initial commit of ebook 28525HEADmain

1 files changed, 3910 insertions, 0 deletions

diff --git a/28525-8.txt b/28525-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..0e282bd
--- /dev/null
+++ b/28525-8.txt
@@ -0,0 +1,3910 @@
+Project Gutenberg's Het Geld van Robinson Crusoe, by David A. Wells
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Het Geld van Robinson Crusoe
+       Populaire uiteenzetting omtrent den oorsprong en het gebruik
+       van geld als ruilmiddel
+
+Author: David A. Wells
+
+Translator: E.V.
+
+Release Date: April 6, 2009 [EBook #28525]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET GELD VAN ROBINSON CRUSOE ***
+
+
+
+
+Produced by the Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+                                    Het Geld
+                                      van
+                                Robinson Crusoe
+
+     Populaire uiteenzetting omtrent den oorsprong en het gebruik van geld
+                                 als ruilmiddel
+
+
+                                      door
+
+                                 David A. Wells
+
+                      Met een voorwoord ter inleiding van
+                                Mr. G. Vissering
+                      President van De Nederlandsche Bank
+
+                    Uit het Amerikaansch vertaald door E. V.
+
+
+
+                                  Tweede Druk
+
+
+
+                    W. P. van Stockum & Zoon - 's-Gravenhage
+                                      1919
+
+
+
+
+
+
+VOORWOORD.
+
+
+De Vereenigde Staten van Noord-Amerika waren door den oorlog tegen de
+Zuidelijke Staten voor tal van moeilijkheden gekomen op finantieel en
+monetair gebied; men denke slechts aan de overmatige uitgifte van de
+befaamde "green-back's", muntbiljetten, welke door te groote uitgifte
+ernstig in waarde waren gedaald tegenover het metalen geld; allerlei
+verschijnselen van inflatie en van depreciatie van geld hadden zich
+voorgedaan en brachten de gemoederen evenzeer in beweging, als thans
+gedurende den grooten oorlog wederom het geval is geworden.
+
+Niet alleen waren groote fouten begaan op finantieel en monetair
+gebied, maar de maatregelen, welke van verschillende zijden als
+geneesmiddelen voor de ondeugdelijke toestanden werden aangeprezen
+waren meermalen nog veel afkeurenswaardiger.
+
+Vele artikels werden gepubliceerd en redevoeringen gehouden, het geld-
+en muntvraagstuk bleef echter voor de groote massa onbegrijpelijk,
+ook al gevoelde zij dagelijks de nadeelen van een verkeerde regeling;
+het groote publiek vond die verhandelingen onduidelijk, of vervelend,
+en het gevolg was, dat wanbegrippen en dwaalleer op dit punt steeds
+weder te voorschijn konden komen.
+
+In die omstandigheden werd aan den Amerikaan David A. Wells, Special
+commissioner of Revenue, gevraagd of hij kans zag om een verhandeling
+te schrijven, waarin die belangrijke vraagstukken over geld- en
+muntwezen op de meest eenvoudige wijze zouden uiteengezet worden,
+en in een stijl dat het groote publiek lust zou gevoelen om aan die
+abstracte en tot vervelens toe behandelde economische vraagstukken
+nog eens de noodige aandacht te wijden.
+
+De Heer Wells heeft zich op voortreffelijke wijze van die opdracht
+gekweten. Hij heeft daartoe het meermalen gebruikte middel gekozen
+van het construeeren van eene denkbeeldige gemeenschap, die van
+de primitiefste perioden van eene samenleving zich ontwikkelde tot
+een modernen staat; als onderwerp heeft hij gekozen het eiland van
+Robinson Crusoe, hetwelk hij onder diens patriarchale leiding alle
+phasen laat doorloopen van een oervolk tot een staat van onzen tijd;
+en bepaaldelijk laat hij die denkbeeldige gemeenschap alle fouten
+begaan, welke op munt-gebied in de geschiedenis zijn voorgekomen.
+
+Met bewonderenswaardige duidelijkheid en meestal sprankelend van geest,
+vertelt hij de wederwaardigheden van zijn volk van marionetten; en
+zoo is hij in staat geweest om de ingewikkelde munt-problemen voor
+een ieder duidelijk te maken.
+
+Wij zagen in de geschiedenis der laatste vier jaren, sedert het
+uitbreken van den wereldoorlog na Juli 1914, op hoogst merkwaardige
+wijze weder tal van dezelfde geld- en munt-problemen opkomen:
+overmatige uitgifte van circulatie-middelen, inflatie, stijgen van
+goederenprijzen, depreciatie van geld, voorstellen om het goud af te
+schaffen en om een idiëele waardemeter in te voeren enz.; het betoog
+van den Heer Wells is daarom weder zoo frisch geworden, alsof het voor
+onzen tijd was geschreven. Ook in onzen tijd hebben wij eene dergelijke
+nuchtere voorlichting nog zeer van noode. Daarom heeft het boek van
+den Heer Wells voor onzen tijd eene nieuwe bekoring gekregen. Zijne
+uiteenzetting b.v. waarom goud zoo uitmuntende eigenschappen bezit,
+om als ruilmiddel en als waardemeter te dienen, is zoo geestig en
+zoo duidelijk, dat een ieder deze met genoegen moet lezen. In zijne
+beschrijving van de gevolgen van den oorlog met de kannibalen treft men
+telkens punten van overeenstemming met de oorlogstoestanden van onzen
+tijd; de beteekenis van de staatsleeningen voor de oorlogvoering wordt
+onder eene humoristische beschrijving toch zeer scherp geanalyseerd. En
+alle dwaasheden of gemaakte fouten, welke hij in zijne geschiedenis
+invlecht, zijn destijds òf werkelijk voorgekomen, òf werden althans
+in vollen ernst bepleit door "deskundigen". Tal van noten verwijzen
+naar deze inderdaad historische feiten.
+
+De frischheid van dit boek nog voor onzen tijd, heeft aan de firma
+W. P. van Stockum en Zoon, uitgevers te 's-Gravenhage, aanleiding
+gegeven het te doen vertalen, teneinde het voor Nederlandsche lezers
+opnieuw verkrijgbaar te stellen. De vertaling was niet gemakkelijk;
+niet alleen tintelt het betoog van een aantal woordspelingen, welke
+uit den aard der zaak moeilijk in een andere taal weer te geven
+zijn, doch meermalen voert de schrijver zijne lezers opzettelijk in
+een strik van verwarde zinnen, met het doel om duidelijk te doen
+uitkomen, welk een wartaal in dergelijke redeneeringen meermalen
+gebruikt wordt; zit de lezer goed in dit warnet vast, dan laat hij
+door zijne volgende snaaksche zetten en conclusiën duidelijk den
+onzin van het voorgaande betoog gevoelen. Het spreekt vanzelf, dat
+dergelijke passages zeer moeilijk te vertalen zijn met behoud van de
+oorspronkelijke frischheid; nu en dan moest de vertaling dan ook op
+eenigszins vrije wijze geschieden. Om het werk van de vertaalster te
+kunnen waardeeren, dient dit wel even opgemerkt te worden. Overigens
+is het boek zelf in zeer lichten vlotten stijl, meestal zelfs in
+spreektrant geschreven; bij de vertaling werd er naar gestreefd,
+dit eigenaardige karakter niet te loor te doen gaan.
+
+Ik geloof, dat de Heeren van Stockum & Zoon een goed werk doen
+met hunne Nederlandsche uitgave van dit boek; het is in hooge
+mate leerzaam, en de zeer vermakelijke vorm, waardoor de lezer
+zich verkneukelen kan in eenige uren genoegelijke lectuur, zal
+de grondwaarheden van de leer van het geld toegankelijk maken
+voor menigeen, die geen geduld of lust zou hebben, om de meestal
+zwaarwichtige betoogen op dit punt door te worstelen.
+
+Moge dit boek dan zijn weg onder het Nederlandsch publiek vinden;
+het kan, zich vermakende met de goede zetten, veel daaruit leeren.--
+
+
+G. Vissering.
+
+
+Amsterdam, 22 October 1918.
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK I.
+
+DE DRIE GROOTE ZAKKEN GELD.
+
+
+Iedereen, die "Robinson Crusoe" gelezen heeft (en wie heeft dat niet
+gedaan?) zal zich herinneren hoe hij, toen hij al een tijd lang op
+zijn verlaten eiland vertoefd had, een van de kasten opende, die van
+het schip naar hem waren toegedreven. In die kast vond hij spelden,
+naalden en garen, een groote schaar, "tien of twaalf goede messen,"
+een paar stukken goed, ongeveer anderhalf dozijn wit linnen zakdoeken,
+waarover hij opmerkt: "zij waren uiterst verfrisschend om mijn gezicht
+mee af te vegen op een warmen dag," en ten slotte, verborgen in de
+lade van de kast, "drie groote zakken geld--goud zoowel als zilver."
+
+Men zal zich verder herinneren hoe het vinden van al deze
+voorwerpen--het geld uitgezonderd--Crusoe zeer gelukkig maakte,
+omdat zij zijn voorraad nuttige dingen vermeerderden en zoodoende
+zijn comfort en geluk vergrootten. Maar met het geld was het een
+heel ander geval. Het had onder deze omstandigheden niet de minste
+waarde voor hem; en de vondst der drie zakken gaf hem aanleiding tot
+de volgende alleenspraak: "Ik glimlachte bij het gezicht van al dat
+geld." "O rommel!" zeide ik hardop, "waarvoor dient ge nu? Gij zijt
+mij zelfs het oprapen niet waard. Eén van die messen is evenveel waard
+als deze geheele stapel. Neen, wat zeg ik, ik zou al dit geld gaarne
+willen geven voor een gros tabakspijpen; voor een zakje wortel- en
+knollenzaad, dat in Engeland zes stuivers kost; of voor een handvol
+erwten en boonen en een flesch inkt."
+
+Toen de schrijver, de Foe, deze episode aan de levensgeschiedenis
+van zijn held toevoegde, zal het waarschijnlijk allerminst
+in zijn bedoeling gelegen hebben om zijn lezers een les in de
+staathuishoudkunde te geven. En toch zou het moeilijk zijn om een
+tweede voorbeeld te vinden waaruit zoo glashelder de aard van het
+begrip "rijkdom" blijkt, of dat een even zuivere basis verschaft voor
+een nauwkeurig onderzoek naar den oorsprong en het doel van datgene,
+wat we "geld" noemen. En bij een dergelijk onderzoek ligt de waarheid
+van de volgende grondstellingen zoozeer voor de hand, dat het onnoodig
+is om deze nader aan te toonen:
+
+1e. De spelden, naalden en messen, de schaar en de stof waren van
+zeer veel nut voor Robinson Crusoe, omdat zij tegemoet kwamen aan
+een dringende behoefte van zijn kant, en omdat zij zijn comfort en
+geluk belangrijk vermeerderden.
+
+2e. Hoewel zeer nuttig, hadden deze voorwerpen toch geen ruilbare
+waarde, omdat zij niet gekocht of verkocht, of wat op hetzelfde
+neerkomt, niet met iemand tegen iets anders geruild konden worden.
+
+3e. Zij hadden bovendien geen prijs, want zij bezaten geen koopkracht,
+die in geld kon worden uitgedrukt.
+
+4e. Het geld daarentegen, dat gewoonlijk beschouwd wordt als het
+symbool en de samenvatting van alles wat rijkdom is, had onder deze
+omstandigheden noch nut, noch waarde, noch prijs. Het kon niet gegeten
+of gedronken of gedragen of als werktuig gebruikt of met iemand
+voor iets anders geruild worden, en het verdiende dus ten volle de
+benaming, die Crusoe het op een andere plaats geeft van "armzalig,
+waardeloos prullegoed".
+
+De slotsom is dus, dat de spelden, naalden en messen, de stof en de
+schaar allen tezamen kapitaal vertegenwoordigden voor Robinson Crusoe,
+omdat hij ieder van deze voorwerpen gebruiken kon om iets nieuws te
+produceeren, dat nuttig of wenschelijk voor hem zelf was. Het geld
+was géén kapitaal onder deze omstandigheden, daar het niet kon dienen
+om iets anders mee te produceeren.
+
+Wij gaan dus uit van een stand van zaken op het eiland, waarbij geld
+klaarblijkelijk nut noch waarde heeft; laat ons nu vervolgens nagaan
+door welke wijziging in de binnenlandsche toestanden het nut en waarde
+zou verkrijgen, een handelsobject zou worden en tevens een standaard
+voor het vaststellen van prijzen.
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK II.
+
+EEN NIEUWE MAATSCHAPPELIJKE ORDE VAN ZAKEN.
+
+
+Het eerste menschelijke wezen, dat Robinson Crusoe gezelschap kwam
+houden op zijn eiland, was Vrijdag en vervolgens Vrijdag's vader. Maar
+zelfs deze vermeerdering van personen had nog geen behoefte aan
+geld tengevolge, omdat deze drie menschen tesamen slechts één familie
+vormden, waarvan de leden volkomen samenwerkten en alle nuttige dingen,
+die zij in gemeenschap verkregen, onderling deelden, zonder ruilhandel
+met elkander te drijven. Maar toen Will Atkins kwam met de Engelsche
+zeelieden en, zooals wij mogen aannemen, het bevolkingscijfer van
+het eiland aanmerkelijk en blijvend vermeerderde, werd een nieuwe
+maatschappelijke orde van zaken onvermijdelijk. Onderscheid van
+karakter en smaken en een natuurlijk verlangen naar persoonlijke
+onafhankelijkheid maakten het weldra onmogelijk, dat allen tesamen
+zouden leven en alles deelen als één groote familie. En weldra leerde
+het eigenbelang hun ook, dat het voor de vermeerdering der productie
+en de verbetering der qualiteit van alles wat de nieuwe gemeenschap
+in haar geheel noodig had, wenschelijk was, indien niet iedereen
+in al zijn eigen behoeften trachtte te voorzien en daarom nu eens
+het werk van een timmerman of een bakker en dan weer dat van een
+kleermaker, een metselaar enz. deed; maar dat het voor elkeen het
+beste was om zich uitsluitend tot één vak te bepalen, zich daarin
+te bekwamen en zichzelf de dingen, welke hij niet zelf vervaardigde
+en die hij noodig mocht hebben, te verschaffen, door zijn eigen
+producten of diensten te ruilen tegen de producten of diensten van
+een ander. Zij begrepen instinctmatig, dat Robinson Crusoe, al was
+hij oorspronkelijk een beschaafd mensch geweest, onvermijdelijk
+een echte wilde zou zijn geworden, wanneer hij alleen was gebleven
+op het eiland en wel uitsluitend daarom, omdat hij er alleen was
+en geen ruilhandel kon drijven. Gedurende eenigen tijd hielden de
+voorwerpen, die hij uit het wrak had kunnen redden, hem nog op een
+zeker peil van beschaving, want alles wat het schip hem gebracht
+had--de messen, bijlen, geweren, stof, enz.--was kapitaal of het
+product van de vereenigde arbeidskrachten van andere menschen. Maar
+als het schip hem niets had gebracht, dan had hij alles zelf moeten
+maken: "zijn hoed, zijn kleeren, zijn voetbekleeding, zijn brood,
+zijn vleesch door middel van zijn pijl en boog, zijn huis met behulp
+van zijn bijl, zijn bijl met behulp van zijn hamer, zijn hamer.... ja,
+hoe hij zijn hamer had moeten maken, mag de hemel weten"--en hij zou
+een wilde geworden zijn, al zijn beschaving ten spijt; omdat het hem
+met inspanning van al zijne krachten ternauwernood mogelijk zou zijn
+geweest om zichzelf een schamel bestaan te verzekeren.
+
+Eene systematische arbeidsverdeeling en een ruilhandel in producten
+en diensten deden aldus voor het eerst hun intrede op het eiland en
+vormden een onderdeel van een verbeterd productiesysteem en het middel
+voor de bewoners om in hun levensonderhoud te voorzien. En hierbij
+dient tevens opgemerkt te worden, dat daar artikelen en diensten nu
+voor het eerst ruilbaar werden, dezen ook voor het eerst dat attribuut
+verkregen, dat wij "waarde" noemen.
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK III.
+
+DE PERIODE VAN GOEDERENRUIL.
+
+
+Alle ruilhandel moet evenwel in den aanvang direct van den eenen
+persoon tot den anderen hebben plaats gevonden, of, zooals wij het
+uitdrukken, in den vorm van goederenruil door gelijk oversteken;
+door het geven van een zekere hoeveelheid van één soort artikelen
+of diensten voor een overeenkomstige hoeveelheid van een ander
+soort artikelen of diensten--koren voor stof, bont en huiden voor
+messen of tabak, zóóveel werk om een huis te bouwen voor zóóveel
+bekwaamheid om een cano te vervaardigen. Maar in deze geheele methode
+van handeldrijven, die, hoewel de oudste, nog steeds in geruime mate
+in zwang is zelfs onder de meest beschaafde naties, was geen plaats
+voor het gebruik of de tusschenkomst van geld en bij gevolg bestond
+er ook niet zooiets als een prijs, want prijs is, zooals we al eerder
+hebben vastgesteld, de koopkracht van een artikel of dienst uitgedrukt
+in geld.
+
+Maar de menschen op het eiland van Robinson Crusoe ondervonden weldra,
+dat er groote bezwaren verbonden waren aan de methode van handeldrijven
+uitsluitend op den grondslag van directe goederenruil, bezwaren van
+zulk een ernstigen aard, dat deze, wanneer zij niet werden weggenomen,
+wel eens allen verderen vooruitgang in beschaving en maatschappelijke
+ontwikkeling voor de toekomst onmogelijk zouden kunnen maken. De
+ontdekking van dit feit vond ongeveer op de volgende wijze plaats:
+
+Twist, die kleermaker was en een jas gemaakt had, ontdekte opeens dat
+al zijn brood op was: en daar hij honger had, staakte hij zijn werk en
+ging Needum, den bakker, opzoeken om een ruil aan te gaan. Het kostte
+hem geen moeite om Needum te vinden, die juist bezig was zijn oven op
+te stoken en die een grooten voorraad brood had om te verkoopen; maar
+omdat de bakker in het bezit was van alle jassen, die hij noodig had,
+weigerde hij om handel te drijven. Alleen deelde hij Twist welwillend
+mede, dat, wanneer deze soms iemand ontmoeten mocht, die graan of meel
+over had, hij (Needum) dien heel graag in ruil daarvoor voorzien zou
+van al het brood, dat hij noodig had; maar daar de kleermaker geen
+landbouwer en evenmin een molenaar was en daarom deze artikelen niet
+bezat, begaf hij (Twist) zich op weg naar het andere uiteinde van het
+eiland, waar een andere bakker woonde, om te zien hoe het met dezen
+gesteld was op het punt van kleeren. Onderweg werd Twist ingehaald door
+Pecks, den metselaar, die geen jas had en daar deze juist datzelfde
+kleedingstuk noodig had, dat Twist gemaakt had, was hij opgehouden
+met het bouwen van een steenen muur om den kleermaker te gaan zoeken,
+aan wien hij nu het voorstel deed om een jas met hem te ruilen tegen
+een nieuwen schoorsteen. Maar daar Twist al twee schoorsteenen op
+zijn huis had en niets om te koken, en omdat hij dus geen behoefte
+had aan een derden schoorsteen, had de metselaar al evenmin succes
+met zijn poging om handel te drijven met den kleermaker, als de
+kleermaker een oogenblik tevoren met den bakker had gehad. Tenslotte,
+na heel wat moeite en heen en weer reizen, wat voor hem tevens een
+groot verlies aan tijd en arbeid beteekende, vond Twist een bakker,
+die brood wilde ruilen voor de jas en Pecks een kleermaker, die een
+jas wilde geven voor een schoorsteen; en intusschen had Needum zijn
+bakkerij gesloten om Diggs, den landbouwer, op te zoeken, die genegen
+was om hem graan te verschaffen voor brood. Maar toen nu eindelijk al
+die verschillende menschen bij elkander waren gekomen om onderling
+hun producten en diensten te verhandelen, deed zich dadelijk een
+nieuwe moeilijkheid voor en zulk een onoverkomelijke moeilijkheid,
+dat ieder voor zich er ernstig over dacht of het niet beter was, dat
+hij maar naar huis ging en probeerde om elk voorwerp voor zichzelf
+te produceeren, inplaats van iets te verruilen. "Want hoe", zeiden
+zij allen, "kunnen wij nu uitmaken, wat naar verhouding de onderlinge
+waarde is van onze verschillende artikelen en diensten, die wij met
+elkander willen ruilen?"
+
+"Hoe kan ik weten," zeide Twist, "hoeveel brooden ik zou moeten
+krijgen voor mijn jas?" "Of ik," zeide Pecks, "hoe kan ik uitmaken,
+hoe hoog en breed de schoorsteen moet zijn, dien ik zal maken voor
+mijn kleedingstuk?" En Diggs begon met Needum te twisten, omdat deze
+laatste hem zijn geheele afbetaling in brood ineens wilde afdragen;
+terwijl Diggs, wien het vooruitzicht om tot in lengte van dagen op
+oudbakken en waarschijnlijk zelfs beschimmeld brood te moeten leven,
+allerminst toelachte, zijn graan door den bakker betaald wilde hebben
+tegen het tarief van één versch brood per dag. Wat de arme Twist
+betreft, die was langzamerhand zoo gedwee geworden door den honger,
+dat hij niet meer het hart had om zich te verzetten tegen het voorstel,
+dat hij een karrevracht brood ineens zou krijgen in ruil voor zijn
+jas, hoewel zijn huis zóó klein was, dat hij een gedeelte van zijn
+"afbetaling" op zijn dak zou moeten opstapelen, waar het ongetwijfeld
+door anderen dan door zijn eigen familieleden zou worden opgegeten.
+
+Omstreeks denzelfden tijd had nog een ander veelbesproken incident
+op het eiland plaats. Een man, die niets te verkoopen had dan
+zijn werkkracht, had zich verhuurd om een schip te laden met
+steenkool--waarvan een ader ontdekt was geworden; en na een geheelen
+dag hard gewerkt te hebben, had hij als loon voor zijn diensten een
+ton steenkool gekregen. Maar daar deze arbeider nu juist voedsel en
+huisvesting noodig had en geen steenkool, (hoe nuttig dit laatste
+artikel overigens ook mocht zijn), bleef hem niets anders over dan te
+probeeren of hij zijn steenkool ook kon ruilen en dat wel zoo gauw
+mogelijk om in zijn onmiddellijke levensbehoeften te voorzien. Hij
+was te arm om een paard en kar te kunnen huren; daarom leende hij
+een kruiwagen, dien hij met steenkool vulde en zoo trok hij er op
+uit om menschen te zoeken, die voedsel en huisvesting te verkoopen
+hadden. Maar al die menschen waren toevallig al ruimschoots voorzien
+van steenkool; en den volgenden ochtend zag men den arbeider nog
+maar steeds zijn uiterst nuttig handelsartikel onverruild door
+de stad kruien, op het punt om in elkaar te zakken van honger en
+uitputting. Een dergelijke ervaring deden ook enkele losse knechts
+van een slager, een hoefsmid en een timmerman en den bediende van een
+manufacturenzaak op, die respectievelijk voor hun dagwerk ontvingen
+een schapenvel, een dozijn hoefijzers, een stuk dennenhout en twee
+el rood flanel. Al deze menschen waren wegens lichamelijke uitputting
+niet in staat om den volgenden dag hun werk te hervatten en zij zagen
+allen ook heel goed in, dat zij er niet zoo heel veel beter aan toe
+zouden zijn geweest, als ieder van hen alleen in vleesch, of alleen
+in drank of in huisvesting uitbetaald was geworden, in plaats van in
+steenkool, huiden, timmerhout, hoefijzers of stof.
+
+De werklieden belegden derhalve een vergadering en namen dadelijk het
+volgende besluit: "Dat, daar het systeem om een arbeider te betalen met
+een hoeveelheid van het door hem geproduceerde artikel, evenveel tijd
+en werk noodzakelijk maakte om zijn loon dienstig te maken aan zijn
+behoeften als vereischt werd voor den arbeid zelven, waarmee hij het
+voornoemde loon verdiende; het, bijgevolg, slechts rechtvaardig was,
+indien de werkgevers hun arbeiders zouden veroorloven om de helft
+van den geheelen werktijd, waarvoor zij betaald werden, te besteden
+voor het omzetten van hun verdiensten in die artikelen, waarmee zij
+in hun onmiddellijke behoeften konden voorzien." Maar de werkgevers
+antwoordden hierop, dat een dergelijke overeenkomst niet alleen gelijk
+zou staan met een verdubbeling der loonen in verhouding tot de directe
+productie, maar dat bovendien de productie zelve daardoor tot op de
+helft zou verminderen, hetgeen een algemeene schaarschte tengevolge
+zou hebben, zoodat de verdere materieele ontwikkeling van het land
+zeer belemmerd, zoo niet volkomen onmogelijk gemaakt zou worden.
+
+Zoo kwam het, dat er een ernstig geschil rees tusschen de
+vertegenwoordigers van den arbeid en de vertegenwoordigers van het
+kapitaal, hetgeen, zooals altijd in een dergelijk geval, ontzachelijke
+verliezen ten gevolge had, niet alleen voor allen, die direct bij de
+zaak betrokken waren, maar voor de geheele gemeenschap.
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK IV.
+
+HOE ZIJ HET GELD UITVONDEN.
+
+
+De menschen op het eiland--zoowel arbeiders als werkgevers--waren
+het er evenwel volmaakt over eens, dat het leven te kort was om het
+grootendeels te verspillen met het spelen van een spelletje "blindeman"
+op grooten schaal,--want zoo kon men dat systeem van handeldrijven op
+een basis van directen goederenruil gerust noemen [1], maar zij zagen
+ook heel goed in, dat het spel net zoolang door zou gaan, totdat
+er geen sprake meer zou zijn van eenigen materieelen vooruitgang,
+indien er niet een nieuwe methode van handeldrijven werd uitgevonden
+en ingevoerd. Daarom besloten Twist, Needum, Pecks, Diggs, Vrijdag,
+Vrijdag's Vader, Will Atkins en alle andere menschen, als het ware
+gedreven door hun instinct (en aangemoedigd door Robinson Crusoe),
+maar zonder dat er een wettelijk voorschrift bij te pas kwam, met
+algemeene stemmen om één bepaald artikel uit te kiezen, dat allen
+zonder uitzondering zouden accepteeren in ruil voor elk product of
+iederen dienst, die zij te koop aanboden; zoodat, wanneer iemand iets
+te ruilen had, hij dit eerst kon ruilen voor dat bijzondere artikel,
+wat het ook zijn mocht, en vervolgens door tusschenkomst daarvan op
+ieder tijdstip en elke plaats, kon koopen wat hij verlangde. En van
+het oogenblik af dat dit werd ingevoerd, deed de beschaving op het
+eiland een heelen stap voorwaarts, en de eerste groote hinderpaal,
+die ontstaan was door den goederenruilhandel van man tot man, was uit
+den weg geruimd. De kleermaker liep niet langer gevaar om van honger om
+te komen, de metselaar behoefde zich niet langer bezorgd te maken over
+zijn kleeding en de werkman kreeg als loon voor zijn arbeid iets, dat
+hem zonder moeite een aequivalent verschafte in voedsel, huisvesting
+en andere dingen, die hij noodig mocht hebben; want iedereen gaf
+gaarne zijn goederen of diensten voor dat bijzondere artikel, dat
+de rol van betaalmiddel vervulde, omdat hij wist, dat ieder ander,
+die iets ruilen wilde, bereid zou zijn om hetzelfde te doen.
+
+En wat nog meer was: de keuze van een artikel, waaraan met algemeene
+toestemming een universeele en naar verhouding onveranderlijke
+koopkracht verleend werd, loste tevens de tweede moeilijkheid op,
+omdat zij tegelijkertijd een waardemeter of standaard aan de hand deed
+om de onderlinge waarde of koopkracht van ieder ander ruilbaar artikel
+of dienst mee vast te stellen en wel op precies dezelfde wijze waarop
+de lengte of het gewicht, van een voorwerp bepaald wordt, n.l. door het
+te vergelijken met een ander voorwerp, dat door de gemeenschap eenparig
+is aangenomen als een standaard van lengte of gewicht--zooals b.v. het
+stuk hout, dat wij duimstok noemen of het stuk metaal, dat een pond
+heet. "Mijn brooden zijn ieder tien stuks van het betaalmiddel waard,"
+zei Needum, de bakker. "Mijn jas," antwoordde Twist, de kleermaker,
+"is duizend stuks waard." Een eerlijke ruil tusschen den bakker en
+den kleermaker zou dus zijn geweest: honderd brooden voor één jas.
+
+
+
+De algemeene naam nu, die men geeft aan die artikelen of voorwerpen,
+die de menschen van verschillende naties algemeen in ruil aannemen
+als het æquivalent van alle andere artikelen of diensten en als den
+maatstaf van waarden, is "geld".
+
+De artikelen, die door de menschen op verschillende tijden en plaatsen
+zijn uitgekozen om dienst te doen als dat algemeene æquivalent, dien
+middelaar of dat middel om de ruilhandel te vergemakkelijken, zijn zeer
+verschillend geweest. Bij de Noord-Amerikaansche Indianen en de eerste
+planters, die onder hen kwamen wonen, werden wampums (schelpgordels)
+en beverhuiden gebruikt als geld; bij de inboorlingen van West-Afrika
+bestaat het geld in kleine schelpen, "kauri's" genoemd; in Abessinië
+is zout tegenwoordig het gewone geld; in Chineesch Tartarije pakjes
+geperste thee, en nog niet lang geleden werden kleine plakjes zeep
+als geld gebruikt op de Westkust van Mexico. Onder de herdersvolken
+in de Oudheid werden koeien en schapen op zulk een grooten schaal als
+geld gebruikt, dat het gewone Engelsche woord "pecuniary" afgeleid
+is van het oude woord "pecus", dat "vee" beteekent. En terwijl we in
+Homerus lezen, dat de prijs van de wapenrusting van Glaucus bestond
+uit honderd stuks vee, weten we ook dat de Zoeloe's in Zuid-Afrika
+tegenwoordig nog hun schulden met vee betalen en den omvang van hun
+vermogen volgens denzelfden standaard berekenen.
+
+Het geld bestond dus vóórdat er wetten waren, en het bestaat en wordt
+heden ten dage gebruikt onder volkeren, die geen geschreven of erkend
+wetboek bezitten.
+
+
+
+Van veel belang voor een juist begrip van dit onderwerp is ook de
+erkenning van een andere grondwaarheid, namelijk, dat er, zoover
+men kan nagaan, nooit een volk is geweest, dat niet, toen het
+voor het eerst begon met geld in te voeren, daarvoor dadelijk een
+artikel nam met een natuurlijke koopkracht of waarde tengevolge van
+enkele intrinsieke eigenschappen, die dat artikel begeerenswaardig
+maakten. En het spreekt van zelf, dat dit zoo moest zijn. Want, waar
+er geen wet bestond, die bepaalde, waaruit het geld moest bestaan
+en die den handel regelde, zou men, door een artikel als geld aan
+te nemen, waarvan de productie of de vermeerdering weinig of geen
+moeite vereischt, alle luie, sluwe of gewetenlooze menschen in staat
+stellen, om, zonder dat zij voor eenige straf of beperking behoefden
+te vreezen, van de overige leden der gemeenschap producten te nemen,
+zonder daarvoor iets gelijkwaardigs terug te geven. Bijvoorbeeld:
+wanneer men aan gedroogde bladeren of stukjes papier een algemeene
+koopkracht kon verleenen door er een of ander teeken op te stempelen of
+te schrijven, dan zou het eerste practische gevolg van het gebruik van
+zulk geld zijn, dat men de menschen in staat stelde om iets voor niets
+te krijgen of dat men degenen, die niet wilden werken, veroorloofde
+om allen, die wel werkten, te berooven. De bewoners van het eiland,
+die onontwikkeld waren, begingen nooit een dergelijke dwaasheid; maar
+toen zij zich gingen bezighouden met geschiedenisstudie, bemerkten
+zij tot hun groote verwondering, dat de inwoners van andere landen
+herhaaldelijk op zichzelf waardelooze dingen als geld hadden gebruikt;
+en vele jaren later kwam er zelfs uit de Vereenigde Staten een man naar
+het eiland gereisd, die een groot leeraar hoopte te worden, en deze
+probeerde de bevolking te overtuigen, dat het een groote vergissing was
+om als geld iets te gebruiken, dat eenige innerlijke waarde bezat als
+handelsartikel [2]. De kinderen van de lagere school, die hij trachtte
+te overreden, brachten hem al heel gauw in verlegenheid, door hem uit
+hun geschiedenisboekjes voor te lezen, hoe alle volkeren, en vooral
+de arme en eenvoudige lieden onder hen, die slecht waren ingelicht,
+welke ooit geprobeerd hadden om hun ruilhandel te vergemakkelijken
+door een artikel zonder intrinsieke waarde als geld te gebruiken, bij
+al die gelegenheden zonder uitzondering steeds in die mate opgelicht
+en bestolen waren geworden, dat zij vroeger of later altijd gedwongen
+waren geweest om het gebruik van dat geld op te heffen, uitsluitend
+als een maatregel van zelfbescherming, en om iets anders daarvoor
+in de plaats te stellen, dat een algemeen erkende en naar verhouding
+duurzame innerlijke waarde of koopkracht bezat als handelsartikel.
+
+Hier volgen eenige van die verhalen, welke de kinderen in hun
+geschiedenisboekjes vonden en hem voorlazen:
+
+"In December 1861 bracht een arme soldatenweduwe twee honderd dollars
+in specie op een spaarbank en daarna vertrok zij met haar vier kleine
+kinderen naar Californië. In Juli 1863, toen het goud op 280% tegenover
+papier stond, schreef zij om haar geld. In antwoord daarop kreeg zij
+een chèque betaalbaar in goud voor 83% van haar geld, de opgeloopen
+rente à 6% inbegrepen."--Henry Bronson, Nature and Office of Money.
+
+"Het volk demoraliseerde (door het niet-inwisselbare continentale
+papiergeld) op een wijze, dien men vóór dien tijd ongeloofelijk
+zou hebben geacht. Alle banden van eergevoel, bloedverwantschap,
+dankbaarheid, menschelijkheid en rechtvaardigheid werden
+verbroken. Oude schulden werden afbetaald toen het papiergeld niet
+meer waard was dan zeventig tegen één. Broeders bedrogen hun broeders,
+kinderen hun ouders en ouders hun kinderen. Weduwen, weezen en anderen
+kregen uitbetaling in gedeprecieerd papier voor geld, dat zij in
+metalen munt hadden geleend."--Breck, Scetch of Continental Money.
+
+"De assignaten daalden steeds meer, totdat zij volkomen waardeloos
+waren, het geheele land meeslepende in armoede--eenige gelukkige
+speculanten uitgezonderd--, en het einde was een staatsbankroet. In
+dezen tijd, toen duizenden radelooze stakkerds, zelfs nog voor de
+laatste instorting der assignaten, zelfmoord pleegden om aan den
+hongerdood te ontkomen, was de oorlog een zegen; en Napoleon was het
+werktuig, dat geheel Europa de gevolgen deed ondervinden van waardeloos
+geld, hetzij direct of indirect, door zijn tot het uiterste gedreven
+slachtoffers."--Notes on the French Assignats and their Influence.
+
+"Hij moest vier honderd dollars betalen voor een hoed en evenveel
+voor een paar schoenen. Hij wilde een goed paard hebben, maar men
+vroeg hem daarvoor een prijs gelijk aan tien jaar salaris."
+
+"Mijn verdiensten van zes maanden zijn ternauwernood toereikend
+om de kosten te bestrijden van de meest onmisbare uitgaven van één
+enkelen dag..."
+
+"Voor een bed, avondeten en een grog voor mijzelf, mijn drie
+metgezellen en hun bedienden, berekende men mij, toen ik den
+volgenden dag zonder ontbijt vertrok, de som van acht honderd vijftig
+dollars."--Life of General de Kalb.
+
+"In totaal, van het begin tot het einde (1835-1841) beliep het
+bedrag van muntpapier, wissels, chèques en obligatiën, uitgegeven
+door de schatkist van de Republiek van Texas, en die voor een
+groot deel als circulatiemiddel dienst deden, tot $ 13·318·145 of
+tot een bedrag van meer dan 260 dollars per hoofd over de geheele
+bevolking. Wanneer papier uitgiften, die als geld gebruikt worden,
+een volk rijk hadden kunnen maken, dan had de bevolking van Texas de
+rijkste van de wereld moeten zijn. In Januari 1839 waren de Texas
+schatkist-biljetten niet meer waard dan 40 Amerik. centen op den
+dollar, in de lente van 1839 waren zij 37 1/2 cents waard, in 1841
+van 12 tot 15 cents, en in 1842 had men (in de karakteristieke taal
+van dien tijd) "vijftien dollars noodig om drie glazen brandy met
+water zonder suiker te koopen". Toen het eenmaal zoover was, bleef
+er van haast geen enkel soort ruilmiddel nog een belangrijk bedrag
+over in Texas, maar dat was geen groote ramp, omdat het volk maar
+heel weinig meer bezat om te laten circuleeren." Het kwaad, dat dit
+systeem deed, was onmetelijk en van dien aard, dat het Gouvernement
+geen schadeloosstelling aan de slachtoffers had kunnen geven, ook al
+was het daartoe geneigd geweest."--Gouge: Fiscal History of Texas.
+
+Nogmaals: een der voornaamste redenen, waarom het geld werd uitgevonden
+en in gebruik genomen, was, opdat het zou dienen als maatstaf of
+standaard om de onderlinge waarde van andere dingen te schatten. Nu
+kan men zich toch moeilijk voorstellen, dat iemand, die voor dit
+doel geld zou willen gebruiken, daarvoor een artikel zou uitkiezen,
+hetwelk op zichzelf geen waarde heeft, evenmin als hij voor een
+maatstaf om lengte mee te meten, iets zou nemen, dat zelf geen
+lengte heeft of voor een standaard om gewicht te meten, iets, dat
+geen gewicht heeft. De bewoners van het eiland hadden daarom al heel
+erg dom moeten zijn, als zij niet van begin af aan hadden ingezien,
+dat iets alleen dan degelijk en goed geld kan zijn en blijven onder
+alle omstandigheden, wanneer het werkelijk de volle waarde heeft,
+die het op zijn buitenkant beweert te hebben.
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK V.
+
+HOE DE BEVOLKING VAN HET EILAND EN VAN ANDERE STREKEN WIJS WERD.
+
+
+Hoewel men dus ieder handelsartikel, hetwelk een algemeen erkende
+koopkracht of waarde heeft, als geld kan gebruiken, moeten de
+eilandbewoners en alle andere menschen toch weldra bij ervaring geleerd
+hebben, dat sommige artikelen veel beter geschikt zijn voor dit doel
+dan anderen, of liever, dat het gebruik van sommige artikelen als geld,
+hoezeer zij ook in andere opzichten aan dit doel mogen beantwoorden,
+toch over het geheel zeer ernstige bezwaren met zich meebrengt. En
+de bijzonderheden van deze ervaring bij de verschillende volkeren
+vormen zeker wel een der meest belangwekkende hoofdstukken van de
+wereldgeschiedenis. De ondervinding der eilandbewoners was ongeveer
+als volgt:
+
+Aanvankelijk spraken zij af om kauri's te gebruiken--een mooi
+soort schelpen, die langs de kust gevonden werden en die alle
+vrouwen wenschten te bezitten om ze als sieraad te gebruiken. Deze
+schelpen waren echter vrij zeldzaam en inderdaad bleek het, dat
+het haast evenveel tijd en arbeid kostte om een honderdtal van
+die schelpen te vinden, als men noodig had om een schepel tarwe te
+verbouwen. Bijgevolg werd tarwe doorgaans geruild voor kauri's tegen
+het tarief van honderd kauri's voor een schepel, terwijl de landbouwer
+met twee duizend kauri's gemakkelijk een ploeg kon koopen, daar deze
+evenveel waard werd geacht als twintig schepels koren. Maar op een
+goeden dag maakten een paar nietsdoeners, die veel op zee voeren,
+een lange excursie en bezochten zij voor den eersten maal een ver
+afgelegen eilandje aan den horizon. Toen zij daar landden, zagen
+zij tot hun verbazing, dat de kauri's daar, in plaats van uiterst
+schaarsch, in overvloed te vinden waren op de kust. Zij gaven elkander
+een knipoog en zeiden niet veel, maar elk verzamelde zooveel kauri's
+als hij dragen kon en toen zij naar het hoofdeiland terugkeerden,
+hielden zij hun ontdekking diep geheim. Het eerstvolgende belangrijke
+verschijnsel dat zich hierna onder het Robinson Crusoe-volk voordeed,
+was een groote en onverwachte opleving van den geheelen handel. Het
+geld begon overvloedig te worden. De omzet in zaken was nog nooit zoo
+levendig geweest. Ieder voorwerp, dat te koop werd aangeboden vond
+direct een kooper, en daar de vraag toenam, stegen de prijzen ook met
+groote snelheid. Maar tevens merkte men op, dat er enkele personen
+waren, die nooit geregeld werkten, maar die den geheelen ochtend
+speculeerden en dobbelden en iederen middag aangename zeiltochtjes
+maakten, en die toch meer geld schenen te hebben dan ieder ander;
+waarvan zij als goede vaderlanders, die hun nationalen handel wilden
+steunen, altijd gaarne bereid waren afstand te doen ten behoeve van
+andere artikelen. Winkeliers, landbouwers en ambachtslieden, die ook
+tot de ontdekking kwamen dat zij meer geld hadden dan gewoonlijk,
+voelden zich eveneens gedrongen om het een en ander te koopen en
+de prijzen gingen opnieuw naar boven, zoodat een schepel tarwe,
+die vroeger misschien verkocht was voor honderd kauri's, nu grifweg
+honderd vijftig en zelfs twee honderd opbracht. Maar aan den anderen
+kant bemerkte de boer, dat hij, in plaats van zooals vroeger een
+ploeg voor tweeduizend kauri's te kunnen koopen, nu het dubbele of
+vierduizend kauri's moest betalen, of m.a.w., de kauri's hadden nu
+zoowat de helft van de koopkracht, die zij vroeger bezaten.
+
+Maar een tijdlang was iedereen in de wolken. Was het niet een feit,
+dat de waarde van elks bezittingen in kauri-geld gemeten, zeer was
+toegenomen--en wat was natuurlijker dan dat de sluwe avonturiers,
+door wier toedoen deze gouden tijd was aangebroken, met eerbewijzen,
+overladen werden en dat men hen uitnoodigde om te spreken voor
+kauri-clubs in alle uithoeken van het eiland en dat er zelfs over
+hen gesproken werd in verband met de hoogste ambten, die nog steeds
+vervuld werden door Robinson Crusoe en zijn dienaar Vrijdag? Maar
+de voortdurende stijging der prijzen--gemeten in kauri-geld--van
+alle artikelen, of, wat hetzelfde is--de voortdurende vermindering
+van koopkracht der kauri's, begon tenslotte de algemeene aandacht te
+trekken en langzamerhand ook wantrouwen op te wekken, zoodat de prijs
+van een schepel tarwe, die eerst honderd kauri's was geweest en daarna
+tweehonderd, steeg tot drie-, vier- en zelf vijfhonderd kauri's. Een
+ander merkwaardig verschijnsel, dat men opmerkte, was, dat naarmate
+de prijzen stegen de vraag naar kauri-geld voor den handel ook in
+dezelfde verhouding toenam, een vraag waaraan de avonturiers, die het
+middel geweest waren om het eiland zijn vermeerderd volumen van geld te
+verschaffen, niet verzuimden te voldoen door steeds nieuwe hoeveelheden
+kauri's naar het eiland te brengen. Men merkte verder nog op, dat er
+zich een opmerkelijke vermeerdering van maatschappelijke activiteit
+voordeed, naarmate het wantrouwen toenam, want iedereen wilde zijn
+kauri-geld inwisselen tegen iets anders. [3] Wie in de schuld stak,
+haastte zich om zijn schulden af te betalen en iedereen was bereid
+om kauri-geld te leenen voor het op touw zetten van allerlei nieuwe
+ondernemingen. Zoo werd er b.v. een maatschappij opgericht met een
+kapitaal van tien millioen kauri's om het wrak van het oude schip,
+dat Robinson Crusoe naar het eiland had gebracht, te onderzoeken,
+en, hoewel niemand precies wist, waar het wrak lag of wat er nog in
+zou kunnen zijn, werd de onderneming aangeprezen als een prachtig
+arbeidsveld. Een ander plan, waarvoor men een maatschappij met vijftig
+millioen kauri's kapitaal had opgericht, was, om een net van kanalen
+dwars door het eiland te graven, hoewel het geheele eiland niet meer
+dan honderd mijlen breed was en aan alle kanten langs de kust een
+volkomen veilige zeevaart bood.
+
+Maar tenslotte kwam de aap uit de mouw. Andere menschen dan die
+drie sluwe avonturiers ontdekten, waar al die kauri's vandaan
+kwamen, en dezen haastten zich om ook een bezoek te brengen aan
+het afgelegen eiland om zichzelf van geld te voorzien en het in
+circulatie te brengen. Maar hoe meer geld er werd uitgegeven, hoe
+meer er noodig was om te voldoen aan de behoeften van den handel;
+totdat men eindelijk een vierpaards-karrevracht kauri's noodig had
+om een schepel graan te koopen. Toen barstte de bom. De handel kwam
+geheel tot stilstand. De man, dien Robinson Crusoe tot minister van
+finantiën van het eiland benoemd had, meende het kwaad te kunnen
+verhelpen door nog wat meer kauri's uit te geven [4] maar het baatte
+niet meer. Enkele zeer wijze menschen waren er zeker van, dat alles
+wel weer in orde zou komen, als de menschen alleen maar vertrouwen
+wilden hebben; maar zoolang de menschen, die werkten en spaarden,
+niet zeker wisten, wat zij voor de producten van hun arbeid zouden
+krijgen--iets of niets--keerde het vertrouwen niet terug. Iedereen
+voelde zich verarmd en opgelicht. Iedereen, die geld dacht te bezitten
+in spaarbanken werd op een goeden dag wakker met het besef, dat zijn
+geld niets anders was, dan een hoopje oude schelpen. Elk had zijn
+zakken, zijn laden en zijn geldkisten gevuld met schelpen, die hij
+ontvangen had in ruil voor artikelen, die hem veel kostbaren tijd en
+arbeid hadden gekost. Maar strikt genomen werd toch niet iedereen
+door de ramp zoo zwaar getroffen. Er waren eenige uitzonderingen,
+en wel de slimme leegloopers, die het eerst de goedkoope voorraad
+kauri's hadden gevonden en die, profiteerende van de onwetendheid
+der gemeenschap, deze gevoegd hadden bij de bestaande circulatie om
+als geld te dienen. Al deze menschen hadden hun voorzorgen genomen om
+bezittingen van blijvende waarde--huizen, grondbezit, ploegen, graan
+etc., in ruil te ontvangen voor kauri's en te behouden. Zij waren
+dus feitelijk rijk geworden door de gemeenschap te bestelen [5]. De
+gemeenschap evenwel was te beleefd om hen dieven te noemen en in de
+gesprekken werd gewoonlijk op hen gezinspeeld als handige financiers en
+als menschen, die vooraan stonden in hun tijd. Het laatste bedrijf van
+dit merkwaardige drama op het eiland was, dat het eens zoo kostbare
+geld zoozeer deprecieerde, dat het tenslotte alleen nog maar waarde
+behield als grondstof om kalk van te maken. De menschen maakten er
+derhalve kalk van door het te branden en om hun huizen tenminste van
+buiten een vroolijk aanzien te geven, gebruikten zij die kalk om mee te
+witten. Maar op één punt waren zij het allen eens, namelijk daarover,
+dat het eerstvolgende artikel, dat zij zouden kiezen om als geld te
+dienen, iets zou zijn met een blijvende, onveranderlijke waarde, die
+niet afhankelijk was van toevallige omstandigheden of naar willekeur
+beïnvloed kon worden door de kunstgrepen van menschen, die in hun
+onderhoud wilden voorzien zonder er voor te werken.
+
+Maar hoe merkwaardig deze ervaring van de eilandbewoners in verband met
+het ontstaan en het gebruik van geld ook zijn moge, zij is allerminst
+een uitzondering geweest, want de kronieken der geschiedenis toonen
+aan, dat haast alle volkeren, die dit proces van beschaving hebben
+doorgemaakt, een gelijksoortige ondervinding opdeden. Een bijzonder
+treffend voorbeeld hiervan vindt men vermeld in de "Geschiedenis van
+New York" door Diedrich Knickerbocker en in de geschreven kronieken
+van de "New York Historical Society". Het was in de dagen van de
+Hollandsche overheersching--in 1650--toen in Nieuw Amsterdam (later
+New York) het gewone geld in omloop het z.g. Indiaansche geld of
+"wampum" was, dat bestond uit "strengen van kralen bewerkt uit
+oesterschelpen, kinkhorens en andere schelpdieren. Dezen hadden een
+eenvoudig ruilmiddel gevormd onder de wilden, die ze bereidwillig van
+de Hollanders aannamen in ruil voor bont." Willem Kieft was destijds
+gouverneur, en daar hij den rijkdom van Nieuw Amsterdam wenschte
+te vermeerderen en over het algeheel, zooals de geschiedschrijver
+vertelt, een beetje naijverig was op Salomo (die goud en zilver even
+overvloedig maakte als de steenen in de straten van Jerusalem) besloot
+hij (de gouverneur) om aan zijn verlangen te voldoen en tegelijkertijd
+te wedijveren met Salomo door dat gemakkelijk te produceeren geld
+te maken tot de gangbare munt van zijn gewest. "Weliswaar had het
+een intrinsieke waarde voor de Indianen, die het gebruikten om er
+hun kleeren en hun moccasins mee te versieren; maar voor de eerzame
+burgers had het niet meer innerlijke waarde dan stukjes been, vodden,
+papier of ander waardeloos materiaal." Deze overweging legde echter
+geen gewicht in de schaal bij Gouverneur Kieft. Hij begon met alle
+dienaars van de Compagnie en alle schulden van het Gouvernement te
+betalen in strengen wampum. Hij zond expedities uit om de kusten van
+Long Island, dat het Ophir van dezen modernen Salomo was en waar de
+schelpvisschen zeer overvloedig waren, af te zoeken. Die werden dan
+in groote hoeveelheden naar Nieuw Amsterdam getransporteerd, verwerkt
+tot Indiaansch geld en in de circulatie geworpen."
+
+"En nu gingen de zaken een tijdlang als van een leien dakje. Het
+geld werd even overvloedig als in onze dagen van papiergeld; en,
+om een algemeene uitdrukking te bezigen: "de publieke welvaart nam
+een wonderbaarlijke vlucht."
+
+"Maar ongelukkig voor het welslagen van Kieft's plan, kwamen de
+Yankees aan de Connecticut Rivier tot de ontdekking, dat zij met
+weinig kosten en moeite zooveel wampum konden maken als zij wilden
+uit oesterschelpen, en natuurlijk haastten zij zich om alle wampum
+te leveren, die de handel in Nieuw Amsterdam noodig had; zij kochten
+daarmee alles wat er te koop was en betaalden de brave Hollanders in
+hun eigen prijs. Hierbij dient nog vermeld te worden, dat het geld van
+Gouverneur Kieft ook volkomen het voornaamste kenmerk van elke goede
+(!) geldsoort bezat, n.l. "ongeschiktheid voor uitvoer."
+
+Toen derhalve de Hollanders tinnen pannen of houten kommen van Yankee
+fabricaat wilden hebben, moesten zij daarvoor betalen in klinkende
+guldens of een andere metalen munt, omdat wampum door de Yankees al
+evenmin als ruilmiddel werd geaccepteerd als rotte eieren, ranzige
+boter, bedorven vleesch, verrotte aardappelen of eenig ander Hollandsch
+artikel, dat niet voor uitvoer geschikt was [6].
+
+Het gevolg van dit alles was, dat de Hollanders en de Indianen
+weldra alle wampum kregen en de Yankees alle beverhuiden,
+Hollandsche haringen, Hollandsche kazen en al het zilver en goud
+van het gewest. Toen werd, zooals te verwachten was, het vertrouwen
+geschokt. Ook de handel kwam tot stilstand en, om de oude geschreven
+kronieken aan te halen: "de Compagnie zag zich beroofd van haar
+inkomsten en de kooplieden werden teleurgesteld in hun verwachting
+om winst te maken, waarmee zij aan hun verplichtingen konden tegemoet
+komen."
+
+Men kan gerust de gevolgtrekking maken, dat de Hollanders na dien
+tijd een artikel als geld gebruikten, dat minder onderhevig was aan
+het gevaar van depreciatie, dan wampum.
+
+De eerste kolonisten in Oost-Tennessee kwamen eveneens tot een
+soortgelijke conclusie na een overeenkomstige ervaring: Raccoonhuiden
+werden daar voor verschillende doeleinden gevraagd en waren bijgevolg
+veel waard. Opossum-huiden daarentegen, werden weinig gevraagd en
+hadden daarom weinig waarde. Maar enkelen onder de planters, die hun
+verplichtingen willen afdoen zonder er een volkomen aequivalent voor
+te willen geven, betaalden hun schulden in opossum-huiden, waaraan de
+staart van een waschbeer bevestigd was. Maar toen die vervalschingen
+eenmaal in de schatkist gekomen waren, konden zij niet meer uitgevoerd
+worden om de schulden van den Staat mee te betalen en het gebruik
+van Coon-huiden als ruilmiddel hield op.
+
+Maar om weer naar het eiland terug te keeren; hoewel de eilandbewoners
+den eersten keer al bijzonder ongelukkig waren geweest in hun
+keuze van een artikel dat als geld kon gebruikt worden, bleef de
+dringende behoefte aan zulk een artikel even groot als tevoren en
+bijgevolg moest men een nieuwe keuze doen. Verschillende menschen
+kwamen met verschillende voorstellen. Sommigen sloegen voor om
+pisangs te gebruiken, omdat daarnaar voortdurend vraag was en deze,
+wanneer zij goed en rijp waren, altijd ruilbaar waren voor een zeer
+bestendige waarde, maar men begreep weldra, dat deze vruchten toch
+volkomen ongeschikt waren om als ruilmiddel te dienen, zoodra het
+bleek, dat de pisangs heel gauw bedierven na het oogenblik waarop
+zij de grootste waarde hadden, zoodat daardoor iemand, die vandaag
+overvloed van geld had, morgen wellicht niets meer bezat en dat wel
+geheel buiten zijn schuld [7]. Tarwe, vee en gestempelde stukken
+ijzer werden ook voorgesteld, maar al deze stoffen werden om de een
+of andere bijzondere reden ongeschikt geacht. Zoo werd b.v. tegen
+tarwe als bezwaar aangevoerd, dat hoewel er bijna altijd vraag
+naar was en het de waarde van een zeer constante hoeveelheid werk
+vertegenwoordigde, het te omvangrijk was om er mee rond te kunnen
+loopen en dat het slechts zelden het eene jaar precies dezelfde
+waarde had als het volgende; tegen vee, dat het onmogelijk was om
+een os te verdeelen, door hem den eenen keer zijn staart en een
+andermaal zijn ooren af te snijden, zonder daarbij tevens de waarde
+van het dier als geheel te vernietigen; en dat, wanneer koeien in
+het algemeen als wettig betaalmiddel voor schulden gebruikt werden,
+het zeer waarschijnlijk was, dat de allerellendigste koe uitgekozen
+zou worden uit den geldstal voor een dergelijk doel [8]; terwijl,
+wanneer ijzer als geld werd aangenomen en tegen zijn meest gangbare
+waarde in omloop werd gebracht, het wel eens zou kunnen voorkomen,
+dat men een tonnemaat mee moest sleepen om een schuld van dertig dollar
+te betalen. Een eigenaardig soort van kralen, gemaakt van blauw glas,
+waren bij de vrouwen van het eiland als sieraad in gebruik gekomen en
+daar zij veel gevraagd werden, klein van omvang en van zeer duurzaam
+materiaal waren, werden zij als bijzonder geschikt beschouwd om als
+geld te dienen. Zij werden dan ook daarvoor aangenomen en voldeden
+een tijdlang zeer goed. Maar opeens verklaarden de vrouwen dat ze als
+sieraad uit de mode waren, en doordat nu alle vraag naar en gebruik
+van kralen plotseling ophield, zagen de kooplieden en anderen, die er
+een grooten voorraad van hadden opgezameld, zich opeens weer voor het
+feit gesteld, dat, wat zij voor geld hadden gehouden, geen koopkracht
+meer bezat, en natuurlijk leden zij groote verliezen. Daarop spraken
+de eilandbewoners af om niet langer blauwe glazen kralen als geld te
+gebruiken. [9]
+
+Hoe snel de bevolking van het eiland, door schade en schande wijs
+geworden, een juist inzicht verkreeg in wat nu werkelijk goed geld
+vormt, kan men afleiden uit het volgende voorval:
+
+Een gedeelte van de eilandbewoners waren heidenen en om de kosten
+en moeiten, om hen te beschaven en tot het christendom te bekeeren,
+te dekken, was het de gewoonte van enkele brave menschen om van tijd
+tot tijd te profiteeren van gelegenheden, waarbij zich veel volk
+verzamelde, om bijdragen voor zulke doeleinden te innen. Nu bleek het
+evenwel, dat sommige menschen, hetzij omdat zij niet wisten wat of
+geld eigenlijk was, of omdat zij erg arm waren, de gewoonte hadden
+om voorwerpen in den hoed te doen, die geen geld waren; en toen men
+Robinson Crusoe, (die gewoonlijk zulke samenkomsten presideerde)
+van deze handelwijze op de hoogte stelde, heeft hij, naar men zegt,
+de euveldaders op de volgende indrukwekkende wijze terecht gewezen
+en ingelicht:
+
+"Voordat wij overgaan tot het innen van de gewone bijdragen voor de
+heidenen," zeide hij, "wil ik de gemeente en in het bijzonder hen,
+die op de galerij zitten, even opmerkzaam maken op het feit, dat de
+gewoonte om in den hoed voorwerpen te leggen, die geen geld zijn, meer
+in het bijzonder knoopen, blijk geeft van een graad van onwetendheid
+omtrent het gebruik van geld, die ik niet mogelijk had geacht in
+ons land na al onze verschillende ervaringen op dit gebied van den
+laatsten tijd. Maar wanneer ten gevolge van onwetendheid of armoede,
+iemand zich nog gedrongen mocht voelen, om voort te gaan met knoopen
+bij te dragen in plaats van geld zou ik hem willen verzoeken om niet
+de oogen er van af te breken; niet alleen omdat hij daardoor deze
+voorwerpen als knoopen geheel onbruikbaar maakt, zonder ze geschikter
+te maken om als geld te dienen, maar ook omdat hij er toch niet in
+slagen zal, om de heidenen op deze wijze te bedriegen, daar dezen,
+hoewel onbekend met het Evangelie, over het algemeen zeer goede
+beoordeelaars van geldswaarde zijn."
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK VI.
+
+GOUD, EN HOE ZIJ DAT LEERDEN GEBRUIKEN.
+
+
+Eindelijk werkten de tijd en de omstandigheden samen, om de
+eilandbewoners tot een oplossing van hun moeilijkheden te brengen. Een
+man, die op een goeden dag eens door een ravijn wandelde, raapte daar
+een stuk schitterend metaal op. Hoewel het blijkbaar langen tijd in
+het zand had gelegen, en daardoor voortdurend was blootgesteld aan
+de atmospheer, terwijl het water het bespoelde en tegen de rotsen
+schuurde, had het een opvallenden glans en kleur en hoemeer men het
+opwreef, hoe mooier het werd. Dit kleine stukje metaal, dat later
+"goud" werd genoemd, nam de man mee naar huis voor zijn vrouw, die er
+zoo mee in haar schik was, dat zij het aan een ketting om haar hals
+hing als sieraad. Natuurlijk wekte het mooie voorwerp den naijver
+op van alle ander vrouwen tegelijk met den wensch om ook zooiets
+te bezitten; verschillende menschen gingen zoeken in het ravijn en
+meerdere korrels werden ontdekt. Bij een nauwkeurig onderzoek van het
+nieuwe metaal bleek bovendien, dat het nog vele andere merkwaardige
+eigenschappen bezat behalve glans. Men ontdekte, dat het gemakkelijk
+gesmolten en gegoten kon worden, en dat het ook zonder hitte zeer goed
+vervormd kon worden door persing en hamerslagen, en dat het, eenmaal
+gegoten, vervormd of geperst, blijvend den vorm of indruk behield,
+die men er aan had gegeven. Verder, dat men het tot de fijnste draden
+kon uitspinnen en in de dunste plaatjes en blaadjes kon hameren,
+en dat men het kon buigen en kneeden zooveel men wilde, zonder dat
+het brak; dat het onmiddellijk van kleur veranderde, zoodra men het
+maar even vermengde met een ander soort stof, zoodat de kleur een
+haast onfeilbaar middel bleek te om zijn zuiverheid te toetsen [10];
+dat vuur, water, lucht en bijna alle inwerkingen, die verderfelijk
+zijn voor andere stoffen, er weinig of geen invloed op hadden, dat
+een klein stuk, afgezien van omvang en gewicht, precies dezelfde
+eigenschappen bezat als een groot stuk, en dat, wanneer men een groot
+stuk verdeelde in een groot aantal kleinere, deze laatste op hun beurt
+gemakkelijk en zonder dat er iets verloren ging, weer tot een geheel
+vereenigd konden worden. Natuurlijk maakte de ontdekking van al deze
+merkwaardige eigenschappen in één stof vereenigd het metaal zelf nog
+eens zoo nuttig en waardevol in de oogen der eilandbewoners en hun
+wensch om ervan te bezitten werd steeds grooter. In plaats van het in
+ruwen staat te dragen als versiersel, werd het omgesmeed in ringen,
+armbanden, kettingen, etc. Het bleek bijna onmisbaar te zijn voor een
+groot aantal mechanische en chemische doeleinden, en tenslotte steeg
+de algemeene bewondering voor het goud en het verlangen er naar tot
+zulk een hoogte, dat het voor velen in waarheid bijna een voorwerp
+van aanbidding werd.
+
+Als iemand een heiden was, dan meende hij den God, dien hij aanbad,
+niet beter te kunnen eeren dan door hem een beeld uit goud te
+vervaardigen; als hij een Christen was, koos hij goud voor de
+fabricatie van zijn symbolische vaten en ornamenten, omdat het van
+alle stoffen de zuiverste, duurzaamste en kostbaarste was. Als een
+regeering of een volk de daden van een nationalen held of staatsman
+wilde herdenken, stempelde het hun beeltenissen op gouden medailles;
+als er een gevleugeld woord verkondigd werd, dat als leefregel de
+algemeene goedkeuring wegdroeg, werd het een "gouden spreuk" genoemd;
+als een wet of voorschrift waardig geacht werd om door alle tijden
+heen in de herinnering van een volk bewaard te blijven, werd het in
+gouden letters vereeuwigd, terwijl voor redevoeringen, profetiën en
+gedichten ditzelfde metaal een nooit uitgeputte bron vormde voor de
+mooiste vergelijkingen en figuurlijke omschrijvingen. In het kort:
+van het oogenblik af, dat het voor den eersten maal ontdekt werd,
+is het goud in alle landen voor rijken en armen, voor nederigen
+en machtigen, wilden en beschaafden, onwetenden en geleerden, van
+alle stoffen bij uitstek die geweest, welke door de meeste menschen
+het allermeest begeerd werd; degene, waarvoor zij, onder de meeste
+omstandigheden, al hun overige stoffelijke bezittingen wilden geven;
+en om het te verkrijgen, zijn zij zelfs bereid geweest om afstand
+te doen van onstoffelijke dingen van grootere waarde,--eer, geloof,
+zedelijkheid, gezondheid, ja, het leven zelf.
+
+Toen het goud zoodoende het voorwerp van ieders begeerten werd op
+het eiland en het ruilbaar werd voor ieder ander ding, verkreeg het
+weldra van zelf een overal geldende koopkracht en werd het vanaf dat
+oogenblik geld.
+
+Deze koopkracht stond in het begin nog volstrekt niet vast en was ook
+geenszins bestendig. Zoolang er slechts een kleine hoeveelheid goud
+was, was zijn koopkracht groot, maar toen de hoeveelheid, die aan de
+rotsen onttrokken of uit het zand gewasschen werd, aangroeide en den
+dorst van het volk er naar meer en meer verzadigde verminderde zijn
+koopkracht of waarde; en als de voorraad grooter was geweest en de
+vraag beperkt was gebleven tot binnen de grenzen van het eiland, dan
+zou zijn waarde op den duur ongetwijfeld niet grooter zijn geweest dan
+die van koper of ijzer of zelfs niet eens zoo groot. Maar, merkwaardig
+genoeg, bleef die groote toevloed niet aanhouden. De voorraad, die
+men in het begin en zonder veel moeite had verkregen, bleek ontstaan
+te zijn door een eeuwenlange verweering en bespoeling der rotsen;
+en toen, zooals weldra gebeurde, de gemakkelijk bereikbare voorraden
+aan de oppervlakte uitgeput raakten, werden de omstandigheden, die
+den toevloed van het goud bepaalden, totaal anders. Er was evenwel
+volstrekt geen gebrek aan goud. Inplaats van een zeer zeldzaam metaal,
+bleek het zelfs zoo algemeen verspreid te zijn, dat de scheikundigen
+en metallurgisten weldra sporen van goud ontdekten in welhaast ieder
+uitgestrekt bed van klei en zand, dat zij onderzochten. [11] Maar aan
+den anderen kant bewees de ervaring, dat het niet alleen heel wat
+werk van de meest onaangename en uitputtende soort kostte, om een
+eenigszins aanzienlijke hoeveelheid van dat metaal te verkrijgen,
+maar eveneens een groot aantal andere artikelen. Met het gevolg
+dat velen, die aanvankelijk hun verschillende bezigheden, zooals
+kleeren maken, tarwe verbouwen, schepen bouwen, broodbakken en
+steenen muren en schoorsteenen maken, hadden neergelegd om goud
+te gaan delven, weldra tot de ontdekking kwamen, dat zij voor de
+gemiddelde opbrengst van een dag gouddelven niet meer nuttige of
+begeerenswaardige artikelen--voedsel, drank, kleeren, etc.--konden
+krijgen, dan voor de opbrengsten van een gelijke hoeveelheid arbeid
+besteed aan de meest gewone bezigheden; en de meesten gaven zelfs,
+op grond van hun persoonlijke ervaringen, volmondig als hun oordeel
+te kennen, dat men met ieder ander beroep beter en gemakkelijker zijn
+brood verdienen kon dan met goud zoeken. [12]
+
+Daarom verlieten de bekwaamste arbeiders na eenigen tijd de
+goudvelden om terug te keeren naar hun vroegere bezigheden; en hun
+voorbeeld werd door zoovelen der minder bekwame arbeiders gevolgd,
+dat de velden weldra geheel verlaten zouden zijn, waren er niet
+nog altijd menschen geweest, die aangemoedigd werden door de hoop,
+dat de vondst van een grooten klomp hen opeens rijk zou maken,
+zooals wel eens gebeurde. Zooals de zaken nu stonden nam de toevloed
+van goud sterk af en daar de vraag er naar niet verminderde, ging
+de koopkracht van den aanwezigen voorraad ten opzichte van andere
+artikelen langzamerhand naar boven, totdat het bleek, dat de gemiddelde
+opbrengst van een dag gouddelven grooter was dan die van evenveel werk
+in andere bedrijven. Maar zoodra dit bekend werd ging er een nieuwe
+toevloed van arbeidskracht terug naar de goudvelden, zoolang totdat
+de opbrengsten van het goudgraverswerk en die van andere soorten
+arbeid weer tegen elkander opwogen. En deze wisseling van beroepen,
+waardoor de opbrengsten van verschillende soorten arbeid voortdurend
+vereffend werd, duurde jaar in jaar uit voort, totdat tenslotte het
+volk als 't ware instinctief besefte, dat een gegeven hoeveelheid
+goud constanter een gegeven hoeveelheid of een zekeren graad of
+soort van menschelijken arbeid of inspanning vertegenwoordigde dan
+iedere andere stof. En tegelijkertijd, dat zij dit beseften, werd
+het den eilandbewoners ook voor het eerst duidelijk, dat het goud nu,
+behalve de algemeene ruilbaarheid of koopkracht, die het al eerder van
+zelf had gekregen door de omstandigheid, dat iedereen het wenschte te
+bezitten van het oogenblik af dat het voor het eerst ontdekt was, nog
+twee andere eigenschappen veroverd had, die het meer dan iets anders
+geschikt maakten om als geld te dienen, namelijk en ten 1e, dat het
+een standaardmeter van waarde was geworden, waarmee men, evenals met
+een duimstok, de betrekkelijke waarde van alle andere goederen kon
+meten of schatten; en ten 2e, dat zijn waarde op zichzelf zóó constant
+en van blijvenden innerlijken aard was, zelfs onder omstandigheden,
+die de waarde van de meeste andere artikelen vernietigen zouden, dat
+iemand, die goud bezat, onmogelijk een beteren waarborg kon krijgen
+voor de blijvende waarde van zijn kapitaal tot in lengte van dagen,
+dan door het in dienzelfden vorm in zijn bezit te behouden.
+
+Er was wel geen deel der bevolking van het eiland, die deze laatste
+eigenschap van het goud zoozeer als een zegen beschouwde, als de arme
+oude mannen en vrouwen. In den regel verdienden deze oudjes niet veel
+meer dan zij voor hun levensbehoeften van iederen dag noodig hadden
+en natuurlijk waren zij altijd bang, dat het kleine beetje geld, dat
+zij hadden overgelegd, in waarde achteruit zou gaan door het bewaren,
+vóór het oogenblik waarop zij het bijzonder noodig mochten hebben
+om den dokter en medicijnen te betalen of om hun een fatsoenlijke
+begrafenis te bezorgen. Het kauri-geld, dat zij vroeger ten koste
+van persoonlijke ontberingen en harden arbeid verzameld hadden, was
+tenslotte door het te bewaren tot een hoopje waardelooze schelpen
+geworden; het kralengeld was waardeloos geworden, toen het uit de
+mode geraakte, het veegeld moest iederen dag gevoed worden om het voor
+groote waardevermindering te behoeden, terwijl het iedere nacht gestald
+moest worden om te verhinderen, dat het wegliep; het tarwegeld was
+altijd onderhevig aan beschadiging door vocht of ongedierte, terwijl
+twintig pond ruw ijzer een te zware vracht bleken te zijn voor hun oude
+ledematen om naar een winkel te dragen, telkens wanneer zij een stuk
+goed of een beetje tabak wilden koopen. Maar hier was eindelijk iets,
+dat volkomen voldeed aan alle behoeften van hun toestand en waarvan
+zij zeker konden zijn, dat zij er altijd gemiddeld dezelfde hoeveelheid
+dingen van allerlei soort voor zouden kunnen krijgen, of zij het nu al
+begroeven in de aarde, waar het altijd vochtig zou liggen, of dat zij
+het in den schoorsteen stopten, waar het altijd verhit en berookt zou
+worden; of zij aan den eenen kant van het eiland onder de Heidenen of
+aan het andere einde onder de Christenen woonden, en dat, wanneer zij
+het in betaling voor diensten en artikelen aanboden aan een dokter,
+een advocaat, een koopman, een drogist, een begrafenis-ondernemer, een
+metselaar of een kleermaker, aan een Yankee, een Ier, een Hollander,
+een Turk of een Hindoe, aan den Gouverneur van Ohio of aan een senator
+van Indiana, nooit zou één van deze menschen het noodzakelijk achten om
+eerst in een boek te kijken, of een wet na te slaan, of in den Bijbel
+te lezen of in de besluiten van het laatste Congres van Politieke
+Conventie te gaan snuffelen om te weten te komen, hoeveel het waard
+was en of het wel secuur was om het aan te nemen en te bewaren.
+
+Er was een heel wijs man op het eiland, die zich verzette tegen
+het gebruik van goud als geld, omdat hij bang was, dat de arme oude
+vrouwtjes er hun afgedankte kousen mee vullen en het oppotten zouden,
+om de zekerheid te hebben, dat zij altijd iets van onveranderlijke
+waarde in hun bezit hadden [13]. Maar spoedig werd hem het zwijgen
+opgelegd door iemand, die hem vroeg, waarom men die oude vrouwtjes
+niet zou veroorlooven om zelven iets te bewaren, waarop zij altijd
+konden rekenen in kwade tijden, wanneer zij dat nu eenmaal wenschten en
+wanneer het bezit daarvan hun rustiger deed slapen? en welke reden hij
+feitelijk had om er tegen te zijn dat die oude vrouwen goud oppotten,
+wanneer het tenminste niet in zijn bedoeling lag om de arme menschen
+te plagen en te benadeelen door hen te dwingen om hun zuur verdiende
+spaarduitjes te bewaren in den vorm van artikelen, waarvan de waarde
+niet zeker was en die misschien in het geheel geen waarde meer zouden
+hebben, als de tijd kwam om den dokter of den begrafenis-ondernemer
+te betalen?
+
+Toen de menschen op het eiland voor het eerst begonnen het goud
+als geld te gebruiken, liepen zij er soms mee rond in den vorm,
+waarin het gevonden was: hetzij als stofgoud of schilfers, die zij
+in pijpjes bewaarden, of als korrels in zakken; of zij smeedden het
+om tot groote brokken en bonken [14]; en daar de koopkracht van het
+goud altijd in overeenstemming was met zijn gewicht en zuiverheid,
+droeg iedereen kleine weegschaaltjes en toetssteenen bij zich,
+waarmee hij het goud keurde alvorens er een ruil mee aan te gaan
+(dit is tegenwoordig nog de gewoonte in China). Maar aan deze methode
+waren groote bezwaren verbonden en ofschoon de getuigenis van een
+erkend eerlijk man, dat hij de waarde getoetst had van het goud,
+dat hij als betaling aanbood, algemeen voor de daad werd aangenomen,
+zoo moest men toch ook toegeven, dat het volstrekt geen grootere
+onrechtmatigheid of onbeleefdheid was van de zijde van den kruidenier,
+wanneer deze het geld van zijn klant woog en toetste, dan er stak
+in de gewoonte van dien klant zelf om het zout en de suiker van den
+kruidenier te keuren door het te proeven. Zooals te begrijpen is,
+kostte het zoodoende heel wat tijd om den gewoonsten koop te sluiten,
+en overal gaf dit aanleiding tot klachten en schreven de menschen er
+brieven over naar de couranten. Kooplieden, die erg voorzichtig en
+precies waren, gaven hun klanten daarmee ergernis, en kregen den naam
+van zeer veeleischend en wantrouwend te zijn, terwijl kooplieden,
+die maar weinig kapitaal hadden en die zaken tot zich wenschten te
+trekken, adverteerden, dat het woord van hun klanten hun voldoenden
+waarborg zou zijn om hun goud te accepteeren. Maar deze laatsten gingen
+allen vroeger of later failliet, doordat zij onophoudelijk bedrogen
+werden. Ten slotte kwam een reeks van gelukkige omstandigheden de
+eilandbewoners in deze moeilijkheid te hulp.
+
+Robinson Crusoe was eenige jaren tevoren op zeer hoogen leeftijd
+gestorven; en ook Will Atkins en alle zeelieden, die met hem uit
+andere landen naar het eiland waren gekomen, waren dood; zoodat er nu
+geen menschen meer op het eiland waren, die ooit iets hadden gehoord
+of gezien van gemunt geld. Maar op een goeden dag stootte een groep
+werklieden, die bezig waren met het maken van wegen, op de oude grot,
+waar Crusoe eerst gewoond had, toen hij aan de schipbreuk ontkomen
+was, en in het stof onder den vloer ontdekten zij de drie groote
+zakken geld, die Crusoe in de kast had gevonden en die hij in zijn
+verachting begraven en totaal vergeten had. Iedereen zag dadelijk,
+dat de metalen voorwerpen in die zakken van goud waren, en was even
+bereidwillig om daarvoor andere artikelen te ruilen met de vinders,
+als voor ander goud.
+
+Maar waarom het in den vorm van platte ronde schijven moest zijn en
+gestempeld met opschriften en afbeeldingen, dat was voor iedereen een
+raadsel; en het Oudheidkundig en Philosophisch Genootschap riep een
+bijzondere vergadering bijeen om dit onderwerp te bespreken. Sommigen,
+die alleen één kant van de geldstukken bekeken, dachten, dat het
+medailles waren, geslagen om een bijzonderen man te herdenken, of
+ook een vrouw, wier naam vaak "Liberty" scheen te zijn. Anderen, die
+alleen den anderen kant bestudeerden, meenden, dat zij zeker gemaakt
+waren met de bedoeling om de groote tegenstelling tusschen een leeuw
+en een eenhoorn aan te toonen of om het volk vertrouwd te maken met de
+eigenaardigheden van den een of anderen onnatuurlijken vogel of een
+ander dier, dat men, daar het niet geleek op eenig bestaand wezen of
+voorwerp, hetzij in de hemelen of op aarde, of in de wateren onder de
+aarde, misschien mocht aanbidden, zonder daarmee een zonde te begaan.
+
+Ten slotte, nadat de platte schijven of munten eenigen tijd in omloop
+waren geweest en de gemeenschap bemerkt had door herhaaldelijk toetsen
+en wegen, dat iedere schijf een bepaald constant gewicht van goud
+van gelijke zuiverheid vertegenwoordigde, kwam men plotseling op de
+gedachte, dat de eenige bedoeling van die fantastische figuren en
+inscripties op de schijven moest zijn, om officieel het feit van hun
+eenheid van gewicht en waarde te betuigen, en toen verbaasden allen
+zich er over, dat zij zoo dom hadden kunnen zijn om niet eerder op
+dat idee te komen en het toe te passen, inplaats van iedereen zijn
+goud te laten wegen, snijden en toetsen, iederen keer dat hij het
+wilde afgeven of ontvangen om er een koop mee te sluiten. Men begon
+daarom dadelijk met een openbaar instituut op te richten--later een
+Munt genoemd--waarheen ieder, die het wenschte, zijn goud brengen
+kon om het weer terug te krijgen nadat het gegoten was in passende
+stukken van bepaald gewicht en fijnheid; terwijl de getuigenis, dat
+het gewicht en de qualiteit van ieder stuk op die manier gekeurd was,
+in geijkte kenteekenen op het metaal werd aangegeven. En op deze wijze
+kwam "gemunt geld" voor het eerst in gebruik op het eiland. En nu
+had ook het geld, dat Robinson Crusoe in de kast had gevonden en dat,
+toen het voor den eersten maal in zijn bezit kwam, nut noch waarde had
+en evenmin kon dienen als een standaard of waardemeter, langzamerhand
+al deze verschillende attributen verkregen: nut, zoodra de grondstof,
+waaruit het bestond, aan eenig menschelijk verlangen kon voldoen,
+hetzij als sieraad of als een symbool van aanbidding of voor het een
+of ander mechanisch of chemisch doel; waarde (uitsluitend een gevolg
+van arbeid) toen het een voorwerp van of een equivalent in ruilhandel
+werd of het vermogen verkreeg om er andere dingen mee te koopen;
+een standaard of waardemeter, toen zijn koopkracht tengevolge van
+verschillende omstandigheden zoo niet volkomen bestendig dan toch
+tenminste over het algemeen bestendiger bleek te zijn dan die van
+eenig ander artikel.
+
+De herschepping van geld in munt was iets zuiver kunstmatigs en het
+gevolg van een wet of een verordening, waarvan het eenige doel was
+om het geld (dat tevoren al in omloop was) zoo geschikt mogelijk te
+maken voor het gebruik. Maar, zooals reeds werd aangetoond, het geld
+zelf kwam in eerste instantie in gebruik zonder wettelijke bepalingen
+en ontstond als het ware van zelf door de werking der menschelijke
+instincten; en toen men later aan het goud als geld-materiaal den
+voorkeur gaf boven ieder ander artikel, deed men dit om soortgelijke
+redenen, als waarom de menschen zijde, wol, vlas en katoen kiezen
+als materiaal voor kleeding, en steen, baksteen en timmerhout als
+materiaal voor huizen. Het was nu eenmaal van alle stoffen het meest
+geschikt voor dit bijzondere doel.
+
+De invoering en het gebruik van gemunt geld hadden dadelijk een
+groote opleving in zaken tengevolge en deze nieuwe uitvinding
+maakte de menschen rijker, omdat zij tijd en werk uitspaarde bij
+het handeldrijven en iedereen vrijwaarde van de kosten en moeite,
+die het koopen en het bij zich dragen van een weegschaal en ander
+keuringsmateriaal veroorzaakten. De eenige menschen, die ontevreden
+waren over deze nieuwe instelling, waren de weegschaal-fabrikanten,
+wier bedrijf nu bijna stilstond, en zij richtten derhalve een
+verzoekschrift aan de overheid, of deze hun belangen niet kon
+beschermen door een wet uit te vaardigen, die alle menschen zou dwingen
+om hun geldstukken te wegen op weegschalen alvorens ze in ruil te
+geven, zooals zij vroeger met hun ongemunt goud deden. Maar aangezien
+iedereen dadelijk inzag, dat zulk een wet gelijk zou staan met alle
+handelaars te dwingen tot nutteloos werk, had het verzoekschrift
+geen resultaat.
+
+Voor het gemak bij het spreken en schrijven kreeg ieder goudstuk
+of munt van bepaald gewicht en fijnheid, dat geregeld door de munt
+werd uitgegeven, ook een eigen naam en werd op ieder een bepaald
+devies gestempeld. Zoo werd bijvoorbeeld het kleinste geldstuk,
+dat 25.8 grein standaardgoud bevatte en dat de beeltenis droeg van
+Crusoe's ouden, trouwen dienaar, een "Vrijdag" genoemd; een stuk van
+tienmaal het gewicht en de waarde van een Vrijdag met een afbeelding
+van den stichter der gemeenschap op het eiland, heette een "Crusoe",
+en een stuk, dat tweemaal zooveel woog als het laatste of twintig
+maal zooveel als het eerste, met een groot portret er op, heette een
+"Robinson Crusoe" of een "dubbele Crusoe". Eenigen tijd later, toen
+het eiland over de geheele wereld algemeen bekend werd, bleek het,
+dat deze munten in gewicht, fijnheid en waarde precies overeenkwamen
+met die, welke ingesteld waren in dat vreemde land, dat "de Vereenigde
+Staten" genoemd werd, en die daar bekend waren onder de namen van den
+gouden dollar, den adelaar en den dubbelen adelaar, en nog wat later
+nam men op het eiland het besluit, ten einde de beschaving te helpen
+bevorderen en een grootere toenadering te bewerkstelligen tusschen de
+verschillende volkeren, om alle eng-nationale gevoelens over boord te
+werpen en de vreemde namen voor de inheemsche in de plaats te stellen.
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK VII.
+
+HOE DE BEWONERS VAN HET EILAND BESLOTEN OM EEN EERLIJK EN VRIJ VOLK
+TE ZIJN.
+
+
+Thans was het zaak om eens te gaan nadenken over de wetten, die het
+handeldrijven en het gebruik van geld zouden moeten regelen. Er waren
+enkele menschen, die wilden dat er wetten zouden worden uitgevaardigd,
+waarbij iedereen gedwongen zou worden om alles wat hij bezat te
+verkoopen, wanneer hem daarvoor een nominaal of werkelijk equivalent
+werd aangeboden in datgene, wat de staat voor geld zou verklaren; en
+zij wilden ook wettelijk vastgesteld hebben, dat iemand, die artikelen
+of diensten van een ander had gekocht met de belofte daarvoor na
+eenigen tijd te betalen, die schuld geheel mocht afbetalen met datgene
+wat door den staat geld werd genoemd, onverschillig of terzelfdertijd,
+de mannen, die de Munt onder hun beheer hadden, om de een of andere
+reden de helft van het kostbare goud uit de munt genomen hadden en
+daarvoor in de plaats betrekkelijk waardeloos lood hadden gedaan.
+
+Maar ter eere der eilandbewoners dient gezegd, dat deze voorstellen
+een weinig gunstig onthaal vonden. Zij zeiden: "wij willen een eerlijk
+en ook een vrij volk zijn en daarom zal ieder, die iets wil koopen of
+verkoopen, precies doen, waartoe hij zich verbonden heeft, tenzij hij
+wegens onvoorziene of onvermijdelijke omstandigheden volkomen onmachtig
+is om zijn overeenkomst of zijn contract na te komen. En zij zeiden
+verder: "wanneer iemand artikelen of diensten ontvangt en belooft
+hiervoor na vijf jaar of vijf minuten een afgesproken hoeveelheid goud,
+tarwe, kabeljauw of koolen van een bepaalde qualiteit terug te geven,
+dan zal het (en volkomen terecht) als oneerlijk worden beschouwd
+om te probeeren deze verplichting af te doen door ruw ijzer aan te
+bieden inplaats van goud, erwten of boonen inplaats van kabeljauw
+of pompoenen inplaats van kooien; en iedere natie, die op de een of
+andere wijze zulk een ontduiking van de letter of den geest van haar
+verplichtingen bekrachtigt, kan er zich niet op beroemen een eerlijk,
+christelijk volk te zijn; en een gemeenschap, die wetten uitvaardigt
+en handhaaft, die iemand dwingen om, in ruil of betaling voor zijn
+diensten of producten, iets te ontvangen, dat niet in zijn contract
+genoemd stond en dat hij zonder dien dwang niet zou willen aannemen,
+zulk een gemeenschap heeft geen recht om zichzelf een vrij volk te
+noemen. Daarom besloten de bewoners van het eiland, dat zij de overheid
+van hun land alleen de vrijheid van ingrijpen in den handel zouden
+toestaan, buiten de volgende bepalingen om: dat het ruilmiddel en de
+waardemeter, dien zij ingesteld en een Vrijdag of een dollar genoemd
+hadden, altijd en onder alle omstandigheden 25,8 grein standaardgoud
+moest bevatten; dat van dezen standaard nooit mocht worden afgeweken en
+dat niemand tot het gebruik van dit betaalmiddel gedwongen zou worden;
+maar, wanneer iemand beloofde te betalen of geld te geven, zonder
+nader te omschrijven of dit geld zou zijn wampum-geld, kralengeld,
+veegeld, goudgeld of een ander bijzonder soort van geld, dan zou
+het officieele geld, door de overheid van het eiland uitgegeven, als
+het bedoelde betaalmiddel beschouwd worden. Kortom, als verstandige
+menschen maakten de eilandbewoners de gevolgtrekking, dat het, zoolang
+zij in het algemeen gebruik een goed en betrouwbaar soort van geld
+handhaafden, hetwelk op zijn oppervlakte de getuigenis (gemakkelijk te
+ontcijferen en bij ieder bekend) droeg van zijn waarde of koopkracht,
+vrijwel onnoodig was om de wetboeken vol te schrijven met bepalingen
+over een wettig betaalmiddel. Zij zouden dat maar liever overlaten aan
+andere en wijzere menschen, dan zijzelf, die geld wilden gebruiken,
+dat alleen kon circuleeren, wanneer het de een of andere kunstmatige
+kracht of werking achter zich had, die het deed rollen.
+
+Hierna liep een tijdlang alles wat tot den handel in betrekking
+stond even goed van stapel op het eiland. Weliswaar waren er slechte
+menschen, die artikelen en diensten op crediet verkregen, die zij niet
+van plan waren ooit te betalen, zorgelooze en verkwistende menschen,
+die meer kochten dan zij konden betalen, en dwaze en wat al te goed
+vertrouwende menschen, die, nadat zij door arbeid en spaarzaamheid een
+flinken voorraad artikelen bijeen gezameld hadden, deze ruilden voor
+aandeelen in ondernemingen, die nooit rendeeren konden. En indien
+iemand dan op een van deze wijzen de opbrengst van harden arbeid
+verloor, dan was hij natuurlijk terneergeslagen; hij verloor het
+vertrouwen in zijn medewerkers, en dacht dat de tijden en zaken er
+wel op zouden verbeteren, wanneer hij alle beambten van zijn kantoor
+op straat zette en door nieuwe liet vervangen. Maar niemand op het
+eiland geloofde ook maar voor een oogenblik, dat er een anderen weg
+bestond om het verloren geld op eerlijke wijze terug te krijgen, dan
+om door ijver en spaarzaamheid een nieuwen voorraad nuttige artikelen
+te verzamelen, waarvoor geld gekocht kon worden; en niemand, die ooit
+iets te verkoopen had, dat andere leden der gemeenschap wenschten
+te bezitten en die er een goed equivalent voor in de plaats konden
+geven, was ooit verlegen om geld of om een afzetgebied, terwijl er
+aan den anderen kant geen sprake van was, dat iemand, die niets te
+verkoopen had, wat de gemeenschap wenschte of kon betalen, er ooit
+in zou slagen om geld of een afzetgebied te verkrijgen.
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK VIII.
+
+HOE DE BEVOLKING VAN HET EILAND HET GEBRUIK VAN PAPIERGELD INVOERDE.
+
+
+Naarmate de tijd verstreek, kwamen er langzamerhand veranderingen in
+de methode van zaken doen op het eiland. In plaats van zooals eerst
+een afgezonderd en onbekend volk te zijn, werd hun bestaan als een
+georganiseerde, beschaafde staat meer en meer over de geheele wereld
+bekend, en er ontstond een levendig internationaal handelsverkeer uit
+de gewoonte om producten van het eiland te ruilen tegen producten van
+andere landen. Aan iederen kant van het eiland was een voortreffelijke
+haven, en natuurlijk hoopte de bevolking zich bij deze plaatsen opeen
+en bouwde zij er twee zeer belangrijke steden. Het middengedeelte
+van het eiland daarentegen werd ingenomen door hooge bergreeksen,
+bedekt met dichte wouden, waarin de reizigers, die tusschen de
+beide steden heen en weer reisden, dikwijls beroofd werden van al
+het goud, dat zij bij zich droegen. Om dit gevaar te voorkomen en om
+de noodzakelijkheid om goud bij zich te dragen te vermijden, stelden
+de menschen, die aan verschillende uiteinden van het eiland woonden,
+een systeem in om geschreven orders op elkander uit te geven voor
+geld, dat ieder wederkeerig belofte uit te betalen aan den persoon,
+wiens naam op de order of wissel geschreven was; en daarna sloten zij
+niet zelden hun rekeningen af door de eene order of betaling tegen
+een andere te verrekenen. Op deze wijze werd waarde of koopkracht over
+groote afstanden overgebracht op een veel goedkoopere en gemakkelijkere
+wijze dan door overbrenging van het goud zelf kon geschieden; en het
+was tevens een veel veiliger methode, daar de dieven geen gebruik
+konden maken van de wissels, ook al kregen zij die in handen. En zoo
+gebeurde het, dat de menschen op het eiland kennis maakten met datgene,
+wat later bekend werd onder den naam van "wisselbrieven" [15].
+
+Deze kunstgreep, waardoor arbeid uitgespaard en gevaar vermeden werd,
+bleek bovendien zooveel practisch nut te hebben, dat men weldra op de
+gedachte kwam om het grondprincipe van den wisselbrief zoodanig uit te
+breiden, dat het voor ieder in het algemeen overbodig zou zijn om goud
+bij zich te dragen. Voor dit doel werd een openbaar kantoor gesticht,
+waar de menschen hun goud in bewaring konden geven onder toezicht van
+den Staat om voor het gestorte bedrag een kaartje of reçu te ontvangen,
+dat op vertoon weer in metalen munt betaalbaar was, en deze kaartjes
+werden, alleen doordat iedereen wist, dat zij naar believen in goud
+konden worden omgezet en dat er geen kaartjes werden uitgegeven voor
+meer goud dan er in werkelijkheid gedeponeerd was, weldra als evengoed
+en solide beschouwd als het goud zelf, en bovendien waren zij veel
+gemakkelijker in het gebruik. Zoo ontstond het papiergeld (Engelsch:
+currency van het Latijnsche currere = loopen) op het eiland en kwam
+het in gebruik als een plaatsvervanger van het geld [16]. De naam, die
+men aan deze reçus aanvankelijk gaf, was eerst "bank-credietpapier"
+en later "bank-biljetten", maar na een poosje kregen de menschen de
+gewoonte om er over te spreken als van "papiergeld". Maar deze laatste
+term was, zooals iedereen moest toegeven, alleen een spreekwijze en
+eigenlijk een zeer slechte uitdrukking, want ieder verstandig mensch
+zag dadelijk in, dat een belofte om een artikel af te leveren of een
+erkenning van de ontvangst van, of een aanspraak op een voorwerp
+onmogelijk dat artikel of voorwerp zelf kon zijn: evenmin als de
+schaduw van een lichaam dat lichaam zelf is, of de afbeelding van
+een paard een echt paard of de geur van een goed maal hetzelfde als
+het werkelijke maal.
+
+Niettemin; als een hulpmiddel om goederen, welke dienst deden als geld,
+over te dragen en om het onvermijdelijke verlies en beschadiging
+van die goederen door hanteering en transport te voorkomen, was
+het papieren geld een belangrijke uitvinding en daar het bovendien
+altijd vertegenwoordigd, of zooals wij het mogen uitdrukken, gedekt
+werd door dat artikel, dat het minst van alle dingen in waarde op en
+neer gaat, namelijk goud, beantwoordde het volkomen aan het doel van
+geld, zonder het feitelijk te zijn. Daardoor leverde het tevens een
+nieuw doorslaand bewijs van de superioriteit van het artikel goud
+om te dienen als geld of als een voorwerp van waarde om in bewaring
+te geven tegen ontvangst van een reçu of certificaat van deponeering,
+dat als papieren ruilmiddel gebruikt kon worden; want indien men andere
+waardevolle artikelen, zooals vee, koren, kleedingstof of kool, voor
+hetzelfde doel had gekozen, dan zou de Bank verplicht zijn geweest om
+groote stallen, schuren en pakhuizen te bouwen om haar voorraden te
+bewaren, en al werden deze artikelen nog zoo goed bewaakt, hun waarde
+of koopkracht zou toch na eenigen tijd snel zijn afgenomen tengevolge
+van zeer natuurlijke en onvermijdelijke oorzaken. En bovendien: de
+waarde van de meeste artikelen, ook al zijn ze in de beste conditie
+is door zuiver plaatselijke oorzaken doorgaans zoo verschillend,
+dat een reçu voor een en hetzelfde artikel uitgegeven door Banken
+om als papiergeld te dienen onmogelijk dezelfde waarde zou kunnen
+hebben in verschillende plaatsen: immers de waarde of koopkracht van
+een ton steenkool of een vetten os is heel wat anders bij den ingang
+van een kolenmijn of op een steppenboerderij dan tien, twintig of
+honderd mijlen verder. Maar de waarde of koopkracht, die een zekere
+hoeveelheid goud vertegenwoordigt, variëert al heel weinig tusschen
+verschillende plaatsen, en deze waarde is en blijft over de geheele
+wereld zonder twijfel zeer constant. [17]
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK IX.
+
+OORLOG MET DE KANNIBALEN EN DE GEVOLGEN DAARVAN.
+
+
+Maar weldra vroegen ernstiger zaken dan het maken en het uitgeven
+van geld de aandacht der eilandbewoners. Men zal zich herinneren
+dat Vrijdag eertijds op het eiland gebracht was door de Kannibalen
+met het doel om gekookt en opgegeten te worden en dat hij voor dit
+lot behoed werd door de stoutmoedigheid van Robinson Crusoe, evenals
+naderhand ook Vrijdag's vader en anderen van zijn landgenooten. Maar
+al waren de Kannibalen destijds verslagen, daarom verloren zij toch
+niet tegelijkertijd hun eetlust of de herinnering aan het heerlijke
+maal, dat bij die gelegenheid hun neus was voorbij gegaan, en toen het
+vleesch schaarsch werd in hun eigen land, bereidden zij een groote
+invasie op het eiland voor met het doel om Vrijdag te vangen en te
+koken, als hij er nog was, of, bij gebrek aan Vrijdag iedereen, dien
+zij vangen konden. Daardoor zagen de eilandbewoners zich plotseling
+temidden van een vreeselijken oorlog verplaatst en zij moest strijden
+niet alleen voor hunne bezittingen, maar ook voor hun individueel
+bestaan.
+
+De regeering was doortastend en energiek, maar om den oorlog te
+kunnen voeren moesten er heel wat artikelen verbruikt worden, en
+daar er voor de regeering van het eiland--evenals voor alle andere
+regeeringen--slechts twee wegen openstonden om artikelen te krijgen
+of geld, waarmee die artikelen gekocht konden worden, namelijk:
+door het sluiten van leeningen of het heffen van belastingen, werd
+het geheele volk te hulp geroepen. Men vreesde evenwel dat het vuur
+der vaderlandsliefde niet zoo helder zoude branden als wel wenschelijk
+was, wanneer dit beroep op de algemeene hulpvaardigheid werd gedaan in
+den vorm van belastingen; daarom werdt het raadzaam geacht om in het
+begin maar niet te veel van belastingen te spreken en voornamelijk
+zijn toevlucht te zoeken in leeningen, die na den oorlog zouden
+worden terugbetaald.
+
+Het volk van zijn kant, gaf met de grootste bereidwilligheid aan dezen
+oproep gehoor. Sommigen leverden diensten als soldaten, werklieden en
+uitvinders; andere droegen hout bij voor canoes, linnen voor tenten,
+ijzer voor speerpunten en geweren, koren en meel, hooi, medicijnen
+en geld--kortom allerlei soorten van nuttige dingen en allerlei
+voortbrengselen van vroegeren arbeid en spaarzaamheid van den kant
+der bijdragers. Daarvoor kregen deze bijdragers op hun beurt van
+de Regeering een belofte op papier terug, dat de geleende goederen
+(of hun waarde in geld) later terug betaald zouden worden. Men kon
+deze beloften in twee soorten onderscheiden; in het eene geval was de
+belofte nauwkeurig omschreven tot aan het tijdstip van haar vervulling,
+en het bedrag of de waarde, die de belofte inhield, gaf rente. Deze
+papieren werden obligatien genoemd. In het andere geval vermeldde de
+belofte, hoewel overigens nauwkeurig omschreven, geen bepaald tijdstip,
+waarop zij zou worden ingelost en haar bedrag of waarde bracht geen
+rente op. Omdat deze laatsten op blauw papier geschreven waren,
+werden zij in de wandeling "bluebacks" (blauwruggen) genoemd. Als
+het volk een obligatie kreeg, borgen zij die zorgvuldig weg, terwille
+van den interest die zich op deze schuldbewijzen zou ophoopen, maar
+toen zij de bluebacks kregen, wisten zij eerst niet recht wat zij
+daarmee beginnen moesten. In sommige opzichten waren deze papieren
+geheel verschillend van alles, wat zij nog ooit gezien hadden, en
+toch vertoonden zij weer een groote gelijkenis met de certificaten
+van deposito van goud in de openbare bewaarplaats, die zij sinds
+eenigen tijd gewoon waren om als papiergeld te gebruiken. En daar
+het eene zoowel als het andere een belofte gaf van Regeeringswege
+om geld te betalen, scheen er voor het publiek geen goede reden te
+bestaan, waarom men beiden niet evengoed als een plaatsvervanger en
+een equivalent van geld zou kunnen gebruiken.
+
+Er was echter een groot en wezenlijk verschil, want ieder exemplaar
+van hun vroeger papiergeld, bestaande uit een bewijs of certificaat
+van een deposito van werkelijk geld, beteekende op zichzelf een
+werkelijke vermeerdering van die stof, welke over de geheele wereld
+gold als een equivalent voor ieder artikel, dat door arbeid kon worden
+voortgebracht; terwijl daartegenover de nieuwe betalingsbeloften,
+die de overheid uitgaf in ruil voor goederen, van het volk geleend,
+de wezenlijke vernietiging vertegenwoordigden van haast ieder nuttig
+en wenschelijk voorwerp, inplaats van een vermeerdering daarvan,
+omdat al die geleende artikelen in den strijd tegen de kannibalen
+opgebruikt werden. Het volk zag dit evenwel niet in; en omdat zij het
+niet inzagen, gingen zij voort met betalingsbeloften, die verlies
+en vernieling vertegenwoordigden, te accepteeren en te beschouwen
+als gelijkstaande met geld en dus ook met rijkdom; en aangezien de
+schepping en uitgifte van dit soort van geld toenam, naarmate de
+vernietiging zich uitbreidde, kwamen zij tenslotte tot de conclusie,
+dat, hoe meer en sneller zij vernielden, hoe rijker zij allen zouden
+worden en dat zij, door een gelukkigen samenloop van omstandigheden
+eindelijk dat groote probleem hadden opgelost, waarmee de wereld al
+zoo lang verlegen was geweest, nl. "Hoe kan je je pannekoek opeten
+en tegelijkertijd behouden?" En om nog nader toe te lichten, hoe
+algemeen deze opvatting was doorgedrongen mag vermeld worden, dat
+enkelen der meest populaire boeken, die omstreeks dezen tijd op het
+eiland werden uitgegeven de volgende beteekenisvolle titels droegen:
+"Staatsschuld een Nationale Zegen." "Betaal niet wat Gij Verschuldigd
+zijt, een zekere Weg om Rijk te worden." "Trek aan uw schoenveters,
+de beste manier om Vooruit te komen in de Wereld," enz.
+
+Ongetwijfeld werd de bevolking van het eiland nog sterker
+in haar waan gestijfd door de omstandigheid, dat deze nieuwe
+Staats-betalingsbeloften, hoewel zij geen vermeerdering van bezit
+beteekenden of een bepaald equivalent waren van eenig voorwerp in
+het bijzonder, daarom toch niet tegelijkertijd onbruikbaar werden
+als ruilmiddelen. Integendeel fungeerden zij even goed als het
+oude papiergeld, als arbeid-uitsparende werktuigen in dien zin,
+dat zij soortgelijk werk verrichten als een schip of een locomotief,
+n.l. het opheffen van de nadeelen van hinderlijke afstanden tusschen
+producent en consument. Maar doordat het nieuwe papiergeld werd een
+vertegenwoordiger van een te betalen schuld inplaats van een middel
+om een schuld te betalen, verloor het onmiddellijk de belangrijkste
+eigenschap, die een goede geldsoort behoort te hebben, daar het
+ophield een algemeen equivalent te zijn, of op zichzelf een voorwerp
+van waarde in den handel; en daardoor werd het feitelijk onmachtig om
+werkelijk de functie te vervullen van een standaard of maatstaf om de
+onderlinge waarde van andere dingen te schatten; in dit opzicht was
+het al even onbruikbaar als een schip zonder roer of een locomotief
+zonder rails om op te rijden. Wie het roer van een schip wegneemt
+of de rails opbreekt vóór een locomotief schaadt daarmee niet de
+capaciteit van het eerste voertuig om geladen te worden of die van
+het tweede om te trekken. Maar als men probeert om een schip, of een
+locomotief onder zulke omstandigheden te gebruiken voor de doeleinden,
+waarvoor zij gebouwd werden, nl. als vervoermiddelen om den handel
+te bevorderen en te vergemakkelijken, dan zou dat zulk een onzekere
+en gewaagde onderneming zijn, dat de bezitters der goederen, welke
+verhandeld moeten worden, ongetwijfeld een grooten waarborg zouden
+verlangen tegen de mogelijke gevaren waaraan hun goederen door de
+onbruikbaarheid der vervoermiddelen zouden zijn blootgesteld. En
+zoo was het ook gesteld met het blueback-papiergeld van het eiland,
+hetwelk, doordat het geen contante waarde meer vertegenwoordigde of
+op vertoon omgezet kon worden in een bepaalde hoeveelheid van een of
+ander artikel, ook niet langer meer een vast equivalent van iets kon
+zijn en een maatstaf om waarde te meten.
+
+Wanneer er op zekeren dag bericht kwam, dat de Kannibalen verslagen
+waren, dan kon men met een zeker aantal bluebacks een schepel tarwe
+koopen. Maar wanneer er den volgenden dag bericht kwam, dat de troepen
+der eilandbewoners teruggedreven waren, ondanks hun dapperheid en dat
+het dus niet onmogelijk was, dat iedereen binnen afzienbaren tijd
+gekookt en opgegeten zou worden, dan kon men voor hetzelfde getal
+bluebacks slechts de helft der hoeveelheid tarwe krijgen. Bijgevolg
+legde iedereen bij het verkoopen van goederen, die door verbruik
+van tijd en arbeid verkregen waren, iets op de prijzen daarvan toe,
+om zich te dekken tegen het op en neergaan van de koopkracht van het
+papiergeld, dat hij ontving, of, m.a.w. om er zeker van te zijn, dat
+de betaling, die hij ontving, althans voor eenigen tijd gelijkwaardig
+zou blijven aan de artikelen, die hij verkocht. Maar daar niemand
+voorspellen kon wat de Kannibalen van den eenen dag op den anderen
+zouden doen en hoe het in verband daarmee met de koopkracht van het
+papiergeld gesteld zou zijn, voelde iedereen bij het verkoopen van
+een voorwerp, dat hij een extra risico liep behalve de risico's, die
+bij iederen gewonen koop en verkoop voorkwamen. En daar er evenmin
+betrouwbare gegevens te vinden waren om deze risico's te voorspellen
+als er bestaan om den uitslag van een dobbelspel te voorspellen, sloeg
+iedereen maar een slag naar het verzekeringsbedrag, dat er noodig zou
+zijn, of, wat op hetzelfde neerkomt, ieder wedde op de koopkracht van
+het papiergeld in toekomstige tijden. Iedere handelstransactie kreeg
+op deze wijze het karakter van een dobbelspel en het meest werd door
+dit alles de geheele arbeidersklasse op het eiland benadeeld; want
+deze had nu eenmaal niets anders te verkoopen, dan haar werkkracht,
+welke voor het oogenblik haar geheele waarde verliest, wanneer zij
+niet dadelijk gekocht wordt, zoodra zij te koop wordt aangeboden,
+en waarvan men den verkoopsprijs niet dan met moeite kan veranderen
+wanneer die eenmaal is vastgesteld. En daar dit een zeer belangrijke
+quaestie is in de finantieele geschiedenis van het eiland, is het
+wenschelijk om dit even met eenige bijzonderheden van werkelijke
+voorvallen toe te lichten.
+
+De bevolking van het eiland kleedde zich grootendeels in stoffen,
+die in andere landen gemaakt werden, en daar het papiergeld van het
+eiland ongeschikt was voor uitvoer, werden die stoffen betaald door
+uitvoer van goud of van andere artikelen, die in vreemde landen
+zonder moeite voor goud geruild konden worden. De stoffen, die
+zoodoende met goud gekocht waren, werden tot kleeren verwerkt door
+de "confectie"-kleerenhandelaars in de steden en in dezen vorm voor
+papiergeld verkocht aan kleinhandelaars op een crediet van drie tot
+zes of negen maanden. Was het ruilmiddel in deze transactie betrokken
+uitsluitend goud geweest of certificaten, die deposito's van goud
+vertegenwoordigden, dan zou de prijs op crediet van de confectie
+kleeding gelijk zijn geweest aan den prijs voor contante betaling
+met een klein bedrag daarboven voor de rente van den tijd gedurende
+welken het crediet zou loopen, en met het oog op mogelijk risico van
+niet-betaling; en de verkooper zou er geen oogenblik over hebben
+nagedacht of de muntsoort of plaatsvervanger van geld, waarin hij
+betaald was, drie, zes of negen maanden later wel dezelfde koopkracht
+of waarde zou hebben als op den dag, toen het koopcontract gesloten
+werd. Hij mocht er aan getwijfeld hebben of zijn klant hem wel zou
+betalen, maar hij zou nooit getwijfeld hebben aan de qualiteit van
+datgene, wat hij als betaling moest ontvangen. Daar evenwel het
+ruilmiddel in dat gedeelte van de transactie, dat afgewikkeld werd
+nadat de stoffen tot kleeren waren verwerkt, noch goud was, noch iets
+dat goud vertegenwoordigde en daarom, evenals een schip zonder roer,
+of een locomotief zonder rails, ongetwijfeld onbetrouwbaar was als
+ruilmiddel, wist de verkooper wel zeker, dat wat hij als betaling voor
+zijn goederen zou ontvangen, drie, zes of negen maanden later niet
+dezelfde waarde of koopkracht zou hebben als op den dag, toen het
+contract gesloten werd. Het kon meer en het kon minder waard zijn,
+maar nooit wedde de verkooper op de eerste mogelijkheid of nam hij
+deze in aanmerking door iets van den prijs van zijn goederen voor
+betaling na zekeren tijd af te trekken; want door een dergelijke
+handelwijze zou hij zichzelf van te voren berooven van een mogelijk
+voordeel in de toekomst. Maar voor alle zekerheid voelde hij zich
+steeds genoodzaakt om te wedden op de tweede mogelijkheid en dan
+die weddenschap te dekken door den prijs van ieder ding, dat hij
+op crediet verkocht, te verhoogen. Als de koopkracht van het papier
+geld door de critieke tijdsomstandigheden sterk flucteerde met korte
+tusschenpoozen, dan wedde de verkooper op al zijn verkoopen op crediet
+met het oog op de groote risico's, en hij wedde zoodoende iederen dag
+tot verschillende prijzen zoodat hij soms tot 10, 15, 20 of zelfs 30%
+ging boven den gewonen prijs, welke te samen de som van de kosten,
+winst, interest en gewone risico's vertegenwoordigde, om de zekerheid
+te hebben dat het betaalmiddel, hetwelk hij ervoor zou ontvangen,
+voldoende koopkracht zou bezitten om er evenveel goud voor terug te
+koopen als hij destijds voor het goed had moeten geven.
+
+Wanneer daarentegen de waarde van het papiergeld in minder mate
+en met grootere tusschenpoozen op en neer ging, dan nam ook
+het verzekeringspercentage af, dat aan den verkoopsprijs werd
+toegevoegd. Wanneer b.v. een kleerenkoopman goederen verkocht op
+drie maanden crediet, voor papiergeld, waarvan de koopkracht zooveel
+kleiner was dan die van goud dat er 115 in papier noodig was voor 100
+in goud, dan voegde hij 5% bij zijn verkoopprijs of hij wedde, dat
+de depreciatie van het papiergeld na die drie maanden uitgedrukt zou
+kunnen worden als 120 voor goud, terwijl hij voor een crediet van meer
+dan drie maanden veronderstelde dat de kans van depreciatie grooter zou
+zijn en om dat risico te dekken, voegde hij een gemiddelde verhooging
+van 10% bij zijn prijs. Als er nu aan het eind van het kwartaal 125 in
+papiergeld noodig was om 100 in goud te koopen dan verloor de koopman
+5% bij afbetaling. Maar als daarentegen de koopkracht van het papier
+in tegenovergestelde richting ging en er na drie maanden slechts 110
+in papiergeld noodig was om 100 in goud te koopen dan maakte hij een
+extra winst van 10% boven zijn gewone en wettige winst, terwijl een
+gelijken druk als een nadeel kwam op de schouders der afnemers, [18]
+
+Daar de kooplieden handig waren, leden zij met hun wedden en verzekeren
+maar zelden verlies en maakten er zoodanig voortdurend winst mee,
+dat sommige kooplieden na eenigen tijd het verkrijgen van dit soort
+winst als het voornaamste doel van alle handel gingen beschouwen;
+terwijl anderen, met meer kalmte en onderscheidingsvermogen begiftigd,
+tot de conclusie kwamen, dat de beste en gemakkelijkste manier om
+rijk te worden was om direct te wedden op de wisselende hoeveelheid
+papiergeld, die van den eenen dag op den anderen vereischt werd om
+dezelfde hoeveelheid goud en andere waardevolle artikelen te koopen,
+inplaats van te trachten dat indirect te doen door tusschenkomst van
+magazijnen, voorraden van goederen, klerken, kantoorboeken, credieten,
+enz. Deze laatsten gaven dus hun zaken er aan en gingen in de taal
+van dien tijd "op straat handelen" [19] en voorzagen voortaan in hun
+onderhoud door op crediet te verkoopen wat zij niet bezaten en op
+crediet te koopen wat zij nooit verwachtten te ontvangen en door hun
+winst of verlies te gissen naar gelang van het verschil in prijzen
+veroorzaakt door het op en neergaan der waarde van het papiergeld
+tusschen den dag van koop of van verkoop en den dag van ontvangst of
+van aflevering, kortom, evenals met de tooverviool in het sprookje,
+die zoodra men er op speelde, iedereen deed dansen, onverschillig of
+het in doornstruiken of op het open veld was, zoo bracht het gebruik
+van een papieren ruilmiddel, dat voortdurend in waarde op en neer ging,
+omdat het geen constant equivalent was van eenig voorwerp, iedereen,
+die maar eenigszins kon, aan het speculeeren; sommigen deden het
+omdat zij er van hielden, en anderen omdat zij wel moesten, wilden
+zij zich voor groote verliezen behoeden. De breede massa, die niet
+gemakkelijk kon speculeeren trachtte zichzelve te beschermen door hooge
+prijzen te vragen in ruil voor hun diensten of door minder te geven
+naar verhouding van wat zij ontvingen [20], maar op den duur leerden
+zij door bittere ervaringen, dat zij niet zoo goed af waren, als zij
+wel meenden en dat, als het een gevolg van een al te overvloedig en
+niet-voor-iets-equivalent papieren ruilmiddel was om de productie te
+vermeerderen, een ander en belangrijker gevolg er van was, dat de
+resultaten van de productie ongelijk verdeeld werden, wanneer men
+bezittingen van hen, die weinig hadden, overdroeg op hen, die veel
+bezaten en zoodoende de rijken rijker en de armen armer maakte.--
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK X.
+
+NA DEN OORLOG.
+
+
+Eindelijk was de oorlog uit. De Kannibalen waren volkomen verslagen en
+de eilandbewoners lagen geen nachten achtereen meer wakker door den
+angst om geroosterd en opgegeten te worden. Een groote hoeveelheid
+van vele nuttige dingen was natuurlijk vernietigd geworden en men
+zou meenen, dat het bewustzijn daarvan maken zou, dat de bevolking
+van het eiland zich verarmd voelde. Maar vreemd genoeg was dit niet
+het geval. De belofte dat voor de vernielde artikelen vergoeding
+zou betaald worden was vervuld geworden. Zij werden door vrijwel
+iedereen als geld beschouwd; en van af het oogenblik dat zij geld
+waren, dat wist iedereen, waren zij natuurlijk ook rijkdom, en wel
+zulk een groote en overvloedige rijkdom, dat den menschen verder
+niets anders te doen stond dan het uitdenken van plannen op welke
+wijze zij al dien rijkdom zouden gebruiken.
+
+Iedereen verzon derhalve plannen en in het bijzonder zij die geen
+geld hadden, bedachten deze voor hen, die het wel hadden. Allerlei
+plannen werden zoodoende ontworpen; het aanleggen van spoorwegen om
+de menschen naar de tropen te brengen en naar alle andere plaatsen,
+waar zij niet naar toe wenschten te gaan; het exploiteeren van
+olie en petroleumbronnen aan de Bedrog- en de Kostverloren Rivier
+en gepatenteerde uitvindingen om thee en koffie te vervangen, die
+zeer werden aanbevolen als geldbelegging. John Law, Lemuel Gulliver,
+Baron Münchhausen, Sir John Mandeville, Juan Ferdinand Mendez Pinto
+en Sindbad de Zeevaarder kwamen allen naar de stad en in de couranten
+werd vermeld dat zij in de voornaamste hotels in het vreemdelingen-boek
+waren ingeschreven.
+
+Een groote en prijzenswaardige ijver werd ook betoond in het
+vervangen van voorwerpen die door den oorlog vernield waren, zoodat
+het maatschappelijke werk een tijdlang levendiger werd dan ooit;
+terwijl enkelen, die tot op dit oogenblik een oorlog hadden beschouwd
+als een ongeluk en een nationale ramp, voelden, dat zij zich vergist
+hadden, en anderen die altijd wel geweten hadden, dat de oorlog een
+zegen was, er ernstig over gingen denken om een nieuwen oorlog te
+verklaren als een middel om de nationale welvaart te vermeerderen
+[21]. De algemeene methode om de resultaten van arbeid en spaarzaamheid
+te beleggen in ondernemingen die nooit met eenige mogelijkheid een
+winstgevend resultaat konden opleveren, was, zooals iedereen begreep,
+in de tweede plaats de beste vinding van den laatsten tijd, bijna even
+goed als de oorlog en op raad van de Christelijke couranten haastten
+vele vrome lieden zich om hun weinige spaarduitjes voor een dergelijk
+doel te besteden; hoewel zij tevens als landbouwers zeer goed wisten
+dat het planten van tarwe of koren in gronden waar dit niet opkwam,
+of als het nog opkwam, geen vrucht droeg, altijd een heel leelijk
+ding was en niet bepaald een aanmoediging voor den zaaier om daar
+het volgende jaar opnieuw zijn zaad te strooien.
+
+Een andere opvatting, die in dezen tijd een groot aantal aanhangers had
+gevonden op het eiland, was, dat terwijl men nooit genoeg producten van
+het eiland verkoopen kon aan andere naties, het niet wenschelijk was
+om in ruil daarvoor iets van vreemdelingen te koopen, en dat het wijs
+was om slecht-ingelichte menschen, die zulke koopen wilden sluiten,
+alle mogelijke hindernissen in den weg te leggen. Maar daar niemand
+lang kan voortgaan met koopen, tenzij hij naar dezelfde verhouding
+verkoopt, of met verkoopen tenzij hij naar verhouding inkoopt, kwam
+de buitenlandsche handel op het eiland weldra tot stilstand; een
+gebeurtenis, die bovendien nog verhaast werd doordat de producten van
+het eiland door de assuranties, die het handeldrijven met onbetrouwbaar
+papiergeld vereischte, 5 à 10 of 15% meer kostten dan vroeger en dan de
+vreemdelingen er voor betaalden, wanneer deze ze ergens anders kochten
+[22]. Maar daar iedere werkzame gemeenschap (vooral wanneer zij de
+hulp der natuurkrachten inroept door machinerieën) meer produceert
+dan ze verbruikt en daar de eilandbewoners zoowel werkzaam waren als
+vindingrijk, deed zich het merkwaardige verschijnsel voor, dat de
+gemeenschap veel last kreeg van een opeenhooping van nuttige dingen,
+die de fabrikanten niet wilden afgeven omdat zij niet met verlies
+wilden verkoopen en die de vreemdelingen niet wilden koopen, omdat
+zij dezelfde artikelen elders goedkooper konden krijgen en daar ook
+met hun eigen producten konden betalen voor hetgeen zij kochten.
+
+Toen hielden de fabrikanten op met produceeren en daarop konden ook
+de arbeiders, door gebrek aan werk veel minder van den bestaanden
+overvloed koopen, zoodat het er een tijdlang op geleek, alsof het
+eiland in een zelfden toestand zou geraken als die ongelukkige menschen
+die sterven aan vetzucht.
+
+Op deze wijze werd het economisch leven steeds meer uit zijn voegen
+gerukt. Langzamerhand kwamen de menschen op het eiland tot het inzicht,
+dat veel wat zij voor rijkdom hadden aangezien, geen rijkdom was, en
+dat vele invloeden, waaraan vroeger weinig aandacht was geschonken,
+nu machtig samenwerkten om hen voorgoed te verarmen. Allen waren het
+er over eens, dat het papiergeld, dat zij gebruikten, een hoofdoorzaak
+van hun moeielijkheden was, maar in welk opzicht dat papiergeld precies
+invloed uitoefende, daarover waren weinigen het eens. Allen deelden
+de opvatting, dat er voortdurend en zooveel mogelijk over gesproken
+moest worden en dat deden zij dan ook, maar wie het minste wist, had
+het meeste te zeggen. Sommige meenden, dat de eerlijkste en daarom ook
+de beste handelwijze voor de Regeering van het eiland zou zijn, dat zij
+haar beloften om te betalen op vertoon zoo snel mogelijk moest nakomen,
+en dat, waar zij een canoe van den eenen had geleend, kleedingstof
+van een ander, speren van een derde en geld van een vierde, zij al
+die zaken behoorde terug te geven en niet te blijven beloven zonder
+iets te doen. Sommigen dachten dat het beste zou zijn om de canoes,
+het ijzer, de stof en het geld achtereenvolgens terug te geven,
+juist zooals het gouvernement ze gekregen had. Anderen meenden weer,
+dat het beter was om alle verschillende voorwerpen in afzonderlijke
+pakhuizen te bergen en dan, als de pakhuizen vol waren, de deuren te
+openen en alles tegelijk terug te geven, wat er geleend was. Maar,
+zooals reeds eerder is aangeduid, kon de Regeering alleen canoes,
+kleedingstof, ijzer of geld hebben, wanneer zij die eerst van het
+volk had gekregen en daarom was teruggave van de zijde der Regeering
+feitelijk hetzelfde als betaling van de zijde van het volk. Maar het
+betalen van schulden is iets waarvan vele menschen een natuurlijken
+afkeer hebben, en zoodoende vond ook dit plan een groot aantal
+tegenstanders, die algemeen van oordeel waren dat de uitvoering van
+dit plan hen van hun geld zou berooven en dus ook van de middelen om
+handel mee te drijven. Niemand begreep wat er eigenlijk aan haperde
+bij de menschen. Nu zij namelijk geen nuttige artikelen (de producten
+van hun eigen werkzaamheid) hadden om te verkoopen, zouden zij alleen
+geld kunnen krijgen, wanneer zij ervoor gingen werken, tenzij, wat
+zij nog liever wilden, zij kans zagen het eenvoudigweg aan een ander
+te ontfutselen.
+
+Behalve de reeds genoemde menschen, die óf openlijke tegenstanders
+waren van een fiscale hervorming, òf wegens hun weifelende houding tot
+dezen gerekend konden worden, waren er nog verschillende andere soorten
+van opponenten. Daar was b.v. een groep menschen, altijd gekleed in
+bruinlakensche jassen en met breedgerande hoeden op, die gedurende den
+oorlog steeds vrienden van den vrede waren geweest en daarom altijd
+wenschten, dat men met de Kannibalen tot een minnelijke schikking zou
+komen, op voorwaarde dat de laatsten zich tevreden zouden stellen met
+uitsluitend de ouden van dagen en de zuigelingen te roosteren en op
+te eten en af en toe een enkele schoonmoeder. Daar het in de lijn lag
+van hun vredespolitiek opponeerden al deze lieden van 't begin af aan
+tegen de uitgifte en de circulatie van de bluebacks, als zijnde een
+willekeurige, onwettige en onnoodige maatregel. Toen de Kannibalen
+echter geheel verslagen waren, legden deze "vrienden van den vrede
+in oorlogstijd" dadelijk hun kwakerkleed af, werden "vrienden van
+den oorlog in vredestijd" en verklaarden zich in vollen ernst vóór
+een grootere uitgifte en het voortgezet gebruik van de bluebacks,
+en om een dergelijke daad te rechtvaardigen, waren zij bereid om een
+nieuwen oorlog te beginnen of althans een jaarlijksche paniek te
+verwekken. Gedurende den oorlog waren deze vrienden van den vrede
+copperheads [23] genoemd en na den oorlog was hun copper-headisme,
+hoewel vermomd, in den grond hetzelfde gebleven. Want het was
+duidelijk, dat de oppositie tegen de uitgifte der bluebacks, door
+de vredesvrienden aan den dag gelegd tijdens den oorlog, en de
+oppositie tegen de uitbetaling en intrekking der bluebacks na den
+oorlog, slechts verschillende uitingen waren van vijandigheid tegen
+de Regeering en den oorlog zelf; immers, wanneer de Regeering te kort
+schoot in het nakomen van haar beloften, die zij in tijden van den
+hoogsten nood gegeven had, dan zou zulks haar goeden naam zeker veel
+afbreuk doen en haar voorgoed verhinderen om in moeilijke tijden weer
+tot dergelijke maatregelen haar toevlucht te nemen [24]. De waarlijk
+intelligente en vaderlandslievende menschen op het eiland doorzagen
+volkomen deze nieuwe politiek der voormalige vredesapostelen om juist
+het tegenovergestelde van hun vroegere theorieën te verkondigen en
+dat nog wel onder het voorwendsel van een bovenmatige bezorgdheid
+voor de belangen van den handel. Zij dachten aan het oude versje:
+
+
+
+"Toen de duivel ziek was, wilde de duivel een monnik wezen;
+En de duivel was een monnik, toen de duivel weer was genezen." [25]
+
+
+en hierna duidden zij de tegenstanders van het uitbetalen der bluebacks
+aan als inflatie-copperheads, onder welken naam zij sindsdien steeds
+in de geschiedenis bekend zijn gebleven.
+
+Er waren ook welmeenende burgers, die oprecht wenschten, dat de ballon
+van inflatie naar beneden mocht komen, maar die er zich hardnekkig
+tegen verzetten, dat dit resultaat bereikt zou worden door het
+gasvolume, dat zij bevatte, te verminderen. Alle volle neven van den
+man, die gewoon was te wachten, totdat het snel stroomend water der
+rivier voorbij zou zijn, alvorens deze over te steken, waren er zeker
+van, dat de ballon wel neer zou komen als het volk maar geduld wilde
+oefenen, goed op den uitkijk blijven en wachten wilde. Maar hiertegen
+opperde men het bezwaar, dat, wanneer het volk verplicht was om een
+groot gedeelte van zijn tijd te gebruiken om op den ballon te letten
+ten einde te voorkomen dat hun hoofden zouden verbrijzeld worden,
+wanneer deze na lang gedobber en op en neder gaan naar beneden zou
+storten, een dergelijke tijdverspilling op den duur een schaarschte van
+levensmiddelen zou veroorzaken; en dat zij, die er belang bij hadden,
+tenslotte tot wanhoop gedreven door het onophoudelijk opletten en door
+gebrek aan werk, voedsel en kleeding, er eindelijk op zouden aandringen
+om de kleppen van den ballon te openen en het geheele volume gas
+ineens te laten ontsnappen. Sommigen stelden voor om het voorbeeld van
+"Peter den stijfhoofdige" te volgen, toen deze tegen de Yankees streed
+en den ballon te doen dalen door een proclamatie, terwijl anderen
+verklaarden dat zij veel vertrouwen hadden in een gemeenschappelijk
+gebed. Eminente vaderlandslievende rechtskundigen hielden vol, dat daar
+een oorlogsnoodzaak de eenige aanleiding was geweest van de wettiging
+en van de uitgifte der bluebacks, deze geen recht van bestaan meer
+hadden, zoodra die oorlogsnoodzaak was opgeheven; maar dat integendeel
+het voortgaan met het uitgeven en gebruiken van deze biljetten na de
+nederlaag der Kannibalen, niets anders beteekende dan een voortzetting
+van den oorlog, niet tegen den vijand, maar tegen het eigen volk. De
+geslepen inflatie-copperhead-rechtskundigen hielden daartegenover
+stokstijf vol, dat een werktuig, eenmaal door oorlogsnoodzaak in het
+leven geroepen, steeds van nut bleef en dat het gebruik daarvan ten
+allen tijde moest worden voortgezet; zoodat een kogel of granaat,
+ééns rechtmatig gebruikt om vernieling te bewerken in oorlogstijd,
+met het volste recht opnieuw kon worden afgeschoten in vredestijd,
+onverschillig wien zij mocht treffen of welke bezittingen zij mocht
+vernietigen; en dat het volstrekt geen misdaad was om deze moorddadige
+werktuigen telkens opnieuw te laden en af te vuren en daardoor dood
+en verderf te verspreiden, maar integendéel een groote daad van
+vaderlandsliefde. Deze theorie verschrikte evenwel enkele beschroomde
+menschen, die zeiden, dat één granaat of kogel, op deze wijze opnieuw
+gebruikt, wel eens alle eigendommen van het eiland kon vernietigen of
+alle menschen dooden en in dat vooruitzicht konden zij niet nalaten
+te betreuren, dat zij maar niet dadelijk bezweken waren voor de
+Kannibalen, wier honger mettertijd misschien wel eens verzadigd
+zou zijn geworden of die wellicht op den duur de voorkeur zouden
+gegeven hebben aan een ander soort voedsel, zij het tengevolge van
+een menschenvleesch-indigestie dan wel uit meer moreele overwegingen.
+
+In de periode van algemeene verwarring en onzekerheid die nu op het
+eiland aanbrak, begonnen eenige menschen, die er een voorliefde voor
+hadden om parallelgevallen in de geschiedenis op te sporen, nauwkeurig
+alle oude kronieken en geschiedrollen van andere naties door te
+snuffelen, om daaraan hun licht op te steken; en onder verschillende
+stukken die van belang voor hen waren, vonden zij in de kronieken
+van dien geleerden Spaanschen geschiedkundige Fray Antonio Agapida
+het verslag van wat de beproefde legeraanvoerder Don Inigo Lopez de
+Mendoza, Graaf van Tendilla, deed, toen hij, tijdens een beleg van
+de Mooren, in de stad Alhama ook ernstige finantieele moeilijkheden
+te bestrijden had.
+
+"Het gebeurde", zegt Agapida, "dat deze Katholieke ridder op een
+oogenblik in het geheel geen goud of zilver meer bezat om de soldij
+van zijn troepen te betalen. En de soldaten morden zeer, ziende dat
+zij niet de middelen hadden om de meest noodzakelijke levensbehoeften
+van de burgers te koopen. Wat doet nu de wijze opperbevelhebber in
+dit dilemma? Daar neemt hij me een aantal kleine stukjes papier,
+waarop hij verschillende sommen opteekent, groote en kleine, naar
+gelang van den aard van het geval en onderteekent ze met zijn eigen
+handteekening en naam. "Hoe", zult gij zeggen, "moeten soldaten
+betaald worden met vodjes papier?" "Juist op deze wijze", antwoord
+ik, "en goed betaald ook, zooals ik U aanstonds duidelijk zal maken,
+want de goede graaf vaardigde een proclamatie uit, waarbij hij den
+inwoners van Alhama beval om deze stukjes papier aan te nemen voor
+het volle bedrag, dat er op vermeld stond, terwijl hij beloofde
+ze in de toekomst in te lossen tegen zilver en goud en ieder, die
+weigeren mocht ze aan te nemen, bedreigde met zware straffen. Het
+volk, dat het volste vertrouwen had in zijn woord en er op rekende,
+dat hij evenzeer bereid zou zijn om de eene belofte te vervullen, als
+hij in staat was om de andere na te komen, nam deze stukjes papier
+zonder aarzeling of protest aan. Zoo deed deze Katholieke ridder,
+door een spitsvondige en meest wonderbaarlijke soort van alchimie,
+waardeloos papier verkeeren in kostbaar goud en maakte hij dat zijn
+eerlang verarmd garnizoen overvloed van geld bezat!"
+
+"Het is niet meer dan billijk om hieraan toe te voegen", gaat de
+geschiedschrijver voort, "dat de Graaf van Tendilla zijn beloften
+nakwam als een getrouw ridder; en dit mirakel, zooals het scheen in
+de oogen van Agapida, is het eerste voorbeeld, dat ons overgebleven
+is, van papiergeld." (Irving: "De verovering van Granada.") Hierbij
+mag ook vermeld worden, dat de oudheidkundigen van het eiland geen
+enkele kroniek vonden van een anderen legeraanvoerder, die wel het
+voorbeeld van den Graaf de Tendilla navolgde in het uitgeven van
+kleine stukjes papier om als geld te dienen, maar niet in het stipt
+nakomen van zijn belofte en wien het naderhand gemakkelijk viel om
+opnieuw het vertrouwen te winnen van zijn soldaten òf van het volk,
+wanneer hij wederom in dergelijke moeilijkheden geraakte [26].
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XI.
+
+HET NIEUWE MILLENNIUM.
+
+
+Tenslotte stond er een secte van wijsgeeren op (zichzelven noemend
+de "Vrienden der Menschheid"), die overtuigd waren dat zij alle
+moeilijkheden konden oplossen en deze streefden er naar om de regeering
+van het eiland in handen te krijgen.
+
+Hun leider stond bekend als een monster. Hij had gediend in den oorlog
+tegen de Kannibalen, had een buitengewoon woest uiterlijk en daarom
+hield men hem algemeen voor een dapper man; hij sprak luid en met
+groote overtuiging, daarom hield men hem voor een wijs man; hij had
+groote rijkdommen vergaard, zonder ooit iets nuttigs uit te voeren,
+en daarom hield men hem voor een zeer bekwaam man in zaken.
+
+Onder zijn aanhangers waren er twee, die als zijn bijzondere
+medewerkers en raadgevers golden. De eerste was een groot redenaar,
+die het grootste gedeelte van zijn leven gesleten had als zendeling
+onder een onbeschaafd volk, dat nooit eenige bezittingen had gehad
+en natuurlijk geen handel dreef, en in deze hoogst voortreffelijke
+en practische leerschool voor economie had hij alle kennis opgedaan,
+die men over dit ingewikkelde onderwerp verzamelen kon. De tweede was
+een athleet, die vele jaren in het nationale circus was opgetreden
+en die zich een groote vermaardheid had verworven door op beide
+schouders zware gewichten te dragen, welke het opschrift droegen van:
+"binnenlandsche nijverheid," maar die in werkelijkheid alleen maar
+uit ruw ijzer bestonden. Om deze beiden "verzamelden zich allen, die
+in zorgen zaten, allen, die schulden hadden, en allen, die ontevreden
+waren," zoodat zij weldra een groot aantal discipelen hadden.
+
+Het eerste, wat zij deden, was den armen ouden Robinson Crusoe
+beschimpen, omdat deze tijdens zijn leven zijn volk had aangeraden
+om hun geld van goud te maken (dat alleen door arbeid geproduceerd
+kon worden, en niet door goochelkunstjes) en om hun papiergeld
+te maken van iets, dat goud vertegenwoordigde, terwijl hij toch
+had moeten weten dat goud "het werktuig en het overschot was van
+verdwenen despotisme," [27] en zij hielden volstrekt geen rekening
+met het feit, dat hij de vader van zijn land was en in een hol had
+gewoond. Vervolgens verklaarden zij, dat alle opvattingen, die de
+verdere menschheid tot nu toe had aangehangen, geheel verkeerd waren;
+dat de natuur haar best had gedaan om het eiland tot een afgezonderde
+gemeenschap te maken; dat de wetgeving afdoende had aangevuld, wat
+de natuur in dit opzicht nog onvoltooid had gelaten en dat derhalve
+de behoeften van het eiland met betrekking tot geld, papiergeld en
+al die dingen zoo eigenaardig en geheel eenig in hun soort waren,
+dat alle ervaring van de geheele verdere wereld te samen daarop niet
+toepasselijk was en dus ook niet leerzaam kon zijn. Allen waren het
+er over eens, dat de verderfelijke theorie, verkondigd door Robinson
+Crusoe, Vrijdag en andere menschen van vroegere tijden en andere
+landen--dat alleen een algemeen begeerenswaardig artikel goed geld kon
+vormen en dat geld altijd moest zijn het equivalent van de goederen,
+waarvoor het in ruil werd gegeven--de feitelijke bron was van alle
+geldelijke verwarring; want, was het niet duidelijk, dat, wanneer
+zulks het geval ware, alleen die menschen slechts in het bezit van geld
+konden zijn, die als die protserige tarwe-verbouwers, varkenshouders,
+huisjesmelkers of obligatie-houders, door arbeid vroeger in het bezit
+van nuttige goederen waren gekomen, welke zij in ruil konden geven
+als een equivalent voor geld?--terwijl het ware einddoel van alle
+geldelijke hervormingen en de sleutel tot het vreeselijke probleem
+der armoede toch klaarblijkelijk was om een soort van geld uit te
+vinden en in omloop te brengen, dat zij, die geen tarwe, varkens,
+vee, huizen, obligatien of andere artikelen bezaten, en die niet in
+staat of geneigd waren om iets dergelijks te verkrijgen, door hun
+diensten te verkoopen, zonder moeite en in overvloed konden krijgen.
+
+"Wij willen derhalve", zeide de redenaar-philosoof, sprekende
+uit naam van hemzelf en van zijn mede-"Vrienden der Menschheid",
+"meer democratie en minder aristocratie hebben op de geldmarkt; meer
+geld binnen ieders bereik en minder voor de enkele uitverkorenen"
+[28]. Kortom, waar de patiënt al zeer ziek en verzwakt was door
+het kleine (fiscale) dieët, waarop hij had moeten leven meenden de
+medici nu, dat de beste wijze, om hem er boven op te helpen, was,
+om hem een nog slapper drankje in te geven.
+
+Allen waren het er voorts over eens, dat het woord "geld" een
+slechte naam was en dat het publiek een veel helderder voorstelling
+zou krijgen van de groote problemen, waar het om ging, als er meer
+begrijpelijke en wetenschappelijke termen, die nauwkeurige definities
+behelsden, gebruikt werden. Een der wijsgeeren stelde derhalve voor,
+om, aangezien het hun doel was, dat het overal wortel zou schieten,
+terug te gaan tot de Bijbelsche omschrijving en het den "wortel" te
+noemen, tegelijkertijd opmerkende, dat "de Heer toonde, wat Hij van het
+geld dacht, door het soort menschen, aan wien hij het gaf". Een ander
+stelde voor het te noemen: "een middel tot onderlinge samenwerking"
+(Carey). Een derde: "het teeken van overdracht, waarvan de grondstof
+een binnenlandsch product moet zijn" (John Law, 1705); een vierde:
+"een begrip van waarde in vergelijking met nuttige goederen" (British
+Tracts on Money, 1795-1810); een vijfde: "een standaard, noch van
+goud, noch van zilver, maar iets ontworpen in de verbeelding om door
+de publieke opinie bepaald te worden" (idem).
+
+Waaruit geld in dit hervormde systeem nu bestond of moest bestaan,
+daarover waren alle geleerden het aanvankelijk nog niet volkomen
+eens. Een denkbeeld, dat nogal veel instemming vond, was, dat geld
+uitsluitend moest zijn een teeken, dat diensten vertegenwoordigde,
+bewezen op een onbepaalden tijd of plaats, (mogelijk vergeten of
+ontkend door den ontvanger) en "waarvoor de houder niet het equivalent
+heeft ontvangen, waarop hij onder het systeem van arbeidsverdeeling
+een vanzelfsprekend recht heeft." [29]
+
+Het beste geld was dus volgens de wijsgeeren, die deze theorie
+verkondigden, een duidelijk bewijs, dat iemand iets aan een ander
+verschuldigd was; en bijgevolg zou er bij meer schulden, ook meer
+geld, en bij meer geld, ook meer rijkdom zijn, tenzij men zou moeten
+veronderstellen (wat niet redelijk is), dat dit soort van geld de
+eerste eigenschap van alle andere geldsoorten miste, n.l. koopkracht.
+
+Bovendien (hoewel de philosophen dat er niet precies bij vertelden) was
+het tevens een logische conclusie, dat in een gemeenschap, die alleen
+"teekenmunt" of "imaginair geld," gebruikte, de zekerste weg om rijk
+te worden zijn zou om in groote schulden te geraken; en de beste wijze
+om een verlicht systeem van handeldrijven door te voeren, zou zijn,
+om artikelen, door tijd en arbeid verkregen, te ruilen voor rentelooze
+schuldbewijzen. Het is onnoodig te zeggen, dat deze leerstellingen en
+conclusies er zeer toe bijdroegen om de bevolking van het eiland te
+versterken in de opvatting, die zij zich reeds vroeger hadden eigen
+gemaakt, dat het papiergeld, dat zij reeds hadden--namelijk bewijzen
+van vernietiging,--"het beste ruilmiddel van de wereld" was.
+
+De drie leiders der philosophen waren er evenwel geen menschen naar,
+om zich met halve maatregelen tevreden te stellen. Hadden zij hun
+handen niet geslagen aan den ploeg der hervormingen? En moesten zij
+nu na dit veelbelovende begin werkeloos toezien, dat de ploeg in de
+vore bleef steken? Derhalve beriepen zij zich eerst op de mannen van
+gezag en vervolgens op het ongeletterde verstand.
+
+Hier volgen enkele uitspraken van autoriteiten waaraan zij groote
+waarde hechtten:
+
+"Handel en bevolking, die den rijkdom en de macht van den Staat
+uitmaken, zijn afhankelijk van de hoeveelheid en van het beheer van
+het geld", John Law, Memory to the Duke of Orleans, 1705.
+
+"Wat is onze plicht tegenover onszelf en tegenover de geheele wereld:
+zullen wij niet of wel een circulatiemiddel blijven handhaven,
+dat ongeschikt is voor uitvoer? Dat is het vraagstuk, dat op het
+oogenblik de natie in beroering brengt en dat binnen afzienbaren
+tijd alle andere quaesties in zich zal absorbeeren. Het bevestigende
+antwoord op deze vraag is ook in volmaakte overeenstemming met de
+practijk en de ervaring der groote mogendheden, en eveneens met de
+leerstellingen van een gezonde economische wetenschap". Brief van Henry
+C. Carey aan den afgevaardigde van Detroit, Mozes W. Field, September
+1875. Raadpleeg verder Gouverneur W. Kieft: "Over het gebruik van
+Wampumgeld in Nieuw-Amsterdam," (folio-uitgave, zeer zeldzaam) 1659.
+
+"Langdurige gemeenzaamheid met de practijk om een onderpand voor
+leeningen te geven en om deze op een vastgestelden datum terug te
+betalen, heeft ons verblind voor het nationale voordeel van leeningen
+zonder onderpand en op een onbepaalden datum betaalbaar", Karl Marx,
+Sécrétaire, Organisation de l'Internationale.
+
+Maar het argument, waarmee de philosophen het meest hun theorieën
+staafden tegenover het volk, was een juridische uitspraak, gedaan
+in een naburig land door het hoogste rechtscollege, voor hetwelk
+de vraag, waaruit geld moest bestaan, officieel ter beslissing
+was gebracht. Deze uitspraak, uitgedrukt in de zeer eigenaardige
+terminologie van het land, luidde als volgt: "Wat wij erkennen is,
+dat de volksvertegenwoordiging de macht heeft om te proclameeren,
+dat de gouvernementspromessen, belovende geld te betalen, voor
+het oogenblik gelijk in waarde zullen zijn met het betaalmiddel,
+dat omschreven is bij de muntwetten, of met de veelvouden van dit
+betaalmiddel". Hetgeen allemaal, vertaald in de taal van het eiland,
+beteekende dat de Regeering de macht heeft om een betalingsbelofte,
+die dus in zichzelf inhoudt een erkenning dat de belofte niet betaald
+is, te maken tot een volledige genoegdoening, dat de belofte betaald
+is. Dat deze beslissing overigens volstrekt geen nieuwtje was op
+rechtskundig gebied en dus ook niet door nieuwe wettelijke bepalingen
+gedekt behoefde te worden, gaven de geleerde rechters indirect toe
+door bij het geven van hun meeningen als vroegere parallelgevallen,
+waardig om steeds herdacht te worden, de beslissingen aan te halen
+van dien eminenten jurist van den ouden tijd Cade (Jack), die
+verordonneerde, dat "zeven halve-stuiver-brooden voor een stuiver
+verkocht moesten worden" en dat "de kuip met drie hoepels tien hoepels
+moest hebben". Hetzelfde gerechtshof staafde eveneens zijn argumenten
+door te zeggen: "het is nauwelijks juist om van een waarde-standaard
+te spreken. De grondwet spreekt er niet van. "Waarde" is een ideëel
+begrip. De muntwetten stellen de waarde-eenheid vast op een dollar,
+maar het gouden of zilveren voorwerp, dat wij een dollar noemen,
+is in geen enkel opzicht de standaard van een dollar. Het is een
+plaatsvervanger ervan. Er had nooit een geldstuk behoeven te bestaan
+met de benaming van een dollar." [30]
+
+[Aanmerking: Deze laatste opmerking van het geleerde gerechtshof hield
+een groote ontdekking in; want hoe kan er een plaatsvervanger bestaan,
+zonder iets, waarvan hij de plaats moet innemen? In het geval van
+Peter Schlemihl was er een man zonder schaduw, maar hier hebben we
+een schaduw zonder een lichaam om die schaduw te werpen. Een gouden
+dollar is geen bestaande en langs mechanischen weg gemaakte munt,
+maar 25,8 grein standaardgoud is een dollar. Bedoelde het gerechtshof
+soms, dat dit gewicht aan goud niet behoeft te hebben bestaan en toch
+een plaatsvervanger heeft? (De schrijver.)]
+
+Van het oogenblik af, dat deze uitspraak hun ter oore kwam, namen
+alle philosophen hun woordenboeken ter hand en zochten de beteekenis
+op van het woord "ideëel". Zooals te voorzien was, vonden zij dat het
+beteekende: "denkbeeldig"; "alleen bestaande in de fantasie of in de
+verbeelding" (Webster), en vanaf dat oogenblik was er geen sprankje
+twijfel meer in de zielen der hervormers omtrent de onfeilbaarheid en
+de onwrikbaarheid van hun stellingen. Want, om nog eens in uitvoeriger
+verklaringen te treden, had het hoogste menschelijke tribunaal nu
+niet twee uiterst netelige quaesties tegelijkertijd opgelost?
+
+1e. dat de plaatsvervanger van een voorwerp een equivalent kan zijn
+(en als de overheid het zegt, zijn moet) voor het voorwerp zelf;
+2e. dat waarde een ideëel begrip is, en daar alle ideëele begrippen
+door de verbeelding geschapen worden, men dus ook waarde scheppen
+kan uitsluitend met behulp der verbeelding.
+
+Hieruit volgde natuurlijk, dat men, om te genieten van het bezit van
+eenig ding, wat het ook zij, alleen een symbool of plaatsvervanger van
+dat ding behoefde te scheppen, en wilde men voor een ontvangen waarde
+betalen, dan behoefde men alleen maar een overeenkomstige waarde
+te fantaseeren om deze in ruil te geven en daarmee de verrekening
+te sluiten. Op deze beslissingen van rechtsgeleerdheid en gezond
+verstand, zoo besloten de drie leiders der philosophen en hun
+vrienden, die de regeering in hun macht hadden, zou het toekomstige
+geld van den staat gebaseerd zijn. Het vroegere opschrift op het
+papier in omloop: "belofte om te betalen", dat stond voor hen vast,
+was volkomen overbodig, want waarom geld te beloven, als de binnen hun
+bereik liggende geldvoorraad practisch onbeperkt gemaakt kon worden
+of tenminste altijd voldoende voor de behoeften van iedereen, die
+het wenschte te hebben, of hij handel dreef of niet? Er was ook een
+groot geleerde op het eiland, die met wiskundige berekeningen bewees,
+dat er zooveel arbeid zou worden uitgespaard (welke dus voor andere
+doeleinden benut kon worden) door de methode om een artikel, dat weinig
+of geen arbeid kostte voor zijn productie, als geld te gebruiken in
+plaats van goud of goederen, die veel arbeid vertegenwoordigden,
+dat het noodzakelijk zou zijn om oogenblikkelijk een wet uit te
+vaardigen, waarbij aan iedereen verboden werd om langer dan zes uur
+per dag te werken, teneinde de ramp van een al te grooten overvloed
+te voorkomen. Dezelfde geleerde had zich kort te voren zoozeer laten
+meesleepen door zijn eigen betoog over de doelmatigheid van een nieuwe
+kachel, die de helft der brandstof van een gewone kachel uitspaarde,
+dat hij in het vuur van zijn redeneering aanbevolen had om twee zulke
+kachels te koopen teneinde alle brandstof uit te sparen.
+
+Met weinige uitzonderingen was de geheele bevolking van het eiland
+opgetogen van vreugde, en zoodra de omstandigheden het toelieten
+begonnen zij al hun handelszaken volgens deze nieuwe basis te
+regelen. Maar alle vreugde bij het vooruitzicht van het komende
+nieuwe tijdperk doofde daarom nog niet de gevoelens van dankbaarheid
+in de harten van het volk en zij besloten omvangrijke bewijzen van
+hun erkentelijkheid te zenden naar alle buitenlanders, die hen met
+hun wijze uitspraken op den goeden weg hadden geholpen. Aan elk der
+rechtsgeleerden, die zoo vernuftig het begrip "waarde" omschreven
+hadden, droegen zij een ideëel kasteel en landgoed op, waarvan het
+bezit den eigenaar in den adelstand verhief met den titel van Baron
+Idéalité, waarbij de ontvanger bovendien, bij speciale vergunning van
+overheidswege, nog het recht verkreeg om (indien hij dat wenschte)
+het praedicaat van "beduveld" te gebruiken. Aan den edelen voorstander
+in vreemde landen van het denkbeeld van een geldsoort, die niet voor
+uitvoer geschikt was, werd een gift van een millioen "middelen tot
+onderlinge samenwerking", vertegenwoordigd door ideëel papiergeld,
+toegewezen. Maar daar dit papiergeld zoowel volgens de wet als
+uit den aard der zaak niet uit het eiland kon worden uitgevoerd,
+was het onmogelijk om deze gift uit te betalen, en in plaats daarvan
+schreef men een brief, waarin een verklaring der omstandigheden werd
+gegeven en den ontvanger verzocht werd om het besluit tot betalen te
+accepteeren als een "teeken van overdracht".
+
+Aan den eminenten financier, die het geld had omschreven als een
+"begrip van waarde in vergelijking met nuttige artikelen," werd een
+pleister-afbeelding gezonden van het "Wat Is Het?", terwijl aan zijn
+collega, die de meening had uitgesproken, dat "hoe minder kostbaar
+de grondstof is, waarvan geld gemaakt wordt, des te beter voor de
+gemeenschap, die het gebruikt," een groote doos werd gezonden, die
+monsters bevatte van de meest waardelooze dingen die men maar kon
+bedenken, met een beleefd briefje er bij, waarin aan den ontvanger
+verzocht werd om een keus te doen uit de verzameling van datgene,
+wat hem het beste geschikt leek om er een teekenmunt van te maken,
+en om een gedetailleerd verslag te sturen van zijn bevindingen bij
+de poging om het in omloop te brengen als een vertegenwoordiger van
+onbetaalde diensten.
+
+Terwijl de langzame voorbereidingen der Regeering van het eiland
+om de noodige wetten voor de uitgifte en het gebruik van het nieuwe
+geld te verschaffen, nog in vollen gang waren, trachtten verscheidene
+vooruitstrevende individuen de officieele wettelijke handeling vóór
+te zijn door op hun eigen houtje de grondbeginselen van het nieuwe
+fiscaal systeem in praktijk te brengen. De eerste, die zoo handelde,
+was een minister voor het binnenland van het eiland, wiens voornaamste
+werk het was om de heidenen--voor wie, zooals men zich herinneren zal,
+Robinson Crusoe bijdragen inzamelde,--van rundvleesch te voorzien. Er
+hadden toen juist niet lang geleden eenige geruchten ten nadeele van
+dezen ambtenaar de ronde gedaan, n.l. dat de heidenen niet al het
+rundvleesch kregen waarop zij recht hadden; maar deze verdachtmaking
+had waarschijnlijk geen anderen grond dan het onvermogen van de
+heidenen om hun gevoel van voldaanheid in overeenstemming te brengen
+met het bewijs van de overdracht van het vleesch. Om de heidenen
+tevreden te stellen en tegelijkertijd zijn reputatie voorgoed van
+elken blaam te zuiveren, haastte de bewuste ambtenaar zich om een
+groot aantal afbeeldingen van mooi vet vee te laten maken, die hij
+naar de Heidenen liet brengen door een Kwaker, terwijl hij hun tevens
+schriftelijk verzocht om te slachten en op te eten en zich te goed te
+doen, er aan toe voegend in een post-scriptum, dat het zeer nuttig
+voor hen zou zijn om spaarzaamheid te leeren door de huiden op te
+sparen. Daar de Kwaker nooit terugkwam, werd het tamelijk zeker geacht,
+dat althans aan de eerste helft van het verzoek voldaan was.
+
+Het bestuur van het Nationale Steuncomité nam eveneens het besluit om
+het ideëele systeem zonder uitstel in hun werkkring te ontwikkelen
+en toe te passen. Het voornaamste werk van dit oude en eerwaardige
+genootschap was de uitdeeling van kleedingstukken aan behoeftigen, en
+zooals altijd het geval is in zware tijden, dreigde het getal aanvragen
+hun voorraad hulpmiddelen, bijgedragen door liefdadige burgers, te
+overtreffen. De bestuursleden wisten echter zeer goed, dat het niet
+aanging om de plaatselijke armlastigen met de heidenen over één kam te
+scheren, en hun aanvragen om kleeding te beantwoorden door zorgvuldig
+geteekende plaatjes uit mode journalen te knippen en onder hen uit te
+deelen; want er was dit groote verschil, dat de behoeftigen bij hen
+voor de deur stonden, terwijl de heidenen ver weg in het binnenland
+waren. Maar zij kwamen op een anderen, zeer gelukkigen inval.
+
+Zij namen een bekwaam schilder in hun dienst, dien zij voorzagen
+van een goeden voorraad verf en kwasten, en als een armlastige
+zich tot hen wendde om kleeren, lieten zij hem van top tot teen
+beschilderen met alle kleeren, die hij wenschte, en naar de mooiste
+en nieuwste patronen, vanaf kaplaarzen tot boorden toe en vanaf blauwe
+getailleerde rokken tot geborduurde dassen met bijbehoorende juweelen
+en fantasie-knoopen. Natuurlijk verwekte de eerste man, die in dat
+costuum in het openbaar verscheen, heel wat opschudding. Maar het idee
+was zoo nieuw en had klaarblijkelijk zooveel voordeelen boven de oude
+methode van zich te kleeden, dat deze uitvinding opnieuw het overwicht
+van het ideëele boven het reëele systeem in hooge mate versterkte. Zoo
+was een der grootste verdiensten van deze nieuwe methode, dat zij
+niet alleen de opvattingen van de meest vooruitstrevende finantieële
+philosophen symboliseerde, maar ze ook wel degelijk in practische
+toepassing bracht; en vooral bevorderde zij, volgens de wensch van
+den redenaar-philosoof, "meer democratie en minder aristocratie op de
+kleerenmarkt," daar zij de menschen er toe bracht om het minst kostbare
+materiaal, waaruit men kleeren kon maken, te gebruiken; terwijl men
+geschilderd katoen, wol, zijde en leer zoo zeer kon doen gelijken op
+de werkelijke stoffen, dat alleen wanneer men trachtte de namaak te
+ruilen voor de echte stof, het verschil duidelijk te onderscheiden
+was. Bovendien had niemand ooit last dat de kleedingstukken, die
+volgens het nieuwe systeem ontworpen waren, niet goed pasten!
+
+Het was uit met de knoopenplaag en iedereen kon genoeg tijd uitsparen
+met het aan- en uitkleeden om er rijk van te worden als hij die
+uitgespaarde oogenblikken maar wist te benutten. Iedereen kon zonder
+bezwaar in zijn kleeren gaan slapen en als hij zijn huisjasje drie
+honderd vijf en zestig maal in het jaar wenschte te verwisselen voor
+een overjas of een overjas voor een huisjasje, kon hij dat met de
+grootste snelheid doen, zonder eenig ruw materiaal te verspillen,
+behalve een beetje verf; en daarom kreeg het systeem na eenigen tijd
+door een gelukkigen inval den naam van "drie honderd vijf en zestig
+maal verwisselbaar". Natuurlijk voldeed het zeer goed, zoolang het
+weer zacht en goed bleef, maar toen het jaargetijde veranderde en het
+guur en koud begon te worden, bleek het weldra, dat er geen wezenlijk
+onderscheid bestond tusschen de verwarmende eigenschappen van de
+verschillende soorten verf; dat er iets meer noodig was dan vertrouwen
+om de koude op een afstand te houden en dat het geen invloed had op
+de lichaamstemperatuur en den bloedsomloop of men zich den eenen dag
+hemelsblauw schilderde en den volgenden groen. [31]
+
+Vervolgens waren er nog twee slimme kerels, Peter van Scrapehem en
+Israel Double, die ieder een boerderij ter waarde van tienduizend
+dollar bezaten. Peter verkocht zijn hoeve voor de volle waarde aan
+Israel en nam er vervolgens een hypotheek op voor het geheele bedrag
+van de koopsom; en Israel verkocht op zijn beurt de zijne aan Peter en
+nam er eveneens een hypotheek op voor de volle waarde. Op deze wijze
+hadden die twee knappe koppen oogenschijnlijk beiden hun bezittingen
+verdubbeld; immers terwijl ieder aanvankelijk slechts tienduizend
+dollars waarde aan onroerend goed had bezeten, hadden zij nu ieder
+tienduizend aan onroerend goed en tienduizend aan persoonlijke
+vordering, of tesamen de somma van veertig-duizend dollars, inplaats
+van de oorspronkelijke twintig-duizend. Deze methode om bezittingen
+te vermeerderen door vermeerdering van eigendomsbewijzen was zoo
+gemakkelijk en oogenschijnlijk zoo onfeilbaar, dat het voorbeeld van
+deze twee boeren zeer algemeen werd nagevolgd en toen eenige maanden
+later de belasting moest worden opgemaakt over de eigendommen der
+eilandbewoners, stond elkeen verstomd van verbazing over de enorme
+toeneming van rijkdommen, welke uitsluitend het gevolg was van de
+ontdekking der juiste opvatting omtrent den waren aard en de waarde
+van eigendomsbewijzen.
+
+Tot op dit tijdstip had de melkvoorziening van het eiland voornamelijk
+onder het beheer gestaan van een enkele maatschappij, die onder den
+naam van "Maatschappij voor Distributie van Lacteale Vloeistof", alle
+koeien in haar bezit had en die, om de bediening van haar klanten
+te vergemakkelijken, sedert langen tijd de gewoonte had om bons uit
+te geven, ieder goed voor een pint of een maatje melk, terwijl ook
+alleen houders van bonnetjes melk konden krijgen. Deze bons voldeden
+uitstekend in het gebruik binnen den besloten kring van ruilhandel,
+die er bestond tusschen de melkboeren en hun klanten, voorzagen in
+alle behoeften en werden door ieder aangenomen als gelijkstaande met
+melk, want hoe meer bons hoe meer melk, en zonder bons geen melk.
+
+Gedurende den oorlog hadden de Kannibalen bij gebrek aan ander vleesch
+een groot aantal der koeien, die aan de "Maatschappij voor Distributie
+van Lacteale Vloeistof" behoorden, opgegeten. Talrijke koeien waren
+ook gerequireerd door de regeering voor de soldaten, zoodat er na
+den oorlog waarlijk niet meer koeien waren, dan het eiland volstrekt
+noodig had. Plotseling brak er een epidemie van "mond- en klauwzeer"
+uit op het eiland, tastte alle koeien van de Vereeniging aan en
+maakte, dat zij geen melk meer konden geven. Toen verhief zich zulk
+een hartroerende kreet uit ieder huisgezin, waar zuigelingen waren,
+dat zelfs het meest verharde gemoed er door bewogen werd. Het was
+niet eens noodig om een georganiseerde actie op touw te zetten,
+want het volk verzamelde zich spontaan en eischte, dat er ingegrepen
+zou worden. Een onmetelijke openbare volksvergadering was dadelijk
+bijeen. Een zeer populair en humaan man en bijzonder kindervriend, in
+de wandeling Oom Dick genoemd, werd als voorzitter uitgeroepen. Hij
+werd ondersteund door een lange reeks van eerste staatsburgers, als
+vice-presidenten en secretarissen, van wien echter niemand na zijn
+kinderjaren nog eenige practische ondervinding gehad had van melk,
+uitgezonderd misschien in den vorm van punch. De voorzitter hield
+een gloeiende redevoering. Hij wist niet, zeide hij, of hij meer
+bewogen was door medelijden of door verontwaardiging, medelijden met
+de ongelukkige zuigelingen, wier lijden ondragelijk was geworden, of
+verontwaardiging over de wreedheid der geprivilegeerde monopolisten,
+die lichtvaardiglijk geweigerd hadden om meer bons uit te geven,
+juist toen de behoefte aan melk het meest dringend was. De vergadering
+deelde volkomen in de opvattingen van den voorzitter en besloot met
+algemeene stemmen dat de "Maatschappij v. D. v. L. V." onmiddellijk
+meer bons zou moeten uitgeven en bij gebreke daarvan zou haar octrooi
+veranderd en aangevuld worden. Onmachtig om den algemeenen storm
+van verontwaardiging te weerstaan, gaf de Maatschappij dadelijk
+toe, en ieder vaderlandslievend burger keerde huiswaarts naar zijn
+zwaarbeproefd gezin, met een overvloedige hoeveelheid melkbons in de
+aangename overtuiging dat hij voor éénmaal althans van een buitengewone
+gelegenheid had kunnen profiteeren.
+
+Dienzelfden avond werden alle zuigelingen voorzien van melkbons
+inplaats van melk. Melkbons warm, melkbons koud, melkbons met suiker,
+gewone melkbons, melkbons met groen bedrukte achterzijde en in te
+wisselen tegen melkbons voor den room, die van de andere melkkaarten
+was afgeschept. Maar, vreemd genoeg, weigerden alle babies zonder
+uitzondering om de melkbons in te nemen met diezelfde instinctmatige
+verstoktheid, waarmede oudere kinderen weigeren om schijn voor wezen
+te accepteeren en nog dankbaar te zijn op den koop toe. De verwarring
+van de vorige nacht was niets, vergeleken bij de opschudding van
+de volgende, en toen de zon weer opkwam bescheen zij een volk in de
+diepste ellende.
+
+Zoodra de noodzakelijke maatregelen getroffen konden worden kwam er
+een nieuwe meeting bijeen. Maar ditmaal werd deze door de zuigelingen
+zelf gehouden, gesteund door hun moeders en kindermeisjes. Zij waren
+volstrekt niet theoretisch in hun opvattingen en ofschoon jong in
+jaren, meenden zij allen, zonder uitzondering lang genoeg geleefd
+te hebben om te weten wat hun vaders blijkbaar niet wisten, nl. het
+verschil tusschen melk en papier. De besluiten, die genomen werden,
+waren kort maar zakelijk en hielden het volgende in: 1e. dat de nood
+der tijden meer melk vroeg en niet meer melkbons; 2e. dat de eenige weg
+om aan meer melk te komen was om meer koeien aan te schaffen; 3e. dat
+de eenige weg om meer koeien te krijgen was om ze aan te fokken, of
+om iets even waardevols te produceeren, en vervolgens daarmee koeien
+te koopen; 4e. dat er enkele eeuwige waarheden bestaan, en dat het
+nutteloos is om die te loochenen, zoowel voor zuigelingen als voor
+volwassen mannen. Er werd een comité benoemd, dat op zich nam om een
+godsmolen te verschaffen om daarin iedereen fijn te malen, die niet
+geloofde aan deze laatste bepaling. Daarop werd de meeting verdaagd.
+
+Dit was het eerste teeken van een openbaar meeningsverschil met de
+opvattingen van de Vrienden der Menschheid, maar dit teeken werd
+weldra door andere gevolgd. Daar men waarde tot een ideëel begrip
+verklaard had en ideëele waardemeters in de plaats gesteld waren van
+de reëele en tastbare maten van vroeger, meende men ook ideëele maten
+van lengte, gewicht en inhoud in de plaats te moeten stellen van de
+duimstokken, pondgewichten en schepelmaten, die eertijds gebruikt
+werden. Winkeliers, loodgieters, kolenhandelaars en alle anderen die
+iets te verkoopen hadden, voorzagen zich daarom van stukjes papier,
+waarop respectievelijk gedrukt was: "Dit is een voet", "dit is een
+schepel", "dit is een pint", "dit is een pond", en opnieuw werd de
+groote wiskunstenaar te hulp geroepen om te berekenen hoeveel meer
+laken, bier, steenkool, gas en alle andere meetbare dingen aan de
+gemeenschap zonder twijfel ten deel zou vallen tengevolge van de
+uitsparing van arbeid en kapitaal, veroorzaakt, doordat de oude maten
+nu niet meer gemaakt, verkocht en gebruikt behoefden te worden.
+
+Maar het nieuwe systeem werkte niet best. Er was voortdurend
+oneenigheid tusschen de koopers en de verkoopers, omdat de een
+altijd een heel andere voorstelling had van wat hij verkoopen of
+ontvangen moest dan de ander, en eer zij het recht beseften, waren de
+eilandbewoners op weg om terug te keeren tot het primitieve systeem
+van goederenruil, waarmede reeds de proef was genomen, doch dat als
+ondoelmatig verworpen was in de eerste dagen van de geschiedenis
+van het eiland. Inplaats van één prijs, stelde ieder, die artikelen
+of diensten te verkoopen had, een reeks van minstens vier prijzen
+vast: een "prijs voor werkelijke betaling", een "prijs voor geld",
+een "prijs voor quasi-geld" en een "prijs op goed vertrouwen" en de
+verkooper vroeg iederen klant die bij hem kwam, hoe deze wenschte
+te betalen. [32] "Prijs voor werkelijke betaling" was goederenruil,
+"prijs voor geld" was betaling in buitenlandsche munt; "prijs voor
+quasi-geld" was het ideëele geld van het eiland en "prijs op goed
+vertrouwen" was een opgedreven prijs in verband met den tijd van het
+daaraan verbonden crediet. Dus, verondersteld dat een klant een mes
+wilde koopen, dan zou de prijs daarvan "voor werkelijke betaling" zijn
+een schepel koren, de "prijs voor geld" een gouden of zilveren munt ter
+waarde van vijftig Amerikaansche centen, de "prijs voor quasi-geld"
+soms zooveel als hij in een mand en een andermaal zooveel als hij
+in een kruiwagen kon vervoeren; en vóórdat het ideëele geld voorgoed
+werd afgeschaft was er een wagen noodig om het geld te brengen. Het
+handeldrijven werd op deze wijze "hoogst ingewikkeld".
+
+Omstreeks denzelfden tijd verspreidde zich plotseling het bericht
+dat de heidenen, niet bij machte om hun magen te vullen met de
+afbeeldingen van vet vee, die hun zoo ruimschoots waren toegezonden
+en in de overtuiging, dat zij bij den neus genomen waren, aanstalten
+maakten om den oorlog te verklaren.
+
+Om tegemoet te komen aan de verhoogde staatskosten in verband met
+dit dreigende gevaar, hief de Regeering nieuwe belastingen, en daar
+de schatting van het vermogen op het eiland onder den invloed van
+het nieuwe fiscaal systeem zulk een ontzaglijk veel grooter cijfer
+had aangewezen dan vroeger, verwachtte men, dat een kleine aanslag
+een groote som zou opbrengen. Maar zoodra Scrapehem, Double en hun
+vrienden, die hun vermogen vergroot hadden door hun eigendomsbewijzen
+te vermeerderen, bemerkten, dat de eigendomsbewijzen bij de belasting
+als rijkdom werden beschouwd en als zoodanig belast werden op gelijken
+voet met het vermogen, dat de eigendomsbewijzen vertegenwoordigden,
+haastten zij zich om terug te krabbelen en hun hypotheken af te lossen,
+en oogenblikkelijk werd de befaamde nominale rijkdom van het eiland
+tot de helft teruggebracht.
+
+Zooals men zich zal herinneren, waren er enkele personen, die niet
+gedeeld hadden in den algemeenen jubel, waarmee de ontdekking en
+instelling van het nieuwe muntsysteem begroet was. Dat waren de
+gewetenlooze kapitalisten, waarmee de menschen bedoeld werden, die door
+ijver en spaarzaamheid meer geproduceerd hadden, dan zij verbruikten
+en die dit overschot hadden uitgeleend in den vorm van schepen,
+huizen en wagens, kruiwagens, steenkool, ijzer enz., op voorwaarde,
+dat de waarde van die verschillende artikelen, uitgedrukt in geld,
+hun zou worden terugbetaald benevens een gedeelte van de winst,
+die door den leener bij het gebruik gemaakt mocht zijn.
+
+Nu was men algemeen van oordeel dat al deze verhuurders "opgeblazen"
+waren, en die opgeblazenheid werd natuurlijk in verschillende graden
+geconstateerd naarmate de patiënt een schip of een handkar bezat
+en uitleende, of het equivalent van die voorwerpen in geld; en men
+was het er ook algemeen over eens, dat het beste geneesmiddel voor
+deze vreeselijke ziekte een aderlating was, en wel een aderlating
+in dien vorm, dat men hen betaalde in het ideëele geld, dat nogal
+heel wat in waarde verschilde van het geld, dat bedoeld was toen
+de huurcontracten of leeningen gesloten werden. Inboorlingen van
+heidensche landen, die nooit door het licht van het Evangelie waren
+beschenen, noemden dit diefstal, maar vele inwoners van het eiland,
+die hun leven lang Christenen geweest waren, hadden een heel anderen
+kijk op de zaak en beschouwden deze uitsluitend als een hygienische
+maatregel; en Christendominees die nooit tegen zulke practijken
+preekten, maar wel altijd preekten tegen de zonden van dat oude volk,
+de Joden, verwonderden zich over den lagen stand der moraliteit, die
+een algemeen kenmerk der toenmalige maatschappij scheen te zijn. Daar
+het evenwel uit de oude archieven van het eiland blijkt, dat er juist
+in dienzelfden tijd zeer werd geijverd om bij de overheid en het volk
+belangstelling op te wekken voor het vraagstuk of bijbellezing al
+of niet gewenscht was op de openbare scholen, hetgeen de algemeene
+aandacht waarschijnlijk wel wat afleidde van de overweging van
+zulke onbelangrijke en ondergeschikte quaesties als de aard en de
+verplichting van beloften, kan het zijn, dat het met dat lage peil
+van moraliteit erger gesteld scheen, dan het in de werkelijkheid
+het geval was, omdat immers het moeilijkste deel van de taak van
+den geschiedschrijver daarin bestaat: het verband te vinden tusschen
+gelijktijdige, maar schijnbaar volkomen tegenstrijdige gebeurtenissen.
+
+Maar, hoe dit ook zij, allen, die waardevolle artikelen uitgeleend
+hadden, wenschten die aderlating te voorkomen en haastten zich
+bijgevolg om terugbetaling te eischen alvorens het ideëele geld op
+grooten schaal uitgegeven en in circulatie gebracht kon zijn; en
+toen zij eenmaal afbetaald waren, wachtten zij zich wel om hun geld
+opnieuw uit te leenen. Dit alles droeg er toe bij om, zooals men het
+toen uitdrukte, het geld erg "krap" te maken, maar deze uitdrukking
+ging volstrekt niet heelemaal op. Het eenige geld, dat krap was,
+was het goede geld en dat was reeds sedert zoo langen tijd verdwenen,
+dat de jongere generatie van de bevolking niet eens wist, hoe het er
+uitzag, terwijl er van het slechte geld een voortdurend aangroeiende
+voorraad was.
+
+Behalve het goede geld was ook al het werkelijke kapitaal
+krap--timmerhout om schepen, fabrieken en huizen te bouwen, ijzer
+voor de constructie van machines, stof voor kleeren, en graan voor
+voedsel: niet omdat er eenig gebrek was aan al deze nuttige dingen,
+maar omdat de bezitters allen bang waren geworden, dat zij er nooit
+iets gelijkwaardige voor terug zouden krijgen, wanneer zij ze eenmaal
+uitleenden of afgaven. Zoodoende werd het eiland inplaats van zich in
+grooten voorspoed te verheugen, in de diepste ellende gedompeld. Er
+was een algemeen gebrek aan vertrouwen. De werkkracht van het algemeen
+was gefnuikt, de productie werd belemmerd, en wie hard wilde werken,
+kon daartoe geen gelegenheid vinden.
+
+Het goud was sinds lang uit de circulatie verdwenen. Hoewel het
+in groote hoeveelheden op het eiland geproduceerd werd, bleef er
+niets van in het land zelf, maar alles stroomde voortdurend naar het
+buitenland. De eenige verklaring van dit verschijnsel was, dat goud
+het goedkoopste product van het eiland was en daarom het eerste,
+dat uitgevoerd werd. Maar onder alle menschen, die dat opmerkten,
+begreep het meerendeel volstrekt niet, dat de oorzaak hiervan niet
+was te zoeken in een achteruitgang van de waarde van het goud, want
+de gemiddelde koopkracht van dit artikel was over de geheele wereld
+volkomen gelijk gebleven; maar dat de prijs van haast alle andere
+producten van het eiland zoozeer veranderd was en naar verhouding zóó
+was gestegen door den binnenlandschen geldelijken toestand, dat het
+voor een vreemdeling veel voordeeliger uitkwam om goud te ontvangen
+voor alle artikelen, die hij aan het eiland verkocht en vervolgens
+met dat goud in andere landen dezelfde dingen te koopen, die juist in
+groote hoeveelheden op het eiland geproduceerd werden om verkocht te
+worden. Zooals reeds eerder vermeld is, hadden de eilandbewoners veel
+moeite om deze tactiek te begrijpen, maar de vreemdelingen begrepen
+als het ware intuïtief het voordeel er van en verzuimden nooit om haar
+toe te passen [33]. Dit alles droeg er nog meer toe bij om alle handel
+en nijverheid van het eiland onderste boven of binnenste buiten te
+keeren: en terwijl de Vrienden der Menschheid voort gingen met luide
+te verkondigen, dat de uitgifte van meer geld alle moeilijkheden zou
+oplossen, begon het ongelukkige, geplaagde volk, wien het weinig kon
+schelen van welke zijde de verlichting van hun nooden mocht komen,
+indien deze slechts kwam, inmiddels luide te morren tegen het, naar
+hun meening, onnoodige uitstel der papier-uitgifte.
+
+De reden van dat uitstel was, dat, hoewel in alle kringen van
+het eiland een vrijwel volkomen eenstemmigheid heerschte over dit
+onderwerp, de formeel vastgestelde datum voor de bijeenkomst der
+Volksvertegenwoordiging om de betreffende wetten uit te vaardigen,
+nog niet gekomen was.
+
+Eindelijk was de langverwachte dag daar en de Volksvertegenwoordiging
+kwam bijeen. Alle bijzondere vrienden van "Meer Geld", van "Ideëel
+Geld" en van de "Menschheid" waren afgevaardigden en nauwelijks had de
+voorzitter zijn zetel ingenomen of vijftig mannen sprongen op, ieder
+met een wetsvoorstel betreffende een onmiddellijke hervorming van het
+fiscale stelsel. Het eerste voorstel, dat aangenomen werd, was, dat de
+Regeering dadelijk al het geld zou verschaffen, dat noodig was om in
+de behoeften van alle menschen en van allen handel en nijverheid te
+voorzien en dat het hiervoor uitgegeven geld wettig betaalmiddel zou
+zijn voor alle schulden van heden, van het verleden of van de toekomst.
+
+De volgende belangrijke quaestie, die aan de orde kwam was: Op welke
+wijze zou de nieuwe en onbeperkte geldvoorraad verdeeld worden? Allen
+begrepen onmiddellijk, dat men onmogelijk kon uitgaan van het systeem
+van een onbegrensd iets te geven voor een onbegrensd niets; en toch,
+wanneer dat niet gebeurde, hoe konden dan zij, die niets hadden en
+natuurlijk om deze reden, de meest dringende behoefte hadden aan geld,
+dit verkrijgen? Bovendien, om een onbeperkte hoeveelheid nieuw geld
+te scheppen, zou men eenige honderdduizenden stukjes papier moeten
+hebben met de woorden: "Dit is een dollar". "Dit is tien Dollar", of
+"Dit is--(een ander bedrag), in duidelijke, artistieke letterteekens er
+op gedrukt, en al die bedrukte papiertjes zouden noodzakelijkerwijze
+niet alleen een groot verbruik van papier en inkt vereischen, maar
+ook van tijd, terwijl het, vooral met het oog op den handel, van het
+grootste belang was, dat er onverwijld zou worden ingegrepen. Daarom
+besloot de Volksvertegenwoordiging om het moeilijke vraagstuk van
+gelijke verdeeling onder de bevolking maar voorloopig te laten rusten
+en allereerst een poging te doen om den handel te verlichten door
+de hoeveelheid papiergeld in omloop te verdubbelen. Om dat doel te
+bereiken, zonder de Regeering op kosten te jagen voor graveeren, druk,
+papier en inkt, werd de bepaling uitgevaardigd, dat ieder, die in
+het bezit was van "wettig betaalmiddel" papiergeld, deze biljetten
+in twee gelijke helften mocht knippen en die beide stukken papier
+zouden dan elk afzonderlijk weer een wettig betaalmiddel zijn voor
+het volle bedrag, dat het heele biljet tevoren vertegenwoordigd had.
+
+Op het eerste gezicht scheen dit voorstel, dat aan een ieder,
+die geen geld had, belette te deelen in den nieuwen rijkdom, een
+schreeuwende onrechtvaardigheid: maar een nadere beschouwing der
+zaak bracht de menschen tot de tegenovergestelde conclusie; want
+tenzij men voorstelde om het nieuwe geld maar heelemaal weg te geven,
+konden toch alleen diegenen, die al geld bezaten, er van krijgen en
+wat zij zouden krijgen moest ook in ieder geval naar verhouding zijn
+van wat zij reeds bezaten. Daarom werd het wijs geacht, om maar van
+te voren rekening te houden met een in alle gevallen onvermijdelijk
+gevolg en het nieuwe papiergeld te verdeelen op de aangewezen wijze.
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XII.
+
+DE ONTNUCHTERING.
+
+
+Men verwachtte algemeen, dat de nieuwe en onmetelijke hoeveelheid
+papiergeld, welke op de raderen van den handel werd uitgestort, deze
+raderen onmiddellijk in beweging zou brengen. Maar die verwachting werd
+wel zeer teleurgesteld. Niet alleen wilden de raderen nog volstrekt
+niet gaan wentelen, maar de wrijving, die hen onbewegelijk deed
+blijven, scheen hardnekkiger en onoverwinnelijker dan ooit te zijn
+geworden. Inderdaad had de verdubbeling der hoeveelheid papiergeld,
+inplaats van den handel te bevorderen, dezen in waarheid nog meer
+bemoeilijkt, want alle kooplieden, die hun artikelen in ruil wilden
+geven voor het nieuwe papiergeld, verdubbelden hun prijzen of gaven
+slechts de helft der hoeveelheid voor wat zij als de helft van het
+vroegere geld beschouwden, zoodat er tenslotte voor al deze menschen
+geen grootere hoeveelheid ruilmiddelen bestond dan tevoren. Maar het
+meerendeel der menschen, die iets te verkoopen hadden, wilden het
+ideëele geld in het geheel niet aannemen als betaling. Zij maakten er
+geen aanspraak op, zeiden zij, om financiers te zijn, of philosophen,
+of zelfs maar bijzondere menschenvrienden; maar wel meenden zij niet
+zulke groote gekken te zijn, dat men hun goedschiks kon wijsmaken,
+dat de helft van een ding gelijk was aan het heele ding of dat een
+schepel graan in twee schepels kon worden omgezet, door één schepel
+in twee halve-schepel-maten te doen.
+
+Het eenige waarlijk positieve effect van de kunstmatige verdubbeling
+der hoeveelheid ruilmiddelen, was bijgevolg, dat alle schulden
+gehalveerd werden, en op een wijze, die alle crediteuren volkomen
+machteloos maakte, om zichzelven recht te verschaffen: want volgens
+de wet was ieder oud biljet van één dollar, nu een wettig betaalmiddel
+voor twee dollars geworden.
+
+Op deze wijze leerde de bevolking van het eiland weldra een der
+grondwaarheden van het geldwezen kennen, n.l. dat het eenige attribuut
+van een wettig betaalmiddel, dat absoluut noodzakelijk en onmisbaar
+is [34], bestaat in het innerlijk vermogen van dit betaalmiddel
+om schulden af te doen of crediteuren tevreden te stellen--en dit
+bovendien onafhankelijk van de vraag, of de wetgevende macht aan
+het wettig betaalmiddel een werkelijke of representatieve waarde
+gegeven heeft. Zoodat een zuivere omschrijving van de bewuste nieuwe
+wet zou zijn geweest: "Een wet om de debiteuren van de helft van hun
+verplichtingen te ontslaan en om de crediteuren op te lichten voor
+een overeenkomstig percentage van hetgeen de debiteuren erkend hadden
+aan hen verschuldigd te zijn."
+
+Ter eere van de bevolking van het eiland dient gezegd, dat zij
+doorgaans te eerlijk waren om partij te trekken van de nieuwe muntwet
+om zooiets slechts en gemeens te doen, [35] maar de wetenschap dat
+iedere schuldenaar het in zijn macht had om zoo te handelen en de
+vrees dat sommige van hun onmiskenbare rechten gebruik zouden maken,
+droegen er nog verder toe bij om alle zaken tot stilstand te brengen.
+
+Verder deed zich nog een merkwaardig verschijnsel voor in verband
+met den rentevoet, dat de gemoederen en tongen zeer in beweging
+bracht. Iedereen nam als vanzelfsprekend aan, dat met een onbeperkten
+geldvoorraad een lage rentevoet de overhand zou hebben: en wáarover
+de financiers en philosophen het overigens ook oneens mochten zijn,
+dit scheen als een paal boven water te staan. Een buitengewoon
+knap en practisch lid van een der openbare debating-clubs van het
+eiland dacht dat hij eens voor al de quaestie had opgelost door
+op gezaghebbenden toon op te merken, dat "een ruime voorraad geld
+de ondernemingslust bevordert en welvaart en vooruitgang tengevolge
+heeft", en dat "wanneer er veel geld was, de rentevoet lager zou zijn",
+evenals paarden en varkens goedkoop worden, wanneer er veel paarden
+en varkens te krijgen zijn. Hij had eens voor al "die oude theorieën,
+die banaliteiten van het geldwezen" overboord geworpen. Er was geen
+levenskracht in deze stelregels. Hij gaf er de voorkeur aan "om zijn
+aandacht te wijden aan den werkelijken toestand van het land en alle
+theorieën konden voor zijn part naar de maan loopen." [36]
+
+Er was zooveel oorspronkelijkheid en gezond verstand in deze
+opmerkingen, zooveel verheven minachting voor alle leerstellingen
+van duffe oude ervaring, dat de vrienden van den redenaar hem meer
+dan ooit waardig achtten voor den zetel van het uitvoerend bewind,
+vroeger bezet door den wijzen Robinson Crusoe. Maar ongelukkig voor
+den redenaar was hij niet ver genoeg gevorderd te zijn "A.B.C. Boek
+van het geldwezen", om het verschil te kennen tusschen kapitaal
+en papiergeld en in den eenvoud zijns harten meende hij, dat het
+allemaal om het even was of de menschen prentjes hadden van paarden,
+varkens en geld of werkelijke paarden, varkens en geld, die arbeid
+gekost hadden om ze te verkrijgen. Daarom wilden de grondprincipes,
+die hij had opgesteld in tegenstelling met die van theorie en ervaring,
+maar geen steek houden en de eilandbewoners kwamen na tijd en wijle tot
+de ontdekking der volgende waarheden: dat, hoe meer niet-inwisselbaar
+papier er in ontzaglijke hoeveelheden wordt uitgegeven, hoe meer dit
+in waarde achteruitgaat; en hoe meer het deprecieert, hoe meer men er
+van noodig heeft om een koop te sluiten: en ook dat, wanneer iemand
+gedeprecieerd papier opneemt om er zaken mee te doen, hij daarvan een
+grooter nominaal bedrag moet vragen, dan hij noodig zou hebben van
+niet-gedeprecieerd geld; en dat de rentevoet altijd naar het aantal
+nominale dollars berekend wordt en niet naar hun koopkracht. De
+onvermijdelijke stijging van prijzen tengevolge van de depreciatie
+van het geld (prijs is immers de koopkracht van een artikel of dienst
+uitgedrukt in geld) spoort de menschen nog meer aan tot het leenen
+van geld om er mee te speculeeren; en hoe meer geld-opnemers, hoe
+meer wedijver: en hoe meer wedijver er is om een artikel of dienst
+te krijgen, hoe hooger de prijs, die er voor gevraagd wordt.
+
+Buitendien was de ruilwaarde van het papiergeld, door de kunstmatige
+wijze waarop het overvloedig was gemaakt, zoo onzeker, dat de
+kapitalisten (zooals altijd gebeurt in zulke tijden) hun beurzen
+sloten, omdat zij liever geen risico's liepen; en als zij er
+bij uitzondering in toestemden om iets uit te leenen, vroegen zij
+extra betaling wegens het grootere risico of omdat er een algemeene
+schaarschte van nuttige artikelen ontstaan was. [37]
+
+Nadat zij een tijdlang al deze grondstellingen proefondervindelijk
+getoetst hadden, kwamen de bewoners van het eiland tot het inzicht,
+dat het bezit van geld veeleer het gevolg is van rijkdom dan de oorzaak
+ervan, en dat, enkele bijzondere gevallen en condities uitgezonderd,
+de rentevoet afhankelijk is van den overvloed of schaarschste van het
+werkelijke kapitaal, dat een gemeenschap bezit, het kapitaal, dat niet
+uit geld bestaat; en dat die rentevoet niet voortdurend lager wordt,
+naarmate men de hoeveelheid geld in omloop vermeerdert. [38]
+
+Zoo moesten de bewoners van het eiland een harde leerschool van
+bittere ervaringen doorloopen alvorens zij leerden begrijpen, dat er
+enkele economische waarheden bestaan, die men te accepteeren heeft
+en waarnaar men dient te leven, wil men zoowel zijn individueele
+als de nationale welvaart verzekeren. Zij begrepen eindelijk, dat
+eigendom een stoffelijk bestaand iets is, de uitkomst van den een
+of anderen vorm van arbeid; dat kapitaal, dàt gedeelte is van de
+voortbrengselen der productie, hetwelk men bewaren kan om het te
+bestemmen voor nieuwe en verdere productie; dat geld een middel is om
+de verdeeling en het gebruik van kapitaal te vergemakkelijken zoowel
+als den ruil van producten en diensten; dat met productie alleen
+productie gekocht kan worden; dat wanneer iemand goederen koopt met
+een papieren plaatsvervanger of symbool van geld, die goederen niet
+betaald zijn, alvorens het symbool vervangen is door een waarde in
+den vorm van arbeid of geld of een ander artikel; en, tenslotte,
+dat een land en zijn inwoners eerder vooruitgaan door hun productie
+te vergrooten, dan door op willekeurige wijze hun hulpmiddelen voor
+het ruilen van producten te vermeerderen. Zij zagen ook in, dat de
+betalingsbeloften, die zij als geld beschouwd en gebruikt hadden,
+schulden waren, en dat schuldbrieven zoowel als andere soorten van
+eigendomsbewijzen slechts een schijnbeeld zijn van den eigendom, dien
+zij vertegenwoordigen; en dat zij, in hun pogingen om eerst allen rijk
+te worden door schuldbrieven te creëeren, die schuldbrieven geld te
+noemen, en dat geld wederom rijkdom, achtereenvolgens waren vervallen
+van speculatie en verkwisting tot luiheid en verarming. En evenals de
+hond in de fabel, die het stuk vleesch in de rivier liet vallen om
+de schaduw te grijpen, hadden zij heel wat werkelijken rijkdom, uit
+vroegeren arbeid verkregen, verloren laten gaan door dat schijnbeeld
+van rijkdom voor de werkelijkheid te houden.
+
+Nu gingen zij ook inzien, dat een der eerste vereischten voor
+een uitbreiding van den handel was, dat er vertrouwen zou bestaan
+tusschen kooper en verkooper, maar dat zulk een vertrouwen nooit
+bestaan kon zoolang de plaatsvervanger van waarde of andere symbolische
+ruilmiddelen, gebruikt om het sluiten van koopen te vergemakkelijken,
+onderhevig waren aan waardevermindering; en tegelijkertijd kwamen
+zij tot de conclusie dat het geen zuinigheid was om goedkoop geld te
+gebruiken; of m. a. w. dat het verlies en de verspilling van tijd
+en materiaal, die het onvermijdelijke gevolg moesten zijn van het
+gebruik van gebrekkige gereedschappen (en geld is een gereedschap)
+doorgaans grooter was dan het renteverlies, voortspruitende uit de
+hoogere kosten van goede gereedschappen. En toen zij dat alles begrepen
+hadden, kwam goud of onaanvechtbare beloften om in goud te betalen,
+opnieuw als geld in gebruik op het eiland.
+
+Nu vreesde men evenwel, dat de voorspelling bewaarheid zou worden,
+dat het veel moeite kosten zou om weer voldoende goud te krijgen,
+dat als geld zou dienen of als een basis voor papiergeld; vooral toen
+men zich herinnerde, dat de gebeurtenissen van den laatsten tijd den
+uitvoer zoozeer bevorderd hadden van al het goud, hetwelk het eiland
+produceerde, of reeds bezat. Maar daar het den goudsmeden en juweliers
+nooit de minste moeite had gekost om tijdens den oorlog met de
+Kannibalen of daarna, al het goud, dat zij noodig hadden te verkrijgen,
+onverschillig hoe schaarsch en waardevol het ook was in vergelijking
+met het papiergeld, en daar zij zelfs nog wel honderdmaal zoo veel
+hadden kunnen krijgen, als zij genoeg klanten hadden gehad, die het
+wilden koopen; zoo kostte het ook den kooplieden, den winkeliers en
+het geheele volk op het eiland geen moeite om goud in overvloed te
+krijgen, zoodra zij overtuigd waren, dat het zuinig was om goudgeld te
+gebruiken. Trouwens, nog voordat de ongegrondheid van hun vrees door
+de uitkomst bewezen was, werden zij op dit punt al zeer gerustgesteld
+door het bericht in verschillende buitenlandsche nieuwsbladen, dat het
+in sommige betrekkelijk arme landen--zooals Oregon, Arizona, Nevada
+en Washington Territory--de bevolking volstrekt niet meer moeite
+kostte om al het goud te krijgen, dat zij voor geld wilde hebben,
+dan om alle kruiwagens en stoommachines te krijgen, die zij wilde
+gebruiken om handel te drijven en dat iedereen, die er van sprak om
+hun het gebruik van het goudgeld te ontnemen, uitgelachen werd.
+
+Toen zoodoende de eerste stap in de goede richting gedaan was, werd
+een reeks van andere goede maatregelen op een even natuurlijke wijze
+genomen en met even gunstige gevolgen als in het beroemde geval van
+de oude vrouw en haar geitje, waarin, zooals men zich zal herinneren,
+op hetzelfde oogenblik dat het water het vuur begon te blusschen,
+het vuur den stok ging verbranden, de stok den hond ging slaan, de
+hond het geitje beet en tengevolge van deze reeks gebeurtenissen de
+oude vrouw veilig thuis kwam met haar geitje, hoewel veel later in
+den avond, dan zij 't gewenscht had en onder gewone omstandigheden
+had kunnen zijn. En zoo keerde de welvaart langzaam maar zeker weder
+terug op het eiland.
+
+Wat de Vrienden der Menschheid betreft, die zooveel verwarring in geld-
+en handelszaken en zoovele nationale rampen op hun geweten hadden:
+zij verloren weldra al hun invloed, werden vervolgens overladen met
+spot en hoon, en tenslotte verdwenen zij geheel uit de herinnering
+der eilandbewoners, die het nu allen veel te druk hadden met het
+herstel van hun vermogen, om nog te blijven denken aan onaangename
+ervaringen, die tot het verleden behoorden. Sommigen der philosophen
+kwamen tot het inzicht van hun vergissingen en werden goede burgers,
+maar bij de meerderheid werd het geloof, dat het geven van den naam van
+geld aan dingen zonder intrinsieke waarde, alleen reeds het scheppen
+van rijkdom tot gevolg had, een chronische kwaal, welke tenslotte
+ontaardde in een onschadelijk soort van krankzinnigheid. Op mooie
+dagen kon men hen vaak op de hoeken der straten zien bezig bladeren,
+stokjes en strootjes te vergaâren en aan de kinderen, die zich om hen
+heen verzamelden, te vertellen, dat er slechts één ding noodig was
+om deze waardelooze voorwerpen in geld om te zetten en dat was niets
+anders dan het geloof en het vaste vertrouwen dat die voorwerpen
+werkelijk geld waren. Maar het was wel wat al te veel gevergd om
+zelfs bij kinderen zooveel goedgeloovigheid te kunnen verwachten.
+
+Het eenige wat nog te verhalen valt, is, dat er als aandenken aan deze
+veelbewogen geschiedenis in een der openbare gebouwen op het eiland nog
+een nauwkeurig nagemaakt model tentoongesteld is van het hol, waarin
+de eerwaardige Robinson Crusoe woonde; en, wat nog interessanter is,
+de origineele kast, die hij van het schip meebracht, en waarin hij
+de spelden, naalden en messen, de schaar en het stuk goed vond. Maar
+vooral de drie groote zakken met goudstukken, die toen nutteloos waren,
+maar thans goed en werkelijk geld zijn. Tallooze monsters van het
+"ideëele geld" kan men ook in dezelfde kamer zien tezamen met een
+portret van den barbier, die er zijn winkel mee had behangen, en van
+den hond, dien de menschen geheel beplakten met pek en papiergeld en
+aldus door de straten joegen [39].
+
+
+
+
+
+
+INHOUD
+
+
+                        Voorwoord ter inleiding, van Mr. G. Vissering
+Hoofdstuk I             De drie groote zakken geld
+Hoofdstuk II            Een nieuwe maatschappelijke orde van zaken
+Hoofdstuk III           De periode van goederenruil
+Hoofdstuk IV            Hoe zij geld uitvonden
+Hoofdstuk V             Hoe de bevolking van het eiland en van andere
+                        streken wijs werd
+Hoofdstuk VI            Goud, en hoe zij dat leerden gebruiken
+Hoofdstuk VII           Hoe de eilandbewoners besloten een eerlijk
+                        en vrij volk te zijn
+Hoofdstuk VIII          Hoe de bevolking van het eiland het gebruik van
+                        papiergeld invoerde
+Hoofdstuk IX            Oorlog met de Kannibalen en de gevolgen daarvan
+Hoofdstuk X             Na den oorlog
+Hoofdstuk XI            Het nieuwe Millennium
+Hoofdstuk XII           De ontnuchtering
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENINGEN
+
+
+[1] Dat de hier geschilderde onaangename gevolgen van het systeem
+van den ruilhandel van man tot man, volstrekt geen zuivere verzinsels
+zijn, maar dat dergelijke gebeurtenissen tegenwoordig nog dagelijks
+voorkomen in landen van groote geographische uitgestrektheid, bewijzen
+de getuigenissen van Barth, Burton en anderen, die in den laatsten
+tijd Oostelijk Afrika bezocht hebben. Zoo vertelt Barth bijv. (zie
+"Travels" dl. I p. 568 en dl. III p. 203) dat hij herhaalde malen
+niet had kunnen koopen, wat hij volstrekt noodig had--koren, rijst,
+enz.--omdat hij niet bezat en niet kon krijgen, wat de bevolking
+in ruil daarvoor verlangde; en op een andere plaats (dl. II p. 51),
+verklaart hij, dat het hem in sommige Afrikaansche steden, die hij
+bezocht had, zooveel moeite had gekost om inkoopen te doen, doordat
+de bevolking geen direct ruilmiddel had, dat zijn bedienden dikwijls
+in een toestand van de grootste uitputting van hun koop-expedities
+waren teruggekeerd.
+
+[2] "De edele metalen hebben vele eigenschappen, die hen geschikt maken
+om voor geldstukken gebruikt te worden. Hun gebreken in dit opzicht
+zijn hun gewicht en hun intrinsieke waarde als handelsartikel." "Social
+Science and National Economy", by R. E. Thompson, Philadelphia
+1875. "Van het oogenblik af dat men begrepen heeft, dat geld niets
+anders is dan een willekeurig voorwerp, waaraan men een bepaalde
+waarde heeft toegekend, zal het iedereen duidelijk zijn, dat ieder
+dergelijk voorwerp, dat algemeen geaccepteerd wordt in ruil voor
+nuttige diensten en producten, alle bijzondere functies van het geld
+zal vervullen, onverschillig van welk materiaal het vervaardigd is;
+en dat, hoe minder kostbaar het materiaal is, waarvan het geld gemaakt
+wordt, hoe beter het is voor de gemeenschap, die het gebruikt". "Money,
+Currency and Banking" by Charles Moran. New-York 1875, p. 42.
+
+[3] Naar mijn oordeel is de groote en onmiddellijke behoefte van
+den tijd de uitgifte van meer biljetten, die als wettig betaalmiddel
+kunnen dienen, omdat het vertrouwen daarin zoodanig zal afnemen, dat
+de houders ze zullen wenschen om te zetten in ander soort bezittingen,
+of nuttige zaken--niet alleen om ze uit te leenen op kort loopende of
+lang loopende wissels, die zoo zeker zijn als een steen vuurvast is,
+tegen hooge of lage interest, zooals men het nu kan doen zooveel men
+wenscht--maar om er volkomen afstand van te doen terwille van ander
+soort bezittingen.--"Views of Enoch Ensley, of Memphis, Tennessee,
+on the National Finances.--Memphis September 1875.
+
+[4] Noot v. d. vert.: Een dergelijk voorstel is inderdaad gedaan in
+de Nederlandsche Oost-Indische koloniën in 1843 door de regeering;
+de overmatige uitgifte van koperen duiten had alle goede geld uit
+Indië verdreven; de verwarring in geld en kapitaal werd tot wanhopige
+hoogte opgedreven; toen ging het gouvernement over tot uitgifte van
+nog eens drie millioen gulden van het z.g. koperpapier om den handel
+tegemoet te komen! (Zie verslag Javaansche Bank 1844).
+
+[5] "Te midden der algemeene ellende was er één stand, wien het
+zeer voor den wind ging--die der bankiers; en onder de bankiers
+kan er geen wat betreft bekwaamheid en geluk, vergeleken worden
+met Charles Duncombe. Deze was, niet veel jaren geleden, een vrij
+onbemiddeld goudsmid geweest. Hij had waarschijnlijk vol ijver zijn
+klanten bediend onder de arcaden van de Koninklijke Beurs, zooals
+dat in zijn vak het gebruik was, had kooplieden met diepe buigingen
+begroet en verzocht om de eer van hun kas te mogen houden. Maar
+zoo handig benutte hij nu de gelegenheden om winst te maken, die
+de algemeene prijsverwarring aan den geldwisselaar bood, dat hij,
+op hetzelfde oogenblik, toen de handel van het koninkrijk het meest
+was teruggegaan, bijna 90.000 pond neerlegde voor het landgoed van
+Helmsley in het Noordelijk District van Yorkshire."
+
+Macauley, History of England--State of the Currency in 1694-'95.
+
+[6] "Aan de overzijde der zee, in vreemde landen is het (de greenback,
+Amerikaansch muntpapier) gelukkig geen geld, maar, mijnheer, wanneer
+hebben wij zulk een langen en ononderbroken wedren in voorspoedigheid
+in zaken gekend als sinds wij dit, voor uitvoer ongeschikte,
+ruilmiddel aannamen?" Rede van Hon. William D. Kelley, House of
+Representatives, 1870. "Ik wensch dat de dollar gemaakt zal worden van
+zulke grondstoffen, om te maken dat hij nooit zal worden uitgevoerd
+of in het buitenland gevraagd zal worden. Daar het een Amerikaansch
+finantieel systeem is, dat ik ontwerp, stel ik mij niet voor om het
+geschikt te maken voor de behoefte van eenige andere natie."--Rede van
+Generaal B. F. Butler voor de New York Board of Trade, 14 Oct. 1875.
+
+[7] "Eenige jaren geleden maakten Mlle Zélie, een zangeres van het
+Théâtre Lyrique te Parijs, een tournée rondom de wereld en gaf zij
+o.a een concert op de Gezelschapseilanden. Voor een aria uit "Norma"
+en eenige andere liederen, zou zij een derde deel van de inkomsten
+ontvangen. Toen deze geteld werden, bleek haar aandeel te bestaan uit
+drie biggen, drie en twintig kalkoenen, vier en veertig kuikens, vijf
+duizend cacaonoten, benevens een aanzienlijke hoeveelheid bananen,
+citroenen en sinaasappelen. Op de Halle (markt) te Parijs, merkt de
+prima-donna op, in haar levendigen brief, die uitgegeven werd door
+M. Walowski, zou deze hoeveelheid levensmiddelen en vruchten misschien
+vier duizend francs hebben opgebracht, wat een ruime vergoeding zou
+zijn geweest voor vijf liederen. Op de Gezelschapseilanden evenwel
+waren geldstukken zeer schaarsch en daar het Mademoiselle zelf
+onmogelijk was om een groot deel van haar honorarium te consumeeren,
+moesten de varkens en het gevogelte intusschen gevoed worden met de
+vruchten."--Jevons, "Money and Mechanism in Exchange".
+
+[8] In 1658 werd door den Hoogen Raad van Massachusetts de bepaling
+uitgevaardigd, dat niemand belasting mocht betalen in "mager
+vee". Felt, Massachuset's Currency.
+
+[9] Burton beschrijft in zijn "Exploration of the Lake Regions of
+Central Afrika" (1858-'59) dit incident als iets, dat, bij zijn weten,
+werkelijk gebeurd is.
+
+[10] In een der muntgebouwen is als curiositeit een kastje
+tentoongesteld, waarin dit feit op de meest treffende wijze
+gedemonstreerd is. Het bevat vijftig of meer zeer dunne linten
+of reepen van goud, ieder 1/2 duim breed tegen drie duim lengte,
+evenwijdig aan elkaar op een rij geplaatst, maar door kleine
+tusschenruimten van elkaar gescheiden. De eerste reep is gemaakt van
+goud van het zuiverste gehalte, de tweede verschilt van de eerste tot
+ongeveer 1% mengsel met een mindere soort metaal, terwijl de derde 2%
+van dat andere metaal bevat, de vierde 3%, enz.; totdat in den laatsten
+reep de hoeveelheden goud en bijmengsel tegen elkaar opwegen. De kleur
+van den eersten reep is, in den hoogsten zin van het woord, goudkleurig
+of typisch; de kleur van den tweeden verschilt een zweem van die van
+den eerste, een verschil dat in iederen volgenden reep duidelijker
+uitkomt naarmate de verhouding van het bijmengsel, dat in zijn
+samenstelling optreedt, grooter wordt, en deze kleurverschillen zijn
+zoo eigenaardig, dat het mogelijk is voor een leek in de metallurgie
+om betrekkelijk nauwkeurig een gouden voorwerp te toetsen, wanneer hij
+maar in de gelegenheid is om dit met het zuiverste goud te vergelijken,
+eenvoudig weg door een vergelijking der kleuren.
+
+[11] In 1862 gaf Mr. Eckfelt, destijds eerste essayeur aan de Munt
+van Philadelphia aan de American Philosophical Society een verslag
+van de uitkomsten van enkele uiterst merkwaardige onderzoekingen,
+die de zeer groote verspreidheid van het goud bewezen hadden. De stad
+Philadelphia, verklaarde hij, is gebouwd op een bed van klei, dat een
+oppervlakte heeft van pl.m. tien vierkante mijlen, terwijl de diepte
+ten naastenbij geschat wordt op om en bij vijftien voet. Monsters
+van deze klei--uit de natuur genomen op verschillende localiteiten,
+die naar alle waarschijnlijkheid een goeden maatstaf van het geheel
+opleverden, zooals de kelder van de markthal in Marketstreet, en een
+steenbakkerij in een der voorsteden--gaven allen, bij zorgvuldige
+ontleding, kleine bedragen goud af; het gemiddelde bedrag werd
+aangegeven als 7/10 van een grein--of ongeveer de waarde van 3
+Amerikaansche centen-- goud van iederen kubieken voet klei. Aan de
+hand van deze gegevens nam Mr. Eckfelt aan, dat er een waarde van $
+ 128.000.000 onder de straten en huizen van Philadelphia begraven moet
+liggen, of wanneer wij alle klei, die zich in andere gemeenten bevindt,
+meerekenen, dan moet de hoeveelheid goud hierin aanwezig gelijk zijn
+aan alles wat tot nu toe verkregen is uit Californië en Australië.
+
+"Hieruit volgt ook," zegt Mr. Eckfelt, "dat er iederen keer, als er
+een karrevracht klei uit een kelder van Philadelphia gehaald wordt,
+genoeg goud mee wordt opgegraven om voor het vervoer te betalen; en
+als de baksteenen, die de voorgevels vormen van onze huizen, al het
+goud, dat zij bevatten, in den vorm van bladgoud aan hun oppervlakte
+konden brengen, dan zou men twee vierkante duimen van het oppervlak
+van iederen baksteen zien schitteren van goud."
+
+[12] Aan den Rijn, nabij Straatsburg, kan een goed werkman gemiddeld
+1 fr. 75 per dag verdienen door goud te wasschen uit het zand van
+de rivier, maar daar hij onder gewone omstandigheden tien sous meer
+kan verdienen door op de akkers langs de rivier te werken en daarbij
+minder gevaar loopt om rheumathiek te krijgen, wordt het goudwasschen
+aan den Rijn niet vaak als een geregeld beroep uitgeoefend.
+
+[13] "En als die vervanging heeft plaats gehad (van een zilveren voor
+een papieren pasmunt), wat zal dan het gevolg zijn? Het metalen geld
+in omloop zal aanmerkelijk verminderd moeten worden, of iedere oude
+vrouw in het land zal er haar kousen mee vullen en het begraven. Het
+zal opgepot worden, mijnheer, opgepot op een manier, die millioenen
+aan de circulatie van het land zal onttrekken." De generaal hield op,
+staarde naar een naburig dorp, dat in een gordijn van regen gehuld was,
+kauwde heftig op zijn sigaar en verviel tot stilzwijgen.--Interview
+van een dagbladreporter met Generaal Butler, September 1875.
+
+[14] Ongemunt goud en in ruwen staat was tot kort geleden als geld in
+gebruik in sommige deelen van Californië, Mexico en aan de Westkust
+van Afrika.
+
+[15] Historisch zijn de wisselbrieven waarschijnlijk ontstaan onder
+de Middeleeuwsche Joden, die altijd aan vervolgingen blootgesteld,
+een systeem van wissels of geschreven orders op elkander instelden,
+welke ieder beloofde te honoreeren en te betalen aan den persoon,
+die in den wissel genoemd werd.
+
+[16] Het was op deze wijze dat de eerste Bank, waarvan iets bekend is,
+ontstond in 1171, n.l. de Bank van de Republiek van Venetië. Venetië
+was dat jaar in oorlog en had geld noodig. De Raad van Tien of de
+overheid deed een beroep op de kooplieden om hun goud of munten in
+de openbare schatkist te storten en opende een credietrekening in de
+boeken van den Staat voor de bedragen, die op deze wijze gedeponeerd
+werden, welk tegoed in de boeken interest opbracht (altijd stipt
+betaald) op den voet van 4% 's jaars. Kort na de oprichting van
+deze Bank stierf een der storters, en daar men zijne nalatenschap
+onder zijn vijf kinderen moest verdeelen, werd zijn tegoed in
+de Bank in vijf porties verdeeld en op de vijf nieuwe eigenaars
+overgeschreven. Daardoor was een systeem van overschrijving van een
+tegoed in boekhouding ingevoerd, en dit bleek zooveel practisch nut
+te hebben, dat de kooplieden het weldra zeer algemeen aannamen als
+een middel om de nog niet vereffende saldi te betalen in alle groote
+zaken-transacties. De Banken van Amsterdam en Hamburg werden naderhand
+ook op feitelijk dezelfde basis gesticht en deden met veel succes
+zaken. De Bank van Venetië deed vijf honderd jaar zaken en gedurende
+dat tijdperk bloeide de Staat en kwamen er weinig faillissementen
+voor onder de koopmansklassen.
+
+[17] Wie het kinderachtig of onnoodig mocht achten om in zulke
+uitvoerige verklaringen te treden, moge herinnerd worden aan een
+plan voor een nieuw papieren ruilmiddel, dat kort geleden enkele
+ernstige voorvechters heeft gevonden in de Ver. Staten, nl. dat van
+Josiah Warren uit Ohio, die voorstelde om "het recht van uitgifte
+van papiergeld uitsluitend te verleenen aan die mannen, vrouwen en
+kinderen, die nuttige diensten verrichten",--bijvoorbeeld koren
+verbouwen, steenkool delven, kabeljauw vangen, kastanjes zoeken,
+enz.--"maar aan niemand anders", terwijl die resultaten van arbeid in
+veilige bewaarplaatsen gedeponeerd zouden worden "tegen ontvangst van
+gelijke waarde" zouden dienen. Een andere grondstelling van Mr. Warren
+was, dat "het onaangenaamste werk" (niet het nuttigste) "recht heeft
+op de hoogste schadeloosstelling" en dat daarop bijgevolg ook het
+meeste geld uitgegeven moet worden. Een specimen van deze geldsoort
+zou er dus ongeveer zoo uitzien:
+
+
+        Het onaangenaamste werk heeft recht op de hoogste vergoeding.
+
+        $ 1.00                                          Tijd is geld!
+        Cincinnati.                                             Ohio.
+                            Verschuldigd aan toonder
+                                 Acht uur werk
+                in het maken van schoenen of honderd pond koren.
+
+        William Morton.                             No.--, F--straat.
+
+
+Natuurlijk moet er, opdat dit geld werkelijk gelijkwaardig zal zijn
+aan wat er mee betaald is en opdat de uitgifte er van werkelijk
+die "afdoende oplossing is van het groote probleem van arbeid en
+kapitaal", waarvoor het gehouden wordt, een vooropgestelde verhouding
+bestaan tusschen de waarde van acht uur schoenmakerswerk en 100 pond
+koren. Maar honderd pond koren in Illinois zijn het resultaat van niet
+meer dan een vierde deel van het werk dat dezelfde hoeveelheid koren
+in Nieuw-Engeland vereischt en hoe kan men nu in het resultaat van
+acht uur werk in het maken van schoenen van een bekwaam handswerkman
+op één lijn stellen met dat van een eenvoudigen schoenlapper? of,
+hoe kan men den arbeid van een man, die een onaangenaam slaafsch werk
+verricht, vergelijken met dien van het genie, dat een machine uitvindt,
+welke dat onaangename werk overbodig maakt?
+
+E. D. Linton uit Boston, een van Warren's beste leerlingen verbetert
+Warren's ideeën en stelt voor dat de Vereenigde Staten een papieren
+ruilmiddel zouden uitgeven, dat het volgende zou behelzen:
+
+
+        De Ver. Staten betalen aan toonder Eén Dollar in
+        ............................ bossen van Illinois Fall tarwe,
+        bij pakhuis no. 1, U. S. A., no. 12, River Street, Chicago,
+        III.
+
+        Dit biljet is geldig voor alle betalingen verschuldigd aan
+        de Vereenigde Staten.
+
+
+En hetzelfde natuurlijk met betrekking tot varkens, steenkool,
+schoenen en diensten van medische doctoren, advocaten en koks. Dus
+hieruit volgt, wil het biljet geen leugen op zijn voorzijde dragen
+en zal de belofte werkelijk vervuld kunnen worden op vertoon er van,
+dat de Ver. Staten onvermijdelijk genoodzaakt zullen zijn om pakhuizen
+voor tarwe te hebben te Chicago, varkensstallen te Peoria, kolenmijnen
+of depôts te Pottsville, en bekwame vaklieden, die klaar staan om
+op den minsten wenk een zaak te verdedigen, een preek te houden,
+een verkoudheid te genezen of een maal te koken; en al deze laatsten
+mogen er niets op tegen hebben om in varkens betaald te worden. Maar
+daar een varken in Peoria een geheel andere waarde heeft dan in haast
+alle andere plaatsen, zou de dollar ter waarde van een varken, dien
+de Ver. Staten betalen zou, hier een heel varken zijn, elders een
+half en misschien alleen de snoet van het varken in een derde plaats.
+
+[18] Hoewel het voor ieder, die dit onderwerp bestudeerd heeft,
+duidelijk is, dat niet-inwisselbaar, fluctueerend papiergeld ten slotte
+altijd een extra belasting vormt, welke het zwaarste die klasse van
+afnemers zal drukken, die op een vast inkomen, salaris of loon leven,
+is het niettemin steeds vrij moeilijk geweest om voorbeelden hiervan te
+vinden, die dit feit zoo duidelijk en eenvoudig toelichten, dat zij op
+zich zelf overtuigend genoeg zijn om indruk te maken op die menschen,
+welke het meeste belang bij de zaak hebben. Met de bedoeling om zulk
+een concreet voorbeeld te vinden, wendde iemand zich tot een der
+eerste Amerikaansche kooplieden, wiens groote en algemeene ervaring
+hem ruimschoots gelegenheid gaf om over dit onderwerp te spreken en
+dit onderhoud verliep ongeveer als volgt:
+
+Vraag: "Wanneer u voor goud inkoopt en voor papiergeld verkoopt,
+hoeveel voegt u dan bij uw verkoopprijs bij wijze van verzekering om
+een voldoende waarde als betaling--plus winst, interest, etc.--terug
+te krijgen, dat u daarmee het goud, vertegenwoordigd door den inkoop,
+kunt vervangen of terugkoopen?"
+
+Antwoord: "Wij doen dat maar heel weinig tegenwoordig, nauwelijks de
+moeite waard om van te spreken."
+
+V.: "Maar toch verzekert u zich wel eenigermate tegen het fluctueeren
+van het papiergeld of houdt er in uw zaken tenminste iets of wat
+rekening mee?"
+
+A.: "O ja, natuurlijk, wij kunnen dat niet geheel over het hoofd zien."
+
+V.: "Welnu dan, als u er niets op tegen heeft, zoudt u mij dan
+misschien willen vertellen hoever u daarin gaat onder de bestaande
+omstandigheden?"
+
+A.; "Natuurlijk heb ik er niets op tegen. Wij koopen voornamelijk à
+contant en verkoopen op groote schaal à contant of op een zeer kort
+crediet; en daar de papierwaarde de laatste twee of drie jaar weinig
+op en neer gaat, voegen wij slechts kleine bedragen als verzekering
+bij onze verkoopsprijzen--laat ons zeggen 1 of 2% voor contante
+betaling of op een crediet van drie maanden en voor langer crediet,
+als wij dat geven, iets meer. Gedurende den oorlog of direct daarna,
+toen het papier sterker en sneller op en neerging en de koersen veel
+willekeuriger waren, was het een heel ander geval. Toen moest er zeer
+zorgvuldig gelet worden op de verkoopsprijzen en deze veranderden
+zeer vaak, soms dagelijks. Daarom is mijn persoonlijke ervaring van
+tegenwoordig een uitzonderingsgeval en om de inlichtingen te krijgen,
+die u wenscht, moet u verder zien. Ik geloof wel, dat ik u daarbij
+kan helpen. Wij koopen geregeld groote hoeveelheden van buitenlandsche
+producten, laten wij nu maar eens als voorbeeld nemen stoffen voor de
+manufacturiers en groothandelaars in confectie-kleeding. Wij koopen
+voor goud en verkoopen voor goud en zorgen dat het papiergeld met
+zijn fluctuaties buiten onze transacties blijft. Maar hoe gaat het met
+mijn klanten? Ik sta hun eenig crediet toe en daar het bedrag, dat er
+bij betrokken is, soms zeer groot is, moet ik natuurlijk iets weten
+van de manier waarop zij hun zaken beheeren. Zij verwerken het goed,
+met goud gekocht, tot kleeren en verkoopen vervolgens die kleeren op
+hun beurt aan hun klanten--tusschenhandelaars en kleinhandelaars--over
+het geheele land voor papiergeld op een gemiddeld veel langer crediet
+dan zij van mij krijgen voor het ruwe materiaal. Die groothandelaars
+en manufacturiers nu zijn veiligheidshalve wel gedwongen om bij hun
+verkoopsprijzen een voldoend percentage te voegen, als noodig is
+om er zeker van te zijn, dat zij voor het papiergeld, hetwelk zij
+na drie, zes of negen maanden krijgen, evenveel goud kunnen koopen
+als zij mij hebben betaald of een even groote hoeveelheid goede stof
+om tegemoet te komen aan de verdere behoeften van hun zaken en van
+hun klanten. Hoeveel zij er zoodoende op leggen, kan ik niet met
+zekerheid zeggen. Daarvoor bestaat geen vaste regel. Iedereen voegt
+er zonder twijfel zooveel bij als de concurrentie toestaat; en elke
+omstandigheid, die wellicht den toekomstigen prijs van het goud zal
+beïnvloeden wordt zorgvuldig van te voren overwogen. 5% op een crediet
+van drie maanden zal m.i. het doorsnee-minimum zijn; en voor langeren
+tijd een grooter percentage. Als de concurrentie niet veroorlooft om
+er eenig verzekeringspercentage op te leggen, bestaat er gevaar voor
+verlies aan kapitaal, dat op den duur zeer noodlottig kan zijn--menige
+firma is daardoor wel failliet gegaan, die in andere tijden, wanneer
+haar leiders op de ouderwetsche basis zaken hadden kunnen doen, goed
+zou zijn gegaan. De tusschenhandelaars en kleinhandelaars, aan wie de
+groothandelaars en manufacturiers verkoopen, zullen waarschijnlijk
+minder rekening houden met een verzekering tegen papiergeld bij
+het vaststellen van hun verkoopsprijzen; maar tot welk bedrag ook de
+inkoopsprijzen van hun goederen opgevoerd zijn door de noodzakelijkheid
+van een verzekering tegen de fluctuaties van het papiergeld, naar dat
+zelfde bedrag berekenen zij hun interest en winst en voegen die er bij,
+zoodat de geheele prijsverhooging tenslotte op den consument neerkomt,
+die natuurlijk maar zelden op de hoogte kan zijn van de bestanddeelen
+of de kosten van het artikel dat hij koopt."
+
+V.: "Dus dan moet Mr. Webster met zijn opmerking, die haast een
+spreekwoord is geworden, dat "van alle manieren om de arbeidersklasse
+te bedriegen, er geen doelmatiger is geweest dan die welke hem met
+het papiergeld om den tuin leidt", geheel op de hoogte zijn geweest
+van het verloop van zulke transacties?"
+
+A.: "Ongetwijfeld, want zulke transacties zijn het onvermijdelijke
+gevolg van het gebruik van een veranderlijk en niet inwisselbaar
+papiergeld."
+
+De beschrijving hierboven gegeven is dus geen zuivere phantasie, maar
+gebaseerd op den werkelijken stand van zaken in den tegenwoordigen
+tijd.--Januari 1876.
+
+[19] "Handelen op het Vijgendammetje", zou een oud-Amsterdammer
+gezegd hebben, of zooals heden ten dage de z.g. Karpathen, d.z. de
+Poolsche Joodsche kooplieden, dagelijks in Amsterdam, den Haag en
+Scheveningen doen.
+                                                      Noot v. d. Vert.
+
+[20] In 1864 werd in New-York een schip gebouwd juist in den tijd,
+toen arbeid en materiaal, gerekend in papiergeld, de hoogste prijzen
+hadden bereikt. In 1870 werd op dezelfde werf een ander schip gebouwd,
+in alle onderdeelen gelijk aan het eerste. Men verwachtte nu, daar
+de loonen en de kosten van het materiaal lager waren dan in 1864,
+dat de kosten van het tweede schip veel minder zouden bedragen dan
+die van het eerste, maar in die verwachting werd men door de uitkomst
+teleurgesteld.
+
+[21] Toen het Japansche Gezantschap in 1872 de Vereenigde Staten
+bezocht, werd hun in vollen ernst aangeraden om op de een of andere
+wijze een staatsschuld te fabriceeren, zoodra zij thuis gekomen waren
+en deze te gebruiken als een basis om nieuw papiergeld te scheppen
+en uit te geven.
+
+[22] Macchiavelli vertelt in zijn "Gesprekken over de eerste
+tien boeken van Livius", boek II, hoofdst. III, als hij het
+groote onderscheid verklaart tusschen den groei en uitbreiding
+van de Romeinsche Republiek en die van Sparta, dat Lycurgus, de
+grondlegger van de Republiek van Sparta, in de overtuiging, dat niets
+zoo verderfelijk zou zijn voor het voortbestaan van zijn wetten als
+een vermenging van zijn volk met nieuwe inwoners, alles deed wat in
+zijn macht lag om vreemdelingen te verhinderen naar de Republiek
+te stroomen. Behalve dat hij hun niet toestond om onder elkaar te
+trouwen en hun burgerrecht en alle andere middelen tot gezellig
+verkeer (conversationi) ontzegde, beval hij, dat in zijn republiek
+alleen (voor uitvoer ongeschikt) lederen geld gebruikt mocht worden,
+teneinde alle vreemdelingen te verhinderen om koopwaar in Sparta te
+brengen of om eenig soort van handwerk of bedrijf uit te oefenen,
+zoodat de stad nooit in bevolking kon toenemen.
+
+[23] Een scheldnaam voor de vredespartij in den Amerikaanschen
+burgeroorlog, bepaaldelijk voor de Noordelijken die zich ten gunste
+der Zuidelijken uitspraken.
+
+[24] Een onderzoek zal doen blijken, dat de Ver. Staten gedurende
+het zesde deel van den tijd van hun bestaan als een Statenbond in een
+oorlogstoestand hebben verkeerd en wat de toekomst betreft, bestaat er
+geen goede reden om te veronderstellen dat het land in eenig opzicht
+meer gevrijwaard zal worden van dergelijke onaangename ondervindingen,
+waaraan iedere natie is blootgesteld, als het in het verleden is
+geweest. En hoe kan een volk zich handhaven in een groote nationale
+worsteling met niet-inwisselbaar papier, met schending van het eens
+gegeven woord en terwijl al het goud versmolten en uitgevoerd is?
+
+[25] In een zaak, die vaak over het hoofd is gezien (Bank
+vs. Supervisors, J. Wallace) heeft het Hooggerechtshof der Ver. Staten
+uitgemaakt, dat de U. S. biljetten verbintenissen zijn om dollars
+te betalen en de bedoelde dollars zijn gemunte dollars van de
+Ver. Staten. Een weigering om zulke biljetten in munt uit te betalen
+is derhalve een wanpraestatie of contractbreuk.
+
+[26] In ieder kabinet van zeldzame munten in Europa zal men exemplaren
+vinden van de zoogenaamde "belegeringsmunten", munten geslagen
+in belegerde steden om de plaats van gemunt geld te vervullen. Deze
+munten schijnen steeds als in hun soort onschendbare beloften gegolden
+te hebben en een weigering om ze aan te nemen was een zwaar vergrijp
+tegen de zedelijkheid en het nationaal gevoel.
+
+[27] Rede van Generaal B. F. Butler in de volksvertegenwoordiging
+der Ver. Staten.
+
+[28] Brief van Wendell Philips aan de New-York Legal-tender Club, 1875.
+
+[29] Charles Moran, New-York Commercial Bulletin, 5 October 1875.
+
+[30] Meening van de U. S. Supreme Court, uitgesproken door den
+Raadsheer Strong, 12, p. 553.
+
+[31] Toen de Indianen aan de Atrato Rivier (Midden-Amerika)
+voor de eerste maal bezocht werden door een wetenschappelijke
+ontdekkings-expeditie, bleek het bij hen gebruik te zijn om weinig of
+geen kleeren te dragen, maar nadat zij een tijd lang met beschaafde
+menschen hadden verkeerd, kwamen enkelen der meest intelligente
+inboorlingen op een goeden dag van top tot teen met imitatie-kleeren
+beschilderd te voorschijn, en volgens hun oordeel was deze geschilderde
+kleeding in alle opzichten te verkiezen boven de werkelijke stoffen,
+die hun bezoekers droegen.
+
+[32] Dit is werkelijk gebeurd in Connecticut omstreeks 1784. Zie
+"Madame Knight's Journal", aangehaald in Felt en Bronson: "Histories
+of New England Currencies".
+
+[33] Welke onmiddellijke gevolgen de ontdekking der goudmijnen in
+Californië en Australië ook gehad moge hebben, geen enkel economist
+van naam is tegenwoordig van oordeel, dat de gemiddelde koopkracht
+van het goud over de geheele wereld nu minder is dan zij in 1849-'50
+was, of m.a.w. dat eenige quantitatieve vermeerdering van goud sinds
+1849-'50 een depreciatie in onzen tijd tengevolge heeft gehad. (Het
+is de vraag of de schrijver hier niet iets te ver gaat. Vert.)
+
+[34] Dit is de Amerikaansche vertolking. De Engelsche vertolking
+van het begrip "wettig betaalmiddel", werd vastgesteld in een debat
+in het Hoogerhuis in Juni 1811, en bleek toen in zijn toepassing op
+Groot-Brittannië niet meer te beteekenen dan het volgende: Dat wanneer
+er in een proces tusschen een crediteur en debiteur een vonnis ten
+nadeele van den debiteur geveld werd, het dezen laatste veroorloofd
+was om een aanbod van betaling te doen in bankbiljetten, teneinde
+de executie op te schorten; maar hij had geen recht om te eischen
+dat de biljetten aan den schuldeischer zouden worden opgedrongen als
+betaling der schuld.
+
+Gedurende den langen tijd, dat de Banken in Groot-Brittannië hun
+betalingen in specie staakten, werden de bankbiljetten nooit in den
+Amerikaanschen zin van het woord tot wettig betaalmiddel verheven.--
+
+[35] Na den oorlog tusschen de Noordelijke en Zuidelijke Staten werd
+het als een schandelijke daad beschouwd om partij te trekken van het
+wettig betaalmiddel-karakter van het gedeprecieerde papiergeld door er
+schulden mee af te betalen; de Society of Cincinnati zette o.a. een
+lid uit om die reden. En de Staat van Rhode-Island, die langer dan
+een der andere Staten trachtte het wettig betaalmiddel-karakter en
+het gebruik van zulk geld bij de wet te handhaven, werd daarom vaak
+"Rogue's Island" inplaats van "Rhode-Island" genoemd.
+
+[36] Ieder die mocht willen weten, in hoever de schrijver
+in het bovenstaande zijn verbeelding den vrijen teugel heeft
+gelaten, zij verwezen naar de Rede van den Hon. O. P. Morton
+U. S. Senate. "Congressional Record" d. II dl. I, 43ste Congres eerste
+zitting, p. 669.
+
+[37] Er zijn heel wat vermakelijke voorbeelden te vinden van de
+hardnekkigheid, waarmee vele menschen, eenmaal beneveld op het punt
+van geld en papiergeld, vasthouden aan het waandenkbeeld. dat het
+maken en uitgeven van betalingsbeloften en vervolgens deze dingen geld
+te noemen, gelijk staat met het scheppen van rijkdom; en omgekeerd
+dat het inlossen van zulke beloften door ze te betalen, hetzelfde
+is als vernietiging van rijkdom en er ook toe bijdraagt om het geld
+(in den zin van kapitaal) schaarsch te maken en de interest hoog;
+en zulke verhalen maken gewoonlijk meer indruk dan de sterkste
+argumenten. Daar heeft men bijvoorbeeld in de eerste plaats die
+uitspraak van een invloedrijk Senator van de Ver. Staten (waarop
+trouwens reeds gewezen werd en die ongeloofelijk zou schijnen, als het
+niet zwart op wit stond), dat, daar de prijs van paarden en varkens op
+de markt steeds daalt wanneer er meer van deze dieren te koop worden
+aangeboden, daarom ook een vermeerderde hoeveelheid bewijzen, dat
+kapitaal geleend, gebruikt, en nooit terugbetaald was, het kapitaal,
+waarvan uitgeleend kan worden, vergrooten en den rentevoet er van
+volgens hem verlagen moet.
+
+Een soortgelijk voorbeeld is ook aangehaald van een lid van het
+Continental Congress, medegedeeld door Pelatiah Webster, dat, toen het
+voorstel van een verhoogde belasting om de oorlogskosten te dekken, ter
+sprake kwam, verontwaardigd vroeg: "of men soms van hem verwachtte, dat
+hij het volk zou helpen belasten, wanneer zij slechts naar de drukkerij
+behoefden te gaan om geld bij karrevrachten tegelijk te krijgen?"
+
+Hier is het ook de plaats om te herinneren aan het geval in Ierland,
+toen het gepeupel een vreugdevuurtje stookte van een menigte biljetten,
+uitgegeven door een minderwaardigen bankier; weinig vermoedend,
+toen zij rondom het vuur dansten en schreeuwden van puur genot, dat
+zij feitelijk bezig waren hun vijand te verrijken, inplaats van hem
+te verarmen.
+
+De volgende geschiedenis, die eveneens dezelfde algemeene vergissing
+illustreert, is algemeen bekend in een der steden van Oostelijk
+Connecticut: tijdens de ernstige finantiëele paniek van 1875, richtte
+een boer daar in de buurt het verzoek aan een van zijn vrienden, een
+eerzamen landbouwer en diaken, die een plaats van schijndirecteur
+gekregen had aan een plaatselijke Bank, omdat hij er een der
+voornaamste aandeelhouders van was, om hem te helpen een kleine leening
+met die Bank te sluiten. De diaken, wel wetend, dat het een critieke
+tijd was, verbond zich niet dadelijk om den wensch van zijn vriend te
+vervullen, maar beloofde dezen, dat hij naar de Bank zou gaan en zou
+zien wat hij doen kon, in verband met den toestand, dien hij daar zou
+vinden. Zoo trokken dus de twee vrienden den volgenden dag naar de stad
+(toevallig juist op den datum, toen de crisis haar hoogtepunt bereikte
+en in den algemeenen staat van wantrouwen alle biljetten, onverschillig
+door welke Bank ze waren uitgegeven, aangeboden werden ter inlossing);
+en terwijl degene, die de leening wilde sluiten, buiten bleef wachten,
+ging de directeur de Bank binnen om het terrein te verkennen. Hij
+ging naar de directeurskamer en vervolgens achter het loket, zeide
+niet veel, maar zette zijn oogen goed open en bemerkte zoodoende
+de buitengewoon groote paketten bankbiljetten in de brandkasten en
+laden, die in den laatsten tijd aangeboden waren om uitbetaald te
+worden. Verdere bewijzen van de finantieele sterkte van zijn Bank
+achtte hij overbodig, en hij liep dus weer naar buiten om zijn vriend
+mee te deelen dat alles in orde was. Daarop ging deze naar binnen,
+en vroeg, vol vertrouwen op een gunstig antwoord, of men hem geld
+wilde verschaffen. Tot zijn groote verbazing ontving hij evenwel het
+gebruikelijke beleefde antwoord, "dat zij hem gaarne terwille zouden
+zijn, maar dat zij waarlijk geen geld hadden."
+
+"Geen geld!" zeide de diaken, toen hij den uitslag van de aanvrage te
+hooren kreeg. "Geen geld! Hoe kunnen zij zoo liegen, terwijl ik zooeven
+gezien heb dat de brandkasten en alle laden vol met geld zijn? Als een
+Christenmensch en lid van het kerkbestuur kan ik het niet met mijn
+geweten overeenbrengen om nog langer directeur en aandeelhouder te
+te blijven van zulk een immoreel kantoor." En toch, wanneer de brave
+diaken in zijn latafel thuis een aantal schuldbewijzen van hemzelf
+gevonden had, onderteekend en klaarliggend om uitgegeven te worden,
+maar nog niet uitgegeven, dan zou hij zichzelf niet veel rijker geacht
+hebben door het feit van hun bestaan, maar integendeel zou het een
+groote rust voor hem geweest zijn om die papieren veilig achter
+slot en grendel te weten, of nog beter ze voor zijn oogen te zien
+verbranden tot een hoopje asch. En toch kon hij maar niet begrijpen,
+waarom de bankbiljetten geen geld waren, dat ten allen tijde en onder
+alle omstandigheden gebruikt kon worden.
+
+[38] Tusschen de jaren 1860 en 1870 verdubbelden de Ver. Staten de
+hoeveelheid papiergeld bestemd voor het gebruik der burgers, maar
+toch was de rentevoet in het laatste jaar even hoog als in het eerste.
+
+[39] Zoo werd het Continentale papiergeld tenslotte werkelijk
+gebruikt. Zie Summer: "History of American Currency" blz. 46.
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Het Geld van Robinson Crusoe, by David A. Wells
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET GELD VAN ROBINSON CRUSOE ***
+
+***** This file should be named 28525-8.txt or 28525-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/8/5/2/28525/
+
+Produced by the Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.