1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
|
Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
Title: 'A vilanza
Teatro dialettale siciliano, volume settimo
Author: Nino Martoglio
Luigi Pirandello
Release Date: March 19, 2010 [EBook #31702]
Language: Italian
Character set encoding: ISO-8859-1
*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA ***
Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This
file was produced from images generously made available
by The Internet Archive)
NINO MARTOGLIO E LUIGI PIRANDELLO
TEATRO DIALETTALE SICILIANO
VOLUME SETTIMO
'A VILANZA (LA BILANCIA)
CAPPIDDAZZU PAGA TUTTU
CATANIA
CAV. NICCOLÒ GIANNOTTA, Editore
LIBRAIO DELLA REAL CASA
PROPRIETÀ LETTERARIA
_ai sensi del testo unico della legge
25 giugno 1865, 10 agosto 1875 e 18 maggio 1882,
approvato con R. Decreto e Regolamento
19 settembre 1882_
Proprietà artistica, di rappresentazione e di traduzione, riservate per
tutti i paesi, compresi la Svezia, la Norvegia e l'Olanda--Copyright by
Società Italiana degli Autori--Milano, Corso Venezia N. 6.
Tutti gli esemplari di questa edizione portano la firma dell'Autore. Le
copie non munite di essa firma, si reputano, quindi, contraffatte.
Unica versione autorizzata dagli Autori per la rappresentazione.
Officine di Arti Grafiche dell'Editore CAV. VINCENZO GIANNOTTA nel Reale
Ospizio di Beneficenza--_Via Crociferi, 15_--CATANIA
'A VILANZA
(LA BILANCIA)
Dramma in tre atti
PERSONAGGI
SARU MAZZA, agrimensore 30 anni
ANNA, sua moglie 25 »
ORAZIU PARDU, perito agronomo 35 »
NINFA, sua moglie 28 »
DONNA RACHELA, zia di Anna 55 »
_In una cittadina di Sicilia--Ai tempi nostri._
ATTO PRIMO
Tinello in casa Pardu.--Comune in fondo, uscio sulla sinistra e finestra
a destra.
SCENA I.
Oraziu, Ninfa, Saru e Anna.
_(La tavola è ancora apparecchiata e i quattro personaggi sono alla fine
del desinare--Ninfa versa da bere a Saru, che è acceso in volto e
imbambolato, non tanto per il vino bevuto quanto per lo stordimento
della passione aizzosa e sfacciata di Ninfa, che lo tiene come sotto un
fascino--Anna è sulle spine, più per la paura di Oraziu e per la
vergogna dello spettacolo di audacia della donna, che per gelosia del
marito.--Oraziu--che in realtà nota tutto--finge di non accorgersi di
nulla e con un sorriso sardonico pare che inciti i due a compromettersi
di più agli occhi di Anna, verso la quale si mostra rispettoso)_.
NINFA
Biviti 'n'autru tanticchia!... Vaia, cumpari!...
ANNA
_(sulle spine)_--No, ppi carità, n' 'o faciti biviri chiù!... N' 'o
viditi ca ci leva?...
SARU
Si, veru è, grazii, cummari, basta... assai haiu vivutu...
ORAZIU
Chi assai!... Comu, ci faciti 'st'offisa, 'a cummari?...
NINFA
_(strafottente)_--Nenti, nenti, siddu n' 'o voli, m' 'u vivu iu!...
_(accosta il bicchiere alle labbra, con l'aria di dare una risposta alla
comare)_.
ORAZIU
_(fermandole il braccio)_--No!... Chi fai?... Non t' 'u viviri!...
Daccillu a to' cumpari!... Caru cumpari, ora non putiti rifiutari chiù
_(lui stesso prende il bicchiere da Ninfa e lo porge a Saru. Subito
dopo, versando del vino nel bicchiere di Anna)_. E a me' cummari--m'avi
a permettiri--cci 'u damu virgini, 'n'autru jriteddu!...
SARU
Grazii... _(beve, contro voglia)_.
ANNA
_(quasi contemporaneamente)_--Grazii... _(assaggia appena il vino e,
deponendo il bicchiere, si alza, risolutamente)_--Ora jemuninni,
Sariddu, c'haiu 'u pinseri di dda criatura c'aspetta 'n casa...
NINFA
Chi?... Va, assittativi, cummari!... Ca chi diciti?... Vui siti chidda
ca faciti 'i visiti d' 'u medicu, curti curti!...
ANNA
Ca comu, avi tri uri ca semu cca!... Nui vulistuu fari ristari ppi forza
a mangiari...
ORAZIU
E non vi pari l'ura ca vi nni scappati!... Aviti cuntatu macari 'i
minuti, spaventu di Diu!... A nuautri... a me' mugghieri, cca... e a
mia, 'u tempu, 'nsemi ccu vui non nni pari... Va, assittativi 'n'autru
tanticchia, facitila cuntenta!... Assittativi, cumpari!...
ANNA
_(notando che Saru sta per rimettersi a sedere, sotto lo sguardo
incitante di Ninfa)_--No, no, Saru, non t'assittari!... Cummaruzza...
cumpari, criditimi, lassai 'u picciriddu sulu... ccu 'a zia Rachela... e
poi... _(a Saru, fissandolo, con intenzione)_ ti scurdasti ca t'haiu a
priparari 'i robi.... Non divi partiri, dumani?...
NINFA
_(lesta)_--Partiti?...
SARU
Si... Haiu a jri a fari 'na perizia, a Truina...
ORAZIU
Ah, 'u sacciu... 'A stima di l'eredità Francu!... Accittastuu?... Iu non
ci vosi jri... Troppu faticusu...
SARU
Non nni potti fari a menu... Si 'ntromisi 'u nutaru Firritu e non ci
potti diri di no!
ORAZIU
Iti a truvari 'u friscu, a Troina!...
SARU
'U sa chi vi pari quantu ci haiu a stari?... Putiti calculari ca partu
dumani e posdumani vi vegnu a truvari cca...
ORAZIU
Si mi truvati!... Haiu a fari macari iu, 'na stima d'agrumitu... a
Biancavilla... Assittativi, vi dicu, cummari!...
ANNA
No, non po' essiri, cumpari Oraziu!... Dicitimi chiddu ca vuliti, ma mi
nni vaju!... Cinc'uri senza latti, 'dda criaturedda!... Quannu mai!... A
'st'ura, nuzzinteddu, è misu ca chianci, 'n vrazzu, a' zâ Rachela, ca mi
l'avrà addubbatu a pupuneddi di zuccaru, ppi fallu stari cuetu!... _(al
marito, c. s.)_--Non ci pensi, tu, Saru?...
NINFA
Cummari, 'a vuliti fari 'na cosa bona?... Vo' jti a pigghiari 'u
picciriddu e purtatilu cca!...
ORAZIU
Si, si, cummari, brava Ninfa!... V'accumpagnu iu, caminati!...
ANNA
_(con fermezza)_--No, no, cumpari, non vi muviti...
ORAZIU
Pirchì, nun pozzu aviri 'st'onuri?...
ANNA
L'onuri è miu, chi c'entra!... Non è ppi chissu, cumpari, è pirchì non
tornu chiù, iu!... 'U picciriddu, doppu c'allatta, stancu comu sarà,
s'addurmisci... iu haiu a rizzittari tanti cusuzzi... ci haiu a
priparari 'i robi di villutu a iddu...
SARU
_(a cui Ninfa avrà fatto cenni pressanti di rimanere)_--E bonu,
assettati, 'n'autru tanticchia...
ANNA
_(c. s.)_--No, Saru, nenti... si tu voi, restati... ma iu mi nni vaiu.
SARU
Allura mi nni vegnu.
ORAZIU
No, vui ristati, cumpari... pirchì... staiu pinsannu ca si duviti
partiri dumani--scusati--'a relazioni d' 'a perizia di Tumminello, non
l'avemu a presentari dumani stissu?... _(a Ninfa)_--Vo' pigghiami 'ddi
carti, ddà banna, e daccilli, ca iu accumpagnu 'a cummari...
NINFA
_(va per la sinistra e torna subito dopo, consegnando a Saru un rotolo
di carte)_.
ORAZIU
_(a Saru)_--'Ntantu ci dati 'na riliggiuta, e quannu tornu 'a firmamu
tutti dui.
SARU
Ca bonu è... Va, Anna, fatti accumpagnari, ca iu, tra pocu, sarò dintra,
ha' capitu?...
ANNA
_(che avrà fatti sforzi di cenni e di sguardi ora severi, ora
supplichevoli per non farlo restare, alfine rassegnata)_--'Na vota
ca.... hai chi fari!... Arrivederci, cummari, e grazii!...
NINFA
Vih! Ca chi diciti!?... _(la bacia sulle guance, che Anna le offre,
costretta, freddamente e senza ricambiarle i baci)_--Grazii a vui!...
_(a Saru)_--Iu vi lassu, cumpari... vi lassu sulu ppi non
disturbarivi... Ca cca... aviti chi leggiri _(accompagna Anna per la
comune)_.
ORAZIU
Arrivederci, cumpari Saru... staiu turnannu... Stati attentu e' cunti d'
'a zenia... ca ddocu è, 'u dannu, pp' 'u fattu d' 'u carvuni!... _(segue
le due donne)_.
SCENA II.
Saru solo, poi Ninfa.
SARU
_(rimasto solo, fa dei gesti nervosi ed esprime con gli occhi e con
tutto l'atteggiamento del volto la tortura interna della passione che lo
trascina; poi si scuote, con un moto violento, e cerca di concentrarsi
nell'esame delle carte.... ma non vi riesce.... Sente il fruscio delle
vesti e l'alito della persona di Ninfa, che sopravviene, e, senza
voltarsi, ha uno stiramento quasi felino e spasmodico)._
NINFA
_(rientrando, gli viene, cupida, dietro le spalle, gli afferra la testa
tra le mani, gliela rovescia, e gli pianta la bocca sulla bocca,
baciandolo e mordendolo insieme, con contorcimenti di voluttà)_--No, non
ti moviri!... Non parrari!... _(lo ribacia c. s.)_.
SARU
_(svincolandosi)_--No, lassami!... Lassami!... Non sintisti, ca torna
subitu?!... Lassami studiari 'sti carti!...
NINFA
_(spingendo nervosamente lontano l'incartamento, che si squinterna,
parte sulla tavola e parte per terra)_--Ah chi si', di marmu?....
Agghiazzatu!... Lèvili, 'ssi carti.... 'annunca 'i scicu!.... _(le
spinge ancora in là e altre ne fa cadere, poi, riafferrandolo pei
capelli, spasimante)_--Non mi pari veru ca t'haiu cca sulu, ccu
mia!.... Avi tri uri ca mi nni vaiu 'n suppilu 'n suppilu, cca, a
tavula, guardannuti 'nta 'ssa vucca!...
SARU
_(fa un gesto di smarrimento e di voluttà con gli occhi)_.
NINFA
No!... Non fari accussì, ccu l'occhi, ca muriri, muriri, mi fai!...
_(gli immerge quasi, smaniando la faccia nel seno)_.
SARU
_(scattando)_--No, no, ti dicu!.... Chi vo' fari muriri, macari a
mia?... Tu ti vo' ruvinari e mi vo' ruvinari!....
NINFA
E chi fai, ti scanti?
SARU
Ppi tia!...
NINFA
Chi mi nni 'mporta, a mia?!... Tu ppi tia, ti scanti!... Lu vidu!....
SARU
_(con una scrollata di spalle)_--Ca quali scantari... muta, statti!....
Non mi scantu, iu!...
NINFA
D'iddu, 'u sacciu, non ti scanti... Tu d'idda, d'idda, ti scanti!..... E
ti scanti di daricci pena, a 'dda facciuzza di Madonna Immaculata, è
veru?..... Ca ti talìa e t'astuta lu focu.... e ti riduci
'n'agnidduzzu, manzu manzu!... _(lo lascia e lo fissa severa)_--Si
sapissi quantu mi urti, quannu diventi accussì!... Eccu, basta
parraritinni, ca ti cascanu li vrazza!... _(facendogli un verso della
bocca)_--Ah! Vi vulissi vidiri, a tutti dui, 'nta un mumentu di
tinirizza!.... _(riafferrandolo)_--Senti, quannu ci pensu
l'affuchirìa!... Ccu 'dda 'atta morta!....
SARU
_(scuotendosi e respingendola violentemente)_--Auh!..... T'haiu dittu ca
d'idda non mi nn'ha' a parrari!... Comu iu non ti parru mai di to'
maritu!...
NINFA
Si, 'u sacciu, bonu!.... La Madonna supra l'artaru!...
SARU
La Madonna Addulurata, si!.... China di spati 'nta lu cori!... E ci
l'avemu azziccatu tu ed iu!.... Pirchì iu 'u sacciu, chiddu ca soffri,
senza diri nenti!... Iu 'u vidu, c'ha capitu tuttu... e chi tuttu lu
scantu di to' maritu, ca nun l'avemu nè iu nè tu, sta facennu moriri ad
idda, avvilinata dintra!... Non l'ha' vistu, ah, non l'ha' nutatu oggi,
c'ha passatu morti e passioni, a tavula, vidennu a mia e a tia comu du'
'mbriachi?...
NINFA
_(riafferrandolo c. s.)_--Si, 'mbriachi!.... 'Mbriachi d'amuri e di
passioni!.... Dillu 'n'autra vota ca si' 'mbriacu macari tu!... 'Mbriacu
di mia... dimmillu!....
SARU
_(c. s.)_--E non lu vidi?!...
NINFA
Chi mi nni 'mporta d'iddu.... d'idda!.... Non parrari chiù... non diri
nenti!... Stamu pirdennu in chiacchiri inutili 'stu quartu d'ura di
felicità ca nni desiru!....
SARU
_(sciogliendosi, brusco)_--Zitta!... Mi pari ca 'ntisi scrusciu di
licchettu!.... Chi avi, 'u chiavinu, Oraziu?
NINFA
Si _(attenta l'orecchio)_--Iddu è!...
SARU
_(accorrendo a raccattare i fogli)_--'I carti, 'i carti!
NINFA
_(lo aiuta a raccattare e frattanto, trovandoglisi accosto,
irresistibilmente, stando china, gli dà un'ultima stretta e un ultimo
bacio sulla testa)._
SCENA III.
Oraziu e detti.
ORAZIU
_(appare sulla comune, quasi sorprendendoli nell'abbraccio; si ferma,
fingendo di niente, e, prima di avanzarsi attende, anzi, che i due si
sollevino e depongano le carte sulla tavola)_.--..... E chi c'era,
ventu.... ca vi vularu 'i carti?
NINFA
.... Già... 'na rifuliata di ventu... mentri ca 'u cumpari liggeva...
ORAZIU
_(sorridendo, da finto semplicione)_.--E comu.... ccu 'a finestra
chiusa?...
SARU
Già.... tutto 'nsemula.... 'Na cosa strana.... non sacciu comu fu.
NINFA
S'appi a grapiri, forsi, 'a finestra d' 'u currituri....
ORAZIU
_(sempre col sorrisetto in bocca, sottile, furbo,
studiandoli)_.--Mai!... V' 'u dicu iu, comu fu... _(nota che i due si
turbano)_. Fui iu... grapennu 'a porta.... Cca l'aria stagna, 'nt' 'a
scala c'è riflussu e grapennu, di dda banna fici pompa, e si tirau
l'aria di cca, d'un colpu, mannannuvi tuttu sutta supra...
NINFA
E già.... chistu, appi a essiri... Difatti iu, di 'nt' 'a cucina, macari
'u 'ntisi, 'u rifrussu!...
ORAZIU
Ah, tu dda banna, eri?...
NINFA
Ca cc'avia a fari, cca?.... Cc' 'u cumpari ca studiava!... Ppi non
disturballu, mancu 'a tavula, sparicchiai.
ORAZIU
È logicu.... _(a Saru, che per darsi un contegno, sentendosi sotto lo
sguardo indagatore del compare, s'è dato a riordinare, con cura, i fogli
della relazione)_.--Chi vi nni pari?...
SARU
E già... si... 'u riflussu appi a essiri!...
ORAZIU
Ancora 'nt' 'o riflussu siti?... Vi staiu dimannannu chi vi nni pari d'
'a relazioni....
SARU
Ah!... Si... tuttu giustu.
ORAZIU
Vi persuariti?... 'A zenia cunsuma du' tonnellati di carvuni o' jornu...
Prima, ca custava a trentadu' liri a tonnellata, rapprisintava 'na spisa
giustificata, ppi chiddu ca rinneva; ma ora, ca è juntu a tricentu liri
'a tunnillata, chi bisognu aviti vui, signor curaturi giudiziariu, di
falla funziunari a macchina?....
SARU
Certu!... _(Ninfa se ne va di là, tranquilla)_.
ORAZIU
Attaccatici dudici, sidici muli, a turnu, vi rennunu 'u stissu e costanu
assai di menu.
SARU
Giustu.
ORAZIU
Dici, lu signor curaturi--stortu comu nu ferru di cavaddu, ma non tantu
spertu ppi falla a nui:--muli 'nta lu funnu ci nni su' dui suli, ju nun
pozzu spenniri ppi accattarini n'autri quattordici, e si l'affittu non
mi cunveni chiù....
SARU
Giustu.
ORAZIU
Giustu chi... chiddu ca dici 'u curaturi?...
SARU
No... chiddu ca diciti vui... chiddu ca dicemu nuautri...
ORAZIU
E chi dicemu, nuautri?... 'U vidistuu 'u cuntu ca ci fazzu iu, d' 'i
muli, in linia subordinata?...
SARU
Sì, ragiuni, aviti...
ORAZIU
Di chi?...
SARU
Ca di falla agiri cch' 'i muli... giustu!...
ORAZIU
Ca quali muli, chi stati dicennu?... Giustu, esattu, esattu, giustu!...
Di unni, giustu?... Cumpari, cc'aviti liggiutu, allura?
SARU
Comu?... n' 'a facemu nuautri, 'ssa proposta d' 'i muli?
ORAZIU
Oh... c'è paura 'u riflussu, 'nsemmula ccu 'i carti, vi fici partiri 'a
testa?... Chi liggistuu?... Chissa d' 'i muli resta in linia
subordinata, ma in linia diretta, la risposta mia... osia, nostra, è ca
'nta un funnu unni ci su' setti tummina di voscu, 'ssu signuri po' fari
ligna e la macchina della noria la può mandare a legna, con una economia
enorme!...
SARU
Cumpari, vi cunfessu ca ddocu, ancora, non ci aveva arrivatu... Aveva
liggiutu 'a sula prima parti.
ORAZIU
Comu!... E chissu ca dicemu, non è 'nt' 'a prima parti?... A' secunna
pagina, cumpari!... Va, m'haju persuasu ca nenti, aviti liggiutu!...
SARU
No... non è ca non haiu liggiutu... Sugnu un pocu... com'haiu a diri,
va?... Sugnu sturdutu d' 'u vinu!... Mi facistuu viviri assai...
ORAZIU
Ah, ora ci semu!... _(forte)_--Ninfa!... Ninfa!... Facci 'na tazza di
cafè o' cumpari... Ma forti, quantu ci schiarisci l'idea... ca cca avemu
a travagghiari!...
VOCE DI NINFA
Va beni, vi servu, cumpari.
SARU
No, chi cafè!... _(forte)_--Non vi disturbati, cummari, ca non c'è
bisognu!...
ORAZIU
Lassaticcillu fari!... Va, datimi 'ssi carti, v' 'i leggiu iu _(gliele
leva di mano)_.
SARU
No, cumpari, sintiti... _(si alza)_--Nun sugnu in gradu di vinirivi
appressu... Haju bisognu di jttarimi un pocu supra 'u lettu... e poi
m'haiu a priparari certi cusuzzi ppi dumani...
SCENA IV.
Ninfa e detti
NINFA
_(sulla soglia dell'uscio di sinistra)_--Chi l'haiu a fari, o no, 'ssu
cafè?...
SARU
No, cummari, grazii, ca mi nni staiu jennu...
ORAZIU
Ppi daveru vi nni vuliti jri?...
SARU
Si, cumparuzzu... scusatimi... e vui macari, cummari...
ORAZIU
Allura guardati chi faciti: purtativi 'a relazioni e a menti ripusata,
stasira, o dumani a matina, prestu, ci dati 'na bella liggiuta... ca iu,
dumani, o' tardu, passu d' 'a vostra casa e m' 'a pigghiu... Vui 'a
firmati...
SARU
Sta beni _(arrotola le carte e se le mette in tasca)_--Ristamu 'accussì,
allura.... Arrivederci, cumpari.... e scusati....
ORAZIU
Chi diciti, cumpari?... Scusati vui, chiù tostu, di la libertà ca
nn'avemu pigghiatu.... E grazii--_(gli stringe la mano)_.
SARU
Arrivederci, cummari.... _(notando che si accinge ad
accompagnarlo)_--No, non vi disturbati, ca 'a strata 'a sacciu _(le
impone, anche con lo sguardo, di restare)_.
NINFA
_(stringendogli la mano, forte e con intenzione)_--Faciti bonviaggiu....
Arrivederci _(Saru va via)_.
SCENA V.
Ninfa e Oraziu
ORAZIU
_(rimasto solo con Ninfa, la guarda lungamente, studiandola, poi le
dice, pigiando sulle parole)_--Bona 'a pigghiau..., 'u cumpari....
NINFA
Chi?...
ORAZIU
'A sbornia, chi?... Non cridiva ca s'avissi a 'mbriacari accussì
prestu!... Ma mi pari ca tu....
NINFA
Iu, chi?....
ORAZIU
'U facisti 'mbriacari!... _(seguendo col gesto)_. Abbucca, abbucca,
abbucca.... bivi, bivi, bivi.... Finiu a 'mbriacata tunna!... _(la
guarda e la studia ancora lungamente)_.
NINFA
_(imperterrita)_--Pirchì mi guardi d'accussì?
ORAZIU
Chi fu, non ti pozzu guardari? Chi c'è paura ti 'mbriacasti macari
tu?...
NINFA
_(cogliendo la palla al balzo, ride ostentatamente al modo degli
ubbriachi)_--Chi mi vidi, ca ti paru 'mbriaca?... E puru.... chi
sacciu.... forsi è veru, ca mi livau un pocu!
ORAZIU
'U sta vidennu?!...
NINFA
_(strusciandoglisi addosso)_--Ca chi ti pari?... Ti piacissi, a tia, 'a
mugghiredda 'mbriaca, è veru?... _(fa per afferrargli la testa)_.
ORAZIU
_(respingendola, duro)_--Va, levati!...
NINFA
Chi si' sgarbatu!... Sempri accussì mmastinu hai ad essiri?... 'U sai ca
si' curiusu, ccu 'ssa guardata accussì?... _(ride c. s.)_
ORAZIU
Vo' fatti 'u cafè ppi tia, vah!...
NINFA
No.... _(molle molle, dinoccolata)_ mi curcu, iu....
ORAZIU
Comu 'u cumpari.....
NINFA
Chi c'entra, 'u cumpari?... Chiddu si vo' curca ccu so' mugghieri... Chi
ti pari, ca è comu tia?... _(gli si struscia di nuovo addosso)_.... ca
mi nni manni?
ORAZIU
_(c. s.)_--Levati, ti dicu!...
NINFA
Chi hai, oh?!..... Mancu si t'avvicinassi 'na vespa, comu fai!.....
_(provocante)_--Va..... camina!....
ORAZIU
Unni?....
NINFA
_(con un sorrisetto lascivo)_--Iu mi vo' curcu.... _(se ne va
lentamente, dondolandosi, con contorcimenti serpentini e movimenti
provocanti di fianchi; giunta presso l'uscio di sinistra si ferma, volta
soltanto la testa e, con gli occhi imbambolati e pieni di voluttà, lo
fissa un istante, poi gli dice, a mezza voce, invitante)_--Veni?!....
_(e scompare)_.
ORAZIU
_(come attratto da una forza magnetica, alla quale non sa resistere,
stringe i pugni, digrigna i denti, stravolge gli occhi e mormora tra i
denti)_--Assassina!.... _(poi si volge a guardare verso la camera,
riluttante a cedere, alla fine, come vinto, muove verso di essa, a
tratti)_.
NINFA
_(dall'interno)_--Ca chi ci aspetti?....
ORAZIU
_(quasi con rabbia)_--Vegnu!.... _(indi, fermandosi un'altra volta e
volgendosi, minaccioso, verso la comune, con un dito tra i denti,
esclama, quasi senza voce)_--Ah, cumpari, cumpari.... si mi veni
fatta!.... _(chiude il pugno e, barcollando, riprende la via
dell'uscio)_.
_Tela._
ATTO SECONDO
Stanza da lavoro del perito agrimensore Saru Mazza.--Comune a destra,
uscio in fondo, finestra sulla sinistra.--Un grande tavolo da disegno,
senza cassetti, su due cavalletti, ingombro di squadre, compassi,
barattoli di colori, boccette d'inchiostro, carte da disegno, lucidi,
etc.--In fondo, accanto all'uscio, cassettone con su una Madonna in
cornice.--Una branda di tela, chiusa, un canapè, due poltrone, sedie
etc.
SCENA I.
Saru e Anna
SARU
_(è pronto per partire, con gli strumenti del mestiere ad armacollo e lo
schioppo a bandoliera. Egli indossa un costume da caccia in velluto
marrone a millerighe, calza stivaloni e regge con la sinistra una
valigetta di cuoio. Alla cintura porta la cartucciera piena)_--Allura,
Annuzza... mi nni vaiu....
ANNA
_(fredda)_--Arrivederci.
SARU
_(guardandosi addosso e girando lo sguardo intorno)_--Non mi staiu
scurdannu nenti... mi pari _(la guarda)_--Chi è.... tu accussì, mi
lassi partiri?....
ANNA
Comu ti lassu partiri?...
SARU
Chi sacciu,... senza dirimi nenti!....
ANNA
E chi t'ha' a diri? Ti dissi arrivederci.... Non torni dumani?
SARU
Domani, tornu.... Ma è 'a prima vota ca ti vidu accussì fridda....
_(accostandosele)_--Chi hai?
ANNA
_(contegnosa)_--Nenti.... _(trovando una scusa là per là)_--Sugnu in
pinseri pp' 'u picciriddu ca stanotti ha avutu baschi...
SARU
Nenti, non ti preoccupari.... 'I picciriddi 'accussì, su'.... Ora veni
'a zâ Rachela e ti porta 'u lattosiu.... Doppu dui, tri cucchiarini ci
passanu tutti cosi... _(silenzio--la riguarda)_--Ma... non è chissu,
Anna... Cosa hai, tu!... Iu ti conusciu.
ANNA
_(fredda)_--Non haiu nenti...
SARU
Non hai nenti e 'u dici accussì?... Vaia, Anna, non fari 'sti finti,
pirchì tantu non li sai fari.... Sai comu si' tu?... Comu l'acqua
chiara, ca si ci vidi lu funnu paru paru.... Passannu tanticchiedda di
voria, l'arrizza tutta e si conusci subitu!... Ccu mia ti vo'
ammucciari?....
ANNA
Nni mia si vidi 'a facci, e si vidi 'u funnu, pirchì è petra liscia; ma
nni tia è 'a facci, petra liscia e servi pp'ammucciari 'u funnu, ca 'u
sapi Diu chi c'è!...
SARU
_(con un gran desiderio di confessarsi)_--Ah, 'u vidi s'è veru ca non
si' tu, oggi?... Quannu mai m'ha' lassatu partiri senza abbrazzarimi?...
ANNA
_(severa)_--Ca di quantu vo' essiri abbrazzatu, tu?
SARU
_(caldo, deponendo la valigetta e prendendole una mano)_--Di tia sula,
babba!... Comu dicu iu, di tia sula!...
ANNA
Ah, 'u vidi?... Chi veni a diri: _comu dici tu?_
SARU
_(con passione)_--Comu dicu iu veni a diri ca tu, ppi mia, si' comu la
Madonna, ca s'adura in ginocchiu, ccu li manu junciuti e ccu lu cori 'n
vucca...
ANNA
_(svincolandosi)_--Si, 'u sacciu.... Pirchì poi ci su chiddi ca
s'aduranu di 'n 'autra manera!.... Ci su' chiddi....
SARU
_(mettendole una mano sulla bocca)_--Zittiti, non t'allurdari 'a
vucca!.... Adurari?... A cui!.... _(con più grande calore)_--A tia sula,
Anna, a tia sula! Cca, 'nt' 'o me' cori, tu sula ci si'!... Cca sulu,
ccu tia, iu mi sentu sicuru, tranquillu, sirenu comu un picciriddu 'n
vrazzu di la mamma, ca non po' tradiri!.... 'U restu... Pirchì ti vo'
abbassari a carcularlu?...
ANNA
Ah, non l'ha' a carculari?... Ah, no?... _(a una controscena di Saru,
che le esprime ch'egli è una vittima d'altri)_--Si, si, 'u sacciu, è 'na
frevi maligna!... Non nni sugnu gilusa, no, pirchì 'u vidu, 'u sentu, ca
vo' beni sulu a mia!... Ma iu pensu a lu mali ca po' purtari 'ssa frevi;
si non a mia, ca ti cumpatisciu, pirchì vidu ca non si' tu, ma è
idda--'sta canazza arraggiata, ca non si sazia mai!--si non a mia, dicu,
a tia... e perciò a mia e a 'dda criaturedda nostra, di riflessu!... Non
vidi ca si' 'mbriacu?... Ca t'affirran tuttu e non ti fa vidiri chiù
chiddu ca fai?... Si iddu... si so' maritu si nn'adduna?!... Sa pirchì
ti pari, ca non haiu chiù paci, 'nta lu me' cori?... Ca mi staiu muta e
non fazzu uno scandalu?--Ca non ci vo' levu l'occhi ccu li jta?...
Pirchì mi scantu di perdiri a tia!... Pirchì si chiddu ti scopri e
t'ammazza è 'nta lu so' dirittu!...
SARU
Anna, bonu, bonu, ppi carità!... Non diri chiù nenti!... Non mi fari
vergugnari e avviliri chiù di quantu sugnu virgugnatu e avvilitu!.....
M'avissi sputatu 'nfacci, ajeri!... Ti guardava... la guardava...
guardava ad iddu... Si, hai ragiuni: frevi maligna!... M'ha' scuncirtatu
lu sangu, m'ha' liatu li sensi e m'ha' fattu perdiri la testa!... Frevi
maligna!... _(stringendo i pugni)_--Ma la tagghiu!... Ppi quantu è veru
Diu, la tagghiu!... _(dolce e supplichevole)_--E mi l'ha' a dari tu,
'ssa forza!... L'haiu a truvari 'nta l'amuri to', ppi la to' paci e ppi
lu me' decoru!... Ppi livarimi 'stu rimorsu, ccu tia e ccu iddu!...
Benchì--sentimi--non l'haiu iu... ccu nuddu di tutti dui, e tantu menu
ccu idda... Pirchì non vosi, iu, non vosi, no, no!... Non haiu vulutu
mai, iu!... Ha statu idda, 'sta 'nfami, ca mi ci ha tiratu ppi li
capiddi!... Non m'ha' volutu lassari ppi curtu!... Sutta l'occhi toi
stissi... sutta l'occhi d'iddu...--ca non sacciu comu ha fattu a non si
nni addunari!... _(riflettendo, roco)_--... Si non si nn'addunau
aieri!...
ANNA
_(allarmata)_--Madonna mia!... _(afferrandogli un braccio)_--Hai 'stu
scantu?... Iu macari, l'haiu!...
SARU
_(preoccupato)_--Ti parsi macari a tia, ca si nn'avissi addunatu?...
Mentri ca erumu a tavula, ah?...
ANNA
Si!... E non sapeva chi fari, iu, ppi sviallu!...
SARU
_(angosciato)_--E doppu!... Doppu lu peggiu!... Quannu vi nni jstuu
lassannucci suli, e iddu turnò!...
ANNA
_(con terrore)_--Vi sorprisi?... _(ha il tremito alle labbra e alle
membra)_.
SARU
No... ma... quasi... Si mangiau 'a fogghia--mi parsi!--Parrava
masticatu... Pirchì ti nni jsti, Anna, pirchì ti nni jsti?!
ANNA
Sperava ca ti nni vinissi ccu mia!... Non sapeva chi fari, ppi
staccariti!... Ti guardava ccu lu cori 'nta l'occhi, e tu non ti
muvisti!...
SARU
Hai ragiuni, hai ragiuni, mugghiredda mia!... _(se la stringe
appassionatamente al petto)_ Tesoru miu beddu e santu!... Tu si' la me'
salvizza, tu!... M'ha' salvari, Anna, m'ha' salvari!... E... vidi?...
Appena mi nni parrasti, ti cascai 'nta li vrazza, è veru?... Senza
negari, senza diri minzogni... Ti giuru ppi dda criaturedda nostra ca si
non mi nn'avissi parratu tu, turnannu di fora t'avissi cunfissatu tuttu
iu, spontaneamente!... L'aveva cca, _(si mette la mano sotto il petto)_
comu un gruppu, 'nta la vucca di l'arma, ca non mi faceva ciatari!...
_(stringendosi più forte a lei)_--Non mi lassari, Annuzza, non mi
lassari!...
ANNA
No, no, ca comu ti lassu?... Pozzu lassari a tia, si mi dimanni aiutu
accussì?... _(ripresa dal terrore e dal tremito)_ Ma si' certu--o
Diu!--si' certu, ca si nni accorsi?...
SARU
_(notando lo sgomento di lei, per confortarla)_--No, no... non ti
scantari!... 'U rimorsu mi fici vidiri chiù di chiddu ca era... No...
pensu ca poi si misi a parrari tantu tranquillu... supra 'a relazioni d'
'a perizia ca ficimu 'nsemi... Mi desi 'i carti... _(battendosi una mano
aperta sulla fronte)_--Oh, a propositu!... Mi l'aveva scurdatu!... Ma si
non haiu chiù 'a testa!... Menu mali ca mi ci facisti pinsari!... L'haiu
a firmari e t' 'a lassu cca, ca dici ca veni iddu, chiù tardu, a
pigghiarasilla _(apre un cassetto, toglie il rotolo delle carte del
primo atto, lo spiega, lo depone sul tavolo e firma l'ultimo foglio)_.
ANNA
Cca ha' a veniri?... Iddu?...
SARU
Si... accussì mi dissi...
ANNA
_(pensando)_--Si putissi appurari qualche cosa!...
SARU
Sta attenta, oh, ppi carità!.... Non nesciri discursu, si iddu non
parra!... Avissi a fari peju?!... _(la riabbraccia con effusione, poi)_
Ni nni jemu, Anna!... Ni nni jemu, di cca!... Haiu 'a me' prufissioni...
tutti sannu ca sugnu un galantomu... e unni è ed è, un pezzu di pani non
mi po' mancari... E' veru, Anna?...
ANNA
_(tenera, commossa)_--Si, si... unni vo' tu!... Veru è!... Iu nun haiu a
nuddu, cca... Non haiu autru ca a tia... e 'a zia Rachela, mischina!...
SARU
Si nni veni ccu nui!... Chiddu ca basta ppi dui bastirà ppi tri _(guarda
l'orologio, riprende la valigetta e, consegnandole le carte)_--Vidi unni
'i metti, ca iu mi nn'e' jri.
ANNA
_(riassalita dal dubbio, lo guarda, con meraviglia e rimprovero)_--E
comu?... Tantu tempu prima, ti nni stai jennu?... Non ci manca un pezzu,
ancora, ppi partiri 'u trenu?...
SARU
_(che comprende, offeso)_--Ah, Anna, chi pensi?... Ancora suspetti di
mia?... Doppu chiddu c'ha' 'ntisu?...
ANNA
No... non dicu chissu...
SARU
Ca chi dici, allura?... _(riabbracciandola, tra i baci)_--M'haiu a fari
'i canniggiaturi, in piazza... haiu a passari di 'nt' 'o nutaru Firritu,
a ritirari 'a pianta d' 'u funnu, e poi di nni don 'Nzulu, l'armeri, ppi
pigghiarimi 'i cartucci...
ANNA
Hai 'a cartuccera china!...
SARU
Chisti pp' 'i cristiani, su'... a mitragghia!... Mi passu a pigghiu
chiddi di caccia... a pallini... _(guardandola negli occhi, con occhi
sereni)_. Mi dicinu ca unni jemu ci su' pirnici... e si mi nni capita
quarcuna... sacciu ca a me' mugghiredda ci piaciunu!...
ANNA
_(rasserenata, giuliva, lo bacia)_--Grazii!... _(si ode il campanello
d'ingresso e, sciogliendosi)_. Chista 'a zâ Rachela, è!
SARU
Ca bonu è, va, ca ti lassu ccu idda.
ANNA
Ah, chi dici, ca 'a facemu curcari cca?....
SARU
No.... chi bisognu c'è?.... Domani sugnu cca!... Vo' grapici. _(Anna
esce)_.
SCENA II.
La zia Rachela e detti.
RACHELA
_(entra, preceduta da Anna, si leva lo scialle, che depone su una sedia
e, deponendo sul tavolo una boccettina con una mistura bianca)_--Eccumi
cca.... Dissi 'u farmacista ca prima di dariccilla, o' picciriddu, si
divi agitari 'a buccittina _(a Saru)_--E tu chi fai, parti?
SARU
Si, zia.... Ci raccumannu di tinirimi allegra, cca, a Annuzza!.... Non
manca a vossia....
RACHELA
Vattinni, vattinni tranquillu.... Arrivederci, e boni affari; ca
nuautri, cca.... nni sapemu sentiri, ccu me' niputi....
SARU
_(stringendole la mano)_--Vossia benedica.... _(esce, tenendo il braccio
attorno alla vita di Anna, che lo accompagna fino alla porta di uscita,
di là)_.
SCENA III.
Anna e la zia Rachela
ANNA
_(torna, poco dopo, asciugandosi gli occhi)_.
RACHELA
_(che si è data, frattanto, a rassettare la stanza)_--Ah, ah!...
Nuvità!.... Me' niputi ca chianci! Ammatula predicu, tu non canci mai,
figghia!.... 'U sacciu pirchì chianci!.... Pirchì ti persuadi ca to'
maritu nesci tantu tempu prima di partiri 'u trenu, pirchì ha' a jri a
salutari a chidda!.... E tu, 'nveci di chianciri, pirchì non ci
dicevi:--aspetta, maritu miu, ca t'accompagnu!--e ci rumpevi l'ova 'nt'
'o panaru!.... Chi pinseri avevi?... Pp' 'u picciriddu non c'era iu?....
M'arriordu 'a sant'armuzza di to' ziu, quannu aveva ppi testa quarche
pinseri stortu....
ANNA
_(piangendo di tenerezza)_--Ca quali, zia, no!....
RACHELA
Si, mettimi 'nt' 'o saccu, ora, ca sugnu picciridda!...
ANNA
No, ci dicu, no, non pinsassi a cosi tinti!.... Nisciu prima pirchì divi
jri in piazza, a farisi 'i canniggiaturi.... poi 'nt' 'o nutaru Firritu
e poi nni don 'Nzulu l'armeri....
RACHELA
_(mettendo un dito nella bocca aperta)_--Ahum!.... Pezza di
basalocca!.... E tu ci cridi?....
ANNA
Si zittissi, si zittissi, ci dicu!.... Mi cunfissau tuttu, ora ora,
chiancennu comu un picciriddu!.... E comu un picciriddu daveru è!.... Ca
voli ajutu di mia, ca dici ca iu l'haju a sarvari.... Mi parrau cu lu
cori 'n manu, jancu comu la nivi!..... E di chissu, 'ssa 'nfami, s'ha'
apprufittatu, ch'è comu la cira!.... Criaturi, mi fici pena!.... Chi è
iddu?.... Com'è ca m' 'a putissi pigghiari ccu iddu, si 'u sacciu, 'u
sacciu ca non voli beni ad autru e non ha vulutu beni mai ad autru ca a
mia?!.... Ah, zâ Rachela, si vossia mi cridi, fussi felici, 'nta 'stu
mumentu, si non fussi pp' 'u scantu ca 'u cumpari si nn'avissi addunatu!
RACHELA
_(meravigliata)_--Chi dici?.... A 'stu puntu, avissi arrivatu, to'
maritu?.... Di farinnillu addunari?....
ANNA No iddu, idda!.... L'haiu vistu ccu l'occhi mei, ajeri, a
tavula!.... Mi nni addunai iu, fiuramuni si non si nn'addunau iddu!....
RACHELA
_(per confortarla)_--Tu ti nn'addunasti pirchì 'u sapevi.... chi
c'entra?!....
ANNA
Ma macari Saru, mi pari ca avissi 'ssu scantu!....
RACHELA
Signuri mei, viditi, ppi 'na cajurdazza qualunchi, chi 'nfernu ca po'
nasciri 'nta du' famigghi!.... E chissa d'accussì 'u pigghia, a so'
maritu?.... E chi è, pazza?... N' 'o sapi ca si ci firria 'u
ciricoppulu!.... _(notando che Anna ha il tremito alle labbra)_--Nenti,
Anna, non stari ccu pinseri, pirchì iu 'u conusciu a Oraziu Pardu.... 'u
conusciu megghiu di so' mugghieri.... Non sapi nenti, pirchì si si
nn'avissi addunatu, Diu nni scanza e libiri, avissi fattu un
macellu!.... Bah!.... Sta tranquilla, ca non sapi nenti! _(si ode il
campanello e va ad aprire)_.
SCENA IV.
Ninfa e dette.
NINFA
_(entra, tutta affocata in volto, preceduta da zia Rachela. La gioia le
schizza dagli occhi ed è quasi convulsa)_--Bongiornu, cummari!....
Unn'è, 'u cumpari?.... Oraziu mi mannau ppi 'ddi carti....
Dicitaccillu!....
ANNA
_(contenendosi, va a prendere le carte e, consegnandogliele,
freddamente)_--Cca ci sunnu 'i carti.... Su firmati, pirchì Saru dissi
ca 'u cumpari si l'aveva a veniri a ritirari iddu....
NINFA
_(forte, per farsi Udire di là, dove crede sia il compare,
ridendo)_--Ah, ma iddu non potti veniri, pirchì si sta priparannu, ca ci
arrivau l'ordini di partiri subitu ppi Biancavilla.... e mannò a
mia!....
ANNA
_(c. s.)_--E siti accussì cuntenta, ca parti vostru maritu?
NINFA
Ca vui chi siti, appinata, ca parti 'u vostru?.... Non mi pari veru, ca
ogne tantu haiu 'na jurnata di libirtà!... Chi vi pari, bellu, aviri 'u
maritu sempri cusutu e' costi?.... Zâ Rachela, parrassi vossia!....
RACHELA
_(con intenzione)_--Ca.... secunnu mariti.... e secunnu mugghieri,
figghia!.... C'era 'u miu, salaratu, ca si 'u Signuruzzu non si l'avissi
chiamatu cu iddu, mi l'avirria tinutu, no cusutu e' costi, ma 'nta
'n'aricchia!....
ANNA
_(per vincere l'istinto irrefrenabile di gittarsi addosso alla impudente
e farne uno straccio)_--Va, iu ci dugnu 'stu lattosiu 'o picciriddu. Con
permissu, cummari.... _(prende la boccettina e va via)_.
NINFA
_(ad Anna prima che scompaia)_--Avvirtitulu, 'u cumpari!... _(a zia
Rachela, non avendo ottenuta risposta)_--Chi è malatu, 'u figghiozzu?...
RACHELA
No, nenti.... 'u stumacheddu!... _(con intenzione)_--So' matri si potti
pigghiari quarchi dispiaciri, ajeri..... ca ci nn'è sempri _(pigiando
sulle parole)_--a causa di li mali genti, ca nun mancanu mai....--ci
desi latti straviatu e ci addugghiau 'u corpu, criaturi!... Ma ora ci
passa....
NINFA
'U cumpari chi è, fora?...
RACHELA
N' 'o sapiti?...
NINFA
E quannu torna?...
RACHELA
Dumani, dici....
NINFA
No, dicu, quannu torna ora, prima di partiri!...
RACHELA
Partiu....
NINFA
_(sconsolata)_--Comu!... E ccu quali trenu?... 'U trenu non parti e'
setti e deci?...
RACHELA
Si, ma siccomu duveva sbrigari certi affari, prima....
NINFA
Ah, si?... E unni, unni, ca me' maritu.... già.... mi pari ca me' maritu
dissi ca partunu 'nsemula e 'u vulissi avvisari.... 'U sapi, vossia,
unn'è?...
RACHELA
Chi sacciu, mi pari d'aviri 'ntisu cu duveva jri 'nt' 'o nutaru
Firritu....
NINFA
Ah, 'nt' 'o nutaru, 'nt' 'o nutaru.... e poi?...
RACHELA
E nni don 'Nzulu l'armeri, mi pari ca dissi.... Ma forsi a 'st'ura è in
chiazza, ca si sta facennu 'i canniggiaturi....
NINFA
Ca bonu, bonu.... allura mi nni vaju, iu.... Mi salutassi 'a cummari....
_(si avvia)_.
RACHELA
E chi è, ccu tutta 'sta furia?... Mancu aspittati ca torna, 'a cummari,
ppi salutalla?... V' 'a chiamu?...
NINFA
_(che s'è fermata, sulle spine)_--No, no, non la disturbati.... Haiu
primura.... 'U sapiti com'è, Oraziu!... Mi dissi di fari prestu....
_(scappando)_--Arrivederci!... _(scompare)_.
RACHELA
Arrivederci!...
SCENA V.
La zâ Rachela e Anna
RACHELA
_(forte)_--Anna!... Vidi ca si nni ju.... 'a cummari!...
ANNA
_(rientrando)_--Si mi cridi, vossia, comu 'a vidu, mi sentu acchianari
'na cosa di cca _(accenna al petto)_ ca si non fussi ppi tutti 'i
conseguenzi, mi vinissi un impitu di pistarimmilla sutta 'i peri--'ssa
sbriugnata ca m' 'u veni a scuncicari 'nsina dintra!...
RACHELA
Dici ca 'u circava so' maritu, pirchì hannu a partiri 'nsemi, iddu e
Saru....
ANNA
'Nsemi, partunu?... _(si preoccupa)_.
RACHELA
N' 'a sintisti, ca ci arrivan l'ordini di partiri subitu?... E siccomu
iddu va a Biancavilla, Saru a Troina, 'a linia è tutt'una....
ANNA
_(c. s.)_--Ah, perciò 'nsemula, partunu!... _(silenzio)_--Zâ Rachela, ni
nni jemu di cca!... Saru m' 'u dissi antura e iu non ci fazzu cangiari
pinseri, certamenti....
RACHELA
E a mia mi lassati sula, povira vecchia?...
ANNA
Si nni veni ccu nui!... Iddu stissu, 'u dissi: chiddu ca basta ppi dui,
bastirà ppi tri... Vossia chi attaccagghi avi, cca?... Quannu ni nni
jemu nuautri....
RACHELA
Ca iu.... all'infora di 'ddi quattru strusciuli c'haiu 'n casa.... Tuttu
ddocu è, 'u me' capitali!... Quann'è ura m' 'i vinnu.... Cioè, no....
Ora c'è Ciccia.... Ciccinedda, mischina!...
ANNA
Quali Ciccia?...
RACHELA
'A crapa martisa!... Cosi da ridiri, ccu 'ssa crapa!... 'U sai ca si
curca ccu mia?... Certi discursi ca facemu, a' notti!... Mi rispunni:
beeeh.... comu 'na cristiana!
ANNA
E chi s' 'a curca, 'nt' 'o lettu?...
RACHELA
A tu 'n'autra, 'nt' 'o lettu!... Chi era, cristiana ppi daveru?... E'
peri 'u lettu... Idda si metti addinucchiata supra ddi quattru zampitti,
e s'appoia 'a testa, ccu 'dda varvitta, supira 'u lettu!....
ANNA
Armaluzza!... Ma pirchì n' 'a lassa 'nta l'astricu, macari 'a notti?....
RACHELA
Ca pirchì s' 'a 'rrobanu!... L'astricu e vasciu, scavarcanu 'a
cancillata, e s' 'a portanu 'nta 'n vidiri e svidiri!... Comu si purtaru
a Nina e a Carulina!....
ANNA
Cu' eranu, 'ss'autri?...
RACHELA
'I addineddi paduvani!... T' 'i scurdasti?... Mi facevunu deci ova 'a
simana, in media, ca si vuscavunu 'a spisa megghiu di du' mammani!...
'Na bella matina nesciu 'nta l'astricu, ppi purtarici 'u scagghiu... e
non c'eranu chiù!... Cu' fu, di notti a notti, si l'aveva cagniatu!...
ANNA
Genti sapituri, àppuru a essiri.....
RACHELA
D' 'u vicinanza, non po' falliri!...
ANNA
Vossia appi suspettu supra quarcunu?...
RACHELA
Cirtizza, no suspettu!... E' ca non aveva provi e mi puteva vuscari 'na
querela sparti, si no 'u dinunziava!... Sugnu tantu sicura ca fu mastru
Littiriu Lapuni, 'u tamburineri!...
ANNA
Chiddu ccu 'dda varvazza di stuppa?...
RACHELA
Chiddu, chiddu!... E a propositu, ti fazzu ridiri!... L'autru ajeri
notti mi sunnava di vidillu arreri 'u barcuni di l'astricu, ca guardava
arreri 'a pirsiana, ppi vidiri si durmeva... Iu vuleva fari vuci,
chiamari ajutu, ma non puteva!... Maria, chi sonnu 'nfami!... Iddu
ammuttau 'u barcuni, ca si rapiu a vanidduzza, trasiu a quattru peri, e
strascinannusi cammira cammira, si 'nficcò sutta 'u me' lettu!...
ANNA
Chi dici, vossia?...
RACHELA
Maria Santissima!... Benchì sonnu mi pari ancora di vidillu!... Di tantu
in tantu s'affacciava, ccu 'dda varvazza, arreri 'a cuttunata, ppi
vidiri si iu durmeva... E iu sempri ca non puteva nè gridari, nè
parrari!... L'urtima vota mi parsi ca aveva 'nt' 'a manu un
cutiddazzu...
ANNA
Gesù e Maria!...
RACHELA
Fu tantu 'u scantu, 'nt' 'o sonnu stissu, ca m'arrusbigghiai!...
ANNA
Menu mali!...
RACHELA
Ca quali, senti!... Comu m'arrisbigghiai, sempri ccu ddu diavulu davanti
l'occhi, vaiu ppi stenniri 'na manu e toccu varva!... Sugnu
morta--dissi--non è sonnu!... Iddu ppi daveru c'è 'ncasa, mastru
Lapuni!... Senza vuliri jettu 'na sticcata e stava cascannu d' 'u
lettu!... Di cu' era, 'dda varva ca tuccai?...
ANNA
_(sorridendo)_--D' 'a capra martisa!...
RACHELA
Di Ciccina, gnursì!... Ca finarmenti si desi a conusciri: beeeh!... E si
cascava d' 'u lettu?... Iddu ca è 'na muntagna!...
ANNA
E vossia non fa autru ca cardari 'dda lana, ppi fari crisciri 'i
matarazza!... Mi mi dici 'na cosa: ci nni fa latti, 'ssa crapa?...
RACHELA
Si!... E dumani t' 'u portu... Bellu, cauru cauru, ccu tutta 'a
scuma....
ANNA
E chi ci duna a mangiari?...
RACHELA
Chiddu ca veni veni... Virdura, canigghia, scorci di muluni, di
ficudinnia, d'aranci... muddica di pani... tuttu cosi, mangia!... 'I
vicini 'u sannu, e m' 'i sarvunu, ppi Ciccina!...
ANNA
_(alzandosi)_--Scurau _(va a prendere un lume a petrolio sul cassettone
e lo accende, poi si segna e recita una breve orazione a fior di
labbra)_.
RACHELA
_(quasi contemporaneamente fa altrettanto, poi, dopo d'essersi
risegnata)_--'U picciriddu chi fici si cuitau?
ANNA
Si, tantu beddu!... Si pigghiò 'u lattosiu, chetu chetu, ci desi na
sucatedda 'a minnuzza e chiusi l'occhi a pampinedda, ccu dda vuccuzza
aperta, umita umita!... Tantu biddicchiu... comu un angileddu!...
RACHELA
È so' patri, scurciatu!.... L'ha' guardatu, cca sutta?... _(fa cenno al
collo dal lato sinistro)_.
ANNA
Scurciatu!.... La stissa vucca, l'occhi stissi, e macari 'u stissu disiu
di cafè!....
RACHELA
Ranni Diu!....
ANNA
E comu conusci a so' patri!.... Accussì nicu, quannu 'u vidi arrivari di
luntanu, ci ridunu l'occhi, e m'abballa 'nt' 'e vrazza!....
RACHELA
_(alzandosi)_--Va, Annuzza.... vo' rizzettiti, ca iu mi nni vaiu....
Dumani nni videmu.... Tu chi fai, ti fermi dintra?....
ANNA
Pirchì?
RACHELA
Ca pirchì si non ti fermi, mi portu 'u chiavinu d' 'u licchettu e dumani
matina, senza ca tu ti susi ppi grapirimi, ti vegnu a fari 'u cafè e ti
vugghiu 'u latti.... Ma già, pensu ca 'u chiavinu s' 'u purtò Saru, è
veru?
ANNA
No, Saru avi 'u so', cca ci nn'è 'n'autru.... Allura, comu voli, zia....
ma non tantu prestu, ca iu, prima di l'ottu, l'ottu e menza, non mi
vulissi susiri, dumani.... 'Na vota ca Saru non c'è.... nn'apprufittu
ppi dormiri tanticchia di chiù....
RACHELA
No, all'ottu, all'ottu e menza vegnu iu.... tu, poi, ti susi quannu
voi... quannu t'arrusbigghi da te stissa...
ANNA
_(sorride)_--Va beni.... e tanti grazii, zâ Rachela _(dandole una chiave
che prende da sul cassettone)_--Chistu è 'u chiavinu.... vossia s' 'u
sarva.
RACHELA
_(mettendo il chiavino in tasca)_--Arrivederci, Annuzza _(coprendosi le
spalle dello scialle)_--Bona notti, dormi tranquilla.... E non pinsari a
nenti, 'u senti?....
ANNA
Vossia benedica _(la accompagna per l'uscita--Breve scena vuota)_.
SCENA VI.
Anna sola, poi Oraziu.
ANNA
_(Rientra e dà un'ultima rassettata alla stanza, mette in ordine le
carte del tavolo, passando presso l'immagine della Madonna si risegna, e
le manda un bacio con la mano, poi prende il lume acceso e si avvia, un
po' stanca, verso l'uscio di fondo; ma prima di raggiungerlo si ode il
campanello dell'ingresso e si ferma. Attenta un po' quasi parendole
impossibile che abbiano suonato alla porta di casa sua. Il campanello
risuona, pian pianino, e allora, senza muoversi, parlando a sè
stessa)_--E cu' po' essiri.... a 'st'ura?.... 'A zâ Rachela no, pirchì
si purtò 'u chiavinu.... _(forte)_--Cu' è?
ORAZIU
_(dall'interno)_--Amici.
ANNA
Amici, cui?....
ORAZIU
_(c. s.)_--Grapiti, cummari, iu sugnu!....
ANNA
_(trasalisce e va ad aprire, in preda quasi allo
sgomento--Dall'interno)_--Vui, cumpari?.... _(riapparendo, seguita da
Oraziu)_--Successi cosa a Saru?.... Ppi carità, cumpari, parrati.... Chi
siti scuru 'nfacci!.... Saru?.... Parrati: Saru?!....
ORAZIU
_(ironico)_--Tantu beddu, non stati ccu pinseri....
ANNA
Ma comu!.... Non aveuru a partiri 'nsemi?...
ORAZIU
_(grave)_--Iu partivi.... iddu ristau!....
ANNA
Comu?!.... Partistuu, e siti cca?
ORAZIU
Mi jttai d' 'u trenu!....
ANNA
_(con un sussulto)_--Vi jttastuu d' 'u trenu?.... Comu?!.... E
pirchì?!....
ORAZIU
Appena fu fora 'a stazioni, apprufittai ca rallintau 'a cursa, 'nt' 'a
vutata di 'u Canalicchiu, e mi jttai.... ppi veniri cca!....
ANNA
Cca?.... E Saru?
ORAZIU
Ah, Saru?.... Saru m'accumpagnau finu 'a stazioni.... poi.... fincìu ca
si scurdau di passari d' 'u nutaru, ppi pigghiarisi 'a pianta.... dici
ca senza 'a pianta non puteva partiri.... e parti dumani matina.
ANNA
_(c. s.)_--E unn'è, ora?.... 'U vinistuu a circari, è veru?
ORAZIU
No.... a me' casa è!....
ANNA
_(c. s.)_--Ah.... v'aspetta ddà?....
ORAZIU
_(con un sorriso tra l'amaro e il sarcastico)_--Ca quali... non
m'aspetta!.... Sapi ca sugnu partutu!.... _Mi vitti_ partiri!.... A
'st'ura è beddu, letu e tranquillu, abbrazzatu ccu me' mugghieri!...
ANNA
_(impallidendo)_--Cumpari, chi diciti?....
ORAZIU
_(guardandola, come meravigliato)_--Chi n' 'o sapiti, vui?
ANNA
Iu?!....
ORAZIU
Mi pareva ca vi nn'aveuru addunatu!.... A d'ora, ca 'u sacciu, iu!....
ANNA
_(ha un nuovo sussulto e si passa una mano sulla fronte e tra i capelli,
come in atto di disperazione)_.
ORAZIU
Nenti, non vi tramutati, cummaruzza!.... Non mi viditi?.... Sugnu tantu
bellu, calmu, iu!....
ANNA
_(punto rassicurata)_--Ma.... chi vuliti fari?.... Chi vinistuu a fari,
cca?.... _(istintivamente va a far scudo della sua persona davanti
l'uscio della camera, quasi temendo si voglia offendere la sua
creatura)_.
ORAZIU
_(che tutto comprende, con il solito sorriso)_.--Chi vi scantati, pp' 'u
picciriddu, cummari?.... Chi c'entra, iu figghi chi nn'haiu?.... Di 'ssu
latu, iddu non m'ha offisu..... Si m'avissi offisu supra un figghiu
miu... allura si, avissivu 'u mutivu di scantarivi pp' 'u picciriddu....
Ma iddu ccu me' mugghieri sula, m'ha offisu....
ANNA
E allura?!... Chi v' 'a vulussivu pigghiari, ccu mia?...
ORAZIU
Cummari... 'u sapiti comu si dici?... Occhiu ppi occhiu e denti ppi
denti.
ANNA
_(c. s.)_--Chi sintiti diri?
ORAZIU
_(freddo come una lama e risoluto)_--Iddu si ju a curcari ccu me'
mugghieri e iu mi vegnu a curcari ccu so' mugghieri!...
ANNA
_(indietreggiando, con ribrezzo, offesa, fiera, sdegnata)_.--Ah!...
Chissu vulissivu fari?...
ORAZIU
No iu, cummari.... iddu, voli ca fazzu chistu!...
ANNA
_(con disprezzo)_.--E a mia, vui, non ci aviti pinsatu?...
ORAZIU
E iddu, a mia, chi ci pinsò?...
ANNA
Ma ppi cu' m'aviti pigghiatu, a mia?...
ORAZIU
Pirchì, cummari, chi vulissivu diri, di no?...
ANNA
E m' 'u dimannati?... A mia?...
ORAZIU
_(come stupito)_.--No?...
ANNA
_(con un grido)_.--No!...
ORAZIU
'U ripititi?... _(la fissa negli occhi)_.
ANNA
_(come sputandoglielo in faccia)_.--No!
ORAZIU
_(torvo)_.--Sta beni, cummari! _(avviandosi, con il cipiglio dell'uomo
assetato di vendetta e risoluto)_.--Vi salutu!...
ANNA
_(intuendo una tragedia)_.--Unni jti?!... Chi faciti?!...
ORAZIU
_(si volta e, accompagnandosi col gesto, esclama)_.--'U 'mmazzu!...
ANNA
_(caccia un urlo disperato, gli corre incontro e, afferrandolo,
convulsa, per un braccio)_.--No, no, ppi carità!.... Vi cunsumati!...
Cunsumati du' famigghi!... Pinsati a 'dda criaturedda 'nnuccenti, ca sta
durmennu!.... Ppi carità, ppi carità!... Mi jettu a li vostri pedi,
cumpari!... _(si china)_.
ORAZIU
_(sollevandola)_.--No, non aviti a fari chissu, cummari!... E 'o vostro
picciriddu ci aviti a pinsari vui, non ci haiu a pinsari iu!...
ANNA
_(disperata)_--Ma chi vuliti, di mia?...
ORAZIU
Non v' 'u dissi?...
ANNA
E criditi ca 'na fimmina comu mia po' cediri a 'na cosa accussì
mustruusa?!...
ORAZIU
E criditi ca un omu comu mia po' suppurtari chiddu ca ci fa vostru
maritu?.... V' 'a pigghiati ccu mia?... Ccu iddu vi l'aviti a
pigghiari!...
ANNA
Signuruzzu miraculusu, datimi lumi, ca mi stannu partennu li sensi!...
Ma iu.... povira disgraziata 'nnuccenti, chi soddisfazioni vi pozzu
dari?...
ORAZIU
Tutta!... La soddisfazioni giusta!... Chidda ca mi spetta!... Facemu
pari e patta e cu' chiù ci misi, chiù ci persi!...
ANNA
_(come una forsennata)_--Vui pazzu siti, pazzu... e mi vuliti fari
nesciri pazza a mia!... Ammazzatimi, chiù tostu!... Megghiu morta, ca
fari chissu!...
ORAZIU
Cummari, 'i denti aviti a stringiri, e l'aviti a fari!...
ANNA
_(c. s.)_--No!
ORAZIU
Sì!...
ANNA
No!!...
ORAZIU
Ca chi tantu ribrezzu, vi fazzu?
ANNA
No, no vui, l'azioni ca mi vuliti fari fari, mi fa ribrezzu!...
ORAZIU
Ah, si non sugnu iu, allura, è nenti!... L'azioni non la faciti vui....
iddu v' 'a fa fari!...
ANNA
_(supplichevole)_--Ppi carità, ppi carità, turnati in sensi!...
ORAZIU
Iu in sensi perfetti, sugnu.... E v' 'u dimustru, cummari:
_(accostandosele, persuasivo)_--Vui chi vuliti?...... Ca mi nni vaiu, è
veru? _(a un cenno di si di Anna)_--E unni?... Unni mi nni vaiu?... 'A
lucanna?... Pp'aspittari c'agghiorna.... nesci iddu, d' 'a me' casa, e
trasu iu?... 'U me' postu è occupatu, 'u sapiti sentiri?... E niscennu
di cca.... e jennu jntra.....--ca va, mittitivi 'nt' 'e me' panni!...
Ccu tuttu ca siti 'n'apa di meli, 'na pampina di paradisu, arrivannu
dintra, e truvannuli 'nsemi, vui, chi facissivu?... Macari ca non
fussivu 'ntinziunata, niscissivu 'u revolviri e tirassivu o' toccu, a
cu' casca casca!...--_(accalorandosi)_--Ppi forza!... Ppi forza, cara
cummari!.... È ddà.... 'nt' 'o me' lettu, a 'st'ura!.... Abbrazzatu ccu
me' mugghieri!.... _(col sangue agli occhi)_--Ca si la vasa!... Ca si
pigghia li so' vasuni!.... Ed iu lu sacciu comu si vasanu!....
_(l'afferra, convulso e mentre lei si divincola, come ossessionato se la
stringe al petto, la palpa tutta, se la bacia, furente)_.--D'accussì,
vui m'aviti a abbrazzari a mia!.... D'accussì m'aviti a vasari!....
ANNA
_(con un supremo sforzo si scioglie, lo graffia tutto come una leonessa
ferita, lo percuote al viso gridando)_--No, no, lassatimi!....
Lassatimi!.... Gridu!.... _(poi cade a terra, esausta)_.
ORAZIU
_(si scosta, con la mano sulla guancia offesa e sanguinante, la fissa,
torbido, poi esclama, con voce da belva)_--Ppi la cruci di Diu, faciti
cuntu ca siti viduva!... _(si precipita per uscire)_.
ANNA
_(sollevandosi, con un ultimo sforzo, lo chiama, con un urlo
disperato)_--No!... Ppi carità, no!... Ristati!... Ristati, ppi
carità!...
ORAZIU
_(si ferma e, con un ghigno di soddisfazione)_--Ah, restu?!...
_(accostandosele, piani piano)_--E nni vasamu, comu si vasanu iddi?...
Nn'abbrazzamu comu s'abbrazzanu iddi?... _(stende la mano verso di lei,
che sta sollevandosi)_.
ANNA
_(istintivamente scostandosi)_--No!... _(ma vedendolo rifarsi bieco, si
abbandona un'altra volta, chiudendo gli occhi, per non vedere)_.
ORAZIU
_(c. s.)_--Restu!... _(mentre Anna si contorce in terra, come una serpe,
e si mette tra i denti un fazzoletto, per morderlo di disperazione, egli
si scioglie rapidamente la cintura con la rivoltella nel fodero, e la
depone sul cassettone, poi, con un sorrisetto satanico di soddisfazione,
si china e cerca di sollevarla)_--Susiti!....
ANNA
_(con un ultimo sforzo, a mezza voce, supplichevole,
angosciata)_--No!.... No!....
ORAZIU
_(passandole le mani sotto le ascelle e sollevandola, sghignazza
quasi)_--Ca quali no!... Ca quali no!....
ANNA
_(priva di forze, vinta, non oppone più resistenza)_.
_Tela._
ATTO TERZO
La stessa scena del second'atto.--L'alba del giorno appresso.
SCENA I.
Anna e Oraziu
ORAZIU
_(esce, in maniche di camicia, dall'uscio di fondo, seguito da)_
ANNA
_(che si appoggia, disfatta, a uno stipite dell'uscio stesso)_.
ORAZIU
_(va ad aprire gli scuri della finestra e a traverso i vetri entra sulla
scena la prima squallida luce dell'alba che, man mano, si va facendo più
intensa)_--Si, sta agghiurnannu.
ANNA
_(si avanza, stanca, di qualche passo, discinta, coi capelli disfatti; è
pallida, avvilita, dopo la notte di strazio per lei e di allegra
vendetta per lui)_--E perciò... ppi carità, vo' jtavinni prima ca fa
jornu e grapunu 'i porti, in modu ca nuddu vi vidissi!.... _(coprendosi
il volto con le mani)_--Mancu di mia v'avissivu a fari vidiri!.... _(con
voce di pianto)_.--Chi nn'aviti fattu, chi nn'aviti fattu, di mia?
ORAZIU
E chi tantu, ppi daveru, nni si' pintuta? _(con intenzione)_--E puru....
ANNA
_(energica)_--Ah, no! Lu corpu, forsi, ma l'arma no! Non ha
accunsintutu, l'arma!.... E mi l'aviti straziatu, stanotti!... Putiti
essiri saziu!.... Vo' jtavinni, ora, vo' jtavinni!
ORAZIU
Ma chi ti scanti, d' 'i genti?.... Ca mi po' vidiri nesciri?... N' ha'
paura, ca non mi vidi.
ANNA
Comu, non vi vidi? Si nisciti chiù tardu, quannu tutti so' fora....
ORAZIU
Ca quali!.... Non mi vidi pirchì non nesciu.
ANNA
_(allibita)_--Non nisciti? E chi vi vuliti ristari, cca?
ORAZIU
Certu.
ANNA
E comu, non pinsati ca torna iddu?
ORAZIU
Ca iu ad iddu aspettu!...
ANNA
_(atterrita)_--Ah, non vi basta chiddu c'aviti fattu di mia?... Macari
ccu iddu, ora? _(angosciata)_--E allura pirchì?..... Allura pirchì?....
ORAZIU
Quantu si' bona! Comu voi, ca mi bastassi? Mi basta per una parte--e
mancu m'ha' bastatu tantu bonu--ma non mi basta ppi 'n'autra... Iu 'u
sacciu, ca iddu mi fici 'a festa ccu me' mugghieri.... e accussì l'avi a
sapiri iddu. Pirchì dunca, chi soddisfazioni fussi, accussì?... A' para,
avemu a essiri _(alza una mano, come se reggesse la bilancia al
peso)_--Vilanza: tantu di cca e tantu di cca banna.
ANNA
_(come fuori di sè)_--Madonna santissima! E chi pinseri infernali vi
vinni, ora? E la vostra parola? V'haiu datu tuttu chiddu ca vi putia
dari, ppi salvari ad iddu: l'anuri mia, li me' carni....--ccu la me'
criaturedda a latu!...--E allura pirchì l'haiu fattu, iu, si mancu ha'
valutu ppi sarvari a iddu?
ORAZIU
Chi vo' salvari? Cca non c'è nenti da salvari! Chi ti fiuri ca ci avissi
a fari, ad iddu, oramai?... No, nenti. Ti giuru ca non ci turcirò un
capiddu! Non l'haiu chiù, 'ssu dirittu. Pp' 'a prima parti semu a paru;
mi resta, ora, sulamenti, ca si sapissi... E mi nni vaiu.
ANNA
Vi nni jti? Ma non ci pinsati ca iddu, si vi trova cca, v'ammazza?
ORAZIU
M'ammazza?... Iddu ammazza a mia?... Guarda ca 'n'autra nn'haiu a
sèntiri! D'unni veni, iddu?... Unni l'ha' passatu, 'a nuttata?... A' me'
casa... e iu cca, a' so' casa!... Ccu cu' ha' statu, iddu? Ccu me'
mugghieri... e iu haiu statu cca, ccu so' mugghieri!...
ANNA
Ca allura ppi daveru vui accussì criditi d'aviri aggiustatu tuttu cosi?
ORAZIU
Tuttu cosi, cara cummaredda mia! Iddu l'avia guastatu ed iu l'aggiustai.
Scusati: l'amicizia, la stima, lu cumparaticu, l'onuri, cu' è ca l'avia
guastatu? Iddu!... E ora iu haiu misu 'a vilanza 'm paru!... Ccu 'na
differenza: ca a mia, ppi rispettu d'iddu e di vui, mancu mi passava pp'
'a testa.... e a iddu sì!... Risposta è, 'a mia, cummari! A cc'avissi
vulutu, iddu, un pisu e du' misuri?... Non lu po' vuliri, non ti
scantari!....
ANNA
Maria Santissima! Vergini 'Mmaculata, e chi nni nasci, ora?
ORAZIU
Non ti scantari, ca nenti mi fa! Ci parru iu: sacciu chiddu ca ci haiu a
diri! _(persuasivo)_--Ca metti ca iu, _ora_, turnassi a' me' casa e 'u
truvassi ddà, ccu me' mugghieri... Chi ci avissi a fari? Nenti,
_ora!_... Si ci jeva arsira, si, l'ammazzava e aveva tutta 'a ragiuni e
tuttu 'u dirittu di fallu; _ora_ non chiù. _Ora_ nenti... Tali e quali
iddu ccu mia.... Non ti scantari, ca non po' fari e non po' diri nenti.
ANNA
_(tendendo l'orecchio verso l'uscio di camera)_--'U picciriddu, 'u
picciriddu chianci! _(corre in camera)_.
SCENA II.
Oraziu solo, poi Anna e Saru
ORAZIU
_(rimasto solo tentenna il capo con laido ghigno di amara soddisfazione
e di acre veleno; poi si accosta pian piano alla finestra e l'apre, per
respirare l'aria del mattino ormai chiaro. La beve a pieni polmoni,
passandosi la mano sulla fronte e sui capelli, come per rinfrancarsi al
refrigerio della frescura mattinale)_.--Ah, bella jurnata ha' a essiri,
chista, ppi mia!... _(sospira di soddisfazione, poi si sporge a guardare
sulla strada e, poco dopo, arretra istintivamente, turbato, si frega le
mani, come non vedesse l'ora di venire alla prova, si accosta all'uscio
e, come se parlasse ad Anna)_.--Alluccà, alluccà!... Sta currennu
dintra!
ANNA
_(affacciandosi all'uscio, pallida, tremante, sgomenta)_.--Iddu!? Oh,
Maria Santissima!
ORAZIU
_(nervoso)_--Mi vitti, mi vitti e sta currennu!... Cca è!... _(resta un
po' come smarrito nel turbamento, indeciso sul da fare)_.
ANNA
_(tentando di tirarlo dentro)_--Trasiti cca, trasiti cca, circati
d'ammucciarivi!....
ORAZIU
_(sostenendosi, si strappa dalle mani di lei, che lo tira, e con un riso
nervoso, di sfida, ma pur di intenso turbamento)_--No, ti dicu, ca nenti
mi po' fari!
SARU
_(precipitandosi sulla scena, pallido d'un pallore cadaverico,
stravolto, e spianando il fucile contro Oraziu, gli grida, roco)_--Nenti
ti pozzu fari?
ORAZIU
_(risoluto e deciso, facendosi avanti, con gran voce)_--No, nenti!
SARU
T'ammazzu comu un cani! _(tira il grilletto e fa partire il colpo che
rintrona sinistro nella stanza)_.
ORAZIU
_(colpito in pieno, si porta le mani al petto e stramazza,
comprimendoselo, senza dir verbo)_.
ANNA
_(atterrita)_--Ah, Saru, Saru, chi facisti?
SARU
_(cadaverico, ma calmo, posando il fucile, ancora fumante sul
tavolo)_--Chiddu ca non sappi fari iddu, vilunazzu!... Aveva a veniri a'
so' casa e aveva ad ammazzari comu un cani a mia, truvannumi ddà, ccu
so' mugghieri!... Iu 'u truvai cca, ccu tia e ammazzai ad iddu!
ANNA
Ma a mia, iddu.... chi c'entra?!... Ah, Saru, Saru, iu ppi tia, chi
cridi? Ppi tia, ppi sarvari a tia!....
SARU
'U sacciu, zìttiti, non parrari!... Chissa è, 'a me' forza e 'a me'
ragiuni!....
ANNA
Ragiuni, e comu.... Tu ca veni di ddà?.... Ti cunsumasti!... E iu haiu
datu ppi nenti lu me' onuri!....
SARU
_(afferrandola)_--Ah, lu to' onuri, lu sai diri!... M' 'u sai diri
'nfacci c'hai datu lu to'... onuri?!... E ti pari nenti, chistu?
ANNA
Ma tu non ci avevi pigghiatu lu so'?... Iddu critti di fari pari e
patta, parrava di vilanza, ca vosi mettiri 'm paru....
SARU
Ah, di vilanza, ti parrau? Ah, si?.. 'U stissu pisu avi, chiddu ca fici
iddu e chiddu c'haiu fattu iu?...
ANNA
Ma si, Saru miu, ppi la genti, ppi la genti!...
SARU
Quali genti? Davanti la giustizia ju mi nn'haju a jri!... Chi guardamu,
'u fattu... accussì, di fora? Iu mi misi ccu so' mugghieri, iddu si misi
ccu 'a mia e semu a paru? E so' mugghieri a paru ccu tia, si po'
mettiri? E chiddu chi fici iddu, 'nfamuni, ccu tia, ccu chiddu ch'aiu
fattu iu ccu so' mugghieri? S'avissiru a parrari cc' 'u spirdatu d' 'i
setti stiddi, chissu!... Ccu Saru Mazza, hannu a parrari!... Chi parauni
mi ponnnu fari, 'i genti? Cca tu, ca si' 'na santa, e ddà ca c'è 'na
cani di vanedda, ca cu' junci si la po' pigghiari?... Ah, di vilanza,
parramu? E chi hannu, 'u stissu pisu, chiddu c'haiu fattu iu e chiddu ca
fici iddu, cca? Iu c'haju statu trascinatu ppi li capiddi d'idda....
d'idda, ca a mia mancu ppi testa, mi passava!... E m'ha' cuntatu li
passi e m'ha' vinutu a circari dintra, fora, a la stazioni mentri ca
parteva, a tutti banni!... E m'ha' tiratu lu ciatu; e m'ha' vutatu li
cirivedda, senza guardari periculu!... Macari davanti ad iddu...
_(guardando il cadavere, con aria di terrore e voce cavernosa)_.... ca
non la vidi chiù!...
ANNA
_(guardando il cadavere alla sua volta, si mette le mani nei capelli e
scongiura)_--Maria, Maria, Saru, scappatinni!....
SARU
_(c. s.)_--Aspetta, ca ti dicu chistu. Chistu ca non t' ha' a scurdari,
ca è tuttu, ppi mia! _(piano, sottovoce, come se il morto potesse
udire)_--Chi è, 'u stissu, ah? 'U stissu di chiddu ca fici iddu? Pensaci
bonu: ca si nni vinni cca, friddu friddu _(additandolo, senza osare di
guardarlo)_, ccu 'ssa facci di Giuda, a mettiri a la turtura a tia,
santa, e pigghiariti con la minaccia e lu terruri _(gli si volta,
scuotendo le pugna sul cadavere)_--Una matri, vigliaccu! Ccu la so'
criatura a latu, vigliaccu!... A la stissa vilanza ccu 'na cajorda, la
vulissi mettiri?.... Iu, ca sugnu schifiatu di li vasuna arraggiati di
to' mugghieri e tu, t'hanno a vidiri, assassinu, ccu la facci china di
sgraggiuni di 'sta 'nfelici _(si accalora fino al massimo del furore e
della disperazione)_, ca custringisti ccu la forza, vigliaccu!....
ANNA
_(afferrandolo)_--Chi dici, Saru, ccu cu' parri?!... _(si ode il
tramestìo di passi per le scale e un vocìo confuso)_..... Zittu!....
Zittu!.... Acchiana genti!....
SARU
_(che si è prima ritratto, confuso, dal cadavere, scostandola)_--Vo
grapi!... Cca sugnu!... Non ti scantari, sugnu prontu!... _(incrocia le
braccia e attende, con suprema aria di sfida.--Anna si avvia alla
comune)_.
SIPARIO.
End of Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello
*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA ***
***** This file should be named 31702-8.txt or 31702-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
http://www.gutenberg.org/3/1/7/0/31702/
Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This
file was produced from images generously made available
by The Internet Archive)
Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.
Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties. Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research. They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.
*** START: FULL LICENSE ***
THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).
Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works
1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works. See paragraph 1.E below.
1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States. If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed. Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
a constant state of change. If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.
1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges. If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.
1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.
1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.
1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that
- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
has agreed to donate royalties under this paragraph to the
Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
must be paid within 60 days following each date on which you
prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
address specified in Section 4, "Information about donations to
the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
License. You must require such a user to return or
destroy all copies of the works possessed in a physical medium
and discontinue all use of and all access to other copies of
Project Gutenberg-tm works.
- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
electronic work is discovered and reported to you within 90 days
of receipt of the work.
- You comply with all other terms of this agreement for free
distribution of Project Gutenberg-tm works.
1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.
1.F.
1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.
1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.
1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation. The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund. If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.
1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.
Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation
The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations. Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org
For additional contact information:
Dr. Gregory B. Newby
Chief Executive and Director
gbnewby@pglaf.org
Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation
Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.
The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org
While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.
International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.
Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
http://www.gutenberg.org
This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
|