summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/31702-8.txt
diff options
context:
space:
mode:
Diffstat (limited to '31702-8.txt')
-rw-r--r--31702-8.txt2675
1 files changed, 2675 insertions, 0 deletions
diff --git a/31702-8.txt b/31702-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..bb77253
--- /dev/null
+++ b/31702-8.txt
@@ -0,0 +1,2675 @@
+Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: 'A vilanza
+ Teatro dialettale siciliano, volume settimo
+
+Author: Nino Martoglio
+ Luigi Pirandello
+
+Release Date: March 19, 2010 [EBook #31702]
+
+Language: Italian
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA ***
+
+
+
+
+Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online
+Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This
+file was produced from images generously made available
+by The Internet Archive)
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+ NINO MARTOGLIO E LUIGI PIRANDELLO
+
+
+ TEATRO DIALETTALE SICILIANO
+
+ VOLUME SETTIMO
+
+
+
+ 'A VILANZA (LA BILANCIA)
+
+ CAPPIDDAZZU PAGA TUTTU
+
+
+
+ CATANIA
+
+ CAV. NICCOLÒ GIANNOTTA, Editore
+
+ LIBRAIO DELLA REAL CASA
+
+
+
+
+ PROPRIETÀ LETTERARIA
+
+ _ai sensi del testo unico della legge
+ 25 giugno 1865, 10 agosto 1875 e 18 maggio 1882,
+ approvato con R. Decreto e Regolamento
+ 19 settembre 1882_
+
+
+Proprietà artistica, di rappresentazione e di traduzione, riservate per
+tutti i paesi, compresi la Svezia, la Norvegia e l'Olanda--Copyright by
+Società Italiana degli Autori--Milano, Corso Venezia N. 6.
+
+Tutti gli esemplari di questa edizione portano la firma dell'Autore. Le
+copie non munite di essa firma, si reputano, quindi, contraffatte.
+
+Unica versione autorizzata dagli Autori per la rappresentazione.
+
+
+Officine di Arti Grafiche dell'Editore CAV. VINCENZO GIANNOTTA nel Reale
+Ospizio di Beneficenza--_Via Crociferi, 15_--CATANIA
+
+
+
+
+ 'A VILANZA
+
+ (LA BILANCIA)
+
+ Dramma in tre atti
+
+
+
+
+ PERSONAGGI
+
+ SARU MAZZA, agrimensore 30 anni
+ ANNA, sua moglie 25 »
+ ORAZIU PARDU, perito agronomo 35 »
+ NINFA, sua moglie 28 »
+ DONNA RACHELA, zia di Anna 55 »
+
+ _In una cittadina di Sicilia--Ai tempi nostri._
+
+
+
+
+ATTO PRIMO
+
+Tinello in casa Pardu.--Comune in fondo, uscio sulla sinistra e finestra
+a destra.
+
+
+SCENA I.
+
+Oraziu, Ninfa, Saru e Anna.
+
+
+_(La tavola è ancora apparecchiata e i quattro personaggi sono alla fine
+del desinare--Ninfa versa da bere a Saru, che è acceso in volto e
+imbambolato, non tanto per il vino bevuto quanto per lo stordimento
+della passione aizzosa e sfacciata di Ninfa, che lo tiene come sotto un
+fascino--Anna è sulle spine, più per la paura di Oraziu e per la
+vergogna dello spettacolo di audacia della donna, che per gelosia del
+marito.--Oraziu--che in realtà nota tutto--finge di non accorgersi di
+nulla e con un sorriso sardonico pare che inciti i due a compromettersi
+di più agli occhi di Anna, verso la quale si mostra rispettoso)_.
+
+NINFA
+
+Biviti 'n'autru tanticchia!... Vaia, cumpari!...
+
+ANNA
+
+_(sulle spine)_--No, ppi carità, n' 'o faciti biviri chiù!... N' 'o
+viditi ca ci leva?...
+
+SARU
+
+Si, veru è, grazii, cummari, basta... assai haiu vivutu...
+
+ORAZIU
+
+Chi assai!... Comu, ci faciti 'st'offisa, 'a cummari?...
+
+NINFA
+
+_(strafottente)_--Nenti, nenti, siddu n' 'o voli, m' 'u vivu iu!...
+_(accosta il bicchiere alle labbra, con l'aria di dare una risposta alla
+comare)_.
+
+ORAZIU
+
+_(fermandole il braccio)_--No!... Chi fai?... Non t' 'u viviri!...
+Daccillu a to' cumpari!... Caru cumpari, ora non putiti rifiutari chiù
+_(lui stesso prende il bicchiere da Ninfa e lo porge a Saru. Subito
+dopo, versando del vino nel bicchiere di Anna)_. E a me' cummari--m'avi
+a permettiri--cci 'u damu virgini, 'n'autru jriteddu!...
+
+SARU
+
+Grazii... _(beve, contro voglia)_.
+
+ANNA
+
+_(quasi contemporaneamente)_--Grazii... _(assaggia appena il vino e,
+deponendo il bicchiere, si alza, risolutamente)_--Ora jemuninni,
+Sariddu, c'haiu 'u pinseri di dda criatura c'aspetta 'n casa...
+
+NINFA
+
+Chi?... Va, assittativi, cummari!... Ca chi diciti?... Vui siti chidda
+ca faciti 'i visiti d' 'u medicu, curti curti!...
+
+ANNA
+
+Ca comu, avi tri uri ca semu cca!... Nui vulistuu fari ristari ppi forza
+a mangiari...
+
+ORAZIU
+
+E non vi pari l'ura ca vi nni scappati!... Aviti cuntatu macari 'i
+minuti, spaventu di Diu!... A nuautri... a me' mugghieri, cca... e a
+mia, 'u tempu, 'nsemi ccu vui non nni pari... Va, assittativi 'n'autru
+tanticchia, facitila cuntenta!... Assittativi, cumpari!...
+
+ANNA
+
+_(notando che Saru sta per rimettersi a sedere, sotto lo sguardo
+incitante di Ninfa)_--No, no, Saru, non t'assittari!... Cummaruzza...
+cumpari, criditimi, lassai 'u picciriddu sulu... ccu 'a zia Rachela... e
+poi... _(a Saru, fissandolo, con intenzione)_ ti scurdasti ca t'haiu a
+priparari 'i robi.... Non divi partiri, dumani?...
+
+NINFA
+
+_(lesta)_--Partiti?...
+
+SARU
+
+Si... Haiu a jri a fari 'na perizia, a Truina...
+
+ORAZIU
+
+Ah, 'u sacciu... 'A stima di l'eredità Francu!... Accittastuu?... Iu non
+ci vosi jri... Troppu faticusu...
+
+SARU
+
+Non nni potti fari a menu... Si 'ntromisi 'u nutaru Firritu e non ci
+potti diri di no!
+
+ORAZIU
+
+Iti a truvari 'u friscu, a Troina!...
+
+SARU
+
+'U sa chi vi pari quantu ci haiu a stari?... Putiti calculari ca partu
+dumani e posdumani vi vegnu a truvari cca...
+
+ORAZIU
+
+Si mi truvati!... Haiu a fari macari iu, 'na stima d'agrumitu... a
+Biancavilla... Assittativi, vi dicu, cummari!...
+
+ANNA
+
+No, non po' essiri, cumpari Oraziu!... Dicitimi chiddu ca vuliti, ma mi
+nni vaju!... Cinc'uri senza latti, 'dda criaturedda!... Quannu mai!... A
+'st'ura, nuzzinteddu, è misu ca chianci, 'n vrazzu, a' zâ Rachela, ca mi
+l'avrà addubbatu a pupuneddi di zuccaru, ppi fallu stari cuetu!... _(al
+marito, c. s.)_--Non ci pensi, tu, Saru?...
+
+NINFA
+
+Cummari, 'a vuliti fari 'na cosa bona?... Vo' jti a pigghiari 'u
+picciriddu e purtatilu cca!...
+
+ORAZIU
+
+Si, si, cummari, brava Ninfa!... V'accumpagnu iu, caminati!...
+
+ANNA
+
+_(con fermezza)_--No, no, cumpari, non vi muviti...
+
+ORAZIU
+
+Pirchì, nun pozzu aviri 'st'onuri?...
+
+ANNA
+
+L'onuri è miu, chi c'entra!... Non è ppi chissu, cumpari, è pirchì non
+tornu chiù, iu!... 'U picciriddu, doppu c'allatta, stancu comu sarà,
+s'addurmisci... iu haiu a rizzittari tanti cusuzzi... ci haiu a
+priparari 'i robi di villutu a iddu...
+
+SARU
+
+_(a cui Ninfa avrà fatto cenni pressanti di rimanere)_--E bonu,
+assettati, 'n'autru tanticchia...
+
+ANNA
+
+_(c. s.)_--No, Saru, nenti... si tu voi, restati... ma iu mi nni vaiu.
+
+SARU
+
+Allura mi nni vegnu.
+
+ORAZIU
+
+No, vui ristati, cumpari... pirchì... staiu pinsannu ca si duviti
+partiri dumani--scusati--'a relazioni d' 'a perizia di Tumminello, non
+l'avemu a presentari dumani stissu?... _(a Ninfa)_--Vo' pigghiami 'ddi
+carti, ddà banna, e daccilli, ca iu accumpagnu 'a cummari...
+
+NINFA
+
+_(va per la sinistra e torna subito dopo, consegnando a Saru un rotolo
+di carte)_.
+
+ORAZIU
+
+_(a Saru)_--'Ntantu ci dati 'na riliggiuta, e quannu tornu 'a firmamu
+tutti dui.
+
+SARU
+
+Ca bonu è... Va, Anna, fatti accumpagnari, ca iu, tra pocu, sarò dintra,
+ha' capitu?...
+
+ANNA
+
+_(che avrà fatti sforzi di cenni e di sguardi ora severi, ora
+supplichevoli per non farlo restare, alfine rassegnata)_--'Na vota
+ca.... hai chi fari!... Arrivederci, cummari, e grazii!...
+
+NINFA
+
+Vih! Ca chi diciti!?... _(la bacia sulle guance, che Anna le offre,
+costretta, freddamente e senza ricambiarle i baci)_--Grazii a vui!...
+_(a Saru)_--Iu vi lassu, cumpari... vi lassu sulu ppi non
+disturbarivi... Ca cca... aviti chi leggiri _(accompagna Anna per la
+comune)_.
+
+ORAZIU
+
+Arrivederci, cumpari Saru... staiu turnannu... Stati attentu e' cunti d'
+'a zenia... ca ddocu è, 'u dannu, pp' 'u fattu d' 'u carvuni!... _(segue
+le due donne)_.
+
+
+SCENA II.
+
+Saru solo, poi Ninfa.
+
+
+SARU
+
+_(rimasto solo, fa dei gesti nervosi ed esprime con gli occhi e con
+tutto l'atteggiamento del volto la tortura interna della passione che lo
+trascina; poi si scuote, con un moto violento, e cerca di concentrarsi
+nell'esame delle carte.... ma non vi riesce.... Sente il fruscio delle
+vesti e l'alito della persona di Ninfa, che sopravviene, e, senza
+voltarsi, ha uno stiramento quasi felino e spasmodico)._
+
+NINFA
+
+_(rientrando, gli viene, cupida, dietro le spalle, gli afferra la testa
+tra le mani, gliela rovescia, e gli pianta la bocca sulla bocca,
+baciandolo e mordendolo insieme, con contorcimenti di voluttà)_--No, non
+ti moviri!... Non parrari!... _(lo ribacia c. s.)_.
+
+SARU
+
+_(svincolandosi)_--No, lassami!... Lassami!... Non sintisti, ca torna
+subitu?!... Lassami studiari 'sti carti!...
+
+NINFA
+
+_(spingendo nervosamente lontano l'incartamento, che si squinterna,
+parte sulla tavola e parte per terra)_--Ah chi si', di marmu?....
+Agghiazzatu!... Lèvili, 'ssi carti.... 'annunca 'i scicu!.... _(le
+spinge ancora in là e altre ne fa cadere, poi, riafferrandolo pei
+capelli, spasimante)_--Non mi pari veru ca t'haiu cca sulu, ccu
+mia!.... Avi tri uri ca mi nni vaiu 'n suppilu 'n suppilu, cca, a
+tavula, guardannuti 'nta 'ssa vucca!...
+
+SARU
+
+_(fa un gesto di smarrimento e di voluttà con gli occhi)_.
+
+NINFA
+
+No!... Non fari accussì, ccu l'occhi, ca muriri, muriri, mi fai!...
+_(gli immerge quasi, smaniando la faccia nel seno)_.
+
+SARU
+
+_(scattando)_--No, no, ti dicu!.... Chi vo' fari muriri, macari a
+mia?... Tu ti vo' ruvinari e mi vo' ruvinari!....
+
+NINFA
+
+E chi fai, ti scanti?
+
+SARU
+
+Ppi tia!...
+
+NINFA
+
+Chi mi nni 'mporta, a mia?!... Tu ppi tia, ti scanti!... Lu vidu!....
+
+SARU
+
+_(con una scrollata di spalle)_--Ca quali scantari... muta, statti!....
+Non mi scantu, iu!...
+
+NINFA
+
+D'iddu, 'u sacciu, non ti scanti... Tu d'idda, d'idda, ti scanti!..... E
+ti scanti di daricci pena, a 'dda facciuzza di Madonna Immaculata, è
+veru?..... Ca ti talìa e t'astuta lu focu.... e ti riduci
+'n'agnidduzzu, manzu manzu!... _(lo lascia e lo fissa severa)_--Si
+sapissi quantu mi urti, quannu diventi accussì!... Eccu, basta
+parraritinni, ca ti cascanu li vrazza!... _(facendogli un verso della
+bocca)_--Ah! Vi vulissi vidiri, a tutti dui, 'nta un mumentu di
+tinirizza!.... _(riafferrandolo)_--Senti, quannu ci pensu
+l'affuchirìa!... Ccu 'dda 'atta morta!....
+
+SARU
+
+_(scuotendosi e respingendola violentemente)_--Auh!..... T'haiu dittu ca
+d'idda non mi nn'ha' a parrari!... Comu iu non ti parru mai di to'
+maritu!...
+
+NINFA
+
+Si, 'u sacciu, bonu!.... La Madonna supra l'artaru!...
+
+SARU
+
+La Madonna Addulurata, si!.... China di spati 'nta lu cori!... E ci
+l'avemu azziccatu tu ed iu!.... Pirchì iu 'u sacciu, chiddu ca soffri,
+senza diri nenti!... Iu 'u vidu, c'ha capitu tuttu... e chi tuttu lu
+scantu di to' maritu, ca nun l'avemu nè iu nè tu, sta facennu moriri ad
+idda, avvilinata dintra!... Non l'ha' vistu, ah, non l'ha' nutatu oggi,
+c'ha passatu morti e passioni, a tavula, vidennu a mia e a tia comu du'
+'mbriachi?...
+
+NINFA
+
+_(riafferrandolo c. s.)_--Si, 'mbriachi!.... 'Mbriachi d'amuri e di
+passioni!.... Dillu 'n'autra vota ca si' 'mbriacu macari tu!... 'Mbriacu
+di mia... dimmillu!....
+
+SARU
+
+_(c. s.)_--E non lu vidi?!...
+
+NINFA
+
+Chi mi nni 'mporta d'iddu.... d'idda!.... Non parrari chiù... non diri
+nenti!... Stamu pirdennu in chiacchiri inutili 'stu quartu d'ura di
+felicità ca nni desiru!....
+
+SARU
+
+_(sciogliendosi, brusco)_--Zitta!... Mi pari ca 'ntisi scrusciu di
+licchettu!.... Chi avi, 'u chiavinu, Oraziu?
+
+NINFA
+
+Si _(attenta l'orecchio)_--Iddu è!...
+
+SARU
+
+_(accorrendo a raccattare i fogli)_--'I carti, 'i carti!
+
+NINFA
+
+_(lo aiuta a raccattare e frattanto, trovandoglisi accosto,
+irresistibilmente, stando china, gli dà un'ultima stretta e un ultimo
+bacio sulla testa)._
+
+
+SCENA III.
+
+Oraziu e detti.
+
+
+ORAZIU
+
+_(appare sulla comune, quasi sorprendendoli nell'abbraccio; si ferma,
+fingendo di niente, e, prima di avanzarsi attende, anzi, che i due si
+sollevino e depongano le carte sulla tavola)_.--..... E chi c'era,
+ventu.... ca vi vularu 'i carti?
+
+NINFA
+
+.... Già... 'na rifuliata di ventu... mentri ca 'u cumpari liggeva...
+
+ORAZIU
+
+_(sorridendo, da finto semplicione)_.--E comu.... ccu 'a finestra
+chiusa?...
+
+SARU
+
+Già.... tutto 'nsemula.... 'Na cosa strana.... non sacciu comu fu.
+
+NINFA
+
+S'appi a grapiri, forsi, 'a finestra d' 'u currituri....
+
+ORAZIU
+
+_(sempre col sorrisetto in bocca, sottile, furbo,
+studiandoli)_.--Mai!... V' 'u dicu iu, comu fu... _(nota che i due si
+turbano)_. Fui iu... grapennu 'a porta.... Cca l'aria stagna, 'nt' 'a
+scala c'è riflussu e grapennu, di dda banna fici pompa, e si tirau
+l'aria di cca, d'un colpu, mannannuvi tuttu sutta supra...
+
+NINFA
+
+E già.... chistu, appi a essiri... Difatti iu, di 'nt' 'a cucina, macari
+'u 'ntisi, 'u rifrussu!...
+
+ORAZIU
+
+Ah, tu dda banna, eri?...
+
+NINFA
+
+Ca cc'avia a fari, cca?.... Cc' 'u cumpari ca studiava!... Ppi non
+disturballu, mancu 'a tavula, sparicchiai.
+
+ORAZIU
+
+È logicu.... _(a Saru, che per darsi un contegno, sentendosi sotto lo
+sguardo indagatore del compare, s'è dato a riordinare, con cura, i fogli
+della relazione)_.--Chi vi nni pari?...
+
+SARU
+
+E già... si... 'u riflussu appi a essiri!...
+
+ORAZIU
+
+Ancora 'nt' 'o riflussu siti?... Vi staiu dimannannu chi vi nni pari d'
+'a relazioni....
+
+SARU
+
+Ah!... Si... tuttu giustu.
+
+ORAZIU
+
+Vi persuariti?... 'A zenia cunsuma du' tonnellati di carvuni o' jornu...
+Prima, ca custava a trentadu' liri a tonnellata, rapprisintava 'na spisa
+giustificata, ppi chiddu ca rinneva; ma ora, ca è juntu a tricentu liri
+'a tunnillata, chi bisognu aviti vui, signor curaturi giudiziariu, di
+falla funziunari a macchina?....
+
+SARU
+
+Certu!... _(Ninfa se ne va di là, tranquilla)_.
+
+ORAZIU
+
+Attaccatici dudici, sidici muli, a turnu, vi rennunu 'u stissu e costanu
+assai di menu.
+
+SARU
+
+Giustu.
+
+ORAZIU
+
+Dici, lu signor curaturi--stortu comu nu ferru di cavaddu, ma non tantu
+spertu ppi falla a nui:--muli 'nta lu funnu ci nni su' dui suli, ju nun
+pozzu spenniri ppi accattarini n'autri quattordici, e si l'affittu non
+mi cunveni chiù....
+
+SARU
+
+Giustu.
+
+ORAZIU
+
+Giustu chi... chiddu ca dici 'u curaturi?...
+
+SARU
+
+No... chiddu ca diciti vui... chiddu ca dicemu nuautri...
+
+ORAZIU
+
+E chi dicemu, nuautri?... 'U vidistuu 'u cuntu ca ci fazzu iu, d' 'i
+muli, in linia subordinata?...
+
+SARU
+
+Sì, ragiuni, aviti...
+
+ORAZIU
+
+Di chi?...
+
+SARU
+
+Ca di falla agiri cch' 'i muli... giustu!...
+
+ORAZIU
+
+Ca quali muli, chi stati dicennu?... Giustu, esattu, esattu, giustu!...
+Di unni, giustu?... Cumpari, cc'aviti liggiutu, allura?
+
+SARU
+
+Comu?... n' 'a facemu nuautri, 'ssa proposta d' 'i muli?
+
+ORAZIU
+
+Oh... c'è paura 'u riflussu, 'nsemmula ccu 'i carti, vi fici partiri 'a
+testa?... Chi liggistuu?... Chissa d' 'i muli resta in linia
+subordinata, ma in linia diretta, la risposta mia... osia, nostra, è ca
+'nta un funnu unni ci su' setti tummina di voscu, 'ssu signuri po' fari
+ligna e la macchina della noria la può mandare a legna, con una economia
+enorme!...
+
+SARU
+
+Cumpari, vi cunfessu ca ddocu, ancora, non ci aveva arrivatu... Aveva
+liggiutu 'a sula prima parti.
+
+ORAZIU
+
+Comu!... E chissu ca dicemu, non è 'nt' 'a prima parti?... A' secunna
+pagina, cumpari!... Va, m'haju persuasu ca nenti, aviti liggiutu!...
+
+SARU
+
+No... non è ca non haiu liggiutu... Sugnu un pocu... com'haiu a diri,
+va?... Sugnu sturdutu d' 'u vinu!... Mi facistuu viviri assai...
+
+ORAZIU
+
+Ah, ora ci semu!... _(forte)_--Ninfa!... Ninfa!... Facci 'na tazza di
+cafè o' cumpari... Ma forti, quantu ci schiarisci l'idea... ca cca avemu
+a travagghiari!...
+
+VOCE DI NINFA
+
+Va beni, vi servu, cumpari.
+
+SARU
+
+No, chi cafè!... _(forte)_--Non vi disturbati, cummari, ca non c'è
+bisognu!...
+
+ORAZIU
+
+Lassaticcillu fari!... Va, datimi 'ssi carti, v' 'i leggiu iu _(gliele
+leva di mano)_.
+
+SARU
+
+No, cumpari, sintiti... _(si alza)_--Nun sugnu in gradu di vinirivi
+appressu... Haju bisognu di jttarimi un pocu supra 'u lettu... e poi
+m'haiu a priparari certi cusuzzi ppi dumani...
+
+
+SCENA IV.
+
+Ninfa e detti
+
+
+NINFA
+
+_(sulla soglia dell'uscio di sinistra)_--Chi l'haiu a fari, o no, 'ssu
+cafè?...
+
+SARU
+
+No, cummari, grazii, ca mi nni staiu jennu...
+
+ORAZIU
+
+Ppi daveru vi nni vuliti jri?...
+
+SARU
+
+Si, cumparuzzu... scusatimi... e vui macari, cummari...
+
+ORAZIU
+
+Allura guardati chi faciti: purtativi 'a relazioni e a menti ripusata,
+stasira, o dumani a matina, prestu, ci dati 'na bella liggiuta... ca iu,
+dumani, o' tardu, passu d' 'a vostra casa e m' 'a pigghiu... Vui 'a
+firmati...
+
+SARU
+
+Sta beni _(arrotola le carte e se le mette in tasca)_--Ristamu 'accussì,
+allura.... Arrivederci, cumpari.... e scusati....
+
+ORAZIU
+
+Chi diciti, cumpari?... Scusati vui, chiù tostu, di la libertà ca
+nn'avemu pigghiatu.... E grazii--_(gli stringe la mano)_.
+
+SARU
+
+Arrivederci, cummari.... _(notando che si accinge ad
+accompagnarlo)_--No, non vi disturbati, ca 'a strata 'a sacciu _(le
+impone, anche con lo sguardo, di restare)_.
+
+NINFA
+
+_(stringendogli la mano, forte e con intenzione)_--Faciti bonviaggiu....
+Arrivederci _(Saru va via)_.
+
+
+SCENA V.
+
+Ninfa e Oraziu
+
+
+ORAZIU
+
+_(rimasto solo con Ninfa, la guarda lungamente, studiandola, poi le
+dice, pigiando sulle parole)_--Bona 'a pigghiau..., 'u cumpari....
+
+NINFA
+
+Chi?...
+
+ORAZIU
+
+'A sbornia, chi?... Non cridiva ca s'avissi a 'mbriacari accussì
+prestu!... Ma mi pari ca tu....
+
+NINFA
+
+Iu, chi?....
+
+ORAZIU
+
+'U facisti 'mbriacari!... _(seguendo col gesto)_. Abbucca, abbucca,
+abbucca.... bivi, bivi, bivi.... Finiu a 'mbriacata tunna!... _(la
+guarda e la studia ancora lungamente)_.
+
+NINFA
+
+_(imperterrita)_--Pirchì mi guardi d'accussì?
+
+ORAZIU
+
+Chi fu, non ti pozzu guardari? Chi c'è paura ti 'mbriacasti macari
+tu?...
+
+NINFA
+
+_(cogliendo la palla al balzo, ride ostentatamente al modo degli
+ubbriachi)_--Chi mi vidi, ca ti paru 'mbriaca?... E puru.... chi
+sacciu.... forsi è veru, ca mi livau un pocu!
+
+ORAZIU
+
+'U sta vidennu?!...
+
+NINFA
+
+_(strusciandoglisi addosso)_--Ca chi ti pari?... Ti piacissi, a tia, 'a
+mugghiredda 'mbriaca, è veru?... _(fa per afferrargli la testa)_.
+
+ORAZIU
+
+_(respingendola, duro)_--Va, levati!...
+
+NINFA
+
+Chi si' sgarbatu!... Sempri accussì mmastinu hai ad essiri?... 'U sai ca
+si' curiusu, ccu 'ssa guardata accussì?... _(ride c. s.)_
+
+ORAZIU
+
+Vo' fatti 'u cafè ppi tia, vah!...
+
+NINFA
+
+No.... _(molle molle, dinoccolata)_ mi curcu, iu....
+
+ORAZIU
+
+Comu 'u cumpari.....
+
+NINFA
+
+Chi c'entra, 'u cumpari?... Chiddu si vo' curca ccu so' mugghieri... Chi
+ti pari, ca è comu tia?... _(gli si struscia di nuovo addosso)_.... ca
+mi nni manni?
+
+ORAZIU
+
+_(c. s.)_--Levati, ti dicu!...
+
+NINFA
+
+Chi hai, oh?!..... Mancu si t'avvicinassi 'na vespa, comu fai!.....
+_(provocante)_--Va..... camina!....
+
+ORAZIU
+
+Unni?....
+
+NINFA
+
+_(con un sorrisetto lascivo)_--Iu mi vo' curcu.... _(se ne va
+lentamente, dondolandosi, con contorcimenti serpentini e movimenti
+provocanti di fianchi; giunta presso l'uscio di sinistra si ferma, volta
+soltanto la testa e, con gli occhi imbambolati e pieni di voluttà, lo
+fissa un istante, poi gli dice, a mezza voce, invitante)_--Veni?!....
+_(e scompare)_.
+
+ORAZIU
+
+_(come attratto da una forza magnetica, alla quale non sa resistere,
+stringe i pugni, digrigna i denti, stravolge gli occhi e mormora tra i
+denti)_--Assassina!.... _(poi si volge a guardare verso la camera,
+riluttante a cedere, alla fine, come vinto, muove verso di essa, a
+tratti)_.
+
+NINFA
+
+_(dall'interno)_--Ca chi ci aspetti?....
+
+ORAZIU
+
+_(quasi con rabbia)_--Vegnu!.... _(indi, fermandosi un'altra volta e
+volgendosi, minaccioso, verso la comune, con un dito tra i denti,
+esclama, quasi senza voce)_--Ah, cumpari, cumpari.... si mi veni
+fatta!.... _(chiude il pugno e, barcollando, riprende la via
+dell'uscio)_.
+
+
+_Tela._
+
+
+
+
+ATTO SECONDO
+
+Stanza da lavoro del perito agrimensore Saru Mazza.--Comune a destra,
+uscio in fondo, finestra sulla sinistra.--Un grande tavolo da disegno,
+senza cassetti, su due cavalletti, ingombro di squadre, compassi,
+barattoli di colori, boccette d'inchiostro, carte da disegno, lucidi,
+etc.--In fondo, accanto all'uscio, cassettone con su una Madonna in
+cornice.--Una branda di tela, chiusa, un canapè, due poltrone, sedie
+etc.
+
+
+SCENA I.
+
+Saru e Anna
+
+
+SARU
+
+_(è pronto per partire, con gli strumenti del mestiere ad armacollo e lo
+schioppo a bandoliera. Egli indossa un costume da caccia in velluto
+marrone a millerighe, calza stivaloni e regge con la sinistra una
+valigetta di cuoio. Alla cintura porta la cartucciera piena)_--Allura,
+Annuzza... mi nni vaiu....
+
+ANNA
+
+_(fredda)_--Arrivederci.
+
+SARU
+
+_(guardandosi addosso e girando lo sguardo intorno)_--Non mi staiu
+scurdannu nenti... mi pari _(la guarda)_--Chi è.... tu accussì, mi
+lassi partiri?....
+
+ANNA
+
+Comu ti lassu partiri?...
+
+SARU
+
+Chi sacciu,... senza dirimi nenti!....
+
+ANNA
+
+E chi t'ha' a diri? Ti dissi arrivederci.... Non torni dumani?
+
+SARU
+
+Domani, tornu.... Ma è 'a prima vota ca ti vidu accussì fridda....
+_(accostandosele)_--Chi hai?
+
+ANNA
+
+_(contegnosa)_--Nenti.... _(trovando una scusa là per là)_--Sugnu in
+pinseri pp' 'u picciriddu ca stanotti ha avutu baschi...
+
+SARU
+
+Nenti, non ti preoccupari.... 'I picciriddi 'accussì, su'.... Ora veni
+'a zâ Rachela e ti porta 'u lattosiu.... Doppu dui, tri cucchiarini ci
+passanu tutti cosi... _(silenzio--la riguarda)_--Ma... non è chissu,
+Anna... Cosa hai, tu!... Iu ti conusciu.
+
+ANNA
+
+_(fredda)_--Non haiu nenti...
+
+SARU
+
+Non hai nenti e 'u dici accussì?... Vaia, Anna, non fari 'sti finti,
+pirchì tantu non li sai fari.... Sai comu si' tu?... Comu l'acqua
+chiara, ca si ci vidi lu funnu paru paru.... Passannu tanticchiedda di
+voria, l'arrizza tutta e si conusci subitu!... Ccu mia ti vo'
+ammucciari?....
+
+ANNA
+
+Nni mia si vidi 'a facci, e si vidi 'u funnu, pirchì è petra liscia; ma
+nni tia è 'a facci, petra liscia e servi pp'ammucciari 'u funnu, ca 'u
+sapi Diu chi c'è!...
+
+SARU
+
+_(con un gran desiderio di confessarsi)_--Ah, 'u vidi s'è veru ca non
+si' tu, oggi?... Quannu mai m'ha' lassatu partiri senza abbrazzarimi?...
+
+ANNA
+
+_(severa)_--Ca di quantu vo' essiri abbrazzatu, tu?
+
+SARU
+
+_(caldo, deponendo la valigetta e prendendole una mano)_--Di tia sula,
+babba!... Comu dicu iu, di tia sula!...
+
+ANNA
+
+Ah, 'u vidi?... Chi veni a diri: _comu dici tu?_
+
+SARU
+
+_(con passione)_--Comu dicu iu veni a diri ca tu, ppi mia, si' comu la
+Madonna, ca s'adura in ginocchiu, ccu li manu junciuti e ccu lu cori 'n
+vucca...
+
+ANNA
+
+_(svincolandosi)_--Si, 'u sacciu.... Pirchì poi ci su chiddi ca
+s'aduranu di 'n 'autra manera!.... Ci su' chiddi....
+
+SARU
+
+_(mettendole una mano sulla bocca)_--Zittiti, non t'allurdari 'a
+vucca!.... Adurari?... A cui!.... _(con più grande calore)_--A tia sula,
+Anna, a tia sula! Cca, 'nt' 'o me' cori, tu sula ci si'!... Cca sulu,
+ccu tia, iu mi sentu sicuru, tranquillu, sirenu comu un picciriddu 'n
+vrazzu di la mamma, ca non po' tradiri!.... 'U restu... Pirchì ti vo'
+abbassari a carcularlu?...
+
+ANNA
+
+Ah, non l'ha' a carculari?... Ah, no?... _(a una controscena di Saru,
+che le esprime ch'egli è una vittima d'altri)_--Si, si, 'u sacciu, è 'na
+frevi maligna!... Non nni sugnu gilusa, no, pirchì 'u vidu, 'u sentu, ca
+vo' beni sulu a mia!... Ma iu pensu a lu mali ca po' purtari 'ssa frevi;
+si non a mia, ca ti cumpatisciu, pirchì vidu ca non si' tu, ma è
+idda--'sta canazza arraggiata, ca non si sazia mai!--si non a mia, dicu,
+a tia... e perciò a mia e a 'dda criaturedda nostra, di riflessu!... Non
+vidi ca si' 'mbriacu?... Ca t'affirran tuttu e non ti fa vidiri chiù
+chiddu ca fai?... Si iddu... si so' maritu si nn'adduna?!... Sa pirchì
+ti pari, ca non haiu chiù paci, 'nta lu me' cori?... Ca mi staiu muta e
+non fazzu uno scandalu?--Ca non ci vo' levu l'occhi ccu li jta?...
+Pirchì mi scantu di perdiri a tia!... Pirchì si chiddu ti scopri e
+t'ammazza è 'nta lu so' dirittu!...
+
+SARU
+
+Anna, bonu, bonu, ppi carità!... Non diri chiù nenti!... Non mi fari
+vergugnari e avviliri chiù di quantu sugnu virgugnatu e avvilitu!.....
+M'avissi sputatu 'nfacci, ajeri!... Ti guardava... la guardava...
+guardava ad iddu... Si, hai ragiuni: frevi maligna!... M'ha' scuncirtatu
+lu sangu, m'ha' liatu li sensi e m'ha' fattu perdiri la testa!... Frevi
+maligna!... _(stringendo i pugni)_--Ma la tagghiu!... Ppi quantu è veru
+Diu, la tagghiu!... _(dolce e supplichevole)_--E mi l'ha' a dari tu,
+'ssa forza!... L'haiu a truvari 'nta l'amuri to', ppi la to' paci e ppi
+lu me' decoru!... Ppi livarimi 'stu rimorsu, ccu tia e ccu iddu!...
+Benchì--sentimi--non l'haiu iu... ccu nuddu di tutti dui, e tantu menu
+ccu idda... Pirchì non vosi, iu, non vosi, no, no!... Non haiu vulutu
+mai, iu!... Ha statu idda, 'sta 'nfami, ca mi ci ha tiratu ppi li
+capiddi!... Non m'ha' volutu lassari ppi curtu!... Sutta l'occhi toi
+stissi... sutta l'occhi d'iddu...--ca non sacciu comu ha fattu a non si
+nni addunari!... _(riflettendo, roco)_--... Si non si nn'addunau
+aieri!...
+
+ANNA
+
+_(allarmata)_--Madonna mia!... _(afferrandogli un braccio)_--Hai 'stu
+scantu?... Iu macari, l'haiu!...
+
+SARU
+
+_(preoccupato)_--Ti parsi macari a tia, ca si nn'avissi addunatu?...
+Mentri ca erumu a tavula, ah?...
+
+ANNA
+
+Si!... E non sapeva chi fari, iu, ppi sviallu!...
+
+SARU
+
+_(angosciato)_--E doppu!... Doppu lu peggiu!... Quannu vi nni jstuu
+lassannucci suli, e iddu turnò!...
+
+ANNA
+
+_(con terrore)_--Vi sorprisi?... _(ha il tremito alle labbra e alle
+membra)_.
+
+SARU
+
+No... ma... quasi... Si mangiau 'a fogghia--mi parsi!--Parrava
+masticatu... Pirchì ti nni jsti, Anna, pirchì ti nni jsti?!
+
+ANNA
+
+Sperava ca ti nni vinissi ccu mia!... Non sapeva chi fari, ppi
+staccariti!... Ti guardava ccu lu cori 'nta l'occhi, e tu non ti
+muvisti!...
+
+SARU
+
+Hai ragiuni, hai ragiuni, mugghiredda mia!... _(se la stringe
+appassionatamente al petto)_ Tesoru miu beddu e santu!... Tu si' la me'
+salvizza, tu!... M'ha' salvari, Anna, m'ha' salvari!... E... vidi?...
+Appena mi nni parrasti, ti cascai 'nta li vrazza, è veru?... Senza
+negari, senza diri minzogni... Ti giuru ppi dda criaturedda nostra ca si
+non mi nn'avissi parratu tu, turnannu di fora t'avissi cunfissatu tuttu
+iu, spontaneamente!... L'aveva cca, _(si mette la mano sotto il petto)_
+comu un gruppu, 'nta la vucca di l'arma, ca non mi faceva ciatari!...
+_(stringendosi più forte a lei)_--Non mi lassari, Annuzza, non mi
+lassari!...
+
+ANNA
+
+No, no, ca comu ti lassu?... Pozzu lassari a tia, si mi dimanni aiutu
+accussì?... _(ripresa dal terrore e dal tremito)_ Ma si' certu--o
+Diu!--si' certu, ca si nni accorsi?...
+
+SARU
+
+_(notando lo sgomento di lei, per confortarla)_--No, no... non ti
+scantari!... 'U rimorsu mi fici vidiri chiù di chiddu ca era... No...
+pensu ca poi si misi a parrari tantu tranquillu... supra 'a relazioni d'
+'a perizia ca ficimu 'nsemi... Mi desi 'i carti... _(battendosi una mano
+aperta sulla fronte)_--Oh, a propositu!... Mi l'aveva scurdatu!... Ma si
+non haiu chiù 'a testa!... Menu mali ca mi ci facisti pinsari!... L'haiu
+a firmari e t' 'a lassu cca, ca dici ca veni iddu, chiù tardu, a
+pigghiarasilla _(apre un cassetto, toglie il rotolo delle carte del
+primo atto, lo spiega, lo depone sul tavolo e firma l'ultimo foglio)_.
+
+ANNA
+
+Cca ha' a veniri?... Iddu?...
+
+SARU
+
+Si... accussì mi dissi...
+
+ANNA
+
+_(pensando)_--Si putissi appurari qualche cosa!...
+
+SARU
+
+Sta attenta, oh, ppi carità!.... Non nesciri discursu, si iddu non
+parra!... Avissi a fari peju?!... _(la riabbraccia con effusione, poi)_
+Ni nni jemu, Anna!... Ni nni jemu, di cca!... Haiu 'a me' prufissioni...
+tutti sannu ca sugnu un galantomu... e unni è ed è, un pezzu di pani non
+mi po' mancari... E' veru, Anna?...
+
+ANNA
+
+_(tenera, commossa)_--Si, si... unni vo' tu!... Veru è!... Iu nun haiu a
+nuddu, cca... Non haiu autru ca a tia... e 'a zia Rachela, mischina!...
+
+SARU
+
+Si nni veni ccu nui!... Chiddu ca basta ppi dui bastirà ppi tri _(guarda
+l'orologio, riprende la valigetta e, consegnandole le carte)_--Vidi unni
+'i metti, ca iu mi nn'e' jri.
+
+ANNA
+
+_(riassalita dal dubbio, lo guarda, con meraviglia e rimprovero)_--E
+comu?... Tantu tempu prima, ti nni stai jennu?... Non ci manca un pezzu,
+ancora, ppi partiri 'u trenu?...
+
+SARU
+
+_(che comprende, offeso)_--Ah, Anna, chi pensi?... Ancora suspetti di
+mia?... Doppu chiddu c'ha' 'ntisu?...
+
+ANNA
+
+No... non dicu chissu...
+
+SARU
+
+Ca chi dici, allura?... _(riabbracciandola, tra i baci)_--M'haiu a fari
+'i canniggiaturi, in piazza... haiu a passari di 'nt' 'o nutaru Firritu,
+a ritirari 'a pianta d' 'u funnu, e poi di nni don 'Nzulu, l'armeri, ppi
+pigghiarimi 'i cartucci...
+
+ANNA
+
+Hai 'a cartuccera china!...
+
+SARU
+
+Chisti pp' 'i cristiani, su'... a mitragghia!... Mi passu a pigghiu
+chiddi di caccia... a pallini... _(guardandola negli occhi, con occhi
+sereni)_. Mi dicinu ca unni jemu ci su' pirnici... e si mi nni capita
+quarcuna... sacciu ca a me' mugghiredda ci piaciunu!...
+
+ANNA
+
+_(rasserenata, giuliva, lo bacia)_--Grazii!... _(si ode il campanello
+d'ingresso e, sciogliendosi)_. Chista 'a zâ Rachela, è!
+
+SARU
+
+Ca bonu è, va, ca ti lassu ccu idda.
+
+ANNA
+
+Ah, chi dici, ca 'a facemu curcari cca?....
+
+SARU
+
+No.... chi bisognu c'è?.... Domani sugnu cca!... Vo' grapici. _(Anna
+esce)_.
+
+
+SCENA II.
+
+La zia Rachela e detti.
+
+
+RACHELA
+
+_(entra, preceduta da Anna, si leva lo scialle, che depone su una sedia
+e, deponendo sul tavolo una boccettina con una mistura bianca)_--Eccumi
+cca.... Dissi 'u farmacista ca prima di dariccilla, o' picciriddu, si
+divi agitari 'a buccittina _(a Saru)_--E tu chi fai, parti?
+
+SARU
+
+Si, zia.... Ci raccumannu di tinirimi allegra, cca, a Annuzza!.... Non
+manca a vossia....
+
+RACHELA
+
+Vattinni, vattinni tranquillu.... Arrivederci, e boni affari; ca
+nuautri, cca.... nni sapemu sentiri, ccu me' niputi....
+
+SARU
+
+_(stringendole la mano)_--Vossia benedica.... _(esce, tenendo il braccio
+attorno alla vita di Anna, che lo accompagna fino alla porta di uscita,
+di là)_.
+
+
+SCENA III.
+
+Anna e la zia Rachela
+
+
+ANNA
+
+_(torna, poco dopo, asciugandosi gli occhi)_.
+
+RACHELA
+
+_(che si è data, frattanto, a rassettare la stanza)_--Ah, ah!...
+Nuvità!.... Me' niputi ca chianci! Ammatula predicu, tu non canci mai,
+figghia!.... 'U sacciu pirchì chianci!.... Pirchì ti persuadi ca to'
+maritu nesci tantu tempu prima di partiri 'u trenu, pirchì ha' a jri a
+salutari a chidda!.... E tu, 'nveci di chianciri, pirchì non ci
+dicevi:--aspetta, maritu miu, ca t'accompagnu!--e ci rumpevi l'ova 'nt'
+'o panaru!.... Chi pinseri avevi?... Pp' 'u picciriddu non c'era iu?....
+M'arriordu 'a sant'armuzza di to' ziu, quannu aveva ppi testa quarche
+pinseri stortu....
+
+ANNA
+
+_(piangendo di tenerezza)_--Ca quali, zia, no!....
+
+RACHELA
+
+Si, mettimi 'nt' 'o saccu, ora, ca sugnu picciridda!...
+
+ANNA
+
+No, ci dicu, no, non pinsassi a cosi tinti!.... Nisciu prima pirchì divi
+jri in piazza, a farisi 'i canniggiaturi.... poi 'nt' 'o nutaru Firritu
+e poi nni don 'Nzulu l'armeri....
+
+RACHELA
+
+_(mettendo un dito nella bocca aperta)_--Ahum!.... Pezza di
+basalocca!.... E tu ci cridi?....
+
+ANNA
+
+Si zittissi, si zittissi, ci dicu!.... Mi cunfissau tuttu, ora ora,
+chiancennu comu un picciriddu!.... E comu un picciriddu daveru è!.... Ca
+voli ajutu di mia, ca dici ca iu l'haju a sarvari.... Mi parrau cu lu
+cori 'n manu, jancu comu la nivi!..... E di chissu, 'ssa 'nfami, s'ha'
+apprufittatu, ch'è comu la cira!.... Criaturi, mi fici pena!.... Chi è
+iddu?.... Com'è ca m' 'a putissi pigghiari ccu iddu, si 'u sacciu, 'u
+sacciu ca non voli beni ad autru e non ha vulutu beni mai ad autru ca a
+mia?!.... Ah, zâ Rachela, si vossia mi cridi, fussi felici, 'nta 'stu
+mumentu, si non fussi pp' 'u scantu ca 'u cumpari si nn'avissi addunatu!
+
+RACHELA
+
+_(meravigliata)_--Chi dici?.... A 'stu puntu, avissi arrivatu, to'
+maritu?.... Di farinnillu addunari?....
+
+ANNA No iddu, idda!.... L'haiu vistu ccu l'occhi mei, ajeri, a
+tavula!.... Mi nni addunai iu, fiuramuni si non si nn'addunau iddu!....
+
+RACHELA
+
+_(per confortarla)_--Tu ti nn'addunasti pirchì 'u sapevi.... chi
+c'entra?!....
+
+ANNA
+
+Ma macari Saru, mi pari ca avissi 'ssu scantu!....
+
+RACHELA
+
+Signuri mei, viditi, ppi 'na cajurdazza qualunchi, chi 'nfernu ca po'
+nasciri 'nta du' famigghi!.... E chissa d'accussì 'u pigghia, a so'
+maritu?.... E chi è, pazza?... N' 'o sapi ca si ci firria 'u
+ciricoppulu!.... _(notando che Anna ha il tremito alle labbra)_--Nenti,
+Anna, non stari ccu pinseri, pirchì iu 'u conusciu a Oraziu Pardu.... 'u
+conusciu megghiu di so' mugghieri.... Non sapi nenti, pirchì si si
+nn'avissi addunatu, Diu nni scanza e libiri, avissi fattu un
+macellu!.... Bah!.... Sta tranquilla, ca non sapi nenti! _(si ode il
+campanello e va ad aprire)_.
+
+
+SCENA IV.
+
+Ninfa e dette.
+
+
+NINFA
+
+_(entra, tutta affocata in volto, preceduta da zia Rachela. La gioia le
+schizza dagli occhi ed è quasi convulsa)_--Bongiornu, cummari!....
+Unn'è, 'u cumpari?.... Oraziu mi mannau ppi 'ddi carti....
+Dicitaccillu!....
+
+ANNA
+
+_(contenendosi, va a prendere le carte e, consegnandogliele,
+freddamente)_--Cca ci sunnu 'i carti.... Su firmati, pirchì Saru dissi
+ca 'u cumpari si l'aveva a veniri a ritirari iddu....
+
+NINFA
+
+_(forte, per farsi Udire di là, dove crede sia il compare,
+ridendo)_--Ah, ma iddu non potti veniri, pirchì si sta priparannu, ca ci
+arrivau l'ordini di partiri subitu ppi Biancavilla.... e mannò a
+mia!....
+
+ANNA
+
+_(c. s.)_--E siti accussì cuntenta, ca parti vostru maritu?
+
+NINFA
+
+Ca vui chi siti, appinata, ca parti 'u vostru?.... Non mi pari veru, ca
+ogne tantu haiu 'na jurnata di libirtà!... Chi vi pari, bellu, aviri 'u
+maritu sempri cusutu e' costi?.... Zâ Rachela, parrassi vossia!....
+
+RACHELA
+
+_(con intenzione)_--Ca.... secunnu mariti.... e secunnu mugghieri,
+figghia!.... C'era 'u miu, salaratu, ca si 'u Signuruzzu non si l'avissi
+chiamatu cu iddu, mi l'avirria tinutu, no cusutu e' costi, ma 'nta
+'n'aricchia!....
+
+ANNA
+
+_(per vincere l'istinto irrefrenabile di gittarsi addosso alla impudente
+e farne uno straccio)_--Va, iu ci dugnu 'stu lattosiu 'o picciriddu. Con
+permissu, cummari.... _(prende la boccettina e va via)_.
+
+NINFA
+
+_(ad Anna prima che scompaia)_--Avvirtitulu, 'u cumpari!... _(a zia
+Rachela, non avendo ottenuta risposta)_--Chi è malatu, 'u figghiozzu?...
+
+RACHELA
+
+No, nenti.... 'u stumacheddu!... _(con intenzione)_--So' matri si potti
+pigghiari quarchi dispiaciri, ajeri..... ca ci nn'è sempri _(pigiando
+sulle parole)_--a causa di li mali genti, ca nun mancanu mai....--ci
+desi latti straviatu e ci addugghiau 'u corpu, criaturi!... Ma ora ci
+passa....
+
+NINFA
+
+'U cumpari chi è, fora?...
+
+RACHELA
+
+N' 'o sapiti?...
+
+NINFA
+
+E quannu torna?...
+
+RACHELA
+
+Dumani, dici....
+
+NINFA
+
+No, dicu, quannu torna ora, prima di partiri!...
+
+RACHELA
+
+Partiu....
+
+NINFA
+
+_(sconsolata)_--Comu!... E ccu quali trenu?... 'U trenu non parti e'
+setti e deci?...
+
+RACHELA
+
+Si, ma siccomu duveva sbrigari certi affari, prima....
+
+NINFA
+
+Ah, si?... E unni, unni, ca me' maritu.... già.... mi pari ca me' maritu
+dissi ca partunu 'nsemula e 'u vulissi avvisari.... 'U sapi, vossia,
+unn'è?...
+
+RACHELA
+
+Chi sacciu, mi pari d'aviri 'ntisu cu duveva jri 'nt' 'o nutaru
+Firritu....
+
+NINFA
+
+Ah, 'nt' 'o nutaru, 'nt' 'o nutaru.... e poi?...
+
+RACHELA
+
+E nni don 'Nzulu l'armeri, mi pari ca dissi.... Ma forsi a 'st'ura è in
+chiazza, ca si sta facennu 'i canniggiaturi....
+
+NINFA
+
+Ca bonu, bonu.... allura mi nni vaju, iu.... Mi salutassi 'a cummari....
+_(si avvia)_.
+
+RACHELA
+
+E chi è, ccu tutta 'sta furia?... Mancu aspittati ca torna, 'a cummari,
+ppi salutalla?... V' 'a chiamu?...
+
+NINFA
+
+_(che s'è fermata, sulle spine)_--No, no, non la disturbati.... Haiu
+primura.... 'U sapiti com'è, Oraziu!... Mi dissi di fari prestu....
+_(scappando)_--Arrivederci!... _(scompare)_.
+
+RACHELA
+
+Arrivederci!...
+
+
+SCENA V.
+
+La zâ Rachela e Anna
+
+
+RACHELA
+
+_(forte)_--Anna!... Vidi ca si nni ju.... 'a cummari!...
+
+ANNA
+
+_(rientrando)_--Si mi cridi, vossia, comu 'a vidu, mi sentu acchianari
+'na cosa di cca _(accenna al petto)_ ca si non fussi ppi tutti 'i
+conseguenzi, mi vinissi un impitu di pistarimmilla sutta 'i peri--'ssa
+sbriugnata ca m' 'u veni a scuncicari 'nsina dintra!...
+
+RACHELA
+
+Dici ca 'u circava so' maritu, pirchì hannu a partiri 'nsemi, iddu e
+Saru....
+
+ANNA
+
+'Nsemi, partunu?... _(si preoccupa)_.
+
+RACHELA
+
+N' 'a sintisti, ca ci arrivan l'ordini di partiri subitu?... E siccomu
+iddu va a Biancavilla, Saru a Troina, 'a linia è tutt'una....
+
+ANNA
+
+_(c. s.)_--Ah, perciò 'nsemula, partunu!... _(silenzio)_--Zâ Rachela, ni
+nni jemu di cca!... Saru m' 'u dissi antura e iu non ci fazzu cangiari
+pinseri, certamenti....
+
+RACHELA
+
+E a mia mi lassati sula, povira vecchia?...
+
+ANNA
+
+Si nni veni ccu nui!... Iddu stissu, 'u dissi: chiddu ca basta ppi dui,
+bastirà ppi tri... Vossia chi attaccagghi avi, cca?... Quannu ni nni
+jemu nuautri....
+
+RACHELA
+
+Ca iu.... all'infora di 'ddi quattru strusciuli c'haiu 'n casa.... Tuttu
+ddocu è, 'u me' capitali!... Quann'è ura m' 'i vinnu.... Cioè, no....
+Ora c'è Ciccia.... Ciccinedda, mischina!...
+
+ANNA
+
+Quali Ciccia?...
+
+RACHELA
+
+'A crapa martisa!... Cosi da ridiri, ccu 'ssa crapa!... 'U sai ca si
+curca ccu mia?... Certi discursi ca facemu, a' notti!... Mi rispunni:
+beeeh.... comu 'na cristiana!
+
+ANNA
+
+E chi s' 'a curca, 'nt' 'o lettu?...
+
+RACHELA
+
+A tu 'n'autra, 'nt' 'o lettu!... Chi era, cristiana ppi daveru?... E'
+peri 'u lettu... Idda si metti addinucchiata supra ddi quattru zampitti,
+e s'appoia 'a testa, ccu 'dda varvitta, supira 'u lettu!....
+
+ANNA
+
+Armaluzza!... Ma pirchì n' 'a lassa 'nta l'astricu, macari 'a notti?....
+
+RACHELA
+
+Ca pirchì s' 'a 'rrobanu!... L'astricu e vasciu, scavarcanu 'a
+cancillata, e s' 'a portanu 'nta 'n vidiri e svidiri!... Comu si purtaru
+a Nina e a Carulina!....
+
+ANNA
+
+Cu' eranu, 'ss'autri?...
+
+RACHELA
+
+'I addineddi paduvani!... T' 'i scurdasti?... Mi facevunu deci ova 'a
+simana, in media, ca si vuscavunu 'a spisa megghiu di du' mammani!...
+'Na bella matina nesciu 'nta l'astricu, ppi purtarici 'u scagghiu... e
+non c'eranu chiù!... Cu' fu, di notti a notti, si l'aveva cagniatu!...
+
+ANNA
+
+Genti sapituri, àppuru a essiri.....
+
+RACHELA
+
+D' 'u vicinanza, non po' falliri!...
+
+ANNA
+
+Vossia appi suspettu supra quarcunu?...
+
+RACHELA
+
+Cirtizza, no suspettu!... E' ca non aveva provi e mi puteva vuscari 'na
+querela sparti, si no 'u dinunziava!... Sugnu tantu sicura ca fu mastru
+Littiriu Lapuni, 'u tamburineri!...
+
+ANNA
+
+Chiddu ccu 'dda varvazza di stuppa?...
+
+RACHELA
+
+Chiddu, chiddu!... E a propositu, ti fazzu ridiri!... L'autru ajeri
+notti mi sunnava di vidillu arreri 'u barcuni di l'astricu, ca guardava
+arreri 'a pirsiana, ppi vidiri si durmeva... Iu vuleva fari vuci,
+chiamari ajutu, ma non puteva!... Maria, chi sonnu 'nfami!... Iddu
+ammuttau 'u barcuni, ca si rapiu a vanidduzza, trasiu a quattru peri, e
+strascinannusi cammira cammira, si 'nficcò sutta 'u me' lettu!...
+
+ANNA
+
+Chi dici, vossia?...
+
+RACHELA
+
+Maria Santissima!... Benchì sonnu mi pari ancora di vidillu!... Di tantu
+in tantu s'affacciava, ccu 'dda varvazza, arreri 'a cuttunata, ppi
+vidiri si iu durmeva... E iu sempri ca non puteva nè gridari, nè
+parrari!... L'urtima vota mi parsi ca aveva 'nt' 'a manu un
+cutiddazzu...
+
+ANNA
+
+Gesù e Maria!...
+
+RACHELA
+
+Fu tantu 'u scantu, 'nt' 'o sonnu stissu, ca m'arrusbigghiai!...
+
+ANNA
+
+Menu mali!...
+
+RACHELA
+
+Ca quali, senti!... Comu m'arrisbigghiai, sempri ccu ddu diavulu davanti
+l'occhi, vaiu ppi stenniri 'na manu e toccu varva!... Sugnu
+morta--dissi--non è sonnu!... Iddu ppi daveru c'è 'ncasa, mastru
+Lapuni!... Senza vuliri jettu 'na sticcata e stava cascannu d' 'u
+lettu!... Di cu' era, 'dda varva ca tuccai?...
+
+ANNA
+
+_(sorridendo)_--D' 'a capra martisa!...
+
+RACHELA
+
+Di Ciccina, gnursì!... Ca finarmenti si desi a conusciri: beeeh!... E si
+cascava d' 'u lettu?... Iddu ca è 'na muntagna!...
+
+ANNA
+
+E vossia non fa autru ca cardari 'dda lana, ppi fari crisciri 'i
+matarazza!... Mi mi dici 'na cosa: ci nni fa latti, 'ssa crapa?...
+
+RACHELA
+
+Si!... E dumani t' 'u portu... Bellu, cauru cauru, ccu tutta 'a
+scuma....
+
+ANNA
+
+E chi ci duna a mangiari?...
+
+RACHELA
+
+Chiddu ca veni veni... Virdura, canigghia, scorci di muluni, di
+ficudinnia, d'aranci... muddica di pani... tuttu cosi, mangia!... 'I
+vicini 'u sannu, e m' 'i sarvunu, ppi Ciccina!...
+
+ANNA
+
+_(alzandosi)_--Scurau _(va a prendere un lume a petrolio sul cassettone
+e lo accende, poi si segna e recita una breve orazione a fior di
+labbra)_.
+
+RACHELA
+
+_(quasi contemporaneamente fa altrettanto, poi, dopo d'essersi
+risegnata)_--'U picciriddu chi fici si cuitau?
+
+ANNA
+
+Si, tantu beddu!... Si pigghiò 'u lattosiu, chetu chetu, ci desi na
+sucatedda 'a minnuzza e chiusi l'occhi a pampinedda, ccu dda vuccuzza
+aperta, umita umita!... Tantu biddicchiu... comu un angileddu!...
+
+RACHELA
+
+È so' patri, scurciatu!.... L'ha' guardatu, cca sutta?... _(fa cenno al
+collo dal lato sinistro)_.
+
+ANNA
+
+Scurciatu!.... La stissa vucca, l'occhi stissi, e macari 'u stissu disiu
+di cafè!....
+
+RACHELA
+
+Ranni Diu!....
+
+ANNA
+
+E comu conusci a so' patri!.... Accussì nicu, quannu 'u vidi arrivari di
+luntanu, ci ridunu l'occhi, e m'abballa 'nt' 'e vrazza!....
+
+RACHELA
+
+_(alzandosi)_--Va, Annuzza.... vo' rizzettiti, ca iu mi nni vaiu....
+Dumani nni videmu.... Tu chi fai, ti fermi dintra?....
+
+ANNA
+
+Pirchì?
+
+RACHELA
+
+Ca pirchì si non ti fermi, mi portu 'u chiavinu d' 'u licchettu e dumani
+matina, senza ca tu ti susi ppi grapirimi, ti vegnu a fari 'u cafè e ti
+vugghiu 'u latti.... Ma già, pensu ca 'u chiavinu s' 'u purtò Saru, è
+veru?
+
+ANNA
+
+No, Saru avi 'u so', cca ci nn'è 'n'autru.... Allura, comu voli, zia....
+ma non tantu prestu, ca iu, prima di l'ottu, l'ottu e menza, non mi
+vulissi susiri, dumani.... 'Na vota ca Saru non c'è.... nn'apprufittu
+ppi dormiri tanticchia di chiù....
+
+RACHELA
+
+No, all'ottu, all'ottu e menza vegnu iu.... tu, poi, ti susi quannu
+voi... quannu t'arrusbigghi da te stissa...
+
+ANNA
+
+_(sorride)_--Va beni.... e tanti grazii, zâ Rachela _(dandole una chiave
+che prende da sul cassettone)_--Chistu è 'u chiavinu.... vossia s' 'u
+sarva.
+
+RACHELA
+
+_(mettendo il chiavino in tasca)_--Arrivederci, Annuzza _(coprendosi le
+spalle dello scialle)_--Bona notti, dormi tranquilla.... E non pinsari a
+nenti, 'u senti?....
+
+ANNA
+
+Vossia benedica _(la accompagna per l'uscita--Breve scena vuota)_.
+
+
+SCENA VI.
+
+Anna sola, poi Oraziu.
+
+
+ANNA
+
+_(Rientra e dà un'ultima rassettata alla stanza, mette in ordine le
+carte del tavolo, passando presso l'immagine della Madonna si risegna, e
+le manda un bacio con la mano, poi prende il lume acceso e si avvia, un
+po' stanca, verso l'uscio di fondo; ma prima di raggiungerlo si ode il
+campanello dell'ingresso e si ferma. Attenta un po' quasi parendole
+impossibile che abbiano suonato alla porta di casa sua. Il campanello
+risuona, pian pianino, e allora, senza muoversi, parlando a sè
+stessa)_--E cu' po' essiri.... a 'st'ura?.... 'A zâ Rachela no, pirchì
+si purtò 'u chiavinu.... _(forte)_--Cu' è?
+
+ORAZIU
+
+_(dall'interno)_--Amici.
+
+ANNA
+
+Amici, cui?....
+
+ORAZIU
+
+_(c. s.)_--Grapiti, cummari, iu sugnu!....
+
+ANNA
+
+_(trasalisce e va ad aprire, in preda quasi allo
+sgomento--Dall'interno)_--Vui, cumpari?.... _(riapparendo, seguita da
+Oraziu)_--Successi cosa a Saru?.... Ppi carità, cumpari, parrati.... Chi
+siti scuru 'nfacci!.... Saru?.... Parrati: Saru?!....
+
+ORAZIU
+
+_(ironico)_--Tantu beddu, non stati ccu pinseri....
+
+ANNA
+
+Ma comu!.... Non aveuru a partiri 'nsemi?...
+
+ORAZIU
+
+_(grave)_--Iu partivi.... iddu ristau!....
+
+ANNA
+
+Comu?!.... Partistuu, e siti cca?
+
+ORAZIU
+
+Mi jttai d' 'u trenu!....
+
+ANNA
+
+_(con un sussulto)_--Vi jttastuu d' 'u trenu?.... Comu?!.... E
+pirchì?!....
+
+ORAZIU
+
+Appena fu fora 'a stazioni, apprufittai ca rallintau 'a cursa, 'nt' 'a
+vutata di 'u Canalicchiu, e mi jttai.... ppi veniri cca!....
+
+ANNA
+
+Cca?.... E Saru?
+
+ORAZIU
+
+Ah, Saru?.... Saru m'accumpagnau finu 'a stazioni.... poi.... fincìu ca
+si scurdau di passari d' 'u nutaru, ppi pigghiarisi 'a pianta.... dici
+ca senza 'a pianta non puteva partiri.... e parti dumani matina.
+
+ANNA
+
+_(c. s.)_--E unn'è, ora?.... 'U vinistuu a circari, è veru?
+
+ORAZIU
+
+No.... a me' casa è!....
+
+ANNA
+
+_(c. s.)_--Ah.... v'aspetta ddà?....
+
+ORAZIU
+
+_(con un sorriso tra l'amaro e il sarcastico)_--Ca quali... non
+m'aspetta!.... Sapi ca sugnu partutu!.... _Mi vitti_ partiri!.... A
+'st'ura è beddu, letu e tranquillu, abbrazzatu ccu me' mugghieri!...
+
+ANNA
+
+_(impallidendo)_--Cumpari, chi diciti?....
+
+ORAZIU
+
+_(guardandola, come meravigliato)_--Chi n' 'o sapiti, vui?
+
+ANNA
+
+Iu?!....
+
+ORAZIU
+
+Mi pareva ca vi nn'aveuru addunatu!.... A d'ora, ca 'u sacciu, iu!....
+
+ANNA
+
+_(ha un nuovo sussulto e si passa una mano sulla fronte e tra i capelli,
+come in atto di disperazione)_.
+
+ORAZIU
+
+Nenti, non vi tramutati, cummaruzza!.... Non mi viditi?.... Sugnu tantu
+bellu, calmu, iu!....
+
+ANNA
+
+_(punto rassicurata)_--Ma.... chi vuliti fari?.... Chi vinistuu a fari,
+cca?.... _(istintivamente va a far scudo della sua persona davanti
+l'uscio della camera, quasi temendo si voglia offendere la sua
+creatura)_.
+
+ORAZIU
+
+_(che tutto comprende, con il solito sorriso)_.--Chi vi scantati, pp' 'u
+picciriddu, cummari?.... Chi c'entra, iu figghi chi nn'haiu?.... Di 'ssu
+latu, iddu non m'ha offisu..... Si m'avissi offisu supra un figghiu
+miu... allura si, avissivu 'u mutivu di scantarivi pp' 'u picciriddu....
+Ma iddu ccu me' mugghieri sula, m'ha offisu....
+
+ANNA
+
+E allura?!... Chi v' 'a vulussivu pigghiari, ccu mia?...
+
+ORAZIU
+
+Cummari... 'u sapiti comu si dici?... Occhiu ppi occhiu e denti ppi
+denti.
+
+ANNA
+
+_(c. s.)_--Chi sintiti diri?
+
+ORAZIU
+
+_(freddo come una lama e risoluto)_--Iddu si ju a curcari ccu me'
+mugghieri e iu mi vegnu a curcari ccu so' mugghieri!...
+
+ANNA
+
+_(indietreggiando, con ribrezzo, offesa, fiera, sdegnata)_.--Ah!...
+Chissu vulissivu fari?...
+
+ORAZIU
+
+No iu, cummari.... iddu, voli ca fazzu chistu!...
+
+ANNA
+
+_(con disprezzo)_.--E a mia, vui, non ci aviti pinsatu?...
+
+ORAZIU
+
+E iddu, a mia, chi ci pinsò?...
+
+ANNA
+
+Ma ppi cu' m'aviti pigghiatu, a mia?...
+
+ORAZIU
+
+Pirchì, cummari, chi vulissivu diri, di no?...
+
+ANNA
+
+E m' 'u dimannati?... A mia?...
+
+ORAZIU
+
+_(come stupito)_.--No?...
+
+ANNA
+
+_(con un grido)_.--No!...
+
+ORAZIU
+
+'U ripititi?... _(la fissa negli occhi)_.
+
+ANNA
+
+_(come sputandoglielo in faccia)_.--No!
+
+ORAZIU
+
+_(torvo)_.--Sta beni, cummari! _(avviandosi, con il cipiglio dell'uomo
+assetato di vendetta e risoluto)_.--Vi salutu!...
+
+ANNA
+
+_(intuendo una tragedia)_.--Unni jti?!... Chi faciti?!...
+
+ORAZIU
+
+_(si volta e, accompagnandosi col gesto, esclama)_.--'U 'mmazzu!...
+
+ANNA
+
+_(caccia un urlo disperato, gli corre incontro e, afferrandolo,
+convulsa, per un braccio)_.--No, no, ppi carità!.... Vi cunsumati!...
+Cunsumati du' famigghi!... Pinsati a 'dda criaturedda 'nnuccenti, ca sta
+durmennu!.... Ppi carità, ppi carità!... Mi jettu a li vostri pedi,
+cumpari!... _(si china)_.
+
+ORAZIU
+
+_(sollevandola)_.--No, non aviti a fari chissu, cummari!... E 'o vostro
+picciriddu ci aviti a pinsari vui, non ci haiu a pinsari iu!...
+
+ANNA
+
+_(disperata)_--Ma chi vuliti, di mia?...
+
+ORAZIU
+
+Non v' 'u dissi?...
+
+ANNA
+
+E criditi ca 'na fimmina comu mia po' cediri a 'na cosa accussì
+mustruusa?!...
+
+ORAZIU
+
+E criditi ca un omu comu mia po' suppurtari chiddu ca ci fa vostru
+maritu?.... V' 'a pigghiati ccu mia?... Ccu iddu vi l'aviti a
+pigghiari!...
+
+ANNA
+
+Signuruzzu miraculusu, datimi lumi, ca mi stannu partennu li sensi!...
+Ma iu.... povira disgraziata 'nnuccenti, chi soddisfazioni vi pozzu
+dari?...
+
+ORAZIU
+
+Tutta!... La soddisfazioni giusta!... Chidda ca mi spetta!... Facemu
+pari e patta e cu' chiù ci misi, chiù ci persi!...
+
+ANNA
+
+_(come una forsennata)_--Vui pazzu siti, pazzu... e mi vuliti fari
+nesciri pazza a mia!... Ammazzatimi, chiù tostu!... Megghiu morta, ca
+fari chissu!...
+
+ORAZIU
+
+Cummari, 'i denti aviti a stringiri, e l'aviti a fari!...
+
+ANNA
+
+_(c. s.)_--No!
+
+ORAZIU
+
+Sì!...
+
+ANNA
+
+No!!...
+
+ORAZIU
+
+Ca chi tantu ribrezzu, vi fazzu?
+
+ANNA
+
+No, no vui, l'azioni ca mi vuliti fari fari, mi fa ribrezzu!...
+
+ORAZIU
+
+Ah, si non sugnu iu, allura, è nenti!... L'azioni non la faciti vui....
+iddu v' 'a fa fari!...
+
+ANNA
+
+_(supplichevole)_--Ppi carità, ppi carità, turnati in sensi!...
+
+ORAZIU
+
+Iu in sensi perfetti, sugnu.... E v' 'u dimustru, cummari:
+_(accostandosele, persuasivo)_--Vui chi vuliti?...... Ca mi nni vaiu, è
+veru? _(a un cenno di si di Anna)_--E unni?... Unni mi nni vaiu?... 'A
+lucanna?... Pp'aspittari c'agghiorna.... nesci iddu, d' 'a me' casa, e
+trasu iu?... 'U me' postu è occupatu, 'u sapiti sentiri?... E niscennu
+di cca.... e jennu jntra.....--ca va, mittitivi 'nt' 'e me' panni!...
+Ccu tuttu ca siti 'n'apa di meli, 'na pampina di paradisu, arrivannu
+dintra, e truvannuli 'nsemi, vui, chi facissivu?... Macari ca non
+fussivu 'ntinziunata, niscissivu 'u revolviri e tirassivu o' toccu, a
+cu' casca casca!...--_(accalorandosi)_--Ppi forza!... Ppi forza, cara
+cummari!.... È ddà.... 'nt' 'o me' lettu, a 'st'ura!.... Abbrazzatu ccu
+me' mugghieri!.... _(col sangue agli occhi)_--Ca si la vasa!... Ca si
+pigghia li so' vasuni!.... Ed iu lu sacciu comu si vasanu!....
+_(l'afferra, convulso e mentre lei si divincola, come ossessionato se la
+stringe al petto, la palpa tutta, se la bacia, furente)_.--D'accussì,
+vui m'aviti a abbrazzari a mia!.... D'accussì m'aviti a vasari!....
+
+ANNA
+
+_(con un supremo sforzo si scioglie, lo graffia tutto come una leonessa
+ferita, lo percuote al viso gridando)_--No, no, lassatimi!....
+Lassatimi!.... Gridu!.... _(poi cade a terra, esausta)_.
+
+ORAZIU
+
+_(si scosta, con la mano sulla guancia offesa e sanguinante, la fissa,
+torbido, poi esclama, con voce da belva)_--Ppi la cruci di Diu, faciti
+cuntu ca siti viduva!... _(si precipita per uscire)_.
+
+ANNA
+
+_(sollevandosi, con un ultimo sforzo, lo chiama, con un urlo
+disperato)_--No!... Ppi carità, no!... Ristati!... Ristati, ppi
+carità!...
+
+ORAZIU
+
+_(si ferma e, con un ghigno di soddisfazione)_--Ah, restu?!...
+_(accostandosele, piani piano)_--E nni vasamu, comu si vasanu iddi?...
+Nn'abbrazzamu comu s'abbrazzanu iddi?... _(stende la mano verso di lei,
+che sta sollevandosi)_.
+
+ANNA
+
+_(istintivamente scostandosi)_--No!... _(ma vedendolo rifarsi bieco, si
+abbandona un'altra volta, chiudendo gli occhi, per non vedere)_.
+
+ORAZIU
+
+_(c. s.)_--Restu!... _(mentre Anna si contorce in terra, come una serpe,
+e si mette tra i denti un fazzoletto, per morderlo di disperazione, egli
+si scioglie rapidamente la cintura con la rivoltella nel fodero, e la
+depone sul cassettone, poi, con un sorrisetto satanico di soddisfazione,
+si china e cerca di sollevarla)_--Susiti!....
+
+ANNA
+
+_(con un ultimo sforzo, a mezza voce, supplichevole,
+angosciata)_--No!.... No!....
+
+ORAZIU
+
+_(passandole le mani sotto le ascelle e sollevandola, sghignazza
+quasi)_--Ca quali no!... Ca quali no!....
+
+ANNA
+
+_(priva di forze, vinta, non oppone più resistenza)_.
+
+
+_Tela._
+
+
+
+
+ATTO TERZO
+
+La stessa scena del second'atto.--L'alba del giorno appresso.
+
+
+SCENA I.
+
+Anna e Oraziu
+
+
+ORAZIU
+
+_(esce, in maniche di camicia, dall'uscio di fondo, seguito da)_
+
+ANNA
+
+_(che si appoggia, disfatta, a uno stipite dell'uscio stesso)_.
+
+ORAZIU
+
+_(va ad aprire gli scuri della finestra e a traverso i vetri entra sulla
+scena la prima squallida luce dell'alba che, man mano, si va facendo più
+intensa)_--Si, sta agghiurnannu.
+
+ANNA
+
+_(si avanza, stanca, di qualche passo, discinta, coi capelli disfatti; è
+pallida, avvilita, dopo la notte di strazio per lei e di allegra
+vendetta per lui)_--E perciò... ppi carità, vo' jtavinni prima ca fa
+jornu e grapunu 'i porti, in modu ca nuddu vi vidissi!.... _(coprendosi
+il volto con le mani)_--Mancu di mia v'avissivu a fari vidiri!.... _(con
+voce di pianto)_.--Chi nn'aviti fattu, chi nn'aviti fattu, di mia?
+
+ORAZIU
+
+E chi tantu, ppi daveru, nni si' pintuta? _(con intenzione)_--E puru....
+
+ANNA
+
+_(energica)_--Ah, no! Lu corpu, forsi, ma l'arma no! Non ha
+accunsintutu, l'arma!.... E mi l'aviti straziatu, stanotti!... Putiti
+essiri saziu!.... Vo' jtavinni, ora, vo' jtavinni!
+
+ORAZIU
+
+Ma chi ti scanti, d' 'i genti?.... Ca mi po' vidiri nesciri?... N' ha'
+paura, ca non mi vidi.
+
+ANNA
+
+Comu, non vi vidi? Si nisciti chiù tardu, quannu tutti so' fora....
+
+ORAZIU
+
+Ca quali!.... Non mi vidi pirchì non nesciu.
+
+ANNA
+
+_(allibita)_--Non nisciti? E chi vi vuliti ristari, cca?
+
+ORAZIU
+
+Certu.
+
+ANNA
+
+E comu, non pinsati ca torna iddu?
+
+ORAZIU
+
+Ca iu ad iddu aspettu!...
+
+ANNA
+
+_(atterrita)_--Ah, non vi basta chiddu c'aviti fattu di mia?... Macari
+ccu iddu, ora? _(angosciata)_--E allura pirchì?..... Allura pirchì?....
+
+ORAZIU
+
+Quantu si' bona! Comu voi, ca mi bastassi? Mi basta per una parte--e
+mancu m'ha' bastatu tantu bonu--ma non mi basta ppi 'n'autra... Iu 'u
+sacciu, ca iddu mi fici 'a festa ccu me' mugghieri.... e accussì l'avi a
+sapiri iddu. Pirchì dunca, chi soddisfazioni fussi, accussì?... A' para,
+avemu a essiri _(alza una mano, come se reggesse la bilancia al
+peso)_--Vilanza: tantu di cca e tantu di cca banna.
+
+ANNA
+
+_(come fuori di sè)_--Madonna santissima! E chi pinseri infernali vi
+vinni, ora? E la vostra parola? V'haiu datu tuttu chiddu ca vi putia
+dari, ppi salvari ad iddu: l'anuri mia, li me' carni....--ccu la me'
+criaturedda a latu!...--E allura pirchì l'haiu fattu, iu, si mancu ha'
+valutu ppi sarvari a iddu?
+
+ORAZIU
+
+Chi vo' salvari? Cca non c'è nenti da salvari! Chi ti fiuri ca ci avissi
+a fari, ad iddu, oramai?... No, nenti. Ti giuru ca non ci turcirò un
+capiddu! Non l'haiu chiù, 'ssu dirittu. Pp' 'a prima parti semu a paru;
+mi resta, ora, sulamenti, ca si sapissi... E mi nni vaiu.
+
+ANNA
+
+Vi nni jti? Ma non ci pinsati ca iddu, si vi trova cca, v'ammazza?
+
+ORAZIU
+
+M'ammazza?... Iddu ammazza a mia?... Guarda ca 'n'autra nn'haiu a
+sèntiri! D'unni veni, iddu?... Unni l'ha' passatu, 'a nuttata?... A' me'
+casa... e iu cca, a' so' casa!... Ccu cu' ha' statu, iddu? Ccu me'
+mugghieri... e iu haiu statu cca, ccu so' mugghieri!...
+
+ANNA
+
+Ca allura ppi daveru vui accussì criditi d'aviri aggiustatu tuttu cosi?
+
+ORAZIU
+
+Tuttu cosi, cara cummaredda mia! Iddu l'avia guastatu ed iu l'aggiustai.
+Scusati: l'amicizia, la stima, lu cumparaticu, l'onuri, cu' è ca l'avia
+guastatu? Iddu!... E ora iu haiu misu 'a vilanza 'm paru!... Ccu 'na
+differenza: ca a mia, ppi rispettu d'iddu e di vui, mancu mi passava pp'
+'a testa.... e a iddu sì!... Risposta è, 'a mia, cummari! A cc'avissi
+vulutu, iddu, un pisu e du' misuri?... Non lu po' vuliri, non ti
+scantari!....
+
+ANNA
+
+Maria Santissima! Vergini 'Mmaculata, e chi nni nasci, ora?
+
+ORAZIU
+
+Non ti scantari, ca nenti mi fa! Ci parru iu: sacciu chiddu ca ci haiu a
+diri! _(persuasivo)_--Ca metti ca iu, _ora_, turnassi a' me' casa e 'u
+truvassi ddà, ccu me' mugghieri... Chi ci avissi a fari? Nenti,
+_ora!_... Si ci jeva arsira, si, l'ammazzava e aveva tutta 'a ragiuni e
+tuttu 'u dirittu di fallu; _ora_ non chiù. _Ora_ nenti... Tali e quali
+iddu ccu mia.... Non ti scantari, ca non po' fari e non po' diri nenti.
+
+ANNA
+
+_(tendendo l'orecchio verso l'uscio di camera)_--'U picciriddu, 'u
+picciriddu chianci! _(corre in camera)_.
+
+
+SCENA II.
+
+Oraziu solo, poi Anna e Saru
+
+
+ORAZIU
+
+_(rimasto solo tentenna il capo con laido ghigno di amara soddisfazione
+e di acre veleno; poi si accosta pian piano alla finestra e l'apre, per
+respirare l'aria del mattino ormai chiaro. La beve a pieni polmoni,
+passandosi la mano sulla fronte e sui capelli, come per rinfrancarsi al
+refrigerio della frescura mattinale)_.--Ah, bella jurnata ha' a essiri,
+chista, ppi mia!... _(sospira di soddisfazione, poi si sporge a guardare
+sulla strada e, poco dopo, arretra istintivamente, turbato, si frega le
+mani, come non vedesse l'ora di venire alla prova, si accosta all'uscio
+e, come se parlasse ad Anna)_.--Alluccà, alluccà!... Sta currennu
+dintra!
+
+ANNA
+
+_(affacciandosi all'uscio, pallida, tremante, sgomenta)_.--Iddu!? Oh,
+Maria Santissima!
+
+ORAZIU
+
+_(nervoso)_--Mi vitti, mi vitti e sta currennu!... Cca è!... _(resta un
+po' come smarrito nel turbamento, indeciso sul da fare)_.
+
+ANNA
+
+_(tentando di tirarlo dentro)_--Trasiti cca, trasiti cca, circati
+d'ammucciarivi!....
+
+ORAZIU
+
+_(sostenendosi, si strappa dalle mani di lei, che lo tira, e con un riso
+nervoso, di sfida, ma pur di intenso turbamento)_--No, ti dicu, ca nenti
+mi po' fari!
+
+SARU
+
+_(precipitandosi sulla scena, pallido d'un pallore cadaverico,
+stravolto, e spianando il fucile contro Oraziu, gli grida, roco)_--Nenti
+ti pozzu fari?
+
+ORAZIU
+
+_(risoluto e deciso, facendosi avanti, con gran voce)_--No, nenti!
+
+SARU
+
+T'ammazzu comu un cani! _(tira il grilletto e fa partire il colpo che
+rintrona sinistro nella stanza)_.
+
+ORAZIU
+
+_(colpito in pieno, si porta le mani al petto e stramazza,
+comprimendoselo, senza dir verbo)_.
+
+ANNA
+
+_(atterrita)_--Ah, Saru, Saru, chi facisti?
+
+SARU
+
+_(cadaverico, ma calmo, posando il fucile, ancora fumante sul
+tavolo)_--Chiddu ca non sappi fari iddu, vilunazzu!... Aveva a veniri a'
+so' casa e aveva ad ammazzari comu un cani a mia, truvannumi ddà, ccu
+so' mugghieri!... Iu 'u truvai cca, ccu tia e ammazzai ad iddu!
+
+ANNA
+
+Ma a mia, iddu.... chi c'entra?!... Ah, Saru, Saru, iu ppi tia, chi
+cridi? Ppi tia, ppi sarvari a tia!....
+
+SARU
+
+'U sacciu, zìttiti, non parrari!... Chissa è, 'a me' forza e 'a me'
+ragiuni!....
+
+ANNA
+
+Ragiuni, e comu.... Tu ca veni di ddà?.... Ti cunsumasti!... E iu haiu
+datu ppi nenti lu me' onuri!....
+
+SARU
+
+_(afferrandola)_--Ah, lu to' onuri, lu sai diri!... M' 'u sai diri
+'nfacci c'hai datu lu to'... onuri?!... E ti pari nenti, chistu?
+
+ANNA
+
+Ma tu non ci avevi pigghiatu lu so'?... Iddu critti di fari pari e
+patta, parrava di vilanza, ca vosi mettiri 'm paru....
+
+SARU
+
+Ah, di vilanza, ti parrau? Ah, si?.. 'U stissu pisu avi, chiddu ca fici
+iddu e chiddu c'haiu fattu iu?...
+
+ANNA
+
+Ma si, Saru miu, ppi la genti, ppi la genti!...
+
+SARU
+
+Quali genti? Davanti la giustizia ju mi nn'haju a jri!... Chi guardamu,
+'u fattu... accussì, di fora? Iu mi misi ccu so' mugghieri, iddu si misi
+ccu 'a mia e semu a paru? E so' mugghieri a paru ccu tia, si po'
+mettiri? E chiddu chi fici iddu, 'nfamuni, ccu tia, ccu chiddu ch'aiu
+fattu iu ccu so' mugghieri? S'avissiru a parrari cc' 'u spirdatu d' 'i
+setti stiddi, chissu!... Ccu Saru Mazza, hannu a parrari!... Chi parauni
+mi ponnnu fari, 'i genti? Cca tu, ca si' 'na santa, e ddà ca c'è 'na
+cani di vanedda, ca cu' junci si la po' pigghiari?... Ah, di vilanza,
+parramu? E chi hannu, 'u stissu pisu, chiddu c'haiu fattu iu e chiddu ca
+fici iddu, cca? Iu c'haju statu trascinatu ppi li capiddi d'idda....
+d'idda, ca a mia mancu ppi testa, mi passava!... E m'ha' cuntatu li
+passi e m'ha' vinutu a circari dintra, fora, a la stazioni mentri ca
+parteva, a tutti banni!... E m'ha' tiratu lu ciatu; e m'ha' vutatu li
+cirivedda, senza guardari periculu!... Macari davanti ad iddu...
+_(guardando il cadavere, con aria di terrore e voce cavernosa)_.... ca
+non la vidi chiù!...
+
+ANNA
+
+_(guardando il cadavere alla sua volta, si mette le mani nei capelli e
+scongiura)_--Maria, Maria, Saru, scappatinni!....
+
+SARU
+
+_(c. s.)_--Aspetta, ca ti dicu chistu. Chistu ca non t' ha' a scurdari,
+ca è tuttu, ppi mia! _(piano, sottovoce, come se il morto potesse
+udire)_--Chi è, 'u stissu, ah? 'U stissu di chiddu ca fici iddu? Pensaci
+bonu: ca si nni vinni cca, friddu friddu _(additandolo, senza osare di
+guardarlo)_, ccu 'ssa facci di Giuda, a mettiri a la turtura a tia,
+santa, e pigghiariti con la minaccia e lu terruri _(gli si volta,
+scuotendo le pugna sul cadavere)_--Una matri, vigliaccu! Ccu la so'
+criatura a latu, vigliaccu!... A la stissa vilanza ccu 'na cajorda, la
+vulissi mettiri?.... Iu, ca sugnu schifiatu di li vasuna arraggiati di
+to' mugghieri e tu, t'hanno a vidiri, assassinu, ccu la facci china di
+sgraggiuni di 'sta 'nfelici _(si accalora fino al massimo del furore e
+della disperazione)_, ca custringisti ccu la forza, vigliaccu!....
+
+ANNA
+
+_(afferrandolo)_--Chi dici, Saru, ccu cu' parri?!... _(si ode il
+tramestìo di passi per le scale e un vocìo confuso)_..... Zittu!....
+Zittu!.... Acchiana genti!....
+
+SARU
+
+_(che si è prima ritratto, confuso, dal cadavere, scostandola)_--Vo
+grapi!... Cca sugnu!... Non ti scantari, sugnu prontu!... _(incrocia le
+braccia e attende, con suprema aria di sfida.--Anna si avvia alla
+comune)_.
+
+
+SIPARIO.
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA ***
+
+***** This file should be named 31702-8.txt or 31702-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+ http://www.gutenberg.org/3/1/7/0/31702/
+
+Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online
+Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This
+file was produced from images generously made available
+by The Internet Archive)
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties. Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research. They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States. If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed. Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change. If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges. If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+ the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+ you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
+ owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+ has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+ Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
+ must be paid within 60 days following each date on which you
+ prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+ returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
+ sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+ address specified in Section 4, "Information about donations to
+ the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+ you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+ does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+ License. You must require such a user to return or
+ destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+ and discontinue all use of and all access to other copies of
+ Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+ money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+ electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+ of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+ distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation. The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund. If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations. Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+ Dr. Gregory B. Newby
+ Chief Executive and Director
+ gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+ http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.