diff options
Diffstat (limited to '31702-8.txt')
| -rw-r--r-- | 31702-8.txt | 2675 |
1 files changed, 2675 insertions, 0 deletions
diff --git a/31702-8.txt b/31702-8.txt new file mode 100644 index 0000000..bb77253 --- /dev/null +++ b/31702-8.txt @@ -0,0 +1,2675 @@ +Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: 'A vilanza + Teatro dialettale siciliano, volume settimo + +Author: Nino Martoglio + Luigi Pirandello + +Release Date: March 19, 2010 [EBook #31702] + +Language: Italian + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA *** + + + + +Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive) + + + + + + + + + + + NINO MARTOGLIO E LUIGI PIRANDELLO + + + TEATRO DIALETTALE SICILIANO + + VOLUME SETTIMO + + + + 'A VILANZA (LA BILANCIA) + + CAPPIDDAZZU PAGA TUTTU + + + + CATANIA + + CAV. NICCOLÒ GIANNOTTA, Editore + + LIBRAIO DELLA REAL CASA + + + + + PROPRIETÀ LETTERARIA + + _ai sensi del testo unico della legge + 25 giugno 1865, 10 agosto 1875 e 18 maggio 1882, + approvato con R. Decreto e Regolamento + 19 settembre 1882_ + + +Proprietà artistica, di rappresentazione e di traduzione, riservate per +tutti i paesi, compresi la Svezia, la Norvegia e l'Olanda--Copyright by +Società Italiana degli Autori--Milano, Corso Venezia N. 6. + +Tutti gli esemplari di questa edizione portano la firma dell'Autore. Le +copie non munite di essa firma, si reputano, quindi, contraffatte. + +Unica versione autorizzata dagli Autori per la rappresentazione. + + +Officine di Arti Grafiche dell'Editore CAV. VINCENZO GIANNOTTA nel Reale +Ospizio di Beneficenza--_Via Crociferi, 15_--CATANIA + + + + + 'A VILANZA + + (LA BILANCIA) + + Dramma in tre atti + + + + + PERSONAGGI + + SARU MAZZA, agrimensore 30 anni + ANNA, sua moglie 25 » + ORAZIU PARDU, perito agronomo 35 » + NINFA, sua moglie 28 » + DONNA RACHELA, zia di Anna 55 » + + _In una cittadina di Sicilia--Ai tempi nostri._ + + + + +ATTO PRIMO + +Tinello in casa Pardu.--Comune in fondo, uscio sulla sinistra e finestra +a destra. + + +SCENA I. + +Oraziu, Ninfa, Saru e Anna. + + +_(La tavola è ancora apparecchiata e i quattro personaggi sono alla fine +del desinare--Ninfa versa da bere a Saru, che è acceso in volto e +imbambolato, non tanto per il vino bevuto quanto per lo stordimento +della passione aizzosa e sfacciata di Ninfa, che lo tiene come sotto un +fascino--Anna è sulle spine, più per la paura di Oraziu e per la +vergogna dello spettacolo di audacia della donna, che per gelosia del +marito.--Oraziu--che in realtà nota tutto--finge di non accorgersi di +nulla e con un sorriso sardonico pare che inciti i due a compromettersi +di più agli occhi di Anna, verso la quale si mostra rispettoso)_. + +NINFA + +Biviti 'n'autru tanticchia!... Vaia, cumpari!... + +ANNA + +_(sulle spine)_--No, ppi carità, n' 'o faciti biviri chiù!... N' 'o +viditi ca ci leva?... + +SARU + +Si, veru è, grazii, cummari, basta... assai haiu vivutu... + +ORAZIU + +Chi assai!... Comu, ci faciti 'st'offisa, 'a cummari?... + +NINFA + +_(strafottente)_--Nenti, nenti, siddu n' 'o voli, m' 'u vivu iu!... +_(accosta il bicchiere alle labbra, con l'aria di dare una risposta alla +comare)_. + +ORAZIU + +_(fermandole il braccio)_--No!... Chi fai?... Non t' 'u viviri!... +Daccillu a to' cumpari!... Caru cumpari, ora non putiti rifiutari chiù +_(lui stesso prende il bicchiere da Ninfa e lo porge a Saru. Subito +dopo, versando del vino nel bicchiere di Anna)_. E a me' cummari--m'avi +a permettiri--cci 'u damu virgini, 'n'autru jriteddu!... + +SARU + +Grazii... _(beve, contro voglia)_. + +ANNA + +_(quasi contemporaneamente)_--Grazii... _(assaggia appena il vino e, +deponendo il bicchiere, si alza, risolutamente)_--Ora jemuninni, +Sariddu, c'haiu 'u pinseri di dda criatura c'aspetta 'n casa... + +NINFA + +Chi?... Va, assittativi, cummari!... Ca chi diciti?... Vui siti chidda +ca faciti 'i visiti d' 'u medicu, curti curti!... + +ANNA + +Ca comu, avi tri uri ca semu cca!... Nui vulistuu fari ristari ppi forza +a mangiari... + +ORAZIU + +E non vi pari l'ura ca vi nni scappati!... Aviti cuntatu macari 'i +minuti, spaventu di Diu!... A nuautri... a me' mugghieri, cca... e a +mia, 'u tempu, 'nsemi ccu vui non nni pari... Va, assittativi 'n'autru +tanticchia, facitila cuntenta!... Assittativi, cumpari!... + +ANNA + +_(notando che Saru sta per rimettersi a sedere, sotto lo sguardo +incitante di Ninfa)_--No, no, Saru, non t'assittari!... Cummaruzza... +cumpari, criditimi, lassai 'u picciriddu sulu... ccu 'a zia Rachela... e +poi... _(a Saru, fissandolo, con intenzione)_ ti scurdasti ca t'haiu a +priparari 'i robi.... Non divi partiri, dumani?... + +NINFA + +_(lesta)_--Partiti?... + +SARU + +Si... Haiu a jri a fari 'na perizia, a Truina... + +ORAZIU + +Ah, 'u sacciu... 'A stima di l'eredità Francu!... Accittastuu?... Iu non +ci vosi jri... Troppu faticusu... + +SARU + +Non nni potti fari a menu... Si 'ntromisi 'u nutaru Firritu e non ci +potti diri di no! + +ORAZIU + +Iti a truvari 'u friscu, a Troina!... + +SARU + +'U sa chi vi pari quantu ci haiu a stari?... Putiti calculari ca partu +dumani e posdumani vi vegnu a truvari cca... + +ORAZIU + +Si mi truvati!... Haiu a fari macari iu, 'na stima d'agrumitu... a +Biancavilla... Assittativi, vi dicu, cummari!... + +ANNA + +No, non po' essiri, cumpari Oraziu!... Dicitimi chiddu ca vuliti, ma mi +nni vaju!... Cinc'uri senza latti, 'dda criaturedda!... Quannu mai!... A +'st'ura, nuzzinteddu, è misu ca chianci, 'n vrazzu, a' zâ Rachela, ca mi +l'avrà addubbatu a pupuneddi di zuccaru, ppi fallu stari cuetu!... _(al +marito, c. s.)_--Non ci pensi, tu, Saru?... + +NINFA + +Cummari, 'a vuliti fari 'na cosa bona?... Vo' jti a pigghiari 'u +picciriddu e purtatilu cca!... + +ORAZIU + +Si, si, cummari, brava Ninfa!... V'accumpagnu iu, caminati!... + +ANNA + +_(con fermezza)_--No, no, cumpari, non vi muviti... + +ORAZIU + +Pirchì, nun pozzu aviri 'st'onuri?... + +ANNA + +L'onuri è miu, chi c'entra!... Non è ppi chissu, cumpari, è pirchì non +tornu chiù, iu!... 'U picciriddu, doppu c'allatta, stancu comu sarà, +s'addurmisci... iu haiu a rizzittari tanti cusuzzi... ci haiu a +priparari 'i robi di villutu a iddu... + +SARU + +_(a cui Ninfa avrà fatto cenni pressanti di rimanere)_--E bonu, +assettati, 'n'autru tanticchia... + +ANNA + +_(c. s.)_--No, Saru, nenti... si tu voi, restati... ma iu mi nni vaiu. + +SARU + +Allura mi nni vegnu. + +ORAZIU + +No, vui ristati, cumpari... pirchì... staiu pinsannu ca si duviti +partiri dumani--scusati--'a relazioni d' 'a perizia di Tumminello, non +l'avemu a presentari dumani stissu?... _(a Ninfa)_--Vo' pigghiami 'ddi +carti, ddà banna, e daccilli, ca iu accumpagnu 'a cummari... + +NINFA + +_(va per la sinistra e torna subito dopo, consegnando a Saru un rotolo +di carte)_. + +ORAZIU + +_(a Saru)_--'Ntantu ci dati 'na riliggiuta, e quannu tornu 'a firmamu +tutti dui. + +SARU + +Ca bonu è... Va, Anna, fatti accumpagnari, ca iu, tra pocu, sarò dintra, +ha' capitu?... + +ANNA + +_(che avrà fatti sforzi di cenni e di sguardi ora severi, ora +supplichevoli per non farlo restare, alfine rassegnata)_--'Na vota +ca.... hai chi fari!... Arrivederci, cummari, e grazii!... + +NINFA + +Vih! Ca chi diciti!?... _(la bacia sulle guance, che Anna le offre, +costretta, freddamente e senza ricambiarle i baci)_--Grazii a vui!... +_(a Saru)_--Iu vi lassu, cumpari... vi lassu sulu ppi non +disturbarivi... Ca cca... aviti chi leggiri _(accompagna Anna per la +comune)_. + +ORAZIU + +Arrivederci, cumpari Saru... staiu turnannu... Stati attentu e' cunti d' +'a zenia... ca ddocu è, 'u dannu, pp' 'u fattu d' 'u carvuni!... _(segue +le due donne)_. + + +SCENA II. + +Saru solo, poi Ninfa. + + +SARU + +_(rimasto solo, fa dei gesti nervosi ed esprime con gli occhi e con +tutto l'atteggiamento del volto la tortura interna della passione che lo +trascina; poi si scuote, con un moto violento, e cerca di concentrarsi +nell'esame delle carte.... ma non vi riesce.... Sente il fruscio delle +vesti e l'alito della persona di Ninfa, che sopravviene, e, senza +voltarsi, ha uno stiramento quasi felino e spasmodico)._ + +NINFA + +_(rientrando, gli viene, cupida, dietro le spalle, gli afferra la testa +tra le mani, gliela rovescia, e gli pianta la bocca sulla bocca, +baciandolo e mordendolo insieme, con contorcimenti di voluttà)_--No, non +ti moviri!... Non parrari!... _(lo ribacia c. s.)_. + +SARU + +_(svincolandosi)_--No, lassami!... Lassami!... Non sintisti, ca torna +subitu?!... Lassami studiari 'sti carti!... + +NINFA + +_(spingendo nervosamente lontano l'incartamento, che si squinterna, +parte sulla tavola e parte per terra)_--Ah chi si', di marmu?.... +Agghiazzatu!... Lèvili, 'ssi carti.... 'annunca 'i scicu!.... _(le +spinge ancora in là e altre ne fa cadere, poi, riafferrandolo pei +capelli, spasimante)_--Non mi pari veru ca t'haiu cca sulu, ccu +mia!.... Avi tri uri ca mi nni vaiu 'n suppilu 'n suppilu, cca, a +tavula, guardannuti 'nta 'ssa vucca!... + +SARU + +_(fa un gesto di smarrimento e di voluttà con gli occhi)_. + +NINFA + +No!... Non fari accussì, ccu l'occhi, ca muriri, muriri, mi fai!... +_(gli immerge quasi, smaniando la faccia nel seno)_. + +SARU + +_(scattando)_--No, no, ti dicu!.... Chi vo' fari muriri, macari a +mia?... Tu ti vo' ruvinari e mi vo' ruvinari!.... + +NINFA + +E chi fai, ti scanti? + +SARU + +Ppi tia!... + +NINFA + +Chi mi nni 'mporta, a mia?!... Tu ppi tia, ti scanti!... Lu vidu!.... + +SARU + +_(con una scrollata di spalle)_--Ca quali scantari... muta, statti!.... +Non mi scantu, iu!... + +NINFA + +D'iddu, 'u sacciu, non ti scanti... Tu d'idda, d'idda, ti scanti!..... E +ti scanti di daricci pena, a 'dda facciuzza di Madonna Immaculata, è +veru?..... Ca ti talìa e t'astuta lu focu.... e ti riduci +'n'agnidduzzu, manzu manzu!... _(lo lascia e lo fissa severa)_--Si +sapissi quantu mi urti, quannu diventi accussì!... Eccu, basta +parraritinni, ca ti cascanu li vrazza!... _(facendogli un verso della +bocca)_--Ah! Vi vulissi vidiri, a tutti dui, 'nta un mumentu di +tinirizza!.... _(riafferrandolo)_--Senti, quannu ci pensu +l'affuchirìa!... Ccu 'dda 'atta morta!.... + +SARU + +_(scuotendosi e respingendola violentemente)_--Auh!..... T'haiu dittu ca +d'idda non mi nn'ha' a parrari!... Comu iu non ti parru mai di to' +maritu!... + +NINFA + +Si, 'u sacciu, bonu!.... La Madonna supra l'artaru!... + +SARU + +La Madonna Addulurata, si!.... China di spati 'nta lu cori!... E ci +l'avemu azziccatu tu ed iu!.... Pirchì iu 'u sacciu, chiddu ca soffri, +senza diri nenti!... Iu 'u vidu, c'ha capitu tuttu... e chi tuttu lu +scantu di to' maritu, ca nun l'avemu nè iu nè tu, sta facennu moriri ad +idda, avvilinata dintra!... Non l'ha' vistu, ah, non l'ha' nutatu oggi, +c'ha passatu morti e passioni, a tavula, vidennu a mia e a tia comu du' +'mbriachi?... + +NINFA + +_(riafferrandolo c. s.)_--Si, 'mbriachi!.... 'Mbriachi d'amuri e di +passioni!.... Dillu 'n'autra vota ca si' 'mbriacu macari tu!... 'Mbriacu +di mia... dimmillu!.... + +SARU + +_(c. s.)_--E non lu vidi?!... + +NINFA + +Chi mi nni 'mporta d'iddu.... d'idda!.... Non parrari chiù... non diri +nenti!... Stamu pirdennu in chiacchiri inutili 'stu quartu d'ura di +felicità ca nni desiru!.... + +SARU + +_(sciogliendosi, brusco)_--Zitta!... Mi pari ca 'ntisi scrusciu di +licchettu!.... Chi avi, 'u chiavinu, Oraziu? + +NINFA + +Si _(attenta l'orecchio)_--Iddu è!... + +SARU + +_(accorrendo a raccattare i fogli)_--'I carti, 'i carti! + +NINFA + +_(lo aiuta a raccattare e frattanto, trovandoglisi accosto, +irresistibilmente, stando china, gli dà un'ultima stretta e un ultimo +bacio sulla testa)._ + + +SCENA III. + +Oraziu e detti. + + +ORAZIU + +_(appare sulla comune, quasi sorprendendoli nell'abbraccio; si ferma, +fingendo di niente, e, prima di avanzarsi attende, anzi, che i due si +sollevino e depongano le carte sulla tavola)_.--..... E chi c'era, +ventu.... ca vi vularu 'i carti? + +NINFA + +.... Già... 'na rifuliata di ventu... mentri ca 'u cumpari liggeva... + +ORAZIU + +_(sorridendo, da finto semplicione)_.--E comu.... ccu 'a finestra +chiusa?... + +SARU + +Già.... tutto 'nsemula.... 'Na cosa strana.... non sacciu comu fu. + +NINFA + +S'appi a grapiri, forsi, 'a finestra d' 'u currituri.... + +ORAZIU + +_(sempre col sorrisetto in bocca, sottile, furbo, +studiandoli)_.--Mai!... V' 'u dicu iu, comu fu... _(nota che i due si +turbano)_. Fui iu... grapennu 'a porta.... Cca l'aria stagna, 'nt' 'a +scala c'è riflussu e grapennu, di dda banna fici pompa, e si tirau +l'aria di cca, d'un colpu, mannannuvi tuttu sutta supra... + +NINFA + +E già.... chistu, appi a essiri... Difatti iu, di 'nt' 'a cucina, macari +'u 'ntisi, 'u rifrussu!... + +ORAZIU + +Ah, tu dda banna, eri?... + +NINFA + +Ca cc'avia a fari, cca?.... Cc' 'u cumpari ca studiava!... Ppi non +disturballu, mancu 'a tavula, sparicchiai. + +ORAZIU + +È logicu.... _(a Saru, che per darsi un contegno, sentendosi sotto lo +sguardo indagatore del compare, s'è dato a riordinare, con cura, i fogli +della relazione)_.--Chi vi nni pari?... + +SARU + +E già... si... 'u riflussu appi a essiri!... + +ORAZIU + +Ancora 'nt' 'o riflussu siti?... Vi staiu dimannannu chi vi nni pari d' +'a relazioni.... + +SARU + +Ah!... Si... tuttu giustu. + +ORAZIU + +Vi persuariti?... 'A zenia cunsuma du' tonnellati di carvuni o' jornu... +Prima, ca custava a trentadu' liri a tonnellata, rapprisintava 'na spisa +giustificata, ppi chiddu ca rinneva; ma ora, ca è juntu a tricentu liri +'a tunnillata, chi bisognu aviti vui, signor curaturi giudiziariu, di +falla funziunari a macchina?.... + +SARU + +Certu!... _(Ninfa se ne va di là, tranquilla)_. + +ORAZIU + +Attaccatici dudici, sidici muli, a turnu, vi rennunu 'u stissu e costanu +assai di menu. + +SARU + +Giustu. + +ORAZIU + +Dici, lu signor curaturi--stortu comu nu ferru di cavaddu, ma non tantu +spertu ppi falla a nui:--muli 'nta lu funnu ci nni su' dui suli, ju nun +pozzu spenniri ppi accattarini n'autri quattordici, e si l'affittu non +mi cunveni chiù.... + +SARU + +Giustu. + +ORAZIU + +Giustu chi... chiddu ca dici 'u curaturi?... + +SARU + +No... chiddu ca diciti vui... chiddu ca dicemu nuautri... + +ORAZIU + +E chi dicemu, nuautri?... 'U vidistuu 'u cuntu ca ci fazzu iu, d' 'i +muli, in linia subordinata?... + +SARU + +Sì, ragiuni, aviti... + +ORAZIU + +Di chi?... + +SARU + +Ca di falla agiri cch' 'i muli... giustu!... + +ORAZIU + +Ca quali muli, chi stati dicennu?... Giustu, esattu, esattu, giustu!... +Di unni, giustu?... Cumpari, cc'aviti liggiutu, allura? + +SARU + +Comu?... n' 'a facemu nuautri, 'ssa proposta d' 'i muli? + +ORAZIU + +Oh... c'è paura 'u riflussu, 'nsemmula ccu 'i carti, vi fici partiri 'a +testa?... Chi liggistuu?... Chissa d' 'i muli resta in linia +subordinata, ma in linia diretta, la risposta mia... osia, nostra, è ca +'nta un funnu unni ci su' setti tummina di voscu, 'ssu signuri po' fari +ligna e la macchina della noria la può mandare a legna, con una economia +enorme!... + +SARU + +Cumpari, vi cunfessu ca ddocu, ancora, non ci aveva arrivatu... Aveva +liggiutu 'a sula prima parti. + +ORAZIU + +Comu!... E chissu ca dicemu, non è 'nt' 'a prima parti?... A' secunna +pagina, cumpari!... Va, m'haju persuasu ca nenti, aviti liggiutu!... + +SARU + +No... non è ca non haiu liggiutu... Sugnu un pocu... com'haiu a diri, +va?... Sugnu sturdutu d' 'u vinu!... Mi facistuu viviri assai... + +ORAZIU + +Ah, ora ci semu!... _(forte)_--Ninfa!... Ninfa!... Facci 'na tazza di +cafè o' cumpari... Ma forti, quantu ci schiarisci l'idea... ca cca avemu +a travagghiari!... + +VOCE DI NINFA + +Va beni, vi servu, cumpari. + +SARU + +No, chi cafè!... _(forte)_--Non vi disturbati, cummari, ca non c'è +bisognu!... + +ORAZIU + +Lassaticcillu fari!... Va, datimi 'ssi carti, v' 'i leggiu iu _(gliele +leva di mano)_. + +SARU + +No, cumpari, sintiti... _(si alza)_--Nun sugnu in gradu di vinirivi +appressu... Haju bisognu di jttarimi un pocu supra 'u lettu... e poi +m'haiu a priparari certi cusuzzi ppi dumani... + + +SCENA IV. + +Ninfa e detti + + +NINFA + +_(sulla soglia dell'uscio di sinistra)_--Chi l'haiu a fari, o no, 'ssu +cafè?... + +SARU + +No, cummari, grazii, ca mi nni staiu jennu... + +ORAZIU + +Ppi daveru vi nni vuliti jri?... + +SARU + +Si, cumparuzzu... scusatimi... e vui macari, cummari... + +ORAZIU + +Allura guardati chi faciti: purtativi 'a relazioni e a menti ripusata, +stasira, o dumani a matina, prestu, ci dati 'na bella liggiuta... ca iu, +dumani, o' tardu, passu d' 'a vostra casa e m' 'a pigghiu... Vui 'a +firmati... + +SARU + +Sta beni _(arrotola le carte e se le mette in tasca)_--Ristamu 'accussì, +allura.... Arrivederci, cumpari.... e scusati.... + +ORAZIU + +Chi diciti, cumpari?... Scusati vui, chiù tostu, di la libertà ca +nn'avemu pigghiatu.... E grazii--_(gli stringe la mano)_. + +SARU + +Arrivederci, cummari.... _(notando che si accinge ad +accompagnarlo)_--No, non vi disturbati, ca 'a strata 'a sacciu _(le +impone, anche con lo sguardo, di restare)_. + +NINFA + +_(stringendogli la mano, forte e con intenzione)_--Faciti bonviaggiu.... +Arrivederci _(Saru va via)_. + + +SCENA V. + +Ninfa e Oraziu + + +ORAZIU + +_(rimasto solo con Ninfa, la guarda lungamente, studiandola, poi le +dice, pigiando sulle parole)_--Bona 'a pigghiau..., 'u cumpari.... + +NINFA + +Chi?... + +ORAZIU + +'A sbornia, chi?... Non cridiva ca s'avissi a 'mbriacari accussì +prestu!... Ma mi pari ca tu.... + +NINFA + +Iu, chi?.... + +ORAZIU + +'U facisti 'mbriacari!... _(seguendo col gesto)_. Abbucca, abbucca, +abbucca.... bivi, bivi, bivi.... Finiu a 'mbriacata tunna!... _(la +guarda e la studia ancora lungamente)_. + +NINFA + +_(imperterrita)_--Pirchì mi guardi d'accussì? + +ORAZIU + +Chi fu, non ti pozzu guardari? Chi c'è paura ti 'mbriacasti macari +tu?... + +NINFA + +_(cogliendo la palla al balzo, ride ostentatamente al modo degli +ubbriachi)_--Chi mi vidi, ca ti paru 'mbriaca?... E puru.... chi +sacciu.... forsi è veru, ca mi livau un pocu! + +ORAZIU + +'U sta vidennu?!... + +NINFA + +_(strusciandoglisi addosso)_--Ca chi ti pari?... Ti piacissi, a tia, 'a +mugghiredda 'mbriaca, è veru?... _(fa per afferrargli la testa)_. + +ORAZIU + +_(respingendola, duro)_--Va, levati!... + +NINFA + +Chi si' sgarbatu!... Sempri accussì mmastinu hai ad essiri?... 'U sai ca +si' curiusu, ccu 'ssa guardata accussì?... _(ride c. s.)_ + +ORAZIU + +Vo' fatti 'u cafè ppi tia, vah!... + +NINFA + +No.... _(molle molle, dinoccolata)_ mi curcu, iu.... + +ORAZIU + +Comu 'u cumpari..... + +NINFA + +Chi c'entra, 'u cumpari?... Chiddu si vo' curca ccu so' mugghieri... Chi +ti pari, ca è comu tia?... _(gli si struscia di nuovo addosso)_.... ca +mi nni manni? + +ORAZIU + +_(c. s.)_--Levati, ti dicu!... + +NINFA + +Chi hai, oh?!..... Mancu si t'avvicinassi 'na vespa, comu fai!..... +_(provocante)_--Va..... camina!.... + +ORAZIU + +Unni?.... + +NINFA + +_(con un sorrisetto lascivo)_--Iu mi vo' curcu.... _(se ne va +lentamente, dondolandosi, con contorcimenti serpentini e movimenti +provocanti di fianchi; giunta presso l'uscio di sinistra si ferma, volta +soltanto la testa e, con gli occhi imbambolati e pieni di voluttà, lo +fissa un istante, poi gli dice, a mezza voce, invitante)_--Veni?!.... +_(e scompare)_. + +ORAZIU + +_(come attratto da una forza magnetica, alla quale non sa resistere, +stringe i pugni, digrigna i denti, stravolge gli occhi e mormora tra i +denti)_--Assassina!.... _(poi si volge a guardare verso la camera, +riluttante a cedere, alla fine, come vinto, muove verso di essa, a +tratti)_. + +NINFA + +_(dall'interno)_--Ca chi ci aspetti?.... + +ORAZIU + +_(quasi con rabbia)_--Vegnu!.... _(indi, fermandosi un'altra volta e +volgendosi, minaccioso, verso la comune, con un dito tra i denti, +esclama, quasi senza voce)_--Ah, cumpari, cumpari.... si mi veni +fatta!.... _(chiude il pugno e, barcollando, riprende la via +dell'uscio)_. + + +_Tela._ + + + + +ATTO SECONDO + +Stanza da lavoro del perito agrimensore Saru Mazza.--Comune a destra, +uscio in fondo, finestra sulla sinistra.--Un grande tavolo da disegno, +senza cassetti, su due cavalletti, ingombro di squadre, compassi, +barattoli di colori, boccette d'inchiostro, carte da disegno, lucidi, +etc.--In fondo, accanto all'uscio, cassettone con su una Madonna in +cornice.--Una branda di tela, chiusa, un canapè, due poltrone, sedie +etc. + + +SCENA I. + +Saru e Anna + + +SARU + +_(è pronto per partire, con gli strumenti del mestiere ad armacollo e lo +schioppo a bandoliera. Egli indossa un costume da caccia in velluto +marrone a millerighe, calza stivaloni e regge con la sinistra una +valigetta di cuoio. Alla cintura porta la cartucciera piena)_--Allura, +Annuzza... mi nni vaiu.... + +ANNA + +_(fredda)_--Arrivederci. + +SARU + +_(guardandosi addosso e girando lo sguardo intorno)_--Non mi staiu +scurdannu nenti... mi pari _(la guarda)_--Chi è.... tu accussì, mi +lassi partiri?.... + +ANNA + +Comu ti lassu partiri?... + +SARU + +Chi sacciu,... senza dirimi nenti!.... + +ANNA + +E chi t'ha' a diri? Ti dissi arrivederci.... Non torni dumani? + +SARU + +Domani, tornu.... Ma è 'a prima vota ca ti vidu accussì fridda.... +_(accostandosele)_--Chi hai? + +ANNA + +_(contegnosa)_--Nenti.... _(trovando una scusa là per là)_--Sugnu in +pinseri pp' 'u picciriddu ca stanotti ha avutu baschi... + +SARU + +Nenti, non ti preoccupari.... 'I picciriddi 'accussì, su'.... Ora veni +'a zâ Rachela e ti porta 'u lattosiu.... Doppu dui, tri cucchiarini ci +passanu tutti cosi... _(silenzio--la riguarda)_--Ma... non è chissu, +Anna... Cosa hai, tu!... Iu ti conusciu. + +ANNA + +_(fredda)_--Non haiu nenti... + +SARU + +Non hai nenti e 'u dici accussì?... Vaia, Anna, non fari 'sti finti, +pirchì tantu non li sai fari.... Sai comu si' tu?... Comu l'acqua +chiara, ca si ci vidi lu funnu paru paru.... Passannu tanticchiedda di +voria, l'arrizza tutta e si conusci subitu!... Ccu mia ti vo' +ammucciari?.... + +ANNA + +Nni mia si vidi 'a facci, e si vidi 'u funnu, pirchì è petra liscia; ma +nni tia è 'a facci, petra liscia e servi pp'ammucciari 'u funnu, ca 'u +sapi Diu chi c'è!... + +SARU + +_(con un gran desiderio di confessarsi)_--Ah, 'u vidi s'è veru ca non +si' tu, oggi?... Quannu mai m'ha' lassatu partiri senza abbrazzarimi?... + +ANNA + +_(severa)_--Ca di quantu vo' essiri abbrazzatu, tu? + +SARU + +_(caldo, deponendo la valigetta e prendendole una mano)_--Di tia sula, +babba!... Comu dicu iu, di tia sula!... + +ANNA + +Ah, 'u vidi?... Chi veni a diri: _comu dici tu?_ + +SARU + +_(con passione)_--Comu dicu iu veni a diri ca tu, ppi mia, si' comu la +Madonna, ca s'adura in ginocchiu, ccu li manu junciuti e ccu lu cori 'n +vucca... + +ANNA + +_(svincolandosi)_--Si, 'u sacciu.... Pirchì poi ci su chiddi ca +s'aduranu di 'n 'autra manera!.... Ci su' chiddi.... + +SARU + +_(mettendole una mano sulla bocca)_--Zittiti, non t'allurdari 'a +vucca!.... Adurari?... A cui!.... _(con più grande calore)_--A tia sula, +Anna, a tia sula! Cca, 'nt' 'o me' cori, tu sula ci si'!... Cca sulu, +ccu tia, iu mi sentu sicuru, tranquillu, sirenu comu un picciriddu 'n +vrazzu di la mamma, ca non po' tradiri!.... 'U restu... Pirchì ti vo' +abbassari a carcularlu?... + +ANNA + +Ah, non l'ha' a carculari?... Ah, no?... _(a una controscena di Saru, +che le esprime ch'egli è una vittima d'altri)_--Si, si, 'u sacciu, è 'na +frevi maligna!... Non nni sugnu gilusa, no, pirchì 'u vidu, 'u sentu, ca +vo' beni sulu a mia!... Ma iu pensu a lu mali ca po' purtari 'ssa frevi; +si non a mia, ca ti cumpatisciu, pirchì vidu ca non si' tu, ma è +idda--'sta canazza arraggiata, ca non si sazia mai!--si non a mia, dicu, +a tia... e perciò a mia e a 'dda criaturedda nostra, di riflessu!... Non +vidi ca si' 'mbriacu?... Ca t'affirran tuttu e non ti fa vidiri chiù +chiddu ca fai?... Si iddu... si so' maritu si nn'adduna?!... Sa pirchì +ti pari, ca non haiu chiù paci, 'nta lu me' cori?... Ca mi staiu muta e +non fazzu uno scandalu?--Ca non ci vo' levu l'occhi ccu li jta?... +Pirchì mi scantu di perdiri a tia!... Pirchì si chiddu ti scopri e +t'ammazza è 'nta lu so' dirittu!... + +SARU + +Anna, bonu, bonu, ppi carità!... Non diri chiù nenti!... Non mi fari +vergugnari e avviliri chiù di quantu sugnu virgugnatu e avvilitu!..... +M'avissi sputatu 'nfacci, ajeri!... Ti guardava... la guardava... +guardava ad iddu... Si, hai ragiuni: frevi maligna!... M'ha' scuncirtatu +lu sangu, m'ha' liatu li sensi e m'ha' fattu perdiri la testa!... Frevi +maligna!... _(stringendo i pugni)_--Ma la tagghiu!... Ppi quantu è veru +Diu, la tagghiu!... _(dolce e supplichevole)_--E mi l'ha' a dari tu, +'ssa forza!... L'haiu a truvari 'nta l'amuri to', ppi la to' paci e ppi +lu me' decoru!... Ppi livarimi 'stu rimorsu, ccu tia e ccu iddu!... +Benchì--sentimi--non l'haiu iu... ccu nuddu di tutti dui, e tantu menu +ccu idda... Pirchì non vosi, iu, non vosi, no, no!... Non haiu vulutu +mai, iu!... Ha statu idda, 'sta 'nfami, ca mi ci ha tiratu ppi li +capiddi!... Non m'ha' volutu lassari ppi curtu!... Sutta l'occhi toi +stissi... sutta l'occhi d'iddu...--ca non sacciu comu ha fattu a non si +nni addunari!... _(riflettendo, roco)_--... Si non si nn'addunau +aieri!... + +ANNA + +_(allarmata)_--Madonna mia!... _(afferrandogli un braccio)_--Hai 'stu +scantu?... Iu macari, l'haiu!... + +SARU + +_(preoccupato)_--Ti parsi macari a tia, ca si nn'avissi addunatu?... +Mentri ca erumu a tavula, ah?... + +ANNA + +Si!... E non sapeva chi fari, iu, ppi sviallu!... + +SARU + +_(angosciato)_--E doppu!... Doppu lu peggiu!... Quannu vi nni jstuu +lassannucci suli, e iddu turnò!... + +ANNA + +_(con terrore)_--Vi sorprisi?... _(ha il tremito alle labbra e alle +membra)_. + +SARU + +No... ma... quasi... Si mangiau 'a fogghia--mi parsi!--Parrava +masticatu... Pirchì ti nni jsti, Anna, pirchì ti nni jsti?! + +ANNA + +Sperava ca ti nni vinissi ccu mia!... Non sapeva chi fari, ppi +staccariti!... Ti guardava ccu lu cori 'nta l'occhi, e tu non ti +muvisti!... + +SARU + +Hai ragiuni, hai ragiuni, mugghiredda mia!... _(se la stringe +appassionatamente al petto)_ Tesoru miu beddu e santu!... Tu si' la me' +salvizza, tu!... M'ha' salvari, Anna, m'ha' salvari!... E... vidi?... +Appena mi nni parrasti, ti cascai 'nta li vrazza, è veru?... Senza +negari, senza diri minzogni... Ti giuru ppi dda criaturedda nostra ca si +non mi nn'avissi parratu tu, turnannu di fora t'avissi cunfissatu tuttu +iu, spontaneamente!... L'aveva cca, _(si mette la mano sotto il petto)_ +comu un gruppu, 'nta la vucca di l'arma, ca non mi faceva ciatari!... +_(stringendosi più forte a lei)_--Non mi lassari, Annuzza, non mi +lassari!... + +ANNA + +No, no, ca comu ti lassu?... Pozzu lassari a tia, si mi dimanni aiutu +accussì?... _(ripresa dal terrore e dal tremito)_ Ma si' certu--o +Diu!--si' certu, ca si nni accorsi?... + +SARU + +_(notando lo sgomento di lei, per confortarla)_--No, no... non ti +scantari!... 'U rimorsu mi fici vidiri chiù di chiddu ca era... No... +pensu ca poi si misi a parrari tantu tranquillu... supra 'a relazioni d' +'a perizia ca ficimu 'nsemi... Mi desi 'i carti... _(battendosi una mano +aperta sulla fronte)_--Oh, a propositu!... Mi l'aveva scurdatu!... Ma si +non haiu chiù 'a testa!... Menu mali ca mi ci facisti pinsari!... L'haiu +a firmari e t' 'a lassu cca, ca dici ca veni iddu, chiù tardu, a +pigghiarasilla _(apre un cassetto, toglie il rotolo delle carte del +primo atto, lo spiega, lo depone sul tavolo e firma l'ultimo foglio)_. + +ANNA + +Cca ha' a veniri?... Iddu?... + +SARU + +Si... accussì mi dissi... + +ANNA + +_(pensando)_--Si putissi appurari qualche cosa!... + +SARU + +Sta attenta, oh, ppi carità!.... Non nesciri discursu, si iddu non +parra!... Avissi a fari peju?!... _(la riabbraccia con effusione, poi)_ +Ni nni jemu, Anna!... Ni nni jemu, di cca!... Haiu 'a me' prufissioni... +tutti sannu ca sugnu un galantomu... e unni è ed è, un pezzu di pani non +mi po' mancari... E' veru, Anna?... + +ANNA + +_(tenera, commossa)_--Si, si... unni vo' tu!... Veru è!... Iu nun haiu a +nuddu, cca... Non haiu autru ca a tia... e 'a zia Rachela, mischina!... + +SARU + +Si nni veni ccu nui!... Chiddu ca basta ppi dui bastirà ppi tri _(guarda +l'orologio, riprende la valigetta e, consegnandole le carte)_--Vidi unni +'i metti, ca iu mi nn'e' jri. + +ANNA + +_(riassalita dal dubbio, lo guarda, con meraviglia e rimprovero)_--E +comu?... Tantu tempu prima, ti nni stai jennu?... Non ci manca un pezzu, +ancora, ppi partiri 'u trenu?... + +SARU + +_(che comprende, offeso)_--Ah, Anna, chi pensi?... Ancora suspetti di +mia?... Doppu chiddu c'ha' 'ntisu?... + +ANNA + +No... non dicu chissu... + +SARU + +Ca chi dici, allura?... _(riabbracciandola, tra i baci)_--M'haiu a fari +'i canniggiaturi, in piazza... haiu a passari di 'nt' 'o nutaru Firritu, +a ritirari 'a pianta d' 'u funnu, e poi di nni don 'Nzulu, l'armeri, ppi +pigghiarimi 'i cartucci... + +ANNA + +Hai 'a cartuccera china!... + +SARU + +Chisti pp' 'i cristiani, su'... a mitragghia!... Mi passu a pigghiu +chiddi di caccia... a pallini... _(guardandola negli occhi, con occhi +sereni)_. Mi dicinu ca unni jemu ci su' pirnici... e si mi nni capita +quarcuna... sacciu ca a me' mugghiredda ci piaciunu!... + +ANNA + +_(rasserenata, giuliva, lo bacia)_--Grazii!... _(si ode il campanello +d'ingresso e, sciogliendosi)_. Chista 'a zâ Rachela, è! + +SARU + +Ca bonu è, va, ca ti lassu ccu idda. + +ANNA + +Ah, chi dici, ca 'a facemu curcari cca?.... + +SARU + +No.... chi bisognu c'è?.... Domani sugnu cca!... Vo' grapici. _(Anna +esce)_. + + +SCENA II. + +La zia Rachela e detti. + + +RACHELA + +_(entra, preceduta da Anna, si leva lo scialle, che depone su una sedia +e, deponendo sul tavolo una boccettina con una mistura bianca)_--Eccumi +cca.... Dissi 'u farmacista ca prima di dariccilla, o' picciriddu, si +divi agitari 'a buccittina _(a Saru)_--E tu chi fai, parti? + +SARU + +Si, zia.... Ci raccumannu di tinirimi allegra, cca, a Annuzza!.... Non +manca a vossia.... + +RACHELA + +Vattinni, vattinni tranquillu.... Arrivederci, e boni affari; ca +nuautri, cca.... nni sapemu sentiri, ccu me' niputi.... + +SARU + +_(stringendole la mano)_--Vossia benedica.... _(esce, tenendo il braccio +attorno alla vita di Anna, che lo accompagna fino alla porta di uscita, +di là)_. + + +SCENA III. + +Anna e la zia Rachela + + +ANNA + +_(torna, poco dopo, asciugandosi gli occhi)_. + +RACHELA + +_(che si è data, frattanto, a rassettare la stanza)_--Ah, ah!... +Nuvità!.... Me' niputi ca chianci! Ammatula predicu, tu non canci mai, +figghia!.... 'U sacciu pirchì chianci!.... Pirchì ti persuadi ca to' +maritu nesci tantu tempu prima di partiri 'u trenu, pirchì ha' a jri a +salutari a chidda!.... E tu, 'nveci di chianciri, pirchì non ci +dicevi:--aspetta, maritu miu, ca t'accompagnu!--e ci rumpevi l'ova 'nt' +'o panaru!.... Chi pinseri avevi?... Pp' 'u picciriddu non c'era iu?.... +M'arriordu 'a sant'armuzza di to' ziu, quannu aveva ppi testa quarche +pinseri stortu.... + +ANNA + +_(piangendo di tenerezza)_--Ca quali, zia, no!.... + +RACHELA + +Si, mettimi 'nt' 'o saccu, ora, ca sugnu picciridda!... + +ANNA + +No, ci dicu, no, non pinsassi a cosi tinti!.... Nisciu prima pirchì divi +jri in piazza, a farisi 'i canniggiaturi.... poi 'nt' 'o nutaru Firritu +e poi nni don 'Nzulu l'armeri.... + +RACHELA + +_(mettendo un dito nella bocca aperta)_--Ahum!.... Pezza di +basalocca!.... E tu ci cridi?.... + +ANNA + +Si zittissi, si zittissi, ci dicu!.... Mi cunfissau tuttu, ora ora, +chiancennu comu un picciriddu!.... E comu un picciriddu daveru è!.... Ca +voli ajutu di mia, ca dici ca iu l'haju a sarvari.... Mi parrau cu lu +cori 'n manu, jancu comu la nivi!..... E di chissu, 'ssa 'nfami, s'ha' +apprufittatu, ch'è comu la cira!.... Criaturi, mi fici pena!.... Chi è +iddu?.... Com'è ca m' 'a putissi pigghiari ccu iddu, si 'u sacciu, 'u +sacciu ca non voli beni ad autru e non ha vulutu beni mai ad autru ca a +mia?!.... Ah, zâ Rachela, si vossia mi cridi, fussi felici, 'nta 'stu +mumentu, si non fussi pp' 'u scantu ca 'u cumpari si nn'avissi addunatu! + +RACHELA + +_(meravigliata)_--Chi dici?.... A 'stu puntu, avissi arrivatu, to' +maritu?.... Di farinnillu addunari?.... + +ANNA No iddu, idda!.... L'haiu vistu ccu l'occhi mei, ajeri, a +tavula!.... Mi nni addunai iu, fiuramuni si non si nn'addunau iddu!.... + +RACHELA + +_(per confortarla)_--Tu ti nn'addunasti pirchì 'u sapevi.... chi +c'entra?!.... + +ANNA + +Ma macari Saru, mi pari ca avissi 'ssu scantu!.... + +RACHELA + +Signuri mei, viditi, ppi 'na cajurdazza qualunchi, chi 'nfernu ca po' +nasciri 'nta du' famigghi!.... E chissa d'accussì 'u pigghia, a so' +maritu?.... E chi è, pazza?... N' 'o sapi ca si ci firria 'u +ciricoppulu!.... _(notando che Anna ha il tremito alle labbra)_--Nenti, +Anna, non stari ccu pinseri, pirchì iu 'u conusciu a Oraziu Pardu.... 'u +conusciu megghiu di so' mugghieri.... Non sapi nenti, pirchì si si +nn'avissi addunatu, Diu nni scanza e libiri, avissi fattu un +macellu!.... Bah!.... Sta tranquilla, ca non sapi nenti! _(si ode il +campanello e va ad aprire)_. + + +SCENA IV. + +Ninfa e dette. + + +NINFA + +_(entra, tutta affocata in volto, preceduta da zia Rachela. La gioia le +schizza dagli occhi ed è quasi convulsa)_--Bongiornu, cummari!.... +Unn'è, 'u cumpari?.... Oraziu mi mannau ppi 'ddi carti.... +Dicitaccillu!.... + +ANNA + +_(contenendosi, va a prendere le carte e, consegnandogliele, +freddamente)_--Cca ci sunnu 'i carti.... Su firmati, pirchì Saru dissi +ca 'u cumpari si l'aveva a veniri a ritirari iddu.... + +NINFA + +_(forte, per farsi Udire di là, dove crede sia il compare, +ridendo)_--Ah, ma iddu non potti veniri, pirchì si sta priparannu, ca ci +arrivau l'ordini di partiri subitu ppi Biancavilla.... e mannò a +mia!.... + +ANNA + +_(c. s.)_--E siti accussì cuntenta, ca parti vostru maritu? + +NINFA + +Ca vui chi siti, appinata, ca parti 'u vostru?.... Non mi pari veru, ca +ogne tantu haiu 'na jurnata di libirtà!... Chi vi pari, bellu, aviri 'u +maritu sempri cusutu e' costi?.... Zâ Rachela, parrassi vossia!.... + +RACHELA + +_(con intenzione)_--Ca.... secunnu mariti.... e secunnu mugghieri, +figghia!.... C'era 'u miu, salaratu, ca si 'u Signuruzzu non si l'avissi +chiamatu cu iddu, mi l'avirria tinutu, no cusutu e' costi, ma 'nta +'n'aricchia!.... + +ANNA + +_(per vincere l'istinto irrefrenabile di gittarsi addosso alla impudente +e farne uno straccio)_--Va, iu ci dugnu 'stu lattosiu 'o picciriddu. Con +permissu, cummari.... _(prende la boccettina e va via)_. + +NINFA + +_(ad Anna prima che scompaia)_--Avvirtitulu, 'u cumpari!... _(a zia +Rachela, non avendo ottenuta risposta)_--Chi è malatu, 'u figghiozzu?... + +RACHELA + +No, nenti.... 'u stumacheddu!... _(con intenzione)_--So' matri si potti +pigghiari quarchi dispiaciri, ajeri..... ca ci nn'è sempri _(pigiando +sulle parole)_--a causa di li mali genti, ca nun mancanu mai....--ci +desi latti straviatu e ci addugghiau 'u corpu, criaturi!... Ma ora ci +passa.... + +NINFA + +'U cumpari chi è, fora?... + +RACHELA + +N' 'o sapiti?... + +NINFA + +E quannu torna?... + +RACHELA + +Dumani, dici.... + +NINFA + +No, dicu, quannu torna ora, prima di partiri!... + +RACHELA + +Partiu.... + +NINFA + +_(sconsolata)_--Comu!... E ccu quali trenu?... 'U trenu non parti e' +setti e deci?... + +RACHELA + +Si, ma siccomu duveva sbrigari certi affari, prima.... + +NINFA + +Ah, si?... E unni, unni, ca me' maritu.... già.... mi pari ca me' maritu +dissi ca partunu 'nsemula e 'u vulissi avvisari.... 'U sapi, vossia, +unn'è?... + +RACHELA + +Chi sacciu, mi pari d'aviri 'ntisu cu duveva jri 'nt' 'o nutaru +Firritu.... + +NINFA + +Ah, 'nt' 'o nutaru, 'nt' 'o nutaru.... e poi?... + +RACHELA + +E nni don 'Nzulu l'armeri, mi pari ca dissi.... Ma forsi a 'st'ura è in +chiazza, ca si sta facennu 'i canniggiaturi.... + +NINFA + +Ca bonu, bonu.... allura mi nni vaju, iu.... Mi salutassi 'a cummari.... +_(si avvia)_. + +RACHELA + +E chi è, ccu tutta 'sta furia?... Mancu aspittati ca torna, 'a cummari, +ppi salutalla?... V' 'a chiamu?... + +NINFA + +_(che s'è fermata, sulle spine)_--No, no, non la disturbati.... Haiu +primura.... 'U sapiti com'è, Oraziu!... Mi dissi di fari prestu.... +_(scappando)_--Arrivederci!... _(scompare)_. + +RACHELA + +Arrivederci!... + + +SCENA V. + +La zâ Rachela e Anna + + +RACHELA + +_(forte)_--Anna!... Vidi ca si nni ju.... 'a cummari!... + +ANNA + +_(rientrando)_--Si mi cridi, vossia, comu 'a vidu, mi sentu acchianari +'na cosa di cca _(accenna al petto)_ ca si non fussi ppi tutti 'i +conseguenzi, mi vinissi un impitu di pistarimmilla sutta 'i peri--'ssa +sbriugnata ca m' 'u veni a scuncicari 'nsina dintra!... + +RACHELA + +Dici ca 'u circava so' maritu, pirchì hannu a partiri 'nsemi, iddu e +Saru.... + +ANNA + +'Nsemi, partunu?... _(si preoccupa)_. + +RACHELA + +N' 'a sintisti, ca ci arrivan l'ordini di partiri subitu?... E siccomu +iddu va a Biancavilla, Saru a Troina, 'a linia è tutt'una.... + +ANNA + +_(c. s.)_--Ah, perciò 'nsemula, partunu!... _(silenzio)_--Zâ Rachela, ni +nni jemu di cca!... Saru m' 'u dissi antura e iu non ci fazzu cangiari +pinseri, certamenti.... + +RACHELA + +E a mia mi lassati sula, povira vecchia?... + +ANNA + +Si nni veni ccu nui!... Iddu stissu, 'u dissi: chiddu ca basta ppi dui, +bastirà ppi tri... Vossia chi attaccagghi avi, cca?... Quannu ni nni +jemu nuautri.... + +RACHELA + +Ca iu.... all'infora di 'ddi quattru strusciuli c'haiu 'n casa.... Tuttu +ddocu è, 'u me' capitali!... Quann'è ura m' 'i vinnu.... Cioè, no.... +Ora c'è Ciccia.... Ciccinedda, mischina!... + +ANNA + +Quali Ciccia?... + +RACHELA + +'A crapa martisa!... Cosi da ridiri, ccu 'ssa crapa!... 'U sai ca si +curca ccu mia?... Certi discursi ca facemu, a' notti!... Mi rispunni: +beeeh.... comu 'na cristiana! + +ANNA + +E chi s' 'a curca, 'nt' 'o lettu?... + +RACHELA + +A tu 'n'autra, 'nt' 'o lettu!... Chi era, cristiana ppi daveru?... E' +peri 'u lettu... Idda si metti addinucchiata supra ddi quattru zampitti, +e s'appoia 'a testa, ccu 'dda varvitta, supira 'u lettu!.... + +ANNA + +Armaluzza!... Ma pirchì n' 'a lassa 'nta l'astricu, macari 'a notti?.... + +RACHELA + +Ca pirchì s' 'a 'rrobanu!... L'astricu e vasciu, scavarcanu 'a +cancillata, e s' 'a portanu 'nta 'n vidiri e svidiri!... Comu si purtaru +a Nina e a Carulina!.... + +ANNA + +Cu' eranu, 'ss'autri?... + +RACHELA + +'I addineddi paduvani!... T' 'i scurdasti?... Mi facevunu deci ova 'a +simana, in media, ca si vuscavunu 'a spisa megghiu di du' mammani!... +'Na bella matina nesciu 'nta l'astricu, ppi purtarici 'u scagghiu... e +non c'eranu chiù!... Cu' fu, di notti a notti, si l'aveva cagniatu!... + +ANNA + +Genti sapituri, àppuru a essiri..... + +RACHELA + +D' 'u vicinanza, non po' falliri!... + +ANNA + +Vossia appi suspettu supra quarcunu?... + +RACHELA + +Cirtizza, no suspettu!... E' ca non aveva provi e mi puteva vuscari 'na +querela sparti, si no 'u dinunziava!... Sugnu tantu sicura ca fu mastru +Littiriu Lapuni, 'u tamburineri!... + +ANNA + +Chiddu ccu 'dda varvazza di stuppa?... + +RACHELA + +Chiddu, chiddu!... E a propositu, ti fazzu ridiri!... L'autru ajeri +notti mi sunnava di vidillu arreri 'u barcuni di l'astricu, ca guardava +arreri 'a pirsiana, ppi vidiri si durmeva... Iu vuleva fari vuci, +chiamari ajutu, ma non puteva!... Maria, chi sonnu 'nfami!... Iddu +ammuttau 'u barcuni, ca si rapiu a vanidduzza, trasiu a quattru peri, e +strascinannusi cammira cammira, si 'nficcò sutta 'u me' lettu!... + +ANNA + +Chi dici, vossia?... + +RACHELA + +Maria Santissima!... Benchì sonnu mi pari ancora di vidillu!... Di tantu +in tantu s'affacciava, ccu 'dda varvazza, arreri 'a cuttunata, ppi +vidiri si iu durmeva... E iu sempri ca non puteva nè gridari, nè +parrari!... L'urtima vota mi parsi ca aveva 'nt' 'a manu un +cutiddazzu... + +ANNA + +Gesù e Maria!... + +RACHELA + +Fu tantu 'u scantu, 'nt' 'o sonnu stissu, ca m'arrusbigghiai!... + +ANNA + +Menu mali!... + +RACHELA + +Ca quali, senti!... Comu m'arrisbigghiai, sempri ccu ddu diavulu davanti +l'occhi, vaiu ppi stenniri 'na manu e toccu varva!... Sugnu +morta--dissi--non è sonnu!... Iddu ppi daveru c'è 'ncasa, mastru +Lapuni!... Senza vuliri jettu 'na sticcata e stava cascannu d' 'u +lettu!... Di cu' era, 'dda varva ca tuccai?... + +ANNA + +_(sorridendo)_--D' 'a capra martisa!... + +RACHELA + +Di Ciccina, gnursì!... Ca finarmenti si desi a conusciri: beeeh!... E si +cascava d' 'u lettu?... Iddu ca è 'na muntagna!... + +ANNA + +E vossia non fa autru ca cardari 'dda lana, ppi fari crisciri 'i +matarazza!... Mi mi dici 'na cosa: ci nni fa latti, 'ssa crapa?... + +RACHELA + +Si!... E dumani t' 'u portu... Bellu, cauru cauru, ccu tutta 'a +scuma.... + +ANNA + +E chi ci duna a mangiari?... + +RACHELA + +Chiddu ca veni veni... Virdura, canigghia, scorci di muluni, di +ficudinnia, d'aranci... muddica di pani... tuttu cosi, mangia!... 'I +vicini 'u sannu, e m' 'i sarvunu, ppi Ciccina!... + +ANNA + +_(alzandosi)_--Scurau _(va a prendere un lume a petrolio sul cassettone +e lo accende, poi si segna e recita una breve orazione a fior di +labbra)_. + +RACHELA + +_(quasi contemporaneamente fa altrettanto, poi, dopo d'essersi +risegnata)_--'U picciriddu chi fici si cuitau? + +ANNA + +Si, tantu beddu!... Si pigghiò 'u lattosiu, chetu chetu, ci desi na +sucatedda 'a minnuzza e chiusi l'occhi a pampinedda, ccu dda vuccuzza +aperta, umita umita!... Tantu biddicchiu... comu un angileddu!... + +RACHELA + +È so' patri, scurciatu!.... L'ha' guardatu, cca sutta?... _(fa cenno al +collo dal lato sinistro)_. + +ANNA + +Scurciatu!.... La stissa vucca, l'occhi stissi, e macari 'u stissu disiu +di cafè!.... + +RACHELA + +Ranni Diu!.... + +ANNA + +E comu conusci a so' patri!.... Accussì nicu, quannu 'u vidi arrivari di +luntanu, ci ridunu l'occhi, e m'abballa 'nt' 'e vrazza!.... + +RACHELA + +_(alzandosi)_--Va, Annuzza.... vo' rizzettiti, ca iu mi nni vaiu.... +Dumani nni videmu.... Tu chi fai, ti fermi dintra?.... + +ANNA + +Pirchì? + +RACHELA + +Ca pirchì si non ti fermi, mi portu 'u chiavinu d' 'u licchettu e dumani +matina, senza ca tu ti susi ppi grapirimi, ti vegnu a fari 'u cafè e ti +vugghiu 'u latti.... Ma già, pensu ca 'u chiavinu s' 'u purtò Saru, è +veru? + +ANNA + +No, Saru avi 'u so', cca ci nn'è 'n'autru.... Allura, comu voli, zia.... +ma non tantu prestu, ca iu, prima di l'ottu, l'ottu e menza, non mi +vulissi susiri, dumani.... 'Na vota ca Saru non c'è.... nn'apprufittu +ppi dormiri tanticchia di chiù.... + +RACHELA + +No, all'ottu, all'ottu e menza vegnu iu.... tu, poi, ti susi quannu +voi... quannu t'arrusbigghi da te stissa... + +ANNA + +_(sorride)_--Va beni.... e tanti grazii, zâ Rachela _(dandole una chiave +che prende da sul cassettone)_--Chistu è 'u chiavinu.... vossia s' 'u +sarva. + +RACHELA + +_(mettendo il chiavino in tasca)_--Arrivederci, Annuzza _(coprendosi le +spalle dello scialle)_--Bona notti, dormi tranquilla.... E non pinsari a +nenti, 'u senti?.... + +ANNA + +Vossia benedica _(la accompagna per l'uscita--Breve scena vuota)_. + + +SCENA VI. + +Anna sola, poi Oraziu. + + +ANNA + +_(Rientra e dà un'ultima rassettata alla stanza, mette in ordine le +carte del tavolo, passando presso l'immagine della Madonna si risegna, e +le manda un bacio con la mano, poi prende il lume acceso e si avvia, un +po' stanca, verso l'uscio di fondo; ma prima di raggiungerlo si ode il +campanello dell'ingresso e si ferma. Attenta un po' quasi parendole +impossibile che abbiano suonato alla porta di casa sua. Il campanello +risuona, pian pianino, e allora, senza muoversi, parlando a sè +stessa)_--E cu' po' essiri.... a 'st'ura?.... 'A zâ Rachela no, pirchì +si purtò 'u chiavinu.... _(forte)_--Cu' è? + +ORAZIU + +_(dall'interno)_--Amici. + +ANNA + +Amici, cui?.... + +ORAZIU + +_(c. s.)_--Grapiti, cummari, iu sugnu!.... + +ANNA + +_(trasalisce e va ad aprire, in preda quasi allo +sgomento--Dall'interno)_--Vui, cumpari?.... _(riapparendo, seguita da +Oraziu)_--Successi cosa a Saru?.... Ppi carità, cumpari, parrati.... Chi +siti scuru 'nfacci!.... Saru?.... Parrati: Saru?!.... + +ORAZIU + +_(ironico)_--Tantu beddu, non stati ccu pinseri.... + +ANNA + +Ma comu!.... Non aveuru a partiri 'nsemi?... + +ORAZIU + +_(grave)_--Iu partivi.... iddu ristau!.... + +ANNA + +Comu?!.... Partistuu, e siti cca? + +ORAZIU + +Mi jttai d' 'u trenu!.... + +ANNA + +_(con un sussulto)_--Vi jttastuu d' 'u trenu?.... Comu?!.... E +pirchì?!.... + +ORAZIU + +Appena fu fora 'a stazioni, apprufittai ca rallintau 'a cursa, 'nt' 'a +vutata di 'u Canalicchiu, e mi jttai.... ppi veniri cca!.... + +ANNA + +Cca?.... E Saru? + +ORAZIU + +Ah, Saru?.... Saru m'accumpagnau finu 'a stazioni.... poi.... fincìu ca +si scurdau di passari d' 'u nutaru, ppi pigghiarisi 'a pianta.... dici +ca senza 'a pianta non puteva partiri.... e parti dumani matina. + +ANNA + +_(c. s.)_--E unn'è, ora?.... 'U vinistuu a circari, è veru? + +ORAZIU + +No.... a me' casa è!.... + +ANNA + +_(c. s.)_--Ah.... v'aspetta ddà?.... + +ORAZIU + +_(con un sorriso tra l'amaro e il sarcastico)_--Ca quali... non +m'aspetta!.... Sapi ca sugnu partutu!.... _Mi vitti_ partiri!.... A +'st'ura è beddu, letu e tranquillu, abbrazzatu ccu me' mugghieri!... + +ANNA + +_(impallidendo)_--Cumpari, chi diciti?.... + +ORAZIU + +_(guardandola, come meravigliato)_--Chi n' 'o sapiti, vui? + +ANNA + +Iu?!.... + +ORAZIU + +Mi pareva ca vi nn'aveuru addunatu!.... A d'ora, ca 'u sacciu, iu!.... + +ANNA + +_(ha un nuovo sussulto e si passa una mano sulla fronte e tra i capelli, +come in atto di disperazione)_. + +ORAZIU + +Nenti, non vi tramutati, cummaruzza!.... Non mi viditi?.... Sugnu tantu +bellu, calmu, iu!.... + +ANNA + +_(punto rassicurata)_--Ma.... chi vuliti fari?.... Chi vinistuu a fari, +cca?.... _(istintivamente va a far scudo della sua persona davanti +l'uscio della camera, quasi temendo si voglia offendere la sua +creatura)_. + +ORAZIU + +_(che tutto comprende, con il solito sorriso)_.--Chi vi scantati, pp' 'u +picciriddu, cummari?.... Chi c'entra, iu figghi chi nn'haiu?.... Di 'ssu +latu, iddu non m'ha offisu..... Si m'avissi offisu supra un figghiu +miu... allura si, avissivu 'u mutivu di scantarivi pp' 'u picciriddu.... +Ma iddu ccu me' mugghieri sula, m'ha offisu.... + +ANNA + +E allura?!... Chi v' 'a vulussivu pigghiari, ccu mia?... + +ORAZIU + +Cummari... 'u sapiti comu si dici?... Occhiu ppi occhiu e denti ppi +denti. + +ANNA + +_(c. s.)_--Chi sintiti diri? + +ORAZIU + +_(freddo come una lama e risoluto)_--Iddu si ju a curcari ccu me' +mugghieri e iu mi vegnu a curcari ccu so' mugghieri!... + +ANNA + +_(indietreggiando, con ribrezzo, offesa, fiera, sdegnata)_.--Ah!... +Chissu vulissivu fari?... + +ORAZIU + +No iu, cummari.... iddu, voli ca fazzu chistu!... + +ANNA + +_(con disprezzo)_.--E a mia, vui, non ci aviti pinsatu?... + +ORAZIU + +E iddu, a mia, chi ci pinsò?... + +ANNA + +Ma ppi cu' m'aviti pigghiatu, a mia?... + +ORAZIU + +Pirchì, cummari, chi vulissivu diri, di no?... + +ANNA + +E m' 'u dimannati?... A mia?... + +ORAZIU + +_(come stupito)_.--No?... + +ANNA + +_(con un grido)_.--No!... + +ORAZIU + +'U ripititi?... _(la fissa negli occhi)_. + +ANNA + +_(come sputandoglielo in faccia)_.--No! + +ORAZIU + +_(torvo)_.--Sta beni, cummari! _(avviandosi, con il cipiglio dell'uomo +assetato di vendetta e risoluto)_.--Vi salutu!... + +ANNA + +_(intuendo una tragedia)_.--Unni jti?!... Chi faciti?!... + +ORAZIU + +_(si volta e, accompagnandosi col gesto, esclama)_.--'U 'mmazzu!... + +ANNA + +_(caccia un urlo disperato, gli corre incontro e, afferrandolo, +convulsa, per un braccio)_.--No, no, ppi carità!.... Vi cunsumati!... +Cunsumati du' famigghi!... Pinsati a 'dda criaturedda 'nnuccenti, ca sta +durmennu!.... Ppi carità, ppi carità!... Mi jettu a li vostri pedi, +cumpari!... _(si china)_. + +ORAZIU + +_(sollevandola)_.--No, non aviti a fari chissu, cummari!... E 'o vostro +picciriddu ci aviti a pinsari vui, non ci haiu a pinsari iu!... + +ANNA + +_(disperata)_--Ma chi vuliti, di mia?... + +ORAZIU + +Non v' 'u dissi?... + +ANNA + +E criditi ca 'na fimmina comu mia po' cediri a 'na cosa accussì +mustruusa?!... + +ORAZIU + +E criditi ca un omu comu mia po' suppurtari chiddu ca ci fa vostru +maritu?.... V' 'a pigghiati ccu mia?... Ccu iddu vi l'aviti a +pigghiari!... + +ANNA + +Signuruzzu miraculusu, datimi lumi, ca mi stannu partennu li sensi!... +Ma iu.... povira disgraziata 'nnuccenti, chi soddisfazioni vi pozzu +dari?... + +ORAZIU + +Tutta!... La soddisfazioni giusta!... Chidda ca mi spetta!... Facemu +pari e patta e cu' chiù ci misi, chiù ci persi!... + +ANNA + +_(come una forsennata)_--Vui pazzu siti, pazzu... e mi vuliti fari +nesciri pazza a mia!... Ammazzatimi, chiù tostu!... Megghiu morta, ca +fari chissu!... + +ORAZIU + +Cummari, 'i denti aviti a stringiri, e l'aviti a fari!... + +ANNA + +_(c. s.)_--No! + +ORAZIU + +Sì!... + +ANNA + +No!!... + +ORAZIU + +Ca chi tantu ribrezzu, vi fazzu? + +ANNA + +No, no vui, l'azioni ca mi vuliti fari fari, mi fa ribrezzu!... + +ORAZIU + +Ah, si non sugnu iu, allura, è nenti!... L'azioni non la faciti vui.... +iddu v' 'a fa fari!... + +ANNA + +_(supplichevole)_--Ppi carità, ppi carità, turnati in sensi!... + +ORAZIU + +Iu in sensi perfetti, sugnu.... E v' 'u dimustru, cummari: +_(accostandosele, persuasivo)_--Vui chi vuliti?...... Ca mi nni vaiu, è +veru? _(a un cenno di si di Anna)_--E unni?... Unni mi nni vaiu?... 'A +lucanna?... Pp'aspittari c'agghiorna.... nesci iddu, d' 'a me' casa, e +trasu iu?... 'U me' postu è occupatu, 'u sapiti sentiri?... E niscennu +di cca.... e jennu jntra.....--ca va, mittitivi 'nt' 'e me' panni!... +Ccu tuttu ca siti 'n'apa di meli, 'na pampina di paradisu, arrivannu +dintra, e truvannuli 'nsemi, vui, chi facissivu?... Macari ca non +fussivu 'ntinziunata, niscissivu 'u revolviri e tirassivu o' toccu, a +cu' casca casca!...--_(accalorandosi)_--Ppi forza!... Ppi forza, cara +cummari!.... È ddà.... 'nt' 'o me' lettu, a 'st'ura!.... Abbrazzatu ccu +me' mugghieri!.... _(col sangue agli occhi)_--Ca si la vasa!... Ca si +pigghia li so' vasuni!.... Ed iu lu sacciu comu si vasanu!.... +_(l'afferra, convulso e mentre lei si divincola, come ossessionato se la +stringe al petto, la palpa tutta, se la bacia, furente)_.--D'accussì, +vui m'aviti a abbrazzari a mia!.... D'accussì m'aviti a vasari!.... + +ANNA + +_(con un supremo sforzo si scioglie, lo graffia tutto come una leonessa +ferita, lo percuote al viso gridando)_--No, no, lassatimi!.... +Lassatimi!.... Gridu!.... _(poi cade a terra, esausta)_. + +ORAZIU + +_(si scosta, con la mano sulla guancia offesa e sanguinante, la fissa, +torbido, poi esclama, con voce da belva)_--Ppi la cruci di Diu, faciti +cuntu ca siti viduva!... _(si precipita per uscire)_. + +ANNA + +_(sollevandosi, con un ultimo sforzo, lo chiama, con un urlo +disperato)_--No!... Ppi carità, no!... Ristati!... Ristati, ppi +carità!... + +ORAZIU + +_(si ferma e, con un ghigno di soddisfazione)_--Ah, restu?!... +_(accostandosele, piani piano)_--E nni vasamu, comu si vasanu iddi?... +Nn'abbrazzamu comu s'abbrazzanu iddi?... _(stende la mano verso di lei, +che sta sollevandosi)_. + +ANNA + +_(istintivamente scostandosi)_--No!... _(ma vedendolo rifarsi bieco, si +abbandona un'altra volta, chiudendo gli occhi, per non vedere)_. + +ORAZIU + +_(c. s.)_--Restu!... _(mentre Anna si contorce in terra, come una serpe, +e si mette tra i denti un fazzoletto, per morderlo di disperazione, egli +si scioglie rapidamente la cintura con la rivoltella nel fodero, e la +depone sul cassettone, poi, con un sorrisetto satanico di soddisfazione, +si china e cerca di sollevarla)_--Susiti!.... + +ANNA + +_(con un ultimo sforzo, a mezza voce, supplichevole, +angosciata)_--No!.... No!.... + +ORAZIU + +_(passandole le mani sotto le ascelle e sollevandola, sghignazza +quasi)_--Ca quali no!... Ca quali no!.... + +ANNA + +_(priva di forze, vinta, non oppone più resistenza)_. + + +_Tela._ + + + + +ATTO TERZO + +La stessa scena del second'atto.--L'alba del giorno appresso. + + +SCENA I. + +Anna e Oraziu + + +ORAZIU + +_(esce, in maniche di camicia, dall'uscio di fondo, seguito da)_ + +ANNA + +_(che si appoggia, disfatta, a uno stipite dell'uscio stesso)_. + +ORAZIU + +_(va ad aprire gli scuri della finestra e a traverso i vetri entra sulla +scena la prima squallida luce dell'alba che, man mano, si va facendo più +intensa)_--Si, sta agghiurnannu. + +ANNA + +_(si avanza, stanca, di qualche passo, discinta, coi capelli disfatti; è +pallida, avvilita, dopo la notte di strazio per lei e di allegra +vendetta per lui)_--E perciò... ppi carità, vo' jtavinni prima ca fa +jornu e grapunu 'i porti, in modu ca nuddu vi vidissi!.... _(coprendosi +il volto con le mani)_--Mancu di mia v'avissivu a fari vidiri!.... _(con +voce di pianto)_.--Chi nn'aviti fattu, chi nn'aviti fattu, di mia? + +ORAZIU + +E chi tantu, ppi daveru, nni si' pintuta? _(con intenzione)_--E puru.... + +ANNA + +_(energica)_--Ah, no! Lu corpu, forsi, ma l'arma no! Non ha +accunsintutu, l'arma!.... E mi l'aviti straziatu, stanotti!... Putiti +essiri saziu!.... Vo' jtavinni, ora, vo' jtavinni! + +ORAZIU + +Ma chi ti scanti, d' 'i genti?.... Ca mi po' vidiri nesciri?... N' ha' +paura, ca non mi vidi. + +ANNA + +Comu, non vi vidi? Si nisciti chiù tardu, quannu tutti so' fora.... + +ORAZIU + +Ca quali!.... Non mi vidi pirchì non nesciu. + +ANNA + +_(allibita)_--Non nisciti? E chi vi vuliti ristari, cca? + +ORAZIU + +Certu. + +ANNA + +E comu, non pinsati ca torna iddu? + +ORAZIU + +Ca iu ad iddu aspettu!... + +ANNA + +_(atterrita)_--Ah, non vi basta chiddu c'aviti fattu di mia?... Macari +ccu iddu, ora? _(angosciata)_--E allura pirchì?..... Allura pirchì?.... + +ORAZIU + +Quantu si' bona! Comu voi, ca mi bastassi? Mi basta per una parte--e +mancu m'ha' bastatu tantu bonu--ma non mi basta ppi 'n'autra... Iu 'u +sacciu, ca iddu mi fici 'a festa ccu me' mugghieri.... e accussì l'avi a +sapiri iddu. Pirchì dunca, chi soddisfazioni fussi, accussì?... A' para, +avemu a essiri _(alza una mano, come se reggesse la bilancia al +peso)_--Vilanza: tantu di cca e tantu di cca banna. + +ANNA + +_(come fuori di sè)_--Madonna santissima! E chi pinseri infernali vi +vinni, ora? E la vostra parola? V'haiu datu tuttu chiddu ca vi putia +dari, ppi salvari ad iddu: l'anuri mia, li me' carni....--ccu la me' +criaturedda a latu!...--E allura pirchì l'haiu fattu, iu, si mancu ha' +valutu ppi sarvari a iddu? + +ORAZIU + +Chi vo' salvari? Cca non c'è nenti da salvari! Chi ti fiuri ca ci avissi +a fari, ad iddu, oramai?... No, nenti. Ti giuru ca non ci turcirò un +capiddu! Non l'haiu chiù, 'ssu dirittu. Pp' 'a prima parti semu a paru; +mi resta, ora, sulamenti, ca si sapissi... E mi nni vaiu. + +ANNA + +Vi nni jti? Ma non ci pinsati ca iddu, si vi trova cca, v'ammazza? + +ORAZIU + +M'ammazza?... Iddu ammazza a mia?... Guarda ca 'n'autra nn'haiu a +sèntiri! D'unni veni, iddu?... Unni l'ha' passatu, 'a nuttata?... A' me' +casa... e iu cca, a' so' casa!... Ccu cu' ha' statu, iddu? Ccu me' +mugghieri... e iu haiu statu cca, ccu so' mugghieri!... + +ANNA + +Ca allura ppi daveru vui accussì criditi d'aviri aggiustatu tuttu cosi? + +ORAZIU + +Tuttu cosi, cara cummaredda mia! Iddu l'avia guastatu ed iu l'aggiustai. +Scusati: l'amicizia, la stima, lu cumparaticu, l'onuri, cu' è ca l'avia +guastatu? Iddu!... E ora iu haiu misu 'a vilanza 'm paru!... Ccu 'na +differenza: ca a mia, ppi rispettu d'iddu e di vui, mancu mi passava pp' +'a testa.... e a iddu sì!... Risposta è, 'a mia, cummari! A cc'avissi +vulutu, iddu, un pisu e du' misuri?... Non lu po' vuliri, non ti +scantari!.... + +ANNA + +Maria Santissima! Vergini 'Mmaculata, e chi nni nasci, ora? + +ORAZIU + +Non ti scantari, ca nenti mi fa! Ci parru iu: sacciu chiddu ca ci haiu a +diri! _(persuasivo)_--Ca metti ca iu, _ora_, turnassi a' me' casa e 'u +truvassi ddà, ccu me' mugghieri... Chi ci avissi a fari? Nenti, +_ora!_... Si ci jeva arsira, si, l'ammazzava e aveva tutta 'a ragiuni e +tuttu 'u dirittu di fallu; _ora_ non chiù. _Ora_ nenti... Tali e quali +iddu ccu mia.... Non ti scantari, ca non po' fari e non po' diri nenti. + +ANNA + +_(tendendo l'orecchio verso l'uscio di camera)_--'U picciriddu, 'u +picciriddu chianci! _(corre in camera)_. + + +SCENA II. + +Oraziu solo, poi Anna e Saru + + +ORAZIU + +_(rimasto solo tentenna il capo con laido ghigno di amara soddisfazione +e di acre veleno; poi si accosta pian piano alla finestra e l'apre, per +respirare l'aria del mattino ormai chiaro. La beve a pieni polmoni, +passandosi la mano sulla fronte e sui capelli, come per rinfrancarsi al +refrigerio della frescura mattinale)_.--Ah, bella jurnata ha' a essiri, +chista, ppi mia!... _(sospira di soddisfazione, poi si sporge a guardare +sulla strada e, poco dopo, arretra istintivamente, turbato, si frega le +mani, come non vedesse l'ora di venire alla prova, si accosta all'uscio +e, come se parlasse ad Anna)_.--Alluccà, alluccà!... Sta currennu +dintra! + +ANNA + +_(affacciandosi all'uscio, pallida, tremante, sgomenta)_.--Iddu!? Oh, +Maria Santissima! + +ORAZIU + +_(nervoso)_--Mi vitti, mi vitti e sta currennu!... Cca è!... _(resta un +po' come smarrito nel turbamento, indeciso sul da fare)_. + +ANNA + +_(tentando di tirarlo dentro)_--Trasiti cca, trasiti cca, circati +d'ammucciarivi!.... + +ORAZIU + +_(sostenendosi, si strappa dalle mani di lei, che lo tira, e con un riso +nervoso, di sfida, ma pur di intenso turbamento)_--No, ti dicu, ca nenti +mi po' fari! + +SARU + +_(precipitandosi sulla scena, pallido d'un pallore cadaverico, +stravolto, e spianando il fucile contro Oraziu, gli grida, roco)_--Nenti +ti pozzu fari? + +ORAZIU + +_(risoluto e deciso, facendosi avanti, con gran voce)_--No, nenti! + +SARU + +T'ammazzu comu un cani! _(tira il grilletto e fa partire il colpo che +rintrona sinistro nella stanza)_. + +ORAZIU + +_(colpito in pieno, si porta le mani al petto e stramazza, +comprimendoselo, senza dir verbo)_. + +ANNA + +_(atterrita)_--Ah, Saru, Saru, chi facisti? + +SARU + +_(cadaverico, ma calmo, posando il fucile, ancora fumante sul +tavolo)_--Chiddu ca non sappi fari iddu, vilunazzu!... Aveva a veniri a' +so' casa e aveva ad ammazzari comu un cani a mia, truvannumi ddà, ccu +so' mugghieri!... Iu 'u truvai cca, ccu tia e ammazzai ad iddu! + +ANNA + +Ma a mia, iddu.... chi c'entra?!... Ah, Saru, Saru, iu ppi tia, chi +cridi? Ppi tia, ppi sarvari a tia!.... + +SARU + +'U sacciu, zìttiti, non parrari!... Chissa è, 'a me' forza e 'a me' +ragiuni!.... + +ANNA + +Ragiuni, e comu.... Tu ca veni di ddà?.... Ti cunsumasti!... E iu haiu +datu ppi nenti lu me' onuri!.... + +SARU + +_(afferrandola)_--Ah, lu to' onuri, lu sai diri!... M' 'u sai diri +'nfacci c'hai datu lu to'... onuri?!... E ti pari nenti, chistu? + +ANNA + +Ma tu non ci avevi pigghiatu lu so'?... Iddu critti di fari pari e +patta, parrava di vilanza, ca vosi mettiri 'm paru.... + +SARU + +Ah, di vilanza, ti parrau? Ah, si?.. 'U stissu pisu avi, chiddu ca fici +iddu e chiddu c'haiu fattu iu?... + +ANNA + +Ma si, Saru miu, ppi la genti, ppi la genti!... + +SARU + +Quali genti? Davanti la giustizia ju mi nn'haju a jri!... Chi guardamu, +'u fattu... accussì, di fora? Iu mi misi ccu so' mugghieri, iddu si misi +ccu 'a mia e semu a paru? E so' mugghieri a paru ccu tia, si po' +mettiri? E chiddu chi fici iddu, 'nfamuni, ccu tia, ccu chiddu ch'aiu +fattu iu ccu so' mugghieri? S'avissiru a parrari cc' 'u spirdatu d' 'i +setti stiddi, chissu!... Ccu Saru Mazza, hannu a parrari!... Chi parauni +mi ponnnu fari, 'i genti? Cca tu, ca si' 'na santa, e ddà ca c'è 'na +cani di vanedda, ca cu' junci si la po' pigghiari?... Ah, di vilanza, +parramu? E chi hannu, 'u stissu pisu, chiddu c'haiu fattu iu e chiddu ca +fici iddu, cca? Iu c'haju statu trascinatu ppi li capiddi d'idda.... +d'idda, ca a mia mancu ppi testa, mi passava!... E m'ha' cuntatu li +passi e m'ha' vinutu a circari dintra, fora, a la stazioni mentri ca +parteva, a tutti banni!... E m'ha' tiratu lu ciatu; e m'ha' vutatu li +cirivedda, senza guardari periculu!... Macari davanti ad iddu... +_(guardando il cadavere, con aria di terrore e voce cavernosa)_.... ca +non la vidi chiù!... + +ANNA + +_(guardando il cadavere alla sua volta, si mette le mani nei capelli e +scongiura)_--Maria, Maria, Saru, scappatinni!.... + +SARU + +_(c. s.)_--Aspetta, ca ti dicu chistu. Chistu ca non t' ha' a scurdari, +ca è tuttu, ppi mia! _(piano, sottovoce, come se il morto potesse +udire)_--Chi è, 'u stissu, ah? 'U stissu di chiddu ca fici iddu? Pensaci +bonu: ca si nni vinni cca, friddu friddu _(additandolo, senza osare di +guardarlo)_, ccu 'ssa facci di Giuda, a mettiri a la turtura a tia, +santa, e pigghiariti con la minaccia e lu terruri _(gli si volta, +scuotendo le pugna sul cadavere)_--Una matri, vigliaccu! Ccu la so' +criatura a latu, vigliaccu!... A la stissa vilanza ccu 'na cajorda, la +vulissi mettiri?.... Iu, ca sugnu schifiatu di li vasuna arraggiati di +to' mugghieri e tu, t'hanno a vidiri, assassinu, ccu la facci china di +sgraggiuni di 'sta 'nfelici _(si accalora fino al massimo del furore e +della disperazione)_, ca custringisti ccu la forza, vigliaccu!.... + +ANNA + +_(afferrandolo)_--Chi dici, Saru, ccu cu' parri?!... _(si ode il +tramestìo di passi per le scale e un vocìo confuso)_..... Zittu!.... +Zittu!.... Acchiana genti!.... + +SARU + +_(che si è prima ritratto, confuso, dal cadavere, scostandola)_--Vo +grapi!... Cca sugnu!... Non ti scantari, sugnu prontu!... _(incrocia le +braccia e attende, con suprema aria di sfida.--Anna si avvia alla +comune)_. + + +SIPARIO. + + + + + +End of Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA *** + +***** This file should be named 31702-8.txt or 31702-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/1/7/0/31702/ + +Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |
