mi renkontis kelkajn +bestojn, kiujn mi povis eviti kaj precipe simiojn, kiuj ŝajnis al mi +tre afablaj sed iom senĝenaj. + +En la valeto fluis malgranda rivero, kiu iom post iom pligrandiĝis, +kaj mi baldaŭ alvenis apud granda riverego, kiu devigis min ŝanĝi +mian direkton. Mi do esploris la ĉirkaŭaĵon kaj kun granda teruro +ekvidis, ke mi estas meze de gento de sovaĝuloj, kiuj feliĉe ne +vidis min, ĉar mi alvenis dum la nokto. + +Kun granda singardemo mi daŭrigis mian serĉadon, kaj vi pripensu +mian teruron, kiam mi trovis sur la bordo de la riverego multe da +homaj ostoj! Mi estis meze de hommanĝantoj! Kiamaniere mi povos +forkuri nevidite? Mi serĉis, sed vane, ŝipeton, en kiu nokte mi +povus senbrue forlasi tiun danĝeran lokon, sed nenion mi trovis. + +Mia bicikledo estis bone kaŝita kaj mi trovis grandan arbon, kiu +estis por mi bona rifuĝejo. Mi manĝis nur kokosnuksojn, en kiuj mi +faris truon por elpreni la internaĵon. Mi komencis malesperi, kiam, +unufoje, nukso malplenigita falis en la akvon kaj kompreneble flosis. + +«Eŭreka!» mi kriis greklingve (ĝi estas cetere la sola greka +vorto, kiun mi konas). + +Dum la sekvantaj tagoj mi kolektis multajn malplenajn nuksojn, kies +truon mi ŝtopis; per lianoj mi ilin kunligis kaj faris flosaĵon tre +taŭgan. Sed kiamaniere ĝin gvidi? Tio min ne multe embarasis. Mi +kolektis kelkajn homajn skapolojn, per kiuj mi faris helicon; mia +bicikledo forte starigita meze de mia flosaĵo donis al mi bonegan +motoron, kaj kolektinte multe da nuksoj por mia nutrado, mi nokte +foriris. + +Dum kelkaj tagoj mi tiel iris, min demandante, kiu estas ĉi tiu +riverego. Pro la diverseco de la vojoj de mi sekvitaj, mi tute +nesciis la ĝeneralan direkton de mia longa vojaĝo. Ĉu mi estis +irinta orienten kaj ĉu tiu rivero estas Nilo? Aŭ ĉu, suden +vojaĝinte, mi atingis Nigeron aŭ Senegalon? Neklarigebla enigmo! + +Post kelkaj tagoj, ho mirindaĵo! mi ekvidis vaporŝipeton, kiu venis +laŭ kontraŭa direkto, kaj al kiu mi faris signojn. La ŝipo sin +direktis al mi kaj iu sinjoro, kiu ŝajnis esti la ŝipestro, parolis +al mi angle. Mi konas nur malmulte tiun lingvon kaj ne komprenis; +tion vidante li uzis intersekve aliajn lingvojn, danan, germanan, +rusan; sed mi nur konas kelkajn vortojn de tiuj lingvoj kaj parolas +nur france; sed bedaŭrinde la homo ne konis la francan lingvon. Li +ankaŭ uzis lingvon de mi tute ne konatan, sed kiu ŝajnis al mi tre +bela, tre dolĉa, tre bonsonora, kiel estas la hispana kaj la itala, +sed ĉiam vane. + +Oni min enirigis en la ŝipon, kaj malfacile, per vortoj ĉerpitaj en +multaj lingvoj, ni komencis nin interkompreni: la estro estis Dano, +sed ĉiuj liaj kunvojaĝantoj estis angloj, ili vojaĝis tra la mondo +de kelke da monatoj. + +--Ni estas nun,--ili diris,--sur la riverego Kongo kaj en la lando +nomita Belga Kongo. + +Mi miris, ke mi faris vojaĝon tiel longan tra Afriko. + +Mi demandis, kiamaniere ili povis vojaĝi en tiom da diversaj landoj, +ne konante tre certe la lingvojn de ĉiuj nacioj vizitataj. Ili +respondis, ke ili parolas novan lingvon elpensitan de rusa kuracisto, +kaj nomitan Esperanto. Tiu lingvo mirinde facila rapide +propagandiĝis kaj estas nun konata ĉiulande; tio multe faciligas la +vojaĝojn. + +Tute mirigita kaj iom nekredema, mi tamen petis francan lernolibron +kaj post kelkaj tagoj mi povis detale rakonti al ili ĉiujn miajn +aventurojn. Ŝajnas al mi, ke oni ne multe kredis min kaj ke ili +pensis, ke la varmega suno iom malordigis mian cerbon. + +Dank' al la nekredebla facileco de Esperanto, mi tre rapide fariĝis +sufiĉe lerta por skribe rakonti miajn aventurojn kaj decidis, ke mi +faros novajn vojaĝojn en ĉiuj landoj de l' mondo; unue mi iros +Ruslandon, kie mi volas vidi kaj respekte saluti la gloran elpensiton +de Esperanto, doktoron Zamenhof. + + E. Deligny. + + +PIEDNOTO: + +[9] Loko luebla dek frankojn; malaltega kosto! + + + + +SEPA MENCIO + + +LA ONKLINO EL AMERIKO + +Ŝerco en unu akto. + + +PERSONOJ: + + S-ino Plenvolo, onklino de + S-ro Polimo, doktoro. + S-ino Polimo. + S-ro Smitso, kapitano. | + S-ino Smitso. | + S-ro Hejno, advokato. | + S-ino Hejno. | Amikoj de la gesinjoroj Polimo. + S-ro Dalmo, negocisto. | + S-ino Dalmo. | + S-ro Laŭdo, ekskapitano. | + Mario, servistino de Polimo. + Bil (negro), servisto de S-ino Plenvolo. + + +_Salono de Polimo. Longa tablo, dekstre kaj maldekstre seĝo, poste +sep seĝoj. La pordo ĉe la fundo estas malfermita. Letero kuŝas ĉe +la pordo dekstre.--Funde tableto en angulo._ + + +SCENO UNUA + +MARIO _sola_; _poste_ GES-oj SMITSO. + +Mario, _aranĝante festan tablon_.--Kara ĉielo, kian +malagrablan vivon havas simpla servistino! Labori, labori, kaj refoje +labori de la frua mateno ĝis noktiĝo; kaj se ŝi kuraĝas ripozi +momenton, ŝi povas altiri sur sin la plej grandajn riproĉojn de la +mastrino. Se la gemastroj estus nur riĉaj, ili povus dungi pluan +servistinon, mi havus tiam kelkfoje ripozon kaj liberan tempon por +eliri kun mia korporalo. Ho, estas tiel agrable promeni kun li. Se li +nur baldaŭ fariĝus serĝento por edziĝi kun mi kaj por liberigi +min de tiu ĉi domo. (_Ŝi volas eliri dekstre kaj ekvidas la +leteron._) Kio estas tio? (_Prenante ĝin._) Ho, letero; verŝajne la +doktoro perdis ĝin... de kiu ĝi estas? (_Malfaldante ĝin._) Ĉu do +ne estas krimo legi ĝin!?... tiom pli ĉar mi ne babilados pri la +enhavo. (_Legante_). Ĉikago, la duan de decembro 1900. Kara Nevo! Vi +estos surprizita kiam vi ricevos leteron de sinjorino, al vi tute +nekonata. Mi tial komencas konigi min al vi. Sendube vi rememoras +vian karan patrinon, kiu mortis, kiam vi estis nur okjara knabeto, +kaj sendube vi ankaŭ memoras, ke ŝi parolis al vi pri sia sola +fratino, kiu iris al Ameriko kun la fama kuracisto Plenvolo, kies +edzino ŝi estis.--Nu kara nevo, mi estas tiu onklino, kiu foriris de +Eŭropo, kaj kiu preskaŭ neniam skribis, nek al via patrino, nek al +iu alia el la parencaro pro kaŭzo, kiun mi ne klarigas nun al vi. +Sufiĉu, ke vi scias, ke mi vivas ankoraŭ, kaj ke mia edzo mortis +ĉirkaŭe antaŭ unu jaro, lasante min tute sola en la vasta Ameriko. +Mi neniam amis tiun ĉi mondparton, kara nevo, sed mia Fritso (tiel +sin nomis mia edzo), ne volis reiri Eŭropon, ĉar li povis pli +facile riĉiĝi en la nova mondo ol en la malnova. Ni vivis ĉiam +feliĉe, kaj tre ordinare, tio estas, tre ŝpareme, kaj mi intencas +daŭrigi tiun viv-manieron. Tamen mi kore deziras returni al Eŭropo +por pasigi miajn lastajn jarojn ĉe mia nevo, kiu portas la nomon de +mia edzo. Ĉu vi povus konsenti al tio? Mi tre ĝin dezirus, tiom +pli, ĉar mi scias (pli malfrue mi klarigas al vi kiamaniere) ke vi +estas edziĝinta, kaj ke vi havas tre amindan edzinon. (_La +gesinjoroj Smitso estas enirontaj sed vidante Marion, ili sin donas +signojn silenti kaj aŭskulti. Ili restas en la malfermita pordo._) +Ŝi do konsentos ankaŭ ricevi min kiel kunloĝantinon, ne vere? Mi +posedas ĉirkaŭe 100 000 dolarojn, kiujn Fritso postlasis al mi, +kaj kiuj post mia morto alfalos preskaŭ ĉiuj al vi ambaŭ, se vi +estos bonaj por mi. Mi estos tre nepostulema, kaj kontentiĝos kun +ordinara ĉambro por mi kaj ĉambreto por mia servisto, kiun mi +kunprenos. Tiu servisto estas nigrulo. Mi amas lin, ĉar li servis +min jam de jaroj fidele, tiel, ke mi decidis ne eksigi lin de mia +servado. Krom la nigrulo, mi havas verdan papagon, kiu parolas, li +povas diri: _La doktoro estas fripono_, kaj _Fritso trinkas bieron_. +Fine mi posedas belan katinon, kiun kontentiĝos malgranda loko en +via domo. Se via domo estas tro malgranda por vi kaj mi kun mia +nigrulo, papago kaj katino, bonvolu tiam lui alian pli grandan domon, +mi plene redonos al vi ĉiujn viajn elspezojn neordinarajn. Ne kredu, +kara... + + +SCENO DUA + +MARIO, S-o _kaj_ S-ino SMITSO; S-ino POLIMO _en la +postscenejo_. + +S-ino Polimo, _ekstersalone, dekstre_.--Mario! + +Mario.--Ĉielo! Sinjorino vokas min. (_Ŝi rapide remetas la +leteron apud la pordo. La gesinjoroj Smitso foriras, fermante senbrue +la pordon post si._) + +S-ino Polimo, _vokante pli laŭte ol antaŭe_.--Mario! +Mario! + +Mario.--Mi jam alvenas sinjorino! (_Ŝi volas eliri dekstre. +Oni laŭte frapas al la pordo je la fundo._) Ho, oni frapas! (_Ŝi +malfermas la pordon je la fundo kaj la gesinjoroj Smitso eniras._) + +S-ino Smitso.--Bonan vesperon Mario! ĉu la doktoro estas +hejme? + +Mario.--Ne sinjoro, li eliris antaŭ unu horo. + +S-ino Smitso.--Ĉu sinjorino ankaŭ eliris? + +Mario.--Ne sinjorino, ŝi estas hejme, mi... + +S-ino Polimo, _vokante ankoraŭ pli laŭte_.--Mario! +Mario! Venu do! + +Mario.--Jes, sinjorino, mi jam venas! + +S-ino Smitso.--Iru nur, ni atendos momenton; diru, ke ni +deziras fari tre malgrandan viziton. + +Mario.--Jes, gesinjoroj, mi tuj ĝin diros. (_Ŝi eliras +dekstre._) + +S-o Smitso.--Nu, kion vi diras pri tiu letero? + +S-ino Smitso.--Ho, sinjorino Polimo jam de longe montris +ĝin al mi, sed poste alvenis ankoraŭ tri aliaj leteroj en kiuj la +maljuna onklino tre plendis pri ĉiuj specoj da malfeliĉaĵoj. Unue +mortis la katino, due la nigrulo malsaniĝis, tiel ke la vojaĝo +devis esti prokrastata, trie... + +S-o Smitso.--Eble ŝi perdis sian monon... + +S-ino Smitso.--Ne, ŝi ne plu skribis pri la mono, sed la +gesinjoroj Polimo tre timis, ke grava malagrablaĵo okazis pri ĝi, +tamen ili ne diris pli multe pri la afero, nur ke ili tre bedaŭras, +ke ili luis tiun ĉi grandan domon, ĉar la doktoro timas, ke la +vojaĝo de la onklino refoje estos prokrastata. + +S-o Smitso.--Ĉiuj niaj amikoj ekaŭdis pri la leteroj, kaj +cetere? + +S-ino Smitso.--Ho jes! kaj ni interkonsentis fari hodiaŭ +plezurigan ŝercon, en kiu vi kaj mi ludos la ĉefrolojn. + +S-o Smitso.--Kaj nia vojaĝo al Amsterdam? + +S-ino Smitso.--Estis nur preteksto por ne ĉeesti en tiu +ĉi domo hodiaŭ vespere. La telegramo, pri kiu mi parolis al vi, +tute ne alvenis. Ni tamen nun venas por senkulpigi nin. + +S-o Smitso.--Sed mia kara, kiel do vi ne pli frue parolis al +mi pri via ŝerco, vi do malkonfidas min?--mi do ne plu estas infano! + +S-ino Smitso.--Mi havis mian tialon por tio! Vi ja scias, +ke vi tute ne povas teni sekreton... Nur ne koleretu! Ni tuj +rehejmiĝos kaj revestos nin por la ludotaj roloj; ni revenos ĉi +tien post kelkaj minutoj por surprizi la geedzojn Polimon; mi kiel la +onklino kaj vi kiel la nigrulo. + +S-o Smitso.--Vi do ne postulas de mi, ke mi pentros min tute +nigre? + +S-ino Smitso.--Nur la vizaĝon; mi ĝin faros mem, kaj vi +portos nigrajn gantojn. + +S-o Smitso.--Sed, mia karulino, tio estas neebla, kie vi +prenos la parolantan papagon? + +S-ino Smitso.--Ne maltrankviliĝu, mi diras, ĉio estas en +ordo, vi vidas mem, sed silentu, iu venas! + + +SCENO TRIA + +S-o _kaj_ S-ino SMITSO, S-ino POLIMO. + +S-ino Polimo, _enirante_.--Pardonu, ke mi igis vin atendi +tiel longe. + +S-ino Smitso.--Ne estas kaŭzo por tio, kara amikino, ni +nur venas por gratuli vin, kaj por senkulpigi nin pro nia malesto +hodiaŭ vespere. Ni nepre devas iri Amsterdamon pro gravaj aferoj, ni +tre bedaŭras, sed ni ne estas kulpaj en tio. + +S-o Smitso.--Jes, la afero estas grava, kaj ne... + +S-ino Smitso.--Sed ni ne povas forbabili nian tempon, ĉar +la vagonaro foriras post duono da horo; ni do devas rapidi. Nu, kara +amiko, gratulu vian edzon por ni kaj amuziĝu bone! + +S-ino Polimo.--Dankon. Fritso ankaŭ bedaŭros vian +maleston, ĉar sen la kapitano, la festoj preskaŭ ĉiam nebone +sukcesas. + +S-ino Smitso.--Ho! vi tamen amuziĝos! Nu, kara amikino, +ni devas foriri, adiaŭ! (_S-o kaj S-ino Smitso foriras._) + + +SCENO KVARA + +S-ino POLIMO, _poste_ S-o POLIMO. + +S-ino Polimo.--Jam la oka horo; post kelkaj minutoj mi +povas atendi la vizitantojn. Sed kie do estas Fritso? (_Ŝi rigardas +tra la fenestro_) jen, li alvenas! Nun unue mi ekzamenu ĉu Mario +bone aranĝis la tablon: Jen sidos la gesinjoroj Hejno; jen sinjoro +Laŭdo; jen la gesinjoroj Dalmo, kaj jen ĉi Fritso kaj mi.... La +tablo vidiĝas tre bone, la gastoj povos esti kontentaj! Se ili nur +ne alvenus tiel malfrue! (_S-o Polimo eniras._) Mi ĝojas Fritso, +ĉar vi alvenis; la gastoj estos tie ĉi baldaŭ... La gesinjoroj +Smitso ĵus alvenis por diri, ke ili ne povas partopreni en nia +malgranda festo; ili nepre devis tuj foriri al Amsterdamo, pro gravaj +aferoj. Mi devas gratuli vin por ili. + +S-o Polimo.--Mi bedaŭras ilian maleston.... Jen refoje +leteron de onklino, la leteristo donis ĝin al mi, kiam mi eniris la +pordon. + +S-ino Polimo.--Rapide! Malfermu! Mi estas scivola ĉu ia +malfeliĉaĵo okazis, ĉar la lastaj leteroj tute ne plaĉis min... +Nu? kion ŝi skribis? + +S-o Polimo, _legante_.--Kara, genevoj! Mi sciigas vin, ke +vi povas atendi min jam morgaŭ. Mi ĵus alvenis en Rotterdamo. Mi +havis terurajn malsanojn de maro, sed nun sentas min sufiĉe bonete +por vojaĝi. Bil kaj Koko sanas kiel eble plej bone. Mankas al mi la +tempo skribi pli multe, ĉar mi havas ankoraŭ multon por fari. Ĝis +morgaŭ! Kun mil kisoj, via onklino Lotjo. + +S-ino Polimo.--Kiam ŝi forsendis la leteron? + +S-o Polimo, _serĉante_.--Ho! ŝi tute ne skribis la +daton... atendu, mi trovas ĝin sur la kovrilo..... (_serĉante._) +Sed tio estas terura! la ŝtampaĵo estas tiel malklara, ke mi ne +povas legi ĝin. + +S-ino Polimo.--Eble ŝi venos hodiaŭ!... Ĉu ŝi skribis +nenion pri + sia mono? + +S-o Polimo.--Nenion. + +S-ino Polimo.--Se ŝi nur ne estus nun venonta. Kara +ĉielo, imagu al vi, ke ŝi alvenas, kiam niaj gastoj estas... + +S-o Polimo.--Ho tio ne malhelpos. Ŝi tiam povos tuj +konatiĝi kun ili. + +S-ino Polimo.--Jes, sed mi preferus, se ŝi venus, kiam ni +solaj estos hejme. + +S-o Polimo.--Mia kara, ne maltrankviliĝu. (_Post +momento._) Ĉu vi ekaŭdis, ke la najbaroj scias pri nia onklino? Mi +jam ekaŭdis kelkajn aludojn pri ŝi. + +S-ino Polimo.--Kelkajn aludojn? + +S-o Polimo.--Jes,... la najbaroj moke parolas pri: _ora_ +onklino, pri _diamanta_ onklino kaj cetere; oni jam diris, ke ŝi +tute _ne_ alvenos. Ankaŭ oni disrakontas, ke ŝi perdis sian monon, +kaj ke ni estas devigataj transloĝiĝi pro la alta luprezo de nia +domo. Eĉ la buboj sur la strato moke rigardis min, demandante unu al +la alia: ĉu la _ora_ onklino jam alvenis. + +S-ino Polimo.--Sed tio estas terurega, Fritso. Imagu do al +vi, ke ŝi _ne_ estas riĉa, tiam ni _vere_ devos transloĝiĝi, +ĉar... + +S-o Polimo, _kolerete_.--Kion do vi pensas pri ŝi...; mi +rediras, ne maltrankviliĝu.... Se mi nur scius, kiam ni povus atendi +ŝin. (_Oni sonorigas laŭte._) + +S-ino Polimo, _ektimigite_.--Kara Dio! Kiu estas tie!? + +S-o Polimo.--Eble jam kelkaj gastoj. + +S-ino Polimo.--Ho jes, mi tute ne pensis pri ili. Nu, +Mario do malfermas por vidi kiu sonorigis; ni estas pretaj akcepti la +vizitantojn... Se onklino nur ne alvenos hodiaŭ! (_Eniras la +gesinjoroj Hejno, kaj la gesinjoroj Dalmo._) + + +SCENO KVINA + +GES-oj POLIMO, GES-oj HEJNO, GES-oj DALMO. + +S-o Hejno.--Bonan vesperon karaj amikoj, koran gratulon! + +S-ino Hejno.--Korajn gratulojn pri la datreveno de la +doktoro! (_Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo._) + +S-o Dalmo.--Bonan vesperon! Mi deziras al vi la sanon! + +S-ino Dalmo.--Karaj amikoj! mil gratulojn! (_Ili donas la +manojn al gesinjoroj Polimo._) + +S-o Polimo.--Mi dankas, amikoj! + +S-ino Polimo.--Koran dankon al vi ĉiuj! Sidiĝu, sidiĝu! +(_Ĉiuj sidiĝas._) + +S-ino Polimo.--La gesinjoroj Smitso ne povas veni, ili +estis tie ĉi antaŭ momento dirante, ke ili tuj devas vojaĝi +Amsterdamon. + +S-ino Hejno.--Ho kia bedaŭro! + +S-o Hejno.--Mi tre bedaŭras, ni sentos lian foreston, +ĉar la kapitano estas ĉiam tiel bona amuzanto. + +S-ino Dalmo.--Tia li estas! + +S-o Dalmo.--Mi jam antaŭe ĝojis pro lia ĉeesto... sed: +«unue la aferoj kaj poste la amuzaĵoj», kiel diras la proverbo; ne +vere? + +S-o Hejno.--Ĉu la ekskapitano ankoraŭ ne venis? Ordinare +li estas la unua ĉe la festoj. + +S-o Dalmo.--Vi estas prava, sinjoro, ordinare li estas la +unua, sed li..... (_oni sonorigas_)..... ho, jen li, sendube! + +S-ino Polimo, _rigardante timete la malfermotan pordon, +mallaŭte al Polimo_.--Se ĝi nur ne estas la onklino! + +S-o Polimo, _mallaŭte_.--Ne timu! Nia onklino nun _ne_ +venos, cetere ŝi kompreneble venos veturile, kaj ni ekaŭdos la +bruadon de la radoj. (_Eniras Sinjoro Laŭdo._) + + +SCENO SESA + +LA SAMAJ, S-o LAŬDO. + +S-o Laŭdo.--Ha! miaj karaj! (_Donante la manon al la +ĉeestantoj_)... Kiel vi ĉiuj fartas?... Doktoro, mi gratulas vin +kaj vian edzinon, kaj deziras al vi ankoraŭ multajn feliĉajn +jarojn, grandegan klientaron kaj... baldaŭ malgrandan amindan +doktoreton! ha! ha! ha! kiu ankoraŭ ĉiam mankas en via hejmo. + +S-o Polimo, _ridante_.--Mi dankas vin, maljuna amiko, mi +dankas kore. + +S-ino Polimo.--Mi dankas, kapitano, sed koncernante la +doktoreton, ni havas ankoraŭ sufiĉe da tempo.... Sidiĝu, mi petas! + +S-o Laŭdo.--Ho jes, dankon, mi jam vidas mian seĝon sur +ĝia ordinara loko... (_Sidiĝante._) Sed kie do estas nia amiko +Smitso kun lia edzino? Vi do ankaŭ atendas ilin, ĉu ne? + +S-ino Polimo.--Jes, ni _atendis_ ilin, kapitano, sed ili +ne povas veni ili devas vojaĝi al Amsterdamo pro neatendita kaj tre +grava afero, ni tial devas nun bedaŭri ilian foreston. + +S-o Laŭdo.--Jes, tio estas bedaŭrinda! (_al S-ino +Hejno_) Ĉu via patrino ne povis veni kun vi, sinjorino Hejno? + +S-ino Hejno.--Ŝi preferis resti hejme! Ŝi pretendis, ke +ŝi havas tiom por fari--ho! ŝi laboras ĉiam, almenaŭ tion ŝi +kredas kaj opinias, ke la mastrumo iras nebone, se ŝi ne zorgas pri +ĉio.... Tiaj estas la maljunulinoj!... + +S-o Laŭdo.--Tute same kiel mia maljuna panjo! + +S-ino Dalmo.--Ŝi ankoraŭ ĉiam estas sana, ĉu ne vere, +kapitano? + +S-o Laŭdo.--Sana! Dank' al Dio, jes! Mi kelkfoje vere +devas pensi, ke ŝi estas pli forta ol mi mem. Ŝi legas tute sen +okulvitro... metas ankoraŭ fadenon tra la kudrilo, kvazaŭ ŝi estis +nur dudek-jara, kaj tamen ŝi jam estas okdek-kvin! + +S-ino Dalmo.--Jam okdek-kvin!... Mirinde! (_Malgranda +silentado_). + +(_S-ino Polimo servas la gastojn._) + +S-ino Dalmo, _al Dalmo, mallaŭte_.--Ili baldaŭ venos, +ĉu ne? + +S-o Dalmo, _mallaŭte_.--Jes.... silentu do! + +S-ino Dalmo, _mallaŭte_.--Oni ne aŭdos min; mi vere +miras, kiel la kapitano ludos sian rolon, kaj kiel li vidiĝos kiel +nigrulo. + +S-o Dalmo, _mallaŭte_.--Silentu do! + +S-o Laŭdo.--Ĉu vi aŭdis, gesinjoroj, pri tiu terura +mortigo? + +Ĉiuj.--Mortigo? + +Laŭdo.--Jes! Mi aŭdis antaŭ horo ĉirkaŭe, ke maljuna +sinjorino, vojaĝante per vagonaro de Rotterdamo al nia urbo, estis +mortigita mezvoje de mizerulo, kiu ŝtelis de ŝi multege da mono, +kiun ŝi portis kun si. (_Mire._) Ĉu vi tute ne ekaŭdis pri ĝi? + +Ĉiuj.--Ne. Kara ĉielo. Kia krimo. Kia abomenaĵo! + +S-ino Polimo.--Ĉu ŝi vojaĝis sola? + +S-o Laŭdo.--Mi ne scias pli, ol mi rakontis... + +S-ino Polimo.--Se la mortigito nur ne estas... + +S-o Polimo.--Sensencaĵo! Eble la tuta rakonto ne estas +vera, oni ĉiam rakontas _tiom_! Kiel do ĝi povus okazi! + +S-o Laŭdo.--Oni tamen diregas, ke vere ĝi okazis! + +S-o Polimo.--Ho, kara kapitano, ne kredu ĝin! + +S-ino Hejno, _al S-o Hejno, mallaŭte_.--Kiel ili venas +malfrue! Mi jam de longe atendis ilin! + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--Silentu do! Vi perfidos la tutan +ŝercaĵon. + +S-o Laŭdo, _al S-o Polimo_.--Ĉu vi antaŭ mallonge +ekaŭdis ion pri via onklino, doktoro? + +S-o Polimo.--Ho jes! ni atendas ŝin eble jam morgaŭ. Mi +ĵus ricevis ŝian lastan leteron. + +S-o Hejno.--Kiel neatendite! + +S-ino Hejno.--Jam morgaŭ? He! + +Ges-oj Dalmo, _kune_.--He! + +Laŭdo.--Domaĝe, ke via datreveno ankaŭ ne estas morgaŭ, +doktoro, ni tiam povus festi ĝin en ĉeestado de via onklino. (_Oni +sonorigas laŭtege._) + +S-ino Polimo, _ekterurite_.--Kara Dio! + +S-o Laŭdo.--Eble kliento por vi, doktoro. + +S-o Polimo.--Mi ne ĝin esperas, kapitano, ni sidas tiel +agrable kune, ke kliento, en tiu ĉi horo... (_Oni aŭdas laŭtan +bruadon en la koridoro, post momento eniras Mario._) + + +SCENO SEPA + +LA SAMAJ, MARIO. + +Mario.--Doktoro, ĵus alvenis maljuna sinjorino, ŝi staras +kun granda nigrulo en la koridoro, kaj demandas ĉu vi estas hejme. + +S-ino Polimo.--(_Rigardas timete la gastojn, kvazaŭ ŝi +volus diri: foriru do ĉiuj. Jen nia onklino, kiu alvenas; malgranda +silento._) + +Mario.--Nu, doktoro, kion mi diros al ŝi? + +S-ino Polimo.--Sed kara Fritso, iru do por akcepti ŝin... +Vi do komprenas, ke ĝi estas nia onklino kun la nigrulo. Ili do ne +povas resti en la koridoro! + +S-o Polimo.--Ĉu mi enirigos ilin tien-ĉi? (_Li +ĉirkaŭrigardas konfuze kelkan tempon, sed vidante, ke la gastoj +restas trankvile, li fine eliras, sekvata de Mario._) + +S-ino Polimo.--Kiel neatendite! Ni atendis ŝin nur +morgaŭ! (_Eniras maljuna sinjorino, en la mano ŝi portas grandan +kaĝon en kiu sidas papago. Ŝi estas sekvata de nigrulo vestita per +livreo; li portas du grandajn valizojn._) + + +SCENO OKA + +GES-oj POLINO, GES-oj HEJNO, GES-oj DALMO, S-o LAŬDO, +S-ino PLENVOLO, _la onklino_; BIL, _negro_. + +Onklino.--Mi nur timas kara nevo, ke mi ĝenos viajn +gastojn. + +S-o Polimo.--Ho, kontraŭe, kara onklino, ili estos tre +feliĉaj konatiĝi kun vi. (_Montrante sian edzinon._) Jen mia +edzino, kiu jam tiel longe atendis vin kun malpacienco. + +Onklino.--Aminda edzineto, mi kredas! Nu kara nevino, mi tre +ĝojas fine vidi vin (_kisas ŝin_), kaj kore esperas, ke ni baldaŭ +fariĝos bonaj amikinoj--sed ŝajnas, ke vi estas iom nervema, estu +do kvieta, kaj ne lasu vin ĝeni de mi! (_La gastoj stariĝas +ĉiuj._) + +S-ino Polimo.--Kara onklino, estu la bone venintino en nia +hejmo, mi esperas, ke ĝi plaĉas vin. + +Onklino.--Ho, ĉio ŝajnas al mi bone tie-ĉi! + +S-o Polimo.--Onklino, permesu, ke mi konigu al vi niajn +amikojn: Gesinjoroj Hejno! Sinjoro Hejno estas advokato, kaj jam de +longe nia amiko... Gesinjoroj Dalmo! Sinjoro Dalmo konatiĝis kun ni +antaŭ nelonge, li estas negocisto... Sinjoro Laŭdo, ekskapitano, +kiu vizitas nin preskaŭ ĉiutage. (_La onklino faras malgrandan +riverencon, la gastoj same ĝin faras._) + +S-o Polimo.--Ĉu vi volas sidiĝi tie, onklino, apud mia +edzino? Pardonu, onklino, ke mi ankoraŭ ne senigis vin de via kaĝo, +ĉu vi permesas, ke mi starigu ĝin en la angulon de la ĉambro sur +la tableton? Morgaŭ ni zorgos pri pli bona loko. (_Li metas la +kaĝon sur tableton en la fundo de la sceno._) Kia bela birdo! Kaj +ĝi parolas, kiel vi skribis al ni! + +Onklino.--Ĝi diras nur kelkajn vortojn, kiam ĝi tion +deziras; mia edzo instruis ilin al ĝi; li tre amis la beston. + +S-o Polimo.--Kompreneble! (_La nigrulo metas la valizojn +en alia angulon kaj poste sin starigas post la seĝo de sia +mastrino._) + +S-ino Polimo.--Sed onklino, via negro,... via servisto, mi +volas diri... + +Onklino.--Li sin nomas Bil, kuzino. + +S-ino Polimo.--Ho jes, mi nun memoras, ke vi nomis lin +tiel en viaj leteroj. Ĉu mi montros al Bil lian ĉambron? Li eble +estas laca pro la vojaĝo, kaj Mario povus... + +Onklino.--Ho ne, kara nevino, tute ne, unue li estas tre +forta, kaj due mi preferas (se almenaŭ vi konsentas), ke li restu +hodiaŭ vespere post mia seĝo, li tiel kutimas servi min, kaj... mi +pensas, ke viaj amikoj, kiuj sendube ankaŭ fariĝos la miaj, +bonvolos iom konatiĝi kun Bil. + +S-ino Polimo.--Ĉu vi mem ne estas laca, onklino? Ĉu vi +ankaŭ trinkos teon, aŭ ĉu vi deziras, ke nia servistino aranĝu +por vi... + +Onklino, _ridetante_.--Mi do jam diris, kara nevino, ne +maltrankviliĝu pro mi; mi estas tre kontenta, ke mi min trovas en +tia bona kaj amika societo. Faru kvazaŭ mi loĝus jam de longe ĉe +vi. + +S-ino Polimo.--Kaj Bil? Onklino? + +Onklino.--Ho, li neniam prenas ion en mia ĉeesto, li jam en +Rotterdamo trinkis kaj manĝis.... + +S-ino Hejno, _mallaŭte al Hejno_.--Mi vere admiras la +kapitanon, li vidiĝas kiel vera negro. Kie do li prenis tiun +livreon? + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--Kaj rigardu lian edzinon; ŝi +estas vera Amerikanino. Mi ne rekonas ŝin! + +S-ino Hejno, _al Onklino_.--Estas esperinde, sinjorino, ke +tiu ĉi urbo plaĉos al vi. + +Onklino.--Mi tute ne dubas pri tio, sinjorino. + +S-ino Hejno.--Ĉu jam estas longe, de kiam vi forlasis +Eŭropon? + +Onklino.--Jes, jam tre longe, mi estis nur dudek-jara, kiam +mi iris Amerikon kun mia edzo. + +S-o Hejno.--Via edzo estis kuracisto, ĉu ne vere? + +Onklino.--Jes sinjoro, kiel mia nevo.... + +S-o Polimo.--Tamen li estis multe pli instruita ol mi.... + +Voĉo el la angulo de la scenejo.--La doktoro estas fripono. +(_La gastoj laŭte ridegas._) + +S-ino Polimo.--Jen la papago, he! ĝi parolas klare... + +S-o Laŭdo.--Ĉu via birdo ĉiam tiel bone parolas +sinjorino? Mi estas surprizita; ion tian mi neniam ekaŭdis. + +S-ino Hejno.--Sed _kiun_ doktoron ĝi celis? + +S-o Hejno.--Eble ĝi celis nian amikon! ha! ha! ha!... +(_La gastoj ridegas laŭte._) + +S-o Polimo, _ŝerce_.--Via papago jam volas malamikiĝi +kun mi, kara onklino. + +Onklino.--Lasu ĝin nur paroli! Ĝi ne scias, kion ĝi +diras. + +La voĉo el la angulo.--Fritso trinkas bieron! (_Ĉiuj +ridegas._) + +S-ino Dalmo.--Ĉu li scias paroli ankoraŭ pli multe, +sinjorino? + +Onklino.--Ankoraŭ kelkajn frazojn; ju pli oni parolas en +ĉambro, des pli ĝi ankaŭ parolas; kelkfoje tamen ĝi ne malfermas +la buŝon dum tuta tago. + +S-ino Dalmo.--Mirinde! + +S-o Polimo.--Mi tre ĝojas, ke vi alportis ĝin, onklino, +ĝi vere povas amuzi la societon. + +Voĉo el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La gastoj +ridegas._) + +Onklino, _al Bil_.--Bil, metu tukon super la kaĝo. + +Bil.--Jes ma'm![10] (_Bil malfermas valizon, elprenas tukon +kaj metas ĝin sur la kaĝon kaj refoje stariĝas post la onklino._) + +S-ino Hejno, _mallaŭte_.--Sed tio estas mirinda! Mi ne +komprenas, kie ili prenis tiun parolantan papagon. + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--La papagon ili eble prunteprenis +ie, sed kompreneble ĝi ne parolas... + +S-ino Hejno, _mallaŭte_.--Ni ĉiuj ĝin aŭdis! + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--La voĉo estos de iu, kiu sin +kaŝis post la pordo. + +S-o Laŭdo, _al Onklino_.--Ĉu vi volas vendi vian +papagon, sinjorino? Mi deziras posedi tian parolantan birdon. + +Onklino.--Mi jam havas ĝin dudek jarojn sinjoro, kaj +intencas ĝin havi ĝis mia morto, almenaŭ se miaj genevoj ne estos +ĝenataj de ĝi. + +S-o Polimo.--Kontraŭe. + +S-ino Polimo.--Kara onklino, pri kio vi pensas; ni vere +jam amas la birdon. + +Onklino.--Koko estas tre dolĉa papago, ĝi mordas neniam. + +S-o Polimo.--Ho, ni baldaŭ fariĝos bonaj amikoj, la birdo +kaj mi. + +Voĉo el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La gastoj +ridegas._) + +S-o Polimo, _flanken_.--Malbenita besto! + +Onklino.--Ĉu vi bone metis la tukon Bil? + +Bil.--Jes ma'm! + +S-ino Hejno, _mallaŭte al Hejno_.--La kapitano estas vere +aktoro, rigardu, kiel grave li rigardas nin. + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--Jes, sed lia edzino superas lin! +Mi neniam povis kredi, ke ŝi tiel bone taŭgis por la teatro. + +S-ino Dalmo, _al Onklino_.--Ĉu via servisto nur parolas +angle, sinjorino? + +Onklino.--Jes, nur angle. + +S-o Laŭdo.--Se vi konsentas, sinjorino, mi instruos al li +nian lingvon. + +Onklino, _ridetante_.--Mi dankas vin, sinjoro. Bil lernos ja +nian lingvon baldaŭ sen instruisto; li jam bone ĝin komprenas, ĉar +en Ĉikago, mi parolis kun mia edzo nur nian gepatran lingvon. Ĉu ne +vere Bil? + +Bil.--Jes, ma'm! + +S-ino Hejno, _mallaŭte al S-o Hejno_.--Strange, ke ŝi +ne parolas pri sia _mono_. + +S-o Hejno, _mallaŭte_.--Atendu nur. + +S-o Dalmo.--Ĉu vi havis belan marvojaĝon, sinjorino? + +Onklino.--Tre malbelan. + +S-ino Polimo.--Onklino skribis al ni pri tiu vojaĝo; la +vetero estis sufiĉe beleta, sed ŝi terure suferis pri la +marmalsanoj. + +S-o Laŭdo.--Kaj oni diras, ke tio estas tre malagrabla +malsano. + +S-o Polimo.--Malagrabla, jes; sed feliĉe ne danĝera. + +La voĉo el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La +gastoj ridegas._) + +S-o Polimo, _mallaŭte_.--Malbenita birdo! atendu nur, mi +baldaŭ igos vin senti, ke mi estas tia. + +Onklino, _al Bil_.--Bil, portu kokon ekster la ĉambro. + +Bil.--Jes ma'm. (_Li ĝin faras kaj revenas, reprenante sian +lokon._) + +S-ino Polimo.--Ho kara onklino, ĝi tute ne ĝenas nin! + +Onklino.--Sed ĝi ĝenas min; ĝi fariĝas tro brua, kaj +tion mi ne amas. + +S-o Hejno, _al Onklino_.--Diru fojon, sinjorino, ĉu oni +ankaŭ ludas komedietojn en Ameriko? + +Onklino.--Ho jes, sinjoro! + +S-ino Hejno, _al Onklino_.--Ĉu la negroj ankaŭ kunludas? + +Onklino, _kun surprizo_.--Ho jes! + +S-o Hejno.--Ĉiuj negroj en Ameriko estas nigraj ĉu ne? +En nia lando troviĝas nigruloj, kiuj tamen _ne_ estas negroj. + +Onklino, _ne respondas_. + +S-ino Hejno.--En nia lando eĉ troviĝas nigruloj, kiuj +estas kapitanoj, ĉu ne vere sinjoro Laŭdo? + +S-o Laŭdo.--Ho sendube! (_al Onklino._) Ĉu estas jam +longe, de kiam vi perdis vian edzon, sinjorino? + +Onklino.--Ne sinjoro, mia edzo mortis antaŭ kelkaj monatoj. + +S-o Hejno.--Mi iam ekaŭdis, ke la vidvinoj en Ameriko tre +baldaŭ reedziniĝas. (_Onklino ne respondas, S-o Polimo rigardas +S-on Hejno kolerete._) + +S-ino Hejno.--Eble tio dependas de la riĉeco de la +vidvinoj, kiel ankaŭ en nia lando. + +S-o Laŭdo.--Nu, mi estas fraŭlo _maljuna_, sed fraŭlo +kun _juna_ koro, kaj, se mi ekkonus bonan vidvinon, kiu akceptus mian +manon, mi vere.... + +S-o Hejno.--Vi tiam ekprenus ŝin! + +Laŭdo.--Volontege! Sed nur kondiĉe, ke ŝi posedus 100 000 +dolarojn! + +S-ino Hejno, _montrante la onklinon_.--Mi supozas, ke +onklino posedas ilin. Vi estus bela paro! (_Oni eksonorigas du fojojn +tre laŭte._) + +Onklino, _rigardas ekterurite la gastojn, sed ne respondas. +Poste al Bil._--Diru Bil, tiu ĉi domo ŝajnas al mi frenezulejo! + +Bil.--Jes ma'm! + +Mario, _ekstere, ĉe la pordo_.--Doktoro! alvenis refoje +maljuna sinjorino kun negro, ili estas en la koridoro, kaj la +sinjorino diris, ke ŝi estas via onklino el Ameriko! + +S-ino Hejno.--Kara Dio! Jen la vera onklino! + +Ĉiuj, _konsterne rigardas al la pordo, la unue veninta +onklino ellasas krion kaj eksvenas. Bil ĉirkaŭrigardas kolere. +Subite eniras dua sinjorino strange kaj ridinde vestita, kaj portante +malplenan kaĝon. Ŝin sekvas negro, same vestita strange, sed per +livreo multkolora, li portas du grandajn antikvajn pluvombrelojn kaj +grandan kofron, li terure rulas siajn okulojn._ + + +SCENO NAŬA + +LA SAMAJ, GES-oj SMITSO. + +Dua Onklino, _enirante kun multe da bruado_.--Kie do estas +mia kara nevo? Kial li ne iras al mi renkonten por ĉirkaŭbraki min? +Ho mi estas konvinkita, ke li alprenos min en sian hejmon, kvankam +oni forŝtelis mian tutan monon... (_Subite ŝi ekvidas la unue +venintan negron kaj lian mastrinon, ŝi ellasas laŭtan krion, ankaŭ +eksvenas kaj ekfalas en la brakojn de la due veninta nigrulo. Brua +movado inter la gastoj, kiuj ĉiuj stariĝas._) + +S-ino Polimo.--Kio do okazas? Ĉu mi sonĝas? Ĉu ĉiuj +homoj fariĝis frenezaj?.. Fritso! helpu do nian onklinon, ŝi perdis +la konscion. + +S-o Polimo, _iras al la unue veninta onklino kiu iom post +iom rekonsciiĝas, la alia onklino same rekonsciiĝas kaj +ĉirkaŭrigardas terurite. La gastoj silente forŝteliĝas el la +ĉambro, unu post la alia._ + + +SCENO DEKA + +GES-oj POLIMO, S-ino PLENVOLO, BIL, GES-oj SMITSO + +S-ino Polimo, _al la dua onklino_.--Kion signifas tio, +sinjorino? Kiu vi estas? Kion vi deziras? + +Dua Onklino, S-ino Smitso, _preskaŭ +plorante_.--Pardonu min, kara amikino. Estas mi, via fidela Karolino. + +S-ino Polimo.--Kaj tiu negro? + +S-o Smitso, _la due veninta negro_.--Mil pardonojn, +sinjorino Polimo, mi estas Smitso. + +S-o Polimo.--Sed kion do vi volas? + +S-ino Smitso.--Ni volis nur ŝerci, ho ve!... Ni volis nur +ludi malgrandan komedieton, sed tute ne pensis, ke via onklino jam +alvenis. Ni nur volis surprizi vin, kiel via onklino el Ameriko. (_Al +la vera onklino._) Estimata sinjorino! Ni ne intencis ofendi vin.... +Ho! mi mortos pro honto... kompatu nin!... pardonu nin! ho pardonu +nin! (_Ŝi ploras._) + +S-o Smitso, _al onklino_.--Mi volas fari ĉion, kion vi +postulos de mi, estimata sinjorino, mi eĉ volas mortpafi min, se tio +povas kontentigi vin... mi... mi... ho ve!.. + +Onklino, _bonkore_.--Mi _nun_ komprenas ĉion, miaj amikoj, +kaj mi pardonas vin ĉiujn fundkore; bonvolu diri la samon al la +aliaj, mi petas; ĉar mi tre bedaŭrus, se miaj genevoj malamikiĝus +kun bonaj homoj pro mi, kaj nun iru kviete hejmen. (_La geedzoj +Smitso honte foriras._) + + +SCENO LASTA + +GES-oj POLIMO, S-ino PLENVOLO, BIL + +S-ino Polimo--Ho kara onklino, kion vi do devas pensi pri +ni! Mi nun... + +S-o Polimo.--Aŭskultu, kara onklino! Al ĉiuj, kiuj +hodiaŭ vespere tiel ofendis vin, mi malpermesos por ĉiam la eniron +en mian domon. Mi ne rigardos ilin plu kiel miajn amikojn, ĉar mi +neeble povus forgesi kaj pardoni la abomenan ŝercon, kiun ili faris. +Mi tuj skribos al ĉiuj. + +Onklino, _ridete interrompante lin_.--Vi skribos, ke mi +pardonas ilin, kaj ke mi ne deziras, ke la reciproka amikeco, kiu jam +tiel longe ekzistas inter vi, estus rompita pro mi.... + +S-ino Polimo.--Kaj vi restos ĉe ni, ĉu ne vere, kara +onklino? + +Onklino.--Nu, mi pensas, ke mi faros plej bone restante, +ĉar via domo plaĉas al mi! Ĉu vi ne same opinias tion Bil? + +Bil.--Jes ma'm! + +S-ino Polimo, _kisante onklinon_.--Kara onklino, mi dankas +vin, vi estas vere tro bona por ni! + +S-o Polimo.--Kara onklino, vi estas anĝelo! + +Voĉo el la koridoro.--La doktoro estas fripono! + + H. J. Bulthuis. + + +PIEDNOTO: + +[10] Jes sinjorino. + + + + +OKA MENCIO + + +LA SINOFERO + + +I + +Karlo estis dekjara kiam lia patro, la fama esperanta poeto +Kantamant, adoptis kiel filinon malgrandan knabineton, Johaninon, +sesjaran filinon de sia plej kara amiko, kiu estis ĵus mortinta, +lasinte ŝin en plej kruela malriĉeco. + +La knabineto estis ĉarma, kun dolĉa vizaĝo, grandaj bluaj okuloj, +blondaj haroj, kaj afabla iom malgaja mieno, kiun malofte lumigis +rapida rideto. Neniam havinte gefratojn, ĉiam vivinte apud patro +premata de malriĉeco kaj malsano, ŝi neniam konis la ĝojojn de sia +aĝo, kaj ŝia farto estis ŝanceliĝanta; ŝi estis malgranda, +timema, kortuŝanta en siaj funebraj vestoj. De l' unua tago, Karlo, +granda kaj forta, sin faris ŝia protektanto. + +La du infanoj ludadis kiel gefratoj. Je l' unua fojo, Johanino konis +la plezurojn de l' aliaj infanoj; ŝi ne estis plu sola, en la mizera +patra domo; ŝi havis afablan kunludanton, kiu konigis de ŝi la plej +belajn kaj riĉajn ludilojn, kiujn li estis ricevinta de sia patro. +Kaj baldaŭ ŝia malgajeco vaporiĝis, ŝia vizaĝo roze koloriĝis, +kaj ŝia rido ekbruis sonora en la vasta domo. + +Sed, siaflanke, Johanino estis por Karlo la amikino, kiu igis la +ludojn pli interesaj, la domon pli ŝatinda. Kaj por Kantamant, ŝi +estis la filineto, kies mankon apud sia filo li tiel ofte bedaŭris. +Tiel afabla, dolĉa por ĉiuj, tiom amata de l' servistoj, kiom de l' +majstro kaj de Karlo, ŝi fariĝis la hejma feino, per kiu ĉiu estis +pli feliĉa, ĉio pli brila, kvazaŭ se la aera estaĵo, sendita de +l' dioj, estis alportinta, en la vastan domon, la premion de l' +boneco de Kantamant por la kara orfino. + +Kaj li, la granda poeto, dediĉis al ŝi siajn plej belajn poemojn, +tiujn, kie li kantis la infanecon, kaj kiujn ĉiu parkere scias en +Esperantujo. + +Post du jaroj, kiam Johanino, okjara, forlasis siajn funebrajn +vestojn, neniu estus rekoninta la malfortan filineton, kiun ĉiu +plendis, vidante ŝin sekvantan, maldikan kaj plorantan, la +enterigiron de ŝia patro. + +Tiun tagon, Kantamant, kisante ŝian frunton, diris al ŝi: + +--Ĉu vi estas feliĉa kun ni, filino mia? + +--Ho! jes, Sinjoro,--ŝi diris. + +--Kial vi ĉiam min nomas Sinjoro, karulino? Ĉu mi ne vin amas kiel +patro? + +--Ho! vi min amas, kaj mi vin amas... paĉjo! + +--Johanjo kara! + +Karlo, kiu ĝis tiam diris nenion, iris al ŝi: + +--Kaj min, fratineto, ĉu vi min amas? + +Johanino lin prenis inter siaj brakoj, kaj, lin kisante: + +--Vi ĝin vere scias, Karĉjo mia. + +--Kara Jonjo! + +Kaj, de tiu tago, ili ĉiam uzis nur tiujn karesajn nomojn, «paĉjo, +Karĉjo, Jonjo», kiuj estis por ĉiu el ili kiel la esprimo mem de +iliaj amsentoj, la elĵeto de iliaj nedisigeblaj animoj. + + +II + +Karlo havis amikon je sia aĝo, Frederikon, la solan el ĉiuj siaj +kunlernantoj, kiun li estis feliĉa akcepti hejme. Ili ambaŭ +simpatiis pro simileco de karaktero, sama emo al boneco, poezio kaj +revado. Ilia plej granda plezuro estis, sidante en la laborĉambro +de Kantamant, aŭskulti lin kiam li legis siajn novajn poemojn; kaj +iliaj infanaj animoj kune malfermiĝis al la flugado de la lulantaj +ritmoj. + +Baldaŭ, Johanino kutimis ĉeesti je tiuj legadoj, kaj ŝi ankaŭ +sentis poetan animon, kiu vekiĝis en ŝi. La tri infanoj komprenis +tiel bone, tiel profunde, la plenan belecon de l' versoj de +Kantamant; kaj ili pro ĝojo ploris, kiam li dediĉis al ili sian +faman poemon: + + Nur vin rigardante, mi estas feliĉa... + +Karlo kaj Frederiko staris apud la apogseĝo de Kantamant, dekstre +kaj maldekstre, unu manon apogitan sur la ŝultro de l' poeto, +legante kun li la novajn versojn. Kaj Johanino, iom post iom, +alproksimiĝis, fine sidiĝis sur la genuoj de sia adoptinta patro, +kaj, tuj kiam li finis sian legadon, ŝi ĉirkaŭis lian kolon per +siaj malgrandaj brakoj, kaj lin kisis, dirante: + +--Ho! paĉjo, paĉjo mia, kiom mi vin amas pro la bela poemo, kiun vi +tuj legis al ni. Ĝi estas tiel bela, kiel vi estas bona! Ĉu vere, +fraĉjoj? + +Kaj la du «fraĉjoj», siavice kisis Kantamant'on, kiu ilin tenante +inter siaj brakoj, ripetis: + +--Vi estas la feliĉo de mia vivado. Kio estas la poemo de l' versoj +kompare kun la poemo de viaj grandaj okuloj! Kio estas la kareso de +l' ritmoj kompare kun la kareso de viaj rozaj lipoj? Kio estas la +simileco de l' rimoj kompare kun la simileco de l' viaj dolĉaj +vizaĝoj? Infanoj, infanoj miaj, estu ĉiam tri gefratoj, vin +interamantaj ĝis la sin ofero, kaj al vi donos al mi belan kaj +feliĉan maljunecon, kaj mi estos pli glora pro via amo, ol pro ĉiuj +laŭdoj de l' popoloj. + +La infanoj, grandanimaj, komprenis tiujn parolojn. Iliaj koroj +malfermiĝis al la poezio, kaj, timeme, ili komencis verki kelkajn +versojn. La unua, Karlo maltimis montri la siajn al sia patro. La +malkorektaĵoj, kompreneble, estis multaj, sed la poezia sento +kortuŝanta; Kantamant aprobis, kuraĝigis la infanon. Tion vidante, +Frederiko ankaŭ prezentis al li siajn versojn. + +--Vi estos miaj du literaturaj filoj! li ekkriis ĝoje. Sed, li +aldonis, ĉu ci, feineto, ne provis ankaŭ verki poemeton? + +Johanino ruĝiĝis, sed, senŝanceliĝante, ŝi donis al Kantamant +malgrandan kajeron. Li miris. + +--Preskaŭ nenia malkorektaĵo,--li diris.--Ha! feino, feino, vi +estos iam, por ni ĉiuj, la Muzo, kaj viaj inspiroj, lulante miajn +lastajn versojn, malfermos la grandan vojon de l' estonto al la unuaj +poemoj de viaj du fratoj. Pro tiu momento, infanoj, mi vin benas. + + +III + +Jaroj kaj jaroj pasis. Karlo estis dudek-dujara, jam komencante sekvi +la gloran vojon de sia patro, verkinte kelkajn unuajn poemojn +laŭdatajn de la tuta Esperantistaro. Sed li forgesis la verkadon de +novaj ritmoj, li ŝajnis ne aŭdi la entuziasmajn aprobojn de l' plej +severaj kritikistoj. Li revadis nur al la dolĉa feino de sia +infanaĝo, al sia nuna inspiranta Muzo, Johanino. + +La maldika knabineto estis fariĝinta gracia fraŭlino, tiam +dek-okjara, kies inteligento tiom pasiigis la koron de Karlo, kiom +ŝia perfekta korpa beleco. Lia infana amikeco estis anstataŭigita +de fervora amo, kiu prenis lin tutan, ne permesante al li alian +penson, tiel ke ĉiuj liaj poemoj estis versoj de amego al ŝi +dediĉitaj. + +Ia timemeco, kiam tiu nova sento naskiĝis en lia koro, kaŭzis +ŝanĝon en ilia interparolado. Ĉiam sin interrigardante kiel +gefratoj, ili ne sin donis unu al alia la malvarmajn nomojn +«gefraŭloj», sed ili forlasis la karesajn nomojn, kiujn ili tiel +longe ŝatis, kaj sin nomis simple: «Karlo, Johanino». Nur +Kantamant restis ĉiam por ambaŭ ilia «paĉjo». + +Ian matenon ĉe l' krepusko, dum Karlo verkadis en sia ĉambro, +frapo al la pordo haltigis lian plumon. Li levis sian kapon, kaj +diris: + +--Eniru! + +La pordo malfermiĝis, kaj, banata de l' brilaj radioj de l' suno +leviĝinta, dia aperaĵo elmontriĝis al li, glora kiel matena feino +alportanta al li la plej karajn revojn de lia Muzo. + +--Vi, Johanino!--li ekkriis, leviĝante kaj prezentante al ŝi siajn +manojn.--Kion vi bezonas? Kion vi deziras? + +Ŝi ruĝiĝis. + +--Karlo,--ŝi murmuris,--pardonu min. Ho! mi scias, ke, kion mi tuj +diros al vi, tion mi devus unue diri al nia paĉjo. Sed, ne moku +Karlo, mi ne maltimis. Apud vi frato kara, mi estos pli kuraĝa. + +--Pri kio estas la afero?--demandis Karlo, maltrankvila. + +Ŝi plie ruĝiĝis, kaj, kaŝante sian frunton sur la ŝultro de sia +frato, ŝi mallaŭtege diris: + +--Mi amas. + +Li tremegis. Ŝi amis! Kaj al li, ŝi ĝin diris tiel, ne divenante +la doloron, kiun li suferos, se ŝi aliulon amas! Kaj li timis, +atendante la nomon, kiun ŝi estis tuj elparolonta. + +Li povis nur ripeti: + +--Vi amas? + +Kaj, pli mallaŭte, li aldonis: + +--Kiun? + +La vizaĝo de la bela fraŭlino lumiĝis, ŝiaj okuloj ekbrilis, kaj, +fortavoĉe, ŝi respondis: + +--Kiun? La plej belan el ĉiuj la junuloj, plej noblan animon, plej +altan koron. Kiun? Ĉu vi dubas pri mi, ke vi ne komprenas, ke mi +povas ami nur tiun senegalan poeton, mia Karĉjo? + +Je tiu karesa nomo, ne aŭdita de kelkaj jaroj, je tiu fervora alvoko +al la amata poeto--al tiu, kiu, kiel li, estis poeto,--la koro de +Karlo eksaltis: li estis amata, kaj la amantino volis doni al li mem +la unuan konfeson de sia amo. Ho! feliĉa tago! neesperita momento! + +Li klinis sian kapon, kaj, kisante la harojn de la amatino, li nur +murmuris: + +--Johanjo! Jonjo mia! + +Ŝi lin rigardis: + +--Vi hodiaŭ ĉion diros al la paĉjo?--ŝi demandis. + +--Hodiaŭ matene, karulino!--li respondis. + +Ŝi eliris. Kaj li, sidinte apud la tablo, verkis la jenajn versojn: + + Mi amas cin, ci amas min, + Fraŭlino dolĉa, + Fratino mia, fianĉino + De mia amo. + + En tiuj la venontaj jaroj, + Interkisante, + Travivos ni la nian vivon + Kor' apud koro. + + Kaj, ĉar la kara nia amo + Neniam finos, + La mondo nomos nin «ĉiamaj + La geamantoj». + + +IV + +La lago brilas sub la tagmeza suno; la folioj de l' arbareto, +bruetante sub dolĉa venteto, kliniĝas al la dormanta akvo. El la +vojeto kondukanta de l' domo de Kantamant al la lago, eliras paro da +junaj geamantoj, ebriigita de l' espero pri sia proksima feliĉo. +Ĉar al ŝi, ŝia frato Karlo promesis, ke li parolos hodiaŭ al la +paĉjo, kaj ŝi estas milfoje rediranta la karan promeson al la amiko +de Karlo, _sia_ poeto Frederiko. + +Ambaŭ haltas sur la bordo de l' lago. Ili rigardadas la verdan +akvon, sur kiu naĝas cignoj kaj anasoj, super kiu flugas la +kantanta loĝantaro de l' arbareto. Sama kortuŝo premas iliajn +korojn, alproksimigas iliajn manojn, iliajn buŝojn. La brako de +Frederiko ĉirkaŭas la talion de l' amikino. Ili restas senmovaj, +preskaŭ senpensaj, en la senlima flugado de ilia revo, de ilia amo. + +La tutan matenon pasigis Karlo en sama revado. Li kredis sin amata, +kaj en sia ĝojo, li ne maltimis rigardi la feliĉan estonton. Pro +deziro konservi, kiel eble plej longe, por li sola, la benitan +sekreton, li ankoraŭ ne parolis al sia patro: nur vespere, kiam +noktiĝos, kiam la ombroj falantaj de l' monto kovros la ebenaĵon, +nur tiam li konfesos al la granda poeto la dolĉan kanton de tia amo, +de l' amo de sia Jonjo. + +Lia sango bolas, dum la suno supreniras en la ĉielo. La varmo lin +premas. La ĝojo lin sufokas. Li ne povas tagmanĝi. Je l' tagmezo, +li eliras, li forlasas la hejmon de sia feliĉa infanaĝo, la patran +hejmon, kie li ŝin konis, li ŝin amis, kie ŝi konfesis hodiaŭ mem +sian reciprokan amon. Li marŝadas al la arbareto, al la lago, la +lago apud kiu tiel ofte li revadis pri ŝi, nesciante, neesperante +tiam la hodiaŭan feliĉegon. Ho! la dolĉa kara amikino, kiu baldaŭ +estos lia! + +Brueto de kisoj lin haltigas. Geamantoj estas apude, kiel li ĝojaj +pro sia amo. Ha! nekonitaj geamikoj! kies feliĉo estas kvazaŭ +promeso kaj certigo de lia propra feliĉo! Li deziras ilin koni, +partopreni ilian revadon antaŭ la lago. Li diros al ili ĉion, kion +li sentas, kion li pensas; se ili estas malriĉaj, li dotos ilin, por +ke iliaj dankoj benu liajn amojn! Li antaŭiras ... kaj li vidas! + +Ŝi! ŝi! Johanino, Johanjo, _Lia Jonjo_! ... Li! li, la plej kara +amiko, Frederiko! ... Ili estas ĉi tie, tiel dronigitaj +en sia revo, ke ili ne vidis lin, ne aŭdis liajn paŝojn. Ili +rigardas la verdan lagon, la bluan ĉielon, kaj, ridetante, sin +interkisas. + +Ho! la perfida mensogulino, kiu, hodiaŭ matene mem, parolis al li +pri sia amo! Kial tion? Neniam li esperis: li akceptus senplende sian +doloron. Sed nun, post tia espero, post tia kredo al la estonto, la +falo estas tro kruela, la mensogo tro kulpa. Nenia kompato al la +virino senhonora! Li senmaskigu ŝin, kaj ŝin mortigu! + +Per kelkaj paŝoj, li estas antaŭ la enamigita paro. Li tuj parolos, +li tuj riproĉos la perfidon. Sed Johanino levas al li siajn belajn +bluajn okulojn: ŝia vizaĝo koloriĝas pro ĝojo, kaj dolĉvoĉe ŝi +murmuras: + +--Kiom mi estas feliĉa, frato kara Karĉjo, ĉar vi sola vidis la +unuajn kisojn, kiujn mi interŝanĝis kun tiu, kiu, dank' al vi, +frato, estas de nun mia fianĉo. + +--Jes,--Frederiko aldonis,--jes, amiko. Jonjo ĉion diris al mi. Mi +scias, ke de vi mi havos feliĉon. + +Karlo komprenas: Jonjo ne estas mensoga. Li, li sola eraris. Li +forgesis, ke, kiel li, Frederiko estas poeto, ke al Frederiko, tiel +bone kiel al li, povas iri la ama entuziasmo de la junulino. + +Per forta penado de sia volo li trankviligas siajn trajtojn. Afable +li respondas: + +--Ne danku min, fratino, amiko, mi ne vidis paĉjon matene. Sed +vespere mi parolos al li. + +Kaj li reiras hejmen, plorante, dum la geamantoj, kiuj ne divenis +liajn dolorojn, daŭrigis sian promenadon tra l' arbareto. + + +V + +Sur la tablo kuŝas blanka folio. Sur la supra parto de l' paĝo, +kelkaj versoj, tiuj--ironio!--kiujn Karlo matene skribis, kantante +sian esperon. + +Li ilin legas kaj relegas. Ne! ne! tio ne estas ebla! Li ne donos +Jonjon al Frederiko! Eble malgraŭ ĉio, ili edziĝos, sed li ne +estos la efektiviginto de tiu malfeliĉaĵo! Li ne parolas al sia +patro: la aliaj parolu mem! + +Sed, de longe, Kantamant ŝajnas ne plu ami Frederikon. Iom post iom, +dum la poeta gloro de l' du junuloj samtempe kreskis, la ĵaluza amo +de l' patro timis la konkurencon de l' amiko al sia filo. Ho! +antaŭvidinta ĵaluzo, kiel prava hodiaŭ! Certe Johanino ĝin +divenis, kaj pro tio ŝi timis paroli mem al la poeto. + +Se li, Karlo, ne petos la patran jeson, eble ĉiam Kantamant ĝin +rifuzos. Neniam la amikino estos la edzino de l' rabisto de amo! Kaj +tiu penso estas konsolo por lia vundita koro. + +Sed ŝi! Ne sole Frederiko, de nun malamato, suferos! ŝi ankaŭ, la +dolĉa fraŭlino, la filineto de l' estintaj jaroj, la fratino de l' +infanaj tempoj, la karulino, malgraŭ ĉio ĉiam kara, ŝi ankaŭ +suferos! + +Karlo prenas la paperfolion, kisas la versojn tiel ĝoje verkitajn +matene. Kaj, pli malsupre, li skribas novajn versojn, versojn de +larmoj, de doloro kaj sinofero. + +Kaj li eliras el la ĉambro. Li aliras al sia patro, li petas, ke li +permesu la geedziĝon de Johanino kaj Frederiko. Kantamant +kontraŭbatalas la proponon, fine ĝin akceptas. Karlo lin dankas, +tutkore, sincere, _ĉar li amas pli la amatinon ol sin mem_. + +Li reiras al la malgranda ĉambro. La du versaĵoj estas ankaŭ tie, +sur la sama paĝo. Li deŝiras la paĝon. Sur sia brusto li metas la +esperajn matenajn versojn. La aliajn li lasos sur la tablo. + +Kaj li eliras al la arbareto, al la lago. Jam krepuskiĝas. La +alvenanta nokto kovras la esperojn, la dolorojn, la feliĉojn, la +tutan dramon silentan, kiu estis tiutage travivita en tiu loko, +kutime ripoziga. La paca naturo ne konas la malkvietecon de l' +animoj; kiel dum feliĉaj vesperoj, najtingaloj kantas. + +Prenante sur sia koro la versojn al la perdita feliĉo, Karlo iras +laŭ la vojeto kondukanta de l' domo de sia patro Kantamant al la +lago. La akvo estas proksima, li ne haltas. Liaj piedoj subakviĝas, +li ne haltas. Liaj genuoj, liaj koksoj, lia brusto subakviĝas, li ne +haltas. Kaj, kiam, lastafoje, li amege ekkriis: «Jonjo!» lia kapo +malaperas sub la trankvila surfaco de l' dormanta lago. + + +VI + +Tuj kiam Kantamant akceptis la edziĝon de la Johanino kaj Frederiko, +li ilin ankaŭ venigis, kaj, ilin beninte, sendis ilin al la senlima +vojo de ilia feliĉo. + +Tiam, li iris al la ĉambro de sia filo, por ke Karlo senprokraste +konu la edziĝon de l' geamantoj. + +Sed la ĉambro estis malplena, kaj nur la deŝiritan paĝon vidis +Kantamant sur la tablo, kaj li legis la lastajn versojn de sia inda +filo. + +Adiaŭoj al la amatino. + + Tuj kiam mi vidis la cian belecon, + Ĝoje mia kor' eksaltas; + Ci estas virino pli ĉarma ol ĉiuj: + Mi cin amas. + + Tuj kiam mi vidis la cian amaton, + Pri doloro mi ekploris; + Mi perdos cin, kaj mi senfine suferos: + Ci lin amas. + + Adiaŭ, ci la belulino amata; + Estu ci feliĉa per li. + Mi mortos; vi ambaŭ memoru, ke min mem + Mi oferis + Por ke ci, la kara, neniam suferu... + +Dum Kantamant finis la legadon de tiuj versoj la servistoj alportis +hejmen la dronigitan korpon de lia filo. + +Kaj la geedzoj, foririntaj al aliaj landoj, neniam konis la sinoferon +de tiu, kiu mortis, _por ke ili neniam suferu_. + + Trinité. + + + +TABELO DE LA ENHAVO + + La filino de la feinoj 1 + + La kristofiguro de la lumo 9 + + Kristnaska nokto 21 + + Noktaj fantomoj 33 + + La statuo de Zamenhof 43 + + Mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo 61 + + Koboldoj 71 + + La salto de la diablo 83 + + Nekredeblaj aventuroj de Sinjoro Radamanto 97 + + La onklino el Ameriko 109 + + La sinofero 129 + + +955-08.--Coulommiers. Imp. Paul BRODARD.--8.08 + + + + +Notoj de la tekstpreparinto: + +Provizon de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn ŝanĝetojn mi +faris sen rimarkoj. En la originala libro la multpunktoj malsamis. +Ili diverse uzis tri, kvar, aŭ kvin punktojn. Tiel ili prezentiĝis +en ĉi tiu teksto. Ankaŭ mi lasis kiel originaltekste la nombrojn, +kiuj prezentiĝis kun streketoj. Oni povas trovi liston de preseraroj, +kiun mi ŝanĝis, ĉe fino de la html-a dosiero. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + +***** This file should be named 32035-0.txt or 32035-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/2/0/3/32035/ + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |