1 files changed, 5761 insertions, 0 deletions

diff --git a/32035.txt b/32035.txt
new file mode 100644
index 0000000..37f0c2c
--- /dev/null
+++ b/32035.txt
@@ -0,0 +1,5761 @@
+The Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Lauroj
+       Kolekto de la originalaj verkoj premiitaj en la unua
+       literatura konkurso de La Revuo
+
+Author: Various
+
+Release Date: April 18, 2010 [EBook #32035]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks
+to Espéranto-France for providing the original book
+
+
+
+
+
+
+Esperanto
+
+Kolekto de la Revuo.
+
+
+LAUROJ
+
+KOLEKTO DE LA ORIGINALAJ VERKOJ PREMIITAJ
+
+en la
+
+UNUA LITERATURA KONKURSO DE "LA REVUO"
+
+
+
+Paris
+
+LIBRAIRIE HACHETTE ET Cie
+
+79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79
+
+1908
+
+Tous droits reserves
+
+
+
+
+UNUA PREMIO
+
+
+LA FILINO DE LA FEINOJ
+
+Esperanta fabelo.
+
+
+I
+
+Kvankam ghin montras nenia landkartaro, tamen la lando de la feinoj
+ekzistas, kiun ofte vizitis chiuj revemuloj kaj fantaziuloj; ili ja
+scias, ke ghi estas rava kaj sorcha lando, simila je vastega
+ghardeno, kie, la tutan jaron, floradas nekonataj floroj, kreskadas
+arboj chiamverdaj, fluadas arghentaj riveroj kaj pepadas oraj birdoj,
+kies melodia kanto neniel pensigas pri la verkoj de niaj nuntempaj
+muzikistoj. Tie, la suno senripoze disjhetas ghojan radiaron sur la
+fruktodonan teron, kiu, pluvon ne bezonante, chiam surportas
+richegajn rikoltojn; tie, facila venteto moderigas la varmon de
+l' tagastro, konsistigante la sezonojn el printempo chiama.
+
+Pri la loghantaro de chi tiu mirinda lando estas senutile insisti,
+char, se malkleruloj ankorau trovighas nekonantaj la landon de la
+feinoj, chiu homo, inda je tiu nomo, jam de sia frua infaneco
+konatighis kun la feinoj, ilin amis, ilin admiris kaj kriis al ili
+por helpo, okaze de disrevigaj projektoj au de forflugemaj iluzioj!
+kaj, kvankam en la fabeloj ili ofte sin kashas sub la formo de
+maljunulino au de ghiba almozulino kun krochaj nazo kaj mentono,
+tamen, chiufoje, kiam oni imagas al si feinon, shi prezentighas al la
+homaj okuloj kiel altkreska kaj eleganta belulino, kun bukla hararo
+ondanta sur nudaj shultroj, kun admirindaj brakoj kaj delikataj
+manetoj, el kiuj unu sin apogas sur longa ora bastono, kun trenajha
+diverskolora robo el nepriskribebla shtofo, tra kies flanka
+malfermajho elighas kruroj sendifektaj.
+
+Tiaj ankau ili estas en sia sorcha lando, kaj tiaj ili estis en la
+tempo, kiam okazis la mirinda aventuro, kiun al vi, karaj legantoj,
+mi tuj ekrakontos.
+
+
+II
+
+Iam, la feinoj estis festintaj la nomtagon de sia reghino; en shia
+palaco, el lazura marmoro, solena festeno estis ilin kuniginta, kaj
+la plej strangaj manghajhoj estis alportitaj sur la oran
+manghotablon: formikaj koroj trapikitaj per abela pikilo kaj kuiritaj
+sur la flamo de lampiro; ovajho el kulaj ovoj; akridajho rostita;
+salato el konvalaj floretoj, k.t.p., k.t.p.. La feinoj lauvole
+satighis per tiu malpeza nutrajho, kiu tamen plene sufichas por tiel
+delikataj kreitajhoj. Ech, kiam ili eliris el la palaco por promenadi
+en la paradizaj ghardenoj, ili estis iom ebrietaj pro troa trinkado,
+el floraj kalikoj, de matena roso, likvoro plej shatata de la
+feinaro.
+
+Sed, dum la ebrieco malbonigas la homojn, ghi kontraue dolchigas la
+koron de la feinoj kaj ilia bonhumorigas. Ili do promenadis lau
+disaj grupetoj, babiladante pri amaj aferoj, el kio chiam konsistas
+la konversacio de la feinoj, kiel ankau de la mortemulinoj.
+
+Subite, audighis ekkrieto kaj ia feino, kiu marshis antau siaj
+kunulinoj, ilin alvokis, signodonante, ke ili rapidu:
+
+--Vidu fratinoj,--shi diris al la alkurintinoj,--vidu kion mi jhus
+ektrovis!
+
+Kaj shi, mirante, montris infanineton, apenau unutagan, kushantan
+sub la folioj de dikega brasiko, kiu estas, kiel scias multaj,
+naskema legomo[1].
+
+Scivole kaj jam ameme sin klinis la feinoj al la senkulpa kreitajho,
+kies vizagho lilia, meze de la verda foliaro, shajnis la plej bela el
+chiuj floroj de l' sorcha ghardeno.
+
+La reghino siavice alproksimighis, momenton enpensighis, kaj fine
+parolis per vocho pli dolcha ol la kanto de enamighanta turtino:
+
+--Char ni trovis chi tiun etulinon en la tago de mia nomfesto, mi
+volas, ke shi farighu la plej bela kaj la plej felicha el chiuj
+estintaj, estantaj kaj estontaj estajhoj! Por tio, chiu el ni faru al
+shi po unu donaco, tiamaniere, ke shi estu fine provizita je chiuj
+eblaj perfektajhoj!
+
+Kaj unu post alia, la feinoj komencis donacadi al la infanineto.
+
+--Shi havu,--diris la unua,--okulojn nigrajn kaj vaste fajrajn, kiel
+tiuj de Hispanino!
+
+--Mi donacas al shi,--diris la dua,--tian hararon blondan, longan kaj
+buklorichan, kian oni vidas che la Germaninoj!
+
+--Shiaj vangoj estu tiel delikataj kiel matura persiko,--aldonis la
+tria;--shia frunto paligu la liliojn; shiaj oreloj similu
+travideblajn markonketojn; kaj shian admirindan kapon, kiel gracia
+kolono, subportu kolo sendifekta!
+
+Sinsekve la feinoj antaudonis al la estonta belulino la diafanecon
+de Anglino, la charmon de Rusino, la brakojn, shultrojn kaj bruston
+de Italino, la elegantecon de Francino, k.t.p., k.t.p..
+
+Laste parolis la reghino kaj diris:
+
+--Chiam restu pura kaj virga nia filino, kaj tamen donu plenan kaj
+netakseblan felichon al chiuj, kiuj enamighos en shin!
+
+Kaj shi prenis la etulinon sur siajn brakojn, shin kisis kaj portis
+en la palacon, kie chiuj feinoj lauvice zorgis pri shia nutrado,
+lulado, vartado kaj edukado.
+
+
+III
+
+La tagon, kiam la knabino farighis dek-okjara, la feinoj are kunvenis
+en salonon de la reghina palaco kaj, post diversaj paroladoj kaj
+diskutadoj, decidis, ke shi devos, dum kelkaj jaroj, vojaghadi
+eksteren, pliperfektigonte tra la mondo sian edukitecon. Shi estis
+tiam la plej charma belulino, kiun oni povas imagi. Shia korpo
+superis la plej neriprochindajn chefverkojn de la antikva kaj
+nuntempa skulptarto. Shiaj movoj, shia irado, shia sintenado
+montrighis nekredeble graciaj, kaj kiam shi dancis sur la herbaro
+de l' ghardenoj, ech la feinoj vane provis shin imiti; shi estis
+altkreska, kun shultroj larghaj kaj mole deklivaj, kun koksoj dolche
+kurbaj kiel artoplena amforo; sub admirinda brusto, shia talio tiom
+mallarghighis, ke ghin shi preskau povus zoni per sia chirkaukolo!
+Oni apenau komprenis, kiel povas shin porti tiaj malgrandaj piedoj,
+kaj oni ekmiregis konstatante, ke shiaj manetoj havas nekredeblan
+forton. Priskribi shian vizaghon estus entrepreno malfacila! Antau
+chio oni rimarkis nigrajn okulojn, akre kontrastantajn orajn brovojn
+kaj richegan hararon, en kiu kunmiksighis chiuj plej diversaj nuancoj
+de l' blondeco: grengarba flavo, sunradia oro, kashtana helbruno kaj
+kupra rugho. Nenia perlo atingis la blankecon de shiaj dentoj, nenia
+rubeno la rughecon de shiaj lipoj, nenia kamelio la delikatecon de
+shia hauto!
+
+Ni ne forgesu aldoni, ke kompreneble shi posedis chiujn plej
+shatindajn ecojn de l' koro, de l' spirito kaj de l' karaktero.
+
+Resume, shi estis la plej admirinda el chiuj vivantaj kreitajhoj. Nur
+oni povis riprochi al shi iom da strangeco, pro tiom da kontrauaj
+belajhoj kunigitaj sur shiaj korpo kaj vizagho.
+
+Char estis decidite, ke shi bezonas vojaghadi kaj konatighi kun la
+homoj, iun tagon, akompanata de unu el la feinoj, kiu prenis sur sin
+la formon de respektinda onklino, la junulino ploregante adiauis la
+tutan feinaron. Ambau migrontinoj suriris la flugilojn de grandega
+drako, kiu nevidite ilin transportis Rusujon.
+
+
+IV
+
+La unuan fojon, kiam shi aperis en balo, chiuj ekmiregis, vidante
+tiel belan kaj strangan fraulinon. Sed baldau la impreso pri
+strangeco superis la impreson pri beleco. Kelke da virinoj komencis
+jhaluze rideti; pro flatemo ilin imitis junuloj, kaj iom post iom
+eklevetighis mallauta murmurado:
+
+--Chu vi vidas?... Kio estas tio chi?... Tiaj larghaj shultroj kun
+tia maldika talio!... Kaj kia brusto!... Tiel vaste nigraj okuloj
+kun blonda hararo!... Blonda?... Tute ne, rugha! Ne! flava... ne!
+helbruna!... Shi estas tro altkreska!... Shiaj movighoj estas
+malkonvene flekseblaj!... El kie shi venas?... Kiu shin konas?..
+k.t.p., k.t.p..
+
+La murmureto plilautighadis, ghis ghi farighis mallauda bruego.
+
+Nur kelkaj seriozuloj, impresitaj de tia neniam vidita beleco, provis
+kontraubatali la atakantojn; ilin oni tiel mokis kiel shin mem; ilin
+oni nomis stranguloj, fantaziuloj, apartighemuloj, k.t.p.... La
+mokadon, la riprochojn, la malshaton ili elportis kuraghe, senlace
+rebatis chiujn mallaudojn de la enviuloj, kaj, char la fraulino
+estis ilin unufoje rigardinta per siaj sorchaj okuloj, ili tuj
+enamighis en shin kaj de tiam sin sentis plene felichaj!
+
+Tagon post tago, alighis al tiu malgranda kerno novaj admirantoj
+logitaj de la nekonata belulino; sed la plimulto daurigis malshati
+shian belecon kaj ridi je shiaj senegalaj ecoj.
+
+Same okazis en Svedujo, en Norvegujo, en Danujo sinsekve vizititaj de
+la junulino. Kelke da fervoraj amantoj; multe da insultantaj
+malamikoj.
+
+
+V
+
+Tiam shi kaj shia akompanantino decidis iri Francujon, kies anoj, oni
+diras, tre shatas la belajn virinojn. Efektive, en tiu lando estis al
+shi pli bone. Kompreneble, multaj ankorau ridis je shia strangeco,
+multaj shin mokis kaj ech rifuzis shin ekrigardi; sed char la plej
+famaj eminentuloj en Parizo kaj en aliaj gravaj urboj interesighis
+pri shi, laute proklamis shian belegecon kaj al ghi kantadis
+laudojn, iom post iom la popolamaso, kiel kutime, ekiris sur la
+vojon montritan de ghiaj kondukantoj. En chiuj partoj de la lando,
+homoj chiurangaj konatighis kun la filino de la feinoj, kaj shin
+amis. Plej strange estas, ke nenia jhaluzeco ekzistis inter la chiam
+pli kaj pli multaj amantoj de la junulino. Kontraue, tuj kiam iu
+viro eksentis amegon al shi, li tuj kuris al siaj amikoj dirante:
+
+--Chu vi konas la okan mirindajhon de l' mondo? Kia belulino! Kaj
+tiel charme stranga! Rapidu konatighi kun shi! Vi, kiel mi mem, shin
+amos kaj via felicho estos nepriskribebla!
+
+Kaj ja tiel okazis....
+
+La famo pri la filino de la feinoj transflugis la landlimojn de
+Francujo; ghi dissemighis, disvastighis chiuflanken, kaj tia
+scivolemo chie vekighis, ke tiama poeto ghin esprimis ekkriante:
+"En la mondon venis nova sento!"
+
+Tial Anglujo, Germanujo, Italujo, Hispanujo, ech la plej malproksimaj
+landoj, siavice venigis al si la charmulinon kaj ghojis shin
+akceptinte, char chiu popolo malkovris en shi la belajhojn, kiujn ghi
+plej multe shatas kaj kiujn ghi kutimas admiri che siaj aninoj.
+
+
+VI
+
+Pasis kelke da jaroj kaj la venko de la belega fraulino chiutage
+plikredeblighis. Chiutage malpliighis la nombro de shiaj
+malshatantoj; chiutage multoblighis la nombro de shiaj admirantoj;
+kaj sciigoj pri shia sukceso, per flugiloj de facila vento, alvenis
+en la landon de la feinoj, kiuj kune ghojadis kaj sin reciproke
+gratulis.
+
+Fine venis la tago de l' triumfo!
+
+Kelkaj el la plej fervoraj amantoj de la belulino iam decidis, ke ili
+shin venigos en iun difinotan lokon, kie ili solene shin festos,
+gloros, amindumos kaj precipe dankos pro la felicho, kiun ili de shi
+ricevis!
+
+La afero okazis en malgranda apudmara urbeto kaj estis tia triumfo
+por la fraulino kaj tia ghojigo por shiaj amantoj, ke ili neniam
+forgesos la neforgeseblan semajnon pasigitan en Bulonjo-che-maro!
+
+Kompreneble el chiuj landoj antaue vizititaj de la charmulino estis
+alvenintaj shiaj unuaj kaj chiam fidelaj admirantoj, kaj la bela
+amatino senprefere sin montris same afabla, dolcha kaj dankema al
+chiuj siaj amikoj novaj au malnovaj, junaj au maljunaj, richaj au
+malrichaj, belaj au malbelaj. Cetere, pro la ricevita ghojo, chiuj
+estis junaj, kaj richaj, kaj belaj!
+
+Sed ju pli granda estas felicho, des pli ghi postlasas en la homaj
+koroj deziron pri renovigo. Tro bela estas la filino de la feinoj,
+por ke unusemajna amindumado povu por chiam kontentigi shiajn
+amegantojn. Ili do decidis, ke la festo rekomencighos, kaj, antau
+kelkaj monatoj, ghi rekomencighis en Svisujo.
+
+Antau dek-nau jarcentoj, tri reghoj orientaj, portantaj oron,
+aromon kaj mirhon, marshadis tra senlimaj dezertoj, celante
+malgrandan urbon; tien ankau, sur alia vojo, iradis pashtistoj
+pelante antauen siajn multenombrajn brutarojn; kaj chies okuloj
+avide rigardis radiantan stelon, kiu montris al ili la vojon al nova
+estonteco!
+
+Tiel same, vidu! El chiuj partoj de l' terglobo, homoj chiunaciaj,
+chiurangaj, chiuaghaj, sur cento da diversaj vojoj, rapidas al
+malgranda Europa lando, kaj chies okuloj avide rigardas verdan
+steleton, kiu montras al ili la vojon al nova estonteco!
+
+Ghenevo! Ghenevo! En la koro de la filino de l' feinoj, en la koro de
+chiuj shiaj amantoj, tiu chi nomo por chiam estas enskribita, flanke
+de l' vorto Bulonjo!
+
+Sub suno origanta la supron de l' majesta montaro kaj rebrilanta en
+la senmova spegulo de l' lazura lago, sep tagojn triumfis la
+belulino, sep tagojn shin adoris shiaj anoj felichegaj, sep tagojn
+shi disvershis sur ilin la fajron de siaj sorchaj okuloj, la mielon
+de sia dolcha parolo, sep tagojn, kiuj forflugis kiel sep minutoj!
+
+Adiauante unu la alian, chiuj diris: "Ghis la revido!" char de
+nun ili chiujare renovigos _sian semajnon_, kaj Anglujo estas
+elektita por la venonta kunveno....
+
+Chiam pli kaj pli multenombraj estas kaj estos la amantoj de la
+belulino; kaj, char pro sia amo al shi, pro influo de shiaj
+admirindaj ecoj, ili farighas pli bonaj, pli frataj, pli pacemaj kaj
+pli inteligentaj ol la malmultaj skeptikuloj, kiuj kontraustaras
+ankorau, la feinoj, vidante, kian bonon ilia filino alportis en la
+mondon kaj ghojante pro sia filinigo, unu lastan fojon are kunvenis
+en la palacon de la reghino kaj decidis, ke la juneco, la beleco
+kaj chiuj ecoj de la fraulino daurados eterne, ke shi neniam
+difektighos, neniam maljunighos, unuvorte chiam restos sama por la
+ghojo kaj felicho de la enamighinta homaro!
+
+    Rene Artigues.
+
+
+PIEDNOTO:
+
+[1] En Francujo, kiam infano demandas siajn gepatrojn pri
+sia naskigho, ili kutime respondas, ke ghi estas trovita sub brasiko.
+
+
+
+
+DUA PREMIO
+
+
+LA KRISTOFIGURO DE LA LUMO
+
+Rakonto.
+
+
+La preghejtura horlogho estis jhus elbatinta la dek-duan noktan
+horon. Densa mallumo chie regis en la Kastiluja[2] urbeto A...,
+kushanta apud malgranda rivero, kies akvofluado senchese, kadence kaj
+iom malakre murmurbruetis en tiu vintra, frosta kaj senluna nokto. De
+tempo al tempo blovetis malvarma vento, sed tiel dolche kaj senbrue,
+kvazau timante per sia frapetsono elveki la profunde dormantan
+loghantaron de la kvieta urbeto. Kaj nur malofte tra la aero
+audighis la timiga helkrio de ia noktevigla birdo, okaze sencele
+preterfluganta.
+
+La chefa strato de la urbeto sin montris silenta kaj senhoma; longa,
+tre longa ghi ja estis, sed mallargha, malebena kaj tordolinia,
+kvazau silka rubando, kiu senorde disvolvita kushas sur kudrotablo,
+antau ol ornami per siaj rondetoj, turnighoj kaj bandetoj la belan
+festveston de ia ankorau pli bela junfraulino.
+
+En la tempo, kiam okazis nia rakontajho, tiu strato havis en sia mezo
+antau fasadangulo de la luksdomo, loghita de la nobela kavaliro
+Don Diego de Gevara, ian simplan kapeleton, en kies interno staris
+senarte skulptita Kristofiguro el shtono, kiun dum nokto lumigis
+pendanta olelampeto. Tiun shtonan Kristopecon oni nomis en la urbeto
+_La Kristofiguro de la Lumo_, kaj antau ghi, en vesperoj, fervore
+genufleksis kaj faris krucosignon chiuj strataj preterpasantoj.
+
+Apenau estis trasoninta la lasta bato de meznokta horo, kiam sur la
+chefstrato senbrue aperis preskauglite pashanta viro, tre modeste
+vestita kaj havanta chirkaue dudek jarojn. Atinginte la lokon, kie
+staris la Kristofiguro, li haltis, genufleksis krucsignofarante kaj
+anstatau daurigi sian rektiradon, li turnis sin maldekstren kaj per
+la fingrostetoj de sia mano malforte frapis al alta surterstaranta
+kradofenestro.
+
+La frapeto ne bezonis ripetighon, char la fenestro tuj
+malfermetighis, kaj el interne sin montris juna kaj gracia knabino,
+kiu afable ridetis al la jhusalveninto.
+
+--Kiom vi malfruis hodiau,--shi riprochete ekparolis,--jam elsonis
+la meznokta horo, kaj mi komencis timi, ke vi ne venos.
+
+--Kial ne veni, karega Eloizeto?--respondis li per amdolcha mallauta
+vocho.--Chu estus eble al mi kviete dormi ne jhus vidinte mian
+charman amatinon? Tute ne, neeble. Nur antau kelkaj horoj, mi sidis
+apud vi, kiel chiuvespere; mi iom kun vi parolis kaj multe kun viaj
+gepatroj, tiuj bonkoraj personoj, kiuj konsentas pri nia amo kaj
+permesas, ke mi al vi faru chiuvesperan viziteton; kaj tamen, mi
+koravidis tiun chi revidon, por paroli kun vi sen alestantoj; shajnas
+al mi, ke nun viaj amvortoj estas pli karesaj kaj delikataj, via
+vocho pli dolchesona, viaj okuloj pli ensorchrigardaj, via vizagho
+pli bela kaj charma; mi ja figuras al mi, ke vi, kun mi tutsola,
+estas pli mia, ol antaue, ke via amo estas pli varma, kaj chial tiuj
+chi intimaj interparoletoj estas por mi la plej felichaj momentoj de
+mia vivo.
+
+--Ankau por mi ili ja estas; sed vi, senkorulo, venis hodiau pli
+malfrue, ol kutime, kaj mi preskau mortis de senpacienco kaj
+malghojo.
+
+--Pardonu, mia plej kara, sed tio ne estas mia kulpo. Mi akurate
+estis elirinta el mia domo por veni al vi, kaj trovighis je kelkaj
+pashoj de via fenestro, kiam ia kavaliro kun glavo kaj vizaghon
+kashanta mantelo eniris tiun chi straton. Tuj mi haltis kaj min
+kashis en ian pordosojlon atendante, ke li baldau foriros, sed
+bedaurinde la kavaliro komencis promeni kaj repromeni antau la
+domo de Don Diego de Gevara, kaj, char tiamaniere li pasigis
+duonhoron, mi devis tial prokrasti mian alvenon, atentante vian
+ripetitan admonon, ke ni plej zorge evitu esti vidataj de ia
+preteriranto.
+
+--Kaj vi plej saghe faris, mia Jochjo. Vi ne povas imagi, kia terura
+timego min kaptas, dum mi vin audas che la fenestro. Ho, se miaj
+gepatroj ekscius, ke mi estas sufiche malsagha por resti apud vi en
+horo tiel malfrua! Ili sendube indignus, min akre riprochegus; kaj,
+se la najbaroj povus ion suspekti, kiom da murmuroj, malicaj
+rimarkoj, ech kalumnioj pri mia honesta konduto de virino! Kelkajn
+fojojn mi diris al vi chi tion, penante min eltiri el viaj logaj
+karesvortoj: chiam la koro venkis la prudenton, amo superregis
+singardon: sed jen hodiau estos la lasta nokto....
+
+--Ho, ne estu kruela, mia anghelo! Chu pro infana timo ni devas ja
+senigi nin je plej rava felicho? Ech se viaj gepatroj ekscius pri
+tiuj noktaj interparoloj, ili komence koleretus, sed poste al ni
+pardonus tian naturan faron, kiun naskas la fervoreco de nia amo: ili
+estas tre konvinkitaj, ke mi vin amas ghis frenezo kaj honeste celas
+farighi via edzo. Cetere, restu trankvila, la strato estas malluma
+kaj neniu nin vidos. Tiu Kristofiguro estas nia sola atestanto, kaj
+ghi ne nin denuncos; mi plej fervore preghas al ghi chiuhore, ke ghi
+protektu nian amon, kaj kredu al mi, ghi ne chesos nin gardi kaj
+defendi, vidante la purecon de nia korinklino kaj la senkulpecon de
+niaj deziroj.
+
+--Ankau mi havas al ghi grandan konfidon, sed mia timo ne estas
+senkauza. Vi ja scias, ke en tiu angula domo de la apuda strato,
+loghas jam de unu monato Don Diego de Gevara. Lia filino Donja[3]
+Izabelo estas famkonata pro sia belegeco, kaj multaj kavaliroj shin
+amindumas. Shia patro devigas shin chiam resti hejme, kaj nur chiudimanche
+shi iras en preghejon audi meson. Tial ne estas malfacile antauvidi,
+ke fine shi akceptos ies amon, kaj, por paroli kun sia amato, shi
+lin atendos nokte, kiel mi mem faras. Tiam niaj interparoloj estos
+neeblaj.
+
+--Mi konfesas, ke via penso iras tre antauen, bela Eloizeto. Lasu
+min, almenau ghis tiam, ghui tiun senkomparan felichon, kaj ne
+parolu plu pri tio. Mi havas por raporti al vi ian gravan sciigon,
+kiu tre rilatas al nia amo. Ghi estas plej ghojiga novajho, kiun vi
+sendube ne divenos.
+
+--Certe mi ne divenos, sed raportu al mi tuj.... Mi brulas pro la
+deziro tion ekscii kaj estas pendanta de viaj lipoj.
+
+--Plachu al Dio, ke tio estu vera! Havi vin pendantan de miaj
+lipoj!... Mi ja certigas, ke vi de ili ne falus.
+
+--Ho, malspritulo, kiel vi moketas miajn vortojn. Rakontu al mi, mi
+petas, mi estas senpaciencega, mia koro.
+
+--Mi faros ghin, sed kun kondicho, ke....
+
+--Kondichon ankorau! Chu eble, ke mi morgau vin atendu chi tie?....
+Konsentite, sed rapidu.
+
+--Mia kondicho estas alio pli facile efektivigebla.
+
+--Bone, mi konsentas do: vi tuj raportu.
+
+--Chu vi ne pentos poste?
+
+--Ne, tute ne, mi plenumos mian promeson, se nur vi tuj ekdiros.
+
+--Dankon, Eloinjo! Mi rapidos: unu el miaj parencoj, fraulo tre
+richa kaj maljuna, kiu loghas ekster Hispanujo, decidis chi tien veni
+por pasigi kelkan tempon kun mia familio. Sciigita, ke mi havas
+fianchinon kaj varmege shin amas, li proponis cheesti la edzighon kaj
+aranghi la feston, kondiche, ke ghi okazos baldau--dum li tie chi
+restos--kaj ke li donacos al la gefianchoj belan doton. Morgau mem
+mi tion transsciigos al viaj gepatroj, kaj, se ili konsentos, vi
+estos baldau mia edzino kaj mi ne bezonos trafrostighi por resti
+apud vi chiunokte.
+
+--Ho kiel bela surprizo, mia Jochjo! Chu tio estas vera? Mi sentas
+min la plej felicha....
+
+--Jes, tre vera, mia bela: kaj nun plenumu la promeson.
+
+--Volonte! Vi nur diru, kio....
+
+Shi ne povis daurigi: oni tiam audis pashadon sur la strato de iu
+alproksimighanta kaj Eloizo kun timego fermis tuj la fenestron,
+dirante al sia fiancho per karesa vocho: "morgau, morgau, mia
+kara...."
+
+Jozefo malgaje ekmarshis, transpasis la stratan angulon kaj ien
+sin kashis. Pense li malbenis la ghenulon, kiu interrompis lian
+interparolon en la plej interesa momento. Profitante la mallumon de
+la strato, li atendis kun espero revidi ankorau sian fianchinon, tuj
+kiam malproksimighos la preteriranto.
+
+Ghi estis altkreska kavaliro kun bela sintenigho, eleganta mantelo
+kaj granda chapelo. Alveninte antau la domon de don Diego de Gevara,
+li haltis, ekfajfis kaj atendis. La dekstra malalta balkono de la
+domo malfermighis kaj aperis belega virino kun blanka vesto.
+
+--Tre kuragha vi estas, Don Juan,--shi sensalute ekdiris.--Ne
+sufichis, ke vi min amindumis dum mia loghado en la chefurbo. Vi ech
+venas chi tien por daurigi vian aman persekuton. Chu eble vi ne
+scias, ke mia patro proponis min, kiel edzinon, al Don Henriko de
+Mendoza, ke mi devas obei al li kaj sekve, ke nenia espero restas jam
+al nia amo?
+
+--Jes, mi chion scias kaj mi tro amas vin por ghin akcepti. Granda
+estas la potenco de patro, sed ghi nur devas helpi al la felicho de
+gefiloj. Edzinigi vin kun neamata viro, tio ja estas malfelichigi vin
+por chiam kaj obeante al via patro senkontraustare, vi montras tute
+klare, ke via amo al mi ne estas tiel varma, kiel vi jhuris iam.
+
+--Ho, Don Juan, ne aldonu vian riprochon al mia malfelicho. Chu vi
+povas ankorau dubi pri mia amo? Chu, atendante vin chi tie, mi ne
+pruvas al vi plej elokvente la blindecon de mia pasio?
+
+--Pardonu, pardonu, mia aminda. Mia chagreno estas la kauzo, ke mi
+vin ofendis. Sed kial vi ne konfesas al via patro, ke vi malamas Don
+Henrikon, kaj ke, edzinighinte kun li, vi estos malfelicha? Per
+senchesa petado vi sukcesus nuligi lian decidon.
+
+--Tio bedaurinde ne helpos, Don Juan: mi sufiche konas la karakteron
+de mia patro. Li donis sian vorton de honoro, kaj ech se tiu edzigho
+estus por mi mortiga, li ne shanghus sian decidon.
+
+--Ho tirana krueleco! Sed tio estas neebla, Donja Izabelo. Kiel mi
+povus perdi vin por chiam? Preferinda estus la morto mil fojojn!
+Auskultu kaj min kompatu: nur unu vojo povas konduki nin al felicho.
+Forkuru kun mi, mia anghelo. Ni tuj edzighos sekrete kaj venos peti
+la pardonon de via patro. Li ne rifuzos tiam....
+
+--Sufiche, Don Juan, sufiche: ne logu min per viaj flamaj vortoj.
+Mian devon mi tre bone konas kaj neniam konsentos fari malvirtajhon.
+Ne, tute ne: mi estos plej malfelicha, sed ne riprochita pro ia
+malhonorajho. Forgesu min, kaj ne....
+
+Shi ellasis teruran krion kaj fermis rapide la balkonon. Don Juan kun
+plej granda surprizo chirkaurigardis kaj tuj komprenis la kauzon de
+shia subita malapero. Jhus transpasinte senbrue la domangulon, ia
+kavaliro kun vizagho kashita per mantelo kaj chapelo, jen staris
+kontrau li silenta kaj minaca.
+
+Freneza pro kolero, Don Juan eltiris sian glavon kaj parolis al li
+malafablege:
+
+--Kiu vi estas, malnobla kavaliro? Kian rajton vi havas por
+interrompi mian interparolon? Chu tiel maldece vi kutimas konduti pri
+honorindaj sinjorinoj? Eltiru tuj la glavon, friponego, se vi ne
+volas, ke mi mortigu vin, kiel hundon.
+
+--Kvietighu, Don Juan, mi petas, oni devas ja pli afable paroli kun
+kavaliroj. Shajnas, ke en tiu chi afero, vi estas la ofendito kaj
+ghuste okazas la malo. Tiu virino, kun kiu vi parolis, estos baldau
+mia edzino kaj mi ja, nur mi, devas postuli klarigojn pri via
+malhonesteco....
+
+--Vi, do, estas Don Henriko, mia abomenata malamiko? Ho kiel mi
+dankas la chielon, ke ghi difinis min por vin mortigi! Pretigu vin
+por tuja batalo kaj ne daurigu per paroloj, char en tiu chi afero la
+kavaliroj, kiuj kredas sin bravaj, nur devas argumenti per armilo.
+
+Oni tuj audis la fortan alfrapighon de la glavoj. Tute solaj en la
+mezo de la strato kaj lumigitaj per la lampeto de la Kristofiguro, la
+du kavaliroj furioze duelis. La batalo dauris tre mallonge. En la
+flameco de atakado Don Juan faris ian mallertajhon kaj Don Henriko
+rapide ghin profitis por pushenigi sian glavon en la bruston de sia
+kontrauulo.
+
+Don Juan shancelighis, metis ambau manojn al sia vundo kaj peze
+falis teren, ellasante profundan ekghemon. La alia kavaliro rapide
+forkuris kaj post kelkaj momentoj malaperis, helpata de la nokta
+mallumeco.
+
+--Helpon! helpon! mi mortas!--diris ankorau per malforta vocho la
+forlasita vundito.
+
+Pasis kelkaj sekundoj kaj Don Juan petis ree helpon, per vocho
+preskau neaudebla. Iu viro subite aperis kuranta kaj rapide sin
+klinis al li. Ghi estis Jozefo, kiu venis por helpi al la vundito.
+Vidante lin, Don Juan penis ion eldiri, sed forto mankis al li por
+tio; lian korpon trakuris granda ektremo, kaj li mortis en la brakoj
+de Jozefo.
+
+--Ho la malfelicha kavaliro!--diris la junulo kaptita de terura
+emocio--Dio helpu min en tiu chi okazo!
+
+Kaj li komencis ekmarshi por iri hejmen, kiam oni audis bruon el
+proksime. Jozefo haltis timigita, ne sciante kion fari.
+
+La bruo gradige plifortighis, ia lumo shajnis disvastighi tra la
+strato kaj tuj aperis nokta gardistaro kun lanternoj en manoj.
+
+--Helpon chi tien, sinjoroj,--diris Jozefo kun tremanta vocho.--Jen
+sur la strato kushas mortinta kavaliro.... Oni jhus lin mortigis.
+
+--Kaj kion vi faris chi tie en tia malfrua horo?--severe demandis la
+gardestro.
+
+--Mi okaze preterpasis,--respondis timeme la junulo.
+
+--Kaj jen viaj manoj kaj vesto estas tre sangmakulitaj!
+
+--Jes, sinjoro, mi klinis min al la mortinto por helpi kaj kredeble
+la sango de lia vundo....
+
+--Sufiche, sentaugulo, ni ja tion detale klarigos. Gardistoj, ligu
+liajn manojn kaj piedojn kaj konduku lin en malliberejon. Dume, ni
+helpos al la kavaliro, se estas ankorau tempo.
+
+Vane Jozefo plendis kaj plorante protestis, ke li estas senkulpa. Oni
+senkompate lin arestis kaj enshlosis en ian senluman kaj malvarman
+chambron.
+
+    * * * * *
+
+La sekvantan tagon en la urbeto oni interparolis nur pri la mortigo
+de don Juan de Molina kaj la aresto de Jozefo. Char neniu povis
+imagi, kio vere estis okazinta la antauan nokton, chiu kredis ke
+efektive Jozefo estas la mortiginto kaj ech kelkaj supozis, ke don
+Juan estis aminduminta Eloizon kaj tial Jozefo, furioza pro jhaluzo,
+estis venghinta sin al la kavaliro.
+
+La proceso tuj komencighis por klarigi la aferon kaj puni la
+krimulon. Malgrau la senkulpeco de Jozefo chiuj cirkonstancoj estis
+al li malfavoraj. Nur Don Henriko kaj Donja Izabelo sciis la veron de
+chio, sed ili ambau silentis; la unua--por eviti kondamnon; la
+dua--por kashi sian noktan interparolon.
+
+Char la mortigo okazis sen alestantoj kaj oni trovis Jozefon,
+trempitan de sango, apud la kadavro de Don Juan en malfrua nokta
+horo, la jughisto baldau konvinkighis, ke la krimo estis farita de
+la malfelicha junulo.
+
+Chiutage la patro de Eloizo iris en la jughejon por sin informi pri
+la proceso kaj poste prisciigi sian familion. Malfeliche, la afero
+iradis tre malbone, kaj la kondamno de Jozefo shajnis neevitebla.
+
+Eloizo, konvinkita pri la senkulpeco de sia fiancho, plorante
+konfesis al siaj gepatroj, ke shi estis parolinta kun Jozefo che la
+fenestro, jhus antau la mortigo de don Juan, kaj plej kompatinde shi
+permeson petis de ili por tion sciigi al la jughisto, en la celo
+pravigi la cheeston de Jozefo en la loko de la terura okazintajho.
+
+Nun estis al shi tute indiferente, chu en la urbeto oni ekscios pri
+shiaj noktaj interparoloj kun Jozefo: la chefa afero estis savi lin
+el malglora kondamno.
+
+Sed ho ve! ech tiu rimedo ne helpis. La jughisto ne kredis al tio,
+kion al li jhuris Eloizo. Li supozis, ke ghi estas nur elpensita
+artifikajho por senkulpigi la krimulon.
+
+Jam estis la proceso preskau finita kaj chiu antauvidis, ke Jozefo
+estos al morto kondamnita. La malfelicha Eloizo ploradis senkonsole
+sian malfelichon kaj Donja Izabelo de tago al tago sin montris pli
+pala kaj malghoja. Shia patro devis prokrasti la edzighon kun Don
+Henriko, char shi plej obstine rifuzadis kaj ech firme aldonis, ke
+shia neshanghebla decido estas formondighi kaj por chiam eniri
+monahhinejon.
+
+Fine la jughisto mortkondamnis Jozefon. La decido estis baldau de
+chiuj konita en la urbeto, sed oni plej zorge ghin kashis al Eloizo,
+timante eblan gravan malsanighon.
+
+Jozefo eksciis pri ghi plej emocie, kaj ankorau ripetis, ke li estas
+senkulpa.
+
+Jam chiuj preparajhoj estis faritaj, kaj la sekvanta tago estis
+difinita por la ekzekuto.
+
+Petita, kiel kutime, ke li, antau ol morti, eldiru sian lastan
+deziron, li plorante respondis, ke li nur volas iom preghi lastfoje
+antau la Kristofiguro de la Lumo.
+
+Lia peto estis kompreneble akceptita kaj senprokraste plenumita.
+
+Inter kelkaj gardistoj kaj manligita, oni kondukis Jozefon antau la
+Kristofiguron de la Lumo. La jughisto iris kun li, kaj multenombra
+popolanaro el chiuj flankoj alkuris kun granda scivolemo por cheesti
+lian strangan solenajhon.
+
+Kiam Jozefo alvenis al la domo de don Diego de Gevara, tiu chi kaj
+Don Henriko staris sur la balkono amike babilantaj.
+
+La malfelicha mortkondamnito pie surgenuighis antau la Kristofiguro
+kaj komencis preghi kun granda fervoro. Fininte sian preghon, li
+daurigis sur genuoj, kaj parolis al la Kristofiguro per lauta kaj
+tremanta vocho:
+
+--Dio mia, vi ja scias, ke mi estas senkulpa kaj konsciencpure povas
+al vi preghi. Malfavoraj cirkonstancoj kredigis, ke mi estas la
+mortiginto de don Juan de Molina, sed tio ne estas vera. Chu vi, Dio
+justa kaj kompatema, permesos ja, ke senkulpulo pereu malglore kaj
+hontinde?
+
+Chiuj audantoj restis kortushitaj kaj konfuzitaj. Kelkaj virinoj
+ploretadis. Chiuj rigardoj celis Jozefon kaj la Kristofiguron, sed
+tiu chi staris silenta kaj senmova.
+
+--Ho Dio mia,--daurigis li,--mi nur petegon al vi prezentas. Savu
+min el plej terura maljustajho: montru publike al chiuj la veron de
+miaj diroj. Se mi estas kulpa--signu min per via mano: se mi estas
+senkulpa--montru ankau per mano la mortiginton de Don Juan, se li
+chi tie staras!
+
+Granda korpremo kaptis la cheestantojn post audo de tiuj
+vortoj. Chies okuloj sin turnis nun al la Kristofiguro, kvazau
+antausentante ion misteran kaj grandiozan. Tiun chi fojon la
+Kristofiguro ne restis senmova. Ghi eklevis sian dekstran brakon kaj
+firme direktis ghin al la loko, kie staris Don Henriko.
+
+La popolanoj tremis pro miro kaj avide rigardis al la balkono. Don
+Henriko falis palega sur genuojn, dirante:
+
+--Estu plenumata Via volo!
+
+Kaj sin turnante al la jughisto, li daurigis:
+
+--Mi ja estas la sola kulpulo: sed mi mortigis Don Juan'on en duelo,
+noble kaj senperfide. Mi fordonas min al vi por la jughado.
+
+Tre solenaj estis tiuj momentoj. Oni audis surdigan popolkrion:
+"Miraklo! miraklo! Vivu Jozefo, la senkulpa!" kaj malgrau la
+cheesto de gardistoj oni elprenis lin, kaj sur la shultroj de
+popolanoj li estis triumfe portata en sian domon.
+
+Dank' al la miraklo de la Kristofiguro, Jozefo estis savita kaj post
+unu monato edzighis kun sia kara Eloizeto.
+
+Nenion raportas la historio pri la sorto de Don Henriko, nek pri tio,
+kio farighis kun la bela Donja Isabelo.
+
+Sed oni scias plej nedisputeble, ke Jozefo kaj Eloizo vivis felichaj
+multajn jarojn kaj, ho mirinda dankemo! ili ech ne unu solan nokton
+forgesis ekbruligi la lampeton de la Kristofiguro de la Lumo, kiu
+estis la protektanto de ilia amo, kaj kies dekstra brako nun estas
+etendita lau sama direkto, kvazau ghi volus ankorau signomontri la
+mortiginton de la brava kaj nobla kavaliro don Juan de Molina.
+
+    Vicente Inglada.
+
+
+PIEDNOTOJ:
+
+[2] _Kastilujo_ = nomo de hispana regiono.
+
+[3] _Donja_, hispane _dona_ = samvalora moshtesprimo, kiel
+_don_, kiun oni uzas por paroli kun virinoj. La formo _don'in'o_,
+uzita de S-ro N. Borovko en "Shtona gasto", estas tro longa.
+
+
+
+
+TRIA PREMIO
+
+
+KRISTNASKA NOKTO
+
+Fabelo.
+
+
+Supre sur la Alpaj altajhoj, che la nudaj rigidighintaj montaroj,
+malghoje fluadas la vintro. Dum longaj monatoj, la tero restas
+kovrita de negho, kaj chio malaperas sub ghia blindige blanka
+shutajho, kiu formortigas chiujn vivajn estajhojn. La montaj
+krutajhoj fiere enprofundighas en senviva, timiga silentado, sekighas
+torentoj kaj kovrighas per glacioj. En la vilagheto, homoj kaj bestoj
+trankvile kunvivadas en la kajutoj, kie chiam brulanta fajro
+dissendas iom da fumo kaj varmo. Pri vivo ekstera nur sciigas malofte
+alvenanta leteristo, kaj kontrau la mizeroj kaj prizorgoj, kiuj
+naskighas en la mondo malsupra, shirmas la izolulojn amasoj de negho
+kaj teruraj profundegajhoj, kien enghemas la vento. Plej ofte,
+superkovras la dezertajn vastajhojn densa, seka, malvarma nebulego,
+kiu ghisvenas la domojn kaj ellekas la fumojn malrapide flugantajn el
+la tegmentoj. Sed ne chiam dauras tia malghojeco. Iafoje, sunradio
+pli brila ol ora somersuno, pli dolcha ol dia rigardo, forpelas
+grizajhon, kaj enportas reghojon en la dometojn, dum, super la
+ebenajhoj, che la malproksimaj, profunde kushantaj homejoj, chion
+rigidigas la nevenkebla premado de l' vintra sezono.
+
+Malghoje, trankvile, pasadas la vivo sur la Alpaj altajhoj. La
+tieularo estas fortika, brava, pacienca; la akra malvarmo, kiu
+tie-supre reghadas dum ses monatoj en jaro, fortigis la rason, ghin
+kutimigis al tiu shajne mizera vivado; kaj la vintro estas por la
+montanoj la plej bona kaj kara sezono, char, nur dum ghia daurado,
+ili estas ree liberaj. Somere, ilin konfuzis fremduloj, ilian landon
+trapasadis bandoj de turistoj, la monton malpie, sentime esploradis
+homoj nekonataj; sed, nun, dum la vintraj tagoj, la monton ili denove
+posedas; ghi refarighas ilia mem proprajho; sole ili konas ghiajn
+sovaghajn profundegajhojn, ghiajn blankajn, puregajn neghkampojn,
+ghiajn minacajn furiozojn, ghian ensorchan charmon, kiu iafoje kaptas
+mizerajn vagantojn kaj ilin perfideme tiras al morto.
+
+Dum la vesperoj, la familianoj arighas en la kuirejo de la kajuto,
+chirkau la tablo, kaj dormeme auskultas rakontojn, dum ilin
+nekontraustareble allogas la litoj, kie varme estos al la homoj.
+Malghoje, trankvile fluadas la vesperoj sur la nudaj altajhoj..., kaj
+pri la bruado en la arboj, pri la movado de la cetera homaro, neniu
+precize scias, neniu klare pensas, char chiam sama, de la fortikaj
+malnovaj prapatroj ghis la fortikaj junaj nepoj, forpasis la vivado;
+kaj chiam samaj estis la vesperoj, meze de l' negha naturo, en la
+malgranda kuirejo, kie ronketas la fajro.
+
+Sed, kiam proksimighas la jarfino, iom da movado, iomete da bruado
+naskighas che la kajutoj. Baldau okazos Kristnasko! Baldau chirkau
+tablo, najbaroj kunvenos, ghoje festenos, kunridos, kunkantos, kaj
+estos rakontataj belaj historioj pri la pasintaj Kristnaskoj, dum la
+gefianchoj kisos sin unu la alian, dum la maljunuloj trankvile
+disrevos pri la estintaj jaroj. Tage, la geknaboj iras en la arbarojn
+por dehaki la abion, kaj vespere, la kunvenintaj familioj ghin
+ekbruligos, dum, tre malproksime, che la profundajhoj, kie sin movas
+la ceteraj homoj, eksonos la hhoroj, kaj ekbrilos miloj da lumetoj
+por festi la naskighon de Kristo.
+
+Ghuste tiun tagmezon dekok-jara junulino sola pashadis tra la arbaro.
+Antau kelkaj horoj, jhus diris al shi la patro:
+
+--Manjo, iru en la arbaron kaj deportu la abion; ghi jam estas
+dehakita.
+
+Shi do iris, ghoja pro tiu festo, ne nur char vespere cheestos shia
+fiancho, sed ankau char okazos ia shangheto en la unutona, senlime
+sama vivado de l' domanoj.
+
+Dormis la tero sub dika negha sternajho, en kiun tiel malfacile
+internighis la piedo, kiel en shtonan muron. Reghadis profunda,
+malgajiga silentado; forflugintaj estis chiuj vivaj estajhetoj, chiuj
+mallautaj bruetoj, kiuj somere ghojigadis la arbaron. Oni nur vidis
+la longajn skeletojn de la abioj, kiuj chi tie kaj tie metis malhelan
+koloron sur la blankan, puregan, unutonan naturon. Sed pri la
+koloreco de l' chirkauajho ne atentis Manjo, char tion shi chiam
+vidis; lau shi, la vintro estas la sole bona sezono, dum kiu izolaj
+estas la arbaroj kaj senhomaj la sovaghaj altajhoj. Shi shatis
+solecon; neniu el la ordinaraj timigiloj al la urbanoj shin kaptis.
+La arbaron neniam timas la chi supruloj, char, en ghi, ili laboradis
+de la frua agho, kaj la malvarmo, kaj la frosto, kaj la prujno
+kvazau rebrilas en ilia animo, tiel ke sen tiaj maldolchajhoj ili
+malfacile elportus la vivon.
+
+Vojirante, Manjo iomete pensis pri la vespera festo, gaje, simple nur
+tial, ke tiu chi festo estas ghojiga kaj bonporta. Shi ja lernis, ke
+en tiu vespero, ie, tre malproksime, al la homoj naskighis Savonto,
+pri kies vivo shi bone sciis; tion shi tre kredis, sed tio estis tiel
+enradikigita en shi, ke la penso pri ghi estis tute senutila. Shi do
+preferis sin okupi per tute nespiritaj aferoj: kiajn novajhojn pri la
+valanoj alportos la fiancho, kion al shi donacos la patro, kiu venos
+che la festenon. Dume, tiel pripensante, shi alvenis al la loko, kie
+kushas la jam dehakita abieto. Brave shi sharghis per ghi siajn
+shultrojn kaj tuj foriris, char jam ekvesperighis, kaj la vojo al la
+domo estis malfacila kaj longa.
+
+Terura, akra, senkompata malvarmo reghadis, sed pri ghi shi estis
+sufiche sperta; tamen, shin iom timigis la densa nebulego, kiu, che
+l' vesperigho, pliakrighas en la arbaroj.
+
+La pala lumo, kiu tra la nebula vualo, ghispenetradis la arbajn
+densejojn, netakseble klinighis al la horizonto; timema, senbrila
+rughajho aperis che la sunkushigho, kaj, lau la pliblovo de l'
+vento, shi tre bone sentis, ke venas vespero. Kaj shi rapide iradis,
+chiam kaptita de la penso pri la baldaua festeto, pri Kristnasko,
+kiu en la sama horo, kunigadas chiujn frato-homojn por festi
+tutmondan ghojon.
+
+Shi portis la abieton sur la shultroj, sed, char densighis mallumo
+kaj shian pashadon malhelpis la trunkoj, shi decidis demeti la
+arbeton kaj ghin treni. La chielon oni jam ne vidis; super la
+chirkaua naturo naghadis noktombroj kaj tute malhelighis la vojo.
+Malvarmigaj blovoj aljhetighadis lau la aleoj; de la branchoj pendis
+glacieroj, kaj la trunkojn chirkauis prujno. Sur la malmola negho
+glitis la piedoj, kaj shi estis devigata iri malpli rapide.
+Maltrankvileco shin konfuzetis, tiom pli ke, tra la nebulego, shi ne
+povis scii, chu shi iras lau la ghusta vojo, au chu shi eraras.
+Tamen, shi konfidis al la kutimo. Jam de la frua infaneco, shi tien
+venadis kun la patro kaj la fratoj, en tiu sama tago por dehaki la
+kristnaskan abieton. Sed, tiun jaron, shi ja volis iri tute sola.
+Baldau shi estos matura virino, edzino, kaj tial estas necese, ke
+edzino estu kuragha, kaj shin timigu nek ventego, nek malvarmo. Tie
+supre, vivo estas batalado, senchesa eterna batalado kontrau naturo
+tiel fiera kaj sovagha, ke ghi ne toleras la kunvivadon de aliaj
+vivemaj estajhoj, kaj la braveco estas, ech por la virinoj, io
+natura, necesa, pri kiu neniu fanfaronas.
+
+... Envenis nokto, terure malhela nokto, dum kiu pliighadis la frosto
+kaj plifuriozis la neghaj blovegoj, kiuj, de tempo al tempo, mughadis
+de la montaj suproj. El la tero, au el la brancharo de abio, iafoje
+levighis ventoturnighoj, pelataj de l' vento, kaj chiuflanke
+disflugis negheroj, tiel multnombraj, ke la vagantino fermis la
+okulojn pro timo. Bruon oni ja ne audis. Iafoje, brancho, tro peze
+sharghita, ellasis neghan pecon, kiu mallaute defaletis teren.
+
+Manjo tre timis, ke shi devojighis; tia ideo shin ekdoloris, char
+jhus shin kaptis la penso pri nokta restado en tiu izolejo, tra tiu
+akra malvarmego, meze de l' venta batado, kaj, plie, dum kristnaska
+vespero, kiam chio brilas de gajeco, kiam la plej malghojemajn
+okulojn lumigas radio de espero.... Tio ja ne povis esti. Shi
+chirkaurigardis, palpis la trunkojn per siaj duonfrostitaj manoj,
+faris kelkajn pashojn al chiuj direktoj por vidi, chu shi staras sur
+la ghusta vojo. Sed la signojn pri la vojeto surkovris novaj
+neghamasoj, kaj pro la nepenetrebleco de l' nebulego shi ne estis
+kapabla ghin retrovi. Shi tre bone konsciis, ke shi devojighis, kaj
+tiam, nevenkebla timo shin kaptis. Kion shi faros por retrovi la
+domon, kiel shi, tra tiu terura malhelajho, povos rekoni la vojon,
+kunporti la abieton ghustatempe por festi Kristnaskon? Chirkaue shi
+palpis la arbojn, sed shiaj fingroj nur sentis delikatajn
+glacieretojn, kiuj rompetighis che shia tusho; plie, shin treege
+doloris la piedoj. La malvarmo, la tiel senkompata malvarmo, shin iom
+post iom penetradis, perfideme, singardeme, kvazau ensorchisto. Shi
+volis krii, sed shia krio ne trafis trans kelkaj arboj; kaj al kio
+efikas krio de junulineto, en mezo de arbaro ombroplena? Senkuragha
+shi ne volis esti, kaj shi peneme remarshis ankorau tirante la
+abieton, char shi esperis, ke tre baldau shi eliros el la arbaro kaj
+retrovos signojn pri la ghusta vojo. Certe mokus shin chiuj, kaj shin
+mallaudus, se shi ne kunportus la abieton kaj pro shia neatenteco
+malsukcesus la festo. Tiu chi penso, pli ol la ideo pri shia sorto,
+shin doloris. Shi antaueniris kun granda malfacileco; che chiu
+pasho, shi aljhetighis kontrau la trunkojn; la piedojn pezigis
+malvarmego; kiam shi haltis, shajnis al shi, ke shi tuj mortos pro la
+piedoj glaciighantaj; tial shi marshis laueble, konservante la
+esperon, ke shi baldau eliros, ke tuj ekmontrighos la ghusta vojo
+kaj rapide shin kondukos hejmen, kie shin atendas multo da homoj por
+kunfesti Kristnaskon. Siajn fingrojn kvazau ferighintajn shi jam ne
+sentis, sed ili ankorau energie tenadis la abieton, kaj pri tio shi
+jam ne precize konsciis. Nur unu penso shin konstante elokupadis: en
+tiu nuna horo, kunvenas homoj en la kuirejon, kaj trinkas
+kunparolante, kaj maltrankvile rigardas la patro tra la pordo, chu
+shi tuj alvenos, kial shi ankorau ne estas tie....
+
+Ha! shi volas nepre eliri. Tuj shi per sia propra volo retrovos la
+vojeton. Kaj ree shi plirapidis, ree shi faletis sur la glitiga tero,
+ree shian pashadon baradis la senlimaj rangoj de trunkoj. Shi sentis,
+ke shia elspiro frostighas che la lipoj, ke io terura detranchas
+shiajn piedojn kaj perforte volas ilin ligi al la tero. Strechighas
+shiaj nervoj de junulino, de brava, sentima virino montana, difinita
+por la vivado batala kontrau naturo. Iafoje, shi disrigardas, sed
+tiam shia timo farighas pli granda. Shajnas, kvazau nekonataj
+estajhoj shin atentus, kvazau io malvarma shin kaptus kaj senbrue
+detirus, por ke shi ne rapidu antauen. Kaj antauen shi ankorau
+volis iri; alia vigla forto shin pushadis, kaj tiun potencon shi
+obeis, char shi sciis, ke ie, eble tute proksime, eble tute
+malproksime, estas la celo, ke momenta senmovado por shi estos
+mortiga.
+
+... Noktighis, tute noktighis en la arbaro, kaj, en tiu horo, la
+domon sendube forlasis chiuj invititoj por esplori, kial shi ne
+venis. Kaj baldau ili shin trovos, kaj shi honteme reiros al la
+kajuto, malsukcesiginte la feston, kvazau malsagha knabineto. Jes,
+tre baldau ili venos, kaj tra la densajho eksonos vochoj amataj kaj
+paroloj konsolaj; shi tuj reiros; la festo malsukcesos, kaj pro tio
+shi emas plori. La antauan jaron en la sama tempo, ghojis la
+festeneto en la kuirejo, shercis la viroj, babilis la virinoj, kaj
+brilis la lumetoj sur la branchoj. Nun, shi mizere eraradas tra la
+arbaro, sen ia radio de lumo. Shin ja lacigis la marshado; terure
+shin doloris la piedoj, sed malgrau ilia malvarmeco, shi sentis, ke
+vivo ankorau fluadas en ili, ke la danghero ankorau ne minacas
+shin. Kontraue, la fingroj estis rigidaj, alfiksitaj al la abieto
+per frosto, kaj shian tutan korpon skuetis frostotremo pro timo kaj
+malvarmego. Shi haltis, auskultante, chu ne venos iu familiano, chu
+la teruran chirkauan silentecon tuj ne finos homa vocho, vorto de
+espero. Tamen, shiajn orelojn ne atingis ia bruo. La senlima, eterna,
+morta silentado shin chirkauadis; nur vento ghemegis, kaj negho
+defalis teren. Kaj, jen shi rememoras pri versajho iam lernita en la
+lernejo, kiam shi estis malgranda knabino. En ghi oni parolis pri
+patro kun infano rapidantaj tra arbaro, kaj la infanon, oni diris,
+allogis regho per dolchaj paroloj, kaj la infano mortis.
+Kontrauvole, shi rememoras la tutan versajhon:
+
+  Rajdas nokte tra la vento
+  Unu patro kun infano,
+  Knabon havas li en brakoj,
+  Premas ame, varme tenas.
+
+Kaj kvazau en songho, reflugas al shia kapo chiuj versoj, ghis la
+lasta:
+
+  Tre rapide rajdas patro,
+  Mortighantan filon tenas,
+  Li kun peno hejmen venas,
+  Jam en brakoj mortis knabo.
+
+Tion shi ofte deklamis kaj ghuste, kiam shi estis tute juna, dum
+kristnaska vespero, antau chiuj kunvenintaj genajbaroj. Kaj shian
+unutonan deklamadon sekvis multo da laudoj kaj brua aplaudado. Pri
+aliaj infanaj mirrakontoj shi ankau rememoras. La Regho de l'
+Malvarmo loghadas, lau la enlanduloj, en la plej densa loko de la
+arbaro; kaj, ofte, dum la vintraj tagoj, li forlasas sian
+regholandon, kaj, vestita per tute blanka vestajho, li restas
+che ia nekonata angulo, kaj, per dolchaj, trompemaj vortoj
+nekontraustareble delogadas al sia loghejo la mizerajn vagantojn,
+kies korpon li enneghigas ghis la veno de l' somero. Manjo tre bone
+scias, ke tia Regho estas nur timigilo al la neobeemaj infanoj, sed,
+nuntempe, vero kaj malvero kunmiksighadas en shia deliranta kapo,
+kaj, che chiu pasho, shi tre timas, ke tuj aperos al shi la blanka
+Regho.
+
+Ne! pri tiaj aferoj, shi ne devas pensi. Shi ja ne estus inda edzino,
+se shin timigus tiaj sensencaj rakontoj. Kaj shi rekuraghas, provas
+antauenpashi, ne rapide, singardeme, nur por sin movi, por ke ne
+frostighu shiaj piedoj, char iu familiano baldau venos kaj shin
+kunportos al la varma lito.
+
+Aliaj realaj okazintajhoj shin okupas. Iu prapatro iam restis tutan
+nokton en arbaro kaj senchese marshadis, por ke la kapo ne frostighu,
+kaj dum la tuta sekvanta tago, li eraradis, tra la nebulego, ghis oni
+lin retrovis, mortantan de malvarmo kaj malsato. Oni ankau ofte
+rakontis en la vesperaj kunvenoj pri iu maljunulino, vilagha
+sorchistino, kiu nokte perdighis en arbaro kaj estis retrovita nur
+multajn monatojn poste, enfosita en negha kavajho. Sed pri shi la
+tieulinoj diris, ke tia morto estis justa revengho de Dio, char iam,
+lau la komuna opinio, la nomita sorchistino ensorchis junulinon, kiu
+venis dehaki la kristnaskan abion. Manjo timas, ke shi estas sur la
+sama vojo kiel la malbona maljunulino, kaj, kvankam, lau la diro de
+la vilaghaj instruituloj, la fantomoj tute ne ekzistas, al shi tamen
+shajnas, ke tuj aperos la korpo de la mortinta sorchistino, au la
+blanka mantelo de la Regho de l' Malvarmo.
+
+... Kaj nun tute ne doloras shin la piedoj, char shi jam ne sentas,
+ke ili estas; la abieton shi ne forlasis, char shi pri ghi jam ne
+pensas. Iafoje shi provas ekrezoni, rememori la direktojn, lau kiuj
+shi devas iri, sed tia pripenso alkondukas shin al pli mizera
+konkludo rilate al shia estanta sorto.
+
+Shian bravecon iom post iom chesigas lacigo kaj malvarmego. Che chiuj
+kelkaj pashoj, shi haltas, jhuras, ke shi ne iros pli malproksimen,
+auskultas, chu ne lautighas ia brueto, chu ne aperas la savontoj.
+Sed, ja nenio.... Kaj shi senesperighas, sidighas sur trunketon,
+ellasas malghojajn larmojn, atendas ghis venos au morto au savo....
+
+Jen, en chiuj lokoj de l' tero, ghojas la festo de Kristnasko. Tiun
+feston shi iam vidis en la urbeto sur la ebenajho, kaj tie ghi estis
+multe pli bela kaj richa. Abio briladis en chambro, geknabetoj
+ghojeme rigardadis al la arbo, ricevis ludilojn de bela sinjorino,
+kaj kiam finighis la festo kaj estingighis la arbo, iu maljuna viro
+parolis per solena, strange frapanta vocho. Li rakontis pri antikvaj
+okazintajhoj:... Tie, en tre malproksima lando, antau multego da
+jaroj, pashtistoj maldormis chirkau fajro, en plena nokto.... Kaj,
+jen subite al ili aperis anghelo de la Sinjoro, kaj diris: "Ne timu;
+gravan sciigon mi anoncas al vi. Hodiau, al homoj naskighis
+Savonto". Kaj angheloj aperis en la chielon kaj kundiradis: "Gloro
+al Dio che la supraj altajhoj, kaj paco al la homaro".
+
+Ho! tian pentrajhon shi tre bone rememoris; homoj, strange vestitaj,
+sidadis en la senlima dezerto; brilis meze de ili rugha fajro, kaj,
+jen ekradiis senkompara brilo en la chiela vasto....
+
+Chu al shi ne brilos simila aperajho, chu baldau shi ne vidos
+konatulojn kun flamingoj en la mano. Shi denove auskultas....
+Silentadas.... Shi volas krii, sed shi timas, ke shia vocho estos tro
+lauta, kaj tial vekos fantaziajn estajhojn.
+
+En shia deliranta kapo, chio kunturnighas. Shi chiam revidas la iam
+viditan pentrajhon: homoj sidantaj en la dezerto chirkau fajro;
+bela, diafana nokto sub orienta chielo, pli blua ol la plej blua
+cejano, pli vasta ol la plej vasta chielo videbla de l' montosuproj.
+
+Shi rememoras.... Neniu venas; kaj kvankam shi audis pri vivo, ke
+ghi estas ne grava bono, tamen morti shi ne volas, char la vivon shi
+amas. Se shi ekhaltas, shi sentas, ke shin kaptos la mortigo per la
+malvarmo, sed aliparte shiaj glaciighintaj piedoj jam ne povas shin
+subporti. Kaj malespera, shi haltas, pensante, ke shi eble trovos
+kushujon sur la tero, tie shi dormos ghis la mateno, au venos la
+morto. Cetere, la konscio shin forlasas; rakontoj shin persekutas;
+shi pri si mem pensas, ke shin atendas la Regho de l' Malvarmo, ke
+sekve shi neniel povos savighi. Kaj shi kushighas sur la teron,
+envolvante sin per sia robo por ne senti la maldolchan fundon. Al shi
+proksimighas dormemo; shajnas; ke shi sidas tre bone sur la negho, ke
+la piedoj shin jam ne doloras, ke agrabla sento shin tiras al pli
+bona, pli felicha vivo.
+
+... Jes, ili tuj revenos, ili ekkaptos shin kaj forportos en la
+hejmon.... Sed en kian hejmon? Shi ja ne scias, chu pri la patro au
+chu pri la Regho de l' Malvarmo shi pensas.... Bone estos al shi; iu
+shin tuj kunportos kaj, kisante, shin shovos en la varman liton, kie
+shi kunligos siajn membrojn por revarmighi.... Sendube, shi songhis;
+jen, shi ja vere kushas en lito. Sendube jam pasis Kristnasko; la
+arbeto staras sur la tablo, la lumetoj estingighis, kaj, che la
+matenigho, shi chion revidos, kun la rememoro pri tiu stranga songho,
+ke shi kushis en arbaro, ke al shi estis tre malvarme.... Dolche
+estas al shi, char shi jhus akceptis la kison de l' fiancho,
+dolchan, tre varman kison. Li fermis al shi la okulojn, surkisante la
+lipojn, kaj brako jhus chirkauligis shian kolon.... Li estas tie
+apude, shi estas tute ghoja; li rediras dolchajn parolojn: "Baldau,
+ni kune..." Sed, kia malagrabla songho shin jhus tenis: shi estis en
+arbaro, homo, ne homo, sed blanka demono shin karesis, kaj dolche,
+dolchege shin tiradis al ia malvarma profundegajho.
+
+Sed, teruro! tio ja ne estas songho! shi sidas en arbaro, shiaj
+membroj kushas sur la negho, kaj jen shi volas movi fingron... ghi
+jam estas alligita al la tero per frosto; shi ekkrias; iom da konscio
+shin rekaptas. Jes, chion shi rememoras tute bone, tute precize. Se
+shi kushas pli longe, tuj shi mortos, char la perfida Regho de l'
+Malvarmo tiel detranchas la vivon de l' homoj, kaj morti shi ne
+volas, char la vivon shi amas. Jen, shi tuj restarighos; shi denove
+rapidos tra la arbaro, lau kia ajn direkto, nur por ke shin ne prenu
+la frosto kaj la dormigo de l' malvarmo. Jes, tre certe shi tuj
+ekstaros, kaj baldau oni shin trovos, char la tuta familio shin
+nepre serchadas.... Shi tuj ekstaros....
+
+En la urboj, sonas la ghojo, kaj bruas la gajuloj; en multegaj domoj
+oni festas en la kuirejo, kaj la abio lumigas la ghojantojn per siaj
+sennombraj fajretoj. Dio mia! kiel bela estis la festo, kiam shi
+estis en la urbo. Al shi donacis ludilojn bela sinjorino, kaj poste
+solene parolis maljunulo per strange frapanta vocho:... en dezerto,
+sidadis pashtistoj chirkau la fajro....
+
+Chirkau la fajro! Ho! kiel bone estas sidi chirkau fajro! Oni
+almetas la manojn super la rughan flamon, oni apogas la piedojn
+kontrau la fajrujon; ghoje ronketas la brulajho, kaj hela flameto
+lumigas tra la densa nokto.... Nun, la piedoj estas tute varmaj,
+ankau la manoj; chio estas bona, kaj, jen, al shi estas tute same
+kiel en shia fantazio. La piedoj estas tute varmaj, ankau la manoj,
+shia tuta korpo tremas pro varmo. Shiaj okuloj fermighas, la manoj
+kunligighas, la korpo tordighas por esti pli varma.
+
+Jen, subite, shajnas, ke, en la malproksimo, el tute malproksima
+sonorilejo batis ia horo.... Kioma, kie, shi nescias. Chu ech sonadis
+ie? Chu ne okazas ia tratrancho en shia deliro? Tamen, shi rememoras
+iomete.... Shi kushas sur la tero; tie estas varme; shi povas atendi
+ghis la veno de l' matenrugho, sed estus eble pli bone se shi
+restarighus, tial ke oni rakontas, ke la kushintoj sur la negho estas
+difinitaj por la morto. Tio estas ne vera. Oni rakontas tion, sed
+chion rakontitan oni ne devas kredi; kontraue, sur la tero, estas
+pli dolche, pli varme, pli ripoze; oni dormetas tute bone, sentante
+nenian blovon, nenian ventoturnighon. Sed, shi tuj ekstaros, char shi
+iom timas. Shajnas tute kvazau io neatendita, io neprokrastebla tuj
+okazos. La Regho prenos Manjon; tio okazas, ne nur kiam oni estas
+knabino, sed ankau kiam oni estas fianchino. Tion difinis la malbona
+sorchistino kiel revenghon pri la puno de Dio, char la sorchistinoj
+estas la estrinoj de la arbaro, kaj la potenco de Dio ne trafas trans
+la malbelaj, mallautaj densejoj.... Tial, shi starighu!... kvazau
+ia kiso shin tushetus.
+
+Eble, la kiso de l' fiancho, kiu volas shin surprizi, char fianchino
+shi ja estas. De longatempe shi pensadis pri tiu venonta kunvivado
+kun alia viro, en alia domo, ne char shin persekutis la deziro al
+amo, pri kiu revadas la urbaj junulinoj, sed nur tial, ke tia estis
+la kutimo de la prapatroj, ke ghin oni nepre devas obei. Baldau
+okazos la edzinigho, kaj jam shi sentas kvazau en tiu vespero
+farighus pli akra la kiso de l' fiancho--eble, char efektive
+baldauighas la tempo de l' geedzigho. Post la paso de l' vintro, ili
+kunforiros al la valo, kie pli facila estas la vivado kaj pli ghojaj
+la vintraj tagoj.
+
+Sed, jen, iom post iom, alproksimighadis la Regho de l' Malvarmo, la
+perfida demono de la nudaj altajhoj. Tremante, lia maljuna mano
+malfermis la okulojn de la junulineto, li delikate kunmetis la
+brakojn kaj la krurojn.... Varmo! varmo! shi naghadis en la varmo!
+kiel bone shi estas en la lito post la ghojigo de l' kristnaska
+festo. Ho! la bona lito, la dolcha varmeco de l' chambro, flanke de
+la varma stalo....
+
+Shi jam ne movis sin. La Regho de l' Malvarmo klinis shian tute
+palan kapon; shian hararon li shmiris per prujno, kaj shian
+glaciighintan korpon envolvis per sia blanka, purega mantelo, tiel
+blanka, tiel purega kiel la vualo de la junaj edzinoj. Kaj, tion
+farinte, li avide, ghojege, shin kisadis, che la frunto, che la
+brusto, kaj al shi shajnis, ke tia kiso estas pli dolcha ol la plej
+dolcha kiso de l' fiancho, pli varma ol la plej varma kareso de l'
+amo.
+
+    H. Hodler.
+
+
+
+
+UNUA MENCIO
+
+
+  NOKTAJ FANTOMOJ
+  EN LA KASTELO DE
+  RHODE-SAINT-PIERRE
+
+  "Tra densa mallumo briletas la celo,
+  Kaj nin ne timigas la noktaj fantomoj."
+      (_La vojo._)
+
+
+Tiuvespere, kiam mi transpasis la sojlon de la malnova gastejo, estis
+pli malfrue ol kutime, char en tiu pentrinda vilagheto de la
+Hagelando[4] la naturo estas tiel alloganta, la eknoktigho tiel
+dolcha post varmega tago, ke mi preskau kun bedauro interrompis
+mian sencelan vagadon. Sed en la gastejo atendis min, kiel
+chiuvespere, miaj novaj kunuloj: la chefaj loghantoj de la vilagho.
+
+Chirkau la malglata ligna tablo, sub la dika lampo kun verda
+lumshirmilo, sidis ili--la vilagha sekretario, la kampogardisto, la
+kuracisto, la orgenisto--kviete, malrapide fumante en siaj longaj
+argilaj pipoj la tabakon rikoltitan en ilia ghardeno.
+
+Kompreneble oni ekriprochetis--ho, tre amike--la "poeton", kiel ili
+nomis min, pri lia malfruigho, sed tuj la gastejmastro alportis la
+kutiman kartludon kun la skribardezo, al kies shnureto balancighis
+spongo kun peco da kreto, kaj ni ekludis.
+
+La kartoj estis apenau disdonitaj, kiam aperis sur la sojlo
+maljunuleto vestita per blua kitelo, largha bruna pantalono kaj dikaj
+lignaj shuoj. Je l' mano li portis kupran lanternon, kiun li teren
+metis che la sojlo, kaj, deprenante sian chapon, li alproksimighis al
+nia tablo petante, ke la doktoro bonvolu akompani lin en najbaran
+vilaghon Rhode, por flegi lian subite malsanighintan filinon.
+
+--Mi akompanas tuj, Mastro Jan,--diris la kuracisto, metante siajn
+kartojn sur la tablon.--Nu, la devo vokas min,--li aldonis.--Daurigu
+la ludon inter vi, amikoj, dum mi faros devigan noktan promenadon.
+
+Li prenis sian chapelon kaj sian bastonon kaj, antau ol foriri,
+demandis al la kamparano:
+
+--Ni iros tra la arbaro, chu ne, Mastro Jan? Tiu vojo estas pli
+mallonga.
+
+--Tra l' arbaro, je tia horo!... Chu vi tion intencas, Sinjor'
+Doktoro? Estas morgau la Mez-Augusto, kaj vi scias bone, ke ne
+taugas tiam vagadi en la arbaro chirkau la kastelo de Rhode.
+
+--Vi estas prava,--diris la orgenisto.--Oni rakontas strangajhojn pri
+tio, kaj certe la drama morto de la lasta kapelano de l' kastelo ne
+alportis benon al la Baronoj de Rhode.
+
+Siavice la sekretario aldonis:
+
+--La maljunuloj de l' vilagho pretendas, ke de la tempo, kiam la
+sanga dramo okazis en la kastelo, la fantomo de la kastelmastro
+chiujare nokte vagadas chirkau la kastelo, kaj ech la arkivoj
+rakontas pri tio. Sed nun la junuloj tion ne kredas plu....
+
+Dezirante koni pli detale tiun misteran historion kaj allogita de la
+fresheco de l' aero, mi proponis al la kuracisto akompani lin.
+
+La gastejmastro donis al ni rondforman kupran lanternon, utiligotan
+por la reveno, kaj triope ni foriris.
+
+--Hela, bela vetero, chu ne, Sinjoroj?--diris la kamparano,--ni ne
+bezonas la lanternojn, sed la steloj fajre brilegas, eble la vetero
+shanghos.--Kaj frotante alumeton li ekbruligis sian mallongan pipon
+kun metala kovrileto.
+
+--Sed, diru, Jan,--demandis la kuracisto--chu efektive vi timus en
+tia hela nokto akompani nin tra la arbaro?
+
+--Mi ne estas timulo, Sinjoroj, sed por la tuta oro de l' mondo mi ne
+volus preterpasi la kastelon dum tiu chi nokto.
+
+--Sed--demandis mi--kia malbonajho povus trafi nin?
+
+--Ho, Sinjoro, mi prave vidas, ke vi estas fremdulo. Se vi estus
+naskighinta en nia vilagho, vi ne demandus pri tio. Chiuj scias, ke
+chiujare la hundaro de l' estinta Barono de Rhode, blekegante kaj
+bojante trakuradas la kampojn, aron da nigraj chevaloj trenante
+katenojn trarajdas la arbaron; la sonorado de l' chaskornoj, la
+siblado de l' sagoj kaj de l' kugloj, la ghemegoj de l' vunditaj
+chasajhoj plenigas la aeron per teruriga bruegado kaj ve al tiu, kiu
+trovighas sur la vojo de l' sovagha bando....
+
+Interparolante ni alvenis apud la enirejo de l' arbaro.
+
+--Nu--diris la kuracisto--eble la malsanulino senpacience atendas
+nin, ni eniru la plej mallongan vojon.
+
+Mi tuj jesigis; sed la vilaghano palighante protestis, kvankam li
+ankau deziregis, ke ni alvenu kiel eble plej baldau che lia filino,
+tamen li petegis, ke ni forlasu nian maltimeman projekton.
+
+Iom da fanfaroneco ne maldecas che junulo kaj, anstatau ekdiskuti
+kun la naivulo, mi ekbruligis mian lampon kaj enpashis la vojeton.
+
+La kuracisto adiaudiris per la mano al nia gvidisto, kiu nur diris
+kun sopiro:
+
+--Gardu vin Dio!
+
+Kaj ni malaperis en la arbombro.... Tie la lunradioj apenau traboris
+la densan foliaron, nur la flava lanterna lumo lumigis la vojeton
+ghis kelkaj pashoj antau ni.
+
+La strangaj superstichoj, kiuj persistas che la kamparanoj, farighis
+la temo de nia interparolado. La kuracisto jam rakontis kelkajn
+ekzemplojn, kiam, alproksimigante sian poshhorloghon al mia lanterno:
+
+--Jam la dekunua--li diris--Ni certe eraris pri la vojo; la arbaro ne
+estas tiel vasta: ni devus jam esti alvenintaj en Rhode.
+
+Ni haltis momenton, sed meze de l' arbaro estis neeble difini, kie ni
+trovighas. Por koni la direkton ni ech ne havis plu la lunon char
+nebuloj estis kashintaj ghian arghentan globon.
+
+Eksiblis plenda vento tra la foliaro, kraketis sekaj branchetoj de l'
+abioj, kaj iafoje nokta strigo au rabobirdo forflugis kun rauka
+ghemo. La promenado brave komencita, nun ekshajnis longa kaj iom
+teda; mi ekbedauris, ke ni ne sekvis la vilaghanon, kiam pli hela
+lumeto aperis inter la shtipoj: ni ektushis la randon de l' arbaro.
+
+Antau niaj okuloj, alkutimighintaj al la mallumo sin etendis vasta
+kamparo, chiuflanke limigita de montetoj kovritaj per densaj arbaroj.
+Meze de la kampoj je interspaco da kvaronmejlo staris majeste kaj
+mistere, kvazau gardisto de l' nokto, masiva konstruajho: la kastelo
+de Rhode, kun sia minacanta kvarangula turo. De ghia levebla ponto
+ghis la vilagho staris duobla vico de arbegoj, kiun ni devis
+preterpasi por atingi la izolan dometon de la malsanulino.
+
+Sur la tuta naturo korpremanta silento pezis kvazau funebra vualo.
+Densaj nebuloj, jen disighantaj, jen kunighantaj, traflugis la
+chielon: momente ekbrilis la luno kaj sur la nigra fundo la tuta
+kastelo fantastike lumis, je chiu fenestro ekbrilis blueta arghenta
+fajro... chirkau ni zigzage flugetis aro da noktaj vespertoj.
+
+Jhus ni atingis la misteran aleon, kiam subite estingighis la lumoj
+de la kastelo. Tuj plenighas la aero per stranga bruado: blekado de
+chevaloj, frapado de hufoj, sovagha rajdado. La terura bruegado
+plifortighante shajnas proksimighi. Nun timiga sonorado de chenoj
+miksighas kun raukaj krioj: Ho! ho! Hu! hu! Nenion ni vidas krom, en
+fundo de l' aleo che la kastelo, tremetantan lumon, kiu jen ekbrilas
+jen malaperas....
+
+Ree farighas silento... silento pli terura, pli timiga ol la bruado,
+kiu antau momento tremigis la aeron...
+
+Mi premis la brakon de l' kuracisto, mallaute dirante:
+
+--Kio okazas?... Kion signifas?....
+
+La doktoro ne tuj respondis; kaj poste pripenseme li parolis:
+
+--Strangajn aferojn oni rakontas pri la kastelo de Rhode... sed la
+vilaghanoj rakontos tion al vi pli bone ol mi.
+
+Kelkajn minutojn poste ni frapis che la pordo de la izola dometo. Nia
+gvidisto mem malfermis kaj rigardante nian palan mienon:--Estu
+bonvenaj--, li diris.--Ho, ni timis, ke malfelicho trafis vin.
+
+--Malkviete ni atendis vin Sinjoroj, kvankam mia filino shajnas nun
+farti pli bone,--aldonis la maljunulino, kiu sidis apud la fajrejo,
+preparante varman trinkajhon por la malsanulino.
+
+La patro prenis la lampon de la tablo kaj enirigis la kuraciston en
+la apudan chambron, kie kushis lia filino.
+
+La patrino preninte la varman trinkajhon, akompanis ilin.
+
+Mi restis kelkan tempon sola en la hejma chambro, nur lumigita de la
+rugha rebrilo de ligna fajro, kiu dancigis sur la kalkpentritaj muroj
+fantomajn ombrojn. Mi repripensis pri chiuj strangaj okazintajhoj de
+chi tiu fantastika nokto, kiam la patrino revenis, mallaute dirante
+kun pli ghoja mieno:
+
+--Shi ekripozas nun. Dank' al Dio, la krizo forpasis kaj ni povas
+esperi, ke shi estos savita; tamen la kuracisto promesis, ke li
+restos ankorau kelkan tempon, ghis kiam shi dormos.
+
+Kaj dum shi boligis akvon por prepari tason da kafo, mi profitis la
+okazon por demandi shin pri la teruraj bruadoj, kiujn ni audis.
+
+--Ho, Sinjoro!--shi diris, sidighante apud la fajrejo--ni ankau, ni
+audis la preterpasantan sangocharon kun ghiaj inferaj chevaloj,
+ghiaj sonoradantaj katenoj. Ni ne kuraghis rigardi tra la fenestro,
+tio estus mortiga, sed ni preghis por vi, kaj la Sankta Virgulino,
+(danko estu al shi) auskultis nian preghon permesante, ke vi atingu
+nian dometon. Ni timegis, ke vi ricevos la saman sorton ol nia Siska
+de la muelisto....
+
+--Kio do okazis al shi?
+
+--Ghi estas terura okazintajho, Sinjoro, kiun oni rakontis al mi dum
+mia juneco. Estis festtago en la vilagho, dancmuziko chie sonoris
+lau gaja takto. Dum tuta tago la gejunuloj senzorge kaj senlace
+saltadis kaj kantadis pensante nur pri plezuro kaj ghuo. En chiuj
+gastejoj fluadis la shaumanta biero, chie regadis brua gajeco...
+Tiunokte Siska de la muelisto, deksep-jara petola knabino, post la
+danco hejmen reiris kun kelkaj gajaj gekunuloj. Ili kantis kaj saltis
+ankorau sur la vojo, kiam subite eksonoris la dekdua... kaj oni
+audis la bruegantan rulighadon de kvarchevala veturilo. Ghi pasis
+tute proksime de la ghoja bando. "Haltu, veturigisto!" ekkriis ia
+junulo.--"Haltu!" rekriis la aliaj; kaj la petola Siska, pli rapide
+ol penso, eksaltis sur la postan flankon de la veturilo, kriante:
+"Jen! mi veturas hejmen!" kaj shi malaperis en la aleo de la
+kastelo. Furioze, sovaghe kuradis la chevaloj tra kampoj kaj
+herbejoj, irante trifoje de la kastelo de Rhode ghis la kastelo de
+Kratenberg, kiu iam staris sur la monteto. Chiufoje propramove
+malfermighis brue la pordegoj de la kastelo por enirigi la veturilon.
+Brue ili fermighis: sed neniu krom la fantomaj rajdantoj povis
+trapasi la sojlon. Siska vidis dum momento la luksan internon de la
+ensorchita kastelo... kaj shi falis de la veturilo. Matene vilaghanoj
+trovis shian sangmakulitan korpon sur la ponto antau la pordego de
+la kastelo de Rhode....
+
+Dum la maljunulino rakontadis, la kuracisto kaj la patro estis
+silente enpashintaj en la chambron kaj nun staris apud la fajrejo. Mi
+estis tiel pripensema pro chiuj auditaj mirindajhoj, ke mi ech ne
+rimarkis ilian apudeston.
+
+La virino silentis, malfermis la antikvan kverklignan shrankon kaj
+prenis siajn kvar plej belajn tasojn, kiujn shi plenigis por ni per
+bonodora kafo.
+
+Chiuj eksidis chirkau la fajrejo dum la doktoro kvietigis la
+gepatrojn pri la farto de ilia filino, aldonante kelkajn konsilojn
+pri la flegiloj uzotaj se ia nerva krizo reokazus.
+
+Nenion mi audis pri tio char, en siblado de l' vento, en la
+kraketado de l' fajro mi audis malproksime, malproksimege la
+rulighadon de la sangocharo, la galopadon de l' chevaloj, la krakadon
+de l' vipoj, la bojadon de l' hundaro; en la volvighanta fumo mi
+vidis nur suprenflugantajn fantomojn.
+
+La kuracisto rimarkis mian ekscitighon, char li interrompis mian
+revadon dirante iom sherceme:
+
+--Nu, amiko, chu la mastrino rakontis tiel timige kaj impresige la
+historion de Rhode, ke vi sidas tie pripenseme, kvazau vi dormus?
+
+--Efektive mi pripensas la strangajhojn, kiujn mi audis,--respondis
+mi, kvazau vekighante,--kvankam mi ne povas kompreni kia estas la
+kauzo de tiuj sorchajhoj.
+
+--Ho, pri tio--diris la virino,--mi povas doni klarigojn al vi, sed
+mia edzo pli bone tion rakontos ol mi, char li estas pli klera.
+
+Kaj la maljunulo ekrakontis jene chi tiun legendon:
+
+--La barono de Rhode estis fiera arogantulo, kiu tiel pasie amis la
+chasadon, ke certe por tiu chi plezuro li estus vendinta sian animon
+al la diablo. Preskau chiutage li chasadis kun multnombra sekvantaro
+tra la senlima arbaro, kiu kovris la chirkauajhon de lia kastelo.
+Ech dimanche, tago al ripozo kaj pregho dedichota, li ne povis lasi
+sian pasion, kaj malgrau la avertoj de lia kapelano[5] li rajdadis
+kaj galopadis kiel dum la semajno.
+
+Ian dimanchon, kiam li ree foriris frumatene, li estis promesinta al
+sia kapelano, ke li cheestos la meson; sed aliparte li estis
+postulinta de la abato, ke li ne komencu ghin antau lia reveno. Tiu
+reciproka promeso, kvietiginte lian konsciencon, li freneze
+trakuradis la nudajn kampojn kaj la vastajn arbarojn.
+
+Li ebriighis pro movo kaj bruo; kaj horoj post horoj forflugis
+rapide. Jam audighas en la malproksimo la sonorado de dek-unu batoj
+sur la kastela sonorilego, kiu rememorigas al li lian promeson. Li
+ekvolas hejmen reiri, char lau eklezia regulo la meso estas
+komencota antau la dek-dua horo; sed je tiu momento jen saltas tra
+arbetaro unu kaj du kaj tri leporoj. Rapide la barono trafos ilin kaj
+poste hejmen iros. Sed rapidegaj estas la leporoj; ju pli rapidas
+la barono, des pli vigle ili saltas, jen malaperante, jen
+remontrighante. Nun ili shajnas lacaj, senmove sidantaj sed, kiam
+antauenvenas la chasisto, ree ili ekkuras... kaj kuras: dume pasas
+la tempo. Ju pli nekapteblaj ili estas des pli obstina farighas
+la chasisto...
+
+Sed subite--chu li bone audas?--en la malproksimo, batoj de
+sonorilego unu la alian malrapide sinsekvas. Dum momento surprizite
+haltas la barono. Nun lauvice sidas la leporoj starigantaj la
+longajn orelojn kaj kvazau aplaudantaj per la antaupiedoj kaj
+vocho mistera audighas:
+
+"Saluton, Barona Moshto, dank' al via pasio vi forgesis la meson!
+Altsalutas vin Satano! Nun rapidu kaj kuru... sed vane!..."
+
+Kolerego tremigas la baronon, li incitas per spronoj sian chevalon
+kaj galope alrajdas hejmen, malbenante la diablon, kiu malice pekigis
+lin. Tamen, li estis ordoninta al la abato ke li atendu, kaj chi tiu
+obea devas, obei malgrau chiuj leghoj....
+
+Li trapasas la leveblan ponton kaj la blazonornamitan pordegon. Chio
+silentas, lia koro forte batas pro eksciteco, li tremas, char neniu
+shajnas atendi lin. Li desaltas de sia chevalo; armilojn portante li
+trapashas la korton, eniras en la kapelon. Tie genufleksas chiuj liaj
+servistoj, kaj che l' altaro staras preghante la abato. Sanga nubo
+preterflugas liajn okulojn, li strechas la brakon kaj... pafo bruega
+skuas la audantojn. Sur la altaron falas la malfelicha ofero de la
+venghema kaj peka barono....
+
+De tiu tempo dum noktoj chirkau la Mez-Augusto fantomaj chevaloj
+trakuras la kampojn sonorigante armilojn, nigraj hundoj
+chirkausaltas, sangmakulita charo, en kiu audighas plendaj ghemoj,
+brue rulighadas sur la shtonvojo. La tuta bando rajdadas, galopas
+trifoje de la kastelo de Rhode ghis la loko, kie staris iam la
+kastelo de Kratenberg, kie loghis la potenca chaskunulo de la barono
+de Rhode.
+
+Oni certigas, ke nur la terura vido de tiu infera rondo sufichas por
+mortigi la plej maltimemajn kaj, ke chiu, kiu malfeliche trovighas
+sur la vojo, estas kuntrenata ghis la kastela pordego.... La
+maljunulo silentis kaj siavice la kuracisto ekparolis al mi:
+
+--Se plachas al vi, amiko, ni kune vizitos morgau la kastelon,
+ghiajn vastajn salonojn kun ornamitaj plafonoj kaj altaj skulptitaj
+kamenoj, ghian kvinetaghan gardoturon, ghiajn misterajn kelojn kaj
+malliberejojn; kaj la farmisto montros al ni la gotikan kapeleton,
+kie kushas ankorau sur la altaro la chifita mesornamo de la kapelano
+apud la sangmakulita meslibro, kiu restis tie de la tago, kiam okazis
+la sanga dramo. La kruela barono de Rhode mortis baldau sen
+heredontoj kaj de tiam neniu, krom strigoj kaj vespertoj, volis
+ekloghi en la fantomvizitata kastelo.
+
+Tiel parolinte la kuracisto levighis kaj senbrue direktighis al la
+chambro de la malsanulino.
+
+--Shi pace dormas,--li diris.--Mi opinias, ke nun ni povas hejmen
+reiri.
+
+Ni eltrinkis nian tason, premis la manon de la gemaljunuloj, la
+kuracisto promesis reveni la morgauan tagon kaj ni foriris.
+
+La chielo estis denove sennuba, la jam subiranta luno ankorau hele
+brilis: nia lanterno ne utilis plu.
+
+Kvankam noktmezo jam pasis de preskau du horoj, ni tamen ne deziris
+reiri lau la plej mallonga vojo, kaj tiufoje ni enpashis la
+shtonvojon.
+
+Trairinte la vilaghon de Rhode, kamparana veturilo, venanta el flanka
+vojo, preterpasis nin. La veturigisto salutis la doktoron per
+amika:--Bonan nokton! Sinjor' Doktoro.
+
+--Bonan nokton, Petro!
+
+--Chu vi iras hejmen? Kunveturu! Restas du lokoj en mia veturilo.
+
+--Dankon, mastro Petro, mi akceptas,--diris la kuracisto,--char ni
+jam sufiche marshadis tiunokte.
+
+La veturilo haltis, ni supreniris kaj prenis lokon inter la korboj
+plenaj je fruktoj kaj legomoj.
+
+--Jen,--diris al mi sherceme la kuracisto kiam reekrulighis la
+veturilo,--nun vi veturas per la sangcharo, char mastro Petro estas
+"la farmisto de la kastelo de Rhode".
+
+Je tiuj vortoj mi nevole ektremis, sed la kuracisto shajnis ne
+rimarki tion; kaj sin turnante al la veturigisto li demandis:
+
+--Kien vi iras tiel frumatene jam venanta de la kastelo?
+
+--Mi veturas al la chiusemajna foiro de Loveno,--respondis Petro. Mi
+deziras alveni inter la unuaj kaj, char la vojo estas sufiche longa,
+mi devas forveturi nokte. Ech hodiau mi estus volinta forveturi jam
+pli frue sed malagrabla okazo malhelpis tion: kiam mi estis jungonta
+la chevalparon la tirchenoj rompighis kaj la bestoj sin sentante
+liberaj forkuris tra la aleo. La hundoj bojante persekutis ilin kaj
+tiuj de la najbarajho brue respondis al ili.... Estis infera
+bruego!... Ni malfacile haltigis miajn chevalojn, kaj mi devis
+klopodi sufiche longe por rebonigi la chenojn. Tiel okazis, ke ne
+estis eble forveturi plie frue.
+
+Interparolante la tempo rapide pasis kaj baldau ni haltis antau la
+gastejo, kie ni malsupreniris, dankante nian okazan kondukinton.
+
+La kuracisto deziris al mi bonan nokton, aldonante, ke la kvietiga
+proza rakonto de Mastro Petro kredeble sufichus por malensorchigi min
+pri noktaj fantomoj.
+
+Preminte mian manon li hejmen iris.
+
+Mi supreniris al mia chambro sed malgrau lia diro, mi ne sentis emon
+por ekdormi, char la miraj rakontoj tro influis mian cerbon kaj la
+okazintajhoj tro profunde trafis mian imagon....
+
+Mi ekbruligis mian lampon, sidighis apud mia tablo kaj ekskribis chi
+tiun rakonton.
+
+    D-ro Raym. Van Melckebeke.
+
+
+PIEDNOTOJ:
+
+[4] _Hageland._--Nord-orienta parto de provinco Brabant, en
+Belgujo, inter la urboj Louvain, Diest kaj Tirlemont.
+
+[5] _Kapelano._--flandre: kapelaan; germane: _kapellan_;
+france: _chapelain_; angle: _chaplain_.--Kapelano estas abato, kiu
+faras meson en privata kapelo.
+
+
+
+
+DUA MENCIO
+
+
+LA STATUO DE ZAMENHOF
+
+
+LA TEMPVETURILO
+
+Profesoro Stelverdo jhus finis sian skribadon.
+
+Morgau li faros paroladon pri Esperanto antau la Literatura Klubo,
+kies ano li estas. Malfrue li laboras, verkante elokventan tezon,
+char li intencas elkonvinki sian audantaron, ke antau chio la kara
+lingvo disvastigos la belajhojn de la literaturo tra la mondo, donos
+al la reghoj de beletristiko pli da fideluloj, ol ili iam antaue
+havis, kaj, en tempo pli-malpli longa, naskos rason de geniuloj
+kompare kun kiuj, la mortintaj verkistoj shajnos pigmeaj, malfortaj
+kaj malspritaj. Gravege estas, ke lia parolado bone sukcesos por
+gajni la aprobon de la kleruloj en la universitato Kamponto, kie
+Profesoro Stelverdo sin okupadas.
+
+Tie cheestos la estro de l' universitato, D-ro Sekpolvo, dormema
+konservativulo, kiu malshatas chion novan. Li ech edzighis je maljuna
+sinjorino. Nu, multe da malnovaj ajhoj estas shatindaj,--ekzemple,
+bona vino, libroj legitaj ghis parkereco, amataj amikoj,--sed antau
+ol mi kondukus al la poredzeca altaro grizharan ostulinon, mi... nu,
+mi humilege petus senkulpigon, au preferus ekzilon en Barbaregujo.
+Sed malgrau siaj fantazietoj kaj amo al antikvajhoj, D-ro Sekpolvo
+estas kleregulo, kiu havas multe da influo inter la scienculoj. Se
+nur Profesoro Stelverdo povos lin konvinki, ke Zamenhof nur elsekvis
+la principojn de Bacon, au preferinde de Pitagoro, chio estos bona.
+
+La lampo en la profesora chambro lumis malhele; la fajro brulis
+duberughe, ankorau disjhetante, antau ol ghi estingighos, komfortan
+varmon. En tiu noktmeza horo la senbrueco, kutima en la chambraro,
+kie loghadis la profesoro, estis pli observebla ol ordinare. Li levis
+sin de la skribtablo kaj lasis sin fali sur brakseghon antau la
+kameno, primeditante sian temon por ghin fiksi bone en sia memoro.
+Sur la kamenbreto la horlogha pendolo batetadis ritme, ritme, ritme.
+Ghia sonado, mehhanike konstanta, trankviligis lian lacan cerbon; la
+remburita segho donis dolchan ripozon al liaj membroj; la malhela
+lumo disvershis preghejan pacon, kaj en la dormiga varmo de la
+terkarba fajro la muskoloj de la profesoro malstrechighis.
+
+Nenia trairanto tra la kvarangula ghardenplaco, sur kiun la fenestroj
+de la kolegiaj konstruajhoj elrigardis, vekis el ghia kvieteco la
+senmovecon de la nokto; nenia bloveto shancelis la folion
+lastrestantan sur la brancho, kaj ech la striaj nubetoj baris la
+radiojn de la luno serene rajdanta en la nigrablua chielo, kvazau
+por malhelpi ian maltrankviligan influon.
+
+Shajnas, kvazau chio simpatie volus ekdormi; ech la horlogho
+daurigis sian tiktakadon pli kviete, sed chiam ritme, ritme, ritme.
+La profesoro senkonscie adaptis al ghia unutona sonado vortojn,
+vortojn, vortojn; senenergie kaj nelaute li elparolis la bonekonatan
+himnon de l' Espero:
+
+  Forte staras muroj de miljaroj
+  Inter la popoloj dividitaj;
+  Sed dissaltos la obstinaj baroj
+  Per la sankta amo disbatitaj.
+  Nia diligenta kolegaro
+  En laboro paca ne lacighos
+  Ghis la bela songho de l' homaro
+  Por eterna ben' efektivighos.
+
+--Vi do parolas Esperanton,--ekdiras vocho devenanta de malantau la
+balancighanta kapo de la profesoro.
+
+Surprizite, la profesoro sin turnas malantauen, por vidi, kiu
+parolas, kaj tuj lia surprizo farighas mirego. El kie venas la
+parolinto? Kiu li estas? Kion li volas? Chu shtelisto? La profesoro
+restas muta pro mirego, char neniam antaue li vidis tian homon.
+
+--Mi audis esperantajn parolojn, kaj tial mi haltis,--klarigis la
+novalveninto.--Ne miru, ne timu, ne ataku min,--li rapide aldonis,
+char la profesoro eksaltis kaj subite ekprenis fajrferon.--Havu
+paciencon, kaj mi klarigos chion.
+
+La profesoro, iom hontanta pro sia momenta kuraghmanko, kaj pensante,
+ke estas neeble, ke Esperantisto havus malbonajn intencojn,
+respondas:
+
+--Tio chi estas nepardonebla altrudo. Kiel vi venis en mian privatan
+chambron, kaj kial mi ne devas tuj vin forpeli?
+
+--Sinjoro, mi petas, ke vi ne agu tro rapide. Kompleze bonvolu min
+auskulti. La klarigo, kiun mi volonte al vi faros, estos longa kaj
+malfacila, sed, mi certigas vin, vi bedauros nek la tempon nek la
+toleremon, kiujn mi petas, ke vi donu al mi.
+
+La profesoro, en la dauro de tiu chi parolo, observis, ke lia
+vizitanto sidas sur ia mashino, malsimpla amaso da metalaj
+radoj,--malgrandaj radoj, verdaj kaj purpuraj kun masivaj periferioj.
+Kiel ghi venis tien tra fermita pordo, tiel subite, tiel senbrue, li
+ne povis diveni. La malhela lamplumo ne ebligis, ke la profesoro
+ekzamenu la detalojn, sed evidentighis je l' unua ekvido, ke tio chi
+li havas eksterordinaran okazon. La vocho audata estas ekstreme
+belsona, kaj la maniero de la parolanto tre ghentila, kvazau li
+dezirus krei bonan impreson tamen tute sen troservemo. La kolero de
+la profesoro, kiu sekvis lian unuan miregon, formortis; lia scivolo
+ekscitighas; jen estas problemo ja solvinda. Sed kiel komenci ghian
+solvon ne estas facile diveneble. Jen homrajdata mashino envenas
+nokte en fermitan chambron! Korpa homo parolanta Esperanton, kune kun
+metala mashino videbla, tushebla! Tio estas nek songho nek fantomo.
+Ech Flammarion[6] mem ne povus tion klarigi. Ghi transpasas
+teosofismon, spiritualismon kaj Flammarion'ismon kunmetitajn! Multaj
+kontrauemaj sentoj interbatalas en la cerbo de la profesoro:
+konfuzo, mirego, timo, admiro, dubo, sciamo; tamen super chio ekregas
+konvinketo, ke tiu, kiu parolas Esperanton, estas amika kaj
+konfidinda. Jes! li ne dubos plu; li fidos je si; "la domo de anglo
+estas lia kastelo", li timos nek fantomon nek diablon, des malpli
+Esperantiston, ech se tiu chi ekaperus el la tombo mem!
+
+Sin fortikiginte per tiaj pensoj, la profesoro demetas la fajrferon;
+li sin armos per racia argumentado anstatau per fera batilo. Se
+necese, li rompos la kapon de la trudinto per skolastika rezonado,
+prefere ol per vulgara kuireja ilo.
+
+--Sinjoro,--li diras malvarme,--pli ol klarigo estus bezona, se tio
+chi estus simple neinvitita entrudo, sed char ghi shajnas
+nekomprenebla mistero, mi atendos pacience, ghis vi dispelos la
+mallumecon de mia kompreno.
+
+--Per tiuj vortoj mi rekonas vian profesoran ghentilecon kaj
+lernamon. Vi ekspertas ion, vi nescias kion; vi nomas ghin mistero de
+vi ne komprenebla, kaj samtempe vi ne volas ghin antaujughi. Mi ne
+deziras, mi ne petas plion. Sen plua antauparolo, nur dankante vin
+por via komplezo, mi desaltos de la selo kaj tuj enprofundighos en
+mian temon.
+
+Konformigante la movon al la intenco, la novetrovita Esperantisto
+antauenvenas.
+
+--Tiu mashino,--li diras,--estas provajho. Mi elpensadas
+pliperfektigotan mashinon, kaj dume mi faris unuan provon por
+certighi, chu ghi taugas. Ghi funkcias sufiche bone, sed mi opinias,
+ke mi povos plibonigi ghin post mia unua eksperimento. Vi vidas tiun
+chi ciferplaton, (kiel malluma estas la chambro!) ghi sciigas min, ke
+ni estas en la jaro 1906. Chu tio estas konstatebla?
+
+--Jes,--respondas la profesoro, kun demandantaj okuloj.
+
+--Bone! Kiam mi ekveturis mi diris al mi: mi reiros ghis chirkau
+1900, char antau tiu jaro, diras niaj historiistoj, ne multe da
+Esperantistoj ekzistis, kaj, krom angla, mi ne scias alian lingvon.
+
+--_I, too, am English_ (mi ankau estas anglo),--interrompis la
+profesoro,--_Pray, let us continue our conversation in our
+mother-tongue_. (Mi petas, ni daurigu nian interparoladon en nia
+patrinlingvo.)
+
+--Ha! Ha! vi uzas la literaturan lingvon de la Viktoria
+epoko,--ridante respondis la vizitanto,--kiun apenau mi komprenas.
+Mi estas metalurgiisto kaj mehhanikisto, kaj mi tute ne klopodis pri
+literaturaj aferoj. Nia ordinara, nuntempa lingvo tre diferencighas
+de la lingvo de Carlisle kaj Spencer[7]. Pro la ghenerala akceptado
+de Esperanto, oni trovus la lingvon de vi parolatan nur en la libroj
+de la studistoj de la literaturo. Pri la vorto, la litero kaj la
+elparolado, nia lingvo jam de longe tre aliighis, char, unue, la
+Usonanoj[8] reformis la ortografion lau la elparolado, kaj, due, la
+vortoj uzadataj de la tiama burgharo kun ilia elparolado estas komune
+alprenitaj. Do, kun via permeso, mi daurigos en Esperanto.
+
+--Kiam mi vidis, do,--la obstina Esperantisto daurigis,--ke la
+montrilo de mia mashino alproksimighas al la difinita dato, kaj mi
+audis parolon en mia kutima lingvo, mi pensis, ke estus saghe, ke mi
+haltu che tiu oportuna okazo. Tiel mi faris, kaj jen mi estas, en via
+chambro, neatendite, neinvitite, kaj,--li aldonas ridetante,--lau
+via placho, elpelote.
+
+Apenau duonkomprenante, la profesoro demandas al si: "kia homo
+estas tiu chi? Chu lunatikulo? Lau lia konduto, ne; lau liaj
+absurdajhoj pri angla lingvo, kredeble jes. Mi igos lin paroli pri
+lia mashino, kaj poste ekscios, kion fari."
+
+--Sinjoro,--ekdiras la profesoro,--la gastameco malpermesas,
+ke mi vin elpelu. Mi estas fraulo kaj sola; do via cheestado
+plezurigos al mi. Via mashino interesas min. Diru, mi petas, kia ghi
+estas, char al mi ghi estas tute stranga.
+
+--Ne sole al vi,--respondas la fremdulo,--sed al chiu. Ghi estas nove
+elpensita. Mi nomas ghin la tempveturilo. Mi petas, ke vi vin pretigu
+kontrau granda surprizo, char tio, kion mi diros al vi estos
+miregiga. _Vi_ vivas en la jaro 1906, _mi_ vivas en la jaro 2059....
+
+--Neeble! Tute neeble!--la profesoro ekkrias. Nun li havas la
+shlosilon, kiu malkashos la misteron; la sinjoro estas frenezulo.
+
+--Pardonu min,--daurigas S-o Estontulo, (tiel mi lin nomos),--mi
+petis, ke vi vin preparu kontrau granda surprizo. Vi opinias, ke mia
+mashino estas strangajho, sed antau ol mi finos mian klarigon vi
+pensos, ke mia historio estas centoble pli stranga. Mi insiste petas,
+ke lau via promeso, vi prokrastu vian jughon ghis la fino.
+
+--Sendube vi jam vidis,--S-o Estontulo aldonas post pauzo,--tupon
+turnighantan, tiel rapide, ke ghi shajnas senmova. Plie, la radioj de
+rapidege rulighanta rado farighas nevideblaj. Chu, do, vi ne povas
+figuri al vi solidan korpon turnatan tiel rapidege, ke ghi ankau
+farighas nevidebla? Ech se, pro manko de potenco sufiche forta, vi ne
+jam tion vidis, tamen tion vi povus imagi, char vi, scienculo, scias,
+ke sub la chielo ekzistas multaj aferoj, pri kiuj la filozofoj neniam
+revis. Kio okazas, do, che tia solida korpo tiel rapidege kaj
+nevideble turnighanta? Chu ghi ne trapasas tra la dauro de la tempo,
+kvankam ghi mem shajnas senmova kaj nevidebla? Nu, do, atentu tion
+chi (mi esperas, ke mi ne vin ghenas), kiam oni estas en ekspresa
+vagonaro, oni shajnas esti senmova, kaj la chirkauajhoj
+preterkuradas. Tiel simile estas che la solida korpo jam pridirita;
+se oni rajdus sur ghi oni estus nevidebla kaj senmova, kaj la
+tempdauro, tra kiu oni pasus, shajnus preterkuri proporcie lau la
+rapideco de la aksturnoj de la korpo. Jen vi havas la ghermojn de la
+bazaj principoj, lau kiuj mi konstruis mian mashinon. Sed, se mi ne
+estus eltrovinta du novajn metalojn kun eksterordinaraj reciprokaj
+proprecoj por produkti rapidegan movon, (vi vidas ilin, tie en la
+mashino: unu estas la verda; la alia, la purpura), la elpensado de
+mia tempveturilo ne estus eblighinta. Tiel okazis, ke mi, homo de la
+tria jarmilo, povas paroli kun vi, kiu vivadas en la dudeka jarcento.
+
+La profesoro rerigardis la vizitanton por legi en liaj trajtoj lian
+karakteron. Li shajnas afabla kvankam regema, serioza, sed ne sen
+bonhumoro; prudenteco kaj inteligenteco elradias el lia masiva frunto
+kaj brilaj okuloj. Li kaj lia tempveturilo estas egale enigmaj. Tamen
+la profesoro konkludas: "neniu krom frenezulo povas paroli tiajn
+sensencajhojn".
+
+--Sinjoro,--daurigas Estontulo,--dufoje en viaj pensoj vi nomis min
+frenezulo. Mi pardonas vin pro via neevitebla nescio,--li aldonas kun
+dolcha maniero, supera, sed tute sen aroganteco,--sed permesu, ke mi
+vin avertu, ke en mia epoko la psikologia scienco jam tiagrade
+antaueniradis, ke mi kapablas iom koni pensojn neelparolatajn,
+precipe kiam ili estas intensivaj. Gardu, do, viajn pensojn, tiel
+same, kiel vi atentas pri viaj paroloj.
+
+Profesoro Stelverdo ne povis digesti tiun chi sciigon, kaj
+plicertighis, ke lia vizitanto estas forkurinto el ia lunatikejo. Li
+ekserchis rimedon por elpeli tiun chi, kiu tiel facile parolas pri
+neeblaj fifantaziajhoj. La strangulo, eksentante la novan manovron,
+rekomencas la atakon de alia flanko.
+
+--Sinjoro, mi ekvidas, ke vi ne estas preparita por la konvinkigho
+per la teorio, sed feliche mi alportis kun mi konkretajhon, kiu nepre
+min pravigos. Mi ne parolos plu pri mia mashino, char mi ne povas
+permesi, ke vi ghin ekzamenu. Ghi estas nove elpensita, kaj mi ne
+volas, ke iu antauprenu la gloron, kiu propre apartenas al mi. Alie,
+la mashino mem, la ido de mia longa laborado, pruvus, ke mi diras la
+veron. Sed mi montros al vi ion alian.
+
+S-o Estontulo sin turnas al la mashino, el kiu li elprenas nigran
+skatolon, kiun li prezentas al la profesoro. En ghi estas du
+vitrajhoj por la okuloj, kaj el la flankoj eliras kauchuka tubo kun
+tuberformaj finighoj.
+
+--Tiu chi aparato,--klarigas la neelpelebla vizitanto,--iom similas
+je la kinematografo konata de vi. Sed ghi estas multe pli oportuna,
+pli tauga; plie, ghi videbligas ne nur la vidajhon lau ghia natura
+koloro, sed ankau audebligas la audajhon. Per ghi oni povas vidi
+kaj audi chion, kio okazas en la mondo.
+
+--Eble ech flari ankau,--la profesoro interrompas ironie.
+
+--Ne, char pro neuzado, la flarsento de la homo preskau ne ekzistas.
+Tamen ni havas ilon, kiu plifortigas odorojn, tiel same, kiel la
+mikroskopo pligrandigas objektojn.
+
+--Sed chu vi ne trodiras pri via aparato? Kiel, ekzemple, vi povas
+vidi tion, kio okazas che la antipodo? Tio ne estas ebla.
+
+--Sinjoro, tio estas efektive tiel ebla, kiel per la telefono vi
+povas audi la homan vochon transoceane. Sed ni ne diskutu pri la
+afero, la horo tre malfruighas, ni provu ghin. Tenu la skatolon
+antau la okuloj; rigardu tra la vitrajho; kion vi vidas?
+
+--Mi vidas urbon nekonatan de mi; la placo estas ornamita
+per multaj flagoj kun verda stelo en la angulo. Supre de la domoj
+naghas centoj da aerveturiloj; en ili estas homoj. La aerveturiloj
+estas sen balono kaj shajnas perfekte direkteblaj; ili sin aranghas
+lau rondo. Sur la placo estas io tegita. Kio estas? Pardonu, ke mi
+ne kredis vin.
+
+La humileco de la profesoro estis kompatinda. Lia skeptikeco
+forighis. Lia sintenado elmontris, kiom li bedauras sian nekredemon.
+Li ekkonis, ke antau li staras superulo, pli klera, pli sperta ol
+li; iu, kies shuagrafon li estas neinda malhokumi.
+
+S-o Estontulo premis butonon de l' aparato; li ne shajnis rimarki la
+aliighintan konduton de sia gastiganto.
+
+--Tio chi estas nur enkonduko,--li diris.--Mi haltigis la aparaton,
+kaj antau ol mi ghin remetos, mi klarigu. Kiam mi ekveturis, mi
+sciis, ke neniu min kredos. Do, char mi intencis halti chirkau la
+1900a jaro, mi kunprenis kun mi vidajhon de hodiaua okazintajho, t.
+e. je la 15 de Decembro 2059, okazintajho, kiu tre interesos la
+fruajn Esperantistojn. Hodiau oni maltegis la statuon de Zamenhof en
+Bjelostoko. Vidajho de l' okazo nepre konvinkos la nekredemulojn, ke
+efektive mi estas sur la tero hodiau je la 15 de Decembro 2059. Vi
+vidos tion, kio okazis, kaj ankau vi auskultos la paroladon de
+Aleksandro Romanofo, kiu prezidis che la maltega ceremonio. Oni
+elektis lin, char li estas praprafilo de la imperiestro, kiu regnis
+en Rusujo, kiam Zamenhof naskighis. Sed estas necese, ke mi reiru tuj
+al mia propra epoko; la horo estas tre malfrua, kaj ech ni en la tria
+jarmilo bezonas dormi. Mi lasos kun vi la aparaton, kiun oni nomas la
+malproksim-vidilo. Mi instruos vin, kiel oni ghin uzas, kaj revenos
+morgau je la sama horo por audi, kion vi pensos pri la viditajho.
+
+--Mi dankas vin,--respondas Profesoro Stelverdo,--la rendevuo tre
+konvenas por mi. Mi estos tute libera.
+
+Per rapidaj movighoj S-o Estontulo tushis la diversajn pecojn de l'
+aparato, klarigante kiel ghi funkcias, kiel oni ghin alghustigas.
+Poste li saltis sur la selon de sia tempveturilo; kelkaj krakadoj
+audighas; la radoj ekturnighas. La vizitinto, kune kun la mashino,
+komencas vibri kaj farighi malfacile videbla; ili shajnas kvazau
+ombro, kaj tuj poste malaperas. El la aero venas la vocho de la
+foriranto; ghi havas sonon plimalfortighantan, kiel la fajfo de
+lokomotivo eniranta en tunelon:
+
+--Ghis revido,... ghis mor...g....au!--ghi diras, kaj la profesoro
+restas sola.
+
+
+LA MALPROKSIM-VIDILO
+
+Sola? jes, sola, se oni povas alskribi solecon al tiu, en kies cerbo
+tumultego da interplektighantaj pensoj traturnighadas.
+
+Kara leganto, vershajne vi vidis iam la maron, la vastan, senliman
+maron, la bluan maron ridetantan en ghia somera beleco. Ghi (preskau
+mi skribis: shi) ridetas al vi, eljhetante al vi el sia lazura
+suprajho richon da oraj lumeretoj, tiel same kiel amrigardetoj el la
+okuloj de via charmulino; ghiaj ondetoj plaudantaj, tiel same kiel
+shmacetaj kisoj, diradas pri plezuro kaj plena ghuo sen penso pri la
+estonteco; la fresheco ozonplena de ghiaj saletaj ventetoj similas je
+la parfumita spiro de l' amatino via, al vi donante novan vivon kaj
+forton. Ha! la koketulino! ghi ne estas chiam tiel aminda; kiel la
+logema virino, ghi havas siajn kapricojn kaj modojn. Sed chu vi iam
+vidis la vintran maron en ghia sovagheco? Krom tiuj, kiuj
+malsupreniras al la maro en shipoj kaj vidas la mirindajhojn de l'
+profundo, la plejmulto ne konas la maron, kiam decembra uragano levas
+la akvojn chielen. Tiam la ondegoj senchese sin jhetadas sur la rokan
+bordon, chasante unu la alian, batante kaj rebatante, sin
+sursaltante, formanghante, englutante kun reciproka furiozeco,
+rulante la shtonojn kun terura bruo, disrompante la krutajhojn, ghis
+la akvo dissolvighas kaj vaporighas en shprucajhon kaj shaumon, nur
+por tuj rekomenci sian chiaman bataladon.
+
+Simila uragano movis la pensojn kaj emociojn de Profesoro Stelverdo
+ghis la fundo. Supernaturaj estis egale la eniro kaj eliro de la
+vizitinto, spite de liaj kvazausciencaj klarigoj. La akademia
+sereneco ne kutimas renversighi per tiaj eksterordinarajhoj; facile
+estas kompreni do, ke Profesoro Stelverdo estis superkonfuzita.
+
+Kiel ofte, kiam oni estas en la mezo de gravega kaj urgha afero, ia
+bagatelo, ia triviala penso trudas, kaj postulas la atenton. Sir
+Thomas More, bona kaj justa, mortkondamnita, starante sur la
+eshafodo, metante la kapon sur la shtipon, demovis sian barbon de sub
+la kolo, dirante al la ekzekutisto apudstaranta kun la hakilo preta
+por la mortdononta frapo: "ne dishaku mian barbon; domaghe estus, ke
+ghi difektighu, char vere ghi ne ofendis". Simile, dum la morala
+renversigho de nia profesoro, subita penso trairis tra lian kapon.
+"Mizerulo!" li ekkriis, "ve al mia angla malfruema sagho! Jen
+mirakla vizitanto el ia nekonata lando, kaj mi tute forgesis lin
+regali. Ech mi minacis kaj insultis lin! Kion li pensos pri mi? Ke mi
+estas sovaghulo? Ke ni en la dudeka jarcento estis barbaroj sensciaj?
+Sed ho ve! la bedauro estas senutila. Mi nur esperas, ke li konos,
+ke la ekstrema strangeco de la renkontigho konfuzis chiujn miajn
+pensojn kaj senigis min je la plej ordinara ghentileco. Vere mi
+nescias, chu mi staras surpiede au surkape! Kiam li revenos, mi
+penos pruvi al li, ke...".
+
+Lia rigardo refalis sur la malproksim-vidilon, kiun ankorau li
+portis en la mano, kaj la scivolo supervenkis la bedauron. "Tio chi
+almenau restarigos mian kredon", li diris, "au male. Mi ghin
+ekprovos".
+
+Li almetis la kauchukajn tubojn al la oreloj, trarigardis la
+vitrajhojn kaj ekfunkciigis la aparaton tiamaniere, ke ghi iru iom
+malrapide. Jen, kion li observis.
+
+Antau la okuloj vidighas la tuta urbo. Estas kvazau la observanto
+starus sur altajho au eble sur turo. Ha! nun ni povas konjekti, kie
+ni lokighis; certe, sur aerveturilo, rigardantaj la urbon de supre
+kaj je oportuna proksimeco. Sed kia urbo! Tian Zamenhof mem neniam
+vidis; li ne rekonus sian naskighurbon, la lokon, kie li pasigis
+siajn knabjarojn; kie li staris silente, senmove, aparte de siaj
+kunlernantoj, ne partoprenante en iliaj ludoj, tamen sopirante al
+kunuleco kun ili, doloroj kaj esperoj kontraubatalantaj en la koro,
+turmentate de granda ideo formighanta en sia cerbo. Ne, li ne rekonus
+tiun chi urbon, char rusan karakteron ghi tute ne havas. Oni nescius,
+chu oni estas en Parizo au Bagdado au Valparajzo; la domoj estas
+konstruitaj lau nenia nunekzistanta tipo. Belegaj ili estas, ech
+grandiozaj; gracio kaj daureco, arto kaj fortikeco kunighas lau
+kunakordaj proporcioj. Koloro, formo kaj materialo, chiuj egale
+perfektaj, kunmiksighas por fari charmegan eksterajhon; kompreneble
+la arhhitekturistoj zorgis, ke liaj bonegaj konstruajhoj estu tiel
+ornamaj kaj taugaj interne, kiel estetikaj ekstere. Felichuloj, kiuj
+tie enloghadas!
+
+Sub la radioj de la norda suno, en la klara frosta aero, chio
+ekbriletas hele. La neghkovritaj stratoj preskau blindigas nin, tiel
+blankaj ili estas! La sunlumo rebrilas de miriadoj da glacikristaloj,
+kiel multego da fajreroj. La malvarma fresheco de l' atmosfero
+saltigas la sangon en la vejnoj, komunikante al chiu sentojn
+plezurajn kaj felichajn. En la larghaj stratoj, lokitaj regule sed
+por bela efekto, oni vidas amason da homoj, kies gajemaj vizaghoj
+elmontras la ghojon en la koro. Chien rapidas glitveturiloj. Ha! ili
+estas sen chevaloj; tra la stratoj ili rapidegas, multe el ili lau
+unu direkto. La veturantoj rigardas per viglaj okuloj la stratnomojn,
+skribitajn pole kaj Esperante sur la domoj. Jen "Strato Zamenhof"!
+Chu estas eble, ke la Majstro iam loghis en tiu strato? Ha! jes,
+sendube! vidu tiun tabuleton:
+
+  Tie chi naskighis, la 15 de Decembro 1859,
+  Lazaro Ludoviko Zamenhof,
+  autoro de la lingvo esperanto.
+
+  "Malamikeco de la nacioj falu, falu; jam estas tempo".
+
+La vera alpilgrimejo! Estas preskau neeble ghin preterpasi, ghin
+forlasi, tiel ghi altiras al si adoreton. Sed ni ne povas haltadi
+tie; almovo tra la stratoj al ia centra punkto tiras nin kun si. Ni
+sekvu ghin! Piedirantoj, glitveturiloj, aerveturiloj, ech kelkaj
+chevalrajdantoj kaj chevalveturiloj (tiuj chi shajnas kuriozaj
+postvivantoj el la antikveco) kuncentrighas al la placo. Signalo
+audighas! Rapidu, rapidu, ni estos tro malfruaj! Chio estas agemeco,
+akcelo, eksciteco, konfuzo! Auskultu! Forta vocho sonas, kiel
+trumpeto; iu kriegas mallongajn ordonojn, klare kaj difine. Tuj la
+hhaoso farighas ordo. La placo mem plenighas per la amaso; sur chiu
+balkono staras multaj atendantoj; chia nicho, kie unu povus trovi
+lokon, estas okupata. En la aero grandegaj veturiloj larghigas siajn
+flugilojn; centope ili sin ordigas tiamaniere, ke chiu povas vidi la
+spektaklon.
+
+Tuj poste, unu el ili malsupreniras. La heraldo ekkriegas; vidu, li
+uzas specon de megafono. Chiu el tiu multego audas perfekte lian
+vochon. Li anoncas, ke Aleksandro Romanofo, kies praavoj regnis en
+tiu chi parto da la terglobo, kiam Zamenhof memvole oferis la plej
+bonajn jarojn el sia vivo por Esperanto, estas speciale delegita por
+paroli la panegiron.
+
+Nenio, nek uniformo, nek oficsigno, distingigas la oratoron de la
+cetero de l' alestantoj; tie li staras, simpla homo, kies meritoj au
+malmeritoj dependas sole de li mem, de lia kapableco au manko de
+kapableco. Oni jughos lin lau liaj faroj. En la antauparton de la
+aershipo li venas, kaj ekprenante megafonon, li komencas paroli.
+
+
+LA PAROLADO DE ALEKSANDRO ROMANOFO
+
+Hodiau ni festas la naskighon de unu el la elektinduloj de la
+homaro. Antau ducent jaroj, je la 15 de Decembro, 1859, naskighis en
+tiu chi urbo Lazaro Ludoviko Zamenhof, kies statuon mi baldau
+maltegos.
+
+Al li ni shuldas nekalkuleblan shuldon; de li ni ricevis senprezan
+donacon; per li la kapabloj de la homaro netakseble multoblighis.
+
+La mondo tre bezonis lin; tamen, kiam li sin ekprezentis, tiu sama
+mondo lin blinde ignoris.
+
+Jes, la mondo tre bezonis lin. Dum la jarcento, antau ol li
+naskighis, la interrilatoj spiritaj, moralaj, materiaj, de homo kun
+homo, jam multoble kreskis. La relvojoj shpinis araneajhon sur la
+karto geografia; sur la libervojo de l' oceano glitis multego da
+vaporshipoj; la telegrafo metis zonon chirkau la globo, plirapide ol
+sinjorino surmetas la sian sur la talion. Scienculoj enprofundighis
+en la misterojn de la Naturo, kaj vekis novan inteligentecon. Chie
+kaj chien demanda spirito spiris sur la homan animon. La klereco
+farighis komuna akirajho. La ordinara homo ne restis plu muta besto,
+kontenta, se nur oni lin nutris; li postulis nutrajhon por sia
+intelekto, kaj, sen tio, li rifuzis satighi.
+
+Tamen ekzistis barego.
+
+En Europo sola pli ol 250 lingvoj estis parolataj. Unu lingvano ne
+komprenis la vortojn de alia lingvano. Kiel nun estas che la
+kanajlaro, en la mezafrika arbarego, en la chirkauajhoj de la
+tibetaj montegoj, tiel same estis tra la mondo, kiam Zamenhof
+naskighis. Lingvo, chu parolata, chu skribata, estis tiatempe la sola
+ilo por transdoni la penson, sed tiam ghi ne havis la kapablon sin
+transporti trans la malvastajn landlimojn escepte malfacile kaj per
+la helpo de tradukistoj. Tiel chiu nacio loghadis en izoleco, kaj la
+pensado restis mallargha, malricha, mallibera kaj malsana.
+
+Imagu tian aferstaton, kaj komparu ghin kun la nuna.
+
+Tiam ekaperis fajrero. En la jaro 1887, Zamenhof publikigis sian
+unuan broshuron, "D-ro Esperanto: Internacia Lingvo". Li
+kvazaujhetis sian idon sur la sensimpatian mondon, dirante: "se mia
+lingvo estas tauga, ghi estu akceptata; se ne, ghi pereu". Kuragho
+Sparta! Sed la novenaskito nek trompis lian konfidon nek perfidis
+sian gloran celon. Kiam Volta ekkreis sian elektran fajreron,
+sendaura lumero simila je la fiekbrileto de malseketa alumeto, li ne
+antauvidis la gravegajn rezultatojn defluontajn de sia eltrovo; sed
+al Zamenhof apartenas la chiamlaudinda merito, ke li ja sciis, ech
+antau ol li eldonis sian libreton, ke li ekbruligas fajreron, kiu
+enflamigos, unue la klerulan mondon, kaj poste la tutan homaron. Ne
+nur elpensinto estis li; li estis profeto, kiu neniam dubas, ke lia
+antaudiro nepre efektivighos. "Venos iam la tempo", li diris tute
+sen fanfarono, "kiam Esperanto farighos posedajho de la tuta
+homaro".
+
+Sed Esperanto ne venkis la mondon che la unua bato. Longa batalado
+sekvis kontrau ignoreco, inercio kaj apatio. Per sia merito sole,
+Esperanto altiris al si alighanton post alighanto; ghi supersaltis
+la landlimojn de sia patrujo; ghi transpasis trans la marojn. Pasho
+post pasho, ghi atingis la popolamason; en surprizo, la simpla
+regnano ektrovis, ke li estas ne nur naciano, sed homarano. La okuloj
+de la kompreno malfermighis. Baldau, la popolamaso en unu lando
+kunighis kun siaj kunuloj en la aliaj, kaj, char Esperanto jam ilin
+edukadis, jam levis ilian moralon, ili ne kunighis por malbonaj
+celoj. Tion chi la naciestroj notis; la influo de la vekitaj popoloj
+sin sentigis antau la trono, che la katedro, en la parlamentejo.
+Esperanto jam eniris en la lernejojn, kaj baldau la edukado
+unuformighis; oni fondis centran, internacian edukadan estraron, kiu
+speciale zorgis pri la plej inteligentaj studentoj de chiuj landoj.
+Per tio, la scienco antaueniris pashege, salte. La efikeco de la jam
+de longe elpensita senfadena telefono kreskis multe per la
+malproksim-vidilo; oni plibonigis la aerveturilon, kaj ghi farighis
+praktika kaj rapidega transportilo. Pro la komuna alproksimigho de la
+nacioj, rezultis, ke la legharoj de la diversaj landoj kunsimilighis;
+por tio, oni bezonis centran internacian regadon. La bezono naskis la
+rimedon. Konsekvence, la armeo kaj militshiparo farighis senutilaj.
+Dume tiuj, kiujn la Europanoj malestime nomadis nigruloj, flavuloj,
+imitis la bonan ekzemplon; multe da ili, chiam pacemaj, se oni ne
+ilin incitas, superis la blankulojn, kaj volonte demetante armilojn
+ili elsekvadis pacajn okupadojn.
+
+Tiu chi akceligho de homa pensado kauzis naturan sed flankan
+efekton. La opinioj kreskadis, ke akiradi posedajhojn ne estas la
+chefa homa celo, ke la plej shatinda rekompenco al la laboro ne estas
+ghia materia rezultato, sed la konscieco pri devo deve plenumita. La
+registaroj prenis sur sin la zorgadon pri la reala komforteco de la
+regatoj; al neniu mankis nutrajho, vesto au loghejo: chiu ricevis
+konvenan edukadon proporcie lau sia natura kapablo. Altranga au
+richa malsaghulo ne suchis plu la fruktojn de la laboro de la
+malrichaj kaj la malfelichaj. La shtato taksis la valoron de chies
+servoj kaj laboroj; ghi komencis konton en la nomo de chiu regato,
+debitante la koston de la subtenado al tiu konto, kaj kreditante la
+taksitajn servojn. Tiel la mono, oftege radiko de malbono, perdis
+multe da sia potenco, kaj avareco kaj avideco sin kashis sub
+malestimon.
+
+Grado post grado, la centra regado ensorbis la naciajn registarojn;
+krom kelkaj izolaj kaj nefruktoportaj partoj, la tuta terglobo
+farighis unuigho de nacioj jam ne plu interbatalantaj. En unu vorto,
+la tuta platajho de la homa intelekteco levighis. En la fruaj tagoj
+de la civilizacio, unue la familio sin organizis; poste la gento;
+fine, per Esperanto, la homaro alprenis por sia devizo la vortojn
+"unu por chiuj, chiuj por unu", kaj anstatau la fierdiro
+"civis romanus sum", oni diris kun egala fiereco "mi estas homo".
+
+Religia pensado farighis tute libera, kaj chiaj sektoj baldau trovis
+komunan fundamenton, nome la eternaj principoj de l' Amo kaj Devo.
+
+Kompato kaj vero ja sin renkontis; justeco kaj paco ja kisis unu la
+alian.
+
+Chio tio chi estas historiaj faktoj, kiujn vi ja konas; sed rigardu
+la konkludon. Chion tion chi Esperanto igis ebla, char ghi, kaj nenio
+alia, detruis la baregon. Tio estas la shuldo, kiun ni shuldas al
+Esperanto; tio estas la neesprimebla merito de ghia genia elpensinto.
+Li sukcesis, kie chiu alia maltrafis. Li trovis pasejon inter montaro
+ghis tiam nesuperebla; li trovis la vojon, per kiu ni, liaj
+posteuloj, iras trankvile al la fina celo.
+
+Sed mi konas la karakteron de tiu chi modesta glorindulo, se Zamenhof
+mem povus cheesti kun ni hodiau, jen tio, kion li dirus:--"Ne
+trograndigu mian parton en la progresado de la mondo. Mi estas nur
+ero en la cheno de la disvolvigho de la homaro; cheno, kiu
+komencighis antau la historio; cheno, kies etendo estas senfina kaj
+nedifinebla. Periodo povos alveni, kiam mia elpensajho eluzighos. Ech
+nun eksignoj pri tio ne mankas. Ech nun kelkaj el vi povas transdoni
+kaj ricevi pensojn senlingve, senparole. Chio pereas kaj forpasas.
+La komuna sorto falos sur Esperanton. Kial do trograndigi mian
+rolon?"
+
+Trograndigi? Ne estas eble trograndigi lian rolon; por tio vortoj
+mankas. Sed ni gloregigas lian nomon, kaj niaj posteuloj en tio chi
+nian agon por chiam aprobos pro tio, ke--oni povas preskau citi la
+vortojn de li mem skribitajn--ni gloregigas lian nomon, pro tio, ke
+en la mondon li venigis novan senton; malamikecon de la nacioj li
+faligis; li fortikigis la amon al frateco kaj la justeco inter chiuj
+popoloj, kaj la popoloj farighis unu granda rondo familia; li faris
+la mondon felicha.
+
+Li faris la mondon felicha! La bela songho de l' homaro por eterna
+ben' efektivighis!
+
+Li faris la mondon felicha! Tiujn vortojn vi tuj vidos neelstrekeble
+enchizitajn en la nepereigebla bronzo de la piedestalo de tiu chi
+statuo. En la dek-naua jarcento Doktoro Esperanto skribis "ni faros
+la mondon felicha"; hodiau, por ke la homaro ne forgesu sian
+shuldon, lia monumento, por lia chiama gloro, proklamas:
+
+  "Li faris la mondon felicha".
+
+
+LA PLENUMO
+
+La parolado finighis kaj tuj mistera muziko audighis; kvazauchiela
+hhoro ekkantis; ensorcha melodio flosis tra la aero. Malrapide,
+dolche defalis la tegajhoj kaj ekaperis kvazauvivanta statuo de la
+Majstro. Ne el malvarma blanka marmoro, ne el malmola kruela bronzo;
+tie staris shajne la homo mem, kiun chiu bona Esperantisto amas, kies
+trajtojn li fidele konservas en sia memoro, kies vortojn li
+trezorumas en sia koro. La majstro, profeto, pastro kaj amiko!
+
+Tiam la tono de la muziko shanghighis; komence, nelauta kaj funebra,
+kiel la ekghemeto de perdita animo; poste, penanta kaj baraktanta,
+ghi reprezentas akran militadon kontrau supernombra malamiko; jen
+noteto de venko eksonas, sin ripetas, ripetadas, kreskas, kreskadas,
+ghis ghi farighas ario de plenumita triumfo, kaj fine eksplodas en
+sonorega, ghojega tumulto de harmoniaj sonoj.
+
+Nenia aplaudo, nenia kriego, nenia ekstera signo de emocio; silento,
+pli elokventa ol ia ajn esprimo, sekvis. Profunde en la koro, interne
+en la kashejo de l' animo, tremeta emocio agitis la cheestantojn.
+
+Kvankam malheligita de la mehhanika aparato, kiun Profesoro Stelverdo
+uzis, la sensacio de tiu sceno lin trafis, lin frapis muta. Neniam li
+revidos similan apoteozon. Ghis la tago de lia morto tiu memoro
+senvelke vivados.
+
+El manoj li ellasis la malproksim-vidilon; sur la plankon ghi falis.
+Tion li ne rimarkis; liaj tutaj pensoj kuncentrighis al la jhus
+vidita sceno. Kvazau revante, li refalis sur la brakseghon, dirante
+preskau neaudeble: "Nun mi povas pace morti; mi ja vidis la
+plenumon".
+
+    John Ellis.
+
+
+
+
+TRIA MENCIO
+
+
+  MIA LASTA KLASO
+  EN
+  LA VILAGHA LERNEJO
+
+
+Tiam, en la jaro 1868, mi estis juna, dekdujara knabeto. Miaj
+gepatroj, terkulturistoj, loghadis en malgranda vilagho, proksime de
+la rivero _Doubs_, en la samnoma departemento. En chi tiu parto de
+Francujo, la plej multaj vilaghanoj estas ne nur plugistoj, sed
+ankau vinberistoj, kaj tie chi eble, ankorau pli ol en alia ajn
+provinco, oni estas prava diri pri la franca kampisto, ke li estas
+ekstreme laborema kaj shparema.
+
+Al mi, infano, la kampara vivado tre plachis, kaj nun mi volonte
+redirus lau la latina poeto: _O fortunatos nimium, sua si bona
+norint, agricolas_! Sed mi devas konfesi, ke la tuta laboro mia
+konsistis en tio, ke mi iom helpis mian patrinon en sia modesta
+mastrumado, kaj ke mi plej ofte kuris kaj libere vagis chirkaue sur
+la kampoj kaj herbejoj. Kun aliaj bubetoj de la vilagho, jen
+ni nin banis au fishkaptis en la rivero, jen ni elnestigis
+birdidojn,--knaboj estas senkompataj,--jen ni iris en arbaron,
+kolekti frambojn, fragojn au avelojn. Vere felicha tempo!
+
+Mi tamen rapidas aldiri, ke tian sovaghan vivadon mi nur ghuis dum la
+interklasa tempo. Mia patro, kvankam malmulte klera, tre shatis la
+_sciencon_ kaj ne permesis, ke mi perdu mian tempon; tial mi neniam
+forestis sennecese de la klaso.
+
+En tiu tempo, sub la regado de la imperiestro Napoleono III, la
+publika instruado ne estis tiel progresinta, kiel nun, dank' al la
+Respubliko: la gepatroj ne chiam volonte sendis siajn infanojn en la
+lernejon, precipe pro tio, ke ili devis pagi la sumon da 12 frankoj
+jare, kaj tiu malalta prezo tamen estis ofte ech tro granda por
+malrichaj plugistoj. Mi enfine ankorau aldonos, ke la nun rakontota
+historio okazas en la monato Augusto, la lastan tagon de la
+instrujaro.
+
+Tiun tagon posttagmeze mi do iris, kiel kutime, en la lernejon; sed,
+char estis la sezono de la grenrikolto, la pli granda parto de la
+lernantoj trovighis sur la kamparo, kaj ni ne estis multaj je la unua
+horo antau la komunuma domo, kie ni ludis, antau ol eniri. La
+lernejestro kutime ne alvokis nin, kaj ni iris mem, sen tamburo nek
+sonorilo, en la klasochambron, por relegi niajn lecionojn. Sed, chi
+tiun fojon, ni ja ne pensis pri la lecionoj, kaj ni ludis plu kaj
+plu; ni ankau ne atentis la horon: neniu el ni kompreneble posedis
+poshhorlogheton kaj la antikva turo de la vilagha preghejo ankau ne
+surhavis horloghon; sed, kvankam ni iom konsciis, ke la unua, t. e.
+la horo de la eniro, jam estas preterpasinta, ni tamen daure
+amuzighis, sen riprocho de konscienco, char nia instruisto ankorau
+ne estis en la klaso. Li trovighis efektive en sia loghejo sur la
+supra etagho, kie li tagmanghis kun kolegoj. Kompreneble ni ne
+plendis pro tiu prokrasto, ni male konstatis kun plezuro, ke nia
+pauzo longtempe dauras.
+
+Jam estis la dua proksimume, kaj neniu el ni intencis eniri en la
+lernejon, nek reiri domen; ni chiam ghoje distrighis kaj ludadis sur
+la korto, kiam subite aperis bele vestita sinjoro antau nia modesta
+instruejo. Lian Moshton ni admiris kun lia luksa, cilindra
+silkchapelo kaj lia nigra somersurtuto: tian grandsinjoron ni malofte
+vidis en nia dezerta vilagho. Sed ni lin ankorau pli admiris, kiam
+ni eksciis, ke li estas la akademia inspektoro de _Besancon_, la
+chefurbo de nia departemento.
+
+--Chu estas nun la horo de la pauzo?--li diris;--kial vi ne estas en
+la lernejo?
+
+--La instruisto nin ne alvokis ghis nun,--ni respondis,--kaj ni
+amuzighas tie chi en la korto.
+
+--Kie do li estas, via lernejestro?
+
+--Li ankorau tagmanghas sur la supra etagho kun amikoj.
+
+Nia lernochambro trovighis sur la teretagho kaj la inspektoro, kiu
+jam staris en la pordo, subite ekvidis, ke li povos fari ian malican
+surprizon al sia subulo, kiu tiel malfruas por alveni en la lernejon,
+kaj ridetante li igis nin senbrue eniri en la klasochambron.
+
+Ni tuj okupis niajn kutimajn sidlokojn sur la benkoj, kaj ni profunde
+silentighis, tiel, ke super niaj kapoj, oni povis iom audi la
+babiladon kaj ridadon de la ghojaj drinkantoj. La tuta lernantaro
+konsistis el 12 knaboj kaj 14 knabinoj, char tiam en malgrandaj
+vilaghoj oni instruis la infanojn de l' ambau seksoj en unu sama
+chambro: unuj sidis dekstre, la aliaj maldekstre kaj en la mezo
+staris la katedro de la lernejestro.
+
+Chi tie sidighis la inspektoro, dirante:
+
+--Infanoj miaj, char via instruisto ne ankorau alvenis, mi tuj volas
+komenci sen li la inspektadon kaj demandi vin pri tio, kion vi
+lernis.
+
+Mi antaue devas diri, ke en tiu epoko la lernado de la katehhismo
+kaj de la Sankta Historio estis tre grava afero; en chiu vilagho la
+instruisto estis kvazau la helpanto de la pastro kaj tiu chi ofte
+ripetis al ni: "Kion signifas la homa scienco kompare kun la Dia?
+kion servos al vi chiuj trezoroj surteraj, se vi ne savos vian
+animon." Oni do ne miros, ke la inspektoro komencis sian ekzamenon
+per la Sankta Skribo.
+
+--Ci nigruleto!--li diris alparolante iun knabon,--rakontu al mi la
+historion de Jozefo.
+
+Nia nigrulo konis la tutan, longan historion kaj, kvankam iom
+balbutante, li brave rakontis, kiel kaj kial Jakobo pli amis Jozefon,
+ol siajn ceterajn filojn; kiel la fratoj farighis jhaluzaj kaj
+enviemaj; kiel ili vendis la malfelichan Jozefon kiel sklavon al
+Ismaelidaj pretermigrantoj; kiel li farighis la chefministro de
+Egiptujo, kaj kiel li fine venigis la maljunan patron kaj sian tutan
+familion al la regha kortego.
+
+--Bone, bone!--diris la inspektoro,--mi cin komplimentas, knabeto; ci
+meritas bonan noton.
+
+--Nun ci, la dikkapulo!--li diris; (la dikkapulo, ghi estis mi),--chu
+ci bone scias la katehhismon? Nu! diru: Kiuj estas la angheloj?
+
+--La angheloj,--mi respondis unutone,--estas la servistoj de Dio, kiu
+ilin sendas de la chielo sur la teron, por komuniki Liajn ordonojn al
+la homoj.
+
+--Kio estas la infero?
+
+--La infero estas la loko, kie trovighas la demonoj, kaj kien iras la
+pekuloj post sia morto, por tie suferi dum la tuta eterneco.
+
+--Bone! perfekte!
+
+Li ankau demandis min kaj aliajn pri la sep sakramentoj, pri la sep
+chefaj pekoj, pri la diaj kaj ekleziaj ordonoj, k.t.p., kaj la
+respondoj estis kontentigaj. Nian katehhismon efektive ni bone konis:
+chiun tagon ni lernis unu chapitron en la lernejo kaj la sekvantan
+dimanchon dum la meso, la pastro, el sia predika katedro, pridemandis
+nin publike. Tial la inspektoro devis interne konfesi, ke nia estro,
+kvankam li nun iom dibochas super ni, nin tamen bone instruas.
+
+--Kaj ci, la blonda knabineto tie!--demandis plue la inspektoro iun
+beletan, bluokulan knabinon;--kiel ci nomighas?
+
+--Paulino G...,--shi respondis.
+
+--Nu! diru al mi, kian finighon ricevas la substantivoj en la
+multenombro?
+
+--Oni formas,--shi respondis,--la multenombron che la substantivoj,
+aldonante la literon s al la ununombro. La nomoj, kiuj finighas per
+_s_, _x_ au _z_, ne shanghighas en la multenombro; tiuj nomoj, kiuj
+finighas per _al_ au _ail_ shanghas sian finighon en _aux_; la
+nomoj per _ou_, _au_, _eu_... --; tion scias la bedaurindaj infanoj,
+kiuj lernas la francan gramatikon. Ho Dio! ghi ne similas la
+esperantan! Tial la inspektoro audis kun miro nian knabinon
+eldiri parkere kaj senerare ne nur la gheneralan regulon, sed
+ankau la esceptojn kun multe da ekzemploj.
+
+Li demandis nin ankau pri la geografio, la historio de Francujo, la
+aritmetiko kaj.... nia instruisto ankorau ne venis en la klason.
+Tamen la inspektoro tute ne perdis la paciencon; li chiam atendis
+malice la alvenon de sia subulo kaj ghojis interne, pensante pri la
+baldaua surprizo.
+
+Li sekve daurigis sian inspektadon: li trarigardis la kajerojn,
+librojn, skribajhojn kaj fine, por iom distrighi, li alparolis la
+plej junajn gelernantojn kaj demandis iun sherceme:
+
+--Chu ci povas diri al mi, kiu estas la patro de la Jakobidoj?
+
+--Abrahamo;--estis la respondo.
+
+--Kiom faras 20 minus 20?--Li demandis iun alian; kaj, char tiu chi
+silentis:
+
+--Nu, se ci havus en cia posho 20 frankojn, kaj se ci ilin perdus,
+kion ci havus tiam en cia posho?
+
+--Mi havus truon,--respondis la infano.
+
+--Jen bonega, trafa respondo. Diru nun: 7 paseroj sidas sur arbo;
+alvenas chasisto, kiu morte pafas tri el ili, kiom da birdoj nun
+sidas ankorau sur la arbo?
+
+La juna lernanto kompreneble tuj respondis 4; sed mi levis la manon,
+dirante:
+
+--Ne, ne; Sinjor' Inspektoro; nenia birdo plu restas sur la arbo,
+char la netrafitaj tuj forflugas.
+
+--Jes, bone; estas ghuste. Nun,--pludiris la inspektoro,--char ci
+estas tiel sagaca kalkulisto, ci ankorau devas solvi la jenan
+problemon. Iru al la tabulo kaj skribu: Ia shipo estas longa je 60
+metroj, largha je 15 metroj kaj profunda je 10 metroj; ghia plej
+granda masto estas alta je 20 metroj. Kioman aghon havas la
+shipkapitano?
+
+La inspektoro ridetis, sed mi serioze tuj respondis:
+
+--Sinjor' Inspektoro; inter la amplekso de la shipo kaj la agho de
+ghia kapitano ekzistas nenia rilato; la problemo estas nesolvebla.
+
+--Jes, evidente. Kian metion havas cia patro?
+
+--Li estas terkulturisto kaj ankau shtonchizisto.
+
+--Kiomjara ci estas?
+
+--12-jara.
+
+--Kian profesion ci volas elekti?
+
+--Mi ne scias, sed miaj gepatroj intencas min sendi la proksiman
+jaron en duagradan lernejon.
+
+--Bone, ci certe farighos lerta matematikisto, kaj kiam ci estonte
+lernos la regulon de la algebra multipliko, ci rememoros pri mi pro
+la sekvanta komparo, kiun mi mem eltrovis:
+
+plus x plus = plus: la amikoj de niaj amikoj estas niaj amikoj;
+
+plus x minus = minus: la amikoj de niaj malamikoj estas niaj
+malamikoj;
+
+minus x plus = minus: la malamikoj de niaj amikoj estas niaj
+malamikoj;
+
+minus x minus = plus: la malamikoj de niaj malamikoj estas niaj
+amikoj.
+
+Dirinte tiun aferon memorindan, Lia Inspektora Moshto tiris el la
+veshtposho sian belan oran horlogheton:
+
+--Ho Dio!--li ekkriis surprize--estas jam la tria pretere kaj mia
+homo ankorau ne venas de supre; mi volas tuj fini chi tiun aferon.
+Nun, karaj infanoj, estas sufiche por hodiau, la klaso estas finita.
+Mi faras vin liberaj de nun, kaj eliru tuj rekte al via familio. Ghis
+revido kaj felichan libertempon!
+
+Ni silente eliris; tamen la lignaj shuoj, kiujn ni portis tiutempe,
+faris sufiche da bruo, por ke oni nin audu el la unua etagho, kaj
+efektive nia instruisto el sia fenestro vidis nin forirantaj. Li tute
+ne realvokis nin, li male diris al siaj kolegoj:
+
+--Ha! vidu tiujn karajn infanojn! ili estas pravaj; ili nun foriras
+de si mem antau la kvara horo; en tiu chi lasta tago de la
+instrujaro mi ne mallaudos, nek tenos ilin. Ni ankau, karaj amikoj,
+povas sekve iom eliri sur la kamparon kaj promeni fumante nian
+cigaron.
+
+Ili do sin pretigis por foriri; dume nia Inspektoro restis tute sola
+en la klaso, ekzamenante nun la registrojn de la lernejestro. Enfine
+chi tiu kaj liaj ambau kunuloj ekbruis sur la shtuparo. Per Dio! ili
+ne suspektas la proksiman cheeston de la superulo, kiu nun klare
+audas iliajn vochojn kaj pashojn. Lia koro iom batas kaj li ridetas
+che la penso, ke _nun_....
+
+Sed ho ve! _nun_ la instruisto forlasis la koridoron kaj tute
+forgesis reeniri en la apudan klason por vidi, chu chio estas en
+ordo, au chu almenau neniu infano enrestas: nenion audante, nenion
+suspektante, li trankvile shlosis la pordon de la domo kaj foriris
+kun siaj kolegoj.
+
+Vi eble nun pensas, kara leganto, pri la itala sentenco: _Se non e
+vero, e ben trovato_ (se tio ne estas vera, ghi estas bone
+elpensita), sed mi vin certigas, ke chi tiu historieto estas entute
+vera, kaj ke nia Inspektora Moshto nun estas reale enfermita kaj
+ensloshita en la klasochambro.
+
+Surprizite, li komence ne sciis, kion fari; kelkaj minutoj pasis, kaj
+li sin demandis, chu li ne alvokos la forirantojn; sed tio estus
+vana, ili estis jam malproksime, au chu li ne krios por helpo; sed
+tio estus ja tro ridinda. Fine li malfermis unu fenestron kaj vidis,
+ke ghi ne estas tre alta, du metrojn proksimume; sed sube trovighis
+bedaurinde profunda kelshtuparo; tial li ne povis sin lasi
+sendanghere elgliti malsupren ghis tiu shtuparo. Shajnis al li pli
+oportune salti trans la kavernan shtuparon, larghan je du metroj.
+Kaj, char neceso farighas legho, li elektis chi tiun lastan manieron
+por sin savi.
+
+Preninte la seghon de la instruisto el la katedro, li sin levis sur
+la malsupran randon de la fenestro, kaj, kaptinte sian belan
+silkchapelon en la dekstran manon, li vive eksaltis el la fenestro
+kaj refalis feliche trans la shtuparo en la ghardenon. Jen li estas
+ekster la domo. Dum kelkaj momentoj li pensis pri tio, kion li devas
+fari? Chu li reiros en la chefurbon, nenion dirinte pri la afero? Ne,
+certe ne; li volas havi atestantojn en la komunumo mem kaj rakonti la
+aventuron, por ke oni povu iom ridi kaj hontigi la instruiston.
+
+Li do forlasis la ghardenon, kaj sur la strato li demandis iun
+plugiston, kiu revenis el la kampoj, pri la loghejo de la
+vilaghestro. Chi tiu estis mia propra onklo kaj loghis apud nia domo.
+La inspektoro rakontis al li sian tutan aventuron kun la lernejestro:
+la unuan parton de la historio mi jam bone konis, sed mi neniel estus
+suspektinta la duan, nome, la enshlosighon de la inspektoro.
+
+--Ha jes!--ekkriis mia onklo, ridante el plena gorgho,--mi jhus vidis
+la tri sinjorojn preteriri sur la strato; nia instruisto estis kun
+siaj du kolegoj, la lernejestroj de B... kaj de M... (najbaraj
+vilaghoj):
+
+--Kio!--rediris la inspektoro,--la instruistoj de B... kaj de M...
+trovighis kun li; estis ili, kiuj, kun li, festenis sur la supra
+etagho! La afero estas kurioza: mi ja kaptis tri birdojn kune en la
+sama nesto.
+
+Mia onklo tuj komprenis, ke li iom senpripense parolis; pro tio,
+akompanante la inspektoron al la stacidomo, li volis plej eble
+rebonigi la aferon, kaj almenau iom senkulpigi nian instruiston.
+Konsekvence li petis la inspektoron, ke li bonvolu esti indulgema.
+
+--Vi scias,--li diris,--ke nia instruisto estas tre juna; nur antau
+du jaroj li eliris el la Normala Lernejo kaj li estas apenau
+dudek-trijara. Kutime li ja estas fervora kaj laborema, lia hodiaua
+kulpo estas escepto, kaj al junuloj oni devas multon pardoni. Mi tial
+insiste petas, ke vi lin ne eksigu au forsendu en alian postenon,
+tiom pli, ke, de mia parto, mi estos kontenta eviti skandalon en mia
+komunumo.
+
+La inspektoro tion promesis al mia onklo.
+
+--Sed kondiche,--li aldiris,--ke la tri kulpuloj venos morgau
+_Besancon_'on che min, por ricevi mallaudon certe merititan.
+
+Vespere, kiam mi raportis la aventuron al miaj gepatroj, ili ankau
+kompreneble ekridis; sed mia patro baldau aldiris plej serioze:
+
+--La bubo estas nun 12-jara, li ne plu reiros en nian lernejon; post
+la somerlibertempo ni lin sendos en la urban liceon.
+
+Kaj tia estis mia lasta klaso en la vilagha lernejo, kiun mi, la
+kvindekjarulo, neniam forgesis.
+
+    Herman Boucon.
+
+
+PIEDNOTOJ:
+
+[6] Tre konata astronomiisto, kiu kolektis informojn pri
+"la nekonata mondo".
+
+[7] Gloraj verkistoj anglaj, kiuj floradis dum la reghinado
+de Victoria.
+
+[8] La anoj de Unuigitaj Shtatoj en Norda-Ameriko.
+
+
+
+
+KVARA MENCIO
+
+
+KOBOLDOJ
+
+
+En la sonorilejo de antikva provinca chefpreghejo, loghis tri
+koboldoj. Multfoje, obeante estrajn ordonojn, oni penadis ilin
+forpeli: laboristoj provizitaj je shtupetaroj kaj je bastonoj
+supreniris en la sonorilejon: sed la koboldoj, rifughinte en la
+turpinton, poste grimpinte sur la flagokokon, mokis persekutantojn,
+kriante:
+
+--Cig! cag! cog! Ni venkas, triumfas, vin mokas.
+
+Chiudimanche la koboldoj malsupreniris en la preghejon dum la chefa
+meso, kaj formetis la malgrandajn chapetojn de maljunaj pastroj. Dum
+la prediko, ili jhetis sablon en okulojn de auskultantoj; kaj tuj
+chiuj cheestantoj balancighis sur siaj seghoj, kiel maturaj spikoj
+sub karesoj de l' vento. Kiam lia episkopa moshto grandceremonie
+diservis mem, vidante, ke la hhorejaj knaboj estas malatentaj kaj
+malagorde kantas, li diris:
+
+--Nu, tiuj chi knaboj pensas al koboldoj.
+
+--Hum!--murmuretis lia moshto.
+
+--Hum!--mallaute diris la kanonikoj.
+
+--Hum!--diris laute la parohhestro.
+
+--Hum!--kriis la vikarioj.
+
+Tiam knaboj avertitaj foliturnetis siajn dikajn librojn kun shajno
+atenta kaj respektoplena.
+
+Kiam petolajho okazis en la chefpreghejo, tuj oni pri tio kulpigis
+koboldojn.
+
+--Kiu faris tiujn oleajn makulojn?--demandis la parohhestro.
+
+--Koboldoj,--oni respondis.
+
+--Kiu metis pipron en niajn flartabakujojn?--demandis la kanonikoj.
+
+--Koboldoj,--estis respondite.
+
+Chiuj homoj plendis pri la koboldoj. Sed estis homino, kiun pli ol la
+aliajn ili suferigis: ni parolas pri la patrino Turnjupino, la
+ekbruligantino de kandelegoj.
+
+Tiu bonulino estis karakteriza ino, kredante sin necesega por la
+bonordo de la chefpreghejo, sciante chion, parolante pri chio. Kiam
+lia Moshto diservis, shi preskau estus dirinta:
+
+--Ni staras antau altaro, ni hodiau konfirmas, lia moshto kaj mi.
+
+La koboldoj estingis la kandelegojn, kiujn Turnjupino ekbruligis kun
+tiom da religieco; au ili konfuzis la _Religiajn Semajnojn_, kiujn
+la bona virino vendis por sia profito. Ofte ili shovis buletojn el
+polvo en la tubetojn de la rigida kaj blanka kufo, kiun kapvestis la
+ekbruligantino de kandelegoj. Pro tio, la patrino Turnjupino jhuris,
+ke shi sin venghos.
+
+La bonega kreitajho havis korpasion. Ho, jes! Tiu vidvino estis
+doninta sian koron al la sviso, la granda, largha, bela Pupardo, kun
+dikaj tibikarnoj. La tagojn de luksaj edzighfestoj, kiam shia amato
+kun dukorna chapelo sur kapo, kun glavshelko sur shultro, kun
+halebardo en mano, antauiris la junajn geedzojn, Turnjupino radiis.
+Post la ceremonio, shi iris al la sviso, dirante:
+
+--Kiam do ni kune geedzighos, mia kara Pupardo?
+
+Kaj li ridis, respondante:
+
+--Kiam ni estos malliberigintaj la koboldojn.
+
+    * * * * *
+
+Iun tagon, sciante, ke shi estas preskau sola en la preghejo, la
+bonulino metis mezen de la navo supujon, kies kovrilo ne estis tute
+fermita: kaj flanke de ghi la ekbruligantino de kandelegoj eksidis
+kaj shajnigis ekdormeton.
+
+La koboldoj ekkriis:
+
+--Nu! supujon en mezo de chefpreghejo! kion tio signifas? Cig! cag!
+cog! Ni iru por vidi, dum Turnjupino ripozas.
+
+Sed kiam la scivoluloj estis enirintaj en la supujon, la ruza virino
+tuj fermis la kovrilon: kaj la koboldoj restis kaptitaj.
+
+Tute fiera, Turnjupino alpashis al sia loghejo, kaj diris al sia filo
+Johano, malfelicha kriplulo, kiu neniam ellitighis:
+
+--Mi alportas niajn malamikojn: vi diros al via kuzino Estelo, ke shi
+faru al ni por la proksima vespermangho supon el koboldoj.
+
+Kaj la ekbruligantino de kandelegoj foriris malhumilega; char necese
+estis, ke shi rakontu sian venkon al chiuj homoj.
+
+--Kiel Pupardo estos mirigita kaj felicha, maltime certigis la bona
+virino.
+
+Restinte sola, Johano audis, ke en la supujo iu ploregas.
+
+--Malfermu, kriis la koboldoj. Kiu ajn vi estas, kompatu plendindajn
+kaptitojn.
+
+--Vi estas malbonuloj,--diris la junulo.--Vi faris petolajhojn al
+chiuj homoj: juste vi viavice suferos.
+
+--Se vi malfermos al ni, cig! cag! cog! ni farighos viaj
+amikoj,--rediris la vochetoj.
+
+--Vi min turmentos, char mi estas malforta.
+
+--Ne, ne; ni donos al vi reghan donacon.
+
+--Lasu min dormi.
+
+La koboldoj ekblekegis. Tiam Johano tedita malfermis la kovrilon. La
+koboldoj saltegis en la chambron, suprenrampis sur la meblojn,
+grimpis laulonge de l' kurtenoj. La malsanulo diris:
+
+--Vi min lacigas. Foriru tuj.
+
+--Jes, ili ekkriis. Sed antaue ni rompos la supujon.
+
+--Nu, mi tre bone sciis, ke vi faros ian malbonajhon.
+
+--Por ke vi ne estu riprochita de via patrino. Vi ne konfesos, ke vi
+nin liberigis; vi diros: "La koboldoj rompis la supujon." Cig! cag!
+cog! Ni al vi ekprezentos reghan donacon; char koboldoj chiam
+respektas sian parolon.
+
+Tra la fenestro larghe malfermita eniris radio de suno. La malgrandaj
+estajhoj sin lokis sur luma sageto, farante strangajn signojn,
+supren-kaj malsupren-irante, shajnante kredi ion.
+
+--Rigardu,--ili diris al Johano.
+
+--Sed mi vidas nenion.
+
+La koboldoj daurigis, modelante ion en la spaco, kaj kriante:
+
+--Cig! cag! cog! chu vi vidas nun?
+
+--Nun mi komencas ekvidi, kvazau en songho, malgrandan sinjorinon.
+
+--Bone.
+
+La koboldoj daurigis sian agadon. Johano, preskau ellitighinte,
+rigardis per plilarghigitaj okuloj, kaj diris:
+
+--Shi vivighas; shi ridetas. Ho, kiom estas bela tiu junulino!
+
+--Tiu beleta infanino estas Sunetino, formita el suna radio. Ni jhus
+shin kreis por vi. Kiam vi suferos, char vi estas malsana, shi venos
+al vi kaj vin konsolos; kiam vi estos malgaja, shi vin amuzos. Sed ni
+malpermesas, ke vi parolu al iu ajn pri Sunetino, ech al via kuzino
+la bona Estelo, kiu vin flegas. Se iam vi konigos la ekziston de
+Sunetino, de tiu tago shi malaperos por chiam.
+
+--Danke, danke, mi konservos la sekreton.
+
+La koboldoj forflugis kaj forlasis la sonorilejon de la chefpreghejo;
+char ili preferis la Sankta-Martinan turon pli malnovan kaj pli
+altan. Sinjoro Pupardo imitis la koboldojn. Li forlasis sian
+parohhon, por forkuri de Turnjupino, kun kiu decide li ne volis
+edzighi.
+
+Chiutage kiam sunighis, Sunetino aperis sur ora radio en la chambro
+de l' junulo. Shin vestis richaj orientaj teksajhoj. Shia kolo kaj
+shiaj ambrokoloraj brakoj estis sharghitaj de safiroj, de rubenoj, de
+smeraldoj; dum shiajn harojn ornamis oraj sunetoj. La junulino
+ridetis al la malsanulo per enigma mieno, sed neniam parolis kun li.
+Por lin amuzi, shi kantis baladojn lau stranga ritmo, dum akompanis
+shiajn melodiojn la kraketado de shiaj brakringoj. Kelkafoje shi
+dancis antau la junulo, kvazau shi estus pastrino de sanktaj
+orientaj misterajhoj. Jen shi antaueniris malrapide, ludante kun
+siaj silkaj skarpoj; jen shi sin balancis kun serpentaj ondolinioj;
+jen shi imitis per siaj brakoj la flugadon de l' kolombo. Johano ne
+lacighis admirante Sunetinon kaj shian malrapidan sed senpauzan
+dancadon. Li diris:
+
+--Daurigu; ankorau; chiam.
+
+Sed kiam la suno subiris al horizonto, necese estis, ke Sunetino
+eliru kun ghi en la okcidenta glorajho: tiam la malsanulo
+malgajighis.
+
+Estelo, dekkvinjara junulino, kuzino de Johano, kelkafoje helpis al
+li kiel flegistino, kiam forestis Turnjupino. Tiam shi diris al la
+junulo:
+
+--Kial vi farighas malgaja, kiam alvenas la krepusko?
+
+Sed la junulo ridetis, kaj ne respondis.
+
+Kvankam oni estis en somero, tamen okazis serio da pluvaj kaj
+malbonveteraj tagoj. Johanon, kiu de du semajnoj ne vidis la sunon,
+ekokupis maltrankviliga melankolio. Vane Estelo lin chirkauis per
+plej amplenaj zorgadoj, dirante:
+
+--Mi estas via infaneca amikino: konfidu al mi viajn chagrenojn.
+
+--Mi havas nenion,--li respondis ploregante.
+
+Fine, lacigita de senchesaj demandoj, li iam diris al sia kuzino:
+
+--Mi ne vidas plu Sunetinon.
+
+--Kio estas Sunetino?
+
+--Chu mi scias? Shi estas estajho luma, fantazia, feina, mistera,
+kiun mi adoras. Rigardu tiun palan sunradion; jen estas mia amatino.
+Chu vi ekvidas Sunetinon? Sed shajnas al mi, ke shi faras adiauajn
+signojn: kial do? Ho! mi mizera! mi parolis!
+
+La malsanulo svenis: tiam Estelo pensis:
+
+--Kredeble la malfelicha knabo estas mortfrapita, char li deliras.
+
+La morgauan tagon, Johano ripozis sur siaj kapkusenoj, palega.
+Lumega suno eble ironie pafis orajn sagetojn al chiuj anguloj de la
+chambro: sed Sunetino ne montrighis plu. Estelo, por plezurigi la
+malsanulon, diris:
+
+--Chu vi deziras, ke mi iru al la monteto de pavoj; char eble sur ghi
+loghas via Sunetino. Mi klopodos por shin alkonduki al vi.
+
+--Ho, jes, respondis Johano; tio igus min felichega.
+
+La junulino ekvojaghis. Kiam shi trovighis en la kamparo, shin
+chirkauis nebulo el fringoj, silvioj kaj kardeloj: la birdoj kantis:
+
+--Bona Estelo, venu kun ni por auskulti la lastan romancon de nia
+majstro, la itala najtingalo.
+
+--Ne, ne; mi ne havas tempon.
+
+--Ni malhelpos, ke vi antaueniru, flugetante chirkau vi, se vi ne
+efektivigas nian deziron.
+
+--Miau! miau!--blekis la junulino.
+
+--Kato!--ekkriis la birdoj timigitaj.
+
+Kaj subite ili forflugis chiuj al apudaj arbaretoj.
+
+La vojaghantino sin gratulis pro sia artifiko, kiam, meze de timiano
+kaj de aliaj parfumaj herboj, shi ekvidis, al shi alkurantajn sur
+siaj malantauaj kruroj, centojn da kunikloj.
+
+--Ni vin salutas, junulino,--ili diris.--Ni al vi prezentas Johaneton
+Kuniklon, nian reghon.
+
+La vojaghantino ekvidis malgrandan blankan beston, sidantan sur blua
+skatoleto tirita de kvardek kuniklidoj: per bastonetoj Johaneto
+frapis sur du sonoriletojn. Li prezentis al la fremdulino siajn
+komplimentojn, kaj aldonis:
+
+--Vi estos la plej bela ornamajho de nia kortego; kaj ni konservos
+vin ghis la fino de via vivo.
+
+Tedita Estelo ekkriis:
+
+--Mi vidas chasiston kaj liajn hundojn.
+
+Tuj chiuj kunikloj forkuris, dum ilin antauiris la regho, kiel
+decas.
+
+La junulino daurigis sian iradon. Shi lauiris mallarghan riveron,
+kiam shi rimarkis sur la bordo fishojn, kiuj staradis sur siaj
+vostoj, kaj dancis ronde sin tenante per naghiloj. Ili chirkauis la
+vojaghantinon, dirante:
+
+--Ni al vi ekmontros ondinon.
+
+--Danke; vi faros tion aliafoje.
+
+--Tiam, char vi estas malghentila, ni malhelpos, ke vi antauenpashu.
+
+Estelo ridetis:
+
+--Mi ekvidas fishkaptiston kaj lian hokfadenon,--shi diris.
+
+Flak! flok! En momenteto la bestoj sin subakvigis.
+
+Fine la junulino trafis la monteton defendatan de grandegaj pavoj,
+kiuj por ornami siajn vostojn shtelis senkompate la okulojn de
+maltimuloj al ili alproksimighantaj.
+
+Ili agis tiamaniere pro revengho, por puni la homaron. Char iam unu
+el homoj, nomita Leon, al ili promesis, ke li ilin instruos pri la
+kantarto. Poste li foriris; sed ve! li neniam revenis. La pavoj chiam
+atendas lin kaj chiam lin vokas, kriante lautege:
+
+--Leon! Leon!
+
+Tion sciis Estelo: sed shi amis Johanon, kaj chion riskis por lin
+plezurigi. Pasante meze de pavoj, la vojaghantino shajnigis
+blindecon; kaj kun fermitaj okuloj, palpante per la mano, shi
+suprenrampis la monteton. Shi malfermis la palpebrojn, nur kiam shi
+alvenis sur la suprajhon.
+
+Sur ghi grimacantaj simioj rapidis al la junulino. Feliche shi estis
+alportinta por sia vespermangheto korbon plenan de pomoj. Shi jhetis
+la fruktojn, kiuj rulighis sur la deklivo de la monteto. Tuj la
+frandemaj simioj shin forlasis por rapidi al la rulighantaj pomoj.
+
+Ghis la vespero, Estelo serchis sur la monteto la loghejon de
+Sunetino, cheestis che la subirado de l' suno, kaptis kelkajn sunajn
+radiojn, kaj, ilin kashinte en sian antautukon, ilin realportis al
+sia kuzo. Bedaurinde inter chi tiuj radioj ne trovighis Sunetino.
+
+Johano havis gravegan krizon de malespero.
+
+La junulino malsupreniris la shtuparon kaj eniris en la loghejon de
+fraulino Pimpernelo, petonte de shi konsilon.
+
+Fraulino Pimpernelo estis maljuna fraulino, afabla, malgranda,
+charmanta: shi portis chiam beletajn kufojn blankajn kaj rozajn, kaj
+shin vestis kutime neglighaj bluchielkoloraj vestoj. Che shi oni
+flaris malprecizan sed penetrantan parfumon de bergamoto. Fraulino
+Pimpernelo multe amis Estelon. Vidinte la chagrenon de sia amikineto,
+shi diris:
+
+--Tiuvespere mi donos al vi boteleton da likvoro el nigraj riboj,
+char ghi estas likvoro por maljunaj fraulinoj. Vi ghin portos che l'
+piedo de la Sankta-Martina sonorilejo; kaj apud la preghejo vi kantos
+tiun malnovan arion!
+
+  _En tagoj de mia junagho_...
+
+Char la koboldoj tre shatas tiun romancon, ili alvenos; kaj vi
+parolos al ili pri Johano.
+
+Nokton venintan, Estelo akurate obeis la konsilojn de fraulino
+Pimpernelo. La morgauan tagon, la maljunulino demandis:
+
+--Kion diris la koboldoj?
+
+--Nenion.
+
+--Chu do vi ne parolis al ili?
+
+--Apenau mi ekvidis ilin: ili tuj forkuris, forportinte la botelon.
+
+--Ho! kiaj frandemuloj! Tiun vesperon, vi portos al ili tri maizajn
+kuketojn; sed ne forgesu ilin demandi.
+
+La postan tagon, je la mateno la maljuna fraulino, tuj kiam shi
+ekvidis sian amikineton, demandis:
+
+--Nu?
+
+--La koboldoj certigis, ke la likvoro estis bonega, kaj la kukoj tre
+arte bakitaj.
+
+--Kaj poste?
+
+--Nenion pli. Ili rapide suprengrimpis al sia sonorilejo.
+
+--Je Dio! mi kredas, ke ili mokas nin. Tiun nokton, vi diros al ili:
+"Jen estas saketo da oranghfloraj bombonoj, faritaj de fraulino
+Pimpernelo. Tio signifas, ke ili estas tute bongustaj. Nu, vi
+gustumos ilin, nur kiam vi estos dirinta tion, kion oni devas fari
+por redoni felichon al mia kuzo."
+
+La artifiko sukcesis. Apud Sankta-Martino, Estelo ekvidis
+florfolietaron pluvantan sur shi tiel amase, ke baldau shi estis
+tute kovrita de floreroj, kvazau ili estus negheroj, dum la koboldoj
+per klaraj vochoj ekkriis:
+
+--Cig! cag! cog! kolektu la rozajn foliojn; zorgu, ke unu el ili ne
+manku: kaj poste iu ilin jhetos en la chambron de Johano. Li
+resanighos, forgesos Sunetinon kaj vin amos ghis sia morto.
+
+Chiuj antaudiroj de koboldoj efektivighis.
+
+    * * * * *
+
+En la tago en kiu Johano edzighis kun sia kuzino, tri grandaj kestoj
+estis alportitaj en la chambron de Estelo. La unua estis blanka; la
+dua, flava; la tria, roza kaj blua.
+
+Sur la unua estis skribite: "Malfermota tuj."
+
+Sur la dua: "Malfermota post unu jaro."
+
+Sur la tria: "Malfermota post du jaroj."
+
+La juna edzino tre mirigita rompis unu el siaj ungoj, volante tro
+rapide malfermi la blankan keston, por rigardi ghian enhavon. En ghi
+trovighis oraj moneroj, arghenta teleraro, amasoj da juveloj.
+
+--Nu! nun ni estas richegaj.
+
+--Kiu donas tion al ni?--demandis la junulo.
+
+Funde de la kesto, Estelo ekvidis malgrandan vizitkarton, sur kiu
+legighis: "La koboldoj." Je la vespero, la juna virino iris al la
+preghejo por ilin danki; kaj shi ne forgesis alporti al ili
+frandajhojn.
+
+    * * * * *
+
+La junaj geedzoj vivis meze de princa lukso. Oni citis la belecon de
+iliaj palacoj, la multon de iliaj veturilaroj, la belan sintenadon de
+ilia aro da lakeoj. Johano kaj Estelo partoprenis en chiuj
+bonsocietaj kunvenoj: kermesoj, chevalkuradoj, baloj, launtenisoj,
+k.t.p. Sed kvankam la mondaj plezuroj shin forportis en siaj
+turnighoj, la juna edzino ne forgesis la flavan keston, kaj shi
+atendis senpacience la finon de la jaro.
+
+Unu vesperon, shi diris:
+
+--Char alvenis la momento, en kiu ni devas malfermi la misteran
+skatolegon, mi deziras, ke oni solenigu la surprizon.
+
+Shi portigis la keston en la grandan salonon, kaj ghin metigis sur
+estradon drapiritan de rubenkolora velurajho. Ghin floroj chirkauis,
+kaj chiuj kandeloj estis ekbruligitaj, kiel oni faras por la tagoj de
+grandceremoniaj vizitakceptoj.
+
+La junaj geedzoj sentis gravan kortushon, sublevante la kovrilon de
+la granda kesto. Sed tuj Estelo malantauen pashis:
+
+--Mumo!--shi ekkriis.
+
+La persono dormanta vekighis, sin levis, ridetis, kraketigis siajn
+brakringojn, aranghis kokete siajn richajn vestajhojn, kaj komencis
+sanktan dancadon.
+
+--Sunetino!--ekkriis Johano miranta.
+
+Estelo blankighis kiel negho.
+
+La aperajho kantis fremdan baladon kaj ofte interrompis siajn
+strangajn dancpashojn por fari signojn al la junulo. Tiuj signoj
+signifis:
+
+--Sekvu min.
+
+Estelo ploregis.
+
+--Foriru, Sunetino, kaj vaporighu por chiam,--ordonis Johano.
+
+Tuj la aperajho kaj la flava kesto malaperis subite.
+
+Char Estelo tro suferis, vidinte Sunetinon, kiu al shi rememorigis
+longan dolorplenan estintecon, shi malsanighis; kaj je la vespero
+fraulino Pimpernelo venis shin viziti.
+
+--Kiu estis tiel kruela, ke li sendis al mi tiun aperajhon?--ghemadis
+Estelo sufokighante.
+
+--Eble la koboldoj,--respondis la maljuna fraulino.
+
+--Ho, se tio estas vera, ili agis vere senkompate.
+
+--Ne ilin kulpigu, mia kara infanino. Ili volis pruvi al vi, ke nun
+vin solan amas Johano.
+
+--Eble vi estas prava. Tamen mi timegas la lastan keston.
+
+Dank' al la flegoj kaj ammontroj, kiuj shin dorlotis, la juna virino
+rapide resanighis. Unu jaro fluis ankorau sen tro da tedajhoj. Iun
+vesperon, fraulino Pimpernelo diris al sia amikineto:
+
+--Jen estas la momento malfermi la rozan kaj bluan keston.
+
+--Vere? Sed nun tiuj misteraj pakajhoj min tremigas. Plie shajnas al
+mi, ke, elirante el la skatolego, audighas strangaj kriadoj.
+
+--Nu, chu vi opinias, ke ghi estas bestejo?
+
+--Kiu scias?
+
+--Estu prudenta. Lundon proksiman, ni kunvenos chi tien: via edzo, vi
+kaj mi mem; kaj ni klarigos tiun misteron.
+
+Estelo malgrasighis, palighis, pripensante al la tago difinita de
+fraulino Pimpernelo. Fine alvenis tiu tiel timita posttagmezo.
+
+La tri geamikoj trinkis champanon por sin kuraghigi; kaj procesie ili
+eniris en la senmeblan chambron, en kiu estis apartigita la kesto.
+
+Johano demetis la unuajn tabulojn, kaj vidis tiun surskribajhon:
+"Skatoleto por juveloj."
+
+--Tio estas vere kuraghiga, diris fraulino Pimpernelo.
+
+La junulo rapide elpakis por rigardadi la juvelojn, sed li trovis
+dek-du infanetojn, ses knabinetojn, kaj ses knabetojn, kiuj portis
+chirkau kolo platajhon el arghento: sur chiu platajho estis skribita
+la nomo de chiu aparta infano.
+
+Kelkaj etuloj ridetis; aliaj sendis kisetojn; sed la plimulto hhore
+ploradis.
+
+--Jen estas klarigita la kauzo de tiuj strangaj bruoj elirantaj el
+la skatolo,--diris Johano.
+
+Estelo radianta kovris je shmacadoj la charmajn infanetojn.
+
+--Kiel mi estas felicha,--shi ekkriis!
+
+Fraulino Pimpernelo certigis:
+
+--Mi vetas, ke tiuj buboj estas donaco de koboldoj. Mi volas ilin
+demandi.
+
+--Chu vi opinias, ke ili povos respondi?
+
+--Aferoj tiel strangaj okazas chi tie, ke tio ne estus mirinda, se
+tiuj etuloj parolus.
+
+Kaj shi aldonis:
+
+--Kiu sendis vin chi tien, miaj graciuloj?
+
+Tiam la plej roza, la plej vangoronda el la infanetoj bonvolis
+forlasi la plezuron, kiun ghi sentis suchante sian polekson, kaj
+respondis per infana balbutado:
+
+--Ko.... bo.... do.
+
+--Nu!--ekkriis fraulino Pimpernelo triumfante, mi divenis.
+
+Oni devis multe klopodi por trovi tuj dek-du vestarojn, dek-du
+lulilojn, dek-du nutristinojn. Estelo sentis neniun lacighon pro tiuj
+multaj zorgadoj, tiele shi sentis sin felicha, en mezo de siaj
+infanetoj. Shi ilin kisadis chiuminute, ilin nomante: "Miaj
+juveloj"; kaj mallaute shi murmuretis:
+
+--Vivu koboldoj. Estus dezirinde, ke chiu urbo havu sonorilejon
+loghitan de koboldoj.
+
+    S-ino Vallienne.
+
+
+
+
+KVINA MENCIO
+
+
+LA SALTO DE LA DIABLO
+
+
+Sur kruta shtonego, che la supro de alta monteto fiere staras la
+kastelo de Grafo Altmejer' kun siaj dikegaj muroj kaj grandaj turoj,
+kiuj shajnas kunmiksighi kun la nuboj. Ghi majeste superas la
+chirkauajn montetojn, kaj tra ghiaj fenestroj oni ghuas vere
+mirindan vidajhon. La montetoj estas chiuj kovritaj de centjaraj
+arboj, fagoj, abioj nigre verdaj, betuloj, kies trunkoj kvazau per
+kalko blankigitaj kontrastas kun la aliaj malhelaj trunkoj. Profunda
+valo kushas che la piedo de la orienta flanko de la monto, sur kiu
+staras la kastelo, kaj funde de ghi, fluas bela rivero ombrita de
+salikoj kun arghentaj folioj, kaj alnoj. Tiu chi rivero, kiu serpente
+fluas tra la chirkauaj valoj subite malaperas en la teron, ne
+malproksime de la kastelo. Tie estas kavajho, en kiun falas la akvoj
+je kaskado kun bruo tiom pli forta, ke ghi estas pligrandigita de la
+formo de la kaverno, kiu, lau la diro de la enlandanoj estas
+senfunda. Ja, nenie che la chirkauajho, oni vidas tiun riveron
+reaperi.
+
+Tiu chi kaskado havas malbonan reputacion, kaj oni rakontas pri ghi
+strangajn historiojn. Unu el ili diras, ke iam la diablo persekutata
+de chefanghelo Sankta Mikaelo, kaj atingota de li, sin jhetis en la
+riveron, kiu tuj enabismighis en la teron, kune kun li. La
+maljunulinoj rakontas, ke dum kelkaj mallumaj noktoj, oni audas la
+diablon, kiu krias kaj dancas, solenante la sabatfeston kun maljunaj
+sorchistinoj. Ili certigas, ke ili vidis kaproviron kun okuloj
+flamantaj, apud la fauko de la kaskado, ke li atendas la
+sorchistinojn, kiuj alvenas unu post la alia, rajdante sur balailoj;
+kiam la lasta eniris en la kavajhon, siavice la kaproviro malaperis.
+
+Estas fakto, ke oni audas ofte en la kaverno de la kaskado strangajn
+bruojn, kiuj neniel similas tiujn de akvofalo. Kelkaj kamparanoj
+certigas kaj jhuras, ke, de malproksime, ili ekvidis lumon, kiu
+lumigas la akvojn che ghia fauko. Sed tre kredeble, la imago de la
+loghantaj aliformigis la ombron de ia lupo, en kaproviron, kaj la
+strangajn bruojn, en kriojn de demonoj lumigitaj de la infera fajro.
+
+Alia legendo diras, ke unu el la antauaj posedantoj de la kastelo
+vendis sian animon al la diablo, kaj ke kiam okazis por la
+kastelmastro la momento elpagi sian shuldon, li forkuris por eviti la
+diablon, kiu persekutis lin ghis la supro de la nord-okcidenta turo,
+de kie li sin jhetis en la riveron. Tiam la diablo por atingi sian
+shuldanton, saltis siavice post li kaj ekkaptis lin ghuste en la
+momento, kiam li falis en la riveron, kiu subite malfermighis kaj
+samtempe malaperis en la teron, farante profundegan kavajhon kaj
+formante bruegan kaskadon.
+
+Tiu chi akvofalo estis chiuflanke ombrita de arboj kaj arbetajhoj,
+kiuj formis zonon al la kavajho, escepte che la parto, kie la rivero
+malaperas. Tie grafo Altmejer starigis palisaron el arbotrunkoj
+enigitaj en la teron che la fundo de la akvo, por malebligi, ke la
+boatoj au la bestoj, okaze falintaj en la riveron, estu englutitaj
+en la profundegajhon.
+
+Tiuj arbetajhoj estis la komenco de la arbaro, kiu disvastighis sur
+la najbaraj montetoj, en ghi estas kelkaj vojetoj faritaj de homa
+mano, sed preskau chiuj estas faritaj de la sovaghaj bestoj, kiuj
+venas trinki al la rivero, kaj multenombraj estis tiuj bestoj en la
+bieno de la grafo. La chasoshtelistoj estis severe punitaj, char,
+kiam ili estis surprizitaj por la dua fojo, ili estis tuj pendigitaj
+sen ia jugho. Tial sinjoro Altmejer havis multajn chasgardistojn,
+kies chefo estis Hans Delmer. Tiu chi chefgardisto estis bona, afabla
+kaj servema; ofte li pardonis chasoshtelistojn, certigante ilin, ke
+li pendigos ilin la unuan fojon, kiam li ekvidos ilin, sed neniam li
+plenumis sian promeson.
+
+Jam de longe Hans Delmer estis vidva, li vivis kun sia filino Edith
+en beleta kaj komforta dometo, kushanta meze de maldensejo
+chirkauita de alta kaj fortika palisaro, por ke la sovaghaj bestoj
+ne povu eniri la ghardenon, kiu chirkauas la domon. En tiu chi
+ghardeno, dum siaj libertempoj, Hans Delmer kulturigis legomojn,
+fruktarbojn; lia filino Edith zorgis pri la floroj.
+
+Edith estis bela junulino dudekjara, blonda kiel spikoj; shiaj
+grandaj okuloj estis lume bluaj kaj dolchaj, kiel tiuj de gazelo. Shi
+estis altkreska kaj gracia. Shi zorgis pri la mastrumado, kaj chio
+estis pura kaj brilega en la domo. Jam multaj junuloj estis petintaj
+shian manon, sed chiam shi estis rifuzinta, dirante, ke shi ne volas
+edzinighi, ke cetere shi volas resti libera kaj neniam forlasi sian
+amatan patron.
+
+Kiam shi tion diras, la vizagho de Hans montras strangan emocion
+rapide kashitan.
+
+
+II
+
+Grafo Altmejer, kiel lia chefgardisto, estis ankau vidva. Jam antau
+dek jaroj li estis perdinta sian amatan edzinon. Li loghis en la
+kastelo kun siaj du filoj Henriko kaj Frederiko; estis granda
+kontrasto inter la du fratoj.
+
+Henriko, kiel lia patrino, estis blondhara, li estis altkreska,
+gracia, kun charma vizagho, li pasie amis sian patron kaj ofte ploris
+sian bedauregatan patrinon. Li shatis la studadon, la promenadojn en
+la arbaro, li estis afabla kaj ghentila kontrau chiuj, li volonte
+parolis kun siaj servistoj, kun la kamparanoj kaj la laboristoj; kaj
+li estis chiam preta por fari servon al iu ajn, kiu bezonis ghin.
+Tial chiuj amis lin kaj jhetus sin en la fajron por li.
+
+Frederiko kontraue estis nigrhara, malbela, malaltkreska, fiera,
+malhumilega, malghentila kontrau chiuj; li kruele batis la
+servistojn pro la plej malgrava kulpo, neniam li parolis kun iu
+kamparano au laboristo. En la tuta regiono li estis malamegata de
+chiuj, sed oni tre timis lin, char li estis kruela kaj venghema.
+Apenau li sciis legi kaj skribi, char neniam li volis studi,
+dirante, ke tio taugas nur por la malnobeloj. Li vivis plej ofte en
+la dibocho kun sentauguloj similaj al li kaj kun malchastulinoj.
+
+En tiaj kondichoj oni povas pensi, ke Frederiko estis malmulte
+shatata de sia patro kaj de sia frato. Grafo Altmejer ofte riprochis
+lin pro lia vivmaniero, sed tiu malbona filo ne volis ion audi, kaj
+li turnis la dorson al sia patro blasfemante. Siaflanke Frederiko des
+pli malamis sian fraton, ke tiu chi estis bela, kaj ke, kiel unua
+naskito, li estis la sola heredonto do la bienoj de Grafo Altmejer.
+Tio furiozigis lin, kaj li ofte rigardis sovaghe Henrikon. Che tiuj
+momentoj mortigaj ideoj trairis lian cerbon.
+
+Grafo Altmejer iam tre shatis la chasadon, sed nun li malofte ghuis
+tiun plezuron, kaj nur kiam la podagro ne devigis lin resti sur la
+lito au en la chambro. Li tre shatis interparoladi kun sia
+chefgardisto, kiu lin estimis treege pro lia konata honesteco; ofte
+li vizitis lin en lia domo, ili interparolis pri antauaj gloraj
+chasadoj. Dume Edith etendis sur la tablon tukon blankan kiel negho,
+kaj servis kelkajn manghajhojn kaj bieron shaumantan. Li volonte
+akceptis, sed kondiche ke Hans kaj lia filino manghu kune kun li.
+Hans amegis sian mastron, kaj oferus sian vivon por li.
+
+--Nu!--li ofte diris ridetante,--nu! Edith, kiam do vi edzinighos? Vi
+ne volas resti fraulino, mi supozas? Mi estos la baptopatro de via
+unua filo.
+
+Tiam Edith rughighis, sed ne respondis.
+
+Henriko ofte venis al la chefgardisto; li havis grandan amikecon por
+Edith, kiun li trovis bela kaj dolcha kiel anghelino. Ili ofte
+renkontis unu la alian en la arbaro apud la salto de la Diablo, kiu
+estis proksima de la loghejo de Hans Delmer. Ili ambau longe
+interparoladis, kaj nedifinebla sento de malgajeco ekkaptis iliajn
+korojn, kiam ili estis devigitaj disiri.
+
+Jam de kelka tempo Henriko farighis pensema, malparolema; li shajnis
+chiam enprofundigita en ia revado, kelkafoje lia patro demandis lin
+pri tio:
+
+--Mia kara Henriko, kion vi do havas? Via karaktero tute shanghighis,
+chu vi estas malsana? Vi ordinare tiel komunikema, nun silentas
+tutajn tagojn, kaj ofte okazas, ke oni estas devigita demandi vin
+kelkajn fojojn, por ricevi respondon de vi.
+
+--Ho! kara patro mia, mi ne shanghighis, mi estas kiel kutime, kaj mi
+ne estas malsana.
+
+Sed la grafo ne estis blinda, kaj li pensis, ke kashata amo turmentas
+la koron de Henriko.
+
+--Vi bone farus edzighante, mia filo, la vivo ne estas gaja por
+junulo en tiu granda kastelo kun via maljuna patro. Mi pensas, ke via
+kuzino Ludovikino Arnheim tre konvenas por vi.
+
+--Ne parolu pri edzigho, mia patro, mi petegas vin, mi ne volas
+edzighi, cetere mi ne amas mian kuzinon.
+
+--Sed, mia filo,--diris la grafo,--eble vi amas alian fraulinon,
+tion konfesu al mi, kaj, se shi plachas al mi, mi tuj konsentos pri
+via edzigho.
+
+--Mi amas nenian fraulinon,--respondis Henriko,--mi tion jhuras al
+vi.
+
+Kaj, tion dirante, li kredis esti sincera; sed li eraris.
+
+Jam de kelkaj tagoj li sentis en si ion neesprimeblan, li sentis, ke
+en lia koro io shanghighis; li ordinare tiel gaja farighis malgaja.
+
+Lasinte sian patron, li eliris el la kastelo kaj iris promeni en la
+arbaron; li alvenis al la kaskado, apud kies rando li sidighis
+pripensante. Post kelkaj minutoj brueto de senpezaj pashoj sur la
+folioj mortintaj audighis. Henriko rekonis la pashojn de Edith.
+Subite en lia brusto, pli rapide batas lia koro, la paroloj de lia
+patro revenas en lian memoron. Li komprenas la kauzon de sia
+shanghigho, li amas Edith'on! Li ne pensas, ke shi ne estas nobela,
+ke shi estas la filino de chefgardisto; lia koro ne rezonas, li amas
+Edith'on! Kaj ghis nun li ne pensis pri tio. Jen do la kauzo de la
+ghojo, kiun li sentis vidante shin! Li tuj levighis kaj aliris
+renkonten al shi, li premis shiajn manojn dirante:
+
+--Edith! kara mia kiom mi estas felicha vidi vin!
+
+Tion dirante liaj okuloj brilis, kaj lia vizagho montris ghojegan
+esprimon.
+
+--Kiel mi ankau, sinjoro Henriko,--diris Edith rughighante, char shi
+estis ekvidinta la pasian rigardon de la junulo.
+
+--Mi amas vin, Edith!
+
+--Ho, ne tion diru, sinjoro Henriko! Kion dirus via patro. Vi scias,
+ke vi ne povas edzighi je mi, kaj vi ne volas malhonorigi min kaj
+mian bonan patron. Ni restu amikoj kiel antaue, kaj eble vi
+renkontos iun nobelan fraulinon, je kiu vi povos edzighi kaj esti
+felicha.
+
+--Ho! Silentighu Edith! silentighu, mi petegas vin, vi disshiras mian
+koron, mi tion jhuras al vi tie chi, je la nomo de mia kara patrino
+mortinta, mi edzighos nur je vi, au mi mortos pro chagreno.
+
+--Ne tion jhuru! amiko mia, ne tion jhuru! Vi tre scias, ke neniam
+via patro konsentos pri tia edzigho; certe vi ne forgesis, ke lia
+familio, kiel ankau li mem, forpelis vian onklon Rupert'on, tial ke
+li edzighis je fraulino nenobela, kaj ke ili neniam volis senkulpigi
+kaj pardoni tion, kion ili nomas misaliancon.
+
+Henriko ploris, char li estis certa, ke lia patro neniam konsentos
+pri tiu edzigho.
+
+Subite brua ekridego audighis, kaj Frederiko montrighis al liaj
+miregitaj okuloj:
+
+--Nu! miaj geamikoj, ne ghenu vin! la arbaro estas oportuna por
+kashataj karesoj!... ne ghenu vin!... Sed vi ne havas malbonan
+guston, Henriko! shi estas bela la fraulino!
+
+Kaj tion dirante, li foriris ridegante.
+
+Neesprimebla sento de timo trairis la cerbon de Henriko. Li havis
+ankorau en la oreloj tiun demonan ridegon. Li timis ne por si mem,
+sed por sia amegata Edith, char li ne dubis, ke lia frato, kies
+rigardon avidan al Edith li rimarkis, estis kapabla plenumi krimon.
+
+--Sinjoro Henriko,--diris la junulino,--pli bone estus, se vi
+forgesus min. Pensu pri via patro, kiu malbenus vin.
+
+Shi levighis kaj forkuris. Shia koro ankau suferis, sed shi ne volis
+tion konfesi, char la amo eniris shian animon.
+
+--Ho! mi petegas vin Edith, ne lasu min! ne lasu min!
+
+Sed jam shi estis malaperinta.
+
+Shajnis al Henriko, ke lia koro shirighas, granda pezo premis lian
+bruston, sur kiun konvulsie kuntirighis liaj manoj.
+
+--Kiom mi estas malfelicha!--li ekkriis,--prefere estus morti, ol
+tiel kruele suferi!
+
+Maldolchaj larmoj fluis sur liajn vangojn.
+
+--Nu! la kolombino do forflugis? Chu mi timigis shin?
+
+Ghi estis ankorau la vocho de Frederiko. Tiuj mokemaj paroloj
+rekonsciigis lin; li levighis, kaj, nenion respondinte al sia frato,
+li aliris la kastelon.
+
+Li faris la eblon por kashi al sia patro la mortigan chagrenon, kiu
+konsumis lin, sed li ne povis trompi sian patron, kiu des pli
+malgajighis, ke li tute nesciis la kauzon de tia stato.
+
+Chiutage Henriko aliris al la kaskado, esperante, ke li trovos
+Edith'on, sed shi ne venis; tamen li venis sidighi en la loko, kie
+lia plej amata estis sidighinta, por enspiri la aeron, kiun shi estis
+enspirinta, por revivi pense la felichajn tagojn pasigitajn... Tie li
+restis tutajn horojn.
+
+Chiutage ankau Frederiko spionis lin de malproksime, pli kaj pli li
+pensis, ke estas tre facile malaperigi sian fraton sen la scio de iu.
+Tiam li farighus la sola heredonto de sia patro, kiu post nelonge
+mortus pro la perdo de sia plej amata filo. Tiel li farighus la sola
+mastro.
+
+Do, iun tagon, kiam lia frato estis kiel kutime sidanta apud la
+fauko de la kavajho, Frederiko pasis malantau li, tiel senbrue, ke
+Henriko enprofundigita en sia revado ne audis lin. Tiam subite,
+obeante siajn krimajn intencojn, li enpushis sian fraton en la
+kavajhon, kaj tio okazis tiel rapide, ke Henriko ne havis la tempon
+ekkrii, kaj tuj malaperis en la abismon.
+
+Sed Frederiko ektremis, char li audis akran ekkrion.... Kiu do faris
+ghin?... Sed post kelkaj momentoj li trankvilighis pensante: "Kion
+do mi timus? Nenia homa estajho vidis min, kaj sendube tiu akrasona
+ekkrio estis tiu de ia garolo forfluganta. Cetere neniam la
+profundajho redonas sian kaptajhon!"
+
+Kviete li realiris la kastelon; lia vizagho ne montris ian signon de
+konsciencriprocho. Lia bruta animo ne estis kapabla havi tiaspecajn
+sentojn.
+
+Jam de longe la horo de l' vespermangho estis pasinta, kaj Henriko ne
+estis reveninta al la kastelo. Grafo Altmejer estis tre maltrankvila
+kaj ne volis manghi. "Kial do Henriko ne estas tie chi, li pensis,
+li, kiu estas chiam tre akurata, kiu chiam sciigas, kiam li forestos.
+Kio do povis okazi?" Dolora antausento sufokis lin. Sed Frederiko
+ne shajnis tion ekvidi, li manghis kiel kutime kaj trinkis ghis
+ebriigho.
+
+--Chu vi vidis vian fraton hodiau Frederiko?
+
+--Ne mi ne vidis lin, sed li ne estas perdita, li retrovos la vojon
+al la kastelo. Eble li amindumas iun pashtistinon, kaj li forgesis la
+horon. Cetere mi ne estas komisiita gardi lin!
+
+Tamen la vocho de Frederiko ne estis sincera, kaj la grafo sentis, ke
+pli kaj pli grandighas la antausento pri krimo. Li fikse rigardis
+sian filon, sed nenion diris.
+
+
+III
+
+Grafo Altmejer supreniris en sian chambron, kaj rifuzinte la servojn
+de sia servisto, li shlosis la pordon. Tiam li falis sur apogseghon
+kaj profunde pripensis. Li estis konvinkita, ke Frederiko mortigis
+sian fraton, sed li ne havis ian pruvon. Mil konfuzaj ideoj
+kunmiksighis en lia cerbo. Subite shajnis al li, ke oni frapetas al
+pordo; tiu brueto devenis de malantau granda portreto de unu el la
+prapatroj de familio Altmejer, kiu estas fiksita sur la muro. Li
+pensis, ke muso gratas inter la muro kaj la kadro, sed preskau tuj
+li audis bruon de risorto, kiu malstrechighas, kaj samtempe
+mallautan vochon, kiu diras:
+
+--Ne maltrankvilighu, mia patro. Ghi estas via filo Henriko viva.
+
+Tiam, kiel pordo, la kadro turnighis, kaj Henriko aperis al sia
+mirigita patro; li havis la montran fingron antau la busho por peti,
+ke lia patro ne ekkriu, kaj referminte la sekretan pordon, li
+jhetighis en la brakojn de sia patro, kiu ploris pro ghojo.
+
+--Nu! mia kara filo,--diris la grafo,--kio do okazis al vi? Kial vi
+ne revenis por vespermanghi? Kaj kial vi venas, kashante vin, per
+sekreta koridoro, kiun mi ne konas?
+
+--Mia patro,--respondis Henriko,--simpla akcidento okazis al mi: mi
+estis ekdorminta apud la salto de la Diablo, kaj movighante, mi falis
+en ghin.
+
+--Sed, kiamaniere vi povis reveni tien chi, kara infano? tiu mortiga
+kaskado neniam redonas tion, kion ghi englutas, kaj kial vi ne
+revenis al la kastelo per la ordinara vojo, anstatau uzi vojon
+kashitan?
+
+--Nu! mia patro, auskultu min, vi scias, ke mi legis niajn arhhivojn
+de la komenco ghis la fino. Mi faris en ili strangajn eltrovojn
+precipe pri la kaskado, tial mi eksciis, ke tiu kaskado, au prefere
+ghia kaverno, komunikighas kun via kastelo per subtera galerio, kiu
+finighas en kelo, sub la nord-orienta turo. En tiu kelo komencighas
+shtuparo, kiu alkondukas al chiu etagho, kaj che chiu etagho estas
+koridoro, kiu trairas la dikegajn murojn, kaj en tiuj muroj estas
+malfermajhetoj, tra kiuj oni povas vidi kaj audi tion, kio okazas en
+chiu chambro. Estis tute neeble, ke mi revenus per alia vojo, char
+mi ne havis shtupareton por eliri el la kaverno tra ghia fauko. Jen
+do kiel tio okazis: kiel mi jam diris al vi, mi estis ekdorminta apud
+la fauko de la kaskado; kiam mi falis en ghin, mi nenion timis. Char
+mi sciis, ke mi ne pereos en ghi. Reveninte al la supro de la akvo,
+mi direktis min al la rando de la kaverno, kie estas speco de natura
+trotuaro, kiu kondukas sub la kaskado, inter ghi kaj la flanko de la
+kaverno. Tie trovighas malfermajho, fauko de subtera galerio, kiu
+kondukas al vasta chambro ronda, kiun niaj prapatroj uzis por
+kunvenigi konspirantojn; tiuj chi alvenis en ghin per moveblaj
+shtuparetoj tra la malfermajho de la kaverno kaj same eliris. En tiu
+chambro estas la sekreta pordo de la koridoro, kiu alkondukas al la
+kelo sub la turo. Mi antaue chion tion esploris sufiche, por koni
+chiujn detalojn, cetere mi metis che kelkaj lokoj lanternojn por uzi
+ilin chiufoje, kiam mi bezonis ilin, kaj se kamparanoj certigas, ke
+ili vidis lumon che la kaskado, ili ne eraras, char mi ofte esploris
+la kavajhon lumigante ghin per lanterno. Tiel mi konis ghian
+dangheran flankon, la faukon en kiun bruege malaperas la akvoj. Mi
+ne pensis, ke iam mi bezonos koni chiujn tiujn detalojn, por savi
+mian vivon, char tiu, kiu falus en la profundajhon, ne konante ilin,
+estus nepre englutita en la teruran abismon, char estas neeble eliri
+el ghi per la supera parto, krom per movebla shtupareto, tial ke ghi
+havas la formon de funelo renversita.
+
+Dum tiu rakonto, profunde pripensis grafo Altmejer. Subite li
+diris:--Chu vi vidis vian fraton dum la tago?
+
+--Jes mia patro, mi ekvidis lin.
+
+--Estas strange! Li diris al mi, ke li ne vidis vin.... Vi trompas
+min Henriko, vi ne falis en la kaskadon okaze, oni faligis vin, kaj
+mi timas, ke mi konas la krimulon. Ghi estas via frato!....
+
+--Ne! mia patro, mi jhu...
+
+--Ne mensogu, mia filo, sed konduku min tra la sekreta koridoro al la
+chambro de Frederiko.
+
+Henriko turnis la kadron, kaj preninte lampon, li kondukis sian
+patron al la malfermajheto, tra kiu oni povas audi kaj vidi en la
+chambron.
+
+La vizagho de grafo Altmejer terure shanghighis, li avide rigardis,
+kaj li audis la vochon de Frederiko, kiu ebria dancis en sia chambro
+ripetante:
+
+--Mi pushis cin en la kavajhon, ci estas mortinta Henriko! Ci ne
+revenos plu! Ah! Ah! Ah!--kaj li ridegis.--Nun mi estas la sola
+heredonto de la maljunulo, kiu ne longe vivos! Ah! Ah! Ah! Kaj Edith,
+cia blondulino estos mia amantino! Ah! Ah! Ah!
+
+Henriko ankau chion audis kaj li ekfrosttremis.
+
+--Ni forkuru! Henriko, ni forkuru!--diris la grafo.
+
+Faletante ili reiris al la chambro.
+
+--Ho! la abomena krimulo! kaj tiu sovagha besto estas el mia sango!
+Ho! mi punos vin Frederiko! Kiu mortigis, tiu estos mortigita, mi
+tion jhuras je la nomo de Dio!... Sed, mia filo, kion aludis via
+malbenita frato parolante pri Edith, via blondulino.
+
+--Mia patro kompatu min, mi havas ion por konfesi al vi, sed mi ne
+kuraghas tion fari.
+
+--Parolu, mia filo, mi auskultas vin.
+
+--Nu! mia patro, mi amas Edith'on, kaj mi volus edzighi je shi...
+
+--Silentighu, kruela infano, vi do ankau volas mian morton, neniam
+mi konsentos pri misalianco, neniam! Chu vi forgesis vian onklon
+Rupert'on?...
+
+Tiam per la koridoro Henriko aliris sian chambron, sed li tiel
+suferis, ke li ne povis ekdormi. La grafo ankau ne povis fermi la
+okulojn, tro da dolorigaj ideoj trairis lian cerbon!...
+
+
+IV
+
+--Nu! mia patro, chu mia frato revenis? demandis Frederiko al sia
+patro kun malbona rigardo.
+
+--Ne, eble vi scias ke li ne revenos,--respondis la grafo.
+
+--Mi ne komprenas, kion vi volas diri,--respondis Frederiko
+balbutante.
+
+Sed ghuste en tiu momento alvenis servisto, kiu diris al la grafo, ke
+lia chefgardisto havas ion por diri al li konfidencie, kaj ke tre
+urghas.
+
+La grafo aliris sian chambron, kien post nelonge alvenis la
+chefgardisto. Li kunportis en la mano kesteton el shtalo, kiun li
+demetis sur la tablon kaj leteron sigelitan per vakso, kiun li
+prezentis al la grafo; sur ghia koverto estis skribite: "Por doni al
+Grafo Altmejer, kiam Edith estos dudek-unujara".
+
+La grafo sidigis Hans'on Delmer'on, kaj malfermis la koverton. Dum li
+legis tiun leteron, lia vizagho grade montris grandan emocion kaj
+samtempe grandan ghojon; kaj li mallaute diris:
+
+--Mia kara Henriko estos do felicha!
+
+Jen tio, kion li legis:
+
+"Mia kara kuzo,
+
+"Oni kutimas pardoni la mortintojn, kiam vi ricevos tiun chi leteron
+mi estos mortinta, mi do pensas, ke vi pardonos min. Mi komisiis ghin
+al Hans Delmer, kies honestecon kaj fidelecon mi konas, li donos ghin
+al vi, kiam la momento difinita estos alveninta. Mi ne rememorigos al
+vi mian edzighon, mian misaliancon, kiel vi diris, kaj la kruelan
+manieron, lau kiu vi agis kontrau mia edzino kaj mi. La malfelicho
+persekutis min, mia amegata edzino mortis naskante filinon mian karan
+Edith'on. Ne povante zorgi pri shi, mi komisiis shin al la edzino de
+Hans Delmer, kiu, kiel ankau shia edzo, jhuris al mi ke ili
+konservos tiun sekreton, kaj diros, ke Edith estas ilia filino. Estis
+tiom pli facile tion kredigi al vi, ke vi forestis dum kelkaj
+monatoj.
+
+Mi donis al Hans la tutan monon, kiun mi posedis por la elspezoj
+okazigotaj de mia filino. Li ne volis akcepti, sed mi devigis lin.
+Post lasta kiso al Edith kaj kora manpremo al la geedzoj, mi foriris.
+Mi enshipighis kaj aliris Amerikon. Tie, mi esperis richighi, sed la
+chagreno estis profunde atakinta mian farton, kaj iom post iom mi
+sentis, ke miaj fortoj lasas min. Mi estus volinta doni lastan
+kison al mia kara filino, antau ol morti. Sed ho ve! tio estas
+neebla, mi sentas, ke la morto proksimighas. Mi adresas de Ameriko
+tiun leteron en koverto por Hans Delmer. Kompatu Edith'on! pardonu
+min! Adiau!
+
+  Via Kuzo.
+
+  Grafo Rupert'."
+
+--Chio estas forgesita! Chio estas pardonita!--ekkriis grafo
+Altmejer. Ni rapidu por iri serchi nian filinon Hans! char shi estas
+nia filino al ni ambau!
+
+Kaj ili ne kuris sed flugis al la loghejo de la chefgardisto. Kiam
+ili estis proksime de ghi, ili audis akrasonajn ekkriojn, kaj ili
+rekonis la vochon de Edith!
+
+--Vi do volas mortigi min, kiel vi mortigis vian fraton! mi vidis
+vin, mortiganto!
+
+Ili samtempe pushis la pordon, kaj tiam ekvidis Frederikon, kiu
+premante la brakojn de Edith provis renversi shin, kiu kuraghe
+defendis sin. Lia vizagho montris brutan kaj kruelan esprimon.
+
+Audinte la bruon de la pordo Frederiko turnis sin, ekvidante la
+grafon kaj Hans'on kaj la teruran esprimon de liaj vizaghoj, li
+sentis, ke liaj lastaj momentoj alvenis. Sed antau ol morti li volis
+mortigi iun. Li elprenis pistolon el sia zono kaj direktis ghin al la
+brusto de Hans; sed la grafo deklinigis la armilon; la kuglo atingis
+la plafonon. Li diris al Frederiko:
+
+--Vi ne estas plu mia filo, mi malbenas vin, se mi ne timus malhonori
+mian familion, mi liverus vin al la ekzekutisto. Vi mortigis vian
+fraton, vi provis mortigi Hans'on. Mi kondamnas vin al morto. Mi
+donas al vi kvin minutojn por rekomendi vian malbelan animon al Dio.
+
+Ghuste en tiu chi momento Henriko eniris la chambron pala kiel
+mortinto, li estis audinta tra la muro la interparoladon de sia
+patro kun Hans. Li povos edzighi je Edith! Li do aliris la loghejon
+de la chefgardisto. Che la pordo li audis la jughon de sia patro;
+malgrau chio, li volis peti, ke lia patro pardonu...
+
+Sed Frederiko, ekvidante sian fraton, kiun li kredis mortinta,
+pensis, ke li vidas lian fantomon kiu venas riprochi lin pri lia
+krimo, li subite frenezighis, kaj altirinte ponardon el ghia ingo li
+enigis ghin en sian koron kaj falis mortinta.
+
+Edith jhetis sin en la brakojn de Hans. Chiuj restis silentaj dum
+kelkaj minutoj, fine la vocho de la grafo audighis:
+
+--Dank' al Dio, li diris, mi ne estis devigita mortigi mian infanon.
+Vi Hans jhetos la korpon de tiu krimulo en la salton de la Diablo.
+Nur tiu loko konvenas por ghi. Vi tion faros, kiam noktighos. Nun ni
+chiuj iru al la kastelo; Edith prenu mian brakon, mi subtenos vin;
+Hans venu kun ni, vi loghos en mia kastelo, char mi detruos tiun
+malbenitan loghejon.
+
+
+V
+
+Mi ne pensas, ke estas necese rakonti detale la finighon de tiu
+dramo: la felicho anstatauis la doloron. Hans neniam volis konservi
+la ormonerojn, kiuj estis donitaj al li, kaj ili estis disdonitaj al
+la malrichuloj.
+
+Hans loghis en la kastelo kaj ne lasis sian filinon, kiel li nomis
+Edith'on; li ne estas plu chefgardisto, li estas nun la amiko de
+grafo Altmejer, kaj chiam la amegata patro de Edith.
+
+Post tri monatoj okazis la edzofestoj de Henriko kun Edith. Chiuj
+estis felichaj en la kastelo; kaj kiam la juna grafino naskis sian
+unuan filon, la grafo diris al shi ridetante:
+
+--Nu! mia karega filino, chu mi ne estis dirinta al vi, ke mi estos
+la baptopatro de via unua filo?
+
+    D-o P. Gambier.
+
+
+
+
+SESA MENCIO
+
+
+  NEKREDEBLAJ AVENTUROJ
+  DE
+  SINJORO RADAMANTO
+
+
+Tute juna, mi jam shategis chion, kio estis, ech proksimume, ronda;
+ringego barela min ravis, kaj mi staris ekstaze antau rado.
+
+Per tio vi komprenas, ke, ech ne vidinte bicikledon, mi devis shategi
+tiun mirindan ilon, kiun mi estus elpensinta, se iu ne estus tion jam
+farinta, ve!
+
+Kiam, infaneto, mi povis marshi, alvenis al mi tute stranga aventuro,
+kiu pli malfrue estas al mi rakontita de miaj gepatroj.
+
+Mia patro, kiu havis vivan imagon, eble ghin iom trograndigis. (Mi
+diras tion, por ke vi ne kredu min mensogulo.)
+
+Iam do, vaganta komercisto trairis mian vilaghon, kaj kun nia patrino
+mi iris lin vidi. Tre kontenta vidi la veturilon, mi ghin
+alproksimighis, plena je respektema timo, por atente observi la
+radojn. Charmita de la vido de l' komercajhoj kaj de l' parolado kun
+najbarinoj, mia patrino tute forgesis mian cheestadon. Uzante mian
+liberecon, mi karesis la objekton de mia adorado kaj chirkauprenis
+radion, ghin kisante. Fininte siajn akirojn, mia patrino ekiris
+hejmen, kaj tiam nur rimarkis mian foreston. Vane shi alvokis min,
+kaj kredante, ke mi estas hejme, shi revenis ghis nia domo. Ne
+trovante min, shi farighis malkvieta, iris ghis la rivero, plorante
+kaj kriante; shiaj najbarinoj alvenis shin konsoli, kaj unu el ili
+rakontis, ke shi vidis min apud la veturilo, kiun mi shajnis admiri.
+
+--Eble,--shi aldonis,--li sekvis la komerciston.
+
+--Eble,--aldonis alia, tiu malbenita homo estas shtelisto de infanoj
+kaj forportis vian fileton.
+
+Mia patro, kiu jhus tiam revenis de sia laboro, eksciante mian
+malaperon, decidis, ke li tuj serchos min kaj retrovos la homon.
+
+Jen kio estis okazinta al mi.
+
+Dum mi religie kisis la radion, la veturilo ekantaueniris; tuj mi
+forte chirkauprenis la radion kaj turnighis samtempe kun ghi.
+
+La homo, kiu marshis che la alia flanko de la veturilo, ne vidis min,
+kaj mi tiel ghojis pri mia felicho, ke mi ne diris ech unu vorton.
+
+Post longa irado, la veturilo haltis antau la pordo de izolita
+gastejo, loghata de sola virino.
+
+Mia kondukisto eniris por trinki, sin apogis sur la bordon de
+malfermita fenestro kaj chirkaurigardis chiuflanken en la strato.
+Vidinte nenion, li senbrue alproksimighis la virinon, kiu rekomencis
+labori, klinante la kapon al sia kudrajho. La homo saltis sur shin,
+prenis en siaj manoj la kolon de la malfelichulino kaj provis shin
+mortigi. La virino baraktis, sed estis tuj subfalonta, kiam mi
+eljhetis teruran krion. La mortigisto lasis la virinon kaj forkuris.
+En la sama momento mia patro alvenis; esplorinte la veturilon, li min
+trovis; mi estis sveninta, sed tamen ne forlasis la radion.
+
+Li min portis en la domon, kie li trovis la virinon shajne mortintan.
+Li nin ambau flegis, kaj baldau rimarkis plezure, ke ni estas
+vivaj.
+
+La juna virino estis baldau tute sana, sed min kaptis grava febro,
+kiu min devigis resti en mia chambro tutan monaton.
+
+La mortigisto estis baldau retrovita kaj jhetita en malliberejon.
+
+Tiamaniere, dank' al mia amo por la radoj, mi povis, tute juna, savi
+virinon.
+
+Tiu amo pli kaj pli kreskadis, kaj, sepjarulo, mi elpensis triradan
+veturileton, kiun mi movis per miaj manoj, sidighinte en ghi. Pli
+poste mi rimarkis, ke mia eltrovo estas jam uzata de la senkruruloj.
+
+Iam, mi pushis mian veturilon en strato treege dekliva kaj malrekta;
+en vojturnigho mia ilo subite haltis kontrau mureto; sed mi
+daurigis mian iron super la muro kaj falis en kuvegon plenan je
+malpurajhoj, kiuj dolchigis mian falon; tamen mi ne povas certigi, ke
+tiu bano shajnis al mi agrabla. Tiuj malfelichoj kaj aliaj malpli
+gravaj ne povis min korekti, kaj kun granda senpacienco mi atendis
+taugan aghon por acheti unu el tiuj mirindaj duradaj iloj, tiam nove
+eltrovitaj, kiujn mi kelkfoje vidis flugantajn rapide laulonge de la
+stratoj.
+
+Tiu tiel dezirita tempo alvenis, mi achetis belegan bicikledon kaj
+decidis, ke mi vojaghos en nekonatajn landojn.
+
+Mi elektis Afrikon, kaj iris shipe Algheron; la shipirado estis por
+mi terura, sed, tuj kiam mi metis piedon sur la Afrikan teron, mi
+forgesis chiujn malagrablajhojn, saltis sur mian bicikledon kaj min
+direktis al dezerto. La dezerto! Kiel min interesus la tiel konataj
+urboj de Algherio, ech la oazoj en kiuj chiam trovighas Europanoj?
+Mi volis vidi Saharon, kaj, tute sola antau la sabla vastajho, senti
+la ghuadojn de vera esploristo.
+
+Miaj pneumatikoj kondutis mirinde. Mia bicikledo estis tiel malpeza,
+ke la irado apenau lasis postsignon sur la sablo, kaj mi flugis, mi
+flugis kiel vera demono, malshatante la Simun'on.
+
+Mi marshis de kelkaj tagoj kaj la provizoj kunprenitaj malmultighis;
+antau ol pli profunden iri en la dezerto, mi decidis akiri novajn
+manghajhojn. Proksime mi ekvidis, blankajn sub la suno, tendojn de
+araba vilagho. "Bone, mi pensis, nenia vivulo videbla!" Efektive,
+pro la varmegeco, chiuj loghantoj sin kashis en siaj tendoj kaj
+dormis.
+
+Per mia sonora korneto, mi faris teruran bruon; mi mem kriegis kiel
+frenezulo, sed nenia movo respondis mian alvokon.
+
+Vidante richan tendon, mi eniris senbrue, kaj audis brueton post
+kurteno, kiun mi iom levetis.
+
+Kelkaj virinoj, kushantaj sur luksaj tapetoj ripozis; min ekvidante,
+ili ekkriis per vocho akra; mi provis klarigi la motivon de mia
+maltimema eniro, sed ne havis la tempon fini mian klarigon; mi
+ricevis fortan baton sur la kranion kaj falis senspira.
+
+Kiam mia sveno finighis, mi estis en chambro tute malluma, mi provis
+tushi per la mano mian dolorantan kapon sed ne povis, estante fortike
+ligita.
+
+Mi sentadis ion silkecan, kiu glitis inter miaj manoj kaj promenis
+sur mia korpo, mia vizagho; ghi estis musoj, kiuj trotis sur mi,
+serchante manghajhojn. Tio donis subite al mi fruktodonan ideon.
+
+Mi malfacile sukcesis eltiri el mia posho peceton da lardo, kiu
+restis al mi, kaj per ghi mi frotis la shnurojn, kiuj min ligis, kaj
+poste mi restis senmova. Baldau la musoj, unue forpelitaj per mia
+movado, revenis kaj, sentinte allogantan odoron, komencis mordeti kaj
+disshiri la shmiritajn shnurojn tiamaniere ke, post kelke da tempo,
+mi sukcesis min liberigi.
+
+Estis nokte, mi eliris singardeme kaj sukcesis retrovi mian
+bicikledon; nevidite de iu, mi forlasis tiun malbenitan lokon per
+rapida forkuro. La suno baldau levighis kaj la varmeco farighis
+malagrablega, sed tio min malpli chagrenis ol la manko de manghajhoj,
+la malpleneco de mia stomako. Kiamaniere mi povos revivigi miajn
+fortojn por daurigi mian vojaghon?
+
+Mi pripensis malgaje, kiam terura blekado audighis, mi rigardis
+malantauen kaj vidis grandegan leonon, kiu, saltegante, min sekvis.
+Vane mi akcelis mian kuradon, la leono pli kaj pli proksimighis;
+granda shvito malsekigis mian tutan korpon; miaj kruroj rigidighis
+pro teruro, mi estis tuj falonta, kiam nova penso redonis al mi iom
+da espero. Mi havis revolveron, eble mi povos vundi mian
+persekutanton au nur lin timigi. Mi min returnis, kaj ech ne
+celante, mi pafis sur la leonon, kaj tuj daurigis mian forkuradon,
+sed audis raukan blekadon kaj strangan bruon, kvazau hauto estus
+shirata.
+
+Post kelkaj minutoj, nenion plu audante, mi haltis kaj rigardis
+malantauen: malproksime mia leono, klinita sur la sablo, ne
+movighis, tamen mi audis strangan plendon, ne tre lautan pro la
+malproksimeco.
+
+Mi revenis malrapide, kaj baldau nekredebla vidajho min mirigis. Mia
+kuglo estis trafinta la frunton de l' leono, kaj glitinte longe la
+vertebraro, estis disiginta la hauton, kaj tiu chi, falante sur
+ambau flankojn de la korpo kaj kvazau volvite chirkau la kruroj de
+la besto, malhelpis chian movadon. Malfelicha leono! ne povante
+movighi, li malrapide rostighis per la suna varmeco kaj eljhetis
+terurajn blekadojn.
+
+Mi kompatis lian sorton, kaj per dua kuglo, mi finis lian suferon,
+kaj sub la ombro de shtonego mi atendis la plenan kuirighon de mia
+chasajho. Poste mi povis ripari miajn fortojn per largha tranchajho
+de rostita leono, kaj kunportis grandan pecon de viando kuirita por
+miaj estontaj bezonoj, lasante la restajhojn por la shakaloj.
+
+Mi ne povus rakonti chiujn miajn aventurojn en la dezerto, sed unu el
+ili estas tiel grava pri bicikledirado, ke mi ne povas ghin ne diri.
+
+Mia rapida forflugo malplenigis miajn pneumatikojn, kaj mi volis
+ilin plenblovi per mia pumpilo, sed ho ve! mi estis ghin perdinta!
+Kiu grava malfelicho! Kiamaniere mi povos de nun daurigi mian
+vojaghon?
+
+Mi falis sur la sablon, plorante, sed mi sentis sur mia vizagho
+agrablan freshan aerfluon, mi rigardis apud mi, ho mirindajho! el
+malgranda truo flugetis sableroj elpushitaj vershajne de senkolora
+gaso; tuj genia ideo eniris mian spiriton; vidinte kreskajhon
+shajnantan junko, mi tranchis peceton kaj faris tubon, kies unu
+ekstremajhon mi enirigis en mian pneumatikon, alian en la truon.
+
+Ghojego! ghojego! rapide mia volvajho plenighis sed samtempe mia
+bicikledo farighis malpeza kaj shajnis forflugonta en aeron; mi devis
+ghin ligi che mia zono, por ke mi povu daurigi la enblovadon.
+
+Fininte, mi saltis sur mian selon, sed mia salto nin ambau portis
+je dek-kvinmetra alteco kaj tre malrapide ni malaltighis; ech,
+renkontinte folion de granda palmarbo, mia bicikledo haltis sur ghi,
+kiel farus musho, kaj la folio ech ne movighis. Mi devis multe peni
+por reveni teren.
+
+Kiel vi povas imagi, mia rapideco farighis grandega kaj senpene mi
+trakuris multajn kilometrojn. Sed mia stomako ree malplenighis kaj
+devigis min fine halti por serchi nutrajhon; sed vane mi esploris la
+chirkauajhon, mi nenion trovis. "Kiu dormas, tiu manghas", oni
+diras en mia lando. Mi do estis tuj dormonta, kiam mi ekvidis birdojn
+flugantajn super mia kapo. Nova ideo eniris mian cerbon. En mia posho
+mi trovis longan shnureton, je kies ekstremajho mi fiksis kurbigitan
+pinglon. Mi sukcesis kapti kelkajn insektojn, kiuj estis bonaj
+allogajhoj. Mi jhetis malproksime tiun hoketon, konservante en mia
+mano la alian ekstremajhon de la shnureto, al kiu mi fiksis peceton
+da ligno por ghin teni.
+
+Mi kushighis kaj ekdormis, atendante chasajhon. Mi songhis kvazau mi
+ghuus bonegan manghadon, sidighante che la tablo de richa Arabo, kaj
+mi lin gratulis pro la delikata peco de shafajho de mi manghata, kiam
+forta tirado min vekis. Mi tuj pensis, ke mia songho farighas
+realajho.
+
+Mi ekrigardis mian kaptajhon, kiam, ho strangajho! mi vidis, ke mi
+kaptis ion tute ne atenditan, tio estis grandega struto! Ho! Ho! mi
+ekkriis, sed mia vocho timigis la birdon, kiu rapide forkuris, char
+pro la surprizo, mi estis forlasinta mian shnureton.
+
+Perdi samtempe mian kaptajhon kaj mian shnuron! Ho, neeble! Mi tuj
+saltis sur mian bicikledon kaj persekutis la struton, kiu,
+forkurante, glutadis mian shnuron, shajne kun granda plezuro. Sed
+okazis stranga fenomeno. La digestado de tiuj bestoj estas tiel
+rapida, ke jam che la alia ekstremajho de la struto, peco de shnuro
+ekvidighis kaj iom post iom plilongighis. Subite la struto haltis,
+malhelpite de la tenilo, kiun ghi ne povis engluti.
+
+Mia sagaceco, kiun vi jam tre certe rimarkis, igis min tuj uzi tian
+okazon. Mi ekprenis la ekstremajhon de la shnuro, ghin fiksis che la
+gvidilo de mia mashino, kaj per krioj tiel diversaj kiel multaj, mi
+ekscitis mian kondukiston.
+
+Vi devas konfesi, ke, ech konsiderante la strangecon de miaj
+aventuroj, ne estas ordinare esti biciklede trenita de struto. Tiu
+nova movmaniero, tiel nova kiel stranga, mirinde sukcesis: la birdo,
+ekscitita de miaj krioj, forkuris rapidege, kaj mi senghene ripozis,
+ech ne farante movon.
+
+Sed sento de profesia fiereco shanghis mian vidmanieron. Estas
+malinde, mi pensis, ke mi, S-ro Radamanto, akceptu helpon fremdan,
+kaj tiel insultu miajn krurojn. Mi do movis la pedalojn kaj
+alproksimighinte, mi detranchis la shnuron che la postajho de la
+birdo, lasante nur la pecon entenatan en la korpo, kaj donante la
+liberecon al la struto, kiu rapide malaperis.
+
+Mi revojiris, sed mi pli kaj pli malsatis, kiam mi vidis proksime la
+struton; tre certe mi estis ronde kurinta kaj reveninta en la lokon
+de mi forlasitan antau kelkaj momentoj. La struto ripozis sur la
+sablo, sed min vidinte, ghi forkuris, lasante blankan objekton, kiun
+oni ne povis rekoni pro la malproksimeco; sed alveninte apud ghi mi
+vidis ovon, kiun la struto estis ellasinta, antau ol foriri.
+
+Rapide mi faris truon por trinki la internajhon, sed tio estis tiel
+sengusta, ke mi unue shancelighis, sed, pripensinte, mi vershis
+internen iom da pulvo, kiu restis al mi, miksis chion kaj kuirigis
+per la suna varmo. Tio faris bonegan ovajhon, kiu redonis al mi
+novajn fortojn.
+
+Mi do daurigis mian vojaghon, sed subite ambau pneumatikoj
+eksplodis, boritaj de la pecoj de la ovo, kiujn mi senprudente estis
+lasinta sur la sablo; mi do fortiris la volvajhojn por riparo, kiam,
+ho terurego! mi vidis du serpentojn rapide alvenantajn al mi; mi
+saltis sur mian bicikledon, sed la teruraj bestoj atingis miajn
+radojn kaj chirkauvolvighis kiel veraj pneumatikoj tre flekseblaj
+kaj dolchaj.
+
+Post longa irado, mi lacighis kaj serchis lokon por ripozi,
+mi baldau ekvidis che la horizonto arbareton, al kiu mi min
+direktis. Sed subite granda leono saltegis el kashita kaverno
+kaj min persekutis. La timego donis al mi novajn fortojn kaj
+kun miriga rapideco mi provis alveni ghis la arbareto. Miaj
+pneu-serpentoj, ekscititaj de la rapideco (chu mi diris, ke ili
+estis sonorilserpentoj) ekmovis siajn sonorilojn (kiuj estas
+fiksitaj, kiel chiuj scias, chirkau ilia kolo) kaj siblis tiel
+terure, ke la leono haltis subite kaj forkuris rapide.
+
+Sed tia ekscitado malbonege impresis miajn rampulojn; ili videble
+malmolighis; feliche mi jhus atingis la arbaron, mi haltis kaj
+ekvidis, ke la serpentoj mortis. Malfelichaj bestoj! mi vershis
+larmon pro ilia malgaja sorto kaj tuj ekpensis, ke morgau estos
+malfacile pli antaueniri.
+
+Sed mi ne ofte malkuraghighas kaj estas sufiche sagaca (tion vi tre
+certe jam scias); mi baldau pensis, ke, ech post sia morto, miaj
+serpentoj povos esti al mi utilaj kelkmaniere. Mi ilin senhautigis,
+ne difektante la hauton; dank' al seka ligno, kiun mi trovis, mi
+ekbruligis grandan fajron por forpeli nokte la bestojn, kaj kuirigis
+la rampulojn, kiuj donis al mi bonegan rostajhon. Mi kungluis la
+ekstremajhojn, kiuj tuj shajnis al mi tiel flekseblaj kaj fortikaj
+kiel la pneumatikoj de la firmo[9]....
+
+Plie mi estis forpreninta la du chirkaukolojn de sonoriloj, kiuj
+farighis du avertiloj tiel strangaj kiel sonoraj.
+
+Poste mi supreniris altan arbon kaj tuj ekdormis. Mi songhis, ke mi
+daurigas mian vojon sur belega mashino, kies radoj estas
+testudoskvamoj, la gvidilo estas fortika bovkapo kun larghaj kornoj;
+la selo estas kameldorso, la saketo, sarigposho kaj la lanterno,
+pokalo plena de lumvermetoj.
+
+Morgauan tagon, tute ripozinte, mi daurigis mian iradon, esperante
+tamen, ke mi baldau alvenos en regionon ne tiel unuforman. Mia
+deziro baldau plenumighis, char mi atingis arbaron, kiu shajnis al
+mi grandega. Tuj enirinte mi trovis kelkajn bananfruktojn kaj
+kokosnuksojn, kiujn mi plezure manghis. Mi pensis, ke ne estos al mi
+facile trairi virgan arbon "en kiu la mano de homo neniam metis la
+piedon", kiel diras unu el miaj amikoj. Mi trovis valeton, kiu donis
+al mi facilan vojon, kaj mi ghin sekvis dum multaj tagoj, manghante
+fruktojn, kelkfoje birdojn de mi pafitajn, kaj ankau leporojn, kiujn
+mi povis kure atingi. Nenio rakontinda okazis; mi renkontis kelkajn
+bestojn, kiujn mi povis eviti kaj precipe simiojn, kiuj shajnis al mi
+tre afablaj sed iom senghenaj.
+
+En la valeto fluis malgranda rivero, kiu iom post iom pligrandighis,
+kaj mi baldau alvenis apud granda riverego, kiu devigis min shanghi
+mian direkton. Mi do esploris la chirkauajhon kaj kun granda teruro
+ekvidis, ke mi estas meze de gento de sovaghuloj, kiuj feliche ne
+vidis min, char mi alvenis dum la nokto.
+
+Kun granda singardemo mi daurigis mian serchadon, kaj vi pripensu
+mian teruron, kiam mi trovis sur la bordo de la riverego multe da
+homaj ostoj! Mi estis meze de hommanghantoj! Kiamaniere mi povos
+forkuri nevidite? Mi serchis, sed vane, shipeton, en kiu nokte mi
+povus senbrue forlasi tiun dangheran lokon, sed nenion mi trovis.
+
+Mia bicikledo estis bone kashita kaj mi trovis grandan arbon, kiu
+estis por mi bona rifughejo. Mi manghis nur kokosnuksojn, en kiuj mi
+faris truon por elpreni la internajhon. Mi komencis malesperi, kiam,
+unufoje, nukso malplenigita falis en la akvon kaj kompreneble flosis.
+
+"Eureka!" mi kriis greklingve (ghi estas cetere la sola greka
+vorto, kiun mi konas).
+
+Dum la sekvantaj tagoj mi kolektis multajn malplenajn nuksojn, kies
+truon mi shtopis; per lianoj mi ilin kunligis kaj faris flosajhon tre
+taugan. Sed kiamaniere ghin gvidi? Tio min ne multe embarasis. Mi
+kolektis kelkajn homajn skapolojn, per kiuj mi faris helicon; mia
+bicikledo forte starigita meze de mia flosajho donis al mi bonegan
+motoron, kaj kolektinte multe da nuksoj por mia nutrado, mi nokte
+foriris.
+
+Dum kelkaj tagoj mi tiel iris, min demandante, kiu estas chi tiu
+riverego. Pro la diverseco de la vojoj de mi sekvitaj, mi tute
+nesciis la gheneralan direkton de mia longa vojagho. Chu mi estis
+irinta orienten kaj chu tiu rivero estas Nilo? Au chu, suden
+vojaghinte, mi atingis Nigeron au Senegalon? Neklarigebla enigmo!
+
+Post kelkaj tagoj, ho mirindajho! mi ekvidis vaporshipeton, kiu venis
+lau kontraua direkto, kaj al kiu mi faris signojn. La shipo sin
+direktis al mi kaj iu sinjoro, kiu shajnis esti la shipestro, parolis
+al mi angle. Mi konas nur malmulte tiun lingvon kaj ne komprenis;
+tion vidante li uzis intersekve aliajn lingvojn, danan, germanan,
+rusan; sed mi nur konas kelkajn vortojn de tiuj lingvoj kaj parolas
+nur france; sed bedaurinde la homo ne konis la francan lingvon. Li
+ankau uzis lingvon de mi tute ne konatan, sed kiu shajnis al mi tre
+bela, tre dolcha, tre bonsonora, kiel estas la hispana kaj la itala,
+sed chiam vane.
+
+Oni min enirigis en la shipon, kaj malfacile, per vortoj cherpitaj en
+multaj lingvoj, ni komencis nin interkompreni: la estro estis Dano,
+sed chiuj liaj kunvojaghantoj estis angloj, ili vojaghis tra la mondo
+de kelke da monatoj.
+
+--Ni estas nun,--ili diris,--sur la riverego Kongo kaj en la lando
+nomita Belga Kongo.
+
+Mi miris, ke mi faris vojaghon tiel longan tra Afriko.
+
+Mi demandis, kiamaniere ili povis vojaghi en tiom da diversaj landoj,
+ne konante tre certe la lingvojn de chiuj nacioj vizitataj. Ili
+respondis, ke ili parolas novan lingvon elpensitan de rusa kuracisto,
+kaj nomitan Esperanto. Tiu lingvo mirinde facila rapide
+propagandighis kaj estas nun konata chiulande; tio multe faciligas la
+vojaghojn.
+
+Tute mirigita kaj iom nekredema, mi tamen petis francan lernolibron
+kaj post kelkaj tagoj mi povis detale rakonti al ili chiujn miajn
+aventurojn. Shajnas al mi, ke oni ne multe kredis min kaj ke ili
+pensis, ke la varmega suno iom malordigis mian cerbon.
+
+Dank' al la nekredebla facileco de Esperanto, mi tre rapide farighis
+sufiche lerta por skribe rakonti miajn aventurojn kaj decidis, ke mi
+faros novajn vojaghojn en chiuj landoj de l' mondo; unue mi iros
+Ruslandon, kie mi volas vidi kaj respekte saluti la gloran elpensiton
+de Esperanto, doktoron Zamenhof.
+
+    E. Deligny.
+
+
+PIEDNOTO:
+
+[9] Loko luebla dek frankojn; malaltega kosto!
+
+
+
+
+SEPA MENCIO
+
+
+LA ONKLINO EL AMERIKO
+
+Sherco en unu akto.
+
+
+PERSONOJ:
+
+  S-ino Plenvolo, onklino de
+  S-ro Polimo, doktoro.
+  S-ino Polimo.
+  S-ro Smitso, kapitano.   |
+  S-ino Smitso.            |
+  S-ro Hejno, advokato.    |
+  S-ino Hejno.             | Amikoj de la gesinjoroj Polimo.
+  S-ro Dalmo, negocisto.   |
+  S-ino Dalmo.             |
+  S-ro Laudo, ekskapitano. |
+  Mario, servistino de Polimo.
+  Bil (negro), servisto de S-ino Plenvolo.
+
+
+_Salono de Polimo. Longa tablo, dekstre kaj maldekstre segho, poste
+sep seghoj. La pordo che la fundo estas malfermita. Letero kushas che
+la pordo dekstre.--Funde tableto en angulo._
+
+
+SCENO UNUA
+
+MARIO _sola_; _poste_ GES-oj SMITSO.
+
+Mario, _aranghante festan tablon_.--Kara chielo, kian
+malagrablan vivon havas simpla servistino! Labori, labori, kaj refoje
+labori de la frua mateno ghis noktigho; kaj se shi kuraghas ripozi
+momenton, shi povas altiri sur sin la plej grandajn riprochojn de la
+mastrino. Se la gemastroj estus nur richaj, ili povus dungi pluan
+servistinon, mi havus tiam kelkfoje ripozon kaj liberan tempon por
+eliri kun mia korporalo. Ho, estas tiel agrable promeni kun li. Se li
+nur baldau farighus serghento por edzighi kun mi kaj por liberigi
+min de tiu chi domo. (_Shi volas eliri dekstre kaj ekvidas la
+leteron._) Kio estas tio? (_Prenante ghin._) Ho, letero; vershajne la
+doktoro perdis ghin... de kiu ghi estas? (_Malfaldante ghin._) Chu do
+ne estas krimo legi ghin!?... tiom pli char mi ne babilados pri la
+enhavo. (_Legante_). Chikago, la duan de decembro 1900. Kara Nevo! Vi
+estos surprizita kiam vi ricevos leteron de sinjorino, al vi tute
+nekonata. Mi tial komencas konigi min al vi. Sendube vi rememoras
+vian karan patrinon, kiu mortis, kiam vi estis nur okjara knabeto,
+kaj sendube vi ankau memoras, ke shi parolis al vi pri sia sola
+fratino, kiu iris al Ameriko kun la fama kuracisto Plenvolo, kies
+edzino shi estis.--Nu kara nevo, mi estas tiu onklino, kiu foriris de
+Europo, kaj kiu preskau neniam skribis, nek al via patrino, nek al
+iu alia el la parencaro pro kauzo, kiun mi ne klarigas nun al vi.
+Sufichu, ke vi scias, ke mi vivas ankorau, kaj ke mia edzo mortis
+chirkaue antau unu jaro, lasante min tute sola en la vasta Ameriko.
+Mi neniam amis tiun chi mondparton, kara nevo, sed mia Fritso (tiel
+sin nomis mia edzo), ne volis reiri Europon, char li povis pli
+facile richighi en la nova mondo ol en la malnova. Ni vivis chiam
+feliche, kaj tre ordinare, tio estas, tre shpareme, kaj mi intencas
+daurigi tiun viv-manieron. Tamen mi kore deziras returni al Europo
+por pasigi miajn lastajn jarojn che mia nevo, kiu portas la nomon de
+mia edzo. Chu vi povus konsenti al tio? Mi tre ghin dezirus, tiom
+pli, char mi scias (pli malfrue mi klarigas al vi kiamaniere) ke vi
+estas edzighinta, kaj ke vi havas tre amindan edzinon. (_La
+gesinjoroj Smitso estas enirontaj sed vidante Marion, ili sin donas
+signojn silenti kaj auskulti. Ili restas en la malfermita pordo._)
+Shi do konsentos ankau ricevi min kiel kunloghantinon, ne vere? Mi
+posedas chirkaue 100 000 dolarojn, kiujn Fritso postlasis al mi,
+kaj kiuj post mia morto alfalos preskau chiuj al vi ambau, se vi
+estos bonaj por mi. Mi estos tre nepostulema, kaj kontentighos kun
+ordinara chambro por mi kaj chambreto por mia servisto, kiun mi
+kunprenos. Tiu servisto estas nigrulo. Mi amas lin, char li servis
+min jam de jaroj fidele, tiel, ke mi decidis ne eksigi lin de mia
+servado. Krom la nigrulo, mi havas verdan papagon, kiu parolas, li
+povas diri: _La doktoro estas fripono_, kaj _Fritso trinkas bieron_.
+Fine mi posedas belan katinon, kiun kontentighos malgranda loko en
+via domo. Se via domo estas tro malgranda por vi kaj mi kun mia
+nigrulo, papago kaj katino, bonvolu tiam lui alian pli grandan domon,
+mi plene redonos al vi chiujn viajn elspezojn neordinarajn. Ne kredu,
+kara...
+
+
+SCENO DUA
+
+MARIO, S-o _kaj_ S-ino SMITSO; S-ino POLIMO _en la
+postscenejo_.
+
+S-ino Polimo, _ekstersalone, dekstre_.--Mario!
+
+Mario.--Chielo! Sinjorino vokas min. (_Shi rapide remetas la
+leteron apud la pordo. La gesinjoroj Smitso foriras, fermante senbrue
+la pordon post si._)
+
+S-ino Polimo, _vokante pli laute ol antaue_.--Mario!
+Mario!
+
+Mario.--Mi jam alvenas sinjorino! (_Shi volas eliri dekstre.
+Oni laute frapas al la pordo je la fundo._) Ho, oni frapas! (_Shi
+malfermas la pordon je la fundo kaj la gesinjoroj Smitso eniras._)
+
+S-ino Smitso.--Bonan vesperon Mario! chu la doktoro estas
+hejme?
+
+Mario.--Ne sinjoro, li eliris antau unu horo.
+
+S-ino Smitso.--Chu sinjorino ankau eliris?
+
+Mario.--Ne sinjorino, shi estas hejme, mi...
+
+S-ino Polimo, _vokante ankorau pli laute_.--Mario!
+Mario! Venu do!
+
+Mario.--Jes, sinjorino, mi jam venas!
+
+S-ino Smitso.--Iru nur, ni atendos momenton; diru, ke ni
+deziras fari tre malgrandan viziton.
+
+Mario.--Jes, gesinjoroj, mi tuj ghin diros. (_Shi eliras
+dekstre._)
+
+S-o Smitso.--Nu, kion vi diras pri tiu letero?
+
+S-ino Smitso.--Ho, sinjorino Polimo jam de longe montris
+ghin al mi, sed poste alvenis ankorau tri aliaj leteroj en kiuj la
+maljuna onklino tre plendis pri chiuj specoj da malfelichajhoj. Unue
+mortis la katino, due la nigrulo malsanighis, tiel ke la vojagho
+devis esti prokrastata, trie...
+
+S-o Smitso.--Eble shi perdis sian monon...
+
+S-ino Smitso.--Ne, shi ne plu skribis pri la mono, sed la
+gesinjoroj Polimo tre timis, ke grava malagrablajho okazis pri ghi,
+tamen ili ne diris pli multe pri la afero, nur ke ili tre bedauras,
+ke ili luis tiun chi grandan domon, char la doktoro timas, ke la
+vojagho de la onklino refoje estos prokrastata.
+
+S-o Smitso.--Chiuj niaj amikoj ekaudis pri la leteroj, kaj
+cetere?
+
+S-ino Smitso.--Ho jes! kaj ni interkonsentis fari hodiau
+plezurigan shercon, en kiu vi kaj mi ludos la chefrolojn.
+
+S-o Smitso.--Kaj nia vojagho al Amsterdam?
+
+S-ino Smitso.--Estis nur preteksto por ne cheesti en tiu
+chi domo hodiau vespere. La telegramo, pri kiu mi parolis al vi,
+tute ne alvenis. Ni tamen nun venas por senkulpigi nin.
+
+S-o Smitso.--Sed mia kara, kiel do vi ne pli frue parolis al
+mi pri via sherco, vi do malkonfidas min?--mi do ne plu estas infano!
+
+S-ino Smitso.--Mi havis mian tialon por tio! Vi ja scias,
+ke vi tute ne povas teni sekreton... Nur ne koleretu! Ni tuj
+rehejmighos kaj revestos nin por la ludotaj roloj; ni revenos chi
+tien post kelkaj minutoj por surprizi la geedzojn Polimon; mi kiel la
+onklino kaj vi kiel la nigrulo.
+
+S-o Smitso.--Vi do ne postulas de mi, ke mi pentros min tute
+nigre?
+
+S-ino Smitso.--Nur la vizaghon; mi ghin faros mem, kaj vi
+portos nigrajn gantojn.
+
+S-o Smitso.--Sed, mia karulino, tio estas neebla, kie vi
+prenos la parolantan papagon?
+
+S-ino Smitso.--Ne maltrankvilighu, mi diras, chio estas en
+ordo, vi vidas mem, sed silentu, iu venas!
+
+
+SCENO TRIA
+
+S-o _kaj_ S-ino SMITSO, S-ino POLIMO.
+
+S-ino Polimo, _enirante_.--Pardonu, ke mi igis vin atendi
+tiel longe.
+
+S-ino Smitso.--Ne estas kauzo por tio, kara amikino, ni
+nur venas por gratuli vin, kaj por senkulpigi nin pro nia malesto
+hodiau vespere. Ni nepre devas iri Amsterdamon pro gravaj aferoj, ni
+tre bedauras, sed ni ne estas kulpaj en tio.
+
+S-o Smitso.--Jes, la afero estas grava, kaj ne...
+
+S-ino Smitso.--Sed ni ne povas forbabili nian tempon, char
+la vagonaro foriras post duono da horo; ni do devas rapidi. Nu, kara
+amiko, gratulu vian edzon por ni kaj amuzighu bone!
+
+S-ino Polimo.--Dankon. Fritso ankau bedauros vian
+maleston, char sen la kapitano, la festoj preskau chiam nebone
+sukcesas.
+
+S-ino Smitso.--Ho! vi tamen amuzighos! Nu, kara amikino,
+ni devas foriri, adiau! (_S-o kaj S-ino Smitso foriras._)
+
+
+SCENO KVARA
+
+S-ino POLIMO, _poste_ S-o POLIMO.
+
+S-ino Polimo.--Jam la oka horo; post kelkaj minutoj mi
+povas atendi la vizitantojn. Sed kie do estas Fritso? (_Shi rigardas
+tra la fenestro_) jen, li alvenas! Nun unue mi ekzamenu chu Mario
+bone aranghis la tablon: Jen sidos la gesinjoroj Hejno; jen sinjoro
+Laudo; jen la gesinjoroj Dalmo, kaj jen chi Fritso kaj mi.... La
+tablo vidighas tre bone, la gastoj povos esti kontentaj! Se ili nur
+ne alvenus tiel malfrue! (_S-o Polimo eniras._) Mi ghojas Fritso,
+char vi alvenis; la gastoj estos tie chi baldau... La gesinjoroj
+Smitso jhus alvenis por diri, ke ili ne povas partopreni en nia
+malgranda festo; ili nepre devis tuj foriri al Amsterdamo, pro gravaj
+aferoj. Mi devas gratuli vin por ili.
+
+S-o Polimo.--Mi bedauras ilian maleston.... Jen refoje
+leteron de onklino, la leteristo donis ghin al mi, kiam mi eniris la
+pordon.
+
+S-ino Polimo.--Rapide! Malfermu! Mi estas scivola chu ia
+malfelichajho okazis, char la lastaj leteroj tute ne plachis min...
+Nu? kion shi skribis?
+
+S-o Polimo, _legante_.--Kara, genevoj! Mi sciigas vin, ke
+vi povas atendi min jam morgau. Mi jhus alvenis en Rotterdamo. Mi
+havis terurajn malsanojn de maro, sed nun sentas min sufiche bonete
+por vojaghi. Bil kaj Koko sanas kiel eble plej bone. Mankas al mi la
+tempo skribi pli multe, char mi havas ankorau multon por fari. Ghis
+morgau! Kun mil kisoj, via onklino Lotjo.
+
+S-ino Polimo.--Kiam shi forsendis la leteron?
+
+S-o Polimo, _serchante_.--Ho! shi tute ne skribis la
+daton... atendu, mi trovas ghin sur la kovrilo..... (_serchante._)
+Sed tio estas terura! la shtampajho estas tiel malklara, ke mi ne
+povas legi ghin.
+
+S-ino Polimo.--Eble shi venos hodiau!... Chu shi skribis
+nenion pri
+ sia mono?
+
+S-o Polimo.--Nenion.
+
+S-ino Polimo.--Se shi nur ne estus nun venonta. Kara
+chielo, imagu al vi, ke shi alvenas, kiam niaj gastoj estas...
+
+S-o Polimo.--Ho tio ne malhelpos. Shi tiam povos tuj
+konatighi kun ili.
+
+S-ino Polimo.--Jes, sed mi preferus, se shi venus, kiam ni
+solaj estos hejme.
+
+S-o Polimo.--Mia kara, ne maltrankvilighu. (_Post
+momento._) Chu vi ekaudis, ke la najbaroj scias pri nia onklino? Mi
+jam ekaudis kelkajn aludojn pri shi.
+
+S-ino Polimo.--Kelkajn aludojn?
+
+S-o Polimo.--Jes,... la najbaroj moke parolas pri: _ora_
+onklino, pri _diamanta_ onklino kaj cetere; oni jam diris, ke shi
+tute _ne_ alvenos. Ankau oni disrakontas, ke shi perdis sian monon,
+kaj ke ni estas devigataj transloghighi pro la alta luprezo de nia
+domo. Ech la buboj sur la strato moke rigardis min, demandante unu al
+la alia: chu la _ora_ onklino jam alvenis.
+
+S-ino Polimo.--Sed tio estas terurega, Fritso. Imagu do al
+vi, ke shi _ne_ estas richa, tiam ni _vere_ devos transloghighi,
+char...
+
+S-o Polimo, _kolerete_.--Kion do vi pensas pri shi...; mi
+rediras, ne maltrankvilighu.... Se mi nur scius, kiam ni povus atendi
+shin. (_Oni sonorigas laute._)
+
+S-ino Polimo, _ektimigite_.--Kara Dio! Kiu estas tie!?
+
+S-o Polimo.--Eble jam kelkaj gastoj.
+
+S-ino Polimo.--Ho jes, mi tute ne pensis pri ili. Nu,
+Mario do malfermas por vidi kiu sonorigis; ni estas pretaj akcepti la
+vizitantojn... Se onklino nur ne alvenos hodiau! (_Eniras la
+gesinjoroj Hejno, kaj la gesinjoroj Dalmo._)
+
+
+SCENO KVINA
+
+GES-oj POLIMO, GES-oj HEJNO, GES-oj DALMO.
+
+S-o Hejno.--Bonan vesperon karaj amikoj, koran gratulon!
+
+S-ino Hejno.--Korajn gratulojn pri la datreveno de la
+doktoro! (_Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo._)
+
+S-o Dalmo.--Bonan vesperon! Mi deziras al vi la sanon!
+
+S-ino Dalmo.--Karaj amikoj! mil gratulojn! (_Ili donas la
+manojn al gesinjoroj Polimo._)
+
+S-o Polimo.--Mi dankas, amikoj!
+
+S-ino Polimo.--Koran dankon al vi chiuj! Sidighu, sidighu!
+(_Chiuj sidighas._)
+
+S-ino Polimo.--La gesinjoroj Smitso ne povas veni, ili
+estis tie chi antau momento dirante, ke ili tuj devas vojaghi
+Amsterdamon.
+
+S-ino Hejno.--Ho kia bedauro!
+
+S-o Hejno.--Mi tre bedauras, ni sentos lian foreston,
+char la kapitano estas chiam tiel bona amuzanto.
+
+S-ino Dalmo.--Tia li estas!
+
+S-o Dalmo.--Mi jam antaue ghojis pro lia cheesto... sed:
+"unue la aferoj kaj poste la amuzajhoj", kiel diras la proverbo; ne
+vere?
+
+S-o Hejno.--Chu la ekskapitano ankorau ne venis? Ordinare
+li estas la unua che la festoj.
+
+S-o Dalmo.--Vi estas prava, sinjoro, ordinare li estas la
+unua, sed li..... (_oni sonorigas_)..... ho, jen li, sendube!
+
+S-ino Polimo, _rigardante timete la malfermotan pordon,
+mallaute al Polimo_.--Se ghi nur ne estas la onklino!
+
+S-o Polimo, _mallaute_.--Ne timu! Nia onklino nun _ne_
+venos, cetere shi kompreneble venos veturile, kaj ni ekaudos la
+bruadon de la radoj. (_Eniras Sinjoro Laudo._)
+
+
+SCENO SESA
+
+LA SAMAJ, S-o LAUDO.
+
+S-o Laudo.--Ha! miaj karaj! (_Donante la manon al la
+cheestantoj_)... Kiel vi chiuj fartas?... Doktoro, mi gratulas vin
+kaj vian edzinon, kaj deziras al vi ankorau multajn felichajn
+jarojn, grandegan klientaron kaj... baldau malgrandan amindan
+doktoreton! ha! ha! ha! kiu ankorau chiam mankas en via hejmo.
+
+S-o Polimo, _ridante_.--Mi dankas vin, maljuna amiko, mi
+dankas kore.
+
+S-ino Polimo.--Mi dankas, kapitano, sed koncernante la
+doktoreton, ni havas ankorau sufiche da tempo.... Sidighu, mi petas!
+
+S-o Laudo.--Ho jes, dankon, mi jam vidas mian seghon sur
+ghia ordinara loko... (_Sidighante._) Sed kie do estas nia amiko
+Smitso kun lia edzino? Vi do ankau atendas ilin, chu ne?
+
+S-ino Polimo.--Jes, ni _atendis_ ilin, kapitano, sed ili
+ne povas veni ili devas vojaghi al Amsterdamo pro neatendita kaj tre
+grava afero, ni tial devas nun bedauri ilian foreston.
+
+S-o Laudo.--Jes, tio estas bedaurinda! (_al S-ino
+Hejno_) Chu via patrino ne povis veni kun vi, sinjorino Hejno?
+
+S-ino Hejno.--Shi preferis resti hejme! Shi pretendis, ke
+shi havas tiom por fari--ho! shi laboras chiam, almenau tion shi
+kredas kaj opinias, ke la mastrumo iras nebone, se shi ne zorgas pri
+chio.... Tiaj estas la maljunulinoj!...
+
+S-o Laudo.--Tute same kiel mia maljuna panjo!
+
+S-ino Dalmo.--Shi ankorau chiam estas sana, chu ne vere,
+kapitano?
+
+S-o Laudo.--Sana! Dank' al Dio, jes! Mi kelkfoje vere
+devas pensi, ke shi estas pli forta ol mi mem. Shi legas tute sen
+okulvitro... metas ankorau fadenon tra la kudrilo, kvazau shi estis
+nur dudek-jara, kaj tamen shi jam estas okdek-kvin!
+
+S-ino Dalmo.--Jam okdek-kvin!... Mirinde! (_Malgranda
+silentado_).
+
+(_S-ino Polimo servas la gastojn._)
+
+S-ino Dalmo, _al Dalmo, mallaute_.--Ili baldau venos,
+chu ne?
+
+S-o Dalmo, _mallaute_.--Jes.... silentu do!
+
+S-ino Dalmo, _mallaute_.--Oni ne audos min; mi vere
+miras, kiel la kapitano ludos sian rolon, kaj kiel li vidighos kiel
+nigrulo.
+
+S-o Dalmo, _mallaute_.--Silentu do!
+
+S-o Laudo.--Chu vi audis, gesinjoroj, pri tiu terura
+mortigo?
+
+Chiuj.--Mortigo?
+
+Laudo.--Jes! Mi audis antau horo chirkaue, ke maljuna
+sinjorino, vojaghante per vagonaro de Rotterdamo al nia urbo, estis
+mortigita mezvoje de mizerulo, kiu shtelis de shi multege da mono,
+kiun shi portis kun si. (_Mire._) Chu vi tute ne ekaudis pri ghi?
+
+Chiuj.--Ne. Kara chielo. Kia krimo. Kia abomenajho!
+
+S-ino Polimo.--Chu shi vojaghis sola?
+
+S-o Laudo.--Mi ne scias pli, ol mi rakontis...
+
+S-ino Polimo.--Se la mortigito nur ne estas...
+
+S-o Polimo.--Sensencajho! Eble la tuta rakonto ne estas
+vera, oni chiam rakontas _tiom_! Kiel do ghi povus okazi!
+
+S-o Laudo.--Oni tamen diregas, ke vere ghi okazis!
+
+S-o Polimo.--Ho, kara kapitano, ne kredu ghin!
+
+S-ino Hejno, _al S-o Hejno, mallaute_.--Kiel ili venas
+malfrue! Mi jam de longe atendis ilin!
+
+S-o Hejno, _mallaute_.--Silentu do! Vi perfidos la tutan
+shercajhon.
+
+S-o Laudo, _al S-o Polimo_.--Chu vi antau mallonge
+ekaudis ion pri via onklino, doktoro?
+
+S-o Polimo.--Ho jes! ni atendas shin eble jam morgau. Mi
+jhus ricevis shian lastan leteron.
+
+S-o Hejno.--Kiel neatendite!
+
+S-ino Hejno.--Jam morgau? He!
+
+Ges-oj Dalmo, _kune_.--He!
+
+Laudo.--Domaghe, ke via datreveno ankau ne estas morgau,
+doktoro, ni tiam povus festi ghin en cheestado de via onklino. (_Oni
+sonorigas lautege._)
+
+S-ino Polimo, _ekterurite_.--Kara Dio!
+
+S-o Laudo.--Eble kliento por vi, doktoro.
+
+S-o Polimo.--Mi ne ghin esperas, kapitano, ni sidas tiel
+agrable kune, ke kliento, en tiu chi horo... (_Oni audas lautan
+bruadon en la koridoro, post momento eniras Mario._)
+
+
+SCENO SEPA
+
+LA SAMAJ, MARIO.
+
+Mario.--Doktoro, jhus alvenis maljuna sinjorino, shi staras
+kun granda nigrulo en la koridoro, kaj demandas chu vi estas hejme.
+
+S-ino Polimo.--(_Rigardas timete la gastojn, kvazau shi
+volus diri: foriru do chiuj. Jen nia onklino, kiu alvenas; malgranda
+silento._)
+
+Mario.--Nu, doktoro, kion mi diros al shi?
+
+S-ino Polimo.--Sed kara Fritso, iru do por akcepti shin...
+Vi do komprenas, ke ghi estas nia onklino kun la nigrulo. Ili do ne
+povas resti en la koridoro!
+
+S-o Polimo.--Chu mi enirigos ilin tien-chi? (_Li
+chirkaurigardas konfuze kelkan tempon, sed vidante, ke la gastoj
+restas trankvile, li fine eliras, sekvata de Mario._)
+
+S-ino Polimo.--Kiel neatendite! Ni atendis shin nur
+morgau! (_Eniras maljuna sinjorino, en la mano shi portas grandan
+kaghon en kiu sidas papago. Shi estas sekvata de nigrulo vestita per
+livreo; li portas du grandajn valizojn._)
+
+
+SCENO OKA
+
+GES-oj POLINO, GES-oj HEJNO, GES-oj DALMO, S-o LAUDO,
+S-ino PLENVOLO, _la onklino_; BIL, _negro_.
+
+Onklino.--Mi nur timas kara nevo, ke mi ghenos viajn
+gastojn.
+
+S-o Polimo.--Ho, kontraue, kara onklino, ili estos tre
+felichaj konatighi kun vi. (_Montrante sian edzinon._) Jen mia
+edzino, kiu jam tiel longe atendis vin kun malpacienco.
+
+Onklino.--Aminda edzineto, mi kredas! Nu kara nevino, mi tre
+ghojas fine vidi vin (_kisas shin_), kaj kore esperas, ke ni baldau
+farighos bonaj amikinoj--sed shajnas, ke vi estas iom nervema, estu
+do kvieta, kaj ne lasu vin gheni de mi! (_La gastoj starighas
+chiuj._)
+
+S-ino Polimo.--Kara onklino, estu la bone venintino en nia
+hejmo, mi esperas, ke ghi plachas vin.
+
+Onklino.--Ho, chio shajnas al mi bone tie-chi!
+
+S-o Polimo.--Onklino, permesu, ke mi konigu al vi niajn
+amikojn: Gesinjoroj Hejno! Sinjoro Hejno estas advokato, kaj jam de
+longe nia amiko... Gesinjoroj Dalmo! Sinjoro Dalmo konatighis kun ni
+antau nelonge, li estas negocisto... Sinjoro Laudo, ekskapitano,
+kiu vizitas nin preskau chiutage. (_La onklino faras malgrandan
+riverencon, la gastoj same ghin faras._)
+
+S-o Polimo.--Chu vi volas sidighi tie, onklino, apud mia
+edzino? Pardonu, onklino, ke mi ankorau ne senigis vin de via kagho,
+chu vi permesas, ke mi starigu ghin en la angulon de la chambro sur
+la tableton? Morgau ni zorgos pri pli bona loko. (_Li metas la
+kaghon sur tableton en la fundo de la sceno._) Kia bela birdo! Kaj
+ghi parolas, kiel vi skribis al ni!
+
+Onklino.--Ghi diras nur kelkajn vortojn, kiam ghi tion
+deziras; mia edzo instruis ilin al ghi; li tre amis la beston.
+
+S-o Polimo.--Kompreneble! (_La nigrulo metas la valizojn
+en alia angulon kaj poste sin starigas post la segho de sia
+mastrino._)
+
+S-ino Polimo.--Sed onklino, via negro,... via servisto, mi
+volas diri...
+
+Onklino.--Li sin nomas Bil, kuzino.
+
+S-ino Polimo.--Ho jes, mi nun memoras, ke vi nomis lin
+tiel en viaj leteroj. Chu mi montros al Bil lian chambron? Li eble
+estas laca pro la vojagho, kaj Mario povus...
+
+Onklino.--Ho ne, kara nevino, tute ne, unue li estas tre
+forta, kaj due mi preferas (se almenau vi konsentas), ke li restu
+hodiau vespere post mia segho, li tiel kutimas servi min, kaj... mi
+pensas, ke viaj amikoj, kiuj sendube ankau farighos la miaj,
+bonvolos iom konatighi kun Bil.
+
+S-ino Polimo.--Chu vi mem ne estas laca, onklino? Chu vi
+ankau trinkos teon, au chu vi deziras, ke nia servistino aranghu
+por vi...
+
+Onklino, _ridetante_.--Mi do jam diris, kara nevino, ne
+maltrankvilighu pro mi; mi estas tre kontenta, ke mi min trovas en
+tia bona kaj amika societo. Faru kvazau mi loghus jam de longe che
+vi.
+
+S-ino Polimo.--Kaj Bil? Onklino?
+
+Onklino.--Ho, li neniam prenas ion en mia cheesto, li jam en
+Rotterdamo trinkis kaj manghis....
+
+S-ino Hejno, _mallaute al Hejno_.--Mi vere admiras la
+kapitanon, li vidighas kiel vera negro. Kie do li prenis tiun
+livreon?
+
+S-o Hejno, _mallaute_.--Kaj rigardu lian edzinon; shi
+estas vera Amerikanino. Mi ne rekonas shin!
+
+S-ino Hejno, _al Onklino_.--Estas esperinde, sinjorino, ke
+tiu chi urbo plachos al vi.
+
+Onklino.--Mi tute ne dubas pri tio, sinjorino.
+
+S-ino Hejno.--Chu jam estas longe, de kiam vi forlasis
+Europon?
+
+Onklino.--Jes, jam tre longe, mi estis nur dudek-jara, kiam
+mi iris Amerikon kun mia edzo.
+
+S-o Hejno.--Via edzo estis kuracisto, chu ne vere?
+
+Onklino.--Jes sinjoro, kiel mia nevo....
+
+S-o Polimo.--Tamen li estis multe pli instruita ol mi....
+
+Vocho el la angulo de la scenejo.--La doktoro estas fripono.
+(_La gastoj laute ridegas._)
+
+S-ino Polimo.--Jen la papago, he! ghi parolas klare...
+
+S-o Laudo.--Chu via birdo chiam tiel bone parolas
+sinjorino? Mi estas surprizita; ion tian mi neniam ekaudis.
+
+S-ino Hejno.--Sed _kiun_ doktoron ghi celis?
+
+S-o Hejno.--Eble ghi celis nian amikon! ha! ha! ha!...
+(_La gastoj ridegas laute._)
+
+S-o Polimo, _sherce_.--Via papago jam volas malamikighi
+kun mi, kara onklino.
+
+Onklino.--Lasu ghin nur paroli! Ghi ne scias, kion ghi
+diras.
+
+La vocho el la angulo.--Fritso trinkas bieron! (_Chiuj
+ridegas._)
+
+S-ino Dalmo.--Chu li scias paroli ankorau pli multe,
+sinjorino?
+
+Onklino.--Ankorau kelkajn frazojn; ju pli oni parolas en
+chambro, des pli ghi ankau parolas; kelkfoje tamen ghi ne malfermas
+la bushon dum tuta tago.
+
+S-ino Dalmo.--Mirinde!
+
+S-o Polimo.--Mi tre ghojas, ke vi alportis ghin, onklino,
+ghi vere povas amuzi la societon.
+
+Vocho el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La gastoj
+ridegas._)
+
+Onklino, _al Bil_.--Bil, metu tukon super la kagho.
+
+Bil.--Jes ma'm![10] (_Bil malfermas valizon, elprenas tukon
+kaj metas ghin sur la kaghon kaj refoje starighas post la onklino._)
+
+S-ino Hejno, _mallaute_.--Sed tio estas mirinda! Mi ne
+komprenas, kie ili prenis tiun parolantan papagon.
+
+S-o Hejno, _mallaute_.--La papagon ili eble prunteprenis
+ie, sed kompreneble ghi ne parolas...
+
+S-ino Hejno, _mallaute_.--Ni chiuj ghin audis!
+
+S-o Hejno, _mallaute_.--La vocho estos de iu, kiu sin
+kashis post la pordo.
+
+S-o Laudo, _al Onklino_.--Chu vi volas vendi vian
+papagon, sinjorino? Mi deziras posedi tian parolantan birdon.
+
+Onklino.--Mi jam havas ghin dudek jarojn sinjoro, kaj
+intencas ghin havi ghis mia morto, almenau se miaj genevoj ne estos
+ghenataj de ghi.
+
+S-o Polimo.--Kontraue.
+
+S-ino Polimo.--Kara onklino, pri kio vi pensas; ni vere
+jam amas la birdon.
+
+Onklino.--Koko estas tre dolcha papago, ghi mordas neniam.
+
+S-o Polimo.--Ho, ni baldau farighos bonaj amikoj, la birdo
+kaj mi.
+
+Vocho el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La gastoj
+ridegas._)
+
+S-o Polimo, _flanken_.--Malbenita besto!
+
+Onklino.--Chu vi bone metis la tukon Bil?
+
+Bil.--Jes ma'm!
+
+S-ino Hejno, _mallaute al Hejno_.--La kapitano estas vere
+aktoro, rigardu, kiel grave li rigardas nin.
+
+S-o Hejno, _mallaute_.--Jes, sed lia edzino superas lin!
+Mi neniam povis kredi, ke shi tiel bone taugis por la teatro.
+
+S-ino Dalmo, _al Onklino_.--Chu via servisto nur parolas
+angle, sinjorino?
+
+Onklino.--Jes, nur angle.
+
+S-o Laudo.--Se vi konsentas, sinjorino, mi instruos al li
+nian lingvon.
+
+Onklino, _ridetante_.--Mi dankas vin, sinjoro. Bil lernos ja
+nian lingvon baldau sen instruisto; li jam bone ghin komprenas, char
+en Chikago, mi parolis kun mia edzo nur nian gepatran lingvon. Chu ne
+vere Bil?
+
+Bil.--Jes, ma'm!
+
+S-ino Hejno, _mallaute al S-o Hejno_.--Strange, ke shi
+ne parolas pri sia _mono_.
+
+S-o Hejno, _mallaute_.--Atendu nur.
+
+S-o Dalmo.--Chu vi havis belan marvojaghon, sinjorino?
+
+Onklino.--Tre malbelan.
+
+S-ino Polimo.--Onklino skribis al ni pri tiu vojagho; la
+vetero estis sufiche beleta, sed shi terure suferis pri la
+marmalsanoj.
+
+S-o Laudo.--Kaj oni diras, ke tio estas tre malagrabla
+malsano.
+
+S-o Polimo.--Malagrabla, jes; sed feliche ne danghera.
+
+La vocho el la angulo.--La doktoro estas fripono. (_La
+gastoj ridegas._)
+
+S-o Polimo, _mallaute_.--Malbenita birdo! atendu nur, mi
+baldau igos vin senti, ke mi estas tia.
+
+Onklino, _al Bil_.--Bil, portu kokon ekster la chambro.
+
+Bil.--Jes ma'm. (_Li ghin faras kaj revenas, reprenante sian
+lokon._)
+
+S-ino Polimo.--Ho kara onklino, ghi tute ne ghenas nin!
+
+Onklino.--Sed ghi ghenas min; ghi farighas tro brua, kaj
+tion mi ne amas.
+
+S-o Hejno, _al Onklino_.--Diru fojon, sinjorino, chu oni
+ankau ludas komedietojn en Ameriko?
+
+Onklino.--Ho jes, sinjoro!
+
+S-ino Hejno, _al Onklino_.--Chu la negroj ankau kunludas?
+
+Onklino, _kun surprizo_.--Ho jes!
+
+S-o Hejno.--Chiuj negroj en Ameriko estas nigraj chu ne?
+En nia lando trovighas nigruloj, kiuj tamen _ne_ estas negroj.
+
+Onklino, _ne respondas_.
+
+S-ino Hejno.--En nia lando ech trovighas nigruloj, kiuj
+estas kapitanoj, chu ne vere sinjoro Laudo?
+
+S-o Laudo.--Ho sendube! (_al Onklino._) Chu estas jam
+longe, de kiam vi perdis vian edzon, sinjorino?
+
+Onklino.--Ne sinjoro, mia edzo mortis antau kelkaj monatoj.
+
+S-o Hejno.--Mi iam ekaudis, ke la vidvinoj en Ameriko tre
+baldau reedzinighas. (_Onklino ne respondas, S-o Polimo rigardas
+S-on Hejno kolerete._)
+
+S-ino Hejno.--Eble tio dependas de la richeco de la
+vidvinoj, kiel ankau en nia lando.
+
+S-o Laudo.--Nu, mi estas fraulo _maljuna_, sed fraulo
+kun _juna_ koro, kaj, se mi ekkonus bonan vidvinon, kiu akceptus mian
+manon, mi vere....
+
+S-o Hejno.--Vi tiam ekprenus shin!
+
+Laudo.--Volontege! Sed nur kondiche, ke shi posedus 100 000
+dolarojn!
+
+S-ino Hejno, _montrante la onklinon_.--Mi supozas, ke
+onklino posedas ilin. Vi estus bela paro! (_Oni eksonorigas du fojojn
+tre laute._)
+
+Onklino, _rigardas ekterurite la gastojn, sed ne respondas.
+Poste al Bil._--Diru Bil, tiu chi domo shajnas al mi frenezulejo!
+
+Bil.--Jes ma'm!
+
+Mario, _ekstere, che la pordo_.--Doktoro! alvenis refoje
+maljuna sinjorino kun negro, ili estas en la koridoro, kaj la
+sinjorino diris, ke shi estas via onklino el Ameriko!
+
+S-ino Hejno.--Kara Dio! Jen la vera onklino!
+
+Chiuj, _konsterne rigardas al la pordo, la unue veninta
+onklino ellasas krion kaj eksvenas. Bil chirkaurigardas kolere.
+Subite eniras dua sinjorino strange kaj ridinde vestita, kaj portante
+malplenan kaghon. Shin sekvas negro, same vestita strange, sed per
+livreo multkolora, li portas du grandajn antikvajn pluvombrelojn kaj
+grandan kofron, li terure rulas siajn okulojn._
+
+
+SCENO NAUA
+
+LA SAMAJ, GES-oj SMITSO.
+
+Dua Onklino, _enirante kun multe da bruado_.--Kie do estas
+mia kara nevo? Kial li ne iras al mi renkonten por chirkaubraki min?
+Ho mi estas konvinkita, ke li alprenos min en sian hejmon, kvankam
+oni forshtelis mian tutan monon... (_Subite shi ekvidas la unue
+venintan negron kaj lian mastrinon, shi ellasas lautan krion, ankau
+eksvenas kaj ekfalas en la brakojn de la due veninta nigrulo. Brua
+movado inter la gastoj, kiuj chiuj starighas._)
+
+S-ino Polimo.--Kio do okazas? Chu mi songhas? Chu chiuj
+homoj farighis frenezaj?.. Fritso! helpu do nian onklinon, shi perdis
+la konscion.
+
+S-o Polimo, _iras al la unue veninta onklino kiu iom post
+iom rekonsciighas, la alia onklino same rekonsciighas kaj
+chirkaurigardas terurite. La gastoj silente forshtelighas el la
+chambro, unu post la alia._
+
+
+SCENO DEKA
+
+GES-oj POLIMO, S-ino PLENVOLO, BIL, GES-oj SMITSO
+
+S-ino Polimo, _al la dua onklino_.--Kion signifas tio,
+sinjorino? Kiu vi estas? Kion vi deziras?
+
+Dua Onklino, S-ino Smitso, _preskau
+plorante_.--Pardonu min, kara amikino. Estas mi, via fidela Karolino.
+
+S-ino Polimo.--Kaj tiu negro?
+
+S-o Smitso, _la due veninta negro_.--Mil pardonojn,
+sinjorino Polimo, mi estas Smitso.
+
+S-o Polimo.--Sed kion do vi volas?
+
+S-ino Smitso.--Ni volis nur sherci, ho ve!... Ni volis nur
+ludi malgrandan komedieton, sed tute ne pensis, ke via onklino jam
+alvenis. Ni nur volis surprizi vin, kiel via onklino el Ameriko. (_Al
+la vera onklino._) Estimata sinjorino! Ni ne intencis ofendi vin....
+Ho! mi mortos pro honto... kompatu nin!... pardonu nin! ho pardonu
+nin! (_Shi ploras._)
+
+S-o Smitso, _al onklino_.--Mi volas fari chion, kion vi
+postulos de mi, estimata sinjorino, mi ech volas mortpafi min, se tio
+povas kontentigi vin... mi... mi... ho ve!..
+
+Onklino, _bonkore_.--Mi _nun_ komprenas chion, miaj amikoj,
+kaj mi pardonas vin chiujn fundkore; bonvolu diri la samon al la
+aliaj, mi petas; char mi tre bedaurus, se miaj genevoj malamikighus
+kun bonaj homoj pro mi, kaj nun iru kviete hejmen. (_La geedzoj
+Smitso honte foriras._)
+
+
+SCENO LASTA
+
+GES-oj POLIMO, S-ino PLENVOLO, BIL
+
+S-ino Polimo--Ho kara onklino, kion vi do devas pensi pri
+ni! Mi nun...
+
+S-o Polimo.--Auskultu, kara onklino! Al chiuj, kiuj
+hodiau vespere tiel ofendis vin, mi malpermesos por chiam la eniron
+en mian domon. Mi ne rigardos ilin plu kiel miajn amikojn, char mi
+neeble povus forgesi kaj pardoni la abomenan shercon, kiun ili faris.
+Mi tuj skribos al chiuj.
+
+Onklino, _ridete interrompante lin_.--Vi skribos, ke mi
+pardonas ilin, kaj ke mi ne deziras, ke la reciproka amikeco, kiu jam
+tiel longe ekzistas inter vi, estus rompita pro mi....
+
+S-ino Polimo.--Kaj vi restos che ni, chu ne vere, kara
+onklino?
+
+Onklino.--Nu, mi pensas, ke mi faros plej bone restante,
+char via domo plachas al mi! Chu vi ne same opinias tion Bil?
+
+Bil.--Jes ma'm!
+
+S-ino Polimo, _kisante onklinon_.--Kara onklino, mi dankas
+vin, vi estas vere tro bona por ni!
+
+S-o Polimo.--Kara onklino, vi estas anghelo!
+
+Vocho el la koridoro.--La doktoro estas fripono!
+
+    H. J. Bulthuis.
+
+
+PIEDNOTO:
+
+[10] Jes sinjorino.
+
+
+
+
+OKA MENCIO
+
+
+LA SINOFERO
+
+
+I
+
+Karlo estis dekjara kiam lia patro, la fama esperanta poeto
+Kantamant, adoptis kiel filinon malgrandan knabineton, Johaninon,
+sesjaran filinon de sia plej kara amiko, kiu estis jhus mortinta,
+lasinte shin en plej kruela malricheco.
+
+La knabineto estis charma, kun dolcha vizagho, grandaj bluaj okuloj,
+blondaj haroj, kaj afabla iom malgaja mieno, kiun malofte lumigis
+rapida rideto. Neniam havinte gefratojn, chiam vivinte apud patro
+premata de malricheco kaj malsano, shi neniam konis la ghojojn de sia
+agho, kaj shia farto estis shancelighanta; shi estis malgranda,
+timema, kortushanta en siaj funebraj vestoj. De l' unua tago, Karlo,
+granda kaj forta, sin faris shia protektanto.
+
+La du infanoj ludadis kiel gefratoj. Je l' unua fojo, Johanino konis
+la plezurojn de l' aliaj infanoj; shi ne estis plu sola, en la mizera
+patra domo; shi havis afablan kunludanton, kiu konigis de shi la plej
+belajn kaj richajn ludilojn, kiujn li estis ricevinta de sia patro.
+Kaj baldau shia malgajeco vaporighis, shia vizagho roze kolorighis,
+kaj shia rido ekbruis sonora en la vasta domo.
+
+Sed, siaflanke, Johanino estis por Karlo la amikino, kiu igis la
+ludojn pli interesaj, la domon pli shatinda. Kaj por Kantamant, shi
+estis la filineto, kies mankon apud sia filo li tiel ofte bedauris.
+Tiel afabla, dolcha por chiuj, tiom amata de l' servistoj, kiom de l'
+majstro kaj de Karlo, shi farighis la hejma feino, per kiu chiu estis
+pli felicha, chio pli brila, kvazau se la aera estajho, sendita de
+l' dioj, estis alportinta, en la vastan domon, la premion de l'
+boneco de Kantamant por la kara orfino.
+
+Kaj li, la granda poeto, dedichis al shi siajn plej belajn poemojn,
+tiujn, kie li kantis la infanecon, kaj kiujn chiu parkere scias en
+Esperantujo.
+
+Post du jaroj, kiam Johanino, okjara, forlasis siajn funebrajn
+vestojn, neniu estus rekoninta la malfortan filineton, kiun chiu
+plendis, vidante shin sekvantan, maldikan kaj plorantan, la
+enterigiron de shia patro.
+
+Tiun tagon, Kantamant, kisante shian frunton, diris al shi:
+
+--Chu vi estas felicha kun ni, filino mia?
+
+--Ho! jes, Sinjoro,--shi diris.
+
+--Kial vi chiam min nomas Sinjoro, karulino? Chu mi ne vin amas kiel
+patro?
+
+--Ho! vi min amas, kaj mi vin amas... pachjo!
+
+--Johanjo kara!
+
+Karlo, kiu ghis tiam diris nenion, iris al shi:
+
+--Kaj min, fratineto, chu vi min amas?
+
+Johanino lin prenis inter siaj brakoj, kaj, lin kisante:
+
+--Vi ghin vere scias, Karchjo mia.
+
+--Kara Jonjo!
+
+Kaj, de tiu tago, ili chiam uzis nur tiujn karesajn nomojn, "pachjo,
+Karchjo, Jonjo", kiuj estis por chiu el ili kiel la esprimo mem de
+iliaj amsentoj, la eljheto de iliaj nedisigeblaj animoj.
+
+
+II
+
+Karlo havis amikon je sia agho, Frederikon, la solan el chiuj siaj
+kunlernantoj, kiun li estis felicha akcepti hejme. Ili ambau
+simpatiis pro simileco de karaktero, sama emo al boneco, poezio kaj
+revado. Ilia plej granda plezuro estis, sidante en la laborchambro
+de Kantamant, auskulti lin kiam li legis siajn novajn poemojn; kaj
+iliaj infanaj animoj kune malfermighis al la flugado de la lulantaj
+ritmoj.
+
+Baldau, Johanino kutimis cheesti je tiuj legadoj, kaj shi ankau
+sentis poetan animon, kiu vekighis en shi. La tri infanoj komprenis
+tiel bone, tiel profunde, la plenan belecon de l' versoj de
+Kantamant; kaj ili pro ghojo ploris, kiam li dedichis al ili sian
+faman poemon:
+
+  Nur vin rigardante, mi estas felicha...
+
+Karlo kaj Frederiko staris apud la apogsegho de Kantamant, dekstre
+kaj maldekstre, unu manon apogitan sur la shultro de l' poeto,
+legante kun li la novajn versojn. Kaj Johanino, iom post iom,
+alproksimighis, fine sidighis sur la genuoj de sia adoptinta patro,
+kaj, tuj kiam li finis sian legadon, shi chirkauis lian kolon per
+siaj malgrandaj brakoj, kaj lin kisis, dirante:
+
+--Ho! pachjo, pachjo mia, kiom mi vin amas pro la bela poemo, kiun vi
+tuj legis al ni. Ghi estas tiel bela, kiel vi estas bona! Chu vere,
+frachjoj?
+
+Kaj la du "frachjoj", siavice kisis Kantamant'on, kiu ilin tenante
+inter siaj brakoj, ripetis:
+
+--Vi estas la felicho de mia vivado. Kio estas la poemo de l' versoj
+kompare kun la poemo de viaj grandaj okuloj! Kio estas la kareso de
+l' ritmoj kompare kun la kareso de viaj rozaj lipoj? Kio estas la
+simileco de l' rimoj kompare kun la simileco de l' viaj dolchaj
+vizaghoj? Infanoj, infanoj miaj, estu chiam tri gefratoj, vin
+interamantaj ghis la sin ofero, kaj al vi donos al mi belan kaj
+felichan maljunecon, kaj mi estos pli glora pro via amo, ol pro chiuj
+laudoj de l' popoloj.
+
+La infanoj, grandanimaj, komprenis tiujn parolojn. Iliaj koroj
+malfermighis al la poezio, kaj, timeme, ili komencis verki kelkajn
+versojn. La unua, Karlo maltimis montri la siajn al sia patro. La
+malkorektajhoj, kompreneble, estis multaj, sed la poezia sento
+kortushanta; Kantamant aprobis, kuraghigis la infanon. Tion vidante,
+Frederiko ankau prezentis al li siajn versojn.
+
+--Vi estos miaj du literaturaj filoj! li ekkriis ghoje. Sed, li
+aldonis, chu ci, feineto, ne provis ankau verki poemeton?
+
+Johanino rughighis, sed, senshancelighante, shi donis al Kantamant
+malgrandan kajeron. Li miris.
+
+--Preskau nenia malkorektajho,--li diris.--Ha! feino, feino, vi
+estos iam, por ni chiuj, la Muzo, kaj viaj inspiroj, lulante miajn
+lastajn versojn, malfermos la grandan vojon de l' estonto al la unuaj
+poemoj de viaj du fratoj. Pro tiu momento, infanoj, mi vin benas.
+
+
+III
+
+Jaroj kaj jaroj pasis. Karlo estis dudek-dujara, jam komencante sekvi
+la gloran vojon de sia patro, verkinte kelkajn unuajn poemojn
+laudatajn de la tuta Esperantistaro. Sed li forgesis la verkadon de
+novaj ritmoj, li shajnis ne audi la entuziasmajn aprobojn de l' plej
+severaj kritikistoj. Li revadis nur al la dolcha feino de sia
+infanagho, al sia nuna inspiranta Muzo, Johanino.
+
+La maldika knabineto estis farighinta gracia fraulino, tiam
+dek-okjara, kies inteligento tiom pasiigis la koron de Karlo, kiom
+shia perfekta korpa beleco. Lia infana amikeco estis anstatauigita
+de fervora amo, kiu prenis lin tutan, ne permesante al li alian
+penson, tiel ke chiuj liaj poemoj estis versoj de amego al shi
+dedichitaj.
+
+Ia timemeco, kiam tiu nova sento naskighis en lia koro, kauzis
+shanghon en ilia interparolado. Chiam sin interrigardante kiel
+gefratoj, ili ne sin donis unu al alia la malvarmajn nomojn
+"gefrauloj", sed ili forlasis la karesajn nomojn, kiujn ili tiel
+longe shatis, kaj sin nomis simple: "Karlo, Johanino". Nur
+Kantamant restis chiam por ambau ilia "pachjo".
+
+Ian matenon che l' krepusko, dum Karlo verkadis en sia chambro,
+frapo al la pordo haltigis lian plumon. Li levis sian kapon, kaj
+diris:
+
+--Eniru!
+
+La pordo malfermighis, kaj, banata de l' brilaj radioj de l' suno
+levighinta, dia aperajho elmontrighis al li, glora kiel matena feino
+alportanta al li la plej karajn revojn de lia Muzo.
+
+--Vi, Johanino!--li ekkriis, levighante kaj prezentante al shi siajn
+manojn.--Kion vi bezonas? Kion vi deziras?
+
+Shi rughighis.
+
+--Karlo,--shi murmuris,--pardonu min. Ho! mi scias, ke, kion mi tuj
+diros al vi, tion mi devus unue diri al nia pachjo. Sed, ne moku
+Karlo, mi ne maltimis. Apud vi frato kara, mi estos pli kuragha.
+
+--Pri kio estas la afero?--demandis Karlo, maltrankvila.
+
+Shi plie rughighis, kaj, kashante sian frunton sur la shultro de sia
+frato, shi mallautege diris:
+
+--Mi amas.
+
+Li tremegis. Shi amis! Kaj al li, shi ghin diris tiel, ne divenante
+la doloron, kiun li suferos, se shi aliulon amas! Kaj li timis,
+atendante la nomon, kiun shi estis tuj elparolonta.
+
+Li povis nur ripeti:
+
+--Vi amas?
+
+Kaj, pli mallaute, li aldonis:
+
+--Kiun?
+
+La vizagho de la bela fraulino lumighis, shiaj okuloj ekbrilis, kaj,
+fortavoche, shi respondis:
+
+--Kiun? La plej belan el chiuj la junuloj, plej noblan animon, plej
+altan koron. Kiun? Chu vi dubas pri mi, ke vi ne komprenas, ke mi
+povas ami nur tiun senegalan poeton, mia Karchjo?
+
+Je tiu karesa nomo, ne audita de kelkaj jaroj, je tiu fervora alvoko
+al la amata poeto--al tiu, kiu, kiel li, estis poeto,--la koro de
+Karlo eksaltis: li estis amata, kaj la amantino volis doni al li mem
+la unuan konfeson de sia amo. Ho! felicha tago! neesperita momento!
+
+Li klinis sian kapon, kaj, kisante la harojn de la amatino, li nur
+murmuris:
+
+--Johanjo! Jonjo mia!
+
+Shi lin rigardis:
+
+--Vi hodiau chion diros al la pachjo?--shi demandis.
+
+--Hodiau matene, karulino!--li respondis.
+
+Shi eliris. Kaj li, sidinte apud la tablo, verkis la jenajn versojn:
+
+  Mi amas cin, ci amas min,
+    Fraulino dolcha,
+  Fratino mia, fianchino
+    De mia amo.
+
+  En tiuj la venontaj jaroj,
+    Interkisante,
+  Travivos ni la nian vivon
+    Kor' apud koro.
+
+  Kaj, char la kara nia amo
+    Neniam finos,
+  La mondo nomos nin "chiamaj
+    La geamantoj".
+
+
+IV
+
+La lago brilas sub la tagmeza suno; la folioj de l' arbareto,
+bruetante sub dolcha venteto, klinighas al la dormanta akvo. El la
+vojeto kondukanta de l' domo de Kantamant al la lago, eliras paro da
+junaj geamantoj, ebriigita de l' espero pri sia proksima felicho.
+Char al shi, shia frato Karlo promesis, ke li parolos hodiau al la
+pachjo, kaj shi estas milfoje rediranta la karan promeson al la amiko
+de Karlo, _sia_ poeto Frederiko.
+
+Ambau haltas sur la bordo de l' lago. Ili rigardadas la verdan
+akvon, sur kiu naghas cignoj kaj anasoj, super kiu flugas la
+kantanta loghantaro de l' arbareto. Sama kortusho premas iliajn
+korojn, alproksimigas iliajn manojn, iliajn bushojn. La brako de
+Frederiko chirkauas la talion de l' amikino. Ili restas senmovaj,
+preskau senpensaj, en la senlima flugado de ilia revo, de ilia amo.
+
+La tutan matenon pasigis Karlo en sama revado. Li kredis sin amata,
+kaj en sia ghojo, li ne maltimis rigardi la felichan estonton. Pro
+deziro konservi, kiel eble plej longe, por li sola, la benitan
+sekreton, li ankorau ne parolis al sia patro: nur vespere, kiam
+noktighos, kiam la ombroj falantaj de l' monto kovros la ebenajhon,
+nur tiam li konfesos al la granda poeto la dolchan kanton de tia amo,
+de l' amo de sia Jonjo.
+
+Lia sango bolas, dum la suno supreniras en la chielo. La varmo lin
+premas. La ghojo lin sufokas. Li ne povas tagmanghi. Je l' tagmezo,
+li eliras, li forlasas la hejmon de sia felicha infanagho, la patran
+hejmon, kie li shin konis, li shin amis, kie shi konfesis hodiau mem
+sian reciprokan amon. Li marshadas al la arbareto, al la lago, la
+lago apud kiu tiel ofte li revadis pri shi, nesciante, neesperante
+tiam la hodiauan felichegon. Ho! la dolcha kara amikino, kiu baldau
+estos lia!
+
+Brueto de kisoj lin haltigas. Geamantoj estas apude, kiel li ghojaj
+pro sia amo. Ha! nekonitaj geamikoj! kies felicho estas kvazau
+promeso kaj certigo de lia propra felicho! Li deziras ilin koni,
+partopreni ilian revadon antau la lago. Li diros al ili chion, kion
+li sentas, kion li pensas; se ili estas malrichaj, li dotos ilin, por
+ke iliaj dankoj benu liajn amojn! Li antauiras ... kaj li vidas!
+
+Shi! shi! Johanino, Johanjo, _Lia Jonjo_! ... Li! li, la plej kara
+amiko, Frederiko! ... Ili estas chi tie, tiel dronigitaj
+en sia revo, ke ili ne vidis lin, ne audis liajn pashojn. Ili
+rigardas la verdan lagon, la bluan chielon, kaj, ridetante, sin
+interkisas.
+
+Ho! la perfida mensogulino, kiu, hodiau matene mem, parolis al li
+pri sia amo! Kial tion? Neniam li esperis: li akceptus senplende sian
+doloron. Sed nun, post tia espero, post tia kredo al la estonto, la
+falo estas tro kruela, la mensogo tro kulpa. Nenia kompato al la
+virino senhonora! Li senmaskigu shin, kaj shin mortigu!
+
+Per kelkaj pashoj, li estas antau la enamigita paro. Li tuj parolos,
+li tuj riprochos la perfidon. Sed Johanino levas al li siajn belajn
+bluajn okulojn: shia vizagho kolorighas pro ghojo, kaj dolchvoche shi
+murmuras:
+
+--Kiom mi estas felicha, frato kara Karchjo, char vi sola vidis la
+unuajn kisojn, kiujn mi intershanghis kun tiu, kiu, dank' al vi,
+frato, estas de nun mia fiancho.
+
+--Jes,--Frederiko aldonis,--jes, amiko. Jonjo chion diris al mi. Mi
+scias, ke de vi mi havos felichon.
+
+Karlo komprenas: Jonjo ne estas mensoga. Li, li sola eraris. Li
+forgesis, ke, kiel li, Frederiko estas poeto, ke al Frederiko, tiel
+bone kiel al li, povas iri la ama entuziasmo de la junulino.
+
+Per forta penado de sia volo li trankviligas siajn trajtojn. Afable
+li respondas:
+
+--Ne danku min, fratino, amiko, mi ne vidis pachjon matene. Sed
+vespere mi parolos al li.
+
+Kaj li reiras hejmen, plorante, dum la geamantoj, kiuj ne divenis
+liajn dolorojn, daurigis sian promenadon tra l' arbareto.
+
+
+V
+
+Sur la tablo kushas blanka folio. Sur la supra parto de l' pagho,
+kelkaj versoj, tiuj--ironio!--kiujn Karlo matene skribis, kantante
+sian esperon.
+
+Li ilin legas kaj relegas. Ne! ne! tio ne estas ebla! Li ne donos
+Jonjon al Frederiko! Eble malgrau chio, ili edzighos, sed li ne
+estos la efektiviginto de tiu malfelichajho! Li ne parolas al sia
+patro: la aliaj parolu mem!
+
+Sed, de longe, Kantamant shajnas ne plu ami Frederikon. Iom post iom,
+dum la poeta gloro de l' du junuloj samtempe kreskis, la jhaluza amo
+de l' patro timis la konkurencon de l' amiko al sia filo. Ho!
+antauvidinta jhaluzo, kiel prava hodiau! Certe Johanino ghin
+divenis, kaj pro tio shi timis paroli mem al la poeto.
+
+Se li, Karlo, ne petos la patran jeson, eble chiam Kantamant ghin
+rifuzos. Neniam la amikino estos la edzino de l' rabisto de amo! Kaj
+tiu penso estas konsolo por lia vundita koro.
+
+Sed shi! Ne sole Frederiko, de nun malamato, suferos! shi ankau, la
+dolcha fraulino, la filineto de l' estintaj jaroj, la fratino de l'
+infanaj tempoj, la karulino, malgrau chio chiam kara, shi ankau
+suferos!
+
+Karlo prenas la paperfolion, kisas la versojn tiel ghoje verkitajn
+matene. Kaj, pli malsupre, li skribas novajn versojn, versojn de
+larmoj, de doloro kaj sinofero.
+
+Kaj li eliras el la chambro. Li aliras al sia patro, li petas, ke li
+permesu la geedzighon de Johanino kaj Frederiko. Kantamant
+kontraubatalas la proponon, fine ghin akceptas. Karlo lin dankas,
+tutkore, sincere, _char li amas pli la amatinon ol sin mem_.
+
+Li reiras al la malgranda chambro. La du versajhoj estas ankau tie,
+sur la sama pagho. Li deshiras la paghon. Sur sia brusto li metas la
+esperajn matenajn versojn. La aliajn li lasos sur la tablo.
+
+Kaj li eliras al la arbareto, al la lago. Jam krepuskighas. La
+alvenanta nokto kovras la esperojn, la dolorojn, la felichojn, la
+tutan dramon silentan, kiu estis tiutage travivita en tiu loko,
+kutime ripoziga. La paca naturo ne konas la malkvietecon de l'
+animoj; kiel dum felichaj vesperoj, najtingaloj kantas.
+
+Prenante sur sia koro la versojn al la perdita felicho, Karlo iras
+lau la vojeto kondukanta de l' domo de sia patro Kantamant al la
+lago. La akvo estas proksima, li ne haltas. Liaj piedoj subakvighas,
+li ne haltas. Liaj genuoj, liaj koksoj, lia brusto subakvighas, li ne
+haltas. Kaj, kiam, lastafoje, li amege ekkriis: "Jonjo!" lia kapo
+malaperas sub la trankvila surfaco de l' dormanta lago.
+
+
+VI
+
+Tuj kiam Kantamant akceptis la edzighon de la Johanino kaj Frederiko,
+li ilin ankau venigis, kaj, ilin beninte, sendis ilin al la senlima
+vojo de ilia felicho.
+
+Tiam, li iris al la chambro de sia filo, por ke Karlo senprokraste
+konu la edzighon de l' geamantoj.
+
+Sed la chambro estis malplena, kaj nur la deshiritan paghon vidis
+Kantamant sur la tablo, kaj li legis la lastajn versojn de sia inda
+filo.
+
+Adiauoj al la amatino.
+
+  Tuj kiam mi vidis la cian belecon,
+    Ghoje mia kor' eksaltas;
+  Ci estas virino pli charma ol chiuj:
+      Mi cin amas.
+
+  Tuj kiam mi vidis la cian amaton,
+    Pri doloro mi ekploris;
+  Mi perdos cin, kaj mi senfine suferos:
+      Ci lin amas.
+
+  Adiau, ci la belulino amata;
+    Estu ci felicha per li.
+  Mi mortos; vi ambau memoru, ke min mem
+      Mi oferis
+  Por ke ci, la kara, neniam suferu...
+
+Dum Kantamant finis la legadon de tiuj versoj la servistoj alportis
+hejmen la dronigitan korpon de lia filo.
+
+Kaj la geedzoj, foririntaj al aliaj landoj, neniam konis la sinoferon
+de tiu, kiu mortis, _por ke ili neniam suferu_.
+
+    Trinite.
+
+
+
+TABELO DE LA ENHAVO
+
+  La filino de la feinoj                       1
+
+  La kristofiguro de la lumo                   9
+
+  Kristnaska nokto                            21
+
+  Noktaj fantomoj                             33
+
+  La statuo de Zamenhof                       43
+
+  Mia lasta klaso en la vilagha lernejo       61
+
+  Koboldoj                                    71
+
+  La salto de la diablo                       83
+
+  Nekredeblaj aventuroj de Sinjoro Radamanto  97
+
+  La onklino el Ameriko                      109
+
+  La sinofero                                129
+
+
+955-08.--Coulommiers. Imp. Paul BRODARD.--8.08
+
+
+
+
+Notoj de la tekstpreparinto:
+
+Provizon de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn shanghetojn mi
+faris sen rimarkoj. En la originala libro la multpunktoj malsamis.
+Ili diverse uzis tri, kvar, au kvin punktojn. Tiel ili prezentighis
+en chi tiu teksto. Ankau mi lasis kiel originaltekste la nombrojn,
+kiuj prezentighis kun streketoj. Oni povas trovi liston de preseraroj,
+kiun mi shanghis, che fino de la html-a dosiero.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ ***
+
+***** This file should be named 32035.txt or 32035.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/2/0/3/32035/
+
+Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks
+to Espéranto-France for providing the original book
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.